cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Петербург политехник университеты
Бөек Петр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты- югары белем бирү учреждениесе, Россиянең милли тикшеренү университеты. Санкт-Петербург дәүләт милли тикшеренү политехник университетында 20 факультет һәм 3 филиалы бар (Череповец, Сосновый Бор, Чебоксар). Университетта көндезге форма буенча 18 мең студент укый һәм 500 профессор эшли.
Дөнья фән-мәгариф үзәкләр арасында алдынгы Россия университетлары конкурентлыгын күтәрү буенча проектта катнаша. Моның өчен өстәмә бюджет акчалары ала.
Тарихы
2010 елдан университет конкурс аша милли тикшеренү университеты статусы ала.
2015 елда Россия Мәгариф һәм фән министрлыгының югары уку йортларны киметү һәм эреләштерү планнар буенча Санкт-Петербург дәүләт политехник университетына Санкт-Петербург дәүләт сәүдә-икътисад университеты кушыла (берләштерелгәннәр).
2015 елдан Бөек Петр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты.
Казалвенто (Анкона)
Казалвенто — Италиянең Марке төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казалвенто Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Кышлак (Мазыдагы)
Кышлак (Kışlak) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Мардин иле Мазыдагы илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Старий Завидув
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Пенчежино
Пенчежино — Польшаның Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Территория
Террито́рия (лат. territorius) – чикләнгән җир шары өслеге өлеше.
(15849) Billharper
(15849) Billharper — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1995 елның 18 декабрендә Spacewatch тарафыннан Китт-Пик обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1995 YM10» саналган.
Ланёввиль-о-Буа
Географиясе
Коммуна мәйданы — 19,04 км².
10-еллар (б. э. к.)
10-еллар (б. э. к.) — б. э. к. 19 елда башланган һәм б. э. к. 10 елда тәмамланган унъеллык.
Риваренн (Эндр һәм Луара)
Риваренн — Франциянең Эндр һәм Луара департаментында урнашкан коммуна.
Еппл-Каньйон-Лейк (Иллинойс)
Еппл-Каньйон-Лейк  — Америка Кушма Штатларының Иллинойс штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Кече Кендас
Кече Кендас — Россия территориясеннән ага торган елга. Кемерово өлкәсе, Хакас Республикасы, Алтай Республикасы биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Мрас-Су елгасының сул ярыннан 41 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 11 км.
Еппл-Каньйон-Лейк (Иллинойс)
Географиясе
Еппл-Каньйон-Лейк халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Ризван Хәмид
Ризван Хәмид, тулы исеме Ризван Мирхәбибулла улы Хәмидуллин — татар драматургы, язучы.
Еппл-Каньйон-Лейк (Иллинойс)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ризван Хәмид
Биография
Ризван Хәмид 1941 елның 24 октябрендә Башкортстанның Ярмәкәй районы Усман-Ташлы авылында колхозчы гаиләсендә туган. Урта мәктәпне тәмамлагач, 1959 елда Октябрьский шәһәрендәге «Нефтеавтоматика» заводына күчеп, слесарь булып эшли башлый. 1962 елда Уфага барып, түбән вольтлы электр аппаратуралары заводында елга якын слесарь булып эшләгәннән соң, югары белем алу нияте белән Казанга килә һәм педагогика институтының татар мәктәпләре өчен рус теле һәм әдәбияты укытучылары әзерли торган бүлегендә укый башлый. Бер елдан, хәрби хезмәткә чакырылуы сәбәпле, аңа укуын вакытлыча өзеп торырга туры килә. Институтны 1971 елда гына тәмамлый. Шул ук елда «Чаян» журналына эшкә чакыралар, анда башта фельетонист, соңрак хатлар бүлеге мөдире булып эшли.
Кече Кендас
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Томь елгасы, инештән Новокузнецк каласына чаклы, Кондома елгасын кертмичә,. Кече елга бассейны — Томь, елга бассейны — Об (өске өлеше) Иртеш кушылганга чаклы.
Планалту-Алегри
Планалту-Алегри — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Санта-Катарина штатына карый.
Кече Кендас
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Планалту-Алегри
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Ризван Хәмид
Иҗат
Ризван Хәмид — җитмешенче еллар ахырында әдәбият мәйданына чыга. Аның беренче җитди әсәре — «Синең урынына кайттым...» драмасы 1977 елда языла, 1978 елда Г.Камал исемендәге Татар дәүләт академия театрында, 1981 елны Әлмәт дәүләт драма театрында куела, һәм, Мәскәүдә русчага тәрҗемә ителеп, берничә рус драма театрларында сәхнәләштерелә. «Иске йорт кешеләре», «Каен җиле», «Кайтыр идем», «Китәм инде...», «Озын юлның тузаны» һ.б. әсәрләре илебезнең төрле театрларында куела.
Драматург юмористик хикәяләр һәм балалар өчен кечкенә күләмле сәхнә әсәрләре авторы буларак та билгеле. Авторның беренче пьесалар җыентыгы («Кайтыр идем...») 1982 елда Татарстан китап нәшриятында басылып чыкты.
