cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Мари Тарасовосы
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
Казтеньоне (Бергамо)
Казтеньоне — Италиянең Ломбардия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казтеньоне Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.
Сары елга (Мияс кушылдыгы)
Сарыелга — Россия территориясеннән ага торган елга. Чиләбе өлкәсенең Аргаяш районы биләмәләрендә ага. Елга Мияс елгасының уң ярына тамагыннан 478 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 11 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Мияс елгасын кетрмичә  Аргазы сусаклагычы сусаклагычынан Чиләбе каласына кадәр. Кече елга бассейны — Тобол, елга бассейны — Иртеш.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Дрянка
Дрянка — Болгариянең Смолян өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Канаш авыл җирлеге (Татарстан)
Административ үзәге булып Канаш авылы тора.
Тарихы
Канаш авыл җирлеге составы Йолдыз, Көнчыгыш, Алма-Ата, Канаш, Түбән Күл һәм Кордон авылларыннан оештырыла.
Авыл җирлегенең статусы һәм чикләре «Югары Ослан муниципаль районы "муниципаль берәмлегенең һәм аның составындагы муниципаль берәмлекләрнең территорияләре чикләрен билгеләү һәм аларның статусы турында" 2005 елның 31 гыйнварындагы 19-ТРЗ номерлы Татарстан Республикасы Законы белән билгеләнгән.
HD222290
HD222290 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Фоат Садриев
Фоат Миңлеәхмәт улы Садриев — язучы, мәшһүр татар драматургы, Г. Тукай, Р. Төхфәтуллин һәм С. Сөләйманова исемендәге премияләр лауреаты, Татарстан Республикасының халык язучысы.
Тормыш юлы
Фоат Садриев 1941 елның 10 мартында Татарстанның Мөслим районы Олы Чакмак авылында туа. Җидееллык мәктәпне үз авылында, урта мәктәпне күрше Шуган авылында тәмамлый. 1958-1960 елларда төрле эшләрдә эшли. 1965 елда ул Казан дәүләт университетының татар филологиясе факультетын тәмамлый. 1981-1982 елларда Мәскәүдә РСФСР Мәдәният министрлыгы каршындагы бер еллык Югары театр курсларында укый.
Мөслимдә чыгучы «Авыл утлары» район газетасы мөхәррире булып эшли.
Фоат Садриев – 1981 елдан СССР Язучылар берлеге әгъзасы. Хәзерге чорда Мөслимдә яши.
Гаиләсе
Хатыны Сәйденур (? ― 2023), һөнәре буенча укытучы.
Вержеру
Вержеру — Франциянең Шаранта-Маритим департаментында урнашкан коммуна.
Гурске (Бильский повяты)
Гурске  — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Редделл (Луизиана)
Редделл  — Америка Кушма Штатларының Луизиана штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Гурске (Бильский повяты)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Редделл (Луизиана)
Географиясе
Редделл халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Новий Збрахлин
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Гелбинаши (Бузеу)
Гелбинаши — Румыниянең Бузеу жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ослип
Ослип — Австриянең Бургенланд федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Марбл (Миннесота)
Марбл  — Америка Кушма Штатларының Миннесота штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Марбл шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Криниц
Криниц — Алманиянең Бранденбург җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Идельсон (ай кратеры)
Идельсон - Ай өслегенә кече күк объекты бәрелү нәтиҗәсендә барлыкка килгән, диаметры якынча 59,82 км булган кратер.
Атамасы
Кратерга атама Наум Ильич Идельсон (1885—1951) хөрмәтенә бирелә.
Тарихы
Кратер Халыкара Астрономия Берлеге (International Astronomical Union (IAU)) тарафыннан 1970 елда раслана.
Мезговци (Светий Томаж)
Мезговци  — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
NGC 574
NGC 574 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда   тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Липице
Липице — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Дряновец (Смолян өлкәсе)
Дряновец  — Болгариянең Смолян өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сялец (Синьковски авыл советы)
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Оссиах
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Кугуки
Кугуки (Кугуки) — Диңгез буе краеның Уссурийск шәһәр округында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат муссонлы. Кыш коры һәм суык, көннәре аяз. Яз озак бара, салкынча һәм температура тирбәлеше күзәтелә. Җәй исә җылы, явым-төшемле. Көз чагыштырмача җылы, коры һәм аяз. Җәй көне Тын океаннан җылы җил иссә, кышын төньяктан салкын җилләр исә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (80%), украиннар (20%).
Денна (Вэнга-Пур кушылдыгы)
Денна — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә ага. Елга  Вэнга-Пур елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 32 км.
