cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Шунты
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Ла-Вакри-е-Сен-Мартен-де-Кастрий
Ла-Вакри-е-Сен-Мартен-де-Кастрий — Франциянең Эро департаментында урнашкан коммуна.
Тазово (Түре шәһәр округы)
Тазово (Тазово) — Свердловск өлкәсенең Туринск шәһәр округы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (90%).
Гритлера (Торино)
Географиясе
Гритлера Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Котыш вулысы
Котыш вулысы (قۈتىٰش ۋولىٰسىٰ, Кутушская волость) — Казан губернасына һәм Татарстан АССРга кергән административ-территориаль берәмлек.
Югары Карамалы (Самар губернасының Бөгелмә өязе), Сидилкин, Иске Чаллы, Иске Мукшы, Аксубай һәм Күтәмә вулыслары белән чиктәш булган (1890). 14 торак пунктта 15873 кеше яшәгән. 1930 елда бетерелә, территориясе Беренче Май һәм Аксубай районына кушыла.
Каракөсе (Яйладагы)
Каракөсе (Karaköse) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Һатай иле Яйладагы илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Джефферсон (округ, Көнбатыш Вирджиния)
Джефферсон — Америка Кушма Штатларының Көнбатыш Вирджиния штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Чарльз-Таун шәһәре.
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1801 елда оештырыла.
Территориясе
Округ мәйданы 543 км² тәшкил итә.
(12084) Unno
(12084) Unno — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1998 елның 22 мартында Ц. Сэки тарафыннан Гэйсэй обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1998 FL125» саналган.
Лесавы (Касцюковицкий районы)
Лесавы  (Лесавы ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Касцюковицкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Комори-Домбровне
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Ривня (Бещадский повяты)
Ривня — Польшаның Карпатасты воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
GSC7675-2012
GSC7675-2012 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Рошия (Вилча)
Рошия — Румыниянең Вилча жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Старе Козуби
Старе Козуби — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Вальдеганга
Вальдеганга — Испаниянең Альбасете провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Мәхмүд Кашгарый
Мәхмүд Кашгари яки Мәхмүт Кяшгари (محمود الكاشغري) — төрки язучысы, атаклы «Диване лөгать эт-төрк» («Төрки телләр сүзлеге») әсәре авторы.
Ул XI йөзнең башларында Көнчыгыш Төркстанда Караханид ханлыгы (ингл) дәүләте заманларында Кяшгар (كاشغر) шәһәрендә туган дип санала. Чыгышы төркиләрнең югары катламыннан булып, яшьлегендә Кашгарның үзендә белем алган, соңрак Бохара һәм башка гыйлем үзәкләрендә дә укыган булуы ихтимал. Шуннан соң ул «Сүзлег»е өчен материал җыю ниятендә төрки илләр буенча сәяхәткә чыгып киткән. Төркиләр, төрекмәннәр, угызлар, чигилләр, ягмалар, кыргызларның шәһәрләрен, кышлау һәм җәйләүләрен күп еллар дәвамында гизеп чыкты, сүзлекләрен туплады, төрле төркем сүз хосусиятләрен өйрәнеп, аныклап чыкты.
Кяшгари үз «Сүзлег»енә Идел буе төркиләренең — болгарларның мәкаль, җыр һәм шигырьләрен дә керткән. Ул үз әсәрен 1074 елда тәмамлаган.
Бу бөек хезмәт безнең заманда 1915—1917 елларда 3 том булып Истанбулда, 1960—1963 елларда Ташкәнттә басылып чыкты. Кашгарига кадәр төрки халыкларның тормыш-көнкүрешләре, телләре, авыз һәм язма иҗатлары турында мондый зур хезмәтнең язылуы мәгълүм түгел. Шуңар күрә бу китап аркасында Мәхмүд Кашгари тарихта беренче бөек тюрколог галим буларак дан алды.
Индиан-Ривер-Естейтс (Флорида)
Индиан-Ривер-Естейтс  — Америка Кушма Штатларының Флорида штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Индиан-Ривер-Естейтс халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Япракхисар (Гүзелъюрт)
Япракхисар (Yaprakhisar) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Аксарай иле Гүзелъюрт илчесенә караган бер авыл (köy).
Мейо (Флорида)
Мейо  — Америка Кушма Штатларының Флорида штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(10977) Mathlener
Тарихы
1973 елның 30 сентябрендә К. Й. ван Хаутен, И. ван Хаутен-Груневельд,Том Герельс тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «3177 T-2» саналган.
Секерно-Пшедграб
Секерно-Пшедграб — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Железник
Железник — Словакиянең  округында урнашкан авыл.
Анденхаузен
Анденхаузен (Andenhausen) — Алманиянең Тюрингия җирендә урнашкан коммуна.
Железник
Тарихы
Авыл елда нигезләнгән.
Анденхаузен
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Железник
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Арри (Сомма)
Арри — Франциянең Сомма департаментында урнашкан коммуна.
Железник
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Коморники (Мазовия воеводалыгы)
Коморники  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Сан-Браш-и-Сан-Лоренсу
Сан-Браш-и-Сан-Лоренсу — Португалиянең Порталегри округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Наратлы Кичү
Наратлы Кичү — Татарстан Республикасының Минзәлә районындагы авыл.