Ризван Хәмид шулай ук Гариф Ахунов белән берлектә «Тукай» фильмның сценариен яза.
Александр Авцин
Александр Авцин (Александр Александр улы Авцин,, — , ) — Россия һөнәри һоккейчесе (һөҗүмче).
Зур Сатнур
Зур Сатнур (Большой Сатнур) — Киров өлкәсенең Малмыж районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (88%), руслар (6%), татарлар (2%), арлар (2%).
Кливы
Кливы (Клівы ) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Хойницкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Райхардтсвербен
Райхардтсвербен (Reichardtswerben) — Алманиянең Саксония-Анхальт җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сьютадилья
Сьютадилья — Испаниянең Льейда провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Сольпа (Лекма кушылдыгы)
Сольпа — Россия территориясеннән ага торган елга. Киров өлкәсе, Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Лекма елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 14 км.
Сьютадилья
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Birja
Birja (niderlandça beurs, almança Börse, fr. bourse, inglizçä exchange) - tawarlar, valütalar, qimmätle käğäzlär häm çığarılma finans qoralları tärtipkä salınğan bazarı  eşläwen tä'min itüçe yuridik zat.
Сольпа (Лекма кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Нократ, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Birja
Криптовалютная биржасы - бу виртуаль мәйданчык, ул гамәлгә ашыру өчен билгеләнгән сәүдә-алмашу операцияләре белән цифрлы һәм фиатными акчалата.
Säwdä standart kontraktlar yäki lotlar yärdämendä alıp barıla.
Elek kileşülär maxsus binada teldän tözelgän bulğan. Xäzer sanaqlar yärdämendä yasala.
Birjada qatnaşuçılar - brokerlar dip yörtelä.
Birja ütälgän kileşülärgä xisap yasıy, tüläwlär tärtipkä sala, xisaplarğa iminiät tä'min itä (kliring).
Ğädättä birja här kileşüdän maxsus komissiä tüläwen ala.
Tarix
XIII-XV ğasırda Venetsiä, Genuya, Florentsiä, Şampan şähärlärendä veksellär yärminkälärennän birja tarixı başlana.
1921 yılda SSRBdä Yaña İqtisadi Säyäsät çorında sovet birjaları açılalar.
1991 yılda zamança Rusiädä birjalar yänä açıla.
Плятини
Плятини — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
20-еллар (б. э. к.)
20-еллар (б. э. к.) — б. э. к. 29 елда башланган һәм б. э. к. 20 елда тәмамланган унъеллык.
Баян Дәүләтов
Биографиясе
1924 елның 8 мартында Татар Әҗби авылында крестьян гаиләсендә туа. Татар.
Тулы булмаган урта мәктәпнең җиде сыйныфын тәмамлый. Колхозда эшли.
1281-нче укчы полкының взводы командиры, Комсомол лейтенанты Баян Дәүләтов беренче взвод белән Днепрны үтеп чыга. 1943 елның 17 октябрендә Гомель өлкәсенең Лоевск районы Бывалки авылы өчен каты көрәш алып бара, дошманның пулеметларын юк итә, бу исә батальонның уңышлы хөңүм итүенә ярдәм итә.
1943 елның 21 октябрендә сугышта һәлак була. Бывалки авылында җирләнгән.
Бүләкләре
Ленин ордены белән бүләкләнгән.
Хәтер
Татарстан Республикасы Актаныш районының Актаныш авылындагы урам Герой исеме белән аталды.
Б. Е. Дәүләтов исемен Актаныш районы Татар Суксуы урта мәктәбенең пионерлар дружинасы йөртә.
Богату-Ромин
Богату-Ромин — Румыниянең Сибиу жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Лорейн (Висконсин)
Лорейн  — Америка Кушма Штатларының Висконсин штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сен-Мартен-д'Оне
Сен-Мартен-д'Оне — Франциянең Ланда департаментында урнашкан коммуна.
Алмас Нәзиров
Алмас Нәзиров, Алмас Әмин улы Нәзиров (1956 елның 29 феврале, ТАССР, Арча районы, Сеҗе) — урманчы —, 2014-2017 елларда ТР урман хуҗалыгы министры, 2006-2014 елларда Арча районы башлыгы. Авыл хуҗалыгы фәннәре кандидаты.
Сәскатун
Сәскатун (Saskatoon) — Канаданың Саскачеван вилаятендә урнашкан шәһәр.
Алмас Нәзиров
Тәрҗемәи хәле
1956 елның 29 февралендә Татарстан АССР Арча районы Сеҗе авылында туган. Лубян урман хуҗалыгы техникумын (2012 елдан Лубян урман-техник көллияте) (1975), «урман хуҗалыгы » белгечлеге буенча М. Горький исемендәге Мари политехник институтын (1981, Йошкар-Ола), «банк эше» белгечлеге буенча Мәскәү дәүләт икътисад, статистика һәм информатика университетын (2004, Мәскәү), «юриспруденция» белгечлеге буенча Идарә итү һәм хокук институтын (2006) тәмамлаган.
Сәскатун
Тарих
1883 тә нигезләнә.