(4937) Lintott
(4937) Lintott — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Денна (Вэнга-Пур кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Түбән Об бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Асбассейн юк, елга бассейны — Пур.
(4937) Lintott
Тарихы
1986 елның 1 февралендә Анри Дебеонь тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1986 CL1» саналган.
Денна (Вэнга-Пур кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Мурингспорт (Луизиана)
Мурингспорт  — Америка Кушма Штатларының Луизиана штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гөзкая (Кочарлы)
Гөзкая (Gözkaya) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Айдын иле Кочарлы илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
(18815) 1999 LT8
(18815) 1999 LT8 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1999 елның 8 июнендә LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1999 LT8» саналган.
Казтерна (Верона)
Казтерна — Италиянең Венеция төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казтерна Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Алсу Гайфуллина
Алсу Гайфуллина — татар шагыйрәсе.
1966 елның 10 мартында туа. 1981 елда Балтач урта мәктәбенең сигез сыйныфын тәмамлап Арча педагогия училищесына укырга керә. Аны 1985 елда уңышлы тәмамлый һәм укуын Казан дәүләт педагогия институтының география факультетында дәвам итә. Институтны тәмамлагач мәгариф хезмәткәрләренең белемен күтәрү институтында психология буенча белемен камилләштерә. Аның хезмәт юлы тулысы белән үзе укыган Балтач урта мәктәбендә балалар укытуга һәм тәрбияләүгә багышланган. Ул монда психолог булып эшләде. 1991 елдан — мәктәп директорының тәрбия эшләре буенча урынбасары.
Зур Яга
Зур Яга (Прямая Яга) — Россия территориясеннән ага торган елга. Красноярск крае, Хакас Республикасы, Кемерово өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Сереж елгасының уң ярыннан 162 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 20 км.
Көсрэли (Гереде)
Көсрэли (Kösreli) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Болу иле Гереде илчесенә караган бер авыл (köy).
Зур Яга
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Чулым елгасы, инештән Әчинск каласына чаклы,. Кече елга бассейны — Об Иртеш кушылганга чаклы, елга бассейны — Об (өске өлеше) Иртеш кушылганга чаклы.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Киселевка (Иленка кушылдыгы)
Киселевка  — Россия территориясеннән ага торган елга. Свердловск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга Иленка елгасының уң ярына тамагыннан 21 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 10 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Ница елгасы Реж һәм Нейва елгалары кушылган урынган тамагына кадәр. Кече елга бассейны — Тобол, елга бассейны — Иртеш.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Гурске (Кольненский повяты)
Гурске  — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Эстонски
Эстонский (Эстонский) — Чиләбе өлкәсенең Верхнеуральск районы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
HD222326
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Фурш
Фурш — Франциянең Кальвадос департаментында урнашкан коммуна.
Һейдәрли (Гәдәбәй)
Һейдәрли  (Heydərli ) — Әзербайҗанның Гәдәбәй районына караган авыл.
Новий Кобжинець
Новий Кобжинець — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Панаер (Бигадич)
Панаер (Panayır) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Балыкесир иле Бигадич илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Остервиц
Остервиц — Австриянең Штирия федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Иерик (ай кратеры)
Иерик - Ай өслегенә кече күк объекты бәрелү нәтиҗәсендә барлыкка килгән, диаметры якынча 0,63 км булган кратер.
Атамасы
Кратерга атама Скандинав исеме хөрмәтенә бирелә.
Тарихы
Кратер Халыкара Астрономия Берлеге (International Astronomical Union (IAU)) тарафыннан 1976 елда раслана.
Дунево
Дунево — Болгариянең Смолян өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Мекине (Камник)
Мекине  — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гелбиори
Гелбиори — Румыниянең Констанца жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Березовка (Авыргазы районы)
Березовка — Башкортстанның Авыргазы районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 453493, — 80205834010.
Демография
Халык саны динамикасы:
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 7 кешенең яшәве мәгълүм.
Верин (Шаранта-Маритим)
Верин — Франциянең Шаранта-Маритим департаментында урнашкан коммуна.
Брентвуд
Брентвуд (Brentwood) — Англиянең Эссекс графлыгында урнашкан шәһәр.
Тарих
Урта гасырлардан билгеле.
Липка (Злотовский повяты)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Мариетта (Миннесота)
Мариетта  — Америка Кушма Штатларының Миннесота штатында урнашкан шәһәр.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Резерв (Луизиана)
Резерв  — Америка Кушма Штатларының Луизиана штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Резерв халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кроппен
Кроппен — Алманиянең Бранденбург җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Югары Ындырчы
Югары Ындырчы — Татарстан Республикасының Апас районындагы авыл.
