cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Сыпаль-Кы (елга)
Сыпаль-Кы — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Кыпа-Тэма кушылдыгының уң ярыннан 59 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 195 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Таз елгасы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Таз.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Доброгощ (Түбән Силезия воеводалыгы)
Доброгощ  — Польшаның Түбән Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Ужлеп
Ужлеп — Россия территориясеннән ага торган елга. Алтай Республикасы, Алтай крае биләмәләрендә ага. Елга Чапша елгасының сул ярына тамагыннан 64 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 11 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Катунь елгасы. Кече елга бассейны — Бия һәм Катунь, елга бассейны — (Югары) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Пысочемъёль
Пысочемъёль — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Нившера елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 12 км.
Корнелювка (Люблин воеводалыгы)
Корнелювка  — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Пысочемъёль
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Вычегда, елга бассейны — Төньяк Двина.
Корнелювка (Люблин воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Пысочемъёль
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
(7163) Barenboim
(7163) Barenboim — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1984 елның 24 февралендә Элеанор Хелин, Скотт Данбэр тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1984 DB» саналган.
(14417) 1991 RN13
(14417) 1991 RN13 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1991 елның 13 сентябрендә Генри Хольт тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1991 RN13» саналган.
Кузулук (Карасу (Сакарья))
Кузулук (Kuzuluk) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Сакарья иле Карасу (Сакарья) илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Покшивниця (Остроленцкий повяты)
Покшивниця  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Пыркаг-Игай
Пыркаг-Игай — Россия территориясеннән ага торган елга. Тум өлкәсе, Омск өлкәсе, Новосибирск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Пеноровка елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 15 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — (Югары) Об кушылдыклары бассейны Кет белән Васюган арасы, елга бассейны — (Югары) Об Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Ка Бози (Модена)
Ка Бози — Италиянең Эмилия-Романья төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Ка Бози Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Бутан
Бутан (Дзоңха: འབྲུག་ཡུལ་, транслит.: Druk Yul; ), рәсми рәвештә Бутан Патшалыгы буларак мәгълүм (Дзоңха: འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་, транслит.: Druk Gyal Khap) ул Көнчыгыш Һималайяларда диңгезгә чыгуы булмаган дәүләт. "Друк Юл" яки "яшен аждаһасы җире" буларак мәгълүм Бутанга Тибет мәдәнияте һәм Тибет Буддачылыгы гаять зур йогынты ясаган һәм ул Тибет һәм Һиндстан арасында урнашкан. Непал һәм Бангладеш Бутанга якын урнашкан, әмма җир чиге юк. Илнең халык саны 754000-тән артык һәм территориясе 38394 квадрат киломтер (14824 квадрат миль), ул җир мәйданы буенча 133-енче урында һәм халык саны буенча 160-ынчы урында. Бутан конституцион монархия, дәүләт дине булып Ваджраяна Буддачылыгы тора.
Дин
Бутанда Ваджраяна Буддачылыгы, Һинд дине, Бон, Христианлык, Ислам һәм башка диннәр таралган.
Вейтсфилд (Вермонт)
Вейтсфилд  — Америка Кушма Штатларының Вермонт штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Викрово (гмина Пасленк)
Викрово  — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Атлантида
Атлантида - риваятләр буенча, югалган билгесез утрау-дәүләт, яки архипелаг, континент. Антлантиданың кайда урнашканлыгы билгеле түгел. Платон сүзләре буенча Атлантида Атлант тауларына каршы якта урнашкан булган. Утрау б.э.к. 9500 елларда җир тетрәү нәтиҗәсендә халкы белән бергә су астында калган дип баралар.
Атлантида белән кызыксынучыларны атлантологлар диләр.
Алпарслан (Алачам)
Алпарслан (Alparslan) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Самсун иле Алачам илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Мэндота (Иллинойс)
Мэндота  — Америка Кушма Штатларының Иллинойс штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Мэндота шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сеткасес
Сеткасес — Испаниянең Жирона провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сен-Жерве (Жиронда)
Сен-Жерве — Франциянең Жиронда департаментында урнашкан коммуна.
Бесси-сюр-Кюр
Бесси-сюр-Кюр — Франциянең Йонна департаментында урнашкан коммуна.
Кантагалу (Рио-де-Жанейро)
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Владимир Сохатский
Владимир Сохатски (Владимир Александр улы Сохатски,, — , ) — РФ хоккейчысы (капкачы), Братина купьıсы иясе (2012, 2013), Яшьләр хоккей лигасының бронза призчысы (2010), Кыйтга хоккей лигасының бронза призчысы (2014).
Ососкова (Талица шәһәр округы)
Ососкова (Ососкова) — Свердловск өлкәсенең Талица шәһәр округы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
Стараволя
Стараволя (Стараволя ) — Белоруссиянең Брест өлкәсе Пружанский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас, дәүләттә иң җылы климат шушы төбәктә. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза.
Киль
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Тонкино районы
Тонкино районы (Тонкинский район) — Түбән Новгород өлкәсе составына керүче муниципаль район.
Административ үзәк — Тонкино шәһәр тибындагы бистәсе.
Тарих
Район 1929 елда Түбән Новгород (Горький) краеныңШәрья округы составында барлыкка килгән. 1936 елдан — Горький өлкәсе составында.
Халык
Милли состав (2010): урыслар (95,3%), чирмешләр (3,5%).
Административ бүленеш
Тонкино районы составына 1 шәһәр 4 авыл җирлеге керә.
Корнелювка-Колёния
Корнелювка-Колёния — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Победа (Тәтеш районы)
Победа — Татарстан Республикасының Тәтеш районындагы поселок.
