cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Чарностув
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Баһадынлы (Бурһание)
Баһадынлы (Bahadınlı) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Балыкесир иле Бурһание илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Вильява
Вильява — Испаниянең Наварра провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Спорвини
Спорвини — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Меҗидие (Изник)
Меҗидие (Mecidiye) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Бурса иле Изник илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Навозы
Навозы (Навозы ) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Жлобинский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Клюша
Клюша — Россия территориясеннән ага торган елга. Киров өлкәсе, Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Кара елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 21 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Нократ, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Старий Кракув
Старий Кракув — Польшаның Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(8843) 1990 OH
(8843) 1990 OH — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
HD177140
HD177140 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
(8843) 1990 OH
Тарихы
1990 елның 22 июлендә Элеанор Хелин тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1990 OH» саналган.
HD177140
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Виленбах
Виленбах — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Межгорный (Бакал шәһәр округы)
Межгорный (Межгорный) — Чиләбе өлкәсенең Бакал шәһәр округы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
Сандарвиль
Сандарвиль — Франциянең Эр һәм Луар департаментында урнашкан коммуна.
Сан-Жозе-ду-Алегри
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Сето (Айти)
Сето — Япония дәүләтенең Айти префектурасында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Сето шәһәре 1929 елның 1 октябрендә шәһәр статусын ала.
Халкы
2008 елның 1 гыйнварына шәһәрдә 132311 кеше яшәгән. Халык тыгызлыгы - 1 км²-га 1185 кеше тәшкил иткән.
Географиясе
Шәһәр территориясе 111.61 км² тәшкил итә.
Рюейр (Ло)
Рюейр — Франциянең Ло департаментында урнашкан коммуна.
Якшәмбе
Якшә́мбе (шулай ук базар көн) — шимбә һәм дүшәмбе арасында урнашкан атна көне.
Күпчелек илләрдә ял көне. Христиан дине буенча бәйрәм көне.
Янкова (Түбән Силезия воеводалыгы)
Янкова  — Польшаның Түбән Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Бою (Хунедоара)
Бою — Румыниянең Хунедоара жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Горкушка
Горкушка — Россия территориясеннән ага торган елга. Ставрополь крае биләмәләрендә ага. Елга Суркуль елгасының уң ярына тамагыннан 29 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 36 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Көнбатыш Каспий су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Кума башыннан Подкумок елгасы кушылган урынга кадәр. Кече елга бассейны — Өстәмә бассейны юк, елга бассейны — Терек, Тын һәм Идел елгалары арасындагы районнар.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Гиланчай (Ордубад)
Гиланчай  (Gilançay ) — Әзербайҗанның Нахчыван Автоном Республикасы Ордубад районына караган авыл.
Иунинцы
Иунинцы (Иунинцы) — Киров өлкәсенең Киров шәһәрендә урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Чарностув-Полесе
Чарностув-Полесе — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Иунинцы
Халык
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
(16329) 3255 T-2
(16329) 3255 T-2 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1973 елның 30 сентябрендә К. Й. ван Хаутен, И. ван Хаутен-Груневельд, Том Герельс тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «3255 T-2» саналган.
Спренцово
Спренцово — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Фервью (Канзас)
Тарихы
Фервью шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Вильямайор-де-Монхардин
Вильямайор-де-Монхардин — Испаниянең Наварра провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Казапуцано (Казерта)
Казапуцано — Италиянең Кампания төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казапуцано Апеннин ярымутравының көньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан көньякка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
(8844) 1990 QR2
(8844) 1990 QR2 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1990 елның 24 августында Генри Хольт тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1990 QR2» саналган.
Сан-Прери (шәһәр, Висконсин)
Сан-Прери  — Америка Кушма Штатларының Висконсин штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Навуць (авыл)
Навуць  (Навуць ) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Жытавицкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Маковка (Вербиловка кушылдыгы)
Маковка — Россия территориясеннән ага торган елга. Калуга өлкәсе, Смоленск өлкәсе, Мәскәү өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Вербиловка елгасының уң ярыннан 3 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 14 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Ука су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Угра елгасы, инештән тамагына чаклы. Кече елга бассейны — Мокша елгасы кушылган урындан алып Ука кушылдыктары бассейны, елга бассейны — Ука.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Тюмеревиль
Географиясе
Коммуна мәйданы — 7,89 км².
Сан-Жозе-ду-Баррейру
Сан-Жозе-ду-Баррейру — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Сан-Паулу штатына карый.
Старий Пшибислав
Старий Пшибислав — Польшаның Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Сантей (Эр һәм Луар)
Сантей — Франциянең Эр һәм Луар департаментында урнашкан коммуна.
Албания шәһәрләре
Албанияда рәсми рәвештә кала стасусын ия барлыгы 74 торак нокта бар. Илнең башкаласы, бер үк вакытта иң зуры каласы да — Тирана. Зурлыгы буенча икенче урында — Дуррес шәһәре.