Почта индексы — 423714.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.8 °C.
Ла-Гранд-Мотт
Ла-Гранд-Мотт — Франциянең Эро департаментында урнашкан коммуна.
Жуков (шәһәр)
Жуков (Жуков) — Россия Федерациясенең Калуга өлкәсендә урнашкан шәһәр.
Халык саны — кеше.
Тарих
Шәһәр статусын 1996 елдан башлап йөртә.
Халык
Милләтләр (2010): урыслар (90,9%), украиннар (2,3%), таҗиклар (1,0%).
Шупейки (Верхнядзвинский районы)
Шупейки (Шупейкі ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Верхнядзвинский районында урнашкан авыл.
Бойро-Ненз-Яха
Бойро-Ненз-Яха — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Лайндте-Яха елгасының уң ярыннан 21 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 36 км.
Шупейки (Верхнядзвинский районы)
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Бойро-Ненз-Яха
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Кара диңгезе елгалары бассейны Зур Ою елгасының көнбатыш чигеннән Скуратов борынына чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Печора һәм Об елгалары арасындагы, Кара диңгезенә коючы, елгалар бассейны.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Манокотак (Аляска)
Манокотак  — Америка Кушма Штатларының Аляска штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Манокотак шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Амух теле
Амух теле (үзатамасы - гIамухъ-худуцI) - Төньяк Кавказда таралган тел, амухларның туган теле, Дагстан Республикасында көнкүрештә амухлар тарафыннан кулланыла.
Таралышы
Амух теле Төньяк Кавказда таралган. Телне якынча Русиядә 1,6 меңләп кеше белә дип санала (2002 ел).
Сан-Висенте-и-Вентоза
Сан-Висенте-и-Вентоза — Португалиянең Порталегри округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Тлюнуха
Тлюнуха — Россия территориясеннән ага торган елга. Дагстан Республикасы биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Андийское Койсу елгасының сул ярыннан 61 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 15 км.
Лесавы (Краснапольский районы)
Лесавы  (Лесавы ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Краснапольский районында урнашкан авыл.
Тлюнуха
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Көнбатыш Каспий су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Сулак елгасы, инешенән Чиркей гидроузеленә чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Терек.
Лесавы (Краснапольский районы)
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Тлюнуха
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Дуракова (Седуиха кушылдыгы)
Дуракова — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы, Ненец АО биләмәләрендә ага. Елга  Седуиха елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 17 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Печора елгасы кушылдыклары бассейны Уса кушылганчы, елга бассейны — Печора.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Мөслим вулысы
Мөслим вулысы (مۈسلىم ۋولىٰسىٰ, Муслюмкинская волость) — Казан губернасына һәм Татарстан АССРга кергән административ-территориаль берәмлек.
Иске Иванай, Каргалы, Изгар, Яңа Әдәмсу, Биләр һәм Кызылъяр вулыслары белән чиктәш булган (1890). 11 торак пунктта 13770 кеше яшәгән. 1920-еллар уртасында күрше вулыслар исәбенә зурайтыла. 1930 елда бетерелә, территориясе Чистай районына кушыла.
441 ел (б. э. к.)
441 ел (б. э. к.) — безнең эрага кадәр V гасырга кергән ел.
(10978) Bärbchen
(10978) Bärbchen — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1973 елның 29 сентябрендә К. Й. ван Хаутен, И. ван Хаутен-Груневельд,Том Герельс тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «4095 T-2» саналган.
Токусима (шәһәр)
Тарихы
Токусима шәһәре 1889 елның 1 октябрендә шәһәр статусын ала.
Халкы
2008 елның 1 гыйнварына шәһәрдә 266370 кеше яшәгән. Халык тыгызлыгы - 1 км²-га 1392 кеше тәшкил иткән.
Географиясе
Шәһәр территориясе 191.39 км² тәшкил итә.
Грифе (Верона)
Грифе — Италиянең Венеция төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Грифе Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Ридзув
Ридзув — Польшаның Карпатасты воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Джэксон (округ, Көнбатыш Вирджиния)
Джэксон — Америка Кушма Штатларының Көнбатыш Вирджиния штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Рипли шәһәре.
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1831 елда оештырыла.
Нель-э-Массуль
Нель-э-Массуль (Nesle-et-Massoult) — Франциянең Кот-д’Ор департаментына караган коммуна, Лень кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 23.38 км².
Бөек француз инкыйлабы
Бөек францу́з инкыйлабы (Révolution française) — XVIII гасырдагы Франциянең социаль һәм сәяси системасы дучар булган иң көчле үзгәрешләр. Үзгәрешләр нәтиҗәсендә Франциядәге феодаль «Иске тәртип» бетерелгән һәм ул монархиядән ирекле һәм тигез ватандашлар республикасына әйләнде. Рәсми ораны — «Ирек, тигезлек, бертуганлык».
Инкыйлаб башы. Бастилияне алу.
Бөек француз инкыйлабы 1789 елның 14 июлендә баш күтәргән Париж халкының шәһәр төрмәсен — Бастилияне штурмлап алу белән башланган. Ахыры итеп 1794 елның 27 июлен (Термидориан түнтәрелеш) яки 1799 елның 9 ноябрен (18 брюмер түнтәрелеше) санлыйлар.
