cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Кемиклиалан (Лапсеки)
Кемиклиалан (Kemiklialan) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Чанаккале иле Лапсеки илчесенә караган бер авыл (köy).
Туктаров
Туктаров — татар фамилиясе.
(17457) 1990 SC11
(17457) 1990 SC11 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1990 елның 16 сентябрендә Генри Хольт тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1990 SC11» саналган.
Табарка (Мияс кушылдыгы)
Табарка  — Россия территориясеннән ага торган елга. Курган өлкәсе, Чиләбе өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга Мияс елгасының уң ярына тамагыннан 12 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 16 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Миасс елгасы Чиләбе каласынан тамагына кадәр. Кече елга бассейны — Тобол, елга бассейны — Иртеш.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Нуженер
Нуженер (Нужэҥер, Нуженер) — Мари Илнең Советский районында урнашкан авыл.
Халык
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (77,3%), урыслар (22,7%).
Штефан-чел-Маре (Констанца)
Штефан-чел-Маре — Румыниянең Констанца жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ларбон
Ларбон (Larbont) — Франциянең Арьеж департаментына караган коммуна, Көнчыгыш Кузеран кантонына карый.
Беязыт (Йылдырым)
Беязыт (Beyazıt) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Бурса иле Йылдырым илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Велли-Спрингс (Көньяк Дакота)
Велли-Спрингс  — Америка Кушма Штатларының Көньяк Дакота штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Велли-Спрингс шәһәре  елда нигезләнгән.
Гонски (Куявия-Диңгез буе воеводалыгы)
Гонски  — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Вирув (Великопольское воеводалыгы)
Вирув  — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Кораоба
Кораоба (Koraoba ) — Әзербайҗанның Астара районына караган авыл.
Дәүләтбай
Дәүләтбай (Давлетбаева) — Чиләбе өлкәсенең Аргаяш районы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: татарлар (4%), башкортлар (94%).
Шападинья
Шападинья — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Мараньян штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Рудольф (күл)
Рудольф ягъни Туркана — Көнчыгыш Африка дагы  күл. Күп өлеше Кениядә, төньяк өлеше Эфиопия территориясенә керә.
География
Көнчыгыш Африка рифт үзәне чикләрендә урнашкан. Күлдә 3 вулканик утрау бар: Көньяк, Крокодайл-Айленд (Үзәк), Төньяк. Көньяк яр буенда Телеки вулканы урнашкан. Күлгә берничә елга коя, аларның иң зурысы Омо кушылдыгы.
Озынлыгы — 290 км, киңлеге — 32 км, мәйданы — 6405 м², күләме — 203,6 км³, максималь тирәнлеге — 109 м, уртача тирәнлеге — 30,2 м.
Күл 1888 елда венгр сәяхәтчесе Самуэль Телеки һәм австрияле Людвиг фон Хёнель тарафыннан ачыла һәм алар аңа Австрия кронпринцы хөрмәтенә Рудольф исемен бирәләр. 1970 еллар башында Туркана төбәк атамасын ала.
Көньяк утрау
Көньяк утрау (ингл. Turkana South Island) - күл утрауларының иң эресе. Утрауда вакыт-вакыт эшләп килүче кратерлар бар. 1955 елда Көньяк утрауны өйрәнгән Джордж һәм Джой Адамсон күзәтүләре буенча, утрау үсемлекләр һәм хайваннар дөньясына бай түгел. Аерым урыннарда ладаннар үсә. Умырткалылардан кошлар, оча торган тычканнар, еланнар йөри. Яр буенда-крокодиллар очрый.
Хәзерге вакытта утрау территориясе South Island National Park милли паркы булып тора.
Психология
Психоло́гия (песихалугия, ψυχή — җан; λόγος — белем) — кешеләрнең һәм хайваннарның психикасы һәм үз-үзләрен тотышы турындагы белемне өйрәнүче академик һәм гамәли фәнне, шулай да бу тармактагы процессларның бөтенлеген билгеләүче термин.
Тормыш – чынбарлыкны битараф төстә түгел, ә кеше күңеле аша үткәреп, аның сиземләве, тоюы аркылы гәүдәләндерү. Әдәби әсәрдә тасвирлау принцибы буларак психологизм автор тарафыннан махсус кулланылырга мөмкин.
Психология объекты
Психология объекты-ул төрле психик күренешләрне йөртүчеләрнең бергәлеге, аларның төп максаты-үз-үзеңне тоту, эшчәнлек, зур һәм кече социаль төркемнәрдә кешеләрнең үзара мөнәсәбәтләре.
Психология бурычлары
психик күренешләрнең асылын аңларга өйрәнергә;
алар белән идарә итәргә өйрәнергә;
кулланырга алынган белемнәрен арттыру өчен, төрле тармаклары практика;
булырга теоретик нигез практикасында психологик хезмәт.
Изиньи-ле-Бюа
Изиньи-ле-Бюа — Франциянең Манш департаментында урнашкан коммуна.
Туктар (мәгънәләр)
Туктар — күп мәгънәле сүз.
Дейна (Индиана)
Дейна  — Америка Кушма Штатларының Индиана штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Санъёонода
Санъёонода — Япония дәүләтенең Ямагути префектурасында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Санъёонода шәһәре 2005 елның 22 мартында шәһәр статусын ала.