Албания калалары исемлегенә халкы дән артык шәһәрләр кергән:
Меҗидие (Караҗабей)
Меҗидие (Mecidiye) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Бурса иле Караҗабей илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Удельное Нечасово
Удельное Нечасово — Татарстан Республикасының Тәтеш районындагы авыл.
Почта индексы — 422380.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.7 °C.
Tereza Mey
Tereza Mey (inglizçä Theresa Mary May, qızlıq çorında Brasier; 1956, Böyekbritaniä) — Britaniä säyäsätçese, eçke eşlär ministrı (2010-2016), xatın-qızlar eşläre häm tigez xoquqlıq buyınça ministr (2010-2012), Cämğiätlär pulatı äğzası (1997-x.w.), Konservativ firqäneñ äğzası.
2016 yılnıñ 11 iyülennän Konservativ firqäneñ citakçese, 2016 - 2019 yıllarda Böyekbritaniä premyer-ministrı.
Tärcemäi xäle
Oksford universitetın tämamlıy, cäğräfiä bakalavrı däräcäsenä iä.
Angliä Bankında häm London üzidäräsendä eşlägän.
Säyäsi qaraşlar
Cämğiätlär pulatında Ğiraqqa höcüm öçen tawış birä (2003), Böyekbritaniäneñ Awrupa Berlege belän aldağı berläşüenä qarşı çığa häm ceñsi kimçeleklärgä tigez xoquqlarnı birügä qarşı bula.
Brekzit mäs'äläse
2016 yıldağı Brekzit waqıtında Tereza Mey Devid Kemeronnı yaqlap Britaniäneñ Awrupa Berlegennän çığuına qarşı bula.
Referendum näticäsendä evroskeptiklar ciñä häm Devid Kemeron premyer-ministr urınınnan kitü xaqında belderä.
Konservativ firqäneñ citäkçelege öçen köräştä Tereza Mey ciñä: 7 iyüldä ul 199 tawış cıyıp üz töp köndäşe Andrea Ledsom nı (84 tawış) ciñä.
Tereza Mey - Böyekbritaniä tarixında premyer-ministr urınında bilgelängän ikençe xatın (Margaret Tetçerdan soñ).
Сабадель-Латронкьер
Сабадель-Латронкьер — Франциянең Ло департаментында урнашкан коммуна.
Tereza Mey
Şäxsi tormış
2012 yıldan 1 tiptağı şikär diabetı belän awırta, insulin belän däwalana.
Бонни-Дун (Калифорния)
Бонни-Дун  — Америка Кушма Штатларының Калифорния штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Бонни-Дун халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
(16330) 3276 T-2
(16330) 3276 T-2 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1973 елның 30 сентябрендә К. Й. ван Хаутен, И. ван Хаутен-Груневельд, Том Герельс тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «3276 T-2» саналган.
Челтәркатлау
Челтәркатлау (рус. Сетчатая оболочка) (лат.  retína ) — күзнең эчке катлавы, күрү анализаторының периферия бүлеге; күренгән спектр өлешенең электромагнитлы нурланышын кабул итеп, аны нерв импульсына үзгәтүне һәм шулай ук аның беренчел эшкәртүен тәэмин иткән фоторецепторлы күзәнәкләрдән тора.
Вилланцхайм
Вилланцхайм — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Челтәркатлау
Төзелеше
Анатомия ягыннан челтәркатлау күз алмасының эчке ягыннан пыяласыман җисеменә, ә тышкы ягыннан тамырлы катлавына яндаш торган юка катлау. Анда бертигез булмаган ике өлешне аералар: күрү өлеше — керфексыман өлешкә кадәр сузылган иң зурысы һәм алгысы — фотосизгерле күзәнәкләр булмаган  — сукыр өлеше, кайсында керфексыман һәм төсле катлау өлешен тамырлы катлауга туры китереп аералар.
Челтәркатлауның күрү өлешенең катламлы төзелеше  бертөрле түгел һәм микроскопик дәрәҗәдә генә өйрәнерлек. Ул күз алмасының эченә таба түбәндәге 10 катламнан тора  :
Кеше челтәркатлавының төзелеше
Бәлигъ кешенең челтәркатлау зурлыгы 22 мм һәм күз алмасының эчке өслеген якынча  72 % мәйданын каплый.
Челтәркатлауның пигментлы катламы (иң тышкы тышчасы) күзнең тамырлы катлавы белән башка челтәркатлау өлешләренә караганда тыгызрак тоташкан.
Челтәркатлауның арткы өслегенең үзәге янында (борынга якынрак) күрү нервның дискы урнашкан, аны бу өлештә фоторецепторлар булмаганлыкка "сыкыр тап" дип атыйлар. Ул аксыл ал төстәге оваль формадагы якынча 3 мм2 кабарынкы зона. Монда челтәркатлауның ганглионар нейроцитларның аксоннарыннан  күрү нервы ясала. Дискның үзәк өлешендә батынкы бар, аның аша челтәркатлауны кан белән тәэмин итүче тамырлар уза.
