cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Лошкари
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (4%), руслар (96%).
Прычалесня
Прычалесня (Прычалесня ) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Чачэрский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Меркез (Коҗаалы)
Меркез (Merkez) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Сакарья иле Коҗаалы илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Лавера
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Тын су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Медведица елгасы башыннан Терса елгасы кушылган урынга кадәр. Кече елга бассейны — Тын кушылдыклары бассейны, Хопр һәм Северский Донец тамактары арасында, елга бассейны — Тын (бассейнның Россия өлеше).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Ла-Вега
Ла-Вега — Испаниянең Оренсе провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Тейлор рәте
Тейлор рәте - функцияне дәрәҗәле функцияләрнең чиксез суммасына таркату.
Тейлор үз эшен бастырганга кадәр шул рәтне 17 гасырда Ньютон һәм Герегори кулланганнар.
{a} ноктасында чиксез рәвештә дифференциалана торган f(x) функциясенең Тейлор рәте болай бирелә:
f(x) = =
биредә a - параметр a=0 булган очракта Маклорен рәте дип йөртелә
Тейлор рәтенең җыелучанлык өлкәсе
Әгәр билгеләнгән өлкәдә аналитик функция үз Тейлор рәтенә тигез булса, ул өлкә - Тейлор рәтенең җыелучанлык өлкәсе дип атала.
Мәсәлән: функциясе Тейлор рәтенә таркатылып була:  (билгеле геометрик прогрессия)
Ләкин бу функция x=1 ноктада билгеләнмәгән, шуңа күрә Тейлор рәте тик |x|<1 өлкәсендә җыела.
Тейлор рәтенең җыелучанлык радиусы Даламбер формуласында билгеләнә:
.
Тейлор тигезләмәсе
Әгәр f(x) функциясе a һәм x арасындагы кисемтәдә n+1 чыгарылмага ия булса, шунда \xi ноктасы янында функцияне болай таркатып була:
икенче әгъза - калдык әгъза дип атала
Шешки (гмина Велички)
Шешки  — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Тейлор рәте
Тейлор тигезләмәсе
Калдык әгъза бирничә формада бирелеп була:
Кайбер функцияләрнең Маклорен рәтләре
Тейлор рәте a=0 булган очракта Маклорен рәте дип йөртелә:
Лека Захария
Лека Захария (1444 елда мәрхүм) — Захария нәселеннән албан феодалы, Сати һәм Даньо хакиме. Коджа Захариянең бердәнбер улы һәм варисы.
Биографиясе
Тарихчы Марин Барлетига яраклы, Лека Захария белән Лека Джукаджини арасында 1445 елда Мамика Кастриоти (Скандербег сеңлесе) һәм Музака Топианың никах тантанасы барышында низаг булган. Феодал Душмани нәселенең варисы Ирена Душмани өчен бәхәсләшкән. Аннары Ирена Лека Захарияның хатыны булып китә. Лежа лигасының барлык әгъзалары җыелган бәйрәмнәрнең берсендә ике як арасында канлы бәрелеш булган, аның нәтиҗәсендә Лека Джукаджини каты яраланган. Аны Скандербегның иң яхшы юлбашчыларының берсе итальян Врана Конти коткарган.
1447 елда Лека Захария үзенең Даньо замогында үтерелгән. Аның үтерелүендә аның дошман Лека Джукаджини гаепләнгән.
Венеция документлары хәбәр итүенчә, бу үтерүе 1444 елда булган. Венеция хронисты Стефано Мано буенча, Лека Захарияны аның вассалы Николай Джукаджини сугыш барышында үтергән. Шулай ук Стефано Магно игълан итүенчә, Лека Захария үзенең үлеме астына аның чикләре Венеция республикасына күчүен теләгән.
Лека Захарияның варисы калмаган. Аның биләмәләренең үзәге — Даньо замогы Скандербег башлыгындагы Лежа лигасына күчәргә тиеш булган. Әммә Леканың анасы Боза Даньоны венециялеләргә тапшырган. Ахырда Даньо замогы венециялеләр контроле астында калган, алар Скандербегка ел саен ясак түли башлаган.
(16600) 1993 DQ
(16600) 1993 DQ — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1993 елның 21 февралендә С. Уэда, Х. Канэда тарафыннан Кусиро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1993 DQ» саналган.
Заозерный (Бреды районы)
Заозерный (Заозерный) — Чиләбе өлкәсенең Бреды районы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (34%), татарлар (12%), башкортлар (53%).
(9062) Ohnishi
Тарихы
1992 елның 27 ноябрендә Ц. Сэки тарафыннан Гэйсэй обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1992 WO5» саналган.
Аксубай районы
Аксубай районы (Аксубаевский район, Аксу районĕ) — Татарстан Республикасысоставындагы административ-территориаль һәм муниципаль берәмлек (муниципаль район). Ул республиканың көньягында, Кама аръягы икътисади районында урнашкан. Административ үзәге - Аксубай шәһәр тибындагы поселогы. Республикада чуваш халкы татар һәм руслардан күпчелекне тәшкил иткән бердәнбер район.
Аксубай муниципаль районы икътисадның авыл хуҗалыгы секторы өстенлек иткән районнар төркеменә керә. Җитештерү секторы азык-төлек сәнәгате һәм төзелеш материаллары предприятиеләре, шулай ук эшкәртү производствосындагы кайбер кече предприятиеләр белән тәкъдим ителгән. Районда алты нефть ятмасы ачылган, ләкин күпчелек очракта бу авыр чыгарыла торган, югары күкертле нефть.
Географиясе
Аксубай муниципаль районы Казаннан 180 км, Нурлат тимер юл станциясеннән 58 км һәм Чистай шәһәре пристаненнан 85 км ераклыкта? төбәк әһәмиятендәге автомобиль магистралендә урнашкан. Ресурс белән җитәрлек тәэмин ителеш (руда булмаган файдалы казылмалар, урман, җир ресурслары) бар.
2015 елга район мәйданы 1439,2 км2 тәшкил иткән. Республиканың Чистай, Яңа Чишмә, Чирмешән, Нурлат һәм Алексеевск районнары белән чиктәш. Үзәге Аксубай шәһәр тибындагы поселогы (революциягә кадәрге чыганакларда, җирле чиркәү исеме буенча, Троицкий буларак телгә алына).