Халкы
2008 елның 1 гыйнварына шәһәрдә 65523 кеше яшәгән. Халык тыгызлыгы - 1 км²-га 493 кеше тәшкил иткән.
Географиясе
Шәһәр территориясе 132.99 км² тәшкил итә.
Рюденау
Рюденау — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ривердейл (Калифорния)
Географиясе
Ривердейл халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ловковице (Крапковицкий повяты)
Ловковице  — Польшаның Ополе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Вильнев-Фрувиль
Вильнев-Фрувиль — Франциянең Луар һәм Шер департаментында урнашкан коммуна.
(17458) Dick
(17458) Dick — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1990 елның 13 октябрендә Шмадель Л. Д., Ф. Бёрнген тарафыннан Таутенбург обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1990 TP7» саналган.
Ордаю
Ордаю — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Печора елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 26 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Печора кушылдыклары бассейны Уса кушылганчы, елга бассейны — Печора.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Казе Онгари (Виченца)
Географиясе
Казе Онгари Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
(9842) Фунакоси
(9842) Фунакоси — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1989 елның 15 гыйнварында К. Эндатэ, К. Ватанабэ тарафыннан Китами обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1989 AS1» саналган.
Навасёлки (Квасовски авыл советы)
Навасёлки  (Навасёлкі ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Гродзенский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Сатья Маһима Дхарма
Сатья Маһима Дһарма ("илаһи дан дһармасы") ул Ориссадан Һинд дине традициясе. Ул Маһима Свами (яки Маһима Госайн) дигән тарихи шәхескә карый. Ул Пурида 1826 елда пәйда булган дип әйтелә. Ходай Джаганнатхка ритуаль пот табынуы белән канәгать булмыйча, ул Пуридан киткән һәм Һиндстанда Дһенканал янында Капилас калкулыкларына сәфәр кылган, анда ул кырыс Йогик практика кылган. 1862 елда ул сиддһа булган һәм яңа дһарма дәгъва итә башлаган. Ул 1876 елда самадхига ия башлаган дип әйтелә. Беренче өйрәнчеге Говинда Баба һәм диссидент изге шагыйрь Бһима Бһой астында хәрәкәт яр буеннан Ориссаның үзәк һәм көнбатыш өлешләренә күчкән. Шулай ук (Мадһья Прадеш, Андһра Прадеш, Көнбатыш Бенгалия, Ассам) штатларында колач алып, төрле төбәкләрдән һәм төрле иҗтимагый мәдәни килеп чыгышлы кешеләр тарафдарлар буларак кушылган булган. Шуннан бирле төрле монахлык һәм шулай ук ярышып торган ассоциацияләр пәйда булган һәм төрле төбәк үзәкләре (Җоранда, Кһалиапали) нигезләнгән булган. Маһима Дһарма популяр аскетик хәрәкәт булып тора, нада бушлык шунья илаһи принцип булып таныла һәм потларга табыну инкарь ителә. Бушлыкка бары тик ут аша яки аның манифестациясе Кояш аша дан бирергә була, бу хасиятләр Маһима Дһарманы ниргуна бхакти традициясенә тоташтыра.
Ларка (коммуна)
Ларка (Larcat) — Франциянең Арьеж департаментына караган коммуна, От-Арьеж кантонына карый.
HD196166
HD196166 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Әхмәдулла Сарлыбаев
Сарлыбаев Әхмәдулла Харрас улы (Сарлыбаев Ахметдулла Харрасович; 1904 ел — ?) — Бөек Ватан сугышы сугышчысы, 112-нче Башкорт атлы төмәненең туп төзәүчесе, өлкән сержант. Кызыл Йолдыз ордены, III дәрәҗә Дан ордены кавалеры.
Биографиясе
Әхмәдулла Харрас улы Сарлыбаев 1904 елда хәзерге Башкортстанның Баймак районы Иделбай авылында туган. 1941 елның 12 ноябрендә Баймак районы хәрби комиссариаты тарафыннан Кызыл Армия сафларына алына. 275-нче атлы полкының 28-нче укчылар дивизиясендә туп төзәүчесе булып хезмәт итә.
Минка
Минка — Йөрүзән елгасы кушылдыгы. Башкортстанның Салават районы, Чиләбе өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Йөрүзән елгасының уң ярыннан 221 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 28 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Караидел елгасы, Нязепетровск гидротөененнән Павловск гидротөененә чаклы Әй елгасын кертмичә. Кече елга бассейны — Агыйдел, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Тюм-Тюм
Тюм-Тюм (Тюм-Тюм) — Киров өлкәсенең Өрҗем районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (98%), руслар (2%).
Шапури
Шапури — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Акри штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Вискоць
Вискоць — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Валя-Кеий
Валя-Кеий — Румыниянең Вилча жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гонч
Гонч — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Беязьяпрак (Ейьюбие)
Беязьяпрак (Beyazyaprak) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Шанлыурфа иле Ейьюбие илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Мине
Мине — Япония дәүләтенең Ямагути префектурасында урнашкан шәһәр.
Вермиллион (Көньяк Дакота)
Вермиллион  — Америка Кушма Штатларының Көньяк Дакота штатында урнашкан шәһәр.
Мине
Тарихы
Мине шәһәре 2008 елның 21 мартында шәһәр статусын ала.