Княгиня (Чёрная кушылдыгы)
Княгиня — Россия территориясеннән ага торган елга. Ярославль өлкәсе, Кострома өлкәсе, Иваново өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Кара елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 22 км.
Алмас Нәзиров
Хезмәт юлы
1971 елда ТАССР Саба районы Шәмәрдән эшчеләр бистәсендә (2002 елдан авыл) урнашкан Саба төзелеш-монтаж оешмасы (СМО) эшчесе.
1971-1975 елларда Лубян урман хуҗалыгы техникумы укучысы (ТАССР, Кукмара районы, Лубян эшчеләр бистәсе (2002 елдан авыл).
Княгиня (Чёрная кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Алмас Нәзиров
Хезмәт юлы
1978-1985 елларда Татарстан урман хуҗалыгы идарәсенең Саба урман сәнәгать хуҗалыгы Сабабаш урманчылыгында урман (агач) хәзерләү урман мастеры (ТАССР, Саба районы, Лесхоз бистәсе).
1985-1988 елларда Саба Үзәк урман пункты урман (агач) хәзерләү өлкән урман мастеры.
1988-1989 елларда Саба урман сәнәгать хуҗалыгының баш.
1989-2001 елларда ТР урман хуҗалыгы министрлыгының Арча урман хуҗалыгы директоры.
2001-2006 елларда ТР Арча районы администрациясе башлыгы.
2006-2014 елларда Арча муниципаль районы башлыгы, Арча район шурасы рәисе, Арча шәһәре һәм районы шуралары депутаты, Бердәм Россия фиркасенең Арча җирле бүлекчәсе сәркатибе.
2014-2017 елларда ТР урман хуҗалыгы министры. 2018 елның 18 гыйнварында үзенең соравы буенча министр вазифасыннан азат ителә.
(8480) 1987 RD1
(8480) 1987 RD1 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1987 елның 13 сентябрендә Анри Дебеонь тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1987 RD1» саналган.
Мид (округ, Кентукки)
Мид — Америка Кушма Штатларының Кентукки штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Бранденбург шәһәре.
Территориясе
Округ мәйданы 798 км² тәшкил итә.
Норильск никеле
Норильск никеле акционерлар җәмгыяте — тау-металлургия ширкәте.
Русиянең иң эре компанияләре исемлегендә 8 нче урында булды (2012 ел).
Хужалар
2008 елның азагында:
2013 елның 28 февраленә:
28,08 % акция "Интеррос" президенты Потанин, Владимир Олегович 25,13 % — Олег Дерипасканың "Рус алюминий" (UC Rusal) 3,9 % — "Металлоинвест" холдингы (Усманов, Алишер Бурханов) РТС-та Капитализация года — 941 млрд сум (2010 ел).
Артур Агаҗанян
Артур Агаҗанян (Աղաջանյան Արթուր Վլադիմիրի,, — , ) — Әрмәнстан җәмәгать эшлеклесе, иҗтимагыятьче, сәясәт белгече.
(15850) 1996 AE1
(15850) 1996 AE1 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1996 елның 12 гыйнварында Т. Кобаяси тарафыннан Оидзуми обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1996 AE1» саналган.
Лейн (Канзас)
Лейн  — Америка Кушма Штатларының Канзас штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Лейн шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Тшаски (Журоминский повяты)
Тшаски  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Ривьер (Эндр һәм Луара)
Ривьер — Франциянең Эндр һәм Луара департаментында урнашкан коммуна.
Старий Замек
Старий Замек — Польшаның Түбән Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Талавера
Талавера — Испаниянең Льейда провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Климавка (Гомельский районы)
Климавка  (Клімаўка ) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Гомельский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Хабик
Хабик — Румыниянең Муреш жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Тархан (Аксубай районы)
Тархан — Татарстан Республикасының Аксубай районындагы авыл.
Почта индексы — 423076.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.6 °C.
HD169594
HD169594 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Каракадылар (Чан)
Каракадылар (Karakadılar) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Чанаккале иле Чан илчесенә караган бер авыл (köy).
HD169594
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Планалту-да-Серра
Планалту-да-Серра — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Мату-Гросу штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Реҗайна
Реҗайна (Regina) — Канаданың Саскачеван вилаятендә урнашкан шәһәр.
Казалгранди (Модена)
Казалгранди — Италиянең Эмилия-Романья төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казалгранди Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Пеньково (Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы)
Пеньково  — Польшаның Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Бюссе (Франция)
Бюссе — Франциядә урнашкан коммуна, Овернь — Рона — Альплар регионы Алье департаментында урнашкан.
Леонид Агаков
Леонид Агаков (Леонит Якку ывӑлĕ Агаков,, — , ) — чуаш телендә иҗат иткән язучы, прозачы, драматург. Чуаш АССРның халык язучысы (1974), Чуаш АССРның атказанган мәдәният хезмәткәре (1968), Михаил Чечпел исемендәге премия лауреаты (1967), ЧАССР Язучлар берлеге идарәсе рәисе (1950-1952), «Тăван Атăл» әлманахының баш мөхәррире (1962-1965).
