cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Кече Ай-Игол
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — (Югары) Об кушылдыклары бассейны Кет белән Васюган арасы, елга бассейны — (Югары) Об Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Фәһим Кәрүкев
Фәһим Кәрүкев (Фәһим Сайран улы Кәрүкев,, — , ) — СССР һоккейчесе, тренер, РФның атказанган тренеры (2004), СССР спорт остасы (1976), БАССРның атказанган физик мәдәният хезмәткәре (1994).
Юкарычайлы (Инеболу)
Юкарычайлы (Yukarıçaylı) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Кастамону иле Инеболу илчесенә караган бер авыл (köy).
Зур Пачи
Зур Пачи (Большие Пачи) — Киров өлкәсенең Тужа районында урнашкан авыл.
Монгози (Жиронда)
Монгози — Франциянең Жиронда департаментында урнашкан коммуна.
Зур Пачи
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2010 елгы җанисәп буенча даими яшәүче халкы юк.
Йардино (Авелино)
Йардино — Италиянең Кампания төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Йардино Апеннин ярымутравының көньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан көньякка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
(14287) 2777 P-L
(14287) 2777 P-L — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1960 елның 24 сентябрендә К. Й. ван Хаутен, И. ван Хаутен-Груневельд, Том Герельс тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «2777 P-L» саналган.
(7019) Тагаюитан
(7019) Тагаюитан — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1992 елның 8 мартында А. Сугиэ тарафыннан Дайник обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1992 EM1» саналган.
Рухча 1
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас, дәүләттә иң җылы климат шушы төбәктә. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза.
Хафетофтлойт
Хафетофтлойт (Havetoftloit) — Алманиянең Шлезвиг-Гольштейн җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Границя (Түбән Силезия воеводалыгы)
Границя  — Польшаның Түбән Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Сюрйовиль
Сюрйовиль — Франциянең Вогез департаментында урнашкан коммуна.
Әхмәткамал Каспрански
Әхмәткамал Каспрански (Әхмәткамал Әхмәдинур улы Каспрански,, — , ) — дәүләт эшлеклесе, РК(б)Фнең Башкорт өлкә комитетының 1 нче сәркатибе (1920).
Носим-Ю
Носим-Ю — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Вычегда елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 35 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Вычегда, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Орочаган
Орочаган — Россия территориясеннән ага торган елга. Алтай Республикасы, Алтай крае биләмәләрендә ага. Елга Коксу елгасының сул ярына тамагыннан 41 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 20 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Катунь елгасы. Кече елга бассейны — Бия һәм Катунь, елга бассейны — (Югары) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Струмяни (Кече Польша воеводалыгы)
Струмяни — Польшаның Кече Польша воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Элмер-Сити (Вашингтон)
Элмер-Сити  — Америка Кушма Штатларының Вашингтон штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Борки (гмина Свентайно)
Борки  — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Көселер (Алтыэйлүл)
Көселер (Köseler) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Балыкесир иле Алтыэйлүл илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Каза-Нова
Каза-Нова — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Баия штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Reç Pospolita
Reç Pospolita yäki Läxstan-Litvaniä Berlege — 1569 yılda Lüblin berläşmäse näticäsendä barlıqqa kilgän häm 1795 yılda Räsäy, Prussiä häm Avstriä arasında däwlätne bülü näticäsendä yuqqa çıqqan Polşa Qıyrallığı häm Böyek Litva kenäzlege federatsiäse.
Kübesençä bügenge Polşa, Ukraina, Belarus, Litva illärendä häm öleşçä Räsäy, Latviä, Estoniä, Moldova, Slovakiä cirlärendä urnaşqan bulğan.
Berdäm däwlät idäräse bulğanğa qaramastan Polşa Qıyrallığı häm Böyek Litva kenäzlege üz ayırım idäräsenä, qaznasına, ğäskärenä häm qanunnarına iä bulğan.
Däwlät başlığı seym saylanğan ğömerlek monarx bulğan, ul Polşa qıyralı häm böyek Litva kenäze dip yörtelgän.
Reç Pospolitada bulğan üzençälekle säyäsi tärtip şläx demokratiäse dip atalğan.
Atama
Reç Pospolita (läxçä rzecz — eş, ğämäl, pospolita — urtaq) - latin telennän läx telenä süzdän süz Res Publika tärcemäse bula, yäğni tatarça Urtaq Eş digän süz.
XVII ğasırdan Polşa Reç Pospolitası (läxçä Najjaśniejsza Rzeczpospolita Polska) dip atala.
Xäzerge waqıtta İke xalıq Reç Pospolitası (Rzeczpospolita Obojga Narodów) yış atala.