Халкы
2008 елның 1 гыйнварына шәһәрдә 17355 кеше яшәгән. Халык тыгызлыгы - 1 км²-га 76.0 кеше тәшкил иткән.
Географиясе
Шәһәр территориясе 228.25 км² тәшкил итә.
Вермиллион (Көньяк Дакота)
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Мверу
Мве́ру (Lake Mweru; Lac Moero) — Конго елгасы бассейнындагы ҙур төче сулы күл.
География
Конго Демократик Республикасы һәм Замбия чигендә, Танганьика күленең көньяк очыннан 150 км ераклыкта урнашкан. Көнчыгыш Африка рифт үзәне күлләре челтәренең бер өлеше булып тора. Төньяк-көнчыгыштан көньяк-көнбатышка таба 118 км га сузылган. Диңгез биеклеге — 917 м, озынлыгы — 131 км, киңлеге — 56 км. Мәйданы — 5120 км², күләме — 38,2 км³, иң зур тирәнлеге — 27 м, уртача тирәнлеге — 7,5 м
Луалупа — күлне тулыландыручы иң зур елга булып тора, ул сазлыклы дельта барлыкка китереп Мверуга көньяктан коя. Көнчыгышта әһәмиятле кушылдыгының берсе Калунгвиши елгасы күлгә көнчыгыштан коя. Төньякта Мверу күленнән Лувуа елгасы чыга, ул төньяк-көнбатышка таба ага һәм Луалабу елгасына (Конго бассейны) коя. Күлнең көньяк-көнбатыш өлешендә мәйданы 25 км² тәшкил иткән зур Килва утравы урнашкан.
Европалыларга күлне ачучы дип сәяхәтче Давид Ливингстон дип исәпләнә, ул 1867-1868 еллардагы экспедиция барышында Мверуны тасвирлап яза. Мверу күленең яр у балыкчыларның бихисап авыллары урнашкан. Күл буендагы төп шәһәрләр: Нчеленге, Кашкиши, Чиенги, Килва, Пвето, Луконзолва.
Кемрэли (Имранлы)
Кемрэли (Kemreli) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Сивас иле Имранлы илчесенә караган бер авыл (köy).
(17459) Andreashofer
(17459) Andreashofer — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1990 елның 13 октябрендә Ф. Бёрнген, Шмадель Л. Д. тарафыннан Таутенбург обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1990 TJ8» саналган.
Ловошув
Ловошув — Польшаның Ополе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Штефан-чел-Маре (Нямц)
Штефан-чел-Маре — Румыниянең Нямц жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Тукманка
Тукманка — Россия территориясеннән ага торган елга. Курган өлкәсе, Чиләбе өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга Мияс елгасының уң ярына тамагыннан 177 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 20 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Миасс елгасы Чиләбе каласынан тамагына кадәр. Кече елга бассейны — Тобол, елга бассейны — Иртеш.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Икелон
Икелон — Франциянең Манш департаментында урнашкан коммуна.
Навасёлки (Краснасельски авыл советы)
Навасёлки  (Навасёлкі ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Вавкавыский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Рюденхаузен
Рюденхаузен — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Нурие (Батталгази)
Нурие (Nuriye) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Малатья иле Батталгази илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Рюденхаузен
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Милли Мәҗлес
Татар халкының Милли Мәҗлесе – иҗтимагый-сәяси оешма. 1990нчы елларда Казан шәһәрендә оештырыла. Соңрак ул таркала башлый, әмма 2008 елда яңадан төзелә һәм 2008 елның 25 декабрендә Татарстанның Азатлыгы турында Декларацияне кабул итә. Җитәкчесе -Фәүзия Бәйрәмова.
Сылтамалар
Милли Мәҗлес блогы
Вильни
Вильни — Франциянең Луар һәм Шер департаментында урнашкан коммуна.
Шаркеада (Сан-Паулу)
Шаркеада  — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Сан-Паулу штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Ривердейл-Парк (Калифорния)
Географиясе
Ривердейл-Парк халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Калга
Калга́ (qalğa) — Кырым ханлыгында ханнан соң икенче шәхеснең титулы. Бу вазифаны Кырымның өченче ханы Мәңгле I Гәрәй (1468–1515) оештырды. Һәрбер хан тәхеткә утырганда калганы билгеләде, гадәттә үзенең бертуганнарыннан, улларыннан яки бертуганнарының улларыннан. Калгалар тик Гәрәйләр нәселленнән солтаннарыннан билгеләнделәр, шуңа күрә аларны шулай ук «калга-солтан» дип атаганнар. Калга тора торган урыны Акмәчет шәһәрендә (хәзерге Симферополь) булган. Кафа портыннан килеренең өлеше алды.
Гамышоба
Гамышоба (Qamışoba ) — Әзербайҗанның Астара районына караган авыл.
Дейтон (Индиана)
Дейтон  — Америка Кушма Штатларының Индиана штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(9843) Braidwood
(9843) Braidwood — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1989 елның 4 гыйнварында Роберт Макнот тарафыннан Сайдинг-Спринг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1989 AL3» саналган.
Нужъял (Советский районы)
Нужъял (Нужъял, Нужъял) — Мари Илнең Советский районында урнашкан авыл.
