Тямпа_җәмгыяте
Дин
Тямпада доминирланган дин тарихы патша хөкүмәте белән каты бәйләнгән. Яңа диннәр һәм читтән килгән дини агымнар иске ышанулар һәм йолалар белән ассимирланганнар, бигрәк тә табигать рухлары белән һәм бабалар культлары белән.. Тямпаның хасияте булып дини түземлек булган, бернинди дә дини йолалар башкаларын кысрыкламаганнар, алар кушылганнар һәм бер-берсенә өстәмә булганнар. Чыгарылма булып Һинд Ходайлары "Галәм" системасына кергән, ә асабалылар - "биредәге"гә. Шулай итеп, Һиндстаннан килгән Һинд дине һәм Буддачылык биредәге ышанулар белән тыныч бергә яшәгәннәр. Һиндстан диннәре Һинд сәүдәгәрләре белән сәүдә контактлары аша безнең эраның беренче гасырларында Тямнар тарафыннан кабул ителгән булганнар. Мөгаен, башта Тям диңгезчеләре Көньяк Һиндстан портларына килгәннәр, ә соңыннан Һиндстан кораблары Тямпа ярларына килгәннәр. Һиндстан һәм Һиндокыйтай арасында төп сәүдә юлы Бенгалия култыгыннан Малакка бугазы аша Көньяк-Кытай диңгезенә булган.. Тямнар Һиндстан иҗтимагый-сәяси системаны диннәрен һәм мәдәниятләрен алып килгән Һиндлеләрнең массакүләм килүе аша түгел, ә күпсанлы булмаган сәүдәгәрләр һәм монахлар аша китергәннәр. Башта яңалыкларны Һинд мәдәнияте белән кызыксынган Тям элитасы кабул иткән. Шуннан соң элита бу культураны Санскрит белән Тямпа мәдәниятенә адаптирланган, моны ул конкрет һәйкәлләрдә чагылдырган (гыйбадәтханәләрдә, сыннарда һәм язмаларда). V гасырдан бирле сәүдә элемтеләренә Һиндстан цивилизациясенең туры мәдәни йогынтысы өстәлгән булган.. Ул сәяси һәм дини булган. Беренче булып Кытай хроникаларында искә алынган Линьи морзалыгы Һинд йогынтысын кичергән. Моннан соң Һиндстаннан килгән диннәрне кабул иткән Тям патшалыклары аккультурация кичергәннәр, ә моның белән бергә - Һинд сәнгать, сәяси һәм мәдәни модельләрен. Яңа модельләрнең таралуының әһәмиятле факторы булып Тямпада башта мәдәни элита һәм каһинлек теле буларак кабул ителгән Санскритның барлыкка килүе булган.. Һинд дине һәм Буддачылык Тямпада якынча бер үк вакытта барлыкка килгән һәм тыныч башка ышанулар белән бергә яшәгәннәр. Әмма Һинд дине тиз патша хөкүмәтенең сәяси коралына әйләнгән. ̃Һинд дине һәм Буддачылык ның төрле максатларга ия булганга карамастан, күп Тям язмаларында еш бер үк вакытта Шива һәм Будда макталган булган, ә монахлар ике фәлсәфи-дини агымны дә өйрәнгәннәр. Тямпада Махаяна Буддачылыга белән Шиваизмның туганлыгы күзәтелгән, кайбер патшалар һәм дәрәҗә ияләре ике конфессиянең дә гыйбадәтханәләрен һәм монастырьларын төзегәннәр. Мөгаен, Тям дини мәдәниятендә Шива һәм Будда бик якын булганнар. Шива культы шулай ук соңрак Вишну культы белән янәшә булган.. Буддачылык Тямпа сарай янында киң чагылган булган. Ул хөрмәт ителгән саны буенча сыгылучан булган, шуңа күрә аның составына бабалар культын һәм бигрәк тә хатын-кыз - бабаларны кертергә мөмкинчелек биргән. Моннан тыш Тям Буддачылык күбрәк Ваджраяна яклы булган, бу илнең дини мәдәниятенә күп биредәге рухларны һәм эзотерик образларны кертергә мөмкин иткән. Тямпа архитектурасында соңгы юлга озату һәйкәлләре чагылмаган булган, мәсьәлән, реликвияләрне саклау өчен булган ступалар. Бары тик уникаль Донгзыонг Буддачылык изге урынында кечкенә ступалар сакланган. Фактик рәвештә, Тямпада Будда иконографиясе һәм Боддхисаттвалардан башка бернәрсә дә, Буддачылык гыйбадәтханәләрен Һинд дине гыйбадәтханәләреннән аерырга мөмкинчелек бирми.