Tarix
Reç Pospolita Yagelonnar şäxsi berläşmäseneñ däwamı bulğan.
Böyek Litva kenäzlege 1385 yılda barlıqqa kilä.
1569 yılda Polşa häm Böyek Litva kenäzlege Lüblin uniäsenä qul quya häm ber däwlätkä berläşä.
Киивець (гмина Залесе)
Киивець  — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Reç Pospolita
Tarix
Berdäm däwlättä urtaq patşası, seym, berdäm tışqı eşlär säyäsäte häm berdäm aqçası bulğan.
Киивець (гмина Залесе)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Reç Pospolita
Tarix
1587-1588 yıllarda Reç Pospolita höcüm itkän Avstriä ğäskären ciñä.
Али Эрсой (Алтындаг)
Али Эрсой (Ali Ersoy) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Анкара иле Алтындаг илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Reç Pospolita
Tarix
1618-1648 yıllarda Utız yıllıq suğış waqıtında Yan Xodkeviç citäklägän läx ğäskäre berniçä tapqır ciñä.
XVII ğasırda Reç Pospolita tübän töşä başlıy: Bogdan Xmelnitskiy baş kütärüe, Räsäy-Polşa suğışı (1654-1667), Şvetsiägä qarşı suğış däwlätne bik zäğifli.
Yan III Sobeski citäklägän Reç Pospolita üz qüäten beraz torğıza, 1683 yılda Vena bäreleşendä Ğosmanlı imperiäse ğäskären ciñä.
1791 yılnıñ 3 mayında Reç Pospolitada Awrupada berençe Konstitutsiä qabul itelä.
Beterü
Läkin Reç Pospolitanı Räsäy, Prussiä, Avstriä arasında öç tapqır bülenä häm yuqqa çığa.
Александрица
Александрица — Румыниянең Харгита жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Яңа Сала (Свердловск өлкәсе)
Яңа Сала (Новое Село) — Свердловск өлкәсенең Красноуфимск округы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (95%), татарлар (3%).
Плоцично (Мазовия воеводалыгы)
Плоцично  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Твин-Лейкс (Вашингтон)
Твин-Лейкс  — Америка Кушма Штатларының Вашингтон штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Элдерейдо (Иллинойс)
Элдерейдо  — Америка Кушма Штатларының Иллинойс штатында урнашкан шәһәр.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Виладрау
Виладрау — Испаниянең Жирона провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Борки (Пиский повяты)
Борки  — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
HD138079
HD138079 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Юкарычакмак (Елдызэли)
Юкарычакмак (Yukarıçakmak) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Сивас иле Елдызэли илчесенә караган бер авыл (köy).
(14288) 2796 P-L
(14288) 2796 P-L — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1960 елның 26 сентябрендә К. Й. ван Хаутен, И. ван Хаутен-Груневельд, Том Герельс тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «2796 P-L» саналган.
Кече Ай-Саз
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — (Югары) Об кушылдыклары бассейны Кет белән Васюган арасы, елга бассейны — (Югары) Об Иртеш кушылганга кадәр.
Татомирешть (Долж)
Татомирешть — Румыниянең Долж жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Кече Ай-Саз
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Татомирешть (Долж)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Печаль-Кы (Часелька кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Рухча 2
Рухча 2 (Рухча 2 ) — Белоруссиянең Брест өлкәсе Столинский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас, дәүләттә иң җылы климат шушы төбәктә. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза.
Гомәр (Мамадыш районы)
Казан ханлыгы дәвереннән мәгълүм. 1664 елда Гомәр халкы көчләр чукындырыла. Мөселман булып калырга теләүчеләр авылдан чыгып китәләр һәм Уразбахты авылын коралар. XVIII гасыр башында ул инде рус авылы булып санала. Җирле руслар арасында татар фамилияләре дә байтак. Авылга элек монастырь хуҗа булган.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.0 °C.
Кийовець-Колёния
Кийовець-Колёния — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Хасмор
Хасмор (Haßmoor) — Алманиянең Шлезвиг-Гольштейн җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гранична (Түбән Силезия воеводалыгы)
Гранична  — Польшаның Түбән Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Монпремблан
Монпремблан — Франциянең Жиронда департаментында урнашкан коммуна.
Тандон (Вогез)
Тандон — Франциянең Вогез департаментында урнашкан коммуна.
Казеара
Казеара — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Токантис штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Ортолык (елга)
Ортолык — Россия территориясеннән ага торган елга. Алтай Республикасы, Алтай крае биләмәләрендә ага. Елга Дженишке-Тал елгасы Кылымыгына 11 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 11 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Катунь елгасы. Кече елга бассейны — Бия һәм Катунь, елга бассейны — (Югары) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
(7020) Юрсенар
(7020) Юрсенар — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1992 елның 4 апрелендә Эрик Эльст тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1992 GR2» саналган.