Халык
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (75,8%), урыслар (18,5%), татарлар (3,2%).
Ларна (Арьеж)
Ларна (Larnat) — Франциянең Арьеж департаментына караган коммуна, От-Арьеж кантонына карый.
Мерәсем (елга)
Мерәсем, (Мрясимка (Мрясим-Эче)) — Үреш елгасы кушылдыгы. Башкортстанның Караидел районы биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Үреш елгасының сул ярыннан 3,1 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 17 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Караидел елгасы, Нязепетровск гидротөененнән Павловск гидротөененә чаклы Әй елгасын кертмичә. Кече елга бассейны — Агыйдел, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Шаркеадас (Риу-Гранди-ду-Сул)
Шаркеадас  — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Риу-Гранди-ду-Сул штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Висоготово
Висоготово — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Навасёлки (Крэвски авыл советы)
Навасёлки  (Навасёлкі ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Смаргонский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
(17460) Mang
(17460) Mang — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1990 елның 10 октябрендә Шмадель Л. Д., Ф. Бёрнген тарафыннан Таутенбург обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1990 TC11» саналган.
Орловка-Ель
Орловка-Ель — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Подчерье елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 10 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Печора кушылдыклары бассейны Уса кушылганчы, елга бассейны — Печора.
Казе Онгаро (Тревизо)
Казе Онгаро — Италиянең Венеция төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казе Онгаро Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Горень-Дужи
Горень-Дужи — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Зәрә боткасы
Зәрә боткасы — татар халкының милли бәйрәме.
Язгы сабан чоры алдыннан кешеләрне үзара якынайта, хезмәткә дәрт, бердәмлек уята торган татар халык йоласы. Элек сабанга чыгар алдыннан тау башында учак ягып “ зәрә боткасы” пешергәннәр. Бала – чага билгеләнгән бер көнне өйдән - өйгә йөреп ярма, сөт, йомырка, май җыеп йөргәннәр. Азык-төлек җыеп йөргәндә мондый такмак әйткәннәр:
Карга әйтә: кар, кар,
Туем җитте, барр, барр,
Ярма, күкәй алып бар,
Сый, маеңны салып бар.
Шулай җыйган ризыклардан тауда зур казанда ботка пешергәннәр. Ул тауны “ зәрә тау башы” дип йөрткәннәр. Олысы – кечесе зәрә боткасы белән сыйланган. Сыйлангач, төрле уеннар уйный торган булганнар.
Кайбер авылларда ботка пешермәгәннәр, ләкин сабантуй алдыннан балалар басуга чыга торган булганнар. Алар анда салам яндырып такмаза әйтә торган булганнар.
Дәр, дәр, дәрәгә
Иртә пешкән боткага,
Соңга калган шурпага...
Авыл халкы: “ Дәрә кычкырдылар инде сабантуй башлана”, - ди торган булган.
Беренче тасвирлама
“Дәрә боткасы” йоласының иң беренче тасвирламасын И.М. Ляпидевский язып чыккан. Ул аны 1848 елда Мамадыш өязе Ядегәр вулысы буенча (хәзер Кукмара районы Ядегәр) керәшеннәрдә төзегән. Ляпидевский түбәндәгеләрне яза: “Яз башында, чәчүгә чыгар алдыннан, һәр өйдән ярма, сөт, май җыеп йөриләр. Билгеләнгән көнне авылдан берәр чакрым ераклактагы җиргә казан алып баралар һәм җыйган ризыклардан ботка пешерәләр. Кичкә бөтен халык гаилә-гаилә булып җыела, үзләре белән сыра һәм ачыбал алып киләләр. Ботканы поштабакларга бүлеп салгач һәм дога укыгач, түгәрәк-түгәрәк булып утыралар да ашый башлыйлар, аннары алып килгән эчемлекләре белән сыйлыйлар, тәмамлагач кайталар һәм авыл тирәсендә җыелып ат чабышы карыйлар, анысы озакка сузылмый, шуннан өйләренә таралышалар. Бу-сабантуйга хәзерлек сыманрак була”.
Ни өчен “зәрә боткасы” дип атаганнар?
Имеш, Түбән Шөн авылында бер мари кешесенеү Дәрә (Зәрә) исемле кызы язгы ташу вакытында суга батып үлгән. Әтисе яраткан кызын оныта алмыйча зар елаган. Озак еллар буена якын – тирә авылларда халыкка ярма өләшеп, ботка пешереп үзенең сөекле кызын искә алуларын сораган. Тора-бара бу әйләнә-тирә татар авылларында йолага әйләнгән.
Чыганак
http://www.tatfolk.ru
Нуреддин-солтан
Нуредди́н (nureddin) — Кырым ханлыгында хан һәм калгадан соң өченче шәхеснең титулы. Бу вазифаны Кырымның ханы Мәхмәд II Гәрәй (1577–1584) оештырды. Һәрбер хан тәхеткә утырганда калгадан соң нуреддинне билгеләде, гадәттә үзенең бертуганнарыннан, улларыннан яки бертуганнарының улларыннан. Нуреддиннәр тик Гәрәйләр нәселленнән солтаннарыннан билгеләнделәр, шуңа күрә аларны шулай ук «нуреддин-солтан» дип атаганнар.
Нугай Урдасында берисемле нуреддин титулы булган.