Халык саны — 275 тирәсендә. Вакыт зонасы — MSK (Мәскәү вакыты) яки UTC+4. Почта индексы — 422347.
Тарих
Авыл бик борынгылардан: Казан ханлыгы чорында ук нигезләнгән
Демография
Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): татарлар.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.3 °C.
(3976) Лиза
(3976) Лиза — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Важенец (Ег кушылдыгы)
Важенец — Россия территориясеннән ага торган елга. Архангельск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Ег елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 18 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Төньяк Двина кушылдыклары бассейны Вычегда һәм Сухона елгалары кушылганчы, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Гөзлер (Вираншеһир)
Гөзлер (Gözler) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Шанлыурфа иле Вираншеһир илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Казтерно (Милано)
Казтерно — Италиянең Ломбардия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казтерно Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
NGC 575
NGC 575 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда   тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Сялявичы (Слонимский районы)
Сялявичы  (Сялявічы ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Слонимский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Загребины
Загребины (Загребины) — Киров өлкәсенең Свеча районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
Дан аллеясе (Юдино)
Дан аллеясе (Аллея Славы) — Казан шәһәре Киров районының Юдино бистәсендәге мәйдан. Шәһәрнең иң яңа мәйданнарының берсе, бистәнең өч мәйданыннан (Юдино мәйданы, Казанның меңьеллыгы мәйданы һәм Тимер юлчылар мəйданы) ерак түгел урнашкан дүрт мәйданның берсе.
Тасвирлама
Мәйдан янында әлеге урам буйлап бара торган 46 һәм 72 номерлы автобус маршрутларының «Лейтенант Красиков» тукталышы урнашкан.
Остермитинг
Остермитинг — Австриянең Югары Австрия федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Шамгвион
Шамгвион — Франциянең Марна департаментында урнашкан коммуна.
Гурске-Поникли-Сток
Гурске-Поникли-Сток — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(18816) 1999 LW25
(18816) 1999 LW25 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Югары Спириха
Югары Спириха — Россия территориясеннән ага торган елга. Төмән өлкәсе, Курган өлкәсе, Омск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Ишем елгасының уң ярыннан 269 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 15 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Ишем елгасы, РФ белән Казакъстан чигеннән тамагына чаклы, Зур Ухватны кертмичә. Кече елга бассейны — Ишем (бассейнның Россия өлеше), елга бассейны — Иртеш.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Новий Сумин
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Дуня (авыл)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сәгыйть Рәфыйков
Сәгыйть Рәфыйков (Сәгыйть Рәүф улы Рәфыйков,, — , ) — химик, КазССР ФА академигы (1962), СССР ФАнең мөхбир әгъзасы (1970), СССР министрлар шурасы премиясе лауреаты (1983), СССР ФА БФ химия институты директоры (1968-1977), СССР ФА БФ президиумы рәисе (1967-1984).
Биографиясе
1912 елның 6 (19) апрелендә Каеш авылында туа.
1968 елдан 1977 елга кадәр СССР ФА Башкорт филиалының химия институты директоры булып эшли. 1967-1984 елларда СССР ФА Башкорт филиалы президиумы рәисе.
1984 елдан башлап үлеменә кадәр СССР Фәннәр академиясенең табигать белеме һәм техника институтының өлкән фәнни хезмәткәре булып эшли.
Троекур зиратына җирләнгән.
Төп фәнни эшләре
Сәгыйть Рәфыйков йомшак ингибирлау теориясе һәм практикасының төп нигезләмәләрен формалаштырды һәм полимерлаштыру процессларын җайга салу принципларын ачты.
900 дән артык фәнни хезмәт, шул исәптән илдә химия һәм физика-химия буенча югары уку йортлары өчен беренче дәреслекләр авторы. СССР ФА югары молекуляр кушылмалар буенча фәнни шуралар әгъзасы (1971 елдан).
Меле (Горня Радгона)
Меле  — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Нью-Ллано (Луизиана)
Нью-Ллано  — Америка Кушма Штатларының Луизиана штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Олтриңем
Олтриңем (Altrincham) — Англиянең Зур Манчистыр графлыгында урнашкан шәһәр.
Тарих
1290 елдан билгеле.
Алексей Ребко
Алексей Ребко (Алексей Васильевич Ребко,, — , ) — Россия футболчысы (ярымсакчы), Россия милли футбол җыелмасы (2009).
Йеркс (ай кратеры)
Йеркс - Ай өслегенә кече күк объекты бәрелү нәтиҗәсендә барлыкка килгән, диаметры якынча 34,94 км булган кратер.