Иван Кашапов
Иван Кашапов (Иван Ибраһим улы (Өршәт Кәшафетдин улы) Кашапов,, — , ) — Дан орденының тулы кавалеры (1944, ?, 1945), Кырым һәм Балтыйк буе илләрендәге сугышларында күрсәткән батырлыклар өчен бүләкләнгән.
Стшегова (Кече Польша воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Поленкур-э-Клерфонтен
Поленкур-э-Клерфонтен (Polaincourt-et-Clairefontaine) — Франциянең Югары Сона департаментына караган коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 21,40 км².
Йардино (Беневенто)
Йардино — Италиянең Кампания төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Йардино Апеннин ярымутравының көньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан көньякка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Плоцохово
Плоцохово — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Эндикотт (Вашингтон)
Эндикотт  — Америка Кушма Штатларының Вашингтон штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Борки-Велики (Вармия-Мазурия воеводалыгы)
Борки-Велики  — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Идомор
Идомор (Идомор) — Киров өлкәсенең Тужа районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2010 елгы җанисәп буенча даими яшәүче халкы юк.
Террас-Гайтс (Вашингтон)
Террас-Гайтс  — Америка Кушма Штатларының Вашингтон штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Террас-Гайтс халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Хедвигенког
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Көселер (Бигадич)
Көселер (Köseler) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Балыкесир иле Бигадич илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Кисельск
Кисельск — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Вилажуига
Вилажуига — Испаниянең Жирона провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
HD138105
HD138105 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Ныдыб
Ныдыб — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Сысола елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 82 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Вычегда, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Михаил Кийко
Михаил Кийко (Михаил Юрий улы Кийко,, — , ) — РФ дәүләт эшлеклесе, РФ Наркотиклар әйләнешен контрольдә тоту буенча идарә директоры урынбасары (2011-).
Алиага (Тарсус)
Алиага (Aliağa) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Мерсин иле Тарсус илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Рыбна (Кобрынский районы)
Рыбна  (Рыбна ) — Белоруссиянең Брест өлкәсе Кобрынский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас, дәүләттә иң җылы климат шушы төбәктә. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза.
Юкарычакмак (Элазыг)
Юкарычакмак (Yukarıçakmak) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Элазыг иле Элазыг илчесенә караган бер авыл (köy).
Александру-Влахуце (Васлуй)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Балахна районы
Балахна районы (Балахнинский район) — Түбән Новгород өлкәсе составына керүче муниципаль район.
(14289) 4648 P-L
(14289) 4648 P-L — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1960 елның 24 сентябрендә К. Й. ван Хаутен, И. ван Хаутен-Груневельд, Том Герельс тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «4648 P-L» саналган.
Балахна районы
Административ үзәк — Балахна шәһәре.
Тарих
Район 1929 елда Түбән Новгород (Горький) краеның Түбән Новгород округы составында барлыкка килгән. 1936 елдан — Горький өлкәсе составында.
Халык
Милли состав (2010): урыслар (97,1%).
Административ бүленеш
Балахна районы составына 4 шәһәр һәм 3 авыл җирлеге керә.
Кече Варен-Еган
Кече Варен-Еган — Россия территориясеннән ага торган елга. Тум өлкәсе, Омск өлкәсе, Новосибирск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Варен-Еган елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 14 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — (Югары) Об кушылдыклары бассейны Кет белән Васюган арасы, елга бассейны — (Югары) Об Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Грановице
Грановице — Польшаның Түбән Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Элджин (Иллинойс)
Элджин  — Америка Кушма Штатларының Иллинойс штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Элджин шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сылтамалар
Елджін (Іллінойс)
Фирдүс Гыймалтдинов
Фирдүс Гыймалтдинов, Фирдүс Салих улы Гыймалтдинов (Гыймалетдинов, 1980 елның 18 апреле, СССР, РСФСР, ТАССР, Буа районы, Югары Лашчы) – журналист, медиаменеджер, 2011 елдан «Бөтенроссия дәүләт телевидение һәм радиотапшырулар компаниясе» федераль дәүләт унитар предприятиесе филиалы – «Татарстан» дәүләт телевидение һәм радиотапшырулар компаниясе директоры. Татарстан Республикасының Атказанган мәгълүматлаштыру һәм элемтә хезмәткәре (2018).