Удмурт Китәге
Удмурт Китяк (Удмурт Китяк) — Киров өлкәсенең Малмыж районында урнашкан авыл.
Халык
Халык саны динамикасы:
Беялан (Наллыһан)
Беялан (Beyalan) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Анкара иле Наллыһан илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Ломниця (Ополе воеводалыгы)
Ломниця  — Польшаның Ополе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Кофу (шәһәр)
Кофу — Япония дәүләтенең Яманаси префектурасында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Кофу шәһәре 1889 елның 1 июлендә шәһәр статусын ала.
Халкы
2008 елның 1 гыйнварына шәһәрдә 199374 кеше яшәгән. Халык тыгызлыгы - 1 км²-га 939 кеше тәшкил иткән.
Географиясе
Шәһәр территориясе 212.41 км² тәшкил итә.
Рюккерсдорф (Урта Франкония)
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Валя-Келмецуюлуй
Валя-Келмецуюлуй — Румыниянең Бреила жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
HD196178
HD196178 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Валя-Келмецуюлуй
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
HD196178
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Штефан-чел-Маре (Олт)
Штефан-чел-Маре — Румыниянең Олт жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Ка (Манш)
Ка — Франциянең Манш департаментында урнашкан коммуна.
Штефан-чел-Маре (Олт)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Шарруа (Риу-Гранди-ду-Сул)
Шарруа  — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Риу-Гранди-ду-Сул штатына карый.
Вильпорше
Вильпорше — Франциянең Луар һәм Шер департаментында урнашкан коммуна.
Шарруа (Риу-Гранди-ду-Сул)
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Вессингтон (Көньяк Дакота)
Вессингтон  — Америка Кушма Штатларының Көньяк Дакота штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Вессингтон шәһәре  елда нигезләнгән.
(9844) Отани
Тарихы
1989 елның 23 ноябрендә Ё. Кусида, О. Мурамацу тарафыннан Yatsugatake обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1989 WF1» саналган.
Фәйзулла Туишев
Тәрҗемәи хәле
1884 елның (19) декабрендә Самар губернасы Ставрополь өязе (1919-1928 елларда Мәләкәс өязе) Ялхов вулысы (хәзерге Сембер өлкәсе Яңа Малыклы районы) Иске Төгәлбуга авылында күп балалы батрак гаиләсендә туган. Туган авылында 3 ел мәдрәсәдә укый. 1895 елда Туишевлар гаиләсе Мәләкәскә күчкәч, концертларда биеп, гармунлык акча туплый, үзлегеннән уйнарга өйрәнә. Әти-әнисе баштарак гармунны өнәп бетермәсә дә, өйгә акча кайта башлагач, карашлары үзгәрә төшә. Гастрольләргә килгән артистларга ияреп, Мәләкәстән Казанга китә. Печән базарында кыйналганнан соң, Мәләкәскә әйләнеп кайта. Анда 11 сум хезмәт хакына Михайлов каруселенә эшкә урнаша. Аннан китеп, 1894 елга кадәр Чабаксар балаганында эшли. Самардан Әстерханга кадәр Идел буйлап гастрольдә йөри. Шуннан соң 10 ел буе күчмә циркта, 1907-1910 елларда Сембер шәһәре циркында җырчы, жонглёр, ат өстендә чабучы булып эшли. 1910 елда Мәкәрҗә ярминкәсендә «Сәйяр» труппасы артистлары белән очрашканнан соң, татар көйләрен һәм җырларын өйрәнә башлый. Габдулла Тукай белән таныша. 1912 елда Мәскәүдә һәм 1914 елда Петербургта узган концертлары зур уңыш казана. 1918-1926 елларда Ерак Көнчыгышта һәм Себердә яши. 1926 елда Казанга әйләнеп кайта. 1934 елдан Татар дәүләт филармониясендә.
Нурипазарбашы (Шаһинбей)
Нурипазарбашы (Nuripazarbaşı) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Газиантеп иле Шаһинбей илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Фәйзулла Туишев
Иҗаты
1910 елдан һөнәри гармунчы. Сарытау, Мәскәү, Петроград, Түбән Новгород, Харковь, Чита, Самар, Баку, Кытай, Япония, Монголия, Корея, Көньяк Америка һ.б. урыннарда гастрольләрдә була. Баштарак рус халык көйләрен өйрәнеп, зур осталык белән башкара. Аның исеме танылган рус гармунчылары Петр Невский һәм Павел Малазов исемнәре белән янәшә куела. Идел буйлап гастрольләрдә йөргәндә, музыкаль әсәрләр иҗат итә башлый: «Балалар полькасы», «Авыл полькасы» һ.б. Мәкәрҗә ярминкәсендә өч рәтле гармуны урынына шырпы тартмасы кадәр зурлыктагы 16 концерт гармуны җыя. Репертуарына «Иске кара урман», «Агач башы», «Туганай», «Ташлар аттым Болакка» кебек популяр борынгы көйләрне кертә. 1915 елда Федор Шаляпин белән бергә чыгыш ясый. Аны белгән Максим Горький иҗатын югары бәяли. Башкару осталыгын үстерүдә 1920 елларда ук танышкан композитор Александр Ключаревның роле зур була. Казан гармун фабрикасы белән элемтәдә тора, 1933 елдан фабриканың сәнгать шурасы әгъзасы була. Иҗаты ахырында 50 ләп гармуны җыела. Гармуннарына хатын-кыз исемнәре куша (Асия, Мәликә, Маруся). Гомер азагында күбесен сатарга мәҗбүр була. 1949 елда хатыны Ләйлә Солтан кызы исеменә язылган васыятьнамәсендә гармуннарын Татарстан җөмһүриятенә һәдия иткәне беленә.
