cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Пайнгерст (Монтгомери округы, Техас)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Иван Поминов
Иван Поминов, Иван Сергей улы Поминов (Иван Сергеевич Поминов, 1920 елның 19 феврале, РСФСР, Самар губернасы, Бозаулык өязе, Тупиковка — 1999 елның 17 июле, РФ, ТР, Казан) — галим (физик), оптик, физика-математика фәннәре докторы (1970), профессор (1971), ТАССР атказанган фән эшлеклесе (1979). Бөек Ватан сугышында катнашкан. ССРБ уйлап табучысы. Гыйльми хезмәтләре ионлы эремәләрдә молекулаара тәэсирләрне зур температура аралыкларында спектроскопик тикшерүләргә карый.
Тәрҗемәи хәле
1920 елның 19 февралендә РСФСРның Самар губернасы Бозаулык өязе (хәзерге Ырынбур өлкәсе Бозаулык районы) Тупиковка авылында керәстиян гаиләсендә туган. Амур өлкәсе Уштуман станциясендә урта мәктәпне тәмамлаган (1939). А. А. Жданов исемендәге Иркутск дәүләт университетының физика-математика факультетына укырга керә. 1940 елда Казан университетына күчә.
Бөек Ватан сугышы
1942 елның маеннан Мәскәү хәрби округының 2нче запастагы укчы полкы сугышчысы. 1942 елның октябреннән 4нче танк корпусы радисты. Сталинград сугышында катнаша һәм яралана. Дәвалангач, 1943 елның мартыннан 456нчы аерым миномет полкы белән Көнбатыш фронт, Ленинград фронты, 2нче Украина фронты составында Смоленск, Орша, Выборг, Маҗарстан, Чехословакия, Австрияне азат итүдә катнаша.
Сугыштан соң
1946 елда хәрби хезмәттән азат ителгәч, КДУның 3 курсыннан укый башлый һәм 1948 елда университетны тәмамлый. 1948 елдан Казан дәүләт университетында эшли: 1948 елда теоретик физика кафедрасында өлкән лаборант, 1949 елдан ассистент, 1956 елдан доцент. 1955 елда КДУда физика-математика фәннәре кандидатлыгына, 1969 елда физика-математика фәннәре докторлыгына диссертацияләр яклый.
1960—1991 елларда оптика һәм спектроскопия кафедрасы мөдире, бер үк вакытта 1971—1986 елларда КДУ физика факультеты деканы, 1991 елдан оптика һәм спектроскопия кафедрасының профессоры. Эремәләрнең молекуляр спектроскопиясе буенча хезмәтләр (зур температура аралыкларында ионлы эретмәләрдә молекулаара тәэсир итешүләрнең спектроскопик тикшеренүләре) авторы. И. С. Поминов эремәләрдә ионлы-молекуляр үзара тәэсир итешүләрнең водород бәйләнеше тибында баруын ачыклый. Тикшеренүләр вакытында ясалган нәтиҗәләр максатчан рәвештә бирелгән үзлекле матдәләр синтезлауда гамәли кулланыш таба.
17 фәннәр кандидаты әзерли, шәкертләре арасында 4 фән докторы бар.
Мирковице (Свентокшиж воеводалыгы)
Мирковице  — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Игнацувка-Грабновольска
Игнацувка-Грабновольска — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
GSC3295-1357
GSC3295-1357 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Савинский (мәгънәләр)
Савинский — рус фамилиясе.
Линкольн (округ, Джорджия)
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1796 елда оештырыла.
Собрал-ду-Кампу
Собрал-ду-Кампу — Португалиянең Каштелу-Бранку округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Конюшки (Польша)
Конюшки — Польшаның Карпатасты воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Праца (Лодзь воеводалыгы)
Праца  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
İslam
İslam (Ğäräpçä الإسلام : Allahı täğälä xökemenä buysınu), dönyaküläm taralğan 3 dinneñ berse. Aziä, Afrika xalıqlarınıñ şaqtıy öleşeneñ häm öleşçä Awrupada yäşäwçelärneñ, ş.i. Tatar xalqınıñ tarixın, ictimağıy häm mädäni tormışın bilgeli.
İslamnıñ töp nigezläre Qör'ändä häm Sönnädä bilgelänä.
İslamnıñ biş bağanası:
Töp yünäleşläre: - Sönniçelek häm Şiğilek.
Cirdä 1 mlrd.qa yaqın Möselman (İslam dine totuçı) yäşi, şunıñ 90% Sönnilär.
İslam Tatarstanda
1917. yılğa qädär İslam Tatar xalqınıñ milli üzañın bilgeläwdä, mäğrifäte, fäne, mädäniäte üz eşendə töp, ayırılmas sıyfatı bulğan häm yäşäw räweşen bilgälägän. 20. yöz başında Qazan Tatarlarında 150 keşegä 1 mäçet turı kilgän. Kiñäş çorında xalıqnıñ ruxi tormışında İslamnıñ yoğıntısı kimi, 1990. yıllarda yañada üsä başlıy. 2002. yıl başında Tatarstanda 1000gä yaqın Möselman oyışması terkälgän, Möselman uqu yortlarında 1 meñgä yaqın şäkert ğilem ala.
(11419) Донджонсон
(11419) Донджонсон — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1999 елның 16 маенда Spacewatch тарафыннан Китт-Пик обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1999 KS2» саналган.