Атамасы
Кратерга атама Чарлз Йеркс (1837—1905) хөрмәтенә бирелә.
Тарихы
Кратер Халыкара Астрономия Берлеге (International Astronomical Union (IAU)) тарафыннан 1935 елда раслана.
Сергей Ребрий
Сергей Ребри (Сергей Николаевич Ребрий,, — , ) — Россия театр актеры, РФның атказанган әртисе (2002).
Отнанг-ам-Хаусрукк
Отнанг-ам-Хаусрукк — Австриянең Югары Австрия федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Панаер (Османгази)
Панаер (Panayır) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Бурса иле Османгази илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Кумлозен
Кумлозен — Алманиянең Бранденбург җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(4757) Лизелотта
Тарихы
1973 елның 19 сентябрендә К. Й. ван Хоутен, И. ван Хаутен-Груневельд,Том Герельс тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1973 ST» саналган.
Липка (Калиский повяты)
Липка  — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Курское
Курское (Курское) — Диңгез буе краеның Лесозаводск шәһәр округында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат муссонлы. Кыш коры һәм суык, көннәре аяз. Яз озак бара, салкынча һәм температура тирбәлеше күзәтелә. Җәй исә җылы, явым-төшемле. Көз чагыштырмача җылы, коры һәм аяз. Җәй көне Тын океаннан җылы җил иссә, кышын төньяктан салкын җилләр исә.
Халык
Халык саны динамикасы:
Казтильион Фозко (Перуҗа)
Казтильион Фозко — Италиянең Умбрия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казтильион Фозко Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Һиндстанда Һинд дине
Һинд дине Һиндстанда иң зур дин, халыкның якынча 79,8%-ы үзләрен Һинд дине тарафдарлары дип атыйлар, бу Һиндстанда якынча (966 миллион) Һинд дине тарафдары. Бу 2011 ел Һиндстан Халык санын алу буенча, шул ук вакытта халыкның 14.2% Ислам тарафдарлары, ә калган 6%-ы башка диннәргә карый (мәсәлән, Христианлык, Сикхизм, Буддизм, Джайнизм, төрле этник диннәр, атеизм һәм динсезлек). Һиндстанда Һинд дине тарафдарларының күпчелеге Шайвизм һәм Вайшнавизм деноминацияләренә карый. Һиндстан (Непал һәм Маврикий белән) дөньяда Һинд дине күпчелек булган өч илләрнең берсе.
Тарихы
Ведик мәдәният Һиндстанда безнең эрага кадәр 1500 һәм 500 еллар арасында барлыкка килгән. Нәтиҗәдә, Һинд дине тарихи Ведик диннең дәвамчысы булып санала, аның Һиндстан тарихына, Һиндстан мәдәниятына һәм Һиндстан фәлсәфәсенә йогынтысы зур. Һиндстан исеме үзе Грек Ἰνδία-дан барлыкка килгән Һинд елгасы, бу Борынгы Фарсы Һинду сүзеннән барлыкка килгән, бу Санскрит телендәге Sindhu, тарихта Инд елгасына мөрәҗәгать өчен кулланыла. Һиндстанның башка альтернатив атамасы "Һиндустан", бу "Һиндулар" җире дигәнне аңлата.
Безнең эраның 1200 һәм 1750 еллар арасында Һиндстан Һиндуларның да, Мөселманнарның да хөкем сөрүен күргән. Виджаянагар Империясенең Мөсемлан хөкемдарлары кулларына төшүе Деккан Платосында Һинд диненең бөлүен билгеләгән. Һинд дине янә сәяси престижга ия булган, Маратха Империясе астында.
Һинду милләтчелеге
Бүленүдән соң Һинду милләтчелеге Һиндле милләтчелекнең ягулыгы булган. Һинду милләтчелеге агрессив рәвештә уң канат Һиндулар тарафыннан алга сөрелгән, мәсәлән:
Һиндстанның 1947 елда бүленүе Һиндуларның, Мөселманнарның һәм Сикхларның җәмәгать-ара канлы фетнәләргә һәм үтерүләренә китергән. Якынча 7,5 миллион Мөселман Көнбатыш Пакьстан һәм Көнчыгыш Пакьстан (хәзер Бангладеш буларак билгеле) территориясенә кысрыклап чыгарылган. Шуннан соң елларда Һиндстан Конституциясенең секуляр принциплары нигезләнгән булган. Соңгы 60 ел илнең күпчелек өлешләрендә тыныч булган, чыгарылма булып экстремистлар тарафыннан Бабри мәсҗеден җимерүдән соң 1992 ел Бомбей фетнәләре булган һәм 2002 ел Гөҗәрат фетнәләре һәм Пакьстанга алып барылган сугышлар булган.