Кышлак (Аладаг)
Кышлак (Kışlak) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Адана иле Аладаг илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Райнсдорф (Бургенланд)
Райнсдорф (Reinsdorf) — Алманиянең Саксония-Анхальт җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Поблендзе
Поблендзе — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Шарна
Шарна — Россия территориясеннән ага торган елга. Кострома өлкәсе, Вологда өлкәсе, Ярославль өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга Обнора елгасының сул ярына тамагыннан 23 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 35 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Идел су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Кострома елгасы Исады су үлчәү постына кадәр. Кече елга бассейны — Идел кушылдыклары бассейны, Рыбинск сусаклагычыннан Түбән Ука тамагына кадәр, елга бассейны — (Югары) Идел, Куйбышев сусаклагычына кадәр (Ука бассейны кушылмый).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Лоренс (Браун, Висконсин)
Лоренс  — Америка Кушма Штатларының Висконсин штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кече Кибрас
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Томь елгасы, инештән Новокузнецк каласына чаклы, Кондома елгасын кертмичә,. Кече елга бассейны — Томь, елга бассейны — Об (өске өлеше) Иртеш кушылганга чаклы.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
(15851) Chrisfleming
(15851) Chrisfleming — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1996 елның 13 гыйнварында Spacewatch тарафыннан Китт-Пик обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1996 AD10» саналган.
Архангельск
Архангельск  (Архангельск) — Россиянең Европа өлеше төньягында шәһәр, Архангельск өлкәсенең һәм Диңгез буе районының үзәге.
2010 елның җанисәбе буенча шәһәрдә 348 783 кеше яши.
Төньяк Двина елгасы ярларының икесендә дә, Ак диңгезгә кушылу урыныннан 30-35 километр ераклыкта урнашкан.
Россия төньяк-көнчыгышының эре фәнни (Төньяк федераль университеты) һәм сәнәгый үзәге, Төньяк диңгез юлының мөһим порты. Эре урман сәнәгате үзәге, монда унлап такта яру, селлюлоза-кәгазь комбинатлары, һидролиз заводы бар. Көймәләр төзү вә көймә төзәтү сәнәгатьләре үсеш алганнар.
1584 елда Явыз Иван фәрманы буенча Михаил Архангел кәшишханәсе янында Яңа Холмогоры исеме астында нигезләнгән.
1908 елда шәһәрдә татар мәктәбе эшли башлый, совет чорында җидеелык татар милли мәктәбе итеп үзгәртелә; 1937 елда мәктәп ябыла.
Тшаски (Остроленцкий повяты)
Тшаски  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
40-еллар (б. э. к.)
40-еллар (б. э. к.) — б. э. к. 49 елда башланган һәм б. э. к. 40 елда тәмамланган унъеллык.
Менифи (округ, Кентукки)
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1869 елда оештырыла.
Территориясе
Округ мәйданы 528 км² тәшкил итә.
(8481) 1988 LH
(8481) 1988 LH — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1988 елның 14 июнендә Алан Гилмор, тарафыннан Озеро Текапо обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1988 LH» саналган.
Богаць
Богаць — Румыниянең Арджеш жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ланёвлотт
Ланёвлотт (Laneuvelotte) — Франциянең Мёрт һәм Мозель департаментына караган коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 9,13 км².
Инголлс-Парк (Иллинойс)
Инголлс-Парк  — Америка Кушма Штатларының Иллинойс штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Инголлс-Парк халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Александр Агафи
Александр Агафи (Александр Дмитри улы Агафи,, — , ) — рус телендә иҗат иткән мәсәлче.
Бадемли (Аһырлы)
Бадемли (Bademli) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Конья иле Аһырлы илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
HD169733
HD169733 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Старий Лом
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Илсур Сәмигуллин
Илсур Гомәр улы Сәмигуллин (1991 елның 6 феврале, Түбән Кама, Татар ССР) — Россия футболчысы, ярымсакчы.
Клуб карьерасы
Илсур Сәмигуллин Түбән Каманың «Нефтехимик» клубының тәрбияләнүчесе, аның тренерлары А. С. Цалко һәм И. Н. Болотин булган. 2007 елда Казанның «Рубин»ына күчә, анда бер елдан соң дубль состав өчен уйный башлый. «Рубин»ның төп составында дебюты 2009 елның 15 июлендә Тверь «Волга»сына каршы Россия кубогының 1/16 финал матчында була (3:4). Команда белән бергә Бердәмлек чемпионнары кубогы җиңүчесе була.
2011 елның мартында «Рубин» яшьләр командасын җитәкләгән Владимир Ежуров «Нефтехимик»ны җитәкли, аннары Түбән Кама командасы рәтләренә «Рубин» дубленнән футболчылар төркемен чакыра, анда Сәмигуллин да керә. «Нефтехимик» өчен Илсур Сәмигуллин 2011/12 һәм 2013/14 сезоннарында аренда хокукларында чыгыш ясый.
