cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Рәфика Әсфәндиярова
Биографиясе
Кошчылык фермасы ябылганнан соң, Перелюб районы Калинин бистәсенә күчә һәм хаклы ялга чыкканга чаклы бозау караучысы булып хезмәт итә.
Әнвәр Хәйри
Әнвәр Хәйри, тулы исеме Әнвәр Нәҗип улы Хәйруллин — татар галиме, исламият белгече, язучы, тәрҗемәче, текстолог, Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәре (1991), Татарстанның атказанган фән эшлеклесе (1999), Татарстан Республикасының Каюм Насыйри (2004) һәм Ризаэддин Фәхреддин (2010) исемендәге премияләре лауреаты.
Рәфика Әсфәндиярова
Биографиясе
2003 елның 18 сентябрендә вафат булган. Перелюб районы Кунакбай авылы зиратында җирләнә.
Әнвәр Хәйри
Тормыш юлы
XIX—XX гасыр татар мәгърифәтчеләренең һәм әдипләренең күптөрле китаплары нәкъ Әнвәр Хәйри тәрҗемәсендә басылып чыкты. Аларның саны берничә дистәгә җитә. Авторның үз китаплары өчәү: Алар — «Шәһри Бану—Шәрбән кыйссасы», «Ислам дине бәйрәмнәре», «Ризаэтдин Фәхретдин әсәрләрендә тәрбия—әхлак мәсьәләләре». Шиһабетдин Мәрҗанинең «Мөстафадел—әхбар...» (1989), Ризаэтдин Фәхретдиннең «Болгар вә Казан төрекләре» (1993), шул ук галимнәрнең хәзерге телгә күчерелгән әсәрләреннән — «Ислам дине—нинди дин?», «Дини вә иҗтимагый мәсьәләләр», «Нәсыйхәт—1», «Нәсыйхәт—2», «Нәсыйхәт—3», «Тәрбияле бала», «Әһле гыяль», «Шәкертлек әдәпләре», «Укыту кагыйдәләре», «Тәрбияле ана», «Тәрбияле хатын», «Гаилә»; шуларга өстәп, Каюм Насыйри, Муса Бигиев, 3. Камали, Галимҗан Ибраһимов, Гали Акыш, Г. Сөләйман, Низаметдин, М. Йортыши, М. Хөсәен һәм башка мәгърифәтчеләрнең һәм әдипләрнең хезмәтләре Әнвәр Хәйри тарафыннан тәрҗемә ителеп матбугатта басылдылар. Соңгы вакытта Әнвәр Хәйри милли тарихыбызга караган иң, борынгы һәм иң беренче язма чыганак булып торучы — 922 елда Идел буе Болгар дәүләтенә ислам динен рәсми дәүләт дине итеп игълан итәргә килгән илчелекнең җаваплы сәркәтибе Әхмәд Ибне Фазланның сәяхәтнамәсен төп нөсхә кулъязмасының факсимиль күчермәсеннән турыдан-туры борынгы—классик гарәп теленнән бүгенге татар һәм рус телләренә тәрҗемә итеп, фәнни эшкәртеп матбугатка әзерләү белән мәшгуль.
2005 елдан ул Татарстан Язучылар берлеге әгъзасы. 2014 елның 20 июлендә Әнвәр Хәйри Казанда вафат булды.
Конти (Сохачевский повяты)
Конти  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Лочын
Лочын (Лочын ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Асиповицкий районында урнашкан авыл.
Конти (Сохачевский повяты)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Лочын
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Ариш (Марку-де-Канавезеш)
Ариш  — Португалиянең Порту округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
(5007) Keay
(5007) Keay — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1990 елның 20 октябрендә Роберт Макнот тарафыннан Сайдинг-Спринг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1990 UH2» саналган.
Воткинск
Халык саны – 99 022 кеше (2010).
Исем чыганагы
Воткинск үз исемен Вотка елгадан ала, ә ул, үз чиратта, үз исемне «вот» («удмурт») сүзеннән ала.
География
Шәһәр Вотка елгасы өстендә, Ижаудан 55 километрга төньяк-көнчыгышрак урнаша. Шәһәр аша тимер юл уза.
Тарих
1796 елдан – Вятка губернасы Сарапул өязе составында.
1934—1937 елларда – Киров крае һәм Киров өлкәсе составында.
1935 елда шәһәр статусын ала. 1937 елда Киров өлкәсе составыннан Удмурт АССР составына тапшырыла.
Сколянковска-Воля
Сколянковска-Воля — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Грон (Белуно)
Грон — Италиянең Венеция төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Варка-Ты-Вис (Мадага-Вожа кушылдыгы)
Варка-Ты-Вис — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Мадага-Вож елгасының сул ярыннан 13 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 24 км.
Грон (Белуно)
Географиясе
Грон Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.
Варка-Ты-Вис (Мадага-Вожа кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Кара диңгезе елгалары бассейны Зур Ою елгасының көнбатыш чигеннән Скуратов борынына чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Печора һәм Об елгалары арасындагы, Кара диңгезенә коючы, елгалар бассейны.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Грон (Белуно)
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Стахлев
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(12121) 1999 NX48
(12121) 1999 NX48 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1999 елның 13 июлендә LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1999 NX48» саналган.
Каракышлакчы (Позанти)
Каракышлакчы (Karakışlakçı) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Адана иле Позанти илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Закаменне
Закаменне — Словакиянең  округында урнашкан авыл.
Тарихы
Авыл елда нигезләнгән.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Нуарон-су-Жевре
Географиясе
Коммуна мәйданы — 6.56 км².
Шчуки (Бешанковицкий районы)
Шчуки (Шчукі ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Бешанковицкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Люнас (Эро)
Люнас — Франциянең Эро департаментында урнашкан коммуна.
Таруса
Таруса (Таруса) — Россия Федерациясенең Калуга өлкәсендә урнашкан шәһәр.
Халык саны — кеше.
Тарих
Шәһәр статусын 1246 елдан башлап йөртә.
Халык
Милләтләр (2010): урыслар (91,9%), украиннар (2,1%), әрмәннәр (1,5%).
Мегион шәһәре шәһәр округы
Мегион шәһәре шәһәр округы (Городской округ город Мегион) — Хант-Манси — Югра автономияле округы составына керүче шәһәр округы.
Административ үзәк — Мегион шәһәре.
Халык
Милләтләр (2010): урыслар (66,8%), украиннар (8%), татарлар (7,6%), башкортлар (3,7%), әзериләр (1,9%), комыклар (1,4%), молдаваннар (1,1%), ләзгиләр (1,1%).
Административ бүленеш
Мегион шәһәре шәһәр округы составына 2 торак пункт керә.
Монтальвос
Монтальвос — Испаниянең Альбасете провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Престон (округ, Көнбатыш Вирджиния)
Престон — Америка Кушма Штатларының Көнбатыш Вирджиния штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Кингвуд шәһәре.
Жедяевка вулысы
Жедяевка вулысы (ژىدەيىۋكا ۋولىٰسىٰ, Жедяевская волость) — Казан һәм Самар губерналарына кергән административ-территориаль берәмлек.
Престон (округ, Көнбатыш Вирджиния)
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1818 елда оештырыла.
Жедяевка вулысы
Кременки, Иске Майна (Самар губернасының Ыстарапул өязе), Пролей-Каша (Тәтеш өязе), Йорткүл һәм Өчкүл вулыслары белән чиктәш булган (1890). 15 торак пунктта 10463 кеше яшәгән.
Руда (Сталёвовольский повяты)
Руда — Польшаның Карпатасты воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Жедяевка вулысы
1920 елда Самар губернасы составына күчерелә; шул ук елда бетерелә. Аның территориясендә Матвеевка һәм Волостниковка вулыслары барлыкка килә.
Престон (округ, Көнбатыш Вирджиния)
Территориясе
Округ мәйданы 1680,4 км² тәшкил итә.
Руда (Сталёвовольский повяты)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Дүсмәт (Благовар районы)
Дүсмәт — Башкортстанның Болгавар районында урнашкан авыл. Күчәрбай авыл советына карый.
488 ел (б. э. к.)
488 ел (б. э. к.) — безнең эрага кадәр V гасырга кергән ел.
Бекордель-Бекур
Бекордель-Бекур — Франциянең Сомма департаментында урнашкан коммуна.
Аркозелу (Вила-Нова-де-Гайа)
Географиясе
Мәйданы —.
Пеликан (Аляска)
Пеликан  — Америка Кушма Штатларының Аляска штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Пеликан шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
GSC8152-1387
GSC8152-1387 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Скомпе (Свентокшиж воеводалыгы)
Скомпе  — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Такарадзука
Такарадзука — Япония дәүләтенең Хиого префектурасында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Такарадзука шәһәре 1954 елның 1 апрелендә шәһәр статусын ала.
Халкы
2008 елның 1 гыйнварына шәһәрдә 222071 кеше яшәгән. Халык тыгызлыгы - 1 км²-га 2181 кеше тәшкил иткән.
Географиясе
Шәһәр территориясе 101.80 км² тәшкил итә.
Грона (Комо)
Грона — Италиянең Ломбардия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Грона Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Лубнишча
Лубнишча (Лубнішча ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Могилёвский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Боровской (Талица шәһәр округы)
Боровской (Боровской) — Свердловск өлкәсенең Талица шәһәр округы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (96%).
(12122) 1999 NV55
Тарихы
1999 елның 12 июлендә LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1999 NV55» саналган.
Руда (Хунедоара)
Руда — Румыниянең Хунедоара жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
(5008) Миядзавакэндзи
(5008) Миядзавакэндзи — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1991 елның 20 февралендә А. Сугиэ тарафыннан Дайник обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1991 DV» саналган.
Курецеле (коммуна)
Курецеле — Румыниянең Бихор жудецында урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Реддик (Флорида)
Реддик  — Америка Кушма Штатларының Флорида штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кохичу-Ах
Кохичу-Ах — Россия территориясеннән ага торган елга. Чечен Республикасы, Дагстан Республикасы биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Элистанжи елгасының уң ярыннан 15 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 15 км.
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Стемплев (Лодзь воеводалыгы)
Стемплев  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Конти (Цехановский повяты)
Конти  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Люнель
Люнель — Франциянең Эро департаментында урнашкан коммуна.
Кенсингтон-Парк (Флорида)
Кенсингтон-Парк  — Америка Кушма Штатларының Флорида штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Аркуш (Вила-ду-Конде)
Аркуш  — Португалиянең Порту округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Каралар (Коҗаалы)
Каралар (Karalar) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Сакарья иле Коҗаалы илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Аркуш (Вила-ду-Конде)
Географиясе
Мәйданы —.
Кенсингтон-Парк (Флорида)
Географиясе
Кенсингтон-Парк халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Скоркув
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Бальштедт
Бальштедт (Ballstedt) — Алманиянең Тюрингия җирендә урнашкан коммуна.
Монтеалегре-дель-Кастильо
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Бальштедт
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
КамАЗ
Кама автомобиль заводы (кыскача — КамАЗ, тулы исеме — "КАМАЗ" ачык акционерлык җәмгыяте, "КАМАЗ" ААҖ, урысча — публичное акционерное общество, ПАО "КАМАЗ", инглизчә — Publicly Traded Company KAMAZ, PTC KAMAZ) — зур йөк автомобильләре җитештерүче предприятие, хәзерге вакытта "Ростех" дәүләт берләшмәсенә керә. "КамАЗ" Татарстанда иң егәрле сәнәгать берләшмәсе булып санала. Россия Федерациясендә иң эре автомобиль корпорациясе. “КамАЗ” — Советлар Берлегендә беренче акционерлык җәмгыяте (1990). "КамАЗ" ширкәтенә 96 предприятие керә, алар арасында "Туймазы автобетоновоз заводы", "НефАЗ" (Нефтекама шәһәре) һәм "Автоприцеп-КАМАЗ" (Ставрополь шәһәре) оешмалары бар.
“КамАЗ”ның эшчәнлек даирәләре
– тулы массасы 8-14 һәм 14-40 тонналы йөк автомобильләре һәм алар өчен запас детальләр җитештерү һәм сату; – махсус автомобиль техникасы һәм өскормалар (үзбушаткычлар, вахта автобуслары, бетоноизгечләр һәм бетонсуыргычлар) җитештерү һәм сату; – кече һәм зур класстагы шәһәр, шәһәр яны һәм шәһәрара автобус шассилары һәм автобуслар җитештерү һәм сату; – тагылма техника (тагылмалар, ярымтагылмалар, цистерналар) җитештерү һәм сату; – автомобильләргә һәм җитештерелә торган башка төр продукциягә гарантия хезмәте һәм гарантиядән соңгы техник хезмәт күрсәтү; – финанс хезмәте (кредит сәүдәсе, җитештерүче лизингы, бурычка сату); – шәриктәшләргә киңәштәшлек хезмәте күрсәтү, персоналны укыту һәм өйрәтү; – корпоратив клиентлар белән озакка сузылган актив хезмәттәшлек итү; – автомобильләрне утильләштерү, теләсә нинди катлаулылыктагы һәм күләмдәге ремонт; – заманча һәм оптималь логистика системы; – югары сыйфатлы запас детальләр җитештерү һәм аларны үз вакытында кулланучыга җиткерү; – базар конъюнктурасыннан чыгып билгеләнә торган бәяләр сәясәте үткәрү. “КамАЗ”ның дилерлык һәм сервис челтәре Россиянең КамАЗлар сатыла торган бөтен төбәкләренә һәм чит илләрдә җәелдерелгән. Илдәге дилерлык челтәрендә 220 субъект, чит илләрдә 75 субъект бар. 199 субъект “КамАЗ” продукциясенә сервис хезмәте күрсәтә. Атаклы "Дакар" ралли-рейдларында да КамАЗлар — билгеле машина. 2016 елда капотлы узыш машиналары хәлиткеч сынаулар үтте, аларның берсе 2017-2018 елларда Россия күләмендәге узышларда катнашты.
Кыскача тарихы
"КамАЗ" 1969 елда зур йөк автомобильләре җитештерү буенча заводлар комплексы ("КамАЗ" җитештерү берләшмәсе) буларак барлыкка килде. Предприятие үзенең тарихын 1969 елның 14 декабреннән — беренче җитештерү объекты төзеләчәк урында нигез чокыры казый башлаган көннән исәпли.
Беренче КамАЗ автомобильләре 1976 елның 16 февралендә җитештерелде. Шуннан соңгы 41 ел эчендә (2017 ел азагына кадәр) предприятиедә 2 237 364 йөк автомобиле һәм 2,8 миллионнан артык йөрткеч эшләнгән. Россия Федерациясендә һәм БДБ илләрендә тулы массасы 14-40 тонна булган һәр өч автомобильнең берсе — КамАЗ. КамАЗлар дөньяның 80ләп илендә эшли.
Зур йөк автомобильләре җитештерү күләме буенча "КамАЗ" дөньяда унберенче урынны, ә дизель йөрткечләр буенча сигезенче урынны алып тора.
Совет чоры
1970 ел – “КамАЗ”ның сафка басачак элгәре – ремонт-инструмент заводы һәм шулай ук кою заводының соры һәм чүкелүчән чуен корпуслары нигезенә бетон салына. 1971 ел – булачак автомобиль шәһәрендә “КамАЗ” төзүчеләр өчен 12 катлы беренче торак йорт сафка баса. 1973 ел – комплексның беренче чиратын эшләтеп җибәрү өчен кирәк булган төп биналар төзелеп бетә, беренче шәһәр трамвае йөри башлый (8 октябрьдә ), җылылык-электр уты үзәгенең беренче энергия блогы сафка баса. 1974 ел – “КамАЗ” баш конструкторы идарәсенең тәҗрибә цехында беренче йөрткеч җыела. 1975 ел – комплексның бөтен заводларында да җиһазларны һәм эчке корылмаларны монтажлау, беренче технология җиһазларын көйләү-эшләтеп җибәрү эшләре бара, сынау рәвешендә беренче продукция эшләп чыгарыла. 1975 ел, 4 декабрь – йөрткечләр заводында беренче көч-куәт агрегаты җитештерелә – вакытлы технологияләр кулланып, ләкин “КамАЗ”ның үз җиһазларында җитештерелгән детальләрдән. 1976 ел, 16 февраль – автомобильләр заводының төп җыю конвейерыннан беренче йөк машинасы төшә. ССРБ хөкүмәте автомобиль сәнәгате белән идарә итүнең генераль схемасын раслый. “КамАЗ”га җитештерү статусы бирелә, предприятие, бөтен тармак комитетларын читләтеп үтеп, турыдан-туры ССРБ автомобиль министрлыгына буйсына. “КамАЗ”ның генераль директорына министр урынбасары вәкаләтләре бирелә. 1976 ел, 30 декабрь – дәүләт комиссиясе “КамАЗ”ның беренче чиратын кабул итә.
1977 ел, ноябрь – “КамАЗ”, 15 мең автомобиль эшләп чыгарып, беренче еллык планны үти, ел азагына кадәр тагын 7 мең машина җитештерелә. 1978 ел – 50 меңенче йөк машинасы кулланучыларга озатыла. 1979 ел – төп җыю конвейерыннан 100 меңенче автомобиль төшә. 1980 ел – 150 меңенче зур йөк машинасы җитештерелә. 1981 ел, декабрь – “КамАЗ”ның икенче чираты сафка баса. 1983 ел – “КамАЗавтоүзәк” фирмасы төзелә, ул куллануда булган бөтен КамАЗ автомобильләренә гарантия хезмәте күрсәтергә һәм техниканың куллану дәверендә кирәк булган запас детальләр белән тәэмин итәргә тиеш була. 1980 еллар азагына кадәр ССРБ территориясендә 210 автоүзәк төзелә. 1986 ел – КамАЗ автомобильләре ил автопаркының дүрттән бер өлешен тәшкил итә, 1986 елгы урып-җыюда алар уңышның 60 процентын ташый.
1987 ел, 21 декабрь – “КамАЗ” биналарының берсендә “Ока” (“Ока-1111”) азлитражлы автомобильләре конвейер ысулы белән җыела башлый. 1994 елда елына 75 мең автомобиль җитештерерлек аерым завод эшли башлый. 2005 елда азлитражлы автомобильләр заводы (ААЗ) “Северсталь-Авто” төркеменә керә. 1988 ел – белгечләр исәпләве буенча, зур йөк машиналары җитештерә башлаганнан бирле, илдә 8 млрд. сумлык транспорт табышы алына, шуның белән “КамАЗ” төзү өчен дәүләт капитал салымнары тулысынча каплана.
Хәзерге заман
1990 ел – җитештерү берләшмәсе милке нигезендә “КАМАЗ” акционерлык җәмгыяте (“КАМАЗ” АҖ) төзү турында карар кабул ителә. Аның уставы шул ук елның 11 августында раслана, АҖ 23 августта теркәлә. Гамәлдәге кануннар үзгәрү сәбәпле, 1996 елдан “КАМАЗ” ачык акционерлык җәмгыяте (“КАМАЗ” ААҖ) дип атала башлый. 1993 ел, 14 апрель – йөрткечләр заводының төп корпусындагы янгын аркасында заводның җитештерү җиһазлары тулысынча диярлек юкка чыга. Россия һәм Татарстан хөкүмәтләренең ярдәме белән завод шул ук елны яңадан торгызыла. 2008 ел – Алманиянең “Даймлер” концерны (алм. Daimler AG) “КАМАЗ” ААҖ устав капиталының 10 процентын сатып ала һәм “КамАЗ”ның стратегик шәриктәше булып китә. Хәзерге вакытта, Европа яңартып төзү һәм үсеш банкының 4 процентлык пакеты да кушылгач, “Даймлер”ның өлеше 14 процент тәшкил итә. 2009 ел – “КамАЗ” һәм “Даймлер” ике уртак предприятие – “Фузо КАМАЗ Тракс Россия” һәм “Мерседес-Бенц Тракс Көнчыгыш” төзү турында килешүгә кул куялар. 2016 елда предприятиеләр бергә кушыла, яңасының исеме – "Даймлер-КАМАЗ-Россия". 2010 ел – “КамАЗ” үз автомобильләре өчен үзгәртелгән (рестайлинг) кабиналарны күпләп җитештерә башлый. 2012 ел, 15 февраль – төп җыю конвейерында ике миллионынчы КамАЗ йөк машинасы җыела.
2012 ел – “Даймлер” һәм “КамАЗ” автомобиль кабиналарын җитештерүне үстерү буенча лицензия килешүенә кул куйдылар. 2016 елда бу юнәлештәге уртак предприятие төзелә башлады.
2017 елның төп вакыйгалары
Гыйнвар – ел гадәттә “КАМАЗ-мастер” такымының чираттагы ”Дакар”да чыгыш ясавыннан башланды: бу юлы ралли-рейдта Эдуард Николаев экипажы җиңүче булды, Дмитрий Сотников экипажы икенче урынны алды. Февраль — Март — Апрель – “КамАЗ-5490 NEO” заманчалаштырылган магистраль тягачының беренче үрнәге баш конвейерда җыелды. Май — Июль — НАМИ дәүләт фәнни үзәге белән берлектә ШАТЛ пилотсыз автобусы эшләнде.
Август – Сентябрь – “КАМАЗ” ААҖ, ил автомобиль җитештерүчеләре арасында беренче буларак, РФ базарына электр көчәнеше белән эшли торган пассажир автотранспортының беренче үрнәген тәкъдим итте. “КОМТРАНС-2017” күргәзмәсенә, К-5 модельләр токымының беренче прототибы буларак, КамАЗ-54901 иярле тягачын чыгарды. Автомобиль тулысынча яңа кабина белән җиһазландырылган. Октябрь — КамАЗ йөк машиналарының яңа кабиналары өчен җиһазлар җитештерү заводында төзелеш эшләре тәмамланды. Ноябрь — Автомобильләр заводының газ йөрткечле техника бинасында табигый газ кулланып эшли торган 1000 нче йөк машинасы җитештерелде. Декабрь – Йөрткечләр заводында рәт-рәтләп урнаштырылган алты цилиндрлы йөрткечләрнең тулысынча “КАМАЗ”да җитештереләчәк беренче үрнәге җыелды.
КамАЗ автомобиль техникасы
thumb|2004 елда пәйда булган КамАЗ-6520 (6х4) шассие ул вакытта авыр йөк машиналары классында "өмет тудыручылар" сафында гына иде. Хәзер ул үз гаиләсенең "атасы" булып китте. Бүген бу шассига "КамАЗ"да һәм аның белән хезмәттәшлек итүче предприятиеләрдә җитештерелә торган барлык төр өскормаларны һәм махсус җиһазларны урнаштырып була. Бу модель "КамАЗ"ның чит илләрдәге уртак ширкәтләрендә дә Чаллыдан кайтартыла һәм җирле шартларда җитештерелә торган комплектлау эшләнмәләреннән җыела.
КамАЗ шассиларының гомуми характеристикасы Тәгәрмәч формулалары: 4х2, 4х4, 6х4, 6х6, 8х4, 8х8; Төялгән йөк һәм өскормаларның гомуми массасы – 5,2÷30 тонна; Транспорт автомобильләренең һәм махсус техниканың тулы массасы – 11,9÷41 тонна; Үзбушаткычларның тулы массасы – 53,1 тоннага кадәр; Транспорт шассилары нигезендәге автопоездларының тулы массасы – 19,7÷50 тонна; Иярле тягач нигезендәге автопоездларның тулы массасы – 38÷120 тонна; КамАЗ машиналары рамнарының монтажлау озынлыгы – 3575÷8135 мм; КамАЗ йөрткечләрендә дизель һәм газ ягулыгы кулланыла; КамАЗ йөрткечләренең егәрлеге – 177÷400 ат көче; Иярле тягачларда КамАЗ көч-куәт агрегатлары составына кертелгән 298÷535 ат көчле импорт йөрткечләре дә (Cummins, Mercedes-Benz, Deutz һ.б.) кулланыла; Тоташтыру тартмалары: ZF һәм КамАЗ; Кабиналар: ике яки өч утыргычлы, бер яки ике ятаклы, шулай ук ятаксыз.
Яңа модельләр (җәяләр эчендә – тәгәрмәч формулалары)
thumb|2013 елдагы "Дакар"ның соңгы этабында Андрей Каргиновның машинасы, ташлы юлда бер көпчәге шартлап, резинасы тәгәрмәч тугымына уралу аркасында, финишка "өч аяклап" килеп җитте. Пилот һәм аның иптәшләре шундый фаҗигадән соң да өченче урынны саклап кала алганнарын җиргә төшкәч кенә белделәр. Бер елдан соң Каргинов экипажы беренче урынны алды.
Бүгенге көндә “КамАЗ”да 40 төрдәге йөк машинасы һәм аларның 1500ләп комплектациясе (шул исәптән, руле уң якта булганнары да), тагылма техника, автобуслар, йөрткеч һәм энергия бирү агрегатлары, инструмент һәм җиһазлар җитештерелә. Концернның бердәм комплексына уйлап табу, җитештерү, автомобиль техникасы һәм автокомпонентлар җыю, шулай ук әзер продукцияне сату буенча 13 эре махсуслашкан бүлекчә керә. 2017 елда фәнни тикшеренү, тәҗрибә-конструкторлык һәм төп җиһазларны заманчалаштыру эшләре үткәрү өчен 14 260 млн. сум акча тотылды. ягъни “КАМАЗ” ААҖ тулаем кеременең 9,1 проценты. Болар — автомобиль компаниясе тарихында шул юнәлештәге иң зур күрсәткечләр.
Эшчәнлек нәтиҗәләре (2017 ел)
Җитештерү һәм сату йөк автомобильләре...............38192 данә - ш.и. эчке базарда..............33154 данә - ш.и. экспорт....................5038 данә автобуслар.........................699 данә тагылмалар........................4547 данә РФ базарындагы өлеш (14÷40 тонна)...45% Персоналның уртача еллык саны.......48 мең Керем / табыш һәм рентабельлек тулаем керем..............156 025 млн. сум тулаем табыш...............24 579 млн. сум тулаем рентабельлек............11,3% операцион табыш..............6998 млн. сум операцион рентабельлек..........4,5% саф табыш.....................3 455 млн. сум саф табыш буенча рентабельлек...2,2% акционерларның саф табышы......3 367 млн. сум EBITDA......................10 789 млн. сум EBITDA буенча рентабельлек......15,8%
Кезъёль (Сюзью кушылдыгы)
Кезъёль — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Сюзью елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 27 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Печора елгасы кушылдыклары бассейны Уса кушылганчы, елга бассейны — Печора.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Залаба
Залаба — Словакиянең  округында урнашкан авыл.
Тарихы
Авыл елда нигезләнгән.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Гашия Абызгилдина
Абызгилдина Гашия Баязит кызы (4 май 1910 ел — 22 декабрь 1994 ел) — башкорт совет театр актеры. 1954 елдан ССРБ Театр эшмәкәрләре берлеге әгъзасы. Башкорт АССР-ының халык артисты (1963). Хезмәт Кызыл Байрак ордены кавалеры (1949).
Шчучына (Вицебский районы)
Шчучына (Шчучына ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Вицебский районында урнашкан авыл.
Гашия Абызгилдина
Биографиясе
Гашия Баязит кызы Абызгилдина 1910 елның 4 маенда Уфа губернасы Бәләбәй өязе (хәзерге Башкортстан Әлшәй районы) Кыпчак-Аскар авылында туган.
Шчучына (Вицебский районы)
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Гашия Абызгилдина
Биографиясе
1931 елда Башкорт сәнгать техникумын тәмамлаган. 1931-1932 елларда Башкорт дәүләт драма театрында, 1933-1972 елларда Сибай драма театрында эшли. 1939-1954 елларда, зур булмаган өзеклекләр белән, бу театрны җитәкли.
Якты үзенчәлекле актриса. Абызгилдина башкорт, рус һәм чит ил драматурглары әсәрләре буенча 200-дән артык әсәр ролен сәхнәләштерә. Шулар арасында төп рольләр — Караубикә (Д.Юлтый, «Карагол»), Нәгыймә (А.Таһиров, «Боргыч»), Үлмәсбикә һәм Гарифә (С.Мифтахов, «Сакмар» — «Дуслык һәм күңел», «Зимагорлар»), Галәм һәм Сафия (Х.Ибраһимов, «Башмагым», «Кияүкәй»), Зөләйха һәм Туктабикә (М. Кәрим, «Ялгыз каен», «урлау»), Киленбикә һәм Шәмсия (И.Абдуллин, «Баҗалар», «Йөрәк менән шаярмайзар»), Фекла Ивановна (Н. В. Гоголь, «Кавышу»), Бессонная (А. Н. Островский, «На бойком месте») һәм башкалар. Шулай ук актрисаның эше классик, хәзерге заман рус һәм татар драматургиясе персонажлары аша да күренә.
Рудавка (гмина Бирча)
Рудавка — Польшаның Карпатасты воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Рандолф (округ, Көнбатыш Вирджиния)
Рандолф — Америка Кушма Штатларының Көнбатыш Вирджиния штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Элкинс шәһәре.
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1787 елда оештырыла.
Территориясе
Округ мәйданы 2692,8 км² тәшкил итә.
Аррейгада
Аррейгада — Португалиянең Порту округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Нуарон-сюр-Без
Нуарон-сюр-Без (Noiron-sur-Bèze) — Франциянең Кот-д’Ор департаментына караган коммуна, Мирбо-сюр-Без кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 11.8 км².
Белланкур
Белланкур — Франциянең Сомма департаментында урнашкан коммуна.
Гронда (Бьела)
Гронда — Италиянең Пьемонт төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Лубянка (Быхавский районы)
Лубянка  (Лубянка ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Быхавский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
(12123) Pazin
(12123) Pazin — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1999 елның 18 июлендә Вишня тарафыннан Вишня обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1999 OS» саналган.
Варнгэ-Яха (елга)
Варнгэ-Яха — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елганың тамагы 3-се Ярро-То күле урнашкан. Елга озынлыгы 65 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Кара диңгезе елгалары бассейны Зур Ою елгасының көнбатыш чигеннән Скуратов борынына чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Печора һәм Об елгалары арасындагы, Кара диңгезенә коючы, елгалар бассейны.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
490 ел (б. э. к.)
490 ел (б. э. к.) — безнең эрага кадәр V гасырга кергән ел.
Скороцице
Скороцице — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Яңа Бүләк (Благовар районы)
Яңа Бүләк — Башкортстанның Болгавар районында урнашкан авыл.
Люнель-Вьель
Люнель-Вьель — Франциянең Эро департаментында урнашкан коммуна.
(5009) Сети
(5009) Сети — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1960 елның 24 сентябрендә К. Й. ван Хаутен, И. ван Хаутен-Груневельд,Том Герельс тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «2562 P-L» саналган.
Конти-Боруча
Конти-Боруча — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Тёфу
Тёфу — Япония дәүләтенең Токио префектурасында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Тёфу шәһәре 1955 елның 1 апрелендә шәһәр статусын ала.
Халкы
2008 елның 1 гыйнварына шәһәрдә 219053 кеше яшәгән. Халык тыгызлыгы - 1 км²-га 10174 кеше тәшкил иткән.
Географиясе
Шәһәр территориясе 21.53 км² тәшкил итә.
Питерсберг (Аляска)
Тарихы
Питерсберг шәһәре  елда нигезләнгән.
Стемпна
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Бархфельд (Верра)
Бархфельд (Barchfeld) — Алманиянең Тюрингия җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Мотильеха
Мотильеха — Испаниянең Альбасете провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Атаиде
Атаиде — Португалиянең Порту округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Мотильеха
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Атаиде
Географиясе
Мәйданы —.
Куркань (коммуна)
Куркань — Румыниянең Келераш жудецында урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Руда-Брад
Руда-Брад — Румыниянең Хунедоара жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
GSC8152-1868
GSC8152-1868 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Кече Шаудон
Кече Шаудон (Жима Шовда) — Россия территориясеннән ага торган елга. Чечен Республикасы биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Сунжа елгасының уң ярыннан 29 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 12 км.
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Рудавка Риманивска
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Редингтон-Бич (Флорида)
Редингтон-Бич  — Америка Кушма Штатларының Флорида штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ки-Виста (Флорида)
Ки-Виста  — Америка Кушма Штатларының Флорида штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Ки-Виста халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кузнечиха вулысы
Рождествено, Хмелөвка (Самар губернасының Ыстарапул өязе), Йорткүл, Гусиха, Матак, Әлки һәм Юхмачы вулыслары белән чиктәш булган (1890). 18 торак пунктта 14977 кеше яшәгән. 1930 елда бетерелә, күпчелек территориясе Ыспас һәм Әлки районнарына кушыла.
Каралар (Дербент )
Каралар (Karalar) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Конья иле Дербент илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
491 ел (б. э. к.)
491 ел (б. э. к.) — безнең эрага кадәр V гасырга кергән ел.
Гөлсем Аскарова
Аскарова Гөлсем Зәйнулла кызы (20 гыйнвар 1942 ел) — хезмәт ветераны, 1966-1998 елларда Стәрлетамак районының Салават исемендәге колхозы савымчысы. ССРБ-ның Х чакырылыш Югары Советы депутаты (1979-1984). Хезмәт Кызыл Әләм (1986), II (1981) һәм III (1975) дәрәҗә Хезмәт Даны орденнары кавалеры. Башкортстан Республикасының атказанган авыл хуҗалыгы хезмәткәре (1997), Стәрлетамак районының мактаулы гражданины (1997).
Биографиясе
Гөлсем Зәйнулла кызы Аскарова 1942 елның 20 гыйнварында Башкорт АССР-ының Авыргазы районы Семенкино авылында күп балалы крестьян гаиләсендә туа. Урындагы җидееллык мәктәпне тәмамлаганнан соң Нуриман МТС-ына бала караучы булып урнаша. 1959 елда Стәрлетамак районының Түбән Уҫылы авылы егете Әнвәр Аскаровка кияүгә чыга. Шул ук елда Стәрлетамак районының Салават исемендәге колхозында эшли башлый. 1966 епдан 1998 елга кадәр хуҗалыкның Түбән Уҫылы сөт фермасында савымчы булып, хаклы ялга чыга. .
1979 елда ССРБ-ның Х чакырылыш Югары Советына депутат итеп сайлана, Союз Советының мандат комиссиясе әгъзасы була.
Шулай ук хезмәтчәннәр депутатларының Стәрлетамак район Советы депутаты итеп тә сайлана ..
Боровской (Артёмовски шәһәр округы)
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
Скорчув
Скорчув — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(12124) Hvar
(12124) Hvar — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1999 елның 6 сентябрендә Вишня тарафыннан Вишня обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1999 RG3» саналган.
Гронда (Маса-Карара)
Гронда — Италиянең Тоскана төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Гронда Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Шчыпечы
Шчыпечы (Шчыпечы ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Вицебский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Аштромил
Аштромил — Португалиянең Порту округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Залесье
Залесье — Словакиянең  округында урнашкан авыл.
Тарихы
Авыл елда нигезләнгән.
Крутая (Табыс-Яга кушылдыгы)
Крутая — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы, Ненец АО биләмәләрендә ага. Елга  Табыс-Яга елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 19 км.
Залесье
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Крутая (Табыс-Яга кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Печора елгасы кушылдыклары бассейны Уса кушылганчы, елга бассейны — Печора.
Юхнов
Юхнов (Юхнов) — Россия Федерациясенең Калуга өлкәсендә урнашкан шәһәр.
Крутая (Табыс-Яга кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Залесье
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Юхнов
Халык саны — кеше.
Тарих
Шәһәр статусын 1777 елдан башлап йөртә.
Стемпув
Стемпув — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Лубянка (Климавицкий районы)
Лубянка  (Лубянка ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Климавицкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Конти-Вельги
Конти-Вельги — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Илдар Жандарёв
Илдар Жандарёв, Илдар Вилһелм улы Жандарёв (1966 елның 3 гыйнвары, Cəʙᴎт Социалистик Җɵᴍhүpᴎᴙтләр Беpᴫеᴦе, РСФСР, Мәскәү) — РФ телевидение режиссеры һәм алып баручысы. РФ кинематографистлар берлеге һәм РФ телевидениесе академиясе әгъзасы. «Иң яхшы интервью алучы» номинациясендә ТЭФИ премиясе лауреаты (2009)
Тәрҗемәи хәле
1966 елның 3 гыйнварында Мәскәүдә татар гаиләсендә туган. «» белгечлеге буенча В. В. Куйбышев исемендәге Мәскәү инженер-төзелеш институтын (1993 елдан Мәскәү дәүләт төзелеш университеты) тәмамлаган (1989).
1989—1991 елларда алган белгечлеге буенча эшли. Аннары тележурналистикага күчә.
Тележурналистика
1991 елдан Борис Берман (ru) белән бергә телевидениедә күп төрле тапшырулар һәм ток-шоулар иҗат итә.
1991 елда Россия-1 каналының «К-2» студиясендә «Кызыл юл» (Абзац), «Сюжет», «Диафрагманы үбү» (Поцелуй в диафрагму) һәм «Сериаллар бүлеге» (Сериальный отдел) тапшыруларын әзерләп, алып бара.
1999 елда НТВ каналына күчеп, «Кызыклы кино» (Интересное кино) фильмнар циклын әзерли.
2001 елның апрелендә ТВ-6 каналына күчеп, «Кызыклы кино» һәм «Беркетмәсез» (Без протокола) программаларын алып бара.
2003 елдан Беренче каналда эшли, башта «Кызыклы кино» программасын, 2004—2014 елларда «Кызыклы кино» Берлинда» тапшыруын әзерләп, алып бара. 2004—2013 елларда Мәскәү халыкара кинофестивалендә (ru) ачылу һәм ябылу тантаналарын алып баручы була.
2006 елдан, Борис Берман белән берлектә, театр, кино, шоу-бизнес йолдызлары катнашында «Төнгә каршы» (На ночь глядя) проектының автордашы. 2007 елдан «Красный квадрат» телекомпаниясенең «» һәм «Кызыл» студияләре әзерләүче тапшыруда Григорий Лепс, Наталья Негода, Тина Канделаки, Виктор Сухоруков, Александр Балуев, Никита Михалков, Михаил Турецкий, Максим Дунаевский, Сергей Шнуров, Андрей Кончаловский, Николай Цискаридзе, Елена Ваенга, Дима Билан һ. б. билгеле шәхесләр катнаша.
Мунера
Мунера — Испаниянең Альбасете провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
492 ел (б. э. к.)
492 ел (б. э. к.) — безнең эрага кадәр V гасырга кергән ел.
Бауербах (Тюрингия)
Бауербах (Bauerbach) — Алманиянең Тюрингия җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ритчи (округ, Көнбатыш Вирджиния)
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1843 елда оештырыла.
Территориясе
Округ мәйданы 1170,6 км² тәшкил итә.
Платинум (Аляска)
Платинум  — Америка Кушма Штатларының Аляска штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Платинум шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Багин-ду-Монте
Багин-ду-Монте — Португалиянең Порту округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Скотники (Свентокшиж воеводалыгы)
Скотники  — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Нуарон-сюр-Сен
Нуарон-сюр-Сен (Noiron-sur-Seine) — Франциянең Кот-д’Ор департаментына караган коммуна, Шатийон-сюр-Сен кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 11.38 км².
(12125) Jamesjones
(12125) Jamesjones — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
(5010) Аменемхет
(5010) Аменемхет — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1960 елның 24 сентябрендә К. Й. ван Хаутен, И. ван Хаутен-Груневельд,Том Герельс тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «4594 P-L» саналган.
Гронда Суд (Лука)
Гронда Суд — Италиянең Тоскана төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Гронда Суд Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Борис Берман (1897)
Көнчыгыш хезмәт ияләренең коммунистик университетын, Кызыл профессура институтын (1933) бетергән. Байкал арты өлкә гадәттән тыш комиссиясе сәркәтибе (1918), Байкал артында идәнасты эшендә, партизан әтрәдендә (1918-1920), Ерак Көнчыгышта һәм Кытайда фирка эшендә (1920-?), БК(б)Ф Удмурт өлкә комитеты беренче сәркәтибе (1934-1937), БК(б)Ф Свердловск өлкә комитеты өченче сәркәтибе (1937), икенче сәркәтип (1937-1938), кулга алынган (1938), атып үтерелгән (1938).
Верх-Санди-Яха
Верх-Санди-Яха — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Морды-Яха елгасының уң ярыннан 247 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 23 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Кара диңгезе елгалары бассейны Зур Ою елгасының көнбатыш чигеннән Скуратов борынына чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Печора һәм Об елгалары арасындагы, Кара диңгезенә коючы, елгалар бассейны.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Мальч-Ахка
Мальч-Ахка (Мелчу-Аьхка) — Россия территориясеннән ага торган елга. Чечен Республикасы биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Тайсун-Эн-Ахки елгасының уң ярыннан 2,8 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 12 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Көнбатыш Каспий су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Сунжа елгасы, Аргун елгасы койганчы урындан тамагына чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Терек һәм Идел арасындагы Каспий диңгезе елгалары бассейны.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Маргарита Асланова
Асланова Маргарита Семен кызы (1910-1984) — силикат производствосы өлкәсендә эшләгән совет галиме. Социалистик Хезмәт Герое. Сталин премиясе лауреаты.
Биографиясе
1910 елның 10 23 июнендә Мәскәүдә туган.
1934 елдан бирле дәүләт эксперименталь пыяла институтында элек махсус техник пыяла бүлегендә, аннары пыяла сүс җитештерү өчен кырлау синтезлау төркемендә эшли.
1941 елда «Исследование основных физико-технических свойств волокна, нити и ткани из стекла» темасына кандидатлык диссертациясе яклый.