Урта гасырлар Европасында феодализм чоры булган, илләр белән хокуклары берни белән дә чикләнмәгән монархлар идарә иткән. Гади халык, аеруча гади авыл халкы, крестьяннар — ярымкол сыйфатында, алпавытларның бернинди хокукы да булмаган милке халәтендә генә, тормыш алып барганнар. Ул заманнарның күп акыл ияләре – мәгърифәтчеләр (Вольтер, Шарль Монтескье, Жан-Жак Руссо, Мабли, һ.б.) җәмгыять үсешен тоткарлаучы мондый сәяси тәртипне, мондый формацияне реформалау, үзгәртү кирәклеге турындагы проблеманы күтәреп, язып чыкканнар. Шундый алдынгы фикерле шәхесләрнең гадел тормыш, бар кешеләрнең дә, аларның сословие вәкиллекләре, социаль хәлләренә карамыйча бертигез хокуклы итү турындагы идеяләре, бар дөньяда иске феодаль тәртипләрне җимерүгә юл ачып җибәргән, кешелек үсешенең яңа эпохасын ачкан Бөек француз инкыйлабына китергән.
Беренче Франция Җөмһүрияте
Инкыйлабтан соң Франция республика дип игълан ителә, яңа Конституция, һәм Француз инкыйлабының иң зур казанышы, һәм әйтергә кирәк, бар кешелек алдындагы иң бөек казанышы, — бар кешеләрне дә, аларның милләтенә, расасына, диненә, җенесенә, социаль статусына карамыйча, тигез хокуклы дип игълан итүче «Кеше һәм ватандашларның хокуклары декларациясе» кабул ителә. Франциядәге вакыйгалар, аеруча бу илнең монархларына мәхкамә үткәрелеп, алар җәзага тартылганнан соң, Европа монархларын, аристократиясен, шул исәптән Россиянекен дә, куркуга төшерә, мең ярым ел буена дәвам иткән «Ходайның үзе тарафыннан урнаштырылган тәртип"не җимерергә җөрьәт иткән бу ил белән Европаның монарх режимнары арасында сугыш башланып китә.
Якобиннар диктатурасы
1793 елның мартында инкыйлабка каршы Вандея фетнәсе башлана. Инкыйлаб саклавы өчен Җәмгыять коткару комитеты иң эшлекле Якобиннар тарафыннан (Дантон, Демулен, Робеспьер) оештырыла. Якобиннар үз кулында зур хакимлекне алалар һәм инкыйлабка каршы фетнәсен бастырып Франция Инкыйлабын коткаралар. Тик инкыйлабчылар арасында сәяси көрәш башлана. Шул көрәштә Якобиннар Җирондиләр өстеннән җиңәләр. Күп Җирондиләр кулга алына. Качкан җирондиләр провинциядә фетнәләрне оештыралар.
1793 елның 10 июнендә инкыйлабка каршы фетнәләр бастыру өчен Милли Гвардия көчләрендә таянып Якобиннар диктатураны урнаштыралар.
1793 елның 13 июлендә конвент көндәше Шарлотта Корде тарафыннан иң мәшһүр, сәләтле Якобин инкыйлабчысы - җурналисты Марат үтерелгән. Маратның үтерүенең җавабына Якобиннар Инкыйлаб террорын оештыралар.
"Инкыйлаб үз балаларын ашый" - шушы фикере Якобиннар тулысынча исбатлаганнар. Башта алар гильятин кулланып иң усал үзләренең дошманнарын үтергәннәр, соңрак патшабикәне Мариа-Антуанеттаны, аннары уртача Якобинчыларны да үтергәннәр. Якобиннар җитәкчесе - Робеспьер хәтта үзенең дусларын - Дантонны, Камил Демуленны гильятинга җибәргән. Бөек Террор чоры башланган.
"Инкыйлабның башы бар, инкыйлабның очы юк" - гыйбарәсен Якобиннар һәм аларның эзеннән баручылары исбатлаганнар. Соңрак үтерүчеләр дә үтерелгән булган: Демулен, Дантон һәм үзе Робеспьер.
1794 елның 25 июнендә Бөек француз инкыйлабы сәбәпле Россия империясендә француз тауарларын сату тыела.
Термидориан түнтәрелеше
1794 елның 27 июлендә Робеспьер җитәкчелегендә инкыйлаби Якобин хөкүмәте Колло д’Эрбуа һәм Баррас көчләре тарафыннан бәреп төшерелгән. Робеспьер башта теш казнасына яраланган булган, ә соңрак гильятинда үтерелгән. Хөкүмәткә Җирондиләр килгән. Термидор яки Милли Конвенты дәвере башланган.
1795 елда роялистлар (патша сөючеләре) тарафыннан Конвентка каршы фетнәсен яшь Бонапарт бастырган.
Директориядән Империягә. Инкыйлаб тәмамы
Наполеон вакытында французлар монархия илләренең агрессияләренә каршы торып кына да калмыйлар (сугышны «мөртәт» французларны урынына утыртырга ниятләгән Пруссия короле башлый), ә башка халыкларга да коллыктан, монархлар һәм бар казанышлары титуллары һәм фамилияләренең затлыгы гына булган аристократия изүеннән котылырга ярдәм итүгә күчәләр. Шул рәвештә Италия, Испания, Германия илләрендә яңа инкыйлаби режимнар урнаштырыла.