Тәрҗемәи хәле
1980 елның 18 апрелендә Буа районының Югары Лашчы авылында колхозчы гаиләсендә туган. Әтисе күмәк хуҗалыкта механизатор булып, әнисе сыер савучы булып эшләгән. Абыйсы Казанда, сеңлесе Югары Лашчыда яши. В. И. Ульянов-Ленин исемендәге Казан дәүләт университетының журналистика һәм социология факультетын тәмамлаган (2005). Журналистикада остазлары дип Миңназыйм Сәфәровны, Флорид Әгъзәмовны саный. 18 яшеннән телевидениедә штатта эшли башлаган.
Хезмәт юлы
1998―2002 елларда «Татарстан» дәүләт телевизион һәм радиотапшырулар компаниясе корреспонденты, 2002―2005 елларда «Яңа Гасыр» телерадиокомпаниясе ачык акционерлык җәмгыятенең программаларын алып баручы.
2005―2007 елларда ― «Татарстан яшьләре» газетасы мөхәррире. Хосусый «Җир сулышы» газетасы ачып, нәшер итә.
2007 елдан «Бөтенроссия дәүләт телевидение һәм радиотапшырулар компаниясе» федераль дәүләт унитар предприятиесе филиалы – «Татарстан» дәүләт телевидение һәм радиотапшырулар компаниясендә: 2007―2011 елларда алып баручы, филиал директоры урынбасары – мәгълүмати программалар хезмәте башлыгы, 2010―2011 елларда ― телевидениенең мәгълүмати программалар хезмәте башлыгы урынбасары, 2011 елдан ― директоры. «Татарстан» дәүләт телевидение һәм радиотапшырулар компаниясе 2016 елда «Миллионлы шәһәрләр өчен көндәлек мәгълүмати программа» номинациясендә «ТЭФИ-Регион 2016» бүләгенә лаек була.
Казан дәүләт мәдәният институтының Театр, кино һәм телевидение факультетының кино һәм телевидение режиссурасы кафедрасы укытучысы. «Персонал белән идарә итү» фәненнән укыта.
«Буа якташлыгы» иҗтимагый оешмасының хәйрия эшчәнлегенә зур өлеш кертә.
Әдәби әсәрләре
Хикәяләр, шигырьләр, җыр текстлары авторы. Бер ел эчендә ике тарихи роман яза: «Үзбәк» (әдәби конкурста 2нче урынны алган), «Буа».
Гаилә хәле
Ике мәртәбә өйләнгән. Дүрт баласы бар: беренче никахыннан ике ул һәм бер кыз, икенче никахыннан бер кыз.
Казейрус
Казейрус — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Риу-Гранди-ду-Сул штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Сергей Кикин
Сергей Кикин (Сергей Валериан улы Кикин,, — , ) — РФ сурдоһоккейчесе (сакчы), РФның атказанган спорт остасы (2015), 2015 елгы Сурдлимпия (саңгыраулар арасында Олимпия) уеннарының алтын мидәле иясе, дөнья чемпионы (2013).
Борки-Вельбарски
Борки-Вельбарски — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Монсегюр (Жиронда)
Монсегюр — Франциянең Жиронда департаментында урнашкан коммуна.
(7021) Томиокамати
(7021) Томиокамати — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1992 елның 6 маенда А. Сугиэ тарафыннан Дайник обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1992 JN1» саналган.
Борки-Вельбарски
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Тауц
Тауц — Румыниянең Арад жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Печель-Кикя
Печель-Кикя — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Ханчей-Яха елгасының сул ярыннан 10 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 22 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Таз елгасы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Таз.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Таон-ле-Вож
Таон-ле-Вож — Франциянең Вогез департаментында урнашкан коммуна.
Шамил Кинҗәкәев
Шамил Кинҗәкәев (Шамил Кәлимулла улы Кинҗәкәев,, — , ) — акробат, эквилибрист, БАССРның атказанган артисты (1990), БРның халык артисты (1997).
Стшегова-Колёния
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Индекс (Вашингтон)
Индекс  — Америка Кушма Штатларының Вашингтон штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Хеде (Гольштейн)
Хеде (Heede) — Алманиянең Шлезвиг-Гольштейн җирендә урнашкан коммуна.
Токленд (Вашингтон)
Токленд  — Америка Кушма Штатларының Вашингтон штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Токленд халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Плошице (Мазовия воеводалыгы)
Плошице  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Йартоузьере (Торино)
Йартоузьере — Италиянең Пьемонт төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Йартоузьере Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Салават Кирәев
Салават Кирәев (Салават Гаяз улы Кирәев,, — , ) — сыйрк артисты, кино актеры, БАССРның атказанган артитсы (1975), Г. Сәлам ис. Пермия лауреаты (1986).