Район климаты уртача континенталь. Ул җылы җәй (июль — 18,6 °С) һәм тотрыклы кар катламы булган уртача салкын кыш белән характерлана.
Район Идел аръягы түбәнлегенең көнчыгышында, кече елгаларның аз урнашкан үзәнендә урнашкан. Рельефның биеклеге уртача 160-180 метр; иң түбәне 74 м (Олы Сөлчә елгасы буе), иң биеге — 223 м (Олы Чирмешән һәм Чишмә елгалары арасында). Территориянең зур өлеше Кече Сөлчә һәм Кече Чирмешән, Зур Сөлчәнең уң кушылдыклары арасында урнашкан.
Герб һәм флаг
Герб 2005 елның 20 декабрендә расланган һәм Россиянең Дәүләт геральдика регистрына кертелгән. Ул районның мәдәни, тарихи һәм икътисади үзенчәлекләрен чагылдыра. Кояш тирәсендә урнашкан, канатлары белән бере берсенә кагылучы өч көмеш күгәрчен район территориясендә өч халыкның: чуашларның, татарларның һәм русларның тыныч һәм гармонияле яшәвен символлаштыра. Көмеш төс чисталык, камиллек, тынычлык һәм үзара аңлашу символы. Алтын кояш Аксубай районын үзенчәлекле җир, бай гореф-гадәтләр буларак күрсәтә, анда яшәүчеләр ата-бабаларының истәлеген саклыйлар һәм ата-аналар турында кайгырталар. Кояш-уңдырышлылык, хакыйкать, риясызлык, дан символы. Өч төстәге кыр район икътисадының юнәлешләрен символлаштыра: нефть, игенчелек, терлекчелек. Бер үк вакытта алар еллык игенчелек циклын да күрсәтәләр. Алтын төс уңыш, байлык, тотрыклылык, хөрмәт һәм акыл символы. Кызыл төс батырлык, көч, хезмәт, матурлык дигәнне аңлата. Күк төс намус, рухият символы. Яшел төс табигать, сәламәтлек, тормыш үсеше, яңарыш символы. Флаг герб нигезендә эшләнгән, киңлеге 2: 3 булган турыпочмаклы тукымадан гыйбарәт.
Тарихы
Татар Сөнчәлесе шәһәрчеге («Кыз тау») VII гасырга — һуннар басымы астында Европа халыкларының Азиядән европага күченеше чорына карый. Районда бу мәдәниятнең археологик һәйкәлләре өч урында. Районда имәнкискә кабиләләренә караган тимер игенчелек кораллары табыла. VIII гасыр ахырында районда болгар кабиләләре килеп төпләнә.
Аксубай районы территориясе Идел буе Болгары составына, соңрак — Алтын Урда составына керә. Аксубай районы Идел Буе Болгарының иң үзәгендә урнашкан. Әлеге дәүләтнең башкаласы булган Биләр, районнан 25-30 км ераклыкта урнашкан. Идел буе Болгары дәвере район тарихында иң күп кеше яши торган чор. Галимнәр һәм җирле туган якны өйрәнүчеләр әлеге район территориясендә 11 шәһәрчек, 67 тораклык, 1 каберлек, 5 кабер ташы эпиграфияләре һәм 1 төрле әйберләр хәзинәсен табалар. Батый хан гаскәрләренең 1236 елда килүе төбәктә халык таралышы структурасын үзгәрткән мөһим этап була. Шул вакыттан тораклыклар саны кими. Алтын Урда чорында районда шәһәрчекләрнең һәм торакларның аз өлеше генә урнашкан. Нык икътисади нигез һәм хәрби көч булган шәһәрләр генә торгызылган. Галимнәр фикеренчә, ике болгар чорына Барено-Рус, Яңа Мокшино Савгач шәһәрлекләре керә.
X гасырдан башлап каберлекләрне археологик казу күбесенчә мөселман җирләү ысулы турында сөйли: каберләрдә кешеләр Мәккәгә, көньякка таба йөзе белән җирләнгән. Казан ханлыгын Рус дәүләтенә кушканнан соң, Иван Грозный хакимияте астында, бөтен Кама аръягындагы рус булмаган халыкларны христианлаштыру башлана. Тарихчылар мәгълүматларына караганда, 1740 елдан алып 1764 елга кадәр генә дә 300 мең чуаш христиан диненә күчерелә.
Аксубай районында Аксубай, Илдирәк һәм Янурыс авылларына нигез салган өч бертуган булган Аксубай, Илдирәк һәм Янурыс турында риваять сакланып калган. Аксубай авылына XVII гасырның икенче яртысында нигез салына. 1771-1773 елларда сакланып калган документларда Аксубай авылы Казан губернасы Чистай өязенең Иске Ибрай волостена керә. XVIII гасыр ахырында волость үзәге Иске Ибрайдан Аксубайга күчерелә — шул рәвешле Аксубай волосте оеша.
Совет чоры
1920 елга кадәр район территориясе Казан губернасының Чистай өязенә, 1920-1930 елларда ТАССРның Чистай кантонына карый. Кантоннар 1930 елда бетерелә, Аксубай районы 1930 елның 10 августында оеша. Районның чикләре һәм административ бүленеше берничә тапкыр үзгәрә. Мәсәлән, 1963 елның 1 февралендә район бетерелә, аның территориясе Октябрь районына китә. Ләкин 1965 елның 12 гыйнварында аны яңадан торгызалар.
1950 нче елларда республикада милли халыкларны руслаштыру һәм мәктәп аша рус телен көчләп тагу буенча актив сәясәт алып барыла, шуның аркасында 1956 нчы елда Аксубай авылында директив күрсәтмә буенча барлык чуаш педучилищеларын да ябалар. Чуаш телен һәм әдәбиятын укыту бары тик егерме елдан соң гына торгызыла.