Җөмһүрияткә каршы патшалыкларның берлеге. Наполеон сугышлары
Австрия, Бөекбритания, Россия империяләре Франциягә каршы берләшмәне төзиләр, «акылсыз» французларны акылга утыртырга маташудан гына чыккан конфликт — гомумевропа сугышына әйләнеп китә.
Ватанның бәйсезлеге өчен сугыш
Наполеон Аустерлиц сугышында җиңгәннән соң бөтен Европа белән диярлек идарә итә башлаган, ләкин Бөекбритания - баш Наполеонның дошманы Европа белән сәүдә итәргә дәвам иттергән. Наполеон Британиягә каршы "Кыйтга камалышы"н игълан иткән, ләкин Россия шушы камалышны танымаган һәм Британия белән сәүдә иткән, ә Россия аркылы инглиз товарлар Европада таралган булган. Наполеон тулы икътисадый камалышны оештырырга ниятләп Россияне һөҗүм иткән. Шулай итеп, Наполеон Россиягә каршы сугышны буйсындыру максатлары белән башлаган.
Шулай итеп, 1812 елгы Ватан сугышы - Россия тарафыннан бәйсезлек өчен сугыш булган.
Искелек яңалык белән көрәш
Либераль карашлары буенча Россия белән Франция арасындагы бу сугыш исә, чынбарлыкта, прогресс белән регрессның, искелек белән яңалыкның (искечә, һаман да коллыкта яшәү тарафдарлары белән яңача, хөр, ирекле тормыш алып бару тарафдарлары арасында), демократия белән тоталитаризмның, ирек белән коллыкның, якты көчләр белән консерватистик кара көчләрнең бернинди компромиссыз көрәшенең соңгы этабы булган.
Әйтергә кирәк: бернинди Наполеонга буйсынган илдә демократик сайлаулар булмаган, анда Наполеонның туганнары һәм иптәшләре патша итеп билгәләнгәннән соң идарә иткәннәр.
Инкыйлаб нәтиҗәләре
Французлар беркемне дә басып алмаганнар, бары тик ирек, тигезлек, демократия идеяләрен экспортлаганнар гына. Аларның байрагында «Азатлык, тигезлек, туганлык» дип язылган булган, ирек китерүче француз солдатлары «Марсельеза"ны җырлый торган булганнар яуга кергәндә, ә россиянекеләр (шул ук вакытта аларның союздашлары да) — «Боже царя храни"ны. Француз солдатлары ирек өчен, бар кешеләрнең дә тигезлеге өчен үлемгә барганнар, ә рус солдатлары патша һәм Ходайлары өчен («За царя и бога») башларын салганнар. Россиянең, аның союздашларының бу сугышта җиңүе, чынлап та бар Европа, бар дөнья өчен зур әһәмияткә ия, чөнки бу — консерватив көчләрнең җиңүе, вакытлыча гына булса да, тарих тәгәрмәченең алга таба әйләнүен тоткарларга, туктатырга маташу омтылышы.
Түнтәрелештән Икенче Җөмһүриятенә
Тик бу монарх режимнары үз максатларына ирешә алмыйлар, Франция — союздашлар штыклары белән анда вакытлыча Людовиклар хакимияте торгызылса да, соңыннан барыбер республика булып кала, аннан соң башка Европа илләрендә дә, шул исәптән Британиядә дә, республикалар, парламент монархияләре төзелә. Яңа дөньяда Француз инкыйлабы идеяләрен, француз республикасы төзелү принципларын өлге итеп алып, заманының иң демократик иле — Америка Кушма Штатлары оеша. АКШ-та заманының иң алдынгы конституциясе һәм «Бәйсезлек декларациясе» кабул ителә.
Бастилия алу көне (14 июль) — Франциянең милли бәйрәме буларак билгеләп үтелә.
Хәзер Франция бишенче Җөмһүрияте булып санала, Беренче Җөмһүриятне Француз Инкыйлабы вакытында игълан ителгән.
Вентас-де-Альколеа
Вентас-де-Альколеа — Испаниянең Альбасете провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Старе Колюшки
Старе Колюшки — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(12085) 1998 HV19
(12085) 1998 HV19 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1998 елның 18 апрелендә LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1998 HV19» саналган.
Селець (Буский повяты)
Селець  — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Боровая (Эрбет шәһәр бүлгесе)
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: билгесез
Коморниця
Коморниця — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Ист-Бронсон (Флорида)
Ист-Бронсон  — Америка Кушма Штатларының Флорида штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Сан-Жуан-Батишта (Кампу-Майор)
Сан-Жуан-Батишта  — Португалиянең Порталегри округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Ла-Конетт
Ла-Конетт — Франциянең Эро департаментында урнашкан коммуна.
Андислебен
Андислебен (Andisleben) — Алманиянең Тюрингия җирендә урнашкан коммуна.
Ист-Бронсон (Флорида)
Географиясе
Ист-Бронсон халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Андислебен
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ист-Бронсон (Флорида)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Рошия (Мехединць)
Рошия — Румыниянең Мехединць жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
442 ел (б. э. к.)
442 ел (б. э. к.) — безнең эрага кадәр V гасырга кергән ел.
