cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Сәләт (яшьләр оешмасы)
«Фәнсар» мәктәбе
«Фәнсар» мәктәбе уку йортына йөреп һәм читтән торып укый торган мәктәп форматында эшли, анда Россиянең алдынгы югары уку йортлары укытучылары белем бирә. Әлеге проектның дистанцион мәктәбе үз эшендә соңгы инновацион казанышларны куллана һәм һәр укучыга шәхси якын килә. «Фәнсар»да онлайн- мәктәп эшли, сессияләр уза. Нәтиҗәсе – һәр елны уза торган Сәләт фәнни-гамәли конференциясе.
Бу проект үз эшчәнлеген 2002-нче елда башлады. Шул вакыт аралыгында «Фәнсар» мәктәбендә 2000-нән артык укучы катнашты, соңрак аларның һәркайсы югары уку йортына керүгә иреште.
«Фәнсар» мәктәбе ике төп мәсьәләне чишәргә мөмкинлек бирә:
- ТР фәнни-тикшеренү үзәкләре интеллектуаль элита булдыру максатында сәләтле балаларны барлау һәм үстерү;
- Татарстан Республикасы шәһәр һәм районнарындагы укучыларның үзләре теләгән, алар өчен зарур белемне алу мөмкинлеге булдыру.
Проектның максаты – фәнгә тартылучы балалар һәм яшьләргә мәктәптән тыш өстәмә белем алуда ярдәм итү, уңайлы шартлар тудыру, уку процессында һәр балага индивидуаль караш булдыру.
Проектның катнашучылары:
- 9-11-нче сыйныф укучылары;
- Сәләт аланнарында эш тәҗрибәсе булган әйдаманнар.
Халыкара яшьләр уку-укыту Сәләт форумы
Татарстан Республикасы Хөкүмәте һәм Алексеевск муниципаль районы администрациясе ярдәме белән Биләр тыюлыгы җирлегендә ел саен сәләтле балалар һәм яшьләрнең фестиваль-конкурсы уза. Ул – Сәләт оешмасы чараларының иң югары ноктасы, нәтиҗә һәм казанышлары күргәзмәсе. Татарстан Республикасы Президенты ярдәмендә 2012-нче елда традицион фестиваль яңа статуска күтәрелде һәм  Сәләт халыкара яшьләр уку-укыту форумы форматын алды. Монда ел саен Татарстан Республикасы район-шәһәрләреннән, Россия Федерациясенең дистәләп төбәгеннән, ерак һәм якын чит илләрдән 5000-нән артык сәләтле бала һәм яшьләр катнаша. Форумда мастер-класслар, ачык лекцияләр, шәхес үсешенә юнәлтелгән тренинглар, күптөрле остаханәләр үткәрелә; робототехника, татар теле лабораториясе, Сәләт балалар бакчасы, Сәләт радиосы кебек тематик мәйданчыклар эшли.
Форумның төп максаты – сәләтле балалар һәм яшьләрне барлау, ярдәм итү, алар белән эшләүнең алдынгы тәҗрибәсен өйрәнү һәм шул тәҗрибә белән уртаклашу.
Проект беренче тапкыр 1997-нче елда 100 бала катнашында тормышка ашырылды. 2005-2011-нче елларда бу чараларда ел саен 1000-гә якын бала катнашты. Форум җәй көне, гадәттә, июльнең беренче декадасында уза.
Сәләт марафоны
Сәләт марафоны – сәләтле балалар һәм яшьләрне «Сәләт» проектлары, программаларына җәлеп итә торган мөһим проектларның берсе. Проект кысаларында Сәләт клубы активистлары кимендә айга бер-ике тапкыр Татарстан Республикасы районнарына, шәһәрләренә чыга һәм Сәләт оешмасының эшчәнлеге – проектлары, программалары, җәйге аланнары турында сөйли. Марафон укучыларга Сәләт эшчәнлеге белән якыннан танышырга, кызыксындырган сорауларын бирергә, зур дус командага кушылырга мөмкинлек бирә.
Проектның максаты – Татарстан яшьләрен иҗади, интеллектуаль һәм рухи үсеш мөмкинлеге бирә торган Сәләт проектларына җәлеп итү.
Сәләт бәхәс клубы
Бәхәс клубы – 2007-нче елдан бирле Сәләт киңлегендәге иң мөһим проектларның берсе. Проект балаларда һәм яшьләрдә тәнкыйди фикер йөртү күнекмәләре һәм ораторлык осталыгы формалаштыруга юнәлтелгән. 2014-нче елдан Сәләт бәхәс клубы кысаларында Татарстан Республикасы укучылары һәм студентларының дебат клубларын берләштереп, уку-укыту дискуссион үзәгенең «Дебатлар Республикасы» проекты үсеш алды. Бүген бу проект республика яшьләренең кызыклы форматтагы фикер алышу мәйданчыгы. Проектта ораторлык осталыгы һәм дәлилләү теориясе укытыла, яшьләр җәмгыять, сәясәт, икътисад һәм фәлсәфә өлкәсендәге актуаль мәсьәләләр турында фикер алышып, халык алдында чыгыш ясарга өйрәнә. Дискуссион клуб атна саен күнекмә уеннар, даими рәвештә турнирлар һәм халык алдында дискуссияләр уздыра. 2007-нче елдан бирле Сәләт киңлегендәге иң мөһим проектларның берсе.
«IK» интеллектуаль иҗат клубы
«IK» клубы «Что? Где? Когда?», «Своя игра», «Эрудит-квартет» һ.б. шундый интеллектуаль уеннар белән мавыгучы укучылар һәм студентларны берләштерә. Катнашучылар өчен интеллектуаль уеннарга әзерлек күнекмәләре үткәрелә, турнирлар оештырыла. Клуб республика, округ, Россия дәрәҗәсендәге интеллектуаль уен турнирларында катнашу мөмкинлеге бирә.
Проектның максаты – интеллектуаль характердагы чаралар белән кызыксынучы яшьләрне берләштерү һәм үстерү. Максатына ирешү өчен Клуб мантыйкый фикерләү, төрле жанрдагы интеллектуаль уеннарга теоретик һәм практик яктан өйрәтү бурычын үти.
Selet Prague School («Сәләт» Прага Мәктәбе)
«Сәләт Прага» мәктәбе ул – проектлар белән идарә итү юнәлешендәге халыкара уку-укыту яшьләр программасы. Программа Татарстан Республикасындагы перспектив проектларда катнашырлык эффектив командалар булдыруга юнәлдерелгән. Катнашучылар мәктәп программасы кысаларында икътисад, мәгариф сферасы, җәмәгать эшчәнлеге өлкәсендә яңа идеяләр һәм эшләнмәләр тәкъдим итә, проектлар төзи.
«Сәләт Прага» мәктәбенең төп бурычы – яңача фикер йөртә, уңышка омтыла торган, актив тормыш позициясе булган белгечләр, лидерлар әзерләү.
«Сәләт Прага» мәктәбе 2007-нче елда ачыла. Бүгенге көнгә Youth and Environment Europe – YEE (Прага), INEX SDA Prague, volunteer organization (Прага), Coobra Cooperative Braccianti&Im Hinter hous (Вена), WUK Jugent coaching West (Вена), «Shoda» Корпоратив университеты һ.б. оешмалар проектның партнерлары булып тора.
2014-нче елдан проект Татарстан Республикасының Мәгариф һәм фән министрлыгы ярдәмендә «Алгарыш» программасы кысаларында, Татарстан Республикасының Чехия Республикасындагы сәүдә-икътисад вәкиле һәм Прагада яшәүче милләттәшләребез белән тыгыз бәйләнештә тормышка ашырыла.
«Сәләт Прага» мәктәбе берничә этапта үтә. Читтән торып уку этабы Татарстан Республикасы территориясендә – Казан шәһәрендә, интенсив этап – Чехия Республикасында (Прага шәһәре) уздырыла.
Клублар
Сәләт Клубы – төрле буын сәлкеш, әйдаман, башҗитәкләрне берләштерә торган даирә. Сәләт дөньясындагы һәр кеше – мәктәп укучысымы ул, Сәләт ветеранымы — Сәләт клубы әгъзасы булып санала. Клубның үз уставы, җитәкчелек органы (Корылтай) һәм җитәкчесе (Президенты) бар. Клуб үз эшчәнлеген «Фән» һәм «Дәрт» юнәлешләре кысаларында оештыра.
Проектның максаты – традицияләрне саклаган хәлдә яңалыклар кертеп, Сәләт оешмасының барлык катнашучыларын берләштерү.
Клуб үти торган бурычларга килгәндә, алар:
- Сәләт кешеләре өчен даими аралашу мәйданы булдыру, аларны берләштерү;
- Сәләт җәмгыятен агымдагы проектлар һәм программалар белән таныштырып бару;
Клублар 1995-нче елдан бирле ел әйләнәсе эшли. Сәләт дәүләтендәге һәр кеше Сәләт клубы әгъзасы санала. Бүгенге көндә «Сәләт»нең 10 клубы бар. Алар:
1)«Сәләт Яр Чаллы»
Ачылу вакыты: 2018 ел, февраль
Урнашу урыны: «Заман» яшьләр үзәге
2)«Сәләт-Азнакай»
Ачылу вакыты: 2016 ел, 5 декабрь
Урнашу урыны: Азнакай шәһәренең 4-нче лицее
3)«Сәләт-Аксубай»
Ачылу вакыты: 2016 ел, 25 октябрь
Урнашу урыны: Аксубай районының 3-нче урта гомумбелем бирү мәктәбе
Урнашу урыны: Бөгелмә муниципаль районының 2-нче лицее
5)«Сәләт-Казан»
Урнашу урыны: Казан шәһәренең Ф.Аитова исемендәге 12-нче гимназиясе
6)«Сәләт-Казан» (9 номерлы мәктәп)
Ачылу вакыты: 2017 ел, октябрь
Урнашу урыны: Казан шәһәренең 9 номерлы мәктәбе
7)«Сәләт-Менеджер»
Ачылу вакыты: 2016 ел, 15 сентябрь.
Урнашу урыны: Әлмәт шәһәренең 23-нче мәктәп базасы.
8)«Сәләт-Самара»
Ачылу вакыты: 2016 ел
Урнашу урыны: Самара шәһәр округының «Яктылык» мәктәбе
9)«Сәләт-Чулман»
Ачылу вакыты: 2015 ел
10)«Сәләт-Яшел Үзән»
Ачылу вакыты: 2016 ел, сентябрь
Урнашу урыны: Яшел Үзән районының 16-нчы урта гомуми белем бирү мәктәбе
Тәнкыйть
Искәндәр Сираҗи, «Сираҗи сүзе» газетасының баш мөхәррире: Мин «Сәләт»не электән беләм. Заманында... анда балаларны милли рухта тәрбиялиләр иде. Беренче елларда барысы да әйбәт кенә барды. Аннан соң әйдаманнары арасында татарча белми торган «Настя апа»лар барлыкка килә башлады. Заманында Җәүдәт Сөләйманов чыннан да яхшы әйбер уйлап чыгарды: татар балаларын милли мохиттә тәрбияләү, миллилек нигезендә берләштерү. «Сәләт» чыннан да берләштерә. Әмма ул милли идея нигезендә берләшкән әйбергә әйләнмәде, ул гап-гади лагерьга әверелде. «Сәләт» кирәк, әмма хәзерге формасында түгел. Хәзерге формасы — спекулятив форма. «Милли» дигән сүзне калдырдылар, ә миллилекне юкка чыгардылар һәм гади лагерьлар кебек үк акча эшләү формасына гына кайтып калдылар.
Вечин
Вечин — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Рёфинген
Рёфинген — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Мосевцы
Мосевцы (Мосеўцы ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Шчучынский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Гоздава (Куявия-Диңгез буе воеводалыгы)
Гоздава  — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Флорис-ди-Гояс
Флорис-ди-Гояс — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Гояс штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Стулово (Киров өлкәсе)
Стулово (Стулово) — Киров өлкәсенең Слободской районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (96%), татарлар (1%), арлар (3%).
Рәһимли (Агсу)
Рәһимли  (Rəhimli ) — Әзербайҗанның Агсу районына караган авыл.
Лекшор
Лекшор — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Лун-Вож елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 12 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Печора кушылдыклары бассейны Уса кушылганчы, елга бассейны — Печора.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Нэрима
Нэрима — Япония дәүләтенең Токио префектурасында урнашкан шәһәр.
Ненеһатун (Арнавуткөй)
Ненеһатун (Nenehatun) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Истмала иле Арнавуткөй илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Нэрима
Тарихы
Нэрима шәһәре 1947 елның 1 августында шәһәр статусын ала.
Халкы
2008 елның 1 гыйнварына шәһәрдә 702202 кеше яшәгән. Халык тыгызлыгы - 1 км²-га 14580 кеше тәшкил иткән.
Географиясе
Шәһәр территориясе 48.16 км² тәшкил итә.
Казе Негри (Ровиго)
Географиясе
Казе Негри Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Индышняя
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Караидел елгасы, Нязепетровск гидротөененнән Павловск гидротөененә чаклы Әй елгасын кертмичә. Кече елга бассейны — Агыйдел, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Чим (Лоптюга кушылдыгы)
Чим  — Россия территориясеннән ага торган елга. Архангельск өлкәсе, Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга Лоптюга елгасының уң ярына тамагыннан 46 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 75 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Мезень елгасы башыннан Малонистогорская авылы янындагы су үлчәү постына кадәр. Кече елга бассейны — Өстәмә бассейны юк, елга бассейны — Мезень.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Яңа Воронински
Яңа Воронинский (Нововоронинский) — Чиләбе өлкәсенең Верхнеуральск районы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (38%), татарлар (5%), башкортлар (8%), казахлар (49%).
Келлер (Зонгулдак)
Келлер (Keller) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Зонгулдак иле Зонгулдак илчесенә караган бер авыл (köy).
Xuan Manuel Santos
Xuan Manuel Santos Kalderon (ispança Juan Manuel Santos Calderón; 1951, Bogota) — Kolumbiä prezidentı (2010 yıldan), milli saqlanu elekke ministrı, tınıçlıq ölkäsendä Nobel premiäse iäse (2016).
2016 yılnıñ 26 sentäberendä FARC digän partizan törkeme belän solıx kileşüen imzalıy, şulay itep 1964 yılda başlanğan watandaşlar suğışın tuqtata. Şunıñ öçen 2016 yılda tınıçlıq ölkäsendä Nobel premiäsenä layıq bula.
Santos bilgele säyäsi näseldän çığa, däw ätiseneñ abıyı Eduardo Santos ta 1938-1942 yıllarda Kolumbiä prezidentı bula.
Watandaşlar suğışı
Kolumbiädäge suğış 1964 yıldan birle räsmi räweştä watandaşlar suğışı dip iğlan itelsä dä, ul 1940nçı yıllarda liberallar, konservativlar häm kommunistlar arasındağı qatı köräştän başlandı diärgä mömkin.
Urta-uñ köçlär wäkile Santos xäkimiätkä kilü belän partizannarğa qarşı köräşneñ köçäytelüen beldersä dä, 2012 yılda anıñ xökümäte FARC belän söyläşülär başladı.
Bu yılnıñ avgustında Kolumbiädä atışlarnı tuqtatuğa ireştelär, ä sentäber ayında inde solıx turında kileştelär.
(9786) Гакутэнсоку
(9786) Гакутэнсоку — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1995 елның 19 гыйнварында Т. Кобаяси тарафыннан Оидзуми обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1995 BB» саналган.
Камон (Арьеж)
Камон (Camon) — Франциянең Арьеж департаментына караган коммуна, Мирпуа кантонына карый.
Шоймерешть
Шоймерешть — Румыниянең Нямц жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Рипли (Көнбатыш Вирджиния)
Рипли  — Америка Кушма Штатларының Көнбатыш Вирджиния штатында урнашкан шәһәр.
Игорь Колодинский
Игорь Колодински (Игорь Георгиевич Колодинский,, — , ) — РФ волейболчысы, пляж волейболчысы, Россия чемпионатларының алтын (2002/03, 2003/04, 2004/05) һәм көмеш (2005/06) призчысы; пляж волейболы буенча Россия чемпионы (2006, 2008, 2009), Дөнья чемпионатының көмеш (2007) һәм Европа чемпионатының бронза (2009) призчысы.
Рипли (Көнбатыш Вирджиния)
Тарихы
Рипли шәһәре  елда нигезләнгән.
Кузьниця-Домбровска
Кузьниця-Домбровска — Польшаның Ополе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Оса районы (мәгънәләр)
Оса районы — күп мәгънәле гыйбарә.
Валя-Винулуй (Бистрица-Несеуд)
Валя-Винулуй — Румыниянең Бистрица-Несеуд жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Наррос-де-Маталайегуа
Наррос-де-Маталайегуа — Испаниянең Саламанка провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Мотча
Мотча (Мотча ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Навагрудский районында урнашкан авыл.
Гримени
Гримени — Франциянең Манш департаментында урнашкан коммуна.
Пачеко (Калифорния)
Пачеко  — Америка Кушма Штатларының Калифорния штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Воррен-Парк (Индиана)
Воррен-Парк  — Америка Кушма Штатларының Индиана штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Хоакин Колом
Хоакин Колом (Joaquín Colom Barrufet,, — , ) — Андорра һәм Испания баскетболчысы, Россия чемпионатының көмеш призчысы (2015/2016).
(17383) 1981 EE12
(17383) 1981 EE12 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1981 елның 1 мартында Шелте Бас тарафыннан Сайдинг-Спринг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1981 EE12» саналган.
Липовцы (Мари Ил)
Липовцы (Липовцы, Липовцы) — Мари Илнең Советский районында урнашкан авыл.
Рехтенбах
Рехтенбах — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Бешейлүл (Куйуҗак)
Бешейлүл (Beşeylül) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Айдын иле Куйуҗак илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Вешково
Вешково — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Мохавичы (Лидский районы)
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Монастырское (Киров өлкәсе)
Монастырское (Монастырское) — Киров өлкәсенең Юрья районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Тарих
1857 елда нигезләнгән.
Халык
Халык саны динамикасы:
Аурупа (мәгънәләр)
Европа:
Александр Колотилко
Александр Колотилко (Александр Анатольевич Колотилко,, — , ) — Россия һөнәри футболчысы (һөҗүмче).
Ромни (Көнбатыш Вирджиния)
Ромни  — Америка Кушма Штатларының Көнбатыш Вирджиния штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Ромни шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(9787) 1995 BA3
(9787) 1995 BA3 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1995 елның 27 гыйнварында С. Уэда, Х. Канэда тарафыннан Кусиро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1995 BA3» саналган.
Шоймешть
Шоймешть — Румыниянең Прахова жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(17384) 1981 EM12
(17384) 1981 EM12 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1981 елның 1 мартында Шелте Бас тарафыннан Сайдинг-Спринг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1981 EM12» саналган.
Уеес
Уеес — Франциянең Ло һәм Гаронна департаментында урнашкан коммуна.
Фонти-Боа (Амазонас)
Фонти-Боа  — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Амазонас штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Сангалан (кәнд)
Сангалан  (Sanqalan ) — Әзербайҗанның Агсу районына караган авыл.
Ненеһатун (Дариҗа)
Ненеһатун (Nenehatun) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Коҗаэли иле Дариҗа илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Казе Негро (Асти)
Казе Негро — Италиянең Пьемонт төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казе Негро Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Петропавел татар театры
Петропавел татар театры, Төньяк Казакъстан татар театры — 1910-1938 елларда Петропавел (Кызылъяр, ) шәһәрендә эшләп килгән татар драма театры.
Тарих
Акмола губернасында иң беренче булып, театр эшләре Атбасар шәһәрендә һәм өязендә башлана. Атбасарның татар эшчеләре 1905 елда аң-белем тарату, театр эшләрен башлап җибәрү өчен абыйлы-энеле Кәрим һәм Хәмит Сутюшевлар, Сабир Шәрипов, Усман Әптерәшитов җитәкчелегендә түгәрәк төзиләр. 1909 елда сәхнәгә кую өчен «Беренче театр» һәм «Хат болгатты» пьесалары әзерләнә. Рөхсәт алу артыннан йөрүләр берничә айга сузылу сәбәпле, спектакль 1910 елның 30 гыйнварында гына уйнала. Тамашадан кергән керем мәктәптә укучы ярлы татар балалары өчен бирелә. Атбасарда атна саен спектакльләр куела башлый.
1910 елда «Сәйяр» труппасы Петропавелда 3 тапкыр спектакль куеп китә. 1911 елда Мөхтәр Мутин, Фәттах Латыйпов, Камил Мотыйгый спектакль-концертлар белән килә.
HD194989
HD194989 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Петропавел татар театры
Тарих
Соңрак, Петропавелда адвокат Закир Ишмөхәммәдов ярдәме белән, Кызыл хач һәм яралы солдатлар файдасына уйнау өчен генә дип, «Өч хатын белән тормыш» спектакленә рөхсәт алына.
Инкыйлабтан соң
1917 елның августында Петропавелда РСДРП (б) комитеты янында татар эшчеләренең «Мөселман эшче демократиясенең музыка-драма җәмгыяте» («Демократ») төзелеп, эшли башлый. «Төрек-татар мәгариф вә мәдәният дәрнәге» исемендәге түгәрәк («Дәрнәк») тә эшли. Шәһәр ак чехлар һәм Колчак гаскәре кул астында калгач, «Демократ» идән астында эшләүгә күчә. «Дәрнәк» түгәрәге Колчак армиясенең аң-белем тарату бүлеге контроле астында спектакльләр куя.
HD194989
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Петропавел татар театры
Инкыйлабтан соң
1919 ел башында Петропавелга килгән Габдулла Кариев, Шакир Шамильский (Вахитов) «Демократ» һәм «Дәрнәк»не кушылырга димлиләр. «Демократ» артистлары, Кариевка хөрмәт йөзенән, берничә спектакльдә уйнарга риза булалар.
1919 елның октябрендә шәһәргә Кызыл гаскәр кергәч, театр эшләре алга китә. Байларның, кызыллардан качырып, Меновой дворга яшергән сандык-сандык малларыннан 8-9 сандык кыйбатлы киемнәре шәһәр театрына алына. Һәвәскәрләр кызыл гаскәриләр өчен спектакльне күп вакыт бушлай куялар. Түбән каланың 2нче мәктәбе янында балалар труппасы төзелә.
1920 елның башында Себердә байлык ягыннан беренче саналган Кәрим Сутюшев исемендәге Татар эшчеләре клубы каршында уйнап килгән һәвәскәрләр труппасын 5нче армия фронт бригадасы вәкиле Зәки Баязитский (Вәлиев) 15 кешелек һөнәри труппага әйләндерә, шулай итеп Петропавел татар театрына нигез салына. Татар театры элекке Сәүдәгәрләр клубы бинасында урнаша. 1921 елның февралендә Акмулла губернасында кулаклар кузгалышы вакытында театр эшен туктата. Кузгалыш басылгач, Сәет Сәгъдиев җитәкчелегендәге күчмә труппа Атбасар, Күкчәтау, Акмуллада 25 спектакль куеп кайта. Зәки Баязитский шәһәргә икенче кат килгәч, театр труппасын яңадан төзи. Ырынбурдан Барый Тарханов, Троицкидан Камал II (Габдрахман Камалетдинов), Уфадан Нуретдин Сакаев һәм Маһисәрвәр Сакаева килеп, труппага кушыла.
1923 елда Петропавелда Үзәк эшчеләр клубы яңабаштан төзелә, Татар-казакъ клубы аңа килеп кушыла.
Петропавелда татар сәхнәсендә хезмәт иткән артистлардан Кәрим Сутюшев белән Гариф Идрисов чехлар тарафыннан 1918 елда үтерелә, Хәким Моназаров белән Базар Байгачны кулаклар кузгалышы вакытында атып үтерәләр, Галим Мөстәкыймов чахоткадан 1925 елда үлә.
Репертуарда: «Галиябану» Мирхәйдәр Фәйзи, «Ил», «Булат бабай», «Хан кызы» (Кәрим Тинчурин), «Таһир-Зөһрә» (Фәтхи Бурнаш), «Мәкер һәм мәхәббәт» (Ф. Шиллер), «Һинд кызы» (А. Тархан). Петропавел шәһәрендә татар драма театры ярымһәвәскәр хәлендә 1938 елга кадәр эшләп килә. Совет хакимияте тарафыннан ябыла.
Ота (махсус район)
Ота — Япония дәүләтенең Токио префектурасында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Ота шәһәре 1947 елның 13 мартында шәһәр статусын ала.
Юныс Асылбаев
Асылбаев Юныс Баһаветдин улы (1908—1981) — 112-се Башкорт атлы дивизиясе сугышчысы, рядовой, гвардия кызылармеецы. Кызыл Йолдыз, 2-се дәрәҗә Ватан сугышы (1985) орденнары кавалеры
Ота (махсус район)
Географиясе
Шәһәр территориясе 59.46 км² тәшкил итә.
Юныс Асылбаев
Биографиясе
Асылбаев Юныс Баһаветдин улы 1908 елда Бөрҗән районы Явымбай авылында туа. 1941 елның җәй ахырында Бөрҗән районы хәрби комиссариаты тарафыннан Кызыл Армия га чакырыла. Авылда 5 баласы белән хатыны торып кала.
Асылбаев М. Шайморатов җитәкләгән 112-се атлы төмәненлдә ат караучы (повозочник) булып хезмәт итә. Хәрби Прокуратураның яшерен документларын Висладан алып Бранденбург шәһәренә кадәр бер урыннан икенче урынга күчерү һәм саклау бурычын башкарды.
«Кызыл Йолдыз» орденына тәкъдим ителгән награда кәгазендә Асылбаев Юныс турында язылган: «Дошманның авиацион һөҗүме вакытында прокурор Тесленко һәлак була. Асылбаев югалып калмый, олауны куркынычсыз урынга яшереп өлгерә, һәм шуның белән Хәрби Прокуратура канцеляриясен тулысынча югалтусыз саклап алып кала. Ул караган атлар һәр вакыт әзер, ашатылган, озак маршлар вакытында олауның соңлавына һәм бозылып утыруына юл куймый».
Сугышның ахырына чаклы булып, Бөек Җиңүне Берлинда каршылый. 1946 елда демобилизацияләнә.
Сугыштан кайткач Асылбаев Юныс колхозда бригадир булып эшли. Ветеран 1981 елда 73 яшендә вафат була.
Гровиль
Гровиль — Франциянең Манш департаментында урнашкан коммуна.
Кузьниця-Катовска
Кузьниця-Катовска — Польшаның Ополе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Педли (Калифорния)
Педли  — Америка Кушма Штатларының Калифорния штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Педли халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кампань-сюр-Ариз
Кампань-сюр-Ариз (Campagne-sur-Arize) — Франциянең Арьеж департаментына караган коммуна, Ариз-Лез кантонына карый.
Лелим
Лелим — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Печора елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 36 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Печора кушылдыклары бассейны Уса кушылганчы, елга бассейны — Печора.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Келмахмут (Элазыг)
Келмахмут (Kelmahmut) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Элазыг иле Элазыг илчесенә караган бер авыл (köy).
Высоково (Новодугино районы)
Высоково — Русиянең Смоленск өлкәсе Новодугино районы составына керүче авылы. Извеково авыл җирлеге составына керә. Халык саны — 8 кеше (2007 ел).
Өлкәнең төньяк-көнчыгыш өлешендә, Новодугинодан 12 километрга төньяк-көнбатыштарак урнашкан, автоюлыннан 8 километрга көнбатыштарак Смоленск — Дорогобуж — Вязьма — Зубцов юлында тора, Зерна елга ярында. Авылдан 14 километрга көньяк-көнчыгышырак Вязьма — Ржев сызыгында Новодугино тимер юлы станциясе урнашкан.
Тарих
Бөек Ватан сугышы вакытында, 1941 елның октябрь аенда, авылны фашист гаскәрләре басып алалар, кире 1943 елның мартынды азат ителә.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь.
Сергей Колотинский
Сергей Колотинский (Сергей Диомидович Колотинский,, — , ) — психиатр, хакыйкый дәүләт киңәшчесе (1913), Винница (1902—1907) һәм Мәскәү (1907—1917) округ психиатрия хастаханәләре директоры.
Гозданин (Куявия-Диңгез буе воеводалыгы)
Гозданин  — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Суборь (Киров өлкәсе)
Суборь (Суборь) — Киров өлкәсенең Даровской районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (99%).
Моцевичы
Моцевичы (Моцевічы ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Лидский районында урнашкан авыл.
Валя-Винулуй (Сату-Маре)
Валя-Винулуй — Румыниянең Сату-Маре жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Фонтора-Шавьер
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
(17385) 1981 EU13
(17385) 1981 EU13 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Фальс
Фальс — Франциянең Ло һәм Гаронна департаментында урнашкан коммуна.
Карагай (Маскары кушылдыгы)
Карагай — Россия территориясеннән ага торган елга. Башкортстанда Балакатай районы биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Маскары елгасының сул ярыннан 20 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 10 км.
Шойми
Шойми — Румыниянең Бихор жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Карагай (Маскары кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Вортингтон (Индиана)
Вортингтон  — Америка Кушма Штатларының Индиана штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Бешейлүл (Султанһисар)
Бешейлүл (Beşeylül) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Айдын иле Султанһисар илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Негрилья-де-Паленсия
Негрилья-де-Паленсия — Испаниянең Саламанка провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Вещичин
Вещичин — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Архип Колпаков
Архип Колпаков (Архип Иванович Колпаков,, — , ) — ЭККГ янарал-майоры, Кронштадт хәрби-диңгез базасы командиры (1940-1941), Балтыйк флоты тылы башлыгы урынбасары (1941-1944).
Рехтмеринг
Рехтмеринг — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ронсверт (Көнбатыш Вирджиния)
Тарихы
Ронсверт шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Мохран
Мохран (Мухраново) — Ырынбур өлкәсенең Иләк районында урнашкан торак пункт.
Халык
Милләтләр (2010): руслар — 59,7%, татарлар — 37,2%.
Чирь-Ю
Чирь-Ю — Россия территориясеннән ага торган елга. Архангельск өлкәсе, Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга Олы Лоптюга елгасының сул ярына тамагыннан 17 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 11 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Мезень елгасы башыннан Малонистогорская авылы янындагы су үлчәү постына кадәр. Кече елга бассейны — Өстәмә бассейны юк, елга бассейны — Мезень.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Сураханы (Агсу)
Сураханы  (Suraxanı ) — Әзербайҗанның Агсу районына караган авыл.
Логанер
Логанер (Ловэҥер, Логанер) — Мари Илнең Советский районында урнашкан авыл.
Халык
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (100%).
(9788) Ягами
Тарихы
1995 елның 11 мартында Т. Кобаяси тарафыннан Оидзуми обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1995 EQ1» саналган.
Леносъю
Леносъю — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Лемью елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 50 км.
Форкетинья
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Леносъю
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Печора кушылдыклары бассейны Уса кушылганчы, елга бассейны — Печора.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Высоково
Высоково — Россиядә топоним:
Казе Негрони (Терни)
Казе Негрони — Италиянең Умбрия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казе Негрони Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Михаил Колчанов
Михаил Колчанов (Михаил Егорович Колчанов,, — , ) — Советлар Берлеге каһарманы (1945).
Нергизли (Нусайбин)
Нергизли (Nergizli) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Мардин иле Нусайбин илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Губервиль
Губервиль — Франциянең Манш департаментында урнашкан коммуна.
Сэтагая
Тарихы
Сэтагая шәһәре 1947 елның 13 мартында шәһәр статусын ала.
Халкы
2008 елның 1 гыйнварына шәһәрдә 855416 кеше яшәгән. Халык тыгызлыгы - 1 км²-га 14728 кеше тәшкил иткән.
Географиясе
Шәһәр территориясе 58.08 км² тәшкил итә.
Моцевцы
Моцевцы (Моцеўцы ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Шчучынский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
(9789) 1995 GO7
(9789) 1995 GO7 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1995 елның 4 апрелендә С. Уэда, Х. Канэда тарафыннан Кусиро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1995 GO7» саналган.
(17386) 1981 EA23
(17386) 1981 EA23 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Кузьниця-Лигоцка
Кузьниця-Лигоцка — Польшаның Ополе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Пейнс-Крик (Калифорния)
Пейнс-Крик  — Америка Кушма Штатларының Калифорния штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Пейнс-Крик халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ахун (Бүздәк районы)
Демография
1917 елда Ахунда 520 кеше яши, милләте буенча барысы татарлар. 2нче Ахунда 52 татар һәм 9 типтәр яши.
Өч ел узуга, 1920 елда Иске Ахунда 543 татар һәм 1 рус, 2нче Ахунда 65 татар исәпкә алына.
2002 елда 2 торак пункты буларак исәпкә алынган Иске Ахун һәм 2нче Ахун. Иске Ахунда – 30% татар, 56% башкортлар, 2нче Ахунда – 100% башкорт.
Социаль тармак
Авылда төп (9 класслы) урта мәктәп эшли.
HD195020
HD195020 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Крево сарае
Сарай — архитектура комарткысы һәм тарихи, туристлык объект.
Тарихы
Бөек Литва кенәзлегендә беренче сарай (төзелеш XIII гасыр азагында төзелә башлаган дигән фараз бар) Шляхтянка һәм Кревлянка елгалары кушылган җирдә XIV гасырда төзелгән. Сарайның төп өлеше баткак субасар болын уртасында төзелгән, оборона стеналарының яртысы ясалма киңәйтелгән комлы дюнда төзелгән. Крево сарае күп кенә вакыйгалар урыны һәм шаһиты булган. Ул тиздән төзелеп беткәч тә таш ядрәләргә утка тотылган (алар көнбатыш стенасы янында казу эшләре вакытында табылган), хәрби галереясы яндырылган.
Яңа Георгиевски
Яңа Георгиевский (Новогеоргиевский) — Чиләбе өлкәсенең Бреды районы составына керүче авыл.
Крево сарае
Тарихы
1382 елда замокның җир асты йөрү урынында бөек кенәз Ягайло боерыгы буенча бөек кенәз тәхетенә дәгъвачы бабае Кейстут буып үтерелә. Шул ук вакытта Кейстутның улы — Витовт хатыны Аннаның хәйләкәрлеге аркасында качып котыла. Хезмәтче хатын-кыз киемендә үзен эзәрлекләгән үтерүчеләрдән ул кача ала һәм хатыны белән Полоцкка китә, үзенең урынына каты авырган кенәзне сүрәтләгән хатынны калдыра
Шоймош
Шоймош — Румыниянең Арад жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Яңа Георгиевски
Халык
Халык саны динамикасы:
Крево сарае
Тарихы
1385 елда замокта Крево униясе —бөек кенәз Ягайло идарәсе астында ВКЛ һәм Польша берләшмәснең шартлары эшләнә. 1433 елда Крево замогын тәхеткә дәгъвачы бөек кенәз Свидригайло били. 1503-1506 елларда йозак еш камауда тотыла, аңа татарлар зыян итә, әммә тиздән ул яңадан төзелә. 1519 елда тирән рейд барышында Кревоны Мәскәү воеводалары басып ала. XVI гасырның икенче яртысында Крево замогында качкын рус кенәзе Андрей Курбский яши. Сарай ипләп оборона әһәмиятен югалта. XVIII гасырда әле Крево замогы яхшы торышта була. Соңрак ул җимерелә башлый, аны Беренче бөтендөнья сугышы тәмамлап куя. Сугыш вакытында Крево аша фронт сызыгы үтә, ул 1915 елның көзеннән урынны ике өлешкә билгели. Замок немецлар басып алган территориядә кала, биредә сыену урыны һәм күзәтү пунктлары төзелә, һәм өч елдан артык позицион сугышлар алып барыла. 1917 елның җәендә, Сморгонь – Крево участкасында Россия армиясенең иң зур һөҗүме үтә (төп һөҗум юнәлеше немец оборонасын соңгы, Вильнога чыгу өчен сайлана). Операция бик җитди әзерләнә — әле Россия армиясе беркайчан да сугыш урынына көчле артиллерия — якынча төрле калибрлы 800 корал (Англия һәм Америка заводларыннан Мурманск һәм Владивосток аша Крево 20 км ераклыкка атучы артиллерияне Крево янындагы позицияләргә җиткергәннәр) җыймаган. Бөтен батареяларга да артиллерия әзерлеге өчен көчле немец ныгытмаларын җимерергә сәләтле өстәмә боеприпаслар бүленә. Операция 19 июльдә башлана һәм дүрт көн дәвам итә, шуларның өч көне артиллерия әзерлегенә китә. Дошман позициясенә карата шушындый көчле утны Россия армиясе әле беркайчан да алып бармый. Аның тыгызлыгы көн саен көчәя һәм 21 июльдә иң кызу нөктәсен җитә. Ату вакытында бигрәк тә Кенәз башнясы һәм сарайның көньяк өлешендәге диварлары зыян күрә
Шоймош
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Крево сарае
Тарихы
1921 елда Рига тынычлык килешүен төзегәннән соң Крево замогы яшь Польша дәүләте составында кала. Рус артиллериясы һөҗүменнән калган хәтта шул җимереклекләрнең тарихи кимәлләрен аңлап, Польша властьлары 1929 елда Кенәз башнясы калдыкларының консервациясен үткәрә, әммә реставрацияләүгә кадәр әле эш барып җитми. 1970 елда замокны М.А.Ткачев җитәкчелегендә экспедиция тикшерә. 1985 елда эзләнү О.А.Трусов һәм М.А.Ткачев җитәкчелеге астында үтә. 1988 елда И.М.Чернявский җитәкчелеге астында үтә. Сарай җимереклекләрен консервацияләу 2004 елда дәвам итә; шул чакта студент-волонтерлар Кейстут Башнясына керү урынын консервацияләделәр. Соңрак, стенасына аварияга каршы конструкцияләр куела, ул стенаның бу өлешен явым-төшем тәьсиреннән саклый.
Фарг-сюр-Урбиз
Фарг-сюр-Урбиз — Франциянең Ло һәм Гаронна департаментында урнашкан коммуна.
Яңа Георгиевски
Халык
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (69%), татарлар (5%), башкортлар (13%), казахлар (11%).
Крево сарае
Хәзерге торышы
Безнең көннәргә кадәр замокның җимереклекләре сакланып калган.
2005 елда җирле «Крево замогы» хәйрия фонды оештырыла, аның максаты Крево замогын саклауга булышу. Фонд ел саен Кревода һәм башка торак пунктларда мәдәни һәм башка чаралар үткәрә. Сарай җимерелү чигендә. Кайбер урындагы халык һәм туристлар сарай территориясеннән борынгы ташларны һәм кирпечләрне ташып ала. 2018 елда замоклы консервацияләу, яңару буенча эшләр башлана.
Архитектура
Сарай үз планында таш диварлар менән уратып алынган дөрес булмаган дүрт почмак бина. Төньяк стенасының озынлыгы 85 м, көнчыгыш — 108,5 м, көньяк — 71,5 м, көнбатыш ягы — 97,2 м. Диварларының калынлыгы — 2,5—3 м, биеклеге якынча 10-13 м. Диварлары хәрби галереялар дәрәҗәсе өстендә кадәр кыр ташыннан төзелгән, 7 метр чамасы биеклектә зур кирпечләрдән 2 метр тирәсе билбау кебек түшәлгән. Сарай почмакларында ике манара булган. Төньяк һәм Кенәз башнясы, планында квадрат диярлек (18,65 × 17 м) оборона стеналары периметрыннан чыгып тора. Башняда ким дигәндә 4 кат һәм нигезендә подвал-төрмә булган, улара арасыннан үтеп йөрү урыннары стена калынлыгында булган. Кенәз башнясыннан диагональ буйлап эченнән сарай стеналарына 11х10,65 м зурлыктагы Кече манара төзелгән. Стеналары 3 м дәрәҗәсе өстендә кадәр таштан, югарырак кирпечтән төзелгән. Керү капкасы көньяк-көнчыгыш өлештә урнашкан. Сарай ихатасында тимерчелек, торак каралтылар урнашкан, буа булган.
Легендалар
Крево сараеның иң канлы һәм иң куркыныч риваяте – төнлә сарай диварлары янында этен йөртүче кызны күрү турындагы риваять. Кайчандыр сарайда ике кенәз яшәгән һәм алар бәхетсезлеккә күрә бер кызга гашыйк була. Берсе көнчеллегеннән икенчесен үтерә, әммә кыз аны яратмый. Монда котырган кенәз кызны диварга беркетеп куярга куша. Кыз эте белән беркайчан да аерылмаганга күрә мескен хайванны да шул ук язмыш көтә.
Шул чакта сарайда яшәгән кешеләр сөйләвенчә, берничә көн йөрәк өзгеч тавышлар һәм эт өрүе ишетелә, әммә тиздән тынычлык була. Шуннан соң күпләр срай диварлары янында төннәрен этен йөртүче кызны күрә башлый. Әгәр кинәт ул кемне да күреп калса, килеп кочакларга һәм әсир итәргә маташа. Ә кем дә кем аның сихырына бирешә икән, иртән ватык сөякләре белән үле гәүдәсен тапканнар.
Гәрә
Гәрә (гәрәле, гәрәй) — башкорт кабиләсе. Телләре башкорт теленең төньяк-көнбатыш диалектының түбән агыйдел-ык сөйләшенә карый.
Этноним
«Гәрә» этнонимы башкортлардан тыш казакларда, кырым татарларында, монголларда, төркмәннәрдә һәм башка халыкларда билгеле.
Рәшит-әт-дин билгеләвенчә, кираитлар — күп санлы һәм көчле төрки берләшмә булып, Кытай чигендә үз дәүләтен төзегәннәр. Бу дәүләт 1202 елда монголлар белән басып алына. XIII гасырда монголларга эйәреп, Жучи улусының үзәгенә, кирәит һәм коңграт кабиләләре күченәләр, монда кыпчак белән аралаштырып аларның телләрен үзләштерәләр. Аннары кайбер Көнчыгыш Аурупа һәм Урта Азия халыклары составына, шул исәптән башкортларның составына гәрә һәм гәрәй-кыпчак ырулары буларак инәләр. «Чыңгызнамә дәфтәре»ндә Чыңгызханның үзеннән кул атрибутларын алган кайбер башкорт кабиләләренең башлыклары атап үтелә: Кыят бәк, Коңграт бәк, Уйшин Майкы бәк, Урда бәк, Тамъян бәк, Кыпчак бәк, Юрматы бәк, Кирәит бәк, Мөйтән бәк, Бөрҗән бәк, Калдар бәк, Алйот бәк, Катай бәк. Ю. М. Йосыпов фикеренчә, XIV гасырның икенче яртысында Башкортстанда сәяси оешма — «Тура-хан ханлыгы» барлыкка килгән, монда төп рольне кирәит-куңгратлар уйнаган.
Гәрәйләрнең риваятләре буенча, алар Урал буенча кыпчак белән бер вакытта килгәннәр. Алар башта Агыйдел тамагы буендагы районда — үзләре һаманда «ил-гәрә» ягъни «гәрә иле» дип атаган урында көн иткәннәр. Биредә гәрәләр янәйләрне сизелерлек кысрыклап, аларның күбесен нәсел составында ассимиляцияланган. Азагырак, XIV—XV гасырларда кабиләнең бер өлеше Агыйделнең аръягындагы урманнарга — Бүә һәм Тере Танып елгалары арасына үтеп керәләр, һәм «урман-гәрә» исемен алалар.
Гәрәйләрнең җирләре байлар, бүләр, ирәкте, елан, янә, кыргыз, таз, уран һәм уаныш кабиләләре биләмәләренә күрше була. Башкортстанның Рус дәүләтенә кушылуына соң, кабиләнең җиргә җирләре Казан даругасының Гәрәй улусын тәшкил итә, аннары ул Ил-Гәрәй һәм Урман-Гәрәй улусларына бүленә. Гәрә кабиләсе башкортлары барлык башкорт ихтилалдарында актив катнашканнар. П. И. Рычков мәглүмәтләренә тиешле XVIII гасыр уртасында Гәрәй улусында 273 йорт исәпләнгән. Гәрәйләрнең җирләре XVIII—XIX гасырларда Бөре һәм Минзәлә өязләренә, ә 1798-1854 елларда, Башкортстанда идарә итүнең кантон системасы чорында — 5-нче (10 нчы, 11 нче) һәм 11 нче (12 нче) башкорт кантоннарына карый.
Рёц
Рёц — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ольмедо-де-Камасес
Ольмедо-де-Камасес — Испаниянең Саламанка провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.