Күрү нервдан кырыйдарак якынча 3,5 мм тап (macula) урнашкан, аның үзәгендә батынкы бар, үзәк чокырчык (fovea), ул челтәркатлауның яктылыкка иң сизгер урыны һәм ачык үзәк күрү өчен (сары тап) җавап бирә. Челтәркатлауның бу өлкәсендә (fovea) колбачыклар гына урнашкан. Кеше һәм башка приматларда һәр күздә бер үзәк чокырчык бар, ә кайбер кош төрләрендә, мәсәлән  карчыгаларда алар ике, шулай ук этләр һәм мәчеләрдә чокырчык урынына челтәркатлауның үзәк өлешендә күрү буе дип аталган буй күренә. Челтәркатлауның үзәк өлеше чокырчык һәм анан 6 мм радиусындагы өлкә белән санала, аннан соң периферия өлеше бара, анда алга таба барган саен таякчыклар һәм колбачыклар саны кими. Эчке катлам тешле кырый белән тәмамлана, анда фотосизгер элементлар юк.
Үзенең дәвамында челтәркатлау калынлыгы бертөрле түгел һәм иң калын өлешендә, күрү нервның дискы кырыенда 0,5 мм артмый; минималь калынлыгы сары тап чокырчыгында билгеләнә.
Микроскопик төзелеше
Челтәркатлауда өч радиаль урнашкан нерв күзәнәкләре һәм ике синапс катламы бар.
Ганглионар нейроннар челтәркатлауның иң тирән җирендә урнашкан, шул ук вакытта фотосизгерле күзәнәкләр (таякчыклар һәм колбачыклар) үзәктән ераклаштырылган, ягъни күз челтәркатлавы  инверцияләнгән әгъза булып карала. Мондый урнашу нәтиҗәсендә яктылык яктылыксизгер элементларга төшеп һәм физиологик фототрансдукция процессын китереп чыгарганчы, челтәркатлауның барлык катламнарыннан үтәргә тиеш. Әмма ул пигментлы эпителий яки хориоидея  аша, алар ачык булмаганлыкка, үтә алмый.
Фоторецепторлар алдында урнашкан капиллярлардан узучы лейкоцитлар зәңгәр яктылыкка караганда кечкенә якты хәрәкәтләнүчән нокталар булып кабул ителә ала. Бу күренеш, зәңгәр кырның энтопия феномены (яки Ширер феномены) дип билгеле
Фоторецепторлы һәм ганглионар нейроннардан тыш челтәркатлауда  биполяр нерв күзәнәкләре, беренчесе һәм икенчесе арасында урнашып, алар арасында элемтә башкаралар; тагын горизонталь һәм амакрин күзәнәкләр бар, алар челтәркатлауда горизонталь элемтә башкаралар.
Ганглионар күзәнәкләр һәм таякчыклар белән колбачыклар катлавы арасында күп санлы синаптик элемтә белән нерв җепселләренең ике катламы урнашкан. Бу тышкы тоташтыргыч катлау һәм эчке тоташтыргыч катлау. Беренчесендә таякчыклар һәм колбачыклар белән вертикаль юнәлгән биполяр күзәнәкләр арасында элемтә башкарыла, икенчесендә — сигнал биполяр күзәнәкләдән ганглионар нейроннарга һәм шулай ук амакрин күзәнәкләргә вертикаль һәм горизонталь юнәлештә күчерелә.
Шулай итеп, челтәркатлауның тышкы нуклеар (төшле)  катламында фотосизгер күзәнәкләрнең тәннәре, эчке нуклеар катламда биполяр, горизонталь һәм амакрин күзәнәкләрнең тәннәре, ә ганглионар катламда ганглионар күзәнәкләр һәм шулай ук берникадәр күченгән амакрин күзәнәкләр бар. Челтәркатлауның барлык катламнары радиаль глиаль Мюллер күзәнәкләре белән тезелгән.
Кешедә һәр челтәркатлауда якынча 6-7 млн колбачык һәм 110-125 млн таякчык бар. Бу яктылык сизгер күзәнәкләр тигез  таралмаган. Челтәркатлауның үзәк өлешендә колбачыклар күбрәк, периферия өлешендә таякчыклар күбрәк. Тапның үзәк өлешендә чокырчык өлкәсендә колбачыкларның үлчәме минималь һәм алар мозаика кебек алты чикле җыйнак төзелеш сыман урнашкан.
Челтәркатлау перифериясе
Экватордан тешле сырга кадәр челтәркатлау перифериясе дип санала. Анатомия ягыннан күз алмасы экваторы якынча ике диск диаметры аралыгында вортикоз веналар чыгу урыннан алда уза. Челтәркатлауның перифериясендә түбәндәге патологик әһәмияте булмаган үзгәрешләрне күзәтеп  була.