Хәтер
1988 елдан Казанда ике елга бер Ф. Туишев исемендәге халыкара гармунчылар конкурсы уздырыла
Чесноковка (Мияс кушылдыгы)
Чесноковка  — Россия территориясеннән ага торган елга. Курган өлкәсе, Чиләбе өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга Мияс елгасының сул ярына тамагыннан 239 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 23 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Миасс елгасы Чиләбе каласынан тамагына кадәр. Кече елга бассейны — Тобол, елга бассейны — Иртеш.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Навасёлки (Ладзеницки авыл советы)
Навасёлки  (Навасёлкі ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Навагрудский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Ларок-д’Ольм
Ларок-д’Ольм (Laroque-d'Olmes) — Франциянең Арьеж департаментына караган коммуна, Мирпуа кантонына карый.
Ильинка (Чиләбе өлкәсе)
Ильинка (Ильинка) — Чиләбе өлкәсенең Кызыл районы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
Кенанобасы (Балышейх)
Кенанобасы (Kenanobası) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Кырыккале иле Балышейх илчесенә караган бер авыл (köy).
Декер (Индиана)
Декер  — Америка Кушма Штатларының Индиана штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(17461) 1990 UD1
(17461) 1990 UD1 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1990 елның 20 октябрендә Ц. Сэки тарафыннан Гэйсэй обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1990 UD1» саналган.
Горень-Новий
Горень-Новий — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Рио-дел-Мар (Калифорния)
Географиясе
Рио-дел-Мар халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Висоготувек
Висоготувек — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Казе Онтола (Фрозиноне)
Казе Онтола — Италиянең Лацио төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казе Онтола Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Үзәк Апеннин тауларыннан көнбатышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Нәси
Нәси — Йөрүзән кушылдыгы. Башкортстанның Салават районы, Чиләбе өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Йөрүзән елгасының уң ярыннан 186 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 15 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Караидел елгасы, Нязепетровск гидротөененнән Павловск гидротөененә чаклы Әй елгасын кертмичә. Кече елга бассейны — Агыйдел, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Лонка (Ниский повяты)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Валя-Келугеряске
Валя-Келугеряске — Румыниянең Прахова жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
HD196240
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Шашин (Санта-Катарина)
Шашин  — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Санта-Катарина штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Ошкавис
Ошкавис — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга   без названия №6543 елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 17 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Печора кушылдыклары бассейны Уса кушылганчы, елга бассейны — Печора.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Иттифак фиркасе
Иттифак фиркасе  – 1990нчы елда барлыкка килгән татар милләтче сәяси фирка. Җитәкчесе булып Фәүзия Бәйрәмова тора. Үзәге Чаллы шәһәрендә урнаша, "Алтын Урда" исемле гәзитен чыгара. Милли Мәҗлес составында була. Хәзерге вакытка ярым таркалган.
Сәяси идеология
Фирка Татарстанга тулы бәйсезлек яулау максатын куя. Фирканең төп идеологлары галимнәр Рашат Әмирхан, Рафаил Мөхәммәтдинов була.
Гангалаш
Гангалаш (Qanqalaş ) — Әзербайҗанның Астара районына караган авыл.
Штефенел
Штефенел — Румыниянең Долж жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Рюкхольц
Рюкхольц — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Фудзиёсида
Тарихы
Фудзиёсида шәһәре 1951 елның 20 мартында шәһәр статусын ала.
Халкы
2008 елның 1 гыйнварына шәһәрдә 51879 кеше яшәгән. Халык тыгызлыгы - 1 км²-га 426 кеше тәшкил иткән.
Географиясе
Шәһәр территориясе 121.83 км² тәшкил итә.
Беярслан (Сарай)
Беярслан (Beyarslan) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Ван иле Сарай илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Навасёлки (Лелюкински авыл советы)
Навасёлки  (Навасёлкі ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Ивевский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Чад (күл)
Чад (Lac Tchad, Lake Chad, гарәпчә Бар-эс-Салам) — Үзәк Африкадагы тын реликт күле.
География
Чад, Камерун, Нигер һәм Нигерия территорияләренең чигендә Сахара чүллегенең Чад упсалында урнашкан. Бик сирәк булган аномаль күл күләменең күтәрелүе вакытында су Бахр-әл-Газаль елгасы үзәне буйлап ага башлый.
Күл бассейнының мәйданы якынча 1 млн км², шуның якынча 700 мең км² мәйданы Шари елгасы бассейнына туры килә. Чад күле аз сулы. Уртача тирәнлеге якынча 1,5—2 м.Кушылдыклары: Шари, Мбули (Мбулу), Комадугу-Йобе. Күлнең көнчыгыш өлешендә Будума, Карка һәм Кури утрау төркемнәре урнашкан. Чад күленә 179 төр балык тереклек итә. Чад күле — төбәктә мөһим су чыганагы булып тора. Күлдә балык тоту үсеш алган. Шари һәм Комадугу-Йобе елгаларының тамаклары арасында суднолар йөри.