Мелборн-Бич (Флорида)
Мелборн-Бич  — Америка Кушма Штатларының Флорида штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Тлярота
Тлярота — Россия территориясеннән ага торган елга. Дагстан Республикасы биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Андийское Койсу елгасының сул ярыннан 18 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 25 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Көнбатыш Каспий су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Сулак елгасы, инешенән Чиркейск гидроузеленә чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Терек.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Анди теле
Анди теле (үзатамасы: къIваннаб мицIцIи) - Төньяк Кавказда таралган тел, андиларның туган теле, Дагстан Республикасында көнкүрештә кулланыла.
Таралышы
Анди теле Төньяк Кавказда таралган. Телне якынча Русиядә 24 меңләп кеше белә дип санала (2002 ел).
Самар губернасы
{{Тарихи дәүләт }}
GSC7688-321
GSC7688-321 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Самар губернасы
Самар губернасы (Самарская губернiя, Самарская губерния, эрзәчә Самара губерня) — Россия империясе һәм РСФСР составында административ-территориаль берәмлек.
Япылдак (Ипсала)
Япылдак (Yapıldak) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Эдирне иле Ипсала илчесенә караган бер авыл (köy).
Самар губернасы
Тарих
Самар губернасы 1851 елның 1 гыйвраында барлыкка килә. Губерна составына Ырынбур губернасының 3 өязе, Сембер губернасының 2 өязе һәм Сарытау губернасының 2 өязе кертелгәннәр.
GSC7688-321
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Самар губернасы
Тарих
1918 елда Новоузенск һәм Николаевск өязеләрнең өлешләре Идел буе алманнарның автономияле өлкәсенә кертелгәннәр. 1919 елда Новоузенск өязенең калган өлешләре Сарытау губернасына кертелгәннәр.
GSC7688-321
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Самар губернасы
Тарих
1920 елда Бөгелмә өязе Татарстан АССР составына кертелгән.
1928 елның 14 маенда, БҮБК карары нигезендә, Самар губернасы юкка чыгарыла, аның территориясе Урта Идел өлкәсенә кертелә.
Административ бүленеш
thumb|300px|Самара губернасының административ бүленеше (1851-1918) 1851—1918 елларда 7 өязгә бүленгән:
1919 елда, Ставрополь өязнең өлешеннән Мелекесс өязе барлыкка килә (өязнең үзәге — Мелекесс (хәзер — Димитровград) шәһәре).
1920 елда, Пугачёв өязе кечерәю нәтиҗәсендә, Балакау өязе (өяз үзәге — Балакау шәһәре) барлыкка килә.
Левкавичы
Левкавичы (Леўкавічы ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Киравский районында урнашкан авыл.
Самар губернасы
Административ бүленеш
1924 елда Ставрополь өязе юкка чыгарыла, ә аның территориясе күрше өязләре арасында бүленгән; шул ук елда Балакау өязе юкка чыгарыла, аның волостьлары Пугачёв өязенә тапшырылалар.
Левкавичы
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Ассвилле
Ассвилле — Франциянең Сомма департаментында урнашкан коммуна.
Шупени (Талачынский районы)
Шупени (Шупені ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Талачинский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
(10979) Fristephenson
(10979) Fristephenson — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1973 елның 29 сентябрендә К. Й. ван Хаутен, И. ван Хаутен-Груневельд,Том Герельс тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «4171 T-2» саналган.
Сан-Жуан-Батишта (Каштелу-ди-Види)
Сан-Жуан-Батишта  — Португалиянең Порталегри округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Рики (Переворский повяты)
Рики — Польшаның Карпатасты воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Жельезна Брезница
Жельезна Брезница — Словакиянең  округында урнашкан авыл.
Тарихы
Авыл елда нигезләнгән.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Старе Краснодемби
Старе Краснодемби — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
(12086) Joshualevine
(12086) Joshualevine — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1998 елның 20 апрелендә LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1998 HC22» саналган.
Маршалл (Аляска)
Маршалл  — Америка Кушма Штатларының Аризона штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Маршалл шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
443 ел (б. э. к.)
443 ел (б. э. к.) — безнең эрага кадәр V гасырга кергән ел.
Селець (Сташовский повяты)
Селець  — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Непуль
Непуль — Франциянең Коррез департаментында урнашкан коммуна.
Коморово (Вишковский повяты)
Коморово  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Яңа Әдәмсу вулысы
Яңа Әдәмсу вулысы (ياڭا ئەدەمسو ۋولىٰسىٰ, Ново-Адамская волость) — Казан губернасына һәм Татарстан АССРга кергән административ-территориаль берәмлек.
Мөслим, Изгар, Яңа Чишмә, Аксубай, Иске Мукшы, Иске Әлмәт, Биләр вулыслары белән чиктәш булган (1890). 18 торак пунктта 14388 кеше яшәгән. 1930 елда бетерелә, территориясе Аксубай һәм Биләр районына кушыла.
Ла-Ливиньер
Ла-Ливиньер — Франциянең Эро департаментында урнашкан коммуна.