2015 елның җәендә ярты еллык аренда хокукларында Казакъстанның «Жетысу»ына күчә. Казакъстан чемпионатында 2015 елның 12 июлендә «Ордабасы»га каршы уенда (3:0) катнаша. 2016 елның мартында футболчы янә «Нефтехимик» өчен игълан ителә. Аның Ижау «Зенит»ы капкасына бердәнбер голы җиңү китерә (1:0) һәм клубка вакытыннан алда «Урал-Поволжье» зонасында ПФЛ беренчелегендә җиңүче булырга һәм ФНЛга чыгарга мөмкинлек бирә.
2019 елның кышында «Евпатория»гә карауга килә, нәтиҗәдә, хезмәт килешүе төзи. 2019 елның җәендә «Хуҗанд» белән контракт төзи, аның составында Таҗикстан чемпионатының көмеш призёры була. 2020 елның февралендә «Евпатория»гә әйләнеп кайта.
Җыелма команда карьерасы
2009 елда 19 яшькә кадәрге яшүсмерләр җыелма командасы өчен дүрт уен уздыра.
Казанышлар
«Нефтехимик»
Булатовка (Летка кушылдыгы)
Булатовка — Россия территориясеннән ага торган елга. Киров өлкәсе, Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Летка елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 18 км.
Лекамптон (Канзас)
Лекамптон  — Америка Кушма Штатларының Канзас штатында урнашкан шәһәр.
Булатовка (Летка кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Нократ, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Лекамптон (Канзас)
Тарихы
Лекамптон шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Хавирна
Хавирна — Румыниянең Ботошань жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Вайтһорс
Вайтһорс (Whitehorse) — Канаданың Юкон правинсәсендә урнашкан шәһәр.
Тарих
1898 дә нигезләнә.
Таларн
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Климавка (Жлобинский районы)
Климавка  (Клімаўка ) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Жлобинский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Планура
Планура — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Минас-Жерайс штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Рәшит Ахунов
Рәшит Ахунов — татар язучысы, тәрҗемәче. 1995—1998 елларда Татарстанның тышкы икътисадый элемтәләр министры.
Биография
Рәшит Гарифҗан улы Ахунов 1953 елның 24 октябрендә Казан шәһәрендә язучы Гариф Ахунов гаиләсендә туган. Бала чагы Татарстанның Әлмәт шәһәрендә уза, шунда гомуми белем мәктәбенең сигез сыйныфын, шулай ук башлангыч музыка һәм рәсем сәнгате мәктәпләрен тәмамлый. 1968 елда гаиләләре белән Казанга кире кайткач, башта урта мәктәптә, аннары 1971–1976 елларда Казан дәүләт университетының тарих-филология факультетында белем ала.
Рәшит Ахунов — татар язучыларының проза әсәрләрен урысчага тәрҗемә итүдә актив эшләүчеләрдән берсе. Аның уңышлы тәрҗемәләреннән Г. Ахуновның «Хәзинә» («Клад»,1976) романы белән «Ардуан батыр» (1976), «Чикләвек төше» («Ядро ореха»,1982), М. Мәһдиевнең «Без — кырык беренче ел балалары» («Мы – дети сорок первого года», 1981) повестьларын, Ш. Камал новеллаларын, Ш. Маннурның «Муса» романын күрсәтеп үтәргә мөмкин.
Р. Ахунов оригиналь әсәрләр дә яза. 1981—1983 еллар арасында ул, каләмдәше Виктор Кузнецов белән бергә, «Иртә кичтән хәерлерәк», «Камыр батыр», «Дөньяга караш» исемле өч пьеса һәм «Ут эчендә» исемле бер повесть тәмамлады.
Бәкер Дәүләтов
Тәрҗемәи хәле
БАССР һәм Таҗикстан ССР төзелешләрендә эшли. 1941 елдан Кызыл Армия сафларында. 1942 елның октябреннән Бөек Ватан сугышы фронтларында, 60-нчы гвардияче кавалерия полкында станоклы уксибәр командиры (61 нче армиянең 7 нче гвардияче кавалерия корпусы 16-нчы кавалерия дивизиясе). Брянск, Көнбатыш, Үзәк, 1 нче һәм 2 нче Белоруссия, 1 нче һәм 3 нче Балтыйк буе фронтлары гаскәрләре составында Биләүдән көньяктарак (хәзер Тула өлкәсендә) барган сугышларда (1942-43), Орёл, Чернигов-Припәт (икесе дә 1943), Белоруссия (1944), Варшава-Познань һәм Берлин (икесе дә 1945) һөҗүм операцияләрендә катнаша. 1943 елның 28-29 сентябрендә Днепрның аръягында Вялье һәм Талки авыллары (БССР, Гомель өлкәсе Брагинск районы) тирәсендәге сугышта батырлык күрсәтә: яуланган плацдармда дошманның контрһөҗүмнәрен кайтаруда катнаша. Сугыштан соң Регар шәһәрендә (хәзер Турсунзадә) эшли. Турсунзадә шәһәрендә бер мәктәп Дәүләтов исемен йөртә.