Китув
Китув — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Яңа Сотрино (Североуральск шәһәр бүлгесе)
Яңа Сотрино (Новое Сотрино) — Свердловск өлкәсенең Североуральск шәһәр округы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (97%).
HD138124
HD138124 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Рыбники
Рыбники (Рыбнікі ) — Белоруссиянең Брест өлкәсе Столинский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас, дәүләттә иң җылы климат шушы төбәктә. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза.
Падь Олы Сар-Гобо
Падь Олы Сар-Гобо — Россия территориясеннән ага торган елга. Алтай Республикасы, Алтай крае биләмәләрендә ага. Елга Уландрык елгасының уң ярына тамагыннан 15 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 13 км.
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Казимиру-ди-Абреу (Рио-де-Жанейро)
Казимиру-ди-Абреу  — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Рио-де-Жанейро штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Өнбия
Өнбия — Татарстан Республикасының Зәй районындагы авыл.
Почта индексы — 423534.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.9 °C.
Помуа
Помуа (Pomoy) — Франциянең Югары Сона департаментына караган коммуна.
Юкарычакырчае (Ханөнү)
Юкарычакырчае (Yukarıçakırçayı) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Кастамону иле Ханөнү илчесенә караган бер авыл (köy).
Помуа
Географиясе
Коммуна мәйданы — 7,51 км².
Көселер (Чат)
Көселер (Köseler) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Эрзурум иле Чат илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Грембоцице
Грембоцице — Польшаның Түбән Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Вилальонга-де-Тер
Вилальонга-де-Тер — Испаниянең Жирона провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(14290) 9072 P-L
(14290) 9072 P-L — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1960 елның 17 октябрендә К. Й. ван Хаутен, И. ван Хаутен-Груневельд, Том Герельс тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «9072 P-L» саналган.
Стшежув-Другий
Стшежув-Другий — Польшаның Кече Польша воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Хайде (Гольштейн)
Хайде (Heide) — Алманиянең Шлезвиг-Гольштейн җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Борки-Розовски
Борки-Розовски — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Ныложка
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Вычегда, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Кишки
Кишки — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Борис Титов (1903)
Борис Титов (Борис Иван улы Титов,, — , ) — Социалистик Хезмәт Каһарманы (1948).
(7022) 1992 JN4
(7022) 1992 JN4 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1992 елның 2 маенда С. Уэда, Х. Канэда тарафыннан Кусиро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1992 JN4» саналган.
Алиага (Наллыһан)
Алиага (Aliağa) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Анкара иле Наллыһан илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Кыргызстан
Кыргызстан (Кыргыз Республикасы), рәсми атамасы Кыргыз Республикасы – Урта Азияның төньяк-көнчыгышындагы, нигездә Тянь-Шаньның көнбатыш һәм үзәк өлешендә урнашкан дәүләт.
Төньякта Казакстан, көнбатышта Үзбәкстан, көньяк-көнбатышта Таҗикстан, көньяк-көнчыгышта һәм көнчыгышта Кытай белән чиктәш.
Дәүләти бәйрәмнәр
22 маенда — Кыргызстан Хәрби көчләр көне.
Дәүләт гимны
Ak möngülüü aska yoolor, talaalar,              Ак түбәле таулар, үзән-далалар
Elibizdiŋ zhany menen barabar,                         Ватаныбыз җаны белән бәрабәр,
Sansyz kyldym Ala-Toosun mekendep,       Ала-Тауның итәгендә ил тотып,
CHORUS:                                                   КУШЫМТАСЫ:
Algalaí ber, kyrgyz el,                               Алга бар син, кыргыз иле,
Örkündöí ber, ösö ber,                            Иркенәя, үсә бир син,
мини|350px|"Бай кыргыз сунарчысы лачын белән". 1871 ел, Василий Верещагин.
Географик мәгълүмат
мини|350px|Кыргыз Алатавы 350px|мини|Тянь-Шаньда Горький пигы мини|350px|Соң-Күл янындагы көтүлек Кыргызстанның диңгезгә чыгу юлы булмаган дәүләт. Территориясенең дүрттән өченнән артык өлешен таулар алып тора. Биеклеге 7439 м булган Җиңү тау түбәсе – илнең иң биек ноктасы.
Төньяк-көнчыгышта ярларында күпсанлы ял итү урыннары һәм туристик базалары булган Ысык-Көл дип аталучы тау күле урнашкан.
Икътисад
Кыргызстан икътисадының өстенлеге – автоном авыл хуҗалыгында. Алтын һәм терекөмеш экспортка чыгарыла. Гидроэнергетик потенциалы бар.