Фасцишова
Фасцишова — Польшаның Кече Польша воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Регенсбург
Регенсбург — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Терхеуши
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(14418) 1991 RU16
(14418) 1991 RU16 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1991 елның 15 сентябрендә Генри Хольт тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1991 RU16» саналган.
Кривошеины
Кривошеины (Кривошеины) — Киров өлкәсенең Орлов районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2010 елгы җанисәп буенча даими яшәүче халкы юк.
Федри
Федри (Fédry) — Франциянең Югары Сона департаментына караган коммуна.
Александр Спивак
Александр Спивак (Александр Иван улы Спивак,,  — , ) — тау инженер, БР ФАнең шәрәфле академигы, техник фәннәр дуктыры (1972), прфаисыр (1972), БАССРның һәм РСФСРның атказанган фән эшлеклесе (1967, 1974), ССҖБнең атказанган нифетчесе (1980), Уфа нифет институты риктыры (1976-1994).
Добромеж (Түбән Силезия воеводалыгы)
Добромеж  — Польшаның Түбән Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(7164) Бабаджанов
(7164) Бабаджанов — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1984 елның 6 мартында Эдвард Боуэлл тарафыннан Андерсон-Меса обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1984 ET» саналган.
Сильс
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кузулук (Азизие)
Кузулук (Kuzuluk) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Эрзурум иле Азизие илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Покшивниця (Пултуский повяты)
Покшивниця  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Пытыр-Ю
Пытыр-Ю — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы, Архангельск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Ёлва елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 10 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Вычегда, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Юфкалы (Шемдинли)
Юфкалы (Yufkalı) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Хаккари иле Шемдинли илчесенә караган бер авыл (köy).
Вилими
Вилими — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Белмонт (Виргиния)
Белмонт  — Америка Кушма Штатларының Виргиния штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Белмонт халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гласкок (округ, Техас)
Гласкок — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Гарден-Сити шәһәре.
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1887 елда оештырыла.
Халкы
2019 елда халык саны 1406 кеше тәшкил иткән.
Территориясе
Округ мәйданы 2334 км² тәшкил итә.
Сырая (Тетеркина кушылдыгы)
Сырая — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Тетеркина елгасының уң ярыннан 7 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 13 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Таз елгасы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Таз.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Станислав Кирсанов
Станислав Кирсанов (Станислав Николай улы Кирсанов,, — , ) — спортчы (боксчы), СССРның халыкара дәрәҗәле спорт остасы (1965), СССРның шәрәфле спорт остасы (1963), РФның атказанган тренеры (1996), халыкара категорияле хөкемче (1986), СССР (1965), РСФСР (1960, 1962-1965). 1996 һәм 2000 елгы Олимпия уеннарында хөкемче булган.
Холодный Ключ (Кырыкмас кушылдыгы)
Холодный Ключ — Удмуртиядә һәм Татарстан Республикасында елга, Кырыкмас елгасының иң зур уң кушылдыгы.
Холодный Ключ елгасының озынлыгы 15 км тәшкил итә. Сарапул калкулыгының аз халык яши торган җирендә ага.
Холодный ключ кушылдыгы Удмуртиянең Сарапул районының көньяк-көнбатышында, Калашур авылыннан 4,5 км төньяк-көнчыгышка таба башлана. Агымның  юнәлеше үзгәрүчән, гомуми юнәлеш-көньяк-көнчыгыш. Дулкынлы урынның чокырлары кискәләнгән өске өлешендә ага, аскы өлешендә Татарстан белән чик буйлап урман массивында ага. Татарстан Республикасының Әгерҗе районы территориясендә Кырыкмас елгасына коя. Агым көйләнгән.
Елгада уртача агымда Яңа Макшаклар бистәсе һәм тамактан ерак түгел (2012 ел) халык саны 14 кеше булган Кырыкмас кордоны урнашкан. Елга бассейнында башка торак пунктлар юк.
Су реестры мәгълүматлары
Россия дәүләт су реестры мәгълүматларе буенча Кама бассейны округы на карый,  елга су хуҗалыгы участогы — Иж елганың чишмә башыннан елга тамагына кадәр, елга бассейны — Чулман ның кушылдыклар бассейны Агыйдел гә койган урынга кадәр. Елга бассейны — Чулман.
Дәүләт су реестрындагы су объекты коды — 100101012111100027460.
Амнаш
Амнаш — Румыниянең Сибиу жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
HD140604
HD140604 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Старадубцы
Старадубцы (Старадубцы ) — Белоруссиянең Брест өлкәсе Кобрынский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас, дәүләттә иң җылы климат шушы төбәктә. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза.
Узунгур
Узунгур — Россия территориясеннән ага торган елга. Алтай Республикасы, Алтай крае биләмәләрендә ага. Елга Тюнь елгасының сул ярына тамагыннан 1 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 14 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Катунь елгасы. Кече елга бассейны — Бия һәм Катунь, елга бассейны — (Югары) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Корни (Польша)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Деогарһ, Уттар-Прадеш
Деогарһ ул Һиндстанның Уттар-Прадеш штатының Лалитпур районында авыл. Ул Бетва Елгасының уң ярында һәм Лалитпур калкулыкларыннан көнбатышта урнашкан. Ул Гупта Империясе һәйкәлләре һәм кальганың эчендә һәм тышында Һинд дине һәм Җәйничелек чыгышлы борынгы һәйкәлләр өчен мәгълүм. Гупта гыйбадәтханәсе Һинд дине Ходае Вишнуга багышланган, популяр рәвештә ул Дашаватара Гыйбадәтханәсе буларак мәгълүм һәм безнең эраның 6-ынчы гасыры белән даталана, ул Төньяк Һиндстанда иң иртә мәгълүм булган Панчьятна гыйбадәтханәсе. Калкулыкта кальганың көнчыгыш өлешендә Җәйничелек гыйбадәтханәләре хөкем сөрә, боларның иң борынгысы 8-енче яки 9-ынчы гасырга карый. Җәйничелек гыйбадәтханәләреннән тыш, "иконографик һәм стилистик төрлелегенең" Җәйничелек сурәтләре стена фрескалары кальганың махус хасиятләре булып тора. Кальгадан Бетва елга ярына керүне тәэмин иткән өч гһат (гһат ягъни "елгага алып баручы таш баскычлар узуы") - Нагар Гһат, Раджгһат һәм Сиддһ ки Гһуфа (изгеләр мәгарәсе) белән гһат археология әһәмиятенә ия. Деогарһ һәйкәлләре Һиндстан Археология Өйрәнүенең Археология Департаменты тарафыннан саклана һәм аның белән Аграда урнашкан Төньяк Үзәк Офис идарә итә. ASI Деогарһ урынында археология музеен тәэмин итә, ул хәзинәле археологик сыннары өчен мәшһүр.