Осья (Шача кушылдыгы)
Осья — Россия территориясеннән ага торган елга. Кострома өлкәсе, Иваново өлкәсе, Түбән Новгород өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Шача елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 23 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Идел бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Идел кушылдыклары бассейны Рыбинск сусаклагычыннан түбәнгә таба Ука кушылганчы, елга бассейны — (Югары) Идел Куйбышев сусаклагычына кадәр (Ука бассейныннан тыш).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Тшебень (Мазовия воеводалыгы)
Тшебень  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Асбестовски
Асбестовский (Асбестовский) — Свердловск өлкәсенең Алапаевск шәһәре муниципаль берәмлеге составына керүче эшчеләр бистәсе.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Тарих
1908 елда Куделька исеме астында нигезләнгән, биредә асбест чыгару башлана. 1919 елда Асбест исеме кушыла, хәзерге исеме — 1941 елдан.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар, татарлар һ.б.
Риньи-Юссе
Риньи-Юссе — Франциянең Эндр һәм Луара департаментында урнашкан коммуна.
Бони (Киров өлкәсе)
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
Эскадра мина ташучысы
Тарих
Эскадра мина ташучылары 1904-1905 еллардагы рус-япон сугышыннан соң Россия империясе хәрби –диңгез флотында мөстәкыйль класска аерып исәпләнә башлый.
Беренче бөтендөнья сугышы вакытында
Озак еллар дәвамында әлеге класс кораблары арасында иң яхшысы булып «Новик» эсминецы (1913-1944 елларда сафта була) санала.
Икенче бөтендөнья сугышы вакытында
Икенче бөтендөнья сугышы вакытында эсминецлар иң күп санлы һәм универсаль кораблар классы булып тора.
Чыганаклар
Яшүсмерләр өчен хәрби-диңгез сүзлеге. М., 1988.ISBN 5-7030-0298-2
Луцка (Польша)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Лоренс (Раск, Висконсин)
Лоренс  — Америка Кушма Штатларының Висконсин штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Пенькувко
Пенькувко — Польшаның Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Роман Адамов
Роман Адамов (Роман Станислав улы Адамов,, — , ) — РФ футболчысы (һөҗүмче), футбол тренеры, РФның атказанган спорт остасы (2008), 2008 елгы Европа чемпионатының бронза призчысы, РФның 1 нче дивизионы җиңүчесе (2004, Грозный «Терегы» составында), Россия чемпионы (2008, Казан «Рубины» составында), Чехия чемпионы (2012/2013), Россия чемпионатының иң яхшы бомбардиры (2007).
(15852) 1996 BR1
(15852) 1996 BR1 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1996 елның 23 гыйнварында Т. Кобаяси тарафыннан Оидзуми обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1996 BR1» саналган.
Поборово (Вармия-Мазурия воеводалыгы)
Поборово  — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Казалдонато (Пяченца)
Казалдонато — Италиянең Эмилия-Романья төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Сен-Мартен-де-Сеньян
Сен-Мартен-де-Сеньян — Франциянең Ланда департаментында урнашкан коммуна.
Реппихау
Реппихау (Reppichau) — Алманиянең Саксония-Анхальт җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(8482) Wayneolm
(8482) Wayneolm — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1988 елның 14 сентябрендә Шелте Бас тарафыннан Серро-Тололо обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1988 RA11» саналган.
60-еллар (б. э. к.)
60-еллар (б. э. к.) — б. э. к. 69 елда башланган һәм б. э. к. 60 елда тәмамланган унъеллык.
Кече Майзас
Кече Майзас — Россия территориясеннән ага торган елга. Кемерово өлкәсе, Хакас Республикасы, Алтай Республикасы биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Майзас елгасының сул ярыннан 11 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 19 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Томь елгасы, инештән Новокузнецк каласына чаклы, Кондома елгасын кертмичә,. Кече елга бассейны — Томь, елга бассейны — Об (өске өлеше) Иртеш кушылганга чаклы.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Габделфәттах әс-Сиси
Габделфәттах әс-Сиси (, —, ) — ,.
Грозный
Грозный (Соьлжа-ГӀала — Сунжа елгасы исеменнән + гала "кала") — Чечен Республикасының башкаласы, Сунжа елгасы ярында урнашкан. Төнъяк Кавказнын эре калаларыннан берсе (3-нче урын). Грозныйда Чечен Республикасының 21 % халкы яши.
Исем урысча:
Богда
Богда — Румыниянең Тимиш жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Фёдор Адашев
Фөдор Адашев (Фөдор Григори улы Адашев,, — , ) — Рус патшалыгы дипломаты һәм хәрби эшлеклесе, баяр (1553), Казан воеводасы (1554-1556).
Пласиду-ди-Кастру
Пласиду-ди-Кастру — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Акри штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Мерсер (округ, Кентукки)
Мерсер — Америка Кушма Штатларының Кентукки штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Harrodsburg шәһәре.
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1785 елда оештырыла.
Территориясе
Округ мәйданы 650 км² тәшкил итә.
Старий Оток
Старий Оток — Польшаның Түбән Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Климавски
Климавски (Клімаўскі ) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Гомельский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Караказан (Хамур)
Караказан (Karakazan) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Агры иле Хамур илчесенә караган бер авыл (köy).