Шулай ук проблемалары да бик күп: экономикасы Россиягә бик нык бәйле, хроник инфляция, СССРның соңгы елларында күзәтелгән икътисади төшү.
Халкы
350px|мини|sulda|Кыргызстанның демографик кәкресе Кыргызстанның халык саны – 5,3 млн кеше (2009 елның апреле). 1960нчы елларга кадәрге халык саны миграция һәм авылдагы кыргыз, үзбәкләрнең һәм башка Урта Азия халыкларының табигый үсеше хисабына булса, 1970нче еллардан соң азая төшкән табигый үсешне рус һәм рус телле халыкларның күчеп килүе алмаштыра.
Халыкның 66,9 % кыргызлар, 14,14% үзбәкләр һәм 10,65% руслар, 8,31% калган халыклар.
Дин
Кыргызстанда тарафдарлары саны буенча иң зур дин (80,00%) — ислам. Христианнарга дин тотучыларның 16 % ы керә: руслар традицион рәвештә православие динен тота, алманнар католиклар һәм лютераннарга бүленә. Протестантлык хәрәкәтләре (баптистлар, иллеләр, адвентистлар) рус телле халыкны да, кыргызларны да үз эченә ала. Кыргызстанда шулай ук бәһаи, яһүдләр, буддачыларның аз санлы төркемнәре бар. Кришна Аңы Җәмгыяте әгъзалары булып төрле милләтләрдән якынча 300 кеше исәпләнә.
Александру-Влахуце (Вранча)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Плудниця
Плудниця — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Муса Җәлил һәйкәле (Казан, 1966)
Муса Җәлил һәйкәле - Татарстанның Казан шәһәре Беренче май мәйданында урнашкан, татар шагыйре Муса Җәлилгә багышланган һәйкәл.
Һәйкәл скульпторы — В.Е.Цигаль, архитекторы — Л.Г.Голубовский. Куелу вакыты - 1966 ел.
Тарих
1966 елның 3 ноябренда Казанның 1 Май мәйданында (Казан кирмәненең Спас манарасы алдында уң якта, ТР милли музее каршында) каһарман-шагыйрьнең 60 еллыгына урнаштырылган. Скульптор В.Е. Цигаль, архитектор Л.Г. Голубовский.
Сыйфатлама
Һәйкәл 3 төп өлештән торучы архитектура — киңлек комплексыннан тора: мәйдан (стилобат), скульптура һәм гранит дивар. Скульптура аслыктан 8 метрга өскә күтәртелгән. Көнбатыш яктан һәйкәлгә киң гранит баскыч илтә. Композиция үзәгендә мәйданның кечерәйтелгән күчермәсе булган чәчәклек утыртылган. Ян-якта ялтыратылган (полировкаланган) граниттан эскәмияләр куелган. Монументның трапеция формасында эшләнгән гранит мәйданчыгы җир өслегеннән күтәртелгән.
Скульптура белән бербөтен хасил итүче бронза аслыкта факсимиле култамгасы «М. Җәлил» ясалган.
Җәлил фигурасында тыелгысыз ашкыну сурәтләнгән. Көрәшче шагыйрь үзен чорнаган тышаулардан котылырга тели. Горур чөелгән баш, киерелгән иңбашлар, буйсынмас ихтыярлы күз карашы батырлык, әхлакый көч, каһарманлык турында сөйли.
Рыгали
Рыгали (Рыгалі ) — Белоруссиянең Брест өлкәсе Бяразавский районында урнашкан авыл.
Элидоу (Иллинойс)
Элидоу  — Америка Кушма Штатларының Иллинойс штатында урнашкан шәһәр.
Муса Җәлил һәйкәле (Казан, 1966)
Барельефлар
Елга ике мәртәбә һәйкәл янында шагыйрьне һәм аның көрәштәшләрен исә алалар.
Элидоу (Иллинойс)
Тарихы
Элидоу шәһәре  елда нигезләнгән.
Рыгали
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас, дәүләттә иң җылы климат шушы төбәктә. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза.
Элидоу (Иллинойс)
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Итонвилл (Вашингтон)
Итонвилл  — Америка Кушма Штатларының Вашингтон штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Пиль-Кы
Пиль-Кы — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Тэкодель-Кы елгасының уң ярыннан 112 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 23 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Таз елгасы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Таз.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Кече Екыльчак
Кече Екыльчак — Россия территориясеннән ага торган елга. Тум өлкәсе, Омск өлкәсе, Новосибирск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Екыльчак елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 24 км.
Монтагуден
Монтагуден — Франциянең Жиронда департаментында урнашкан коммуна.