1960 нчы еллардан алып күл мәйданы кими баруы күзәтелә. 1963 елда күлнең мәйданы — 25 мең км², 1973 елда — 15,4 мең км², 1982 елда — 2,3 мең км², 1994 елда — 1,7 мең км². 1980 елларда һәм 1990 нчы еллар башында ирригация өчен күлнең суын куллану 4 тапкыр арта.
2006 елга Чад күле 26 тапкыр азайган һәм кибүен һаманда дәвам итә.
Соңгы мең еллыкта Чад күленең җиденче тапкыр кибүе турында билгеле. Конго бассейны елгасы Убангидан күлгә суүткәргеч проектлары төзелә.
(9845) Окамураосаму
(9845) Окамураосаму — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1990 елның 27 мартында К. Эндатэ, К. Ватанабэ тарафыннан Китами обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1990 FM1» саналган.
Фигыль
Фигыль — мөстәкыйль сүз төркеме. Җөмләдә хәбәр булып килә. ''Нишли? Нишләде? Нишләр? Нишләячәк?'' cорауларына җавап бирә.
Фигыльләр барлык-юклык формада була ала, заман, зат-сан белән төрләнәләр.
Фигыльләрнең барлык-юклык формасы
Фигыльләр барлык яки юклык төрләрендә була. Фигыльнең барлык төре эш-хәлнең үтәлүен белдерә (мәсәлән барды, килә). Фигыльнең юклык төре эш-хәлнең үтәлмәвен белдерә (мәсәлән бармады, килмәде). Барлык төрнең махсус кушымчасы юк. Юклык төре фигыльнең тамыр яки ясалма нигезенә -ма, -мә; -мый, -ми кушымчалары ялганып ясала.
Фигыль төркемчәләре
Фигыльләр предметның яки затның эшен яки хәлен төрлечә белдерәләр.Шуңа күрә аларның төрләнеше дә, җөмләдә башкарган эше дә төрле була.
Фигыльләрне 7 төркемчәгә бүләләр:
Затланышлы фигыльләр
Боерык фигыльнең 1нче зат формасы булмы, беренче зат формасы буларак теләк фигыль кулланыла. Боерык фигыльның 2нче зат-берлек сан формасы фигыльнең башлангыч формасы булып тора.
Шарт фигыль - эш-хәлнең шартлы рәвештә баруын белдерә, -са/-сә кушымчалары ярдәмендә ясала.
Хикәя фигыль - заман категориясе
Заман категориясе – объектив заманның телдәге чагылышы ул, һәм аны исәпләү ноктасы итеп сөйләү моменты алына: сөйләү моменты белән туры килә торган эш-хәл – хәзерге заманга, сөйләү моментыннан алда булган эш-хәл – үткән заманга, сөйләү моментыннан соң булачак эш-хәлләр киләчәк заманга карый.
Хәзерге заман: -а/-ә/-ый/-и. Мәсәлән, яз-а, укы-й, эшл-и
Үткән заманның биш формасы бар:
Киләчәк заманның 3 формасы бар:
Фигыльләрнең ясалышы
Ясалышы ягыннан фигыльләр тамыр һәм ясалма булалар:
Шешеу
Шешеу — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Пернамбуку штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
(17462) Такахиса
(17462) Такахиса — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1990 елның 22 октябрендә К. Эндатэ, К. Ватанабэ тарафыннан Китами обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1990 UP1» саналган.
Висока (Вонгровецкий повяты)
Висока  — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Елена Кондакова
Тәрҗемәи хәле
1957 елның 30 мартында Мәскәү өлкәсенең Мытищи шәһәрендә, РСФСР шәһәрендә туа. Әмма ул Калининградта үскән.
1985 елда "Союз ТМ" кораблен өйрәнүләр һәм өйрәнү башланды. СССР космонавтлары отрядына аны 1989 елда керткәннәр. Аның беренче очу 1994 елның 4 октябрендә ТМ-20 Союзы экспедициясе составында була, Җиргә кайту - 1995 елның 22 мартында "Мир" орбиталь станциясендә 5 айлык очудан соң була. Бу очыштан соң Елена Кондакова космоска озак оча торган беренче хатын-кыз булды. Кондакованың икенче очу - "Атлантис" Америка корабында белгеч буларак Space Shuttle Atlantis) STS-84 экспедициясе составында 1997 елның 15-24 маенда булды. Аннан соң тапкыр Россия хатын-кызы космоска 2014 елда гына очты (Елена Серова).
1980 елдан «Энергия» НПО 113 нче бүлеге инженеры булып эшләде. Очышларны озак вакытка планлаштыру һәм штаттан тыш хәлләрдә эшләү персоналының күнегүләре белән шөгыльләнде, фәнни проектларны, экспериментларны үтәү өстендә эшләде, тикшеренү эшен уздырды. 1989 елдан 1999 елга кадәр "Энергия" НПОны космонавтлар отряды составында.