Көнбатыштан Христиан төркемнәре Мөселман, Сикх һәм Һинду халкын Христианлыкка күчерергә тырыша, еш тышкы ярдәм, мәгариф һәм медицина ярдәме күрсәтеп, моны Һинду милләтчеләре ришвәтчелек итеп карый һәм шулай итеп уң канат Һинду төркемнәре белән ызгышлар була. Керала, Андхра Прадеш һәм Төньяк-көнчыгыш Һиндстан болар конверсия превалент булган кайбер төбәкләр. Һиндстанда Христиан дәгъвачыларның активлыгына җавап итеп, кырыс Һинду төркемнәре, мәсәлән, Вишва Хинду Паришад Христианлыкка күчкәннәрне кире үз диннәренә кайтара башлаган һәм шулай ук Мөселманнарны да. Һинд дине тарафдарлары һаман да илнең күпчелек штатларында һәм территорияләрендә күпчелекне тәшкил итә. Төньяк һәм төньяк-көнбатыш Һиндстанның күпчелек өлеше, бигрәк тә Гөҗәрат Һинд диненең терәге булып тора. Кабилә ышану системаларына кертелеп Һинд дине төньяк-көнчыгышта үсә дигән ышаныч бар. Шулай да, Кашмир Үзәнендә Һинд дине тарафдарлары саны кискен төшкән, бу Пакьстан хәрбиләре тарафыннан 550 000 - нән артык Кашмири Пандитлар (Һиндулар) куылу терроризмы нәтиҗәсе. Пакьстан Кашмирны Һинд хөкеменнән тартып алу тырышуын спонсорлаган, шул ук вакытта Мөселман күпчелеге бәйсезлеккә омтылган, әмма бүленү вакытында бу бәйсезлек хөкем сөрүче Һинду Махараджа һәм Британиялеләр тарафыннан бетерелгән булган. Пәнҗабта күпчелекне Сикхлар тәшкил итә.
Һиндстанда Һинд дине халкы
Рәсми 2011 ел халык санын алу буенча Һиндстанның Һинду халкы Иң зур кимү Манипурда 1991-2001 елда 57% тан 52%-ка кадәр булган, шул вакытта асаба Санамахи диненең яңарышы булган. Пәнҗаб (Сикх күпчелеге), Кашмир (Мөселман күпчелеге), Төньяк-Көнчыгыш Һиндстанның өлешләре һәм Лакшадвиптан башка, Һиндстанның башка 24 Штат һәм территориясендә һәм 6 шура территориясендә Һинд дине тарафдарларының абсолют күпчелеге күзәтелә. Төньяк-көнчыгыш Һиндстанның 8 штатында - Трипурада, Сиккимда, Ассамда, Манипурда Һинд дине тарафдарлары күпчелек, шул ук вакытта башка дүртесендә Һинд дине тарафдарлары азчылыкта. 2011 ел халык санын алу саннарын тагын да тәфсилләп карау өчен бу таблицаны карагыз.
HD222340
HD222340 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Кокуйка
Кокуйка — Россия территориясеннән ага торган елга. Свердловск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга Ница елгасының уң ярына тамагыннан 231 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 16 км.
HD222340
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Кокуйка
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Ница елгасы Реж һәм Нейва елгалары кушылган урынган тамагына кадәр. Кече елга бассейны — Тобол, елга бассейны — Иртеш.
HD222340
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Кокуйка
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Сяляцичы
Сяляцичы (Сяляцічы ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Смаргонский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Гөзлет (Саруһанлы)
Гөзлет (Gözlet) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Маниса иле Саруһанлы илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Вернье (Шаранта-Маритим)
Вернье — Франциянең Шаранта-Маритим департаментында урнашкан коммуна.
Ету-Яха (Вэнга-Пур кушылдыгы)
Ету-Яха — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә ага. Елга  Вэнга-Пур елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 13 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Түбән Об бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Асбассейн юк, елга бассейны — Пур.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Гелеешть
Гелеешть — Румыниянең Нямц жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Дыбова (Смолян өлкәсе)
Дыбова  — Болгариянең Смолян өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Гурщизна
Гурщизна — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Юелл
Юелл (Ewell) — Англиянең Сарри графлыгында урнашкан шәһәр.
Тарих
Урта гасырлардан билгеле.
Вятка дәүләт университеты
Вятка дәүләт университеты (Вятский государственный университет) — Киров өлкәсенең административ үзәге Киров шәһәрендә урнашкан югары уку йорты. 1963 елда нигез салынган. Төбәкнең терәк университетларыннан берсе.