Кече Екыльчак
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — (Югары) Об кушылдыклары бассейны Кет белән Васюган арасы, елга бассейны — (Югары) Об Иртеш кушылганга кадәр.
Казиньяс
Казиньяс — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Пернамбуку штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Кирино (Санчурск районы)
Кирино (Кирино) — Киров өлкәсенең Санчурск районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
Торбой (Вашингтон)
Торбой  — Америка Кушма Штатларының Вашингтон штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Торбой халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Те-су-Монфор
Те-су-Монфор — Франциянең Вогез департаментында урнашкан коммуна.
Торбой (Вашингтон)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ташка (авыл)
Ташка — Румыниянең Нямц жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Олыяз (Саба районы)
Почта индексы — 422050.
Олыяз авылы тарихы
Авыл халкы үз авылының исеме, нигә шулай аталуы, тарихы, күптәнге әби-бабаларыбызның нәрсә белән шөгыльләнүе, тормышларының нинди булуы белән кызыксына. Авылның табигате, алдынгы, акыллы, данлыклы, батыр кешеләре белән горурлана!
Борынгы бабаларыбызның буыннан-буынга килгән истәлекләре буенча, Олыяз авылы моннан 900 еллар элек, 1100 нче елларда Кече Мишә елгасы тирәсендә урнашкан Шекше авылыннан төньяк-конбатышындагы урман кырыенда Зәбига елгасы буена тәвәккәл, акыллы, сәләтле, оештыручы Ильяс исемле кеше җитәкчелегендә бертөркем гаилә күчеп утыралар. Авыл атамасы, шул җитәкче исеме белән, ягъни Ильяс дип йөртелә башлаган. Ул соңрак Ильястан-Олыязга үзгәртелгән дип сөйли, Олыяз авылында яшәгән, тарих фәннәрен яхшы белүче Хуҗәхмәтов Ризван бабай. (Ул 1913 нче елда шушы авылда туган, яшәгән, 2001 нче елда мәрхүм булган). Борынгы тарих ни сөйли?
Борки-Сендровски
Борки-Сендровски — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Олыяз (Саба районы)
Олыяз авылы тарихы
Азов диңгезе буйларында һәм Дон елгасының түбән агымынданы җирләрне үз эченә алган борынгы Бөек Болгар дәүләте VII гасырда эчке ызгыш-талашлар һәм казаклар һөҗүме нәтиҗәсендә таркалган. Болгарларның бер өлеше Дунай елгасы буена китеп, андагы славяннарны болгарлар дип йөртә башлыйлар. Икенче өлеше Төньяк Кавказга күчә. Күп санлы 3 нче өлеше Идел буйлап көньякка китә һәм Кама Белән Урта Идел тирәләренә урнаша. Биредә IX гасырларда борынгы бабаларыбыз Болгария дәүләте төзиләр. Дәүләтнең башкаласы Иделгә якын гына, Иделнең сул як ярында урнашкан, Болгар шәһәре була. Болгар дәүләтенең чикләре төньякта Кама елгасы буйлап, көньякта Самара Тугаеның төньягындарак, көнбатышта Идел буйлап, ә көнчыгышта Шушма елгасы буйлап үткән. Урта Идел һәм Кама буенда болгарлардан тыш, бүтән кабиләләр дә яшәгән. ХII гасырда Идел Болгариясенең терри ториясе тагын да киңәя. Аның биләмәләре төньякта Казан елгасы бассейнына, ә көньяк-көнчыгышта Урал елгасы буйларына сузыла. Халыкны буйсындырып тоту һәм таркалу кабиләләрне көчле бер хакимияткә берләштеру өчен бердәм дин кирәк була.
Юкарычалы (Хизан)
Юкарычалы (Yukarıçalı) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Битлис иле Хизан илчесенә караган бер авыл (köy).
Борки-Сендровски
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Олыяз (Саба районы)
Олыяз авылы тарихы
Шуны истә тотып болгар әмире Алмас Багдад хәлифәсенә мөрәҗәгать итә. Багдадтан Ибне Фадлан җитәкчелегендә илчелек килә. Болгар кабиләләре башлыклары җыелышында Ислам динен ка бул итәргә дигән бердәм фикергә киләләр һәм безнең күптәнге болгар бабаларыбыз гомумән болгар халкы 922нче елда ислам динен кабул итәләр. VIII-IX гасырларда болгарларда рун язуы белән ал маштырыла. Ислам динен кабул итү белән шәһәр ләрдә һәм авылларда мәчетләр, мәктәпләр, мәдрә сәләр салалар һәм ул мәдрәсәләрдә,мәктәпләрдә укырга-язарга, догалар ятларга, намаз укырга, хи сапларга һәм башка фәннәргә өйрәтәләр.