1999 елдан 2003 елга кадәр - РФ Дәүләт Думасы депутаты "Ватан - бөтен Россия" партиясеннән. 2003 елдан 2011 елга кадәр - "Бердәм Россия" партиясеннән РФ Дәүләт Думасы депутаты. 2011 елның 16 августында Елена Кондакова август эчке партия сайлаулары нәтиҗәләре белән риза булмауга бәйле рәвештә "Бердәм Россия" дән чыгу турында белдерде. Партия эчендәге сайлауларны фальсификацияләү турында белдерде, процедураны "демократиягә икътисади яктан файдасыз уен" дип атады.
Казимир эффекты
Казимир эффекты — вакуумдагы квант флуктуацияләре тәэсирендә корылмаган үткәрүче җисемнәрнең үзара тартымы. Гадәттә якын арада урнашкан ике параллель корылмаган көзге өслеге хакында сүз бара, ләкин Казимир эффекты катлаулырак геометриядә дә бар.
Казимир эффектының төп сәбәбе - виртуаль кисәкчекләр туу һәм юкка чыгу аркасында физик вакуумның тирбәнешләре.
Эффект 1948 елда һоланд физигы Һендрик Казимир (Hendrik Casimir, 1909—2000) тарафыннан тасвирланган, соңрак тәҗрибәдә ачылган.
Аңлатма
Вакуумда электромагнит спектрының бар дулкыннар озынлыкларына туры килүче виртуаль фотоннар туа һәм юкка чыга. Ләкин ике якын урнашкан көзге өслеге арасында хәл үзгәрә. Тик билгеләнгән резонанс озынлыкларында (өслек арасында бөтен яки ярым бөтен тапкыр сыя) электромагнит дулкыннары көчәя, ә кала озынлыкларында (шактый күбрәк) электромагнит дулкыннары бастырыла (ягъни туры килүче виртуаль фотоннар хасил булмый). Өслекләр арасындагы виртуаль фотоннар саны торгын дулкыннар саны белән чикләнә, ә тышкы виртуаль фотоннар саны чикләнмәгән, шуңа күрә тышкы фотонннар һәм эчке фотоннар басымнары аермасы Казимир көченә китерә.
Ике өслек арасында тик торгын дулкыннар булырга мөмкин (аларның алплитудасы үткәрүче өслектә нульгә тигез). Нәтиҗәдә виртуаль фотоннарның ике өслеккә эчтән басымы ким була, чөнки тышкы виртуаль фотоннар хасил булу чикләнмәгән.
Ике өслек якынрак булган саен, арасындагы резонанста булган дулкын озынлыклары кимерәк булып чыга, ягъни күберәк виртуаль ккисәкчекләр бастырыла, шунлыктан ике өслек арасында тартым көче арта бара. Әлеге вакуум халәте Казимир вакуумы дип атала.
Бу күренешне "тискәре басым" буларак тасвирлап була: вакуумда гади кисәкчекләр юк инде һәм виртуаль кисәкчекләр "суыртып алынган". Әлеге күреенеш белән бәхәсле Шарнһорст эффекты бәйләнгән.
Тасвир
Вакуумдагы ике параллель идеаль көзге өслегенең мәйдан берәмлегенә тәэсир итүче тартым көче F_c / A болай тасвирлана:
биредә
Катлаулы геометриядә (сфера һәм яссылык һ.б.) Казимир көче тартым да, этәрү дә көче була ала. Әлеге күренеш электромагнит тәбигатенә ия.
Һокинг нурланышы һәм Унру эффекты
Казимир динамик эффекты белән Унру эффекты һәм Һокинг нурланышы бәйләнгән, гомуми очракта Һокинг нурланышы (кара тишек нурланышы) - Казимир динамик эффектының аерым очрагы булып тора.
Әлегә Унру эффекты һәм Һокинг нурланышы тәҗрибәдә табылмаган, ләкин Казимир динамик эффекты 2011-2012 елларда СКВИДта табылган.
Озамбай
Озамбай (Озамбай, Озамбай) — Мари Илнең Советский районында урнашкан авыл.
Халык
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (100%), урыслар (0%).
Ласер (Арьеж)
Ласер (Lasserre) — Франциянең Арьеж департаментына караган коммуна, Порт-дю-Кузеран кантонына карый.
Горишево
Горишево — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Кавиньи
Кавиньи — Франциянең Манш департаментында урнашкан коммуна.
Казе Операе (Сьена)
Казе Операе — Италиянең Тоскана төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казе Операе Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Удмуртский Сурвай
Удмуртский Сурвай (Удмуртский Сурвай) — Киров өлкәсенең Уни районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (73%), арлар (26%).
Вессингтон-Спрингс (Көньяк Дакота)
Вессингтон-Спрингс  — Америка Кушма Штатларының Көньяк Дакота штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Вессингтон-Спрингс шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Навасёлки (Лунненски авыл советы)
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Лонка (Олеский повяты)
Лонка  — Польшаның Ополе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Нуркуюсу (Даренде)
Нуркуюсу (Nurkuyusu) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Малатья иле Даренде илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Шиадор
Шиадор — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Минас-Жерайс штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
HD196270
HD196270 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Валя-Кетиней
Валя-Кетиней — Румыниянең Бузеу жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Мансур (Чиләбе өлкәсе)
Мансур (Мансурова) — Чиләбе өлкәсенең Коншак районы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: татарлар (4%), башкортлар (96%).
Цуру
Цуру — Япония дәүләтенең Яманаси префектурасында урнашкан шәһәр.