Тарих
1955 елда Лепсе заводы җитәкчелеге инициативасы белән Кировта Бөтенсоюз читтән торып уку энергетика институтының (ВЗЭИ) уку-консультация пункты (УКП) оештырыла.
1994 елда Киров политехника институты Вятка дәүләт техник университеты итеп үзгәртелә.
1996 елда университет докторантурасы ачыла.
2001 елда университетка классик университет статусы бирелә — ВятДТУ Вятка дәүләт университеты итеп үзгәртелә.
2002 елда вузда беренче магистратура ачыла.
2008 елда «HP» суперкомпьютеры нигезендә исәпләү үзәге булдырыла.
2009 елда химия факультетында үзенең техник җиһазланышы буенча уникаль булган «Полимер материалларның фәнни-белем бирү үзәге» булдырыла.
2015 елда вузның структур бүлекчәсе сыйфатында Вятка дәүләт гуманитар университеты кушылган.
Структура
Университетта 75 кафедраны берләштергән 9 институт бар. Традицион һәм дистанцион формалар буенча укыту алып барыла, аларда 20 меңнән артык студент белем ала. Фәнни-педагогик хезмәткәрләр саны 1000гә якын кеше тәшкил итә, шуларның 105 е — фән докторлары һәм профессорлар, 581 е — фән кандидатлары һәм доцентлар, аспирантура һәм докторантура эшли, 1 диссертация яклау буенча махсус совет эшли.
Көсрэли (Күре)
Көсрэли (Kösreli) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Кастамону иле Күре илчесенә караган бер авыл (köy).
Рейсленд (Луизиана)
Рейсленд  — Америка Кушма Штатларының Луизиана штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Рейсленд халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Менгеш (община)
Менгеш  — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Марин-он-Сент-Крой (Миннесота)
Марин-он-Сент-Крой  — Америка Кушма Штатларының Миннесота штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Марин-он-Сент-Крой шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Оттендорф-ан-дер-Ритшайн
Оттендорф-ан-дер-Ритшайн — Австриянең Штирия федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
NGC 576
NGC 576 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда   тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Шампийон
Шампийон — Франциянең Марна департаментында урнашкан коммуна.
Новий Сьвят (Куявия-Диңгез буе воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(18817) 1999 LF32
(18817) 1999 LF32 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1999 елның 15 июнендә Spacewatch тарафыннан Китт-Пик обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1999 LF32» саналган.
Сергей Ребров
Сергей Ребров (Сергій Станіславович Ребров,, — , ) — СССР һәм Украина футболчысы (һөҗүмче), Украина футбол тренеры, радиоспорт буенча дөнья (2005) һәм Европа (2003) чемпионы, Украина милли футбол җыелмасы әгъзасы (1992-2016), Украина чемпионы (1992/93, 1993/94, 1994/95, 1995/96, 1996/97, 1997/98, 1998/99, 1999/2000, 2006/07), Украина кубогы (1992/93, 1995/96, 1997/98, 1998/99, 1999/2000, 2005/06, 2006/07) һәм суперкубогы (2006) иясе, Төркия (2003/04) һәм Россия (2008) чемпионы, Украинаның Ел футболчысы (1996, 1998), Украина чемпионатының (1998) һәм Чемпионнар лигасының (1999/2000) иң яхшы бомбардиры. Киев «Динамосы»ның баш тренеры (2014-2017); тренер буларак Украина чемпионы (2014/15, 2015/16), Украина кубогы (2013/14, 2014/15) һәм Суперкубогы иясе (2016).
Билал
Билал ― күпмәгънәле сүз.
Алтын Урда дәүләтендә фән һәм мәгърифәт
Идел буе Болгар дәүләте татар-монгол һөҗүменнән соң 1236 елда буйсындырыла һәм Алтын Урда дәүләтенә кушыла. Тарихта яңа чор – XIII гасырның утызынчы елларыннан алып XV гасырның утызынчы елларына кадәр сузылган Алтын Урда чоры – башлана. Алтын Урда дәүләтенең барлыкка килүе шәһәрләр төзелешенә һәм  шәһәр мәдәнияты үсешенә зур йогынты ясый. Шәһәрләр эре мәдәният үзәкләре булып тора, һөнәрчелек, сәүдә, фән һәм сәнгать үсеш ала. Ислам дине мәдәниятның, фәннең, мәгърифәтнең һәм әдәбиятның чәчәк атуына көчле этәргеч бирә. Алтын Урда шәһәрләренә төрле илләрдән кешеләр агыла башлый. Төрле фәннәр: математика, астрономия, тарих, география, медицина, философия үсеш ала.