Этимологиясе
"Деогарһ" сүзе Санкрит сүзе Део һәм гарһтан алынган, "Илаһ" һәм "кальга" сүзләреннән алынган, бергә аларның мәгънәсе compounded to mean "Илаһлар кальгасы".Бу төшенчә, "Илаһ Йорты", шулай Һиндстан буйлап кальга стеналарында гыйбадәтханәләр янында авыллар урыны өчен киң кулланыла.
Географиясе
Мәйданы 1049,15 кв. км (405 кв. миля) булган Деогарһ авылы Бетва Елгасының уң ярында урнашкан. Авылда шулай ук ике таштан киселгән үзән бар, алар Наһар Гһати (гһатиның мәгънәсе "үзән") һәм елга буенда аның көньяк ярында Радж Гһати. Авыл Лалитпур калкулык сыртының көнбатыш очында, Лалитпур районында Лалитпурдан 33 км (21 миляда) урнашкан, Җһансида дивизион административ үзәктән көньякта 125 км (78 миляда), Гвалиордан 235 км да урнашкан. Иң якын тимер юл станциясе Җһаклоннан 12 км (7,5 миляда) урнашкан. Авыл 211 метр (692 фут) биеклегендә урнашкан. Деогарһ кальгасы бераз авышлыгы булган үзәндә урнашкан. Үзән калкулыкларның көнбатыш очында Виндхья Сыртының Бетва Елгасы тарафыннан формалашкан. Элегрәк Ветравати буларак мәгълүм (Санскрит телендә моның мәгънәсе "камышлар булган"), Бетва Елгасы Ямуна Елгасының кушылдыргы һәм көньяк калкулыкның янәшә итәге көньяк якта. Кальга янында борылган урында агучы елганың төбе ташлы. Ул комташ формацияләре ташлы текә ярлар белән тирән чокырлар каскады булып ага. Кальга тирән упкында, елга өстеннән аның уң ярында урнашкан.
Демографиясе
2011 ел халык санын алу буенча, Деогарһ авылында 152 йортта 783 кеше яшәгән. Төбәктә Һинди һәм Бундели телләрендә сөйләшәләр. Ир кеше һәм хатын-кыз халыкның таралышы тәңгәл килгән ревештә 406 һәм 377 булган. Авылда 331 Теркәлгән Кабилә халкы булган (165 ир кеше һәм 166 хатын-кыз) һәм бер Теркәлгән Каста ир кешесе. Укый-яза белә дип 377 шәхес күрсәткән (211 ир кеше һәм 110 хатын-кыз).
Тарихы
Деккан Платосына борынгы юлда Төньяк Һиндстанда Деогарһның стратегик урнашуы аны тарихи яктан әһәмиятле урын иткән. Ул Бунделкһанд төбәгенең өлеше булган аның Деккан белән сәүдә һәм мәдәни бәйләнеше булган. Аның борынгылык, археология һәм эпиграфия әһәмияте Гупта чорына, 9-ынчы гасыр вакытында Гурджара–Пратиһараларга (Шантинатһ гыйбадәтханәсендә 862 ел белән даталанган язма шуны күрсәтә), 11-енче гасыр Чандела хөкемдарларына, Гондларга, Дәһлинең Мөслман хөкемдарларына, Британия Раджның Маратхаларына карый. Җәйничелек чорында 8-енчедән 9-ынчы гасырга кадәр Нагара стиле архитектурасы гыйбадәтханәләр 17-енче гасырга кадәр төзелгән булган. Сиддһа-ки гуфа (мәгарәсендә) Радж Гһати үзәнендә 1285 елдан 1751 елга кадәр даталанган язмалар табылган булган. Деогарһ тирәсенең иң иртә дини әһәмияте Гупта чорына (320-550) карый (Наһар Гһати язмасының нигезендә), ул Һиндстан Тарихының "алтын чоры" буларак мәгълүм. Моннан соң 8-енче һәм 17-енче гасырлар арасында Җәйничелек чоры булган, биредә күпсанлы гыйбадәтханәләр булган. Хәзерге авылның тарихы тирән өйрәнелмәгән булган, гәрчә кальгада һәм үзәндә урнашкан күп язмалар төрле стилистик һәм палеография деноминацияләренә карый. Гәрчә территория белән идарә иткән династияләр мәгълүм булмаса да, кем төзегәне мәгълүм булмаса да, Җәйничелек гыйбадәтханәләре Җәйничелек җәмәгате тарафыннан төзелгән булганы мәгълүм. Күбрәк археологик казулар биредә бик күп Һинд дине һәм Җәйничелек гыйбадәтханәләре калдыклары табылуны исәпкә алып территория белән идарә иткән династияләр белән бәйләнешләрне күрсәтә алачак дигән фараз бар. Деогарһның иртә тарихы борынгы Гупта чорына караган архитектура эволюциясенә карый, ул Төньяк Һиндстанда 4-енче һәм 6-ынчы гасырлар арасында чәчәк аткан. Бу период вакытында, сәнгатьләр, фән һәм әдәбият эстетик эволюция кичергән. Ул Брахманик, Буддачылык һәм Җәйничелек эшчәнлеге чәчәк аткан вакытта булган.
Бу вакытта сынчылык сәнгатьләре үсеш пигы кичергән һәм "Һиндстан сынның классик фазасына кергән". Гәрчә Гупталар Һинд дине хөкемдарлары булса да, аларның хөкеме вакытында Буддачылык һәм Җәйничелек мәдәниятләре шулай ук үсеш кичергән. Бу чорда Буддачылык сыннары күбрәк пуритан булган һәм сурәтләрдә ялангач булу тулаем бетерелгән булган. Шулай да, үтә күренмәле киемнәр әхлак дәрәҗәләре тарафыннан кушылган булган һәм чикләнгән булган. Бизәлешләрдә потлар белән Һинд дине гыйбадәтханәләре пәйда булган, алар форманың камиллеген алганнар. Моны Деогарһ гыйбадәтханәсендә Шешашайи Вишну зур панеленнән күреп була (Шеша еланында ятучы Һинд дине Ходае Вишну).
Һәйкәлләр
Деогарһ һәйкәлләре урнашуы буенча үзән һәм кальга гыйбадәтханәләре дип төркемләшетерелә ала, алар гомумән кирпеч кызыл төстәге ком ташлардан төзелә торган булалар. Үзән гыйбадәтханәләре күбесенчә Деогарһ авылы янында Гупта чорыннан Һинду гыйбадәтханәләре.
Дашаватара гыйбадәтханәсе
Безнең эраның 400-500 елында төзелгән "Дашаватара Гыйбадәтханәсе" яки "Гупта Гыйбадәтханәсе" хәзерге эрага кадәр булган иң борынгы Һинд дине гыйбадәтханәсе булып тора. Вишну Ходаена багышланган гыйбадәтханә беренче мәртәбә капитан Чарлз Страһан тарафыннан ачылган булган. Аңа исемен археолог Каннингһэм биргән. Археологлар бу Төньяк Һиндстанда иң борынгы мәгълүм булган Панчаятана гыйбадәтханәсе дигән нәтиҗә биргәннәр. Ул Каннингһэм тарафыннан шуннан соң Дашаватара Мандир яки Дашаватара Гыйбадәтханәсе дип аталган булган (чөнки гыйбадәтханәдә Вишнуның ун инкарнациясе сурәтләнгән), һәм шулай ук Сагар Марһ (мәгънәсе: кое янында гыйбадәтханә). Ул шихара яки манара белән беренче Төньяк Һиндстан гыйбадәтханәсе булган, гәрчә шихара киметелгән һәм аның өлеше югалган булса да. Гыйбадәтханәнең югары плинтусы бар һәм ул нигез өй алды белән ясалган. Дашаватара гыйбадәтханәсенең тузган халәтенә карамастан "һичшиксез булу"ы бар. Тераса нигезендә потлы панельләр бар, sanctum sanctorum яннарында елга Алиһәләре Ганга һәм Ямунаның кисеп ясалган сыннары. Шуңа өстәп ян стеналарда Гаджендра Мокша, Нара Нараяна Тапасья (аскезасы) һәм Шешашайи Вишну (еланда ял итүче) сурәтләнгән Вайшнав мифологиясе сурәтләнгән булган. Гыйбадәтханә тирәли тышлыксыз таштан ясалган саклаучы стена гыйбадәтханә табылганнан соң төзелгән булган. Шулай даHowever, the idol of the гыйбадәтханәнең sanctum sanctorum-ының поты юк, ул тагын кайдадыр янә урнаштырылган булган дип ышаныла. Борынгы Вишнудһармоттара Пурана трактаты "Сарватобһадра гыйбадәтханәсе"н кертеп берничә гыйбадәтханәне тасвирлый, алар археологлар һәм Һиндстан белегчләре тарафыннан Дашаватара Гыйбадәтханәсе белән тәңгәл китерелгән булган.
Кальга
Калкулыкта кальга Деогарһ авылыннан берничә йөз ярд ераклыкта урнашкан. Башта төзелгәндә кальга 'Карнали' буларак мәгълүм булган. Дәвам иттереп, ул Чандела патшасы Кирттиварман тарафыннан 1057 елда (самват 1154) "Киртигирдурга" дип аталган булган. Шулай да кайберәүләр ышануы буенча кальга 9-ынчы гасырда Каннауҗның Пратиһара хөкемдарлары тарафыннан төзелгән булган, кулларны төзүчеләрдән Ченделаларга һәм Бунделаларга үзгәртәкн, һәм соңыннан Гвалиорның Сциндиалары идарәсе астында булган. Текә калкулык Бетва елгасына авышкан ераганаклардан тыш күп өлеше өчен кальганың тышкы стенасы бар. Ул шулай ук күп эчке стеналарга бүленгән. Циркуляр корылма, көнбатыш капка һәм көнчыгыш капка (Җәйничелек гыйбадәтханәләренең көньяк-көнчыгышы) әһәмияткә ия һәйкәлләр булып тора. Шуңа өстәп, калгага керүнең ике капкасы: "Хатхи Дарваджа", ягъни "Фил капкасы" һәм "Дәлһи Дарваджа", ягъни "Дәлһи капкасы". Бэтва елгасы ярына килүне тәэмин итүче өч гһат бар, алар археологик әһәмияткә ия. Болар Наһар Гһат, Раджгһат һәм Сидди ки Гһуфа белән Гһат (Изгеләр мәгарәсе). Кальганың көнчыгыш очында Наһар Гһатның ("наһар" көймә дигәнне аңлата) кальганың платосыннан Бэтва елагсына төшүче текә баскычлары бар. Гһат кыяның стенасына һәм елгага параллель булып тора. "Сиддһи ки Гһуфа" (Изге Мәгарәсе) археологик табыш, кыя стенаснда сулда Неһар Гһаттан төшү буенча урнашкан. Раджгһат буенча төшкәндә кыя стенасы уңда. Уң якта мәгарәдә Маһишасурамардини Алиһәсенең сурәте. Өч гһат өстеннән кыялар Гупта потлары һәм төрле чорлардан язмалар белән бизәлгән. Наһар Гһатның якынча унике данә нишасы бар, аларда төрле Илаһларның лингалары бар. Археологик перспективалардан бу гһат баскычларның өч узуларның иң бае дип таныла. Раджгһат (Патша баскычлары)нда шулай ук лингалар һәм потлар белән унике данә ниша белән лингалар һәм потлар бар, әмма потлар кечкенә һәм тәмамланмаган халәттә.
Неһар Гһат һәм Раджгһат секцияләрендә Матрика потлары (утырган) шулай ук әһәмиятле археологик табышлар булып тора, чөнки алар 6-ынчы гасыр сынчылык гамәлләре булып тора. Бу ике матрика панельләрендә дә Винадһара Шива сурәтләре (Шива "вина тотучы буларак") һәм аның улы Ганеша, гәрчә ваклыларда аермалар белән. Хатын-кыз потларында зур күкрәкләр, кечкенә билләр һәм киң ботлар сурәтләнгән.
7-енче гасырга карый торган Вараха гыйбадәтханәсе кальганың көньяк-көнчыгыш почмагында урнашкан. Ул биек җагати яки платформада урнашкан. Әмма ул ишек рамнары һәм керү өй алды баганасы архитектура фрагментларыннан тыш хәрабәләрдә. Төп пот биредә капланган потка күчерелгән булган.
Әдәбият
[edit]
Валентина Старикова
Валентина Старикова (Валентина Иван кызы Старикова,, — , ) — пианиночы һәм педагог, БРның атказанган сәнгать эшлеклесе.
Сен-Жермен-д'Естей
Сен-Жермен-д'Естей — Франциянең Жиронда департаментында урнашкан коммуна.
Алпарслан (Бафра)
Алпарслан (Alparslan) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Самсун иле Бафра илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Тсвана теле
Тсва́на (сетсвана, искергән. чуана, чвана) — Банту төркеменең (Сото-тсвана субтөркеме)нең теле, күбесенчә Көньяк Африкада таралган. Тсвана халкы вәкилләре Ботсванада гына түгел, ә шулай ук күрше дәүләтләрдә дә яшиләр, хәтта Көньяк Африка Җөмһүриятендә алар Ботсванадан күбрәк халык яшиләр. Тсвана халкы кабиләсе бөтенесе дә бу телдә сөйләшмиләр: Көньяк Африкада якынча 20 000 Тсвана Африкаанс теленә күчкәннәр. Телнең язуы Латин әлифбасына нигезләнгән. Көньяк Африканың башка Банту телләрендә кебек үк, Сетсванада чирткеч тавышлар бар ("кликлар"), алар Койсан телләреннән алынган. Язуда алар Латин әлифбасы хәрефләре белән күрсәтелә. Бу тел Төньяк һәм Көньяк Сото телләренә һәм шулай ук Кгалагади теленә һәм Лози теленә якын. Ботсванада рәсми тел һәм lingua franca булып тора. Көньяк Африка Җөмһүриятендә бу телдә иң күбе Гаутенг (якынча 11%) һәм Төньяк Кап һәм Төньяк Көнбатыш (70%-тан артык) Провинцияләрендә сөйләшәләр.
Язуы
Хәзерге Тсвана язуы Латин әлифбасына нигезләнгән, боларга берничә диакритика өстәлә һәм берничә диграф һәм триграф өстәлә.
Лабиальләшкән тартыклар «w»: gw, tshw, nyw, һ.б. өстәве белән чагылыш таба.
1937 елның реформасына кадәр š, tš, tšh графемалары sh, c, ch, дип язылганнар, гәрчә мондый язылыш (бигрәк тә sh) окказиональ рәвештә хәзер дә саклана.
Тарихы
Язуны барлыкка китерүдә зур кертемне Инглиз миссионеры Роберт Моффет ясаган. Тсвана телендә беренче бәйсез Африка газетасы булып "Коранта я Бекоана" ("Бечуана газетасы") булган. Аның мөхәррире булып Соломон Плааки булган - бу Тсвана халкы арасында беренче мәгариф таратучылар һәм журналистларның берсе булган.
Ка Бозко ди Сото (Виченца)
Ка Бозко ди Сото — Италиянең Венеция төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Ка Бозко ди Сото Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Кантаньеди (Мараньян)
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Веллс (Вермонт)
Веллс  — Америка Кушма Штатларының Вермонт штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Наталья Старова
Наталья Старова (Наталья Владимир кызы Старова,, — , ) — генетик, БР ФАның шәрәфле акедемиге (1994), биология фәннәре дуктыры (1974), профессор (1990), БРның атказанган фән эшлеклесе (1993), РФА УФҮ ботаника бакча-институты директоры (1991-1998).
Терчешть
Терчешть — Румыниянең Харгита жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Бланне
Бланне — Франциянең Йонна департаментында урнашкан коммуна.
Систелья
Систелья — Испаниянең Жирона провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Ютәл
Ютәл — организмның саклану реакциясе, бу вакытта сулыш юллары лайладан, какырыктан, чит җисемнән чистара. Күп очракта табиблар ютәлне бетерү өчен түгел, аны җиңеләйтү өчен көрәшә.
Систелья
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ютәл
Ютәл бик күп авырулар вакытында күзәтелә. Ләкин һәрбер авыру өчен ютәлнең үзенә хас булган сыйфаты (тембры) бар. Бу табибларга дөрес диагноз куеп, дәва билгеләргә ярдәм итә.
Коры ютәл
Ничек дәвалыйлар: табиблар тарафыннан ютәлгә каршы чаралар, лайлалы тышчаны тынычландыра һәм бронхлар кысылуын бетерә торган дарулар билгеләнә.
Тикшергәнче куела торган диагноз берничә төрле була ала. * Инфекцияле авырулар — коры ютәл 1-3 көн дәвам итә, аннан какырыклы ютәлгә әйләнә. Авырган вакытта югары температура, баш авыртуы, хәлсезлек сизелә. * Хроник фарингит (йоткылыкның лайлалы тышчасы һәм лимфоид тукымалары ялкынсынуы) авыруы вакытында озакка сузылган урта көчле коры ютәл тамак төбе авыртуы белән бергә бара. * Синусит, ринит — боларга төнге ютәл характерлы, чөнки төнлә ; борындагы лайла бугазга агып төшә һәм кеше йөткерергә мәҗбүр була. Авырулар бугазда, борын куышлыгында дискомфорт, маңгайда һәм яңакта ; сыкрап торган авырту сизәләр. * Кызамык (корь). Авыруда югары температура, лайлалы тышчаларның һәм тиренең характерлы чабырып чыгуы күзәтелә. * Үпкәдә яман шеш. Кура җиләге төсен дәге канлы какырык бүленеп чыга. * Йөрәк җиткелексезлеге. Тын бетә, хәлсезлек, баш әйләнү яки йөрәк өлкәсендә кыса торган авырту сизелә. * Пычрак һавалы бинада эшләүче кешеләрнең профессиональ авырулары.
Какырыклы ютәл
Бу продуктив (нәтиҗәле) ютәл, сулыш юлларына «массаж» ясый, какы­ рыкны чыгарырга, тузан һәм чит җисемнәрдән арынырга ярдәм итә. Тик ул 10-14 көннән артып китәргә тиеш түгел. Бу күренеш бронхларда ялкынсыну процессы булу турында сөйли.
Тикшергәнче куела торган диагноз. * Кискен бронхит — какырыклы ютәл авыруның беренче көненнән үк бүленеп чыга башлый һәм тын алу авырлашу белән бергә бара. * Урынчыл пневмония — лайлалы эренле какырык чыга, сулыш алганда гыжлау, бик югары булмаган температура күзәтелә, хәлсезлек сизелә. * Туберкулез — хроник рәвештә ютәлләү, тәннең авырлыгы кими, төнлә ; калтырата, бик озак вакыт югары температура саклана.
Кискен ютәл
Йөткерү вакытында авырту белән характерлана — бу ашыгыч ярдәм һәм табиб контроле сорый торган хәл. Гадәттә, бу сулыш юлларында кискен ял­ кынсыну булуы турында сөйли. Бактерияләргә каршы дәвалау алып барыла.
Тикшергәнче куела торган диагноз. * Трахеит — ютәл вакытында яңгыравыклы тавыш чыга, коры, буылып ютәлләү күзәтелә, күп вакытта авыруга һава җитмәгән кебек була. Мондый халәт кайчак салкын һава сулаганда барлыкка килә. Йөткергәндә, авырту күкрәк сөяге артында сизелә. * Үпкә ялкынсынуы (пневмония). Күкрәк читлегендә ялкынсыну булган якта яки ике якта да көчле авырту сизелә. * Плеврит (үпкә пәрдәсе ялкынсынуы). Үпкә куышлыгында һәм ян-якта сулыш алганда шактый көчле авырта.
Йончыткыч ютәл
Бик еш, туктамас йөткерү, ул күкрәк куышлыгындагы басымны күтәрә һәм бронх веналарына тәэсир итәргә мөмкин. Көчле ютәл өянәге аң югалту, йөрәк ритмы бозылуы, косу белән озатылырга мөмкин. Мондый ютәл сулыш юлларының, плевраның рецепторлары яки үзәк нерв системасының ярсуы нәтиҗәсендә барлыкка килә. Бу очракта дәва табиб тарафыннан һәр авыруга төрле үзенчәлекләрне исәпкә алып аерым билгеләнә.
Карлыккан ютәл
Югары сулыш юллары, бугаз яки трахея ялкынсынганда була. Еш кына балалар ОРВИ белән авырганда күзәтелә. Кайвакыт мондый йөткерү аллергик реакция нәтиҗәсендә яки дарулар кабул иткәндә, ингаляция вакытында булырга мөмкин.
Өянәк кебек ютәл
Интектергеч, сулаганда яңгыравыклы-сызгырулы тавыш чыгарып, еш кына косу белән тәмамлана торган ютәл. Бу ютәл коклюш авыруы вакытында балаларда күзәтелә.
Сызгыручан ютәл
Бу ютәл бронхиаль астма белән интегүчеләрдә очрый, кайвакыт сулыш юлына чит җисем эләккәндә күзәтелә.
Иң элек сүзне шуннан башлыйк — кеше ник йөткерә? Җавап бик гади: тын юлларын лайладан чистарту өчен. Лайла бронхларда һәрвакыт ясалып тора. Тик салкын тигән вакытта, аның күләме һәм ябышучанлыгы, бик күпкә артып, сулыш алуны авырайта башлый, үпкәләр эшчәнлеге бозыла.
Авырган чорда, лайлалы матдә, төрле микроорганизмнар үрчер өчен уңайлы шартлар тудыра.
Коры (нәтиҗәсез) ютәл теңкәгә тиючән, газаплый торган характерда була, төннәрен йокларга ирек бирми. Какырык бик аз күләмдә ясала.
Дымлы (нәтиҗәле) йөткерү, бу какырык барлыкка килүен күрсәтә. Йөт­ кергәндә, аның белән авыру тудыра торган бактерияләр һәм вируслар да чыга. ОРВИ һәм бронхит белән авырганда, беренче 2-3 көн барышында коры йөткерү була. Аннан соң ул дымлыга әйләнә, йөткергәндә, какырык бүленеп чыга, кеше терелә башлый. Шуңа күрә, салкын тигәндә, йөткерүне тукта- ? тырга тырышмыйча, коры ютәлне дымлыга әйләндерергә омтылырга кирәк.
Коры йөткерү булганда, йөткерүгә каршы, дарулар кулланалар. Бу дарулар ютәлне баса, йөткерү үзәгенең ярсучанлыгын киметә. Бу төргә ; кодеин, атуссин, колдрекс-найт, туссин-плюс, глаувент, бронхолитин, 8 тусупрекс, стоптуссин кебек дарулар керә. Бу даруларны табиблар билгеләмичә, үзбелдеклек белән эчәргә ярамый. Ник дигәндә, алар какырыкның күп җыелуына һәм үпкә ялкынсынуына китерергә мөмкиннәр. | Атап киткән даруларны коклюш, озакка сузылган бронхит, «тәмәке тартучы йөткерүе» булганда гына билгеләргә ярый. Мондый даруларны дымлы йөткерү барлыкка килгәч һәм какырыкны дымландыра торган препаратлар белән бергә кабул итәргә ярамый.
Бромгексин, бронхосан, амбробене, амброгексал, амброксол, лазолван, муколван, АЦЦ, флуимуцил дигән дарулар шундыйлар рәтенә керәләр. < Бромгексин һәм амброксолны селтеле эремәләр, составларында кодеин булган дарулар, бронхиаль астма авыруларын дәвалаганда кулланыла ; торган холинолитиклар белән кабул итәргә ярамый.
Какырык чыгаруга булышучылар. Алар какырыкның үзлелеген киметә­ ләр һәм йөткереп чыгарылуын җиңеләйтәләр. Бу төр дарулар: мукалтин, ■ пектусин, эваменол, бронхикум, колдрекс-бронхо, ледин, пектосол, термо- псис үләне, махсус үләннәр җыелмасы (грудной сбор). Әлеге препаратларны йөткерүне туктата торган (кодеин, тусупрекс кебек) һәм организмны з сусызландыра торган (сидек куучы, эч йомшарткыч) дарулар белән бергә кулланырга ярамый.
Какырык чыгаруны арттыру өчен җылы, селтеле эчемлек белән (газы булмаган минераль су, минераль суга сөт салып, яисә бер стакан суга 1/3 бал кашыгы белән аш содасы салып) кабул итәргә тәкъдим ителә.
Какырык ясаучы даруларны ятып дәваланучы авыруларга, үзләре генә озакка калганда бирергә ярамый. Беренче 2-3 көндә какырык килүе көчәергә мөмкин, бу дәвалануның уңышлы баруын күрсәтә. Дару үсемлекләреннән (песи борчагы, татлы тамыр, үги ана яфрагы, әнис, фенхель, чабыр үләне) ясалган төнәтмәләр бронхларның җәрәхәтләнгән, лайлалы тышчаларындагы яраларның төзәлүенә дә ярдәм итәләр.
Йөткерү ничек барлыкка килә? 1. Инфекция сулыш юлларына борын һәм авыз аша керә. 2. Аларны каплап торучы лайлалы тышча ялкынсына. Моңа түбәнәйгән «иммунитет, организмның үтә нык суынуы, сулыш юлларының хроник авырулары сәбәп була. 3. Сыеклык ясалуы бик нык көчәя. Нормада алар бронхларда көненә 100 мл тирәсе ясала һәм чистартылып йотыла. 4. Сулыш юллары өстендәге үзенә бертөрле «керфекчел күзәнәкләр» ялкынсыну вакытында үзләренең активлыкларын югалта, сыеклыкны бронхлардан үңәчкә таба тиешле тизлектә озата алмыйлар. 5. Какырыкның кирәгеннән артыгы бронхларны «томалап куйгандай» итә һәм микроблар үрчү өчен шартлар тудыра. Бронхлар үзләре чистара алмыйлар һәм «безне ярдәмгә чакыралар». 6. Кеше тирән сулыш алганда, тавыш ярыгы ябыла, бу вакытта сулыш мускуллары, диафрагма, корсак прессы киерелә, һәм үпкәдә һава басымы артып китә. Тавыш ярыгы көтмәгәндә ачылып киткәч, сулыш юлларындагы җылынган һава, какырык һәм бүтән чит җисемнәр белән авыздан тышка ыргытыла.
Британия тикшерүчеләре күптән түгел, шоколад йөткерүдән дәвалый, дигән нәтиҗәгә килгәннәр. Дөресрәге, шоколад составында булган теобромин матдәсе. Ул какао җимешләре составында була һәм шоколадны ясаганда үзеннән-үзе кулланыла.
Тикшеренү өчен үзләре теләп риза булган кешеләр сайлап алынган.
Анализлар шуны күрсәткәннәр: теобромин баш миендәге йөткерү үзәгенә тәэсир итеп, йөткерүне кодеин кебек баса икән һәм бер үк вакытта кирәкмәгән эффектларын күрсәтми.
Ләкин галимнәр, дарулардан шоколадка күчкәнче, табиблар белән киңәшергә кирәклеген искәртә.
Халык медицинасы йөткерүдән түбәндәге чараларны тәкъдим итә. 2 өлеш төче тамыр (корень солодки голой), 2 өлеш песи борчагы тамыры (алтей лекарственный); 1 өлеш гади әнис орлыклары алына. 1 аш кашыгы коры катнашмага кайнап торган 1 стакан су салырга һәм 2 сәгать төнәтергә.
Сөзеп, 3 сәгать саен 1/3 стакан күләмендә эчәргә.
Кара торма һәм балдан гыйбарәт традицион ысулны да кулланырга була.
Торманы яхшылап юып, пәке белән чокыр ясыйлар һәм шул чокырга бал салалар. Бераздан анда сок ясала. Аны аш кашыгы белән көненә 4 тапкыр эчәргә.
Фацимех (Кече Польша воеводалыгы)
Фацимех — Польшаның Кече Польша воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Мәмәдәл
Мәмәдәл — Башкортстанның Дүртөйле районында урнашкан мишәр авыл. 2010 елның 1 гыйнварына биредә 183 кешенең яшәве мәгълүм.
(7165) Pendleton
(7165) Pendleton — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1985 елның 14 сентябрендә Эдвард Боуэлл тарафыннан Андерсон-Меса обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1985 RH» саналган.
(14419) 1991 RK23
(14419) 1991 RK23 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1991 елның 15 сентябрендә Генри Хольт тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1991 RK23» саналган.
Кисби
Кисби (Kiesby) — Алманиянең Шлезвиг-Гольштейн җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Мерфисборо (Иллинойс)
Мерфисборо  — Америка Кушма Штатларының Иллинойс штатында урнашкан шәһәр.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кузупынары (Юмурталык)
Кузупынары (Kuzupınarı) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Адана иле Юмурталык илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Пырталат-Кыкке
Пырталат-Кыкке — Россия территориясеннән ага торган елга. Тум өлкәсе, Омск өлкәсе, Новосибирск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Оглат елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 12 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — (Югары) Об кушылдыклары бассейны Кет белән Васюган арасы, елга бассейны — (Югары) Об Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Полазе
Полазе — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Добромисль (Түбән Силезия воеводалыгы)
Добромисль  — Польшаның Түбән Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Полазе
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Добромисль (Түбән Силезия воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Вилкайце
Вилкайце — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Фемон
Фемон (Faymont) — Франциянең Югары Сона департаментына караган коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 7,99 км².
Канту-ду-Бурити
Канту-ду-Бурити — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Пиауи штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Зеленый Лог (Полевской шәһәр бүлгесе)
Зеленый Лог (Зеленый Лог) — Свердловск өлкәсенең Полевской шәһәр округы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
Сускеда
Сускеда — Испаниянең Жирона провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(7166) Kennedy
(7166) Kennedy — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Белмонт-Естейтс (Виргиния)
Белмонт-Естейтс  — Америка Кушма Штатларының Виргиния штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
(7166) Kennedy
Тарихы
1985 елның 15 октябрендә Эдвард Боуэлл тарафыннан Андерсон-Меса обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1985 TR» саналган.
Белмонт-Естейтс (Виргиния)
Географиясе
Белмонт-Естейтс халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Старажовшчына (Ивацэвицкий районы)
Старажовшчына  (Старажоўшчына ) — Белоруссиянең Брест өлкәсе Ивацеицкий районында урнашкан авыл.
Короливка (Польша)
Короливка  — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Сырпар
Сырпар — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Кече Парусовая елгасының сул ярыннан 16 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 29 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Таз елгасы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Таз.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Голиад (округ, Техас)
Голиад — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Голиад шәһәре.
Халкы
2019 елда халык саны 6928 кеше тәшкил иткән.
Территориясе
Округ мәйданы 2212 км² тәшкил итә.
Тескань
Тескань — Румыниянең Бакеу жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сен-Жермен-де-Грав
Сен-Жермен-де-Грав — Франциянең Жиронда департаментында урнашкан коммуна.
Кузуятагы (Явузэли)
Кузуятагы (Kuzuyatağı) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Газиантеп иле Явузэли илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Кирхбаркау
Кирхбаркау (Kirchbarkau) — Алманиянең Шлезвиг-Гольштейн җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(14420) Massey
(14420) Massey — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1991 елның 30 сентябрендә Роберт Макнот тарафыннан Сайдинг-Спринг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1991 SM» саналган.
Лапытичи
Лапытичи (Лапытичи) — Киров өлкәсенең Орлов районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2010 елгы җанисәп буенча даими яшәүче халкы юк.
Юҗе (Дерэли)
Юҗе (Yüce) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Гиресун иле Дерэли илчесенә караган бер авыл (köy).
Ка Бозо (Пезаро һәм Урбино)
Ка Бозо — Италиянең Марке төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Ка Бозо Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Подгорный (Бөгелмә районы)
Подгорный — Татарстан Республикасының Бөгелмә районындагы поселок.
Почта индексы — 423227.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.3 °C.
Канудус
Канудус — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Баия штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Бласи (Йонна)
Бласи — Франциянең Йонна департаментында урнашкан коммуна.
Вернон (Вермонт)
Вернон  — Америка Кушма Штатларының Вермонт штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Филиповице (Кракивский повяты)
Филиповице — Польшаның Кече Польша воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(7167) Laupheim
(7167) Laupheim — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1985 елның 12 октябрендә Кэролин Шумейкер, тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1985 TD3» саналган.
Полазе-Сьвентоховски
Полазе-Сьвентоховски — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Алпарслан (Ула)
Алпарслан (Alparslan) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Мугла иле Ула илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Доброславице (Түбән Силезия воеводалыгы)
Доброславице  — Польшаның Түбән Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.