1. Микрокистоз дегенерация чикләре төгәл булмаган соргылт-ак күренештәге күпсанлы вак куыклардан гыйбарәт, шунлыктан челтәркатлау калынайган һәм ачыклыгы  кимегән кебек күренә (рәс. 19.3а). Дегенерация тешле сыр кырыеннан башланып артка таба һәм әйләнмә тарала. Тешле сыр барлык бәлигъ кешеләрдә диярлек бар һәм яшь белән күбрәк чагыла. Микрокистоз дегенерация челтәркатлау кубарылуы куркынычлыгы белән бәйле түгел, әмма ретиношизис үсешенә китерә ала.
2.    «Түшәлгән күпер» төрендәге дегенерация саргылт-ак төстәге аерым хориоретиналь атрофия чыганагы  булу белән сыйфатлана. Бу төрдәге дегенерация теге яки бу дәрәҗәдә 25% кешедә табыла (рәс. 19.б).
3.    Ретикуляр дегенерация («кәрәзсыман» дегенерация) — периферик челтәркатлауның  периваскуляр пигментациясенең кечкенә күзәнәкле челтәрсыман яшькә бәйле үзгәрүе,  ул экватордан артка тарала ала (рәс. 19.3в).
4.    Друзалар — күпсанлы зур булмаган төссез чыганаклар, кайчакта  кырые буенча гиперпигментацияләнгән (рәс. 19.3г). Алар күзнең арткы котыбындагы друзаларга тиңдәш һәм гадәттә өлкән яшьтә очрый.
Артериаль система
1.   Челтәркатлауның үзәк артериясе (ЧҮА) оч тибындагы артерияләргә карый һәм күз алмасының арткы котыбыннан якынча 1 см аралыкта КН-а керә. Башка артерияләрдә кебек гистология ягыннан анда түбәндәге катламнарны аералар:
а)  интима — коллагенлы аслыкта урнашкан нигез мембранасында бер кат эндотелиаль күзәнәкләрдән торган иң эчке катлам;
б)  эчке сыгылмалы мембрана, интиманы медиадан аера;
в)  медиа, башлыча шома мускуллы күзәнәкләрдән тора;
г)  адвентиция — йомшак тоташтыргыч тукымадан торган иң өске катлам.
2.    Челтәркатлау артериолалары ЧҮА башлана. Аларның тышчасында шома мускуллы күзәнәкләр бар, әмма артерияләрдән аермалы буларак аларның эчке сыгылмалы мембранасы бердәм катлам тәшкил итми.
Капиллярлар
Ретиналь капиллярлар челтәркатлауның эчке катламының 2/3 калынлыгын кан белән тәэмин итә, тышкы катламнары хориокапиллярлардан тәэмин ителә. Эчке капилляр челтәр ганглиоз күзәнәкләр катламында, тышкы һәм эчке төш катламнарында урнаша. Капиллярлардан ирекле өлкәләр артериолалар (периартериоляр өлкә — рәс.16.1а) һәм фовеа (фовеаль аваскуляр өлкә) тирәли урнаша Капиллярлар тышчасында шома мускуллы күзәнәкләр һәм сыгылмалы җепселләр юк. Аларның тышчасы түбәндәге төзелешле (рәс. 16.1б).
1. Эндотелиаль күзәнәкләр нигез мембранасында бер кат итеп урнаша һәм үзара тыгыз ялгану белән бәйләнгән, алардан эчке гематоретиналь киртә ясала.
Веноз система
Ретиналь венулалар һәм веналар капилляр юлдан канны алып китә.
1.   Вак калибрдагы венулалар капиллярлардан эрерәк, әмма төзелешләре бер үк.
Янковице (Түбән Силезия воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Челтәркатлау
Веноз система
2.    Эре калибрдагы венулалар эчендә шома мускуллы күзәнәкләр бар һәм әкренләп веналарга күчә.
3.    Веналар эчендә бераз шома мускуллы күзәнәкләр һәм тышча төзелешендә сыгылмалы җепселләр бар һәм алар сузылмалы. Челтәркатлауның үзәк венасына (ЧҮВ) таба аларның диаметры әкренләп арта.
Чирләр
Челтәркатлауны зарарлаучы бик күп нәселдән килгән һәм булдырылган авырулар һәм какшаулар бар. Кайберләре саналып кителгән:
Карапынар (аянҗык)
Карапынар (Karapınar) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Синоп иле аянҗык илчесенә караган бер авыл (köy).