Грифи (Авелино)
Географиясе
Грифи Апеннин ярымутравының көньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан көньякка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Зур Вануйта
Зур Вануйта — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Кара борыны урнашкан. Елга озынлыгы 61 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Кара диңгезе елгалары бассейны Зур Ою елгасының көнбатыш чигеннән Скуратов борынына чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Печора һәм Об елгалары арасындагы, Кара диңгезенә коючы, елгалар бассейны.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Виверос
Виверос — Испаниянең Альбасете провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Вой-Вож (Седь-Ю кушылдыгы)
Вой-Вож — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Седь-Ю елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 35 км.
Виверос
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Вой-Вож (Седь-Ю кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Печора елгасы кушылдыклары бассейны Уса кушылганчы, елга бассейны — Печора.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Каракузу (Вираншеһир)
Каракузу (Karakuzu) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Шанлыурфа иле Вираншеһир илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Сан-Жульян (Порталегри)
Сан-Жульян  — Португалиянең Порталегри округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Анроде
Анроде (Anrode) — Алманиянең Тюрингия җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Додридж (округ, Көнбатыш Вирджиния)
Додридж — Америка Кушма Штатларының Көнбатыш Вирджиния штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Уэст-Юнион шәһәре.
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1845 елда оештырыла.
Территориясе
Округ мәйданы 828,1 км² тәшкил итә.
Сасебо
Сасебо — Япония дәүләтенең Нагасаки префектурасында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Сасебо шәһәре 1902 елның 1 апрелендә шәһәр статусын ала.
Халкы
2008 елның 1 гыйнварына шәһәрдә 254650 кеше яшәгән. Халык тыгызлыгы - 1 км²-га 700 кеше тәшкил иткән.
Географиясе
Шәһәр территориясе 364.00 км² тәшкил итә.
Лёвкавшчына
Лёвкавшчына (Лёўкаўшчына ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Чавуский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Тобот
Тобот — Россия территориясеннән ага торган елга. Дагстан Республикасы биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Аварское Койсу елгасының сул ярыннан 62 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 26 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Көнбатыш Каспий су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Сулак елгасы, инешенән Чиркейск һидротөененә чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Терек.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Пунарджанман
Пунарджанман (Санскрит телендә: पुनर्जन्मन्) Һинд динендә "кабатланган тумыш", "транс-күчеш", "реинкарнация" яки "диахроник онтогения принципы"на карый торган Санскрит сүзе. Й. Кришан буенча Һинд дине, Буддачылык, Җәйничелек, Сикхчылык кебек Һиндстан диннәренең һәм Упанишадаларның ахыр чик максаты мокша, нирванага ирешү һәм дәвам итеп пунарджарман яки 'янә тууны' бетерү.
Таркау склероз
Кагыйдә буларак, авыруның хәле акрынлап начарлана бара. Таркау склероз 20-40 яшьтәге кешеләрдә еш кына инвалидлыкка чыгу сәбәбе булып тора. Әлеге авыру хатын-кызларда ике тапкыр ешрак күзәтелә.
Авыруның ни сәбәптән барлыкка килүе төгәл билгеле түгел, һәрвакыт булмаса да, сырхауның якын туганнары арасында авыру очраклары күзәтелә, шуңа күрә геннар буенча нәселдән күчү мөмкинлеге бар дип санала. Вируслар тәэсирендә авырып китәргә мөмкин дигән теория дә яши.
Балачакта һәм яшь вакытта вируслы инфекцияләргә генетик бирешүнең дә тәэсире бар дип исәпләнә.
Авыруның төп билгесе — баш миендә, күрү нервында һәм арка миендә демиелинизация учагы барлыкка килү. Симптомнары үзәк нерв система­ сының ак матдәсенең төрле урынында ничә учак булуга бәйләнгән, авы­ руның төрле билгеләре шул сәбәпләр йогынтысында барлыкка килә. Еш
күзәтелә торган билгеләре: бер яки ике күзнең дә күрүе (күрү нервысы ялкынсыну нәтиҗәсе) начарлану; бер яки берничә очлыкның спастик парезы; сизү әгъзаларында төрле тайпылышлар; сидек куыгы белән туры эчәк дис- функциясе; ирләрдә җенси көчсезлек (импотенция); күз мускуллары парезы нәтиҗәсендә предметларның ике булып күренүе (диплопия); баш әйләнү һәм күңел болгану; сөйләм бозылу; бик тиз хәл бетү. Сирәк очракларда күзәтелә торган симптомнар: психик тайпылышлар, мәсәлән, авыру үзенең кайда икәнен белештерми (дезориентация); өч тармаклы нерв невралгиясе (нервлар узган зонада нык авырту барлыкка килү), эпилепсия өянәкләре, башка сәбәпләре табылмаган бик күп зарарланулы невропатия (поли- невропатия) авыруы.
Авыру дулкын рәвешендә үсеш ала, бу иске учакларның инактивациясе (биологик актив матдәнең яисә агентның үз активлыгын өлешчә яисә тулысынча югалтуы) нәтиҗәсендә һәм яңалары барлыкка килү белән аңлатыла. Авыру симптомнары һәм барышы үзенчәлекле булу белән башкалардан аерылып тора. Кайбер иммун системасын активлаштыручы факторлар (мәсәлән инфекцияләр, прививкалар, операцияләр, йөккә узу, травма һәм стресс) еш кына таркау склерозны көчәйтеп җибәрә.
Диагноз тулы анамнез җыюга, неврологик тикшерүләргә бәйләнгән.
Авыруның симптомнары әллә нигә бер булып тора. Диагноз симптомнар көчәеп киткәндә, тикшерүләр уздырганнан соң расланырга тиеш. Баш һәм арка мие сыекчасында күзәнәк элементлары артык булу (цитоз), иммуноглобулиннар күбәю бу авыруга ишарәли. Нейрофизиологик тикшерүләр вакытында (күрү, ишетү, сизү) потенциалларның тайпылышы, баш һәм арка миендәге таркау склерозга ишарәләүче демиелинизация учаклары магнит-резонанс томографиясе уздырганда яхшырак күренә.
Диагноз куйганда, таркау склероз учагын шеш яки арка мие кысылу белән бутамау шарт. Диагноз расланганчы, сырхауга склероз авыруы турында әйтергә киңәш ителми.
Таркау склерозны тулысынча бетерә торган дарулар бүгенгә юк, шулай да дәвалау авыруның хәлен яхшыртырга мөмкинлек бирә. Дарулар белән дәвалау тәртибен невролог хәл итә. Дарулар кабул итеп, сәламәт тормыш рәвеше алып барганда, яхшы нәтиҗәгә ирешергә була. Рецидивның үтә көчле стадиясендә адренокортикотроп гормон (АКТГ) һәм бөер өсте кабыгында эшләнүче һәм углевод алмашына йогынты ясаучы гормоннар (глюкокортикоидлар) куллану уңышлы. Әгәр рецидивка вируслы яки бактерияле инфекция китергән булса, глюкокортикоидлар билгеләргә ярамый. Хәрәкәт бозылганда, физик активлыкны саклар өчен авыруларга физиотерапия ярдәм итә. Физик йөкләнеш авыруның хәленә карап бил­ геләнергә тиеш.
Югарыда искә алганча, таркау склероз — тулысынча дәваланмый торган хроник авыру. Бу авыру вакытында психологик фактор зур әһәмияткә ия. Авыруга үз чиренең үзенчәлекләрен аңлау, тәкъдим ителгән дәваны тайпылышсыз үтәү зарур. Шулай ук якыннарның, туганнарының хәлгә кереп, авыру кешегә психик һәм эмоциональ яктан ярдәм итүе уңай тәэсир итә. Бәвел-җенес системасы әгъзаларын тикшереп торырга кирәк. Бәвел куыгын еш бушатып торырга кирәк булганда, авыру һәм аның туганнары катетер куярга өйрәнергә тиеш. Урын өстендә яткан авыруларның тәннәре чиләнеп тишелмәсен өчен, вакытында эшкәртеп, авыруны әйләндереп тору, профилактик чаралар уздыру ярдәм итә. Таркау склероз никадәр куркыныч? Сырхауларның 26 % ы — авырый башлаганнан соң 25 ел дәвамында үлә. 70 % ка якыны 25 елдан соң да хәрәкәтләнү сәләтен саклап кала ала. Сизү тойгысы гына бозылган сыр­ хауларда авыру барышы гадәттә куркынычсыз була.
Таркау склероз (ТС) — ҮНС ак матдәсен зарарлаучы идиопатияле кабатланучы демиелизацияләүче чир (рәс. 24.51а, б, в).
1.    Гомернең 3-4 дистәсендә билгеләнә. Чир барышының 2 варианты бар.
а)    демиелинизациянең тулы яки өлешчә савыгу белән ремиссия һәм өзлегүләр чоры белән. Бу вариант иң  еш очрый. 10 елдан соң авыруларның 50%-ында чир сирәк ремиссия чорлары белән  даими көчәюче барышка керә;
б)   чир башланганнан алып ремиссиясез көчәюче барыш. Бу форма авыруларның 10%-ында  очрый һәм дәвалауга авыр бирелә.
а)    арка мие. Хәлсезлек, кысынкылык, сфинтерлар эше бозылу һәм «чалбар» кебек  сизгерлекне югалту;
б)   баш мие кәүсәсе. Диплопия, нистагм, дизартрия һәм дисфагия;
в)    баш мие ярымшарлары. Гемипарезлар, гемианопияләр һәм дисфазия;
г)    психиатрия ягыннан. Фикерләү кимү, депрессия, эйфория һәм деменция;
д)   вакытлыча какшауларга Лермит симптомы (башны игәндә «электр разрядлары» барлыкка килү) дизартрия-дизэквилибрия-диплопия синдромы һәм Уфтоф  феномены (күнегүләр яки тән температурасы күтәрелгәндә кинәт күрү начарлану  яки башка билгеләр) керә.
3.     Тикшерүләр
a) люмбаль пункция. Лейкоцитоз, гомуми аксымнан IgG дәрәҗәсе > 15% һәм аксымлы электрофорезда олиго клональ буйлар хас; б) МРТ перивентрикуляр  өлкә һәм сөялсыман өлештә озын күчәре белән карынчыклар кырыйларына  перпендикуляр караган овоидсыман төерчәләр ачыклый (рәс. 24.51г). Яңа демиелинизация чыганакларын гадолиний белән T2-үлчәүле сурәтләр ярдәмендә  ачыклап була.
4.    Дәвалау. Системалы стероидлар һәм интерферон в-1a куллану.
5.     Офтальмологик күренешләре
б) еш булмаган: кылыйлык, күз йөртүче нервлар парезы һәм гемианопсия;
в)  сирәк: арадаш увеитлар һәм челтәркатлау веналары перифлебиты.
Шупляки
Шупляки (Шуплякі ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Сенненский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Ист-Виллистон (Флорида)
Ист-Виллистон  — Америка Кушма Штатларының Флорида штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Коморово (Островский повяты)
Коморово  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Рошия (Сибиу)
Рошия — Румыниянең Сибиу жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Рикшици
Рикшици — Польшаның Карпатасты воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Ист-Виллистон (Флорида)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Рошия (Сибиу)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(12087) Tiffanylin
(12087) Tiffanylin — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Старе Лагевники
Старе Лагевники — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Япылдак (Чанаккале)
Япылдак (Yapıldak) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Чанаккале иле Чанаккале илчесенә караган бер авыл (köy).
Ахвах теле
Ахвах теле (үзатамасы - ашвалIи мицIцIи) - Төньяк Кавказда таралган тел, ахвахларның туган теле, Дагстан Республикасында көнкүрештә генә кулланыла.
Таралышы
Ахвах теле Төньяк Кавказда таралган. Телне якынча Русиядә 6 меңләп кеше белә дип санала (2002 ел).
Ла-Сальветат-сюр-Агу
Ла-Сальветат-сюр-Агу — Франциянең Эро департаментында урнашкан коммуна.
Мелоун (Флорида)
Мелоун  — Америка Кушма Штатларының Флорида штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ассенвилле
Ассенвилле — Франциянең Сомма департаментында урнашкан коммуна.
(10980) Breimer
(10980) Breimer — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1973 елның 29 сентябрендә К. Й. ван Хаутен, И. ван Хаутен-Груневельд,Том Герельс тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «4294 T-2» саналган.
Сан-Лоренсу (Порталегри)
Сан-Лоренсу  — Португалиянең Порталегри округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Белоусово (Калуга өлкәсе)
Белоусово (Белоусово) — Россия Федерациясенең Калуга өлкәсендә урнашкан шәһәр.
Халык саны — кеше.
Тарих
Шәһәр тибындагы бистә статусын 1962 елдан, шәһәр статусын 2008 елдан башлап йөртә.
Халык
Милләтләр (2010): урыслар (90,3%), әрмәннәр (2,9%), украиннар (1,9%), татарлар (1,3%).
Ләйсән Үтәшева
Биография
Ләйсән Үтәшева 1985 елның 28 июнендә тарихчы һәм китапханәче Альберт һәм Зөлфия Үтәшевлар гаиләсендә туа. Үз интервьюларының берсендә яртылаш башкорт булуын (әнисе буенча) күрсәтә һәм аның кан тамырларында татар, поляк һәм рус каны ага (әтисе катнаш чыгышлы) дип өсти. Православ динен кабул иткән, элек ислам динен тоткан.
1989 елда гаиләсе белән Волгоградка күчеп килә. Әти-әнисе Үтәшеваны балет мәктәбенә бирергә ниятли, әмма кибеткә чиратта торганда кызны гимнастика буенча тренер Надежда Касьянова күреп ала һәм буыннарның сыгылмалылыгын билгеләп үтә. 1994 елдан Татьяна Сорокинада шөгыльләнә. 1997 елда Мәскәүгә күчеп килә, Алла Янина һәм Оксана Скалдина җитәкчелегендә күнегүләр ясый. 1999 елда Үтәшевага спорт мастеры исеме бирелә.
2002 елдан башлап Үтәшева Ирина Винер һәм Вера Шаталина җитәкчелегендә күнегүләр ясый. Словениядә узган халыкара турнирда икенче урынны алганнан соң, май аенда Франциядә, Корбей-Эссонна шәһәрендә рәсми булмаган дөнья чемпионатында җиңүче була. Июнь аенда Мәскәүдә узган яшүсмерләр уеннарында берничә төр ярышта һәм өч төрдә (сикергеч, туп, чукмар) җиңүче була.
Җәрәхәт
2002 елның сентябрендә Самарада күрсәтмә чыгышларда начар әзерләнгән матларга уңышсыз төшү аркасында, табанын авырттыра. Тикшерү җәрәхәтне ачыкламый һәм Үтәшева ярышларны дәвам итә. Аяктагы авыртуларга берничә тапкыр зарлана, тик кабат тикшерүләр берни дә тапмый. 2002 елның декабрендә магнит томографиясе нәтиҗәсендә диагноз куела: бер аягының ладьевид сөяге сынуы һәм, аяк сөякләренең йөген даими башка аякка күчерү сәбәпле, аерылу. Россия хирурглары тарафыннан 5 операция ясала, ладьевид сөяге сынуын беркетүче штифт куела, әмма алар ялганмаган була.
2004 елда Үтәшева яңадан Россия җыелма командасы составында чыгыш ясый башлый, команда ярышларында Аурупа чемпионы була, Латвиядәге һәм Франциядәге халыкара турнирларда җиңү яулый. 2006 елның апрелендә чираттагы тренировкада аның тезе очкан, гипс салынган була. Шуннан соң Ләйсән Үтәшева спортны калдыру турында карар кабул итә.