Мостовиха
Мостовиха — Россия территориясеннән ага торган елга. Ненец АО, Архангельск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Шойна елгасының сул ярыннан 13 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 43 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Ак диңгез елгалары бассейны Воронов борынынан Канин борынына чаклы (Мезень елгасын кертмичә). Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Мезень.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Гранха-де-Торреэрмоса
Гранха-де-Торреэрмоса — Испаниянең Бадахос провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Линкенхайм-Хохштеттен
Линкенхайм-Хохштеттен (Linkenheim-Hochstetten) — Алманиянең Баден-Вюртемберг җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Плесецк районы
Район үзәге — Плесецк шәһәр тибындагы бистәсе.
Тарих
Плесецк районы 1928 елның 23 июльдә Төньяк краеның Архангельск округы составында оештырыла.
1936 елдан — Төньяк өлкәсе, 1937 елдан — Архангельск өлкәсе составында.
П'ятра (Бистрица-Несеуд)
П'ятра — Румыниянең Бистрица-Несеуд жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(10421) Dalmatin
(10421) Dalmatin — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1999 елның 9 гыйнварында К. Корлевич тарафыннан Вишня обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1999 AY6» саналган.
Торси-ле-Пети (Сен-Маритим)
Торси-ле-Пети — Франциянең Сен-Маритим департаментында урнашкан коммуна.
Домнешть (коммуна, Илфов)
Домнешть — Румыниянең Илфов жудецында урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Рәшит Әҗимев
Рәшит Әҗимев (Рәшит Сираҗетдин улы Әҗимев,, — , ) — юрист, юридик фәннәр докторы (1972), профессор (1973), Казан университетының юридик факультеты деканы (1956-1962), Казан университетының ватандашлар хокукы һәм процессы кафедрасы мөдире (1961-1981).
Залатва
Залатва (Залатва ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Быхавский районында урнашкан авыл.
Брезовица (Тврдошин)
Брезовица  — Словакиянең  округында урнашкан авыл.
Тарихы
Авыл елда нигезләнгән.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Яны-Тур-Я
Яны-Тур-Я — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Тур-Я (Мань-Тур-Я) елгасының сул ярыннан 3 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 13 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Төньяк Сосьва. Кече елга бассейны — Төньяк Сосьва, елга бассейны — Об, Төньяк  Сосьва елгасы кушылган урыннан түбәнрәк.
Мори-Сити (Теннесси)
Мори-Сити  — Америка Кушма Штатларының Теннесси штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Шешнараян Гыйбадәтханәсе
Шешнараян Гыйбадәтханәсе Непалда, Шешнараянда борынгы Һинд дине гыйбадәтханәсе. Бу урын Непалда, Катмандудан якынча 20 километр көньяк-көнбатыштарак урнашкан борынгы Пхарпинг шәһәреннән якын урнашкан.
Мифологик Килеп Чыгышы
Гыйбадәтханә Дөнья Мирасы Урыны, Катманду Үзәненең дүрт Нараяна гыйбадәтханәләренең берсе. Башка өчесе Иччхангу Нараян, Бишанку Нараян һәм Чангу Нараян. Бу дүрт төп юнәлешләрдә торучы гыйбадәтханәләр Личчхави патшасы Вишнугупта вакытында төзелгән булган. Аларның төп юнәлешләрдә һәм калкулыклар өсләрендә урнашулары Катманду Үзәнен саклар өчен ясалган булган.
Координаталары: 27.63°N, 85.27°O.
Азиатская
Азиатская (Азиатская) — Свердловск өлкәсенең Кошва шәһәр округы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (84%), татарлар (9%).
Конячив
Конячив — Польшаның Карпатасты воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Фамино (Расонский районы)
Фамино (Фаміно ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Расонский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Саут-Инглиш (Айова)
Саут-Инглиш  — Америка Кушма Штатларының Айова штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Саут-Инглиш шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гизоне (Фиренца)
Гизоне — Италиянең Тоскана төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Идзиковице (Мазовия воеводалыгы)
Идзиковице  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(11420) 1999 KR14
(11420) 1999 KR14 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1999 елның 18 маенда LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1999 KR14» саналган.
Черновцы
Черновцы (Чернівці, Черновцы, Czernowitz, Cernăuţi, טשערנאָװיץ — Че́рновиц, Czerniowce) — Украинаның көнбатыш өлешендә урнашкан шәһәр, Черновцы өлкәсенең административ үзәге.
Халык саны — 240 621 кеше (2001).
Молдавиядә саклану операциясе
5 июльне румын гаскәрләре Черновцыны басып алды. Румын гаскәрләре Хушидан төньяк-көнчыгышрак Прут елгасы аша аркылы чыктылар һәм һөжүмне Кишенәүгә көчәйттеләр.
Эчке бүленеш
Шәһәр 3 районга бүленә:
Собрейра-Формоза
Собрейра-Формоза — Португалиянең Каштелу-Бранку округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Кузьма (Удмуртия)
Кузьма (Кузьма) — Удмуртиянең Кез районындагы авыл, Кузьма авыл җирлеге үзәге. Әлегә муниципаль статусы — село (федераль классификатор буенча).
Халык саны — 510 кеше (2010).
Почта индексы — 427590, ОКАТО коды — 94224830004.
География
Авыл Кузьма елгасы өстендә, Пермь крае белән чиге янында, Кездан 35 километр көнчыгыштарак уранаша. Свердловск тимер юлының Кузьма станциясе (Балезино — Пермь сызыгы).
Демография
Халык саны динамикасы:
Милли состав (2002): руслар — 75,6%, арлар — 18,8%, татарлар — 2,2%, украиннар — 1,3%, коми-пермяклар — 1,2%.
Ле-Трамбле-Омонвиль
Ле-Трамбле-Омонвиль — Франциянең Эр департаментында урнашкан