Кенә
Кенә — Россия территориясеннән ага торган елга. Татарстан биләмәләрендә ага. Елга Ошторма елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 13 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Нократ, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
HD177150
HD177150 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Хузерешть
Хузерешть — Румыниянең Алба жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
HD177150
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Хузерешть
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Спургле
Спургле — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Баһадыр (Саруһанлы)
Баһадыр (Bahadır) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Маниса иле Саруһанлы илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Чарноти (Плонский повяты)
Чарноти  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Сан-Жозе-ду-Белмонти
Сан-Жозе-ду-Белмонти — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Пернамбуку штатына карый.
Вильянуэва-де-Аэскоа
Вильянуэва-де-Аэскоа — Испаниянең Наварра провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сантии (Эр һәм Луар)
Сантии — Франциянең Эр һәм Луар департаментында урнашкан коммуна.
Гөлсем Сөләйманова
Сөләйманова (Еникиева) Гөлсем (Өммегөлсем) Нурмөхәммәт кызы (1907 ел — 1968 ел) — җырчы, Татарстан АССРның атказанган (1939) һәм халык (1957 ел) артисты.
Биография
Сөләйманова Гөлсем (Өммегөлсем) Нурмөхәммәт кызы 1907 елның 12 (24) февралендә Казанда ярлы татар гаиләсендә туган. Әтисе Нурмөхәммәт татар җырларын оста башкаручы һәм гармунчы була. Мәктәптә укый башлагач, Гөлсем концертларда катнашып, матур җырлавы белән иптәшләренең һәм укытучыларның игътибарын җәлеп итер булган. 1927 елда Казан музыка укуханәсен тәмамлый.
Аның репертуарында Мансур Мозаффаров, Җәүдәт Фәйзи, Нәҗип Җиһанов кебек татар композиторларының җырлары һәм романслары, татар һәм башкорт халык җырлары.
Мәскәү, Ташкент, Уфа һәм башка шәһәрләрдә гастрольләрдә йөри.
Сөләйманова Гөлсем Нурмөхәммәт кызы 1968 елның 14 июнендә Казанда вафат була.
Нагорная (Гомельский районы)
Нагорная  (Нагорная ) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Гомельский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Бою-де-Жос
Бою-де-Жос — Румыниянең Хунедоара жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Истәк
Истәк — Башкортстанның Яңавыл районындагы татар авылы, авыл җирлеге үзәге. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 452 кешенең яшәве мәгълүм.
(8845) 1990 RD
(8845) 1990 RD — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Истәк
Демография
Халык саны динамикасы:
(8845) 1990 RD
Тарихы
1990 елның 14 сентябрендә Генри Хольт тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1990 RD» саналган.
Истәк
Демография
Истәк авылы халкы 1979 елда тулысынча, ә 2002 елда тулысынча диярлек (77%) башкорт дип язылганнар.
Тарихи мәгълүмат
А. Асфандияров (ufagen.ru) хәбәр итүенчә, авылның үсүе түбәндәге саннар буенча билгеләнә (башкортлар бер кат та искә алынмый): 1748 елда 37 ир-ат, 1795 елда 96 душ (хатын-кызларны да кертеп), 1816 елда – 21 ызбада 148 душ, 1859да – 64-тә 373, 1920 елда – 156да 940. Барлык очракта да (1870 елдан гайре) авыл халкының милләте типтәр итеп күрсәтелгән.
Атаклы кешеләр
Харисовлар династиясе
Цусима (Айти)
Цусима — Япония дәүләтенең Айти префектурасында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Цусима шәһәре 1947 елның 1 мартында шәһәр статусын ала.
Халкы
2008 елның 1 гыйнварына шәһәрдә 65646 кеше яшәгән. Халык тыгызлыгы - 1 км²-га 2617 кеше тәшкил иткән.
Географиясе
Шәһәр территориясе 150.72 км² тәшкил итә.
Ханага (Ордубад)
Ханага  (Xanağa ) — Әзербайҗанның Нахчыван Автоном Республикасы Ордубад районына караган авыл.
(16331) 4101 T-2
(16331) 4101 T-2 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1973 елның 29 сентябрендә К. Й. ван Хаутен, И. ван Хаутен-Груневельд, Том Герельс тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «4101 T-2» саналган.
Сроково
Сроково — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Сан-Жозе-ду-Бонфин
Сан-Жозе-ду-Бонфин — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Параиба штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Старий Пшилеп
Старий Пшилеп — Польшаның Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Филлипсбург (Канзас)
Филлипсбург  — Америка Кушма Штатларының Канзас штатында урнашкан шәһәр.
Меҗидие (Енишеһир)
Меҗидие (Mecidiye) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Бурса иле Енишеһир илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Казар (Верона)
Казар — Италиянең Венеция төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казар Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Чарноти (Седлецкий повяты)
Чарноти  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Сибирка (Чиләбе өлкәсе)
Сибирка (Сибирка) — Чиләбе өлкәсенең Чаткы районы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (59%), татарлар (33%).
Джемуха
Джемуха — Россия территориясеннән ага торган елга. Ставрополь крае, Карачай-Чиркәс Республикасы биләмәләрендә ага. Елга Кума елгасының уң ярына тамагыннан 633 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 24 км.
Вилльмарс
Вилльмарс — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Джемуха
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Көнбатыш Каспий су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Кума башыннан Подкумок елгасы кушылган урынга кадәр. Кече елга бассейны — Өстәмә бассейны юк, елга бассейны — Терек, Тын һәм Идел елгалары арасындагы районнар.
Вилльмарс
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Джемуха
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Удельмон
Удельмон (Houdelmont) — Франциянең Мёрт һәм Мозель департаментына караган коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 3,85 км².
Нагорныя
Нагорныя (Нагорныя ) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Мазырский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Санборн (Висконсин)
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Удельный Мирәтәк
Удельный Мирәтәк — Татарстан Республикасының Теләче районындагы юкка чыккан авыл.
Почта индексы — 422096.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.0 °C.
Янковице-Мале
Янковице-Мале — Польшаның Түбән Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
(16332) 4117 T-2
(16332) 4117 T-2 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1973 елның 29 сентябрендә К. Й. ван Хаутен, И. ван Хаутен-Груневельд, Том Герельс тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «4117 T-2» саналган.
Кече Ворона (елга)
Кече Ворона — Россия территориясеннән ага торган елга. Калуга өлкәсе, Смоленск өлкәсе, Мәскәү өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы КАС/ИДЕЛ/2231/1122/289/21 урнашкан. Елга озынлыгы 23 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Ука су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Угра елгасы, инештән тамагына чаклы. Кече елга бассейны — Мокша елгасы кушылган урындан алып Ука кушылдыктары бассейны, елга бассейны — Ука.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Бонсолл (Калифорния)
Бонсолл  — Америка Кушма Штатларының Калифорния штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Бонсолл халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ишлык
Ишлык (Ишлык) — Киров өлкәсенең Советск районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
Саншвиль
Саншвиль — Франциянең Эр һәм Луар департаментында урнашкан коммуна.
(8846) 1990 RK7
(8846) 1990 RK7 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1990 елның 13 сентябрендә Анри Дебеонь тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1990 RK7» саналган.
Сан-Жозе-ду-Брежу-ду-Крус
Сан-Жозе-ду-Брежу-ду-Крус — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Параиба штатына карый.
Баһадыр (Алашеһир)
Баһадыр (Bahadır) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Маниса иле Алашеһир илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Хулуб
Хулуб — Румыниянең Ботошань жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Стабунити
Стабунити — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Вильятуэрта
Вильятуэрта — Испаниянең Наварра провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Чарнотшев
Чарнотшев — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Киркиль
Киркиль — Россия территориясеннән ага торган елга. Ставрополь крае, Карачай-Чиркәс Республикасы биләмәләрендә ага. Елга Кума елгасының уң ярына тамагыннан 720 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 19 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Көнбатыш Каспий су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Кума башыннан Подкумок елгасы кушылган урынга кадәр. Кече елга бассейны — Өстәмә бассейны юк, елга бассейны — Терек, Тын һәм Идел елгалары арасындагы районнар.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Карапынар (Чайҗума)
Карапынар (Karapınar) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Зонгулдак иле Чайҗума илчесенә караган бер авыл (köy).
Роберт Фишер
Ро́берт Джеймс Фи́шер, Бобби Фишер (Robert James "Bobby" Fischer); Чикаго, АКШ   — АКШ шахматчысы, 11 нче Дөнья буенча шахмат Чемпионы (1972—1975). Šahovski informator журналының фикере буенча — XX гасырның иң көчле шахматчысы.
Бала чагы
Роберт Фишер 9 март 1943 елда Чикагода дөньяга килә. Аның әнисе, Регина Фишер, кыз чагында Вендер — Швейцария яһүде, шуларның гаиләләре Польшадан һәм Русиядән Швейцаригә күчеп киләләр, әтисе булып Һанс-Герхард Фишер саналган  — алман биологы, коммунист, ССРБ мөһаҗире, Беренче И. М. Сеченов исемендәге Мәскәү дәүләт медицина  университетында укыганда шунда ул Регина белән танышып китә, 1939 елда алар СССР дан китеп  Америкага күчәләр, ләкин шул вакыттан алар аерым яши башлыйлар; Регина  АКШта, ә Герхард  Чилига килеп урнашалар, комунист буларак аңа АКШка керергә тыелган. Икенче Бөтендөнья сугышынан соң Герхард Алманиягә әйләнеп кайта. Робертның чын әтисе Поль Немени булган дип әйтәләр, маҗар яһүде, Наци Алманиядән АКШ ка качкан, математик,  Мәнһәттен проектында катнашучы. Немени кечкенә малайны тәрбияләргә бик күп көчен куя, ул аны тәрбияле, укыта үзе үлеп киткинчә 1952, ике тапкыр ул Регинаны ата-ана хокукыннан мәхрүм итмәкче була, ул аның психикасы какшаган баланы тәрбияли алмый дип, ләкин бу бушка була.
Старий Хвалим
Старий Хвалим — Польшаның Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Роберт Фишер
Шәхси нәтиҗәләре
{| |valign="top" | |
Фильмография
2011 елда документаль фильм «Бобби Фишер против всего мира» чыга.
Старий Хвалим
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Ковырза
Ковырза — Россия территориясеннән ага торган елга. Киров өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Молома елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 10 км.
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Сальвиак
Сальвиак — Франциянең Ло департаментында урнашкан коммуна.
HD177221
HD177221 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Меҗидие (Бешикташ )
Меҗидие (Mecidiye) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Истмала иле Бешикташ илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Надатки
Надатки (Надаткі ) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Мазырский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
(16333) 4122 T-2
(16333) 4122 T-2 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1973 елның 29 сентябрендә К. Й. ван Хаутен, И. ван Хаутен-Груневельд, Том Герельс тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «4122 T-2» саналган.
Сувар кешеләре җыры
Сувар кешеләре җыры — Идел буе Болгары дәүләтенең чәчәк аткан чорыннан башлап таралган татар тарихи халык җыры.
Тарихы
Җыр тарихы Идел буе Болгары шәһәре — Сувар белән бәйле, ул X гасырда, дәүләт чәчәк аткан вакытта, эре сәяси, икътисади һәм сәүдә үзәге булган. Шәһәр хәзерге Татарстанның Спас районы Кузнечиха (Иске Сувар чуваш. Киве Сăвар ) авылы янында урнашкан була.
Сюжеты
Җыр бәкне артык ләззәт һәм зәвык белән мавыгуда гаепләүче сатира булып тора. Эчтәлегендә затлы эчемлек (бал), кыйммәтле кием-салым һәм гүзәл кыз бар сурәтләнә.
Җыр тексты
Барды сәңа йәк, Утру тотыб бал. Барчин кәдибән, Телү, йука булып кал.
(Барды сиңа җен, кулына тотып бал, ефәк киенеп, акылсыз, зәгыйфь булып кал).
Арды сәне кыз, Буе аның — тал. Йайлыр аның артачы, Борыны тәкый кывал.
(Каратты сине кыз, буе аның - тал, йөзе аның арташы, борыны туп-туры).
Сан-Жозе-ду-Вали-ду-Риу-Прету
Сан-Жозе-ду-Вали-ду-Риу-Прету — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Рио-де-Жанейро штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Казара (Виченца)
Казара — Италиянең Венеция төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казара Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Декабрь
Дека́брь (tat.lat. Dekaber (Keräw)) (дикәбер, шулай ук Керәү, Энем кырлач, кайбер җирдә Акъюлай ) (December) — кышның беренче ае, Милади тәкъвимендә уникенче ай. Үз исеменне латин decem (ун) сүзеннән алды, чөнки Иске Рим тәкъвимендә унынчы ай булды.
Инкыйлабка кадәр кадәр татар иске дәверлеге буенча   Керәү ае (21.11 -21.12), Кырлач ае (21.12 - 21.1), кайбер җирдә Акъюл ай (Акъюлай) дип йөртелә.
21-22 декабрь:
Янкув (Түбән Силезия воеводалыгы)
Янкув  — Польшаның Түбән Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Бою-де-Сус
Бою-де-Сус — Румыниянең Хунедоара жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Хурс
Хурс (Xurs ) — Әзербайҗанның Нахчыван Автоном Республикасы Ордубад районына караган авыл.
Ставигуда
Ставигуда — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Сен-Боме
Сен-Боме — Франциянең Эр һәм Луар департаментында урнашкан коммуна.
Вилльмеринг
Вилльмеринг — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кече Слоча
Кече Слоча — Россия территориясеннән ага торган елга. Калуга өлкәсе, Смоленск өлкәсе, Мәскәү өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Зур Слоча елгасының сул ярыннан 1 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 10 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Ука су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Угра елгасы, инештән тамагына чаклы. Кече елга бассейны — Мокша елгасы кушылган урындан алып Ука кушылдыктары бассейны, елга бассейны — Ука.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Хекинан
Хекинан — Япония дәүләтенең Айти префектурасында урнашкан шәһәр.
Санд-Крик (Висконсин)
Санд-Крик  — Америка Кушма Штатларының Висконсин штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Хекинан
Тарихы
Хекинан шәһәре 1948 елның 5 апрелендә шәһәр статусын ала.
Санд-Крик (Висконсин)
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Хекинан
Халкы
2008 елның 1 гыйнварына шәһәрдә 73024 кеше яшәгән. Халык тыгызлыгы - 1 км²-га 2036 кеше тәшкил иткән.
Географиясе
Шәһәр территориясе 35.86 км² тәшкил итә.
Флоренс (Канзас)
Флоренс  — Америка Кушма Штатларының Канзас штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Флоренс шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Вильяфранка
Вильяфранка — Испаниянең Наварра провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Удмурт-Ташлы
Удмурт- Ташлы — Татарстан Республикасының Баулы районындагы авыл.
Вакыт зонасы — MSK (Мәскәү вакыты) яки UTC+4. Почта индексы — 423238.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.2 °C.
Надзвин
Надзвин (Надзвін ) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Рэчыцкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Баһадырлар (Сарыгөл)
Баһадырлар (Bahadırlar) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Маниса иле Сарыгөл илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
(8847) Huch
Тарихы
1990 елның 12 октябрендә Ф. Бёрнген, Шмадель Л. Д. тарафыннан Таутенбург обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1990 TO3» саналган.
Чарноцин (Билобжезький повяты)
Чарноцин  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Старий Ярослав
Старий Ярослав — Польшаның Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Җәфәр Җаббарлы
Тормыш юлы
Җәфәр Кафар оглы Җаббарлы 1899 елның 20 мартында Хызы авылында ярлы крестьян гаиләсендә туа. 1902 елда әтисе үлгәннән соң өч яшьлек Җәфәр Җаббарлы гаиләсе Бакыга күчә. Тарих фәннәре кандидаты Нуридә Гулиева сүзләренчә, Җаббарлы тат булган. Үз гаиләсе өчен тат телендә әкиятләр һәм шигырьләр язган.
Җәфәр Коръәнне өйрәнү белән шөгыльләнә, шуннан соң ул Бадал-бәк мәктәбенә керә. Бу мәктәптә аны Микаил Мөшфигнең әтисе, Мирза Гадир Исмаилзадә укыта. Аны мәктәптән куып чыгаргач, Җәфәр рус-татар мәктәбендә белем ала. Анда аны Сөләйман Сани Ахундов һәм Абдулла Шаиг укыталар.
Соңрак, Исә-бәк Ашурбәков ярдәме белән Политехника мәктәбенең Электромеханика бүлегенә керә. Бу вакытта Җәфәр Җәббарлы үзенең беренче шигырьләрен «Бабайи-Әмир», «Молла Нәсреддин», «Мәктәп» журналларында бастыра. Бу шигырьләр «Qəyyur-əyyar», «Şəbrəng-əyyar» тәхәллүсләре астында басыла. Азәрбайҗан Демократик Республикасы чорында Җәфәр Җәббарлы дәүләт стенографы булып эшли. 1919 елдан «Мөсават» партиясе әгъзасы, соңрак Мөсават яшеренлеге әгъзасы була.
1920 елда ул Азәрбайҗан дәүләт университетына медицина факультетына укырга керә, әмма медицинага кызыксыну булмау сәбәпле, тиздән көнчыгышны өйрәнү факультетына күчә. Бер үк вакытта ул Бакыда Төрки эш театры каршындагы драма түгәрәгенә йөри. 1929 елда Азәрбайҗан дәүләт университетын тәмамлый.
1915 елдан басыла башлый. Җаббарлының башлангыч сатирик шигырьләре һәм хикәяләре социаль тигезсезлеккә, хатын-кызларның хокуксызлыгына һәм артта калуына каршы юнәлдерелгән. 1916 елда Җәфәр Җәббарлы «Насреддин-шах» тарихи драмасын яза, анда Ирандагы феодаль деспотияне фаш итә. Язучының «Айдын» (1922) һәм «Октай Эль-улы» (1923) пьесалары кырыс реалистик манера, җирле буржуазиянең реакцион асылын сурәтли. 1923—1924 елларда «Кыз манарасы» поэмасын яза, аның нигезендә феодаль Көнчыгыш хатын-кызының фаҗигале язмышы турында риваять ята. 1927 елда азатлык күтәрелешнең легендар йөзе, ислам диненә һәм феодаль кимсетүгә каршы килүче Бабек турында «Ут кәләше» дигән тарихи фаҗиганы яза. 1931 елда Җәфәр Җәббарлы «1905 елда» пьесасын яза, анда Кавказ аръягында беренче рус революциясе чорында «татар» (азәрбайҗан) һәм әрмән арасындагы бәрелешләрнең торышын күрсәтә.
Җаббарлы — Р. М. Глиэрның «Шахсенем» операсының 2 нче редакциясе либреттосы һәм күп кенә киносценарийлар авторы. Тәрҗемәче дә була. У. Шекспир, Ф.Шиллер, П. Бомарше, Л. Н. Толстой, М. Горький һәм башка күп кенә рус һәм Европа классикларының әсәрләрен азәрбайҗан теленә тәрҗемә итә.
Җәфәр Җәббарлы 35 яшендә йөрәк җитешсезлегеннән үлә.