Кышлак (Кызылҗаһамам)
Кышлак (Kışlak) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Анкара иле Кызылҗаһамам илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Хагеу (Клуж)
Хагеу — Румыниянең Клуж жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Тшебунь (Мазовия воеводалыгы)
Тшебунь  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Таррега (шәһәр)
Таррега — Испаниянең Льейда провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Тәңребиргән Гаделбаев
Тәңребиргән Гаделбаев (Táńіrbergen Ádіlbaev,, — , ) — хөкемче, Җамбыл өлкә мәхкәмәсе рәисе (1941-1943), КазССР Югары мәхкәмәсе рәисе (1943-1945).
70-еллар (б. э. к.)
70-еллар (б. э. к.) — б. э. к. 79 елда башланган һәм б. э. к. 70 елда тәмамланган унъеллык.
Тарышна
Тарышна — Татарстан Республикасының Биектау районындагы авыл.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.1 °C.
HD169744
HD169744 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Лантефонтен
Лантефонтен (Lantéfontaine) — Франциянең Мёрт һәм Мозель департаментына караган коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 8,06 км².
Ленекса (Канзас)
Ленекса  — Америка Кушма Штатларының Канзас штатында урнашкан шәһәр.
Лоувилл (Висконсин)
Лоувилл  — Америка Кушма Штатларының Висконсин штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Ленекса (Канзас)
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Койн-Сентер (Иллинойс)
Койн-Сентер  — Америка Кушма Штатларының Иллинойс штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Койн-Сентер халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Жаң-Клод Юңкер
Жаң-Клод Юңкер (, —, ) — ,.
Сен-Мишель-Ескалюс
Сен-Мишель-Ескалюс — Франциянең Ланда департаментында урнашкан коммуна.
(15853) 1996 BB13
(15853) 1996 BB13 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1996 елның 16 гыйнварында У. Мунари, М. Томбелли тарафыннан Азиаго обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1996 BB13» саналган.
Нурфия Гафиатуллина
Нурфия Гафиатуллина – татар галимәсе.
Биография
Университетны тәмамлагач та Н.Гафиатуллина фән юлын сайлый – укуын аспирантурада дәвам итә. «Татар матур әдәбиятында Г.Тукай» темасына диссертация яклап 2002 елда филология фәннәре кандидаты гыйльми дәрәҗәсе ала. Шул ук елны «Егерменче гасыр татар шигъриятендә Г.Тукай» исемле монографиясе басылып чыкты.
Н.Гафиатуллина Казан университеты студентларына татар әдәбиятын укыта. Киң фәнни эшчәнлеген, эзләнүләрен дәвам итә.
Грабовчик (Польша)
Грабовчик — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Пеплувек (Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
80-еллар (б. э. к.)
80-еллар (б. э. к.) — б. э. к. 89 елда башланган һәм б. э. к. 80 елда тәмамланган унъеллык.
Гипергидратация
Кеше организмы түбәндәге очракларда күп сыеклык эчүне таләп итә: агуланганда, зур араларны самолетта очканда, бик кызу көннәрдә сыеклык балансын тигезләү өчен, бөер ташы авыруыннан интеккәндә, спорт белән интенсив шөгыльләнгәндә, сидек чыгару юлларында инфекция булганда, кискен инфекцион авырулар вакытында.
Көненә 2 литрдан да ким су эчмәскә дигән раслауны табиблар да, дието­ логлар да искәртми. Ә менә бу кадәр суны эчәргә ярамый дигән фикерне һәм аның нәрсәгә китерүе билгеле. Чөнки бик күп чиста су эчкәч үлеп китү очраклары күзәтелә. Бу очракта үлем сәбәбе — су белән агулану, икенче төрле әйткәндә, табиблар моны артык су эчү авыруы дип йөртә.
Бу авыру нидән барлыкка килә соң? Су эчеп авырып китү кирәгеннән артык сыеклык эчкәннән килеп чыга. Артык сыеклыкны бөерләр чыгарып бетерергә җитешми һәм сыеклык башка органнарга кереп, алар бүртенә башлый. Таякның авыр башы баш миенә туры килә, чөнки ул сөяк тарт­ масына урнашкан. Шуның өчен аның күзәнәкләренең бүртенүе көзән җыеруга, комага, сулыш тукталуга, нәтиҗәдә, үлемгә китерергә мөмкин.
Бәхеткә каршы, су белән агулану авыруы, аннан үлү очраклары — сирәк күренеш. Сәламәт организм бөерләр аркылы сәгатенә 800-1000 мл су уздыра ала. Тик артык су авыруы симптомнары спорт белән шөгыльләнүчеләрдә, дискотекага, төнге клубларга еш йөрүчеләрдә, диета саклап, ашыйсы килү тойгысын су эчеп басучы хатын-кызлар арасында шактый еш күзәтелә.
Шулай ук авыру куркынычы янаганнар группасына наркоманнар керә.
Наркотиклар эчәсе килү тойгысын көчәйтәләр һәм наркоманнар арасында «критик доза»ны сизеп бетермичә, 1 сәгатькә 2 литрдан артык сыеклык эчүчеләр бар. Нәтиҗәсе күп вакытта үлемгә китерә.
Рийе (Эндр һәм Луара)
Рийе — Франциянең Эндр һәм Луара департаментында урнашкан коммуна.
Чыганаклар
Рийе (Эндр а, Луара а)
Клинск
Клинск (Клінск ) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Калинкаицкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Медцина тарихы
Борынгы табибларның авыруларны тикшереп дәвалау өчен бернинди инструментлары да, приборлары да булмаган: алар тулысынча күз, борын, ко­лакларына, сизгерлекләренә, тәҗрибәләренә, әлбәттә, акылларына ышанып кешеләрне дәваларга тырышканнар. Ләкин бу «инструментлар» белән чирнең тышкы күренешләрен генә ачыклый алганнар. Шулай да авыруның тире өслеге, кыяфәте яки тырнакларының төсе игътибарлы табибка шактый күп нәрсәләр ачыкларга ярдәм иткән. Табиб авыруны аның төкереге, сидеге нинди булуына карап дәвалаган. Еллар, гасырлар дәвамында, авыруга дөрес диагноз кую, кешене дәвалау өлкәсенә яңа тикшерү методлары тәкъдим ителгән.
1673 елда Нидерланд натуралисты Антони ван Левенгук беренче тапкыр үзе ясаган микроскопта кеше күзәнәкләрен күрүен раслаган. Бу медицина өлкәсендә бик зур ачыш булып санала һәм бик күп аңлашылмаган мәсьәләләргә ачыклык кертергә ярдәм итә. Хәзерге заман табибларына төрле тирәнтен лаборатор анализлар уздырырга, кешенең һәр күзәнәген, канын, үтен, баш һәм арка мие сыекчасын һ.б. тикшерергә мөмкинлек бар. Примитив микроскоп урынына электрон микроскоплар, заманча оптик техника килде, бик күп анализларны яса­ ганда, бу эшне компьютер «күзе» уңышлы башкара. Ләкин бүген дә табибларга очлы күз, сизгер колак, акыллы баш кирәк.
Ике гасыр дәверендә стетоскопның тышкы күренеше бик нык үзгәргән.
Хәзерге табиблар, авыруларны тыңлар өчен, ике колакка киелә торган резинка торбачыклар аркылы, тавышны көчәйтүче мембраналар куелган прибор — фонендоскопны кулланалар.
XIX гасырдан бирле галимнәр терлек организмында бара торган электр процессларын актив рәвештә өйрәнә. XX башында Нидерланд физиологы Виллем Эйнтховен йөрәкнең электр биопотенциалларын яза торган прибор ясаган. Ул куллануга керткән прибор электрокардиограф сыйфатында безнең көннәрдә дә бихисап авыруларга диагноз кую өчен алыштыргысыз ярдәмче булып санала.
Соңгы елларда медицина өлкәсенең искитәрлек яңалыгы — диагноз кую өчен ультратавыш методын куллана башлау булды. Бу ысул белән организмның төрле тайпылышларын: үт куыгындагы яки бөерләрдәге ташларны табарга һәм ватарга, шешләрне, йөрәк зәгыйфьлеген һ.б. белергә мөмкин. Ультратавыш аппараты белән тикшергәндә сүрәт монитор экранына бирелә һәм тикшерүче табиб органда булган тайпылышны җентекләп өйрәнә ала. Аның тагын бер өстенлеге — организмга зыянлы булмавы.
Эндоскопия — куышлыкларны һәм каналларны эндоскоп аша турыдан- туры күреп тикшерү ысулы. Бу ысул белән тагын да күбрәк процедуралар уздырып була. Ашказанын тикшерү (гастроскопия), бронхларны карау (бронхоскопия) тайпылышларны якыннан күрергә ярдәм итә. Кечкенә генә тишек аша корсак яки күкрәк, буыннар куышлыгына кертелгән эндоскоп белән дә диагноз куярга мөмкин. Соңгы елларда табиблар эндоскоп ярдәмендә хирургик операцияләр ясарга өйрәнде. Мондый операцияләрдән соң кеше тәнендә бик зур җөй түгел, ә күзгә ташланмый торган кечкенә генә тишем урынының эзе кала. Операциядән соң савыгу вакыты да бик. күпкә кыскара.
Заманча тикшерү ысуллары тагын бер искиткеч чарага баеды. Рентген - трубкасын компьютер белән берләштереп, табиблар компьютер томо- графиясе ясады. Бу аппарат кеше тәненең барлык өлешендә катлы кисемне күрергә мөмкинлек бирә һәм күп төрдәге патологик тайпылышларны ; ачыкларга ярдәм итә.
Күптән түгел генә медицинада яңа—магнит-резонанс томографиясе дигән. сүз барлыкка килде. Ул төрле матдәләрнең электромагнит нурланышын үзләренә төрлечә сеңдерүенә нигезләнгән. Сеңдерү спектрына карап һәрбер, органның яки тән өлешенең төзелешен ачыклап була. Мәсәлән, шешнең 1 кайда, нинди булуын гына түгел, аның структурасын һәм биохимик - составын да белергә мөмкин. Ә бу дәвалау өчен бик мөһим.