Борынгы бабаларыбызның Идел-Кама буендагы Болгар дәүләте 1236нчы елда Батый хан житәкчелегендәге Монголлар тарафыннан яулап алыуна. Монголлар Болгар шәһәрләрен, авылларын та лыйлар, яндыралар. Монголлар узган авыллар, мәһабәт шәһәрләр урнына кара күмер, йорт хәрабәләре генә калган. Богарларның бер өлеше, ил­басарлардан качып, Каманың төньягына күчәләр. XIII гасыр уртасында монголлар Алтын Урда ханлыгы төзиләр. Идел Болгариләр аңа буйсынырга мәҗбүр ителә.
Менә шул чорда-ХIII гасырның икенче ярты сында Мишә елгасы тирәсендәге Шекше, Иләбәр, Эзмә, Бөкмеш, Олы Шекше (Олыяз), Тимершык һ.б. авыллар барлыкка килә башлыйлар. Бу фи керне Эзмә авылының иске зиратындагы кабер ташындагы язуга таянып расларга була. Ул ташларның берсендә борынгы болгар телендә гарәп хәрефләре белән: "Йосыфҗан бине Хөсәен 1332 елда вафат булды"-дип язылган. Әлеге кабер ташы турында Н.И. Воробьевның "О болгаро-татарских надгробных камнях" дигән китабының 12нче битеннән укып белергә мөмкин.
Олыяз авылы да XIII гасыр ахырларында, XIV гасыр башларында яши башлаган дигән фараз дөресрәк булыр. (Ул рус дәүләтенең ясак җыйнау документларында Олы Шекше диеп йөртелгэн.) Чыннан да, Олы Шекше башта урман кырыенда, Зәбига елгасы буенда яшәгән. Бу турыда элекеге авыл урнында җир сукалаганда төрле көн күреш әйберләре, эш кораллары, кирпеч ватыклары, чүлмәк китекләре, тимерче ясаган кадаклар, көрәкләр һәм башкалар табыла. Авылның мулласы, олы яшьтәге Хуҗәхмәтов Ризван бабайдагы гарәп хәрефләре белән:"Әшһәде-әллә- лә иләһе иллалаһе" дип язылган 10 тиенлек садә көмеш болгар акчасы да шул иске авыл урныннан табылган.
Тормыш итәргә елга тирәсендә, урман буенда яшәргә җайлы булса да, ерткыч хайваннар авылга бер дә тынгылык бирмәгәннәр, вакыты белән зур зарарлар да китергәннәр. Буреләр, кабан дуңгызлары, төлкеләр һәм башка кыргый ерткычлар авыл халкының кошларын, сарыкларын, эре терлекләрен дә жәрәхәтләгәннәр, ашаганнар. Шуңа күрә, авыл халкы урман кырыеннан, Зәбидә елгасы буеннан хәзерге урынга-зур ачыклыкка күчеп утырганнар. Олыяз сүзе Олы басу, зур ачыклык, Олы кыр дигәнне аңлата. Олы Шекшенең урман буеннан хәзерге олы ачыклыкка, олы басуга кучеп утыргач, Олы Шекше — Олыяз авылы дип узгәртелгән булырга мөмкин.
Зәбига елгасы буеннан Олыязның хәзерге урнына күмәк рәвештә күчү Хуҗәхмәтов Ризванның ерак бабалары, тәвәккәл, акыллы, сәләтле оештыручы ерак бабалары: Мөсәлим улы Мәсхүт җитәкчелегендә тормышка ашырыла, ягъни хәзерге Олыяз урнына күчеп утыралар. Олыяз авылы бик җайлы, тирә-юне матур, зур тигезлек, чишмә-кизләүләр, авылны икегә булеп чиста сулы Олыяз елгасы ага. Басуларын төньяктан һәм көнчыгыштан катнаш урманнар каплаганнар. Ул урманнар гаять зурлар, алар бик еракларга сузылалар. Олыяз елгасы элек хәтсез генә балыклы елга була. Анда чуртан, алабуга, чабак, ташбаш балыклары булган. "Ул балыкларны авыл халкы үзе өчен файдалана"- дип күрсәтә Үзәк Дәүләт архивында.
Игеннәрне нигездә урак белән урганнар, өлешчә чалгы белән чапканнар, һәр крестьян хужалыгының бакчасында ындыр табагы булган. Анда ашлыкны чабагач белән сукканнар.
Терлекчелектә бабаларыбыз ат, сыер, сарык, кәҗә асраганнар. Урманнарда агач куышларында умарта балларын жыйганнар һәм ул умарта күчләрен җыйнап, үз хуҗалыкларында умарта асраганнар.