Төгәл фәннәрнең үсеше Алтын Урдада хуҗалык тормышы белән тыгыз бәйләнгән. Һөнәрләр күптөрле булу сәбәпле ,аларны үзләштерү махсус белем һәм күнекмәләрне таләп итә .Сәүдәгәрләрнең акча һәм товарлар саный ,сәүдә эшләрен алып бара  һәм язма килешүләр төзи белү ихтыяҗы туа.Илнең түрә аппараты үсеше белемле кешеләрне таләп итә.Язуга һәм арифметикага кызыксыну уяна. Күпсанлы гади кешеләр дә укырга һәм язарга өйрәнәләр.Археологик казылмалар вакытында балалар кулы белән ясалган рәсемле һәм язулы балчык кувшин сыныклары табыла.
Математика
Сәүдә, кәсепчелек, архитектура үзәге булган шәһәрләр математика үсешенә зур йогынты ясый.Математиканың әһәмияте турында шул чорның әдәби әсәрләрендә дә телгә алына.Мәсәлән, “ Хөсрәү вә Ширин” поэмасында исәпләү, цифрлар, математик символлар,сызым кораллары турында сөйләнә.Математик белемнәр практикада да кулланылыш таба. Гидротехник, саклагыч корылмалар,иҗтимагый биналар катлаулы математик исәпләүләр ярдәмендә төзелә.Астрономия һәм география дә математик белемнәрсез үсеш алмый.
География
Төрле мөселман илләре белән сәүдә һәм дипломатик бәйләнешләр үсеше Алтын Урда халыклары арасында географик белемнәр таралуына китерә.Кешеләр үз дәүләтләрен мөселман дөньясының бер өлеше буларак күзаллый башлыйлар.Үз илләренең кайда урнашуын алар яхшы беләләр,Алтын Урда шәһәрләре,өлкәләре арасындагы ераклыкны төгәл исәплиләр.
Астрономия
Мөселман дөньясында популяр булган астрономия фәне Алтын Урдада киң тарала. Аның үсеше ислам дине таләпләренә бәйләнгән була. Аң-белемле халык Галәмдәге мәңгелек хәрәкәт,йолдызлар турында яза. Галактиканы өйрәнүче галимнәр Көнчыгышта киң таралган астролябия коралларын кулланалар.Бу коралларның өлешләре  Сарай әл-Җәдит шәһәрендә археологик казылмалар вакытында табыла.
Медицина
Көнчыгыш илләрдәге кебек,Алтын Урдада медицина үсеш ала. Тарихи чыганаклардан күренгәнчә, медицина хезмәте (авырулар табибка мөрәҗәгать итә) оештырыла.Илнең үсеш алган өлкәләрендә,мәсәлән,Хәрәзм дә дәвалау оешмалары ачыла. Медицинага зур игътибар бирүче Үзбәк һәм Токта ханнарын әйтеп узарга кирәк.-
Алхимия
Химия һәм геология барлыкка килгәнче алдында алхимия зур урын алып тора.Алхимиклар төрле хушлаткычлар әзерләгәннәр,шулай ук минералларның һәм төрле матдәләрнең  үзлекләрен өйрәнгәннәр.Тәҗрибәләр уздыру өчен техник спирт, металл катнашмалары,эретмәләр  ясарга өйрәнгәннәр.Алхимиклар парфюмериягә,металлургиягә,пыяла ,чүлмәк ясауга һәм башка кәсепкә зур өлеш керткәннәр.Алтын Урданың төрле шәһәрләрендә археологик казылмалар вакытында катлаулы химикатлар,приборлар һәм эш кораллары булган чын алхимик лабораторияләр табыла. Алхимикларның казанышлары хәрби эшчәнлектә дә кулланыла,алар сугыш кораллары әзерлиләр,шул исәптән алтын һәм көмеш белән бизәлгән коралларны да.Бөек технологик казанышларның берсе булып чуен кою тора.Алтын Урда беренчеләрдән булып  дары һәм җиңел пушкалар ясый.Рус елъязмаларында Мәскәү гаскәрләре Алтын Урдага һөҗүм иткәндә беренче тапкыр утлы корал куллануы телгә алына.
Тарих һәм әдәбият
Тарихчылар,тарихи әсәрләр барлыкка килә, шәҗәрәләр төзелә.Мәдәниятның иң үсеш алган өлкәсе булып әдәбият тора. Аның үсеше күп факторларга бәйле булган. Шуның беренчесе итеп телне күрсәтергә кирәк. Алтын Урда чорында төрки-татар теленең гарәп, фарсы, рус, латин һәм кайбер башка телләр белән мөнәсәбәтләрен яктырткан сүзлекләр төзелә. Дәүләтнең үзендә, дәүләт теле − татар теленнән тыш башка телләр дә иркен кулланылган. Аеруча гарәп, фарсы телләрен белү дәрәҗә саналган. Аеруча шигърия т киң таралган булуына басым ясарга кирәк. 1342 елда Котбинең “Хөсрәү вә Ширин”, 1354 елда Харәзминең “Мәхәббәтнамә”се, 1369 елда Хисам Кятибның “Җөмҗөмә солтан”, 1391 елда Сәйфи Сараиның “Гөлестан бит төрки” поэмалары дөнья күрә.
Ижак (ай кратеры)
Ижак - Ай өслегенә кече күк объекты бәрелү нәтиҗәсендә барлыкка килгән, диаметры якынча 30,83 км булган кратер.
Тарихы
Кратер Халыкара Астрономия Берлеге (International Astronomical Union (IAU)) тарафыннан 1970 елда раслана.
Ньюеллтон (Луизиана)
Ньюеллтон  — Америка Кушма Штатларының Луизиана штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Вилленһолл
Тарих
8 нче гасырдан билгеле.
Хархар
Хархар (Xarxar ) — Әзербайҗанның Гәдәбәй районына караган авыл.
(3556) Лисяохуа
(3556) Лисяохуа — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1964 елның 30 октябрендә биредә эшләүче галимнәр тарафыннан Нанкин обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1964 UO» саналган.
Югары Тирескә
Тарих
Октябрь инкыйлабына кадәр Сарытау губернасының Хвалын өязенә караган.
Шевәрле
Шевәрле — Башкортстанның Авыргазы районында урнашкан авыл.
Кюммерницталь
Кюммерницталь — Алманиянең Бранденбург җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Шевәрле
Демография
Халык саны динамикасы:
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 360 кешенең яшәве мәгълүм.
Нукри Ревишвили
Нукри Ревишвили (ნუკრი პატის ძე რევიშვილი,, — , ) — Гөрҗистан футболчысы (капкачы), Россия чемпионы (2008, 2009), Мальта чемпионы (2013/14), Мальта кубогы иясе (2014).
Елёво
Елёво — Болгариянең Смолян өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Казтильионе Вара (Ла Специя)
Казтильионе Вара — Италиянең Лигурия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казтильионе Вара Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Липка-Велика
Липка-Велика — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Гусаки (Польша)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Луговая (Чиләбе өлкәсе)
Луговая (Луговая) — Чиләбе өлкәсенең Увельский районы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (94%).
Оттенсхайм
Оттенсхайм — Австриянең Югары Австрия федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Сямашки
Сямашки (Сямашкі ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Мастовский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Вибрак (Шаранта-Маритим)
Вибрак — Франциянең Шаранта-Маритим департаментында урнашкан коммуна.
Фьервиль-ле-Парк
Фьервиль-ле-Парк — Франциянең Кальвадос департаментында урнашкан коммуна.
HD222349
HD222349 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Метлика (община)
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(18818) Yasuhiko
(18818) Yasuhiko — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Геленешть
Геленешть — Румыниянең Сучава жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
(18818) Yasuhiko
Тарихы
1999 елның 21 июнендә T. Окуни тарафыннан Нанъё обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1999 MB2» саналган.
Бутл
Бутл (Bootle) — Англиянең Мерсисайд графлыгында урнашкан шәһәр.
Геленешть
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Бутл
Тарих
Урта гасырлардан билгеле.
Шапки (Киров өлкәсе)
Шапки (Шапки) — Киров өлкәсенең Свеча районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
Зур Едик
Зур Едик — Россия территориясеннән ага торган елга. Красноярск крае, Хакас Республикасы, Кемерово өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Чулым  елгасының уң ярыннан 1471 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 15 км.
Шапки (Киров өлкәсе)
Халык
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
Зур Едик
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Чулым елгасы, инештән Әчинск каласына чаклы,. Кече елга бассейны — Об Иртеш кушылганга чаклы, елга бассейны — Об (өске өлеше) Иртеш кушылганга чаклы.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Анатолий Рейнбот
Анатоли Рейнбот (Анатолий Анатольевич Рейнбот,, — , ) — РИ хәрби-дәүләт эшлеклесе, генерал-майор (1906), Казан губернаторы (1905-1906), Мәскәү шәһәре башлыгы (1906-1907).
Кочмас (Емца кушылдыгы)
Кочмас — Россия территориясеннән ага торган елга. Архангельск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Емца елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 37 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Төньяк Двина кушылдыклары бассейны Вычегда һәм Сухона елгалары кушылганчы, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
NGC 577
NGC 577 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.