Авыл торак пунктларына килү һәм китү буенча адреслы кәгазьләрнең өзек талоннары мәгълүматлары буенча, узган елларда халыкның шактый өлеше шәһәргә күчәргә тырышуы күренә. Шул ук вакытта Аксубай районында халык саны кимү проценты республика буенча караганда югарырак булган. Гомумән, бу начар социаль шартлар белән аңлатыла. Мәсәлән, районда табиб-педиатрлар белән тәэмин ителеш 1985 елда 10 мең кешегә 0,6-1 кеше тәшкил иткән (РСФСР да бу коэффициент 4,6 кеше тәшкил иткән). Медицина мәгълүматлары буенча, ул вакытта халыкның яртысы диярлек (42 %) табибларның системалы күзәтүеннән башка калган, бу исә бер яшькә кадәрге балаларның үлемендә чагылыш тапкан.
1945 елда төбәктә нефть табылган, һәр скважинаның җитештерүчәнлегенә бәя тәүлегенә 10-20 тонна булган.
1991 елда СССР таркалганнан соң, Татарстан Россия составыннан чыгарга һәм бәйсезлек алырга омтыла. 1992 елда референдум үткәрелә, аның нәтиҗәләре буенча Татарстан Дәүләт суверенитетын игълан итә. Әмма төбәк Россия составында суверен республика хокукларында калырга карар итә. Шул ук вакытта Татарстан мөстәкыйль социаль-икътисади сәясәт алып бара башлаган, республика составында районнар зур бәйсезлек алган.
Халык саны
Район Татарстанда чуаш халкының максималь өлеше белән характерлана һәм халык саны буенча иң зур милләт татар һәм рус булмаган бердәнбер район булып тора. 2013 ел башына 44,3 % - чуашлар, 38,5 % — татарлар, 16,6 % — руслар һәм 0,6 % — башка милләт вәкилләре тәшкил иткән.
Идарә-җир төзелеше
Аксубай муниципаль районында 1 шәһәр һәм 20 авыл җирлеге һәм аларның составындагы 79 торак пункт бар. Шәһәр шартларында (Аксубай штп) район халкының 34,26% ы яши. 2008 елның маеннан башлап район башлыгы булып Татарстан Республикасының атказанган авыл хуҗалыгы хезмәткәре, индустриаль бистәдә туган Камил Гилманов тора. Ул агроном-мелиоратор булып эшләгән, 2005 елдан 2008 елга кадәр «Вамин» филиалын — «Вамин Аксу» агрофирмасын җитәкли.
Икътисады
Аксубай районы Татарстанның муниципаль берәмлекләренең аутсайдерлары рәтендә. Аксубай районының хуҗалык комплексы төрле факторлар йогынтысында урнашкан, алар арасында аның географик хәле һәм территорияне тарихи үзләштерү үзенчәлекләре дә бар. Регион Кама аръягы икътисади зонасы составына керә һәм Татарстан Республикасының көньяк өлешендә урнашкан. Икътисади яктан бу зона — нефть чыгаруга, төгәл машина төзелешенә, шулай ук авыл хуҗалыгы продукциясен җитештерүгә һәм эшкәртүгә юнәлгән индустриаль-аграр район. Аксубай районы халкының җан башына туры килгән төп капиталга инвестицияләр күрсәткече Татарстанның Кама аръягы икътисади зонасы буенча иң түбән күрсәткечләрнең берсе булып тора, ул республика буенча уртача күрсәткечтән 4 тапкыр калыша.
Сәнәгате
Районның файдалы табигый ресурслары — урман һәм җир ресурслары. Район территориясендә кирпеч балчыгы һәм нефть чыгарыла. Җирле алты нефть чыганагы бар: Зирекле, Сөнчәле, Демкино, Мюдово, Ибрай, Ивино. Алар арасында «Нурлатнефть» («Татнефть»нең кызы), «Ритэк», «Татех», «Татнефтепром» (1999 елдан бирле эшли), 16 ятманы эшкәртә, 2018 елда «Милли икътисадның горурлыгы һәм өмете», «Ел компаниясе», «ТНГК-Развитие» республика икътисади премияләренә ия була. «Татех» кече нефть компаниясе районда 20 елдан артык эшли. Компания нефть чыгаруга бәйле экологик проблемаларны хәл итү өчен булдырылган. Ул нефтьнең җиңел фракцияләрен тоту технологиясен кулланган. «Татнефть» «Татеху»га ике ятма үзләштерүгә тапшырган — башта Зәй районында Онбийскоены, ә 1999 елда — Демкинскоены. 2010 елда «Татнефть» Американың Texneft Inc компаниясеннән сатып алган.
Аксубай урманчылыгы тагын ике район — Яңа Чишмә һәм Чистай районнары территориясендә эшли. Аннан тыш, урман сәнәгате белән «Аксубай урман хуҗалыгы» шөгыльләнә.
Авыл хуҗалыгы эшен һәм авыл хуҗалыгы чималын эшкәртү эшен «ПМК-Мелиорация», «Аксубай май заводы» эре эшкәртү предприятиесе тәэмин итә. Төзелеш өлкәсендә «Аксустрой», УРСЖ эшли, керамзитобетон, арбалит блоклар, брусчатка җитештерү җайга салынган. Район ел саен 11 мең квадрат метр торак файдалануга тапшыра.
Авыл хуҗалыгы
2015 елга авыл хуҗалыгы җирләре 91,9 мең гектар били, шул исәптән сөрүлекләр — 84,5 мең га, әче туфраклар сөрелгән җирләрнең 60тан 80% ка кадәрен били, туфрак калий белән аз тәэмин ителгән. Көзге арыш, сабан бодае, солы, борчак, арпа, шикәр чөгендере, көнбагыш, рапс, кукуруз, бәрәңге, люпин һәм соя игелә. 2020 елда республикада җыелган 5400 мең тонна бөртекнең 122,9 тоннасы Аксубай районына туры килә. Ит-сөт терлекчелеге һәм дуңгызчылык үсеш алган. 2010 елда районда 1600 башка исәпләнгән сөт комплексы төзелгән.
2015 елда районда 51 авыл хуҗалыгы предприятиесе эшләп килә. Иң эре авыл хуҗалыгы предприятиеләре арасында «Аксу Агро», «Аксубай» агрофирмасы, «Актай», «Колос», «Сөт Иле-Аксу», «Сөлчә» һәм тагын 45 крестьян — фермер хуҗалыгы бар, шуларның 30га якыны гаилә фермалары.
«Актай» агрофирмасы башкалар арасында юртак атлар үрчетү белән шөгыльләнә. 2016 елда хуҗалык атлары ике Бөтенроссия рекорды куйган һәм берничә тапкыр Россиянең иң яхшы атлары исемлегенә кертелгән. Иске Мокшино авылында «Самаренкин А.К.» крестьян-фермер хуҗалыгының гөмбә цехы урнашкан, аның мәйданы 1,5 мең кв.м, җитештерүчәнлеге 6 тоннага кадәр. Гөмбәдән тыш, хуҗалык мицелия субстратлары җитештерә, суган киптерү цехы эшли.
Инвестицион потенциалы
Федераль дәүләт статистика хезмәтенең Татарстан Республикасы буенча хисабы нигезендә, 2019 елда Аксубай районы 742,3 млн.сум инвестиция җәлеп иткән (бюджет акчаларыннан һәм кече бизнестан тыш), бер ел элек бу сумма 439,8 млн. сум тәшкил иткән була. Татарстан Республикасының социаль-икътисади мониторинг комитеты мәгълүматлары буенча, 2020 елның беренче яртыеллыгында хуҗалык итүче субъектларның тулы даирәсе буенча регионның төп капиталына инвестицияләр 1,2 млрд. сум тәшкил иткән, ягъни республикадагы инвестицияләрнең гомуми күләменнән 0,5%. Урбанистлар Әлмәт шәһәренең һәм аның агломерациясенең көчле икътисади йогынтысын билгеләп үтә.
Транспорт
Район территориясе буенча 16К-0098 «Чистай — Аксубай — Норлат» һәм 16К-0131 «Нурлат — Кузайкино (Р239)» автомобиль юллары уза.
Экология
Район урман-дала зонасының көньяк өлешендә урнашкан, аның өчен юкә-имән һәм юкә урманнары хас. Районның төньяк һәм төньяк-көнчыгыш өлешендә Кече Сөлчә елгасы бассейнында эрерәк урман массивлары саклана. Кисү урыннарында киң яфраклы токымнар катнашында икенчел усак һәм каен урманнары барлыкка килгән. Көнчыгышта киң яфраклы-нарат урманы участогы бар. Район территориясенең гомуми урманлыгы 20,3-21% тәшкил итә. Тыюлык территориясенә Кирәмәт урманы һәм Биләр аучылык тыюлыгының 1967 елда аучылык-промысел фаунасын: поши, кабан, кыр кәҗәләре, урман тавыгы, суер, көртлек саклауны көчәйтү өчен оештырылган өлеше керә. Хайваннар дөньясы урман һәм дала зонасында яшәүчеләр тарафыннан тәкъдим ителгән. Урманнарда төлке, поши, кабан, ак куян, соры куян, тиен, байбак, селәүсән, сусар һәм башкалар; сулыклар янында — кондыз, ондатра, чәшке; сулыкларда төрле балык төрләре яши. Районда 100дән артык төр кош, шул исәптән суер, көртлек, ләкләк, соры торна һәм башка кошлар оялый. Район территориясендә Алтай краеннан китерелгән мараллар яши.
Аксубай районы территориясендә 1978 елгы өч табигать һәйкәле урнашкан: Олы Сөлчә, Кече Чирмешән һәм Кече Сөлчә елгалары.
Районда Яңа Ибрай, Иске Мокшино, Беловка, Яңа Баланды һәм Черемушка авылларында төзекләндерелгән чишмәләр урнашкан.
2011 елда «Ритэк» компаниясенең нефть үткәргече өзелү сәбәпле, 1,2 гектар сөрүлек әйләнештән чыгарылган, компаниягә барлыгы 110 мең сум штраф салынган. 2018 елның маенда район халкы язгы су җибәрү вакытында буа өзелү аркасында Тарса елгасының нефть пычрануына зарланган. Росприроднадзор авария фактын рәсми рәвештә кире кага. 2019 елда «Вамин-Татарстан» май ясау заводы Кече Сөлчә елгасына калдыкларын агыза, закон бозу очракларын берничә тапкыр ачыклана.
Социаль өлкә
Районда мәгариф өлкәсендә 15 мәктәпкәчә учреждение, 11 башлангыч, 7 тулы булмаган урта, 14 урта гомуми белем бирү мәктәбе (шул исәптән өч гимназия), лицей, универсаль технологияләр техникумы (Аксубай универсаль технологияләр техникумы) эшли. Өстәмә белем бирү учреждениеләре мәктәптән тыш эшләр үзәге, балалар сәнгать мәктәбе, балалар һәм яшүсмерләр спорт мәктәбе тарафыннан тәкъдим ителгән. Районда шулай ук балаларга Федоровка интернат-йорты, Аксубай мәрхәмәтлек йорты һәм «Хыял» балалар һәм яшүсмерләр өчен социаль приют ярдәм итә.
Районның сәламәтлек саклау системасында үзәк район хастаханәсе һәм поликлиника, Иске Ибрай участок хастаханәсе, өч табиб амбулаториясе һәм 53 фельдшер-акушерлык пункты эшли. Спорт инфраструктурасына 77 спорт корылмасы керә, шул исәптән «Юность» универсаль спорт комплексы һәм «Дельфин» бассейны, ипподром, шахмат клубы һәм картинг-клуб бар.
Мәдәният өлкәсендә район мәдәният йорты, 28 авыл мәдәният йорты һәм 25 клуб учреждениесе, үзәк, балалар һәм 38 массакүләм китапханә эшли. Районда өч музей бар: Аксубайның туган якны өйрәнү музее (1987 елда ачылган, 2500дән артык саклау берәмлеге, алар арасында этнография, көнкүреш, хезмәт кораллары, документлар, китаплар, фотографияләр һәм рәсем сәнгате), Иске Кармәт авылында Хәсән Туфан музей-йорты (1990 елда ачылган, 2300дән артык саклау берәмлеге, архив документлары, Фоторәсемнәр, бер бүлмәдә ХХ гасыр башындагы крестьян йорты интерьерын үз эченә ала) һәм Яңа Үзи авылында Газиз Кашапов исемендәге Музей (1992 елда ачылган), 775 саклау берәмлеге — кулъязмалар, фоторәсемнәр һәм язучының әсәрләре, шулай ук күпсанлы көнкүреш предметлары да бар.
Күпмилләтле район халык театрлары һәм фольклор коллективлары тарафыннан тәкъдим ителгән. Районда «Авыл таңнары» («Авыл таңнары», «Ял пурнасы») җирле газетасы рус, татар һәм чуаш телләрендә нәшер ителә.
Дини оешмалар 28 эшче мәчет һәм алты чиркәү белән тәкъдим ителгән, аларның бер өлеше архитектура һәйкәлләре статусына ия.
Мәдәни мирас объектлары
1749 елда соңгысы урынында Аксубай Троицк чиркәве янындагы мәхәллә була, 1800 елда изге Феодосий Тотемский исеменә өстәп яңа бина төзелә, 55 елдан чиркәү янып бетә, аның урынында вакытлыча часовня төзелә, ә 1864 елда колокольня белән яңа агач чиркәү төзелә. 1891 елда бина авыл үзәген юк иткән чираттагы көчле янгын вакытында зыян күрә, 1898 елда алпавытчылар М. Новосельцев, В. Марковников, И. Жукова һәм гади халык акчасына 1914 елда төзелгән һәм изгеләндерелгән таш биш башлы собор салына. 1930 нчы елларда ук Совет диненә каршы көрәш кысаларында соборны сүтеп алалар, ә кирпечтән мәдәният йорты, чуаш педагогика училищесы, тулы булмаган урта мәктәп, кибет, коммуналь мунча салалар. Вознесение чиркәвенең Поклонный хачы Яңа Илдирәк авылы янында урнашкан.
Истәлекле урыннарs
Район мәдәни мирас объектларына түбәндәгеләр керә: техник һөнәр училищесы биналары комплексы (малайлар тимерче, слесарь һәм токарь эшенә өйрәнә, монда 1936-1941 елларда чуаш язучысы һәм педагог Ефрем Васильевич Еллиев яшәгән һәм эшләгән) һәм Аксубайда җир банкының ике катлы бинасы (1913 елда ачылган, республика әһәмиятендәге архитектура һәйкәле), Рус Кирәмәте авылында князь Хованский исемендәге бина (XIX гасыр төзелеше), Дмитриевка авылында Казан-Богородица чиркәве, Беловка шагыйрь Полусов-Шелеби һәйкәле (1913 елда ачылган) һәм башкалар.
Караюсуфлу (Мерич)
Караюсуфлу (Karayusuflu) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Эдирне иле Мерич илчесенә караган бер авыл (köy).
Банне (Мозель)
Банне (Bannay) — Франциянең Мозель департаментына караган коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 4,11 км².
Чейка
Чейка — Румыниянең Бихор жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ле-Бюиссон (Лозер)
Ле-Бюиссон — Франциянең Лозер департаментында урнашкан коммуна.
Меремша
Меремша (Неремша) — Россия территориясеннән ага торган елга. Кострома өлкәсе, Вологда өлкәсе, Түбән Новгород өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Унжа елгасының сул ярыннан 138 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 23 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Идел су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Унжа елгасы, инештән тамагына чаклы. Кече елга бассейны — Идел, Рыбинск сусаклагычыннан Ука кушылган урынга чаклы, елга бассейны — Иделның өске өлеше, Куйбышев сусаклагычына чаклы (Ука елгасын кертмичә).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Зеон-Зебрукк
Зеон-Зебрукк — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Зейвә (Шәрур)
Зейвә  (Zeyvə ) — Әзербайҗанның Нахчыван Автоном Республикасы Шәрур районына караган авыл.
Сантана-ду-Акарау
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Ремза
Ремза — Россия территориясеннән ага торган елга. Киров өлкәсе, Түбән Новгород өлкәсе, Мари Ил биләмәләрендә ага. Елга  Арбаж елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 11 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Нократ, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Юзефин (гмина Корчев)
Юзефин  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Фонтен (Бельфор җире)
Фонтен — Франциянең Бельфор җире департаментында урнашкан коммуна.
Честер (Висконсин)
Честер  — Америка Кушма Штатларының Висконсин штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Эдлице (Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы)
Эдлице  — Польшаның Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Честер (Висконсин)
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Хасима (шәһәр)
Хасима — Япония дәүләтенең Гифу префектурасында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Хасима шәһәре 1954 елның 1 апрелендә шәһәр статусын ала.
Халкы
2008 елның 1 гыйнварына шәһәрдә 67167 кеше яшәгән. Халык тыгызлыгы - 1 км²-га 1252 кеше тәшкил иткән.
Географиясе
Шәһәр территориясе 53.64 км² тәшкил итә.
Шешки (гмина Ковале-Олецке)
Шешки  — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Ла-Гудинья
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Казе Бозкело (Падова)
Казе Бозкело — Италиянең Венеция төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казе Бозкело Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Гоумленд (Калифорния)
Гоумленд  — Америка Кушма Штатларының Калифорния штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Гоумленд халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(16601) 1993 FQ1
(16601) 1993 FQ1 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1993 елның 25 мартында С. Уэда, Х. Канэда тарафыннан Кусиро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1993 FQ1» саналган.
Зеслах
Зеслах — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Пудаков
Пудаков (Пудакоў ) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Хойницкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Латрык
Латрык — Россия территориясеннән ага торган елга. Сарытау өлкәсе, Волгоград өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга Карамыш елгасының уң ярына тамагыннан 29 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 65 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Тын су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Медведица елгасы башыннан Терса елгасы кушылган урынга кадәр. Кече елга бассейны — Тын кушылдыклары бассейны, Хопр һәм Северский Донец тамактары арасында, елга бассейны — Тын (бассейнның Россия өлеше).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Искитим районы
Искитим районы (Искитимский район) — Новосибирск өлкәсенең көнбатышында урнашкан административ берәмлек.
Административ үзәге — Искитим.
Тарих
Искитим районы 1935 елда Көнбатыш Себер краеның составында оештырыла.
1937 елдан — Новосибирск өлкәсе составында.
Барын (Кулп)
Барын (Barın) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Диярбакыр иле Кулп илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Индонезиядә ислам
Индонезиядә ислам (Islam di Indonesia) — Индонезия территориясендә ислам дине. Рәсми мәгълүматлар буенча, Индонезия халкының (273 млн 523 мең кеше) 87,20 % ы (229 млн кеше) (бөтен дөнья мөселманнарының 12,70 % ы) — Ислам дине тарафдары (2020). Ислам Индонезиядә тарафдарларының саны буенча беренче урындагы дин. Индонезия шулай ук дөньядагы иң күп мөселман кешесе яши торган ил булып санала. Абсолют сан буенча Индонезиядәге мөселманнар саны Һиндстандагы (201 млн), Пакистандагы (200 млн) һәм Бангладештагы (153 млн) мөселманнар саныннан зуррак. Индонезия мөселманнарының зур күпчелеге (~99 %) — сөнни мөселманнар, әхмәдия азчылыгы бар.
Тарих
Индонезия архипелагының хәзерге халкы арасында Ислам чагыштырмача яңа һәм тарафдарлары саны буенча иң күп дин булып тора. Ил халкының 87,20 % ы ислам динен тотуын белдергән (2020).
XIII—XV гасырларда гарәп һәм Һиндстанның мөселман сәүдәгәрләре һәм вәгазьчеләре эшчәнлеге нәтиҗәсендә моңарчы буддачылык, шаманлык, анимизм белән таныш булган Индонезия халыклары арасында ислам актив тарала башлаган. 1292 елда утрауларда агачтан беренче мәчетләр төзелгән. Ислам архипелагның көнбатышыннан көнчыгышына таба таралыш ала.
Мөселманнарны күчерү программасы
XIX гасыр уртасыннан Голландия колонизаторлары һәм 1949 елда бәйсезлек алган Индонезия хөкүмәте халык тыгыз утырган Ява утравыннан (шулай ук Бали, Мадура утрауларыннан) мөселман халкын илнең эчке (көнчыгыш) утрауларына (Яңа Гвинея, Калимантан, Суматра, Сулавеси һ. б.) күчерү программасын тормышка ашыра. Мөселманнарны күчерү юлы белән Голландия хөкүмәте илнең көнчыгышындагы католик дине гегемониясен җимерергә омтыла.
Индонезия хөкүмәтенең максаты, элеккеге хакимиятнеке кебек үк, хезмәт ресурсларын яңадан бүлү һәм көньяк-көнбатыш утраулардагы халык тыгызлыгын киметү була. Шулай ук илнең көчле авторитар мөселман үзәк хакимияте христиан динендәге периферия утрауларын контрольдә тотарга һәм элек (голландиялеләр килгәнче) бәйсез булган утрауларда сепаратизм тенденцияләрен киметергә омтыла.
1969 елда мөселманнарны илнең эчке утрауларына күчерү Бөтендөнья банкы финанс ярдәме күрсәтә.
Мөселманнарны илнең эчке утрауларына күчерү программасы каты тәнкыйтьләнә. Эчке утраулардагы австронезия телләре гаиләсенә керүче 150 тел юкка чыккан яки юкка чыгу алдында тора. Кече телләрнең юкка чыгуының төп даими факторы булып дәүләтнең лингвистик сәясәте тора, әлеге сәясәт милли берләшү һәм гомуми модернизацияләү коралы буларак индонезия телен раслауга юнәлдерелгән. Индонезия телендә генә белем алу рөхсәт ителә, башлангыч мәктәптә үк җирле телләрне куллану тыелган.
1980 елда Әхмәдия җәмгыятен тыю турында фәтва кабул ителгән.
Илдә мөселман халкының радикальләшү дәрәҗәсе төрле. Ул көнбатыш утрауларда, шулай ук борынгырак христиан халкы һәм яңа күченгән мөселманнар арасындагы конфликтлар булып торучы төбәкләрдә югары. 2015 елның июлендә Яңа Гвинея утравындагы Папуа округында христианнарның Ураза гаетенә каршы протест митингы уза.
Индонезия мөселманнарының иң югары идарә органы — Индонезия голәмәләр шурасы (Majelis Ulama Indonesia).
Эжице (Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы)
Эжице  — Польшаның Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(9063) Васи
(9063) Васи — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1992 елның 17 декабрендә Ц. Сэки тарафыннан Гэйсэй обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1992 YS» саналган.
Сантана-ду-Арагуая
Сантана-ду-Арагуая — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Пара штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Брешеу
Брешеу — Румыниянең Хунедоара жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Меркез (Аһырлы)
Меркез (Merkez) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Конья иле Аһырлы илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Шилени
Шилени — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Юзефин (гмина Котунь)
Юзефин  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Шилени
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Юзефин (гмина Котунь)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Мироновка (Ней кушылдыгы)
Мироновка — Россия территориясеннән ага торган елга. Кострома өлкәсе, Вологда өлкәсе, Түбән Новгород өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Нея елгасының уң ярыннан 186 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 10 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Идел су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Унжа елгасы, инештән тамагына чаклы. Кече елга бассейны — Идел, Рыбинск сусаклагычыннан Ука кушылган урынга чаклы, елга бассейны — Иделның өске өлеше, Куйбышев сусаклагычына чаклы (Ука елгасын кертмичә).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Лубни
Лубни (Лубни) — Киров өлкәсенең Слободской районында урнашкан авыл.
Халык
Халык саны динамикасы:
Баронвиль
Баронвиль (Baronville) — Франциянең Мозель департаментына караган коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 6,18 км².
Фонтенель (Бельфор җире)
Фонтенель — Франциянең Бельфор җире департаментында урнашкан коммуна.
Чейшоара
Чейшоара — Румыниянең Бихор жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ле-Винь
Ле-Винь — Франциянең Лозер департаментында урнашкан коммуна.
Караязыҗылар (Деврекани)
Караязыҗылар (Karayazıcılar) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Кастамону иле Деврекани илчесенә караган бер авыл (köy).
(16602) Анабуки
(16602) Анабуки — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1993 елның 17 мартында Ц. Сэки тарафыннан Гэйсэй обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1993 FY3» саналган.
Палецкое
Палецкое — Новосибирск өлкәсенең Баган районында урнашкан торак пункт.
Тарих
Октябрь инкыйлабына кадәр Омск губернасының Татарск өязенә караган.
Барын
Барын - башкортлар составында табын кабиләсе.
Башкортлардан тыш, этноним 'барын' (формада 'барын') кыргызлар этнонимиясендә теркәлгән: баарын кабиләсе кытай һәм найман кавемнәре белән бергә багыш төркеменә керә. Кыргыз барыннары тамгасы-башкорт барыннары тамгасы белән тәңгәл килә.
Барыннар шулай ук кырым татарларында да сакланган.
Роёк
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Нократ, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Хөррият
Хөррият — Татарстан Республикасының Ютазы районындагы авыл.
Почта индексы — 423959.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.2 °C.
Зесхаупт
Зесхаупт — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Рифат Галиев
Рифат Галиев (Рифат Муллагали улы Галиев,, — , ) — СССР, Үзбәкстан һәм Россия футболчысы (һөҗүмче), Үзбәкстан чемпионы (1992).
Ла-Мерка
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Казе Бозкети (Павия)
Казе Бозкети — Италиянең Ломбардия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казе Бозкети Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Эжички
Эжички — Польшаның Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Ансил Галимов
Ансил Галимов (Ансил Габделнур улы Галимов,, — , ) — Россия һөнәри һоккейчесе (һөҗүмче).
Эжички
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Пустая Града
Пустая Града (Пустая Града ) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Лоевский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Барындыр (Даренде)
Барындыр (Barındır) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Малатья иле Даренде илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Четек (шәһәр, Висконсин)
Четек  — Америка Кушма Штатларының Висконсин штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сантана-ду-Гарамбеу
Сантана-ду-Гарамбеу — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Минас-Жерайс штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Күз кабагы
Күз кабаклары — умырткалыларның күз тирәсендәге хәрәкәтчән тире җыерчыклары. Күзне тышкы җәрәхәтләрдән, аларны яшь сыекчасы белән юешләндерүдә, мөгезматдә һәм күз агы чистартуында, күрү фокусировкасына һәм күз эче басымын көйләүдә булышалар, мөгезматдәнең оптик геометриясе ясалышында катнашалар. Имезүчеләр кабакларының ирекле кырыенда керфекләр һәм бизләр авызы урнашкан.
Кабак төзелеше
Кабаклар күзнең алгы өслеген тирә-яктагы начар йогынтылардан саклый һәм мөгезматдә белән конъюнктиваның тигез юешләнүен тәэмин итә.
Кабакларда ике катламны аералар: өске (алгы) — тире һәм астире мускулыннан торган тире-мускуллы; һәм тирән (арткы) —  кимерчәк һәм аны каплаган конъюнктивадан торган конъюнктива-кимерчәкле катлам. Бу ике катлам арасындагы чик кабакның ирекле кырыенда күп санлы мейбомий бизләре (кабакларның кимерчәге бизләре) тишекләреннән алда урнашкан соры сызык сыман.
Өске һәм аскы кабакның алгы катламында керфекләр бар, аларның тамыры янында май бизләре салынган.
Өске һәм аскы кабак кырыенда күз ярыгының эчке почмагында яшь каналчыклары башы булган яшь нокталары урнашкан.
Ике кабак калынлыгында аларның ирекле кырыйларына якынрак бик тыгыз тоташтыргыч тукыма пластинкасы - кабаклар кимерчәге салынган. Кешеләрдә, маймылларга караганда, бу кимерчәкләр көчлерәк үсеш алган һәм кабак биеклегенең якынча өчтән бер өлешен тәшкил итә.
Фатмае
Фатмае (Fatmayı ) — Әзербайҗанның Абшерон районына караган авыл.
Күз кабагы
Кабак төзелеше
Кабакларның тышкы өслеге бик юка тире белән капланган.
Аскы кабак
Астан күз чокырының аскы сыры (буразнасы) белән чикләнгән. Аскы кабакның формасы бик сирәк аерыла.
Өске кабак
Тулысынча күз өлкәсе үзенчәлеге белән күбрәк дәрәҗәдә билгеләнгән (Эпикантус кара), үзенең төзелешендә җитәрлек аермалар очрата.
Өске кабакның берничә җыерчык төрләрен аералар: өске — күз чокыры сырыннан өстәрәк, кабакның иң өске өлешендә урнашкан сыр өсте (орбиталь) җыерчыгы; урта — сырдан астарак башланучы сыр асты җыерчыгы; аскы — тагын да астарак башланучы тарзаль җыерчык.
Өске кабакның тиресе күз чокыры түбәсенең тиресенә күчкән урында күз чокыры өсте сыры ясала, ул төрле дәрәҗәдә чагыла ала.
Ярымай җыерчыгы (өченче кабак)
Күзнең эчке почмагында урнашкан. Кешедә рудимент әгъза булып тора. Мәчеләрдә үсеш алган. Кошларда ул ярым ачык күз йому пәрдәсе сыман, аларны очканда тузаннан һ б.ш. саклый. Крокодилга мондый пәрдә суда карарга мөмкинлек бирә. Күз йому пәрдәсенең башлангычы кеше яралгысында очрый.
Левый Карамыш
Левый Карамыш — Россия территориясеннән ага торган елга. Сарытау өлкәсе, Волгоград өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга Карамыш елгасының уң ярына тамагыннан 109 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 15 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Тын су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Медведица елгасы башыннан Терса елгасы кушылган урынга кадәр. Кече елга бассейны — Тын кушылдыклары бассейны, Хопр һәм Северский Донец тамактары арасында, елга бассейны — Тын (бассейнның Россия өлеше).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Минокамо
Минокамо — Япония дәүләтенең Гифу префектурасында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Минокамо шәһәре 1954 елның 1 апрелендә шәһәр статусын ала.
Халкы
2008 елның 1 гыйнварына шәһәрдә 53988 кеше яшәгән. Халык тыгызлыгы - 1 км²-га 722 кеше тәшкил иткән.
Географиясе
Шәһәр территориясе 74.81 км² тәшкил итә.
Юзефин (гмина Якубув)
Юзефин  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Комсомольски (Аргаяш районы)
Комсомольский (Комсомольский) — Чиләбе өлкәсенең Аргаяш районы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (17%), татарлар (12%), башкортлар (71%).
Шилина-Велика
Шилина-Велика — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(9064) Johndavies
(9064) Johndavies — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1993 елның 21 гыйнварында Spacewatch тарафыннан Китт-Пик обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1993 BH8» саналган.
Зефельд (Югары Бавария)
Зефельд  — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Миңневәли Галиев
Миңневәли (Николай ) Хафиз улы Галиев (1930 елның 7 мае, — 2016 елның 28 декабре, ) — ССРБ спортчысы (чаңгычы), тренер, ССРБ чемпионы (1959), ССРБның халыкара дәрәҗәле спорт остасы.
Тормыш юлы
Миңневәли Галиев 1930 елның 7 маенда Татарстан АССРның Чистай районында туган. Ярыслауның РСФСРның атказанган тренеры Александр Федорович Филипповның шәкерте. Карьерасы башында төбәк ярышларында катнаша. 1951 елда армиягә алына. Армиядә чаңгы спорты белән шөгыльләнүен дәвам итә һәм РСФСР җыелма командасы составына керә. Кораллы Көчләр беренчелегендә бишенче урынны яулый.
Беренче тапкыр 1954 елда СССР чемпионатында катнаша һәм 30 чакрымга узышта 49 нчы урын ала. Олимпия алды сезонында Ленинградта СССР кубогы кысаларында узган контроль ярышларда уңышлы чыгыш ясый — 15 чакрымга узышта җиңү яулый, ә 30 чакрымга узышта Владимир Кузиннан калышып, икенче урынны ала.
1956 елгы кышкы Олимпия уеннарында Италияның Кортина д'Ампеццо шәһәрендә бер дисциплинада — 1956 елның 30 гыйнварында 15 чакрымга узышта катнаша, анда 61 катнашучы арасында 18 нче урынны ала һәм Советлар Берлегеннән дүрт катнашучы арасында соңгысы була.
1957 елгы ССРБ чемпионатында РСФСР җыелма командасы составында эстафетада бакыр медаль яулый. Киләсе чемпионатында «Труд» җәмгыяте һәм Ярыслау шәһәре данын яклап, 30 чакрымга узышта бакыр медаль яулый. 1959 елда 15 чакрымга узышта ССРБ чемпионы була. Шулай ук 1959 елда ВЦСПС беренчелеге җиңүчесе була.
Башка халыкара ярышларда катнаша, шул исәптән 1957 елда Финляндиядә узган ярышларда 15 чакрым дистанциягә узышуда катнаша һәм 30 чакрым дистанциягә икенче урынны ала. 1958 елда Лаһтида узган дөнья чемпионатында 30 чакрым дистанциядә иң көчле унлыкка керә. 1961 елда Чехословакиядә узган ярышларда җиңү яулый.
Спорт карьерасын тәмамлагач, тренерлык эшенә күчә. Тренерларның югары мәктәбен тәмамлый (Ленинград, 1959). «Олимп» балалар спорт клубын җитәкли (Ярыслау). 1990 елларда Ярыслау шәһәренең 3 нче балалар-яшүсмерләр спорт мәктәбендә тренер-укытучы булып эшли. Галиевта тәрбияләнүчеләр арасында — ССРБ чемпионатында катнашучы Владимир Любаткин, РСФСР (Россия) җыелма командасы әгъзалары Ренат Сәфәров һәм Роман Сторожев, «Труд» ДСО үзәк советы җыелма командасы әгъзасы Алексей Ванин.
Казакълар
Казакълар (казахлар, әйтелеше: [къазакълар], tat.lat. Qazaqlar, қазақтар /qɑzɑqtɑr/; берлек сан: қазақ /qɑzɑq/) — күбесенчә Казакъстанда яшәүче төрки халык.
Элек казакъ милләте өч жүздән (йөздән) — Олы Йөз, Урта Йөз һәм Кече Йөздан гыйбарәт булган. Өч жөз Казакъ ханлыгы таркалганнан соң барлыкка килгән. Казакъ ханлыгы үзе Алтын Урда таркалганнан соң 1465 елда барлыкка килгән. Бу Алтын Урда өлешендә күчмә халыклар торганнар, шәһәрләр булмаган диярлек.
Тарихы
Жуз.svg казакълары, 1911 ел.]]
Казакълар бабалары — төрки-монгол кабиләләре: найманнар, кереитләр, аргыннар, киятләр, дулатлар, коныратлар, җалаирлар.
XIV гасыр азагында — XV гасыр башында Нугай Урдасы һәм Әбелхәер ханлыгы составына керә.
XV гасырның 2-нче яртысында Казакъ ханлыгына берләшә. Аның эчендә 3 күч кабилә берләшмәсе — Зур, Урта һәм Кече жүздән (жүз, jüz, جٷز) барлыкка килә.
Кече Йөз Әстерхан татарлары белән чиктәш, Урта Йөз Себер татарлары һәм башкортларның көньяк — көнчыгыш һәм көньяк җирләре белән чиктәш була. Урыны белән казаклар җәйләгән җирләр Җаек елгасының урта агымына һәм аның кушылдыгы Иләк елгасының югары агымына барып җитә. Казаклар белән озак күрше булу көньяк-көнчыгыш башкортларның этник үсешенә йогынты ясаган. Бөрҗән, кыпчак, табын кабиләләре составында казаклар очраган «байулы» ыру атамалары бар.
XIX гасырда казакъларның җирдән файдалануы 1808 елдагы указы белән көйләнгән, аңа ярашлы казаклар салым түләүдән, йөкләмә үтәүдән 10 елга азат ителгән.
Тел
Мәсәлән:
Казакъ телендә ү, ө, ә, ң авазлары татар телендә кебек, қ, ғ татар авазларына къ (q), гъ (ğ), ұ — татарныкы о туры килә: Болгар (тат.) — Бұлғар (каз.) (язылышы төрле, әйтелеше бертигез — Bolğar).
ДНК генеалогиясе
Y-ДНК тикшеренүләре буенча казакълар һаплотөркемнәре:
Мәдәнияте
Күчмә терлекчелек традицион шөгеле булган. Башлыча ат һәм сарык, берникадәр сыер малы, дөя үрчеткәннәр. Тире иләү, киез басу, чигү, бала сугу кебек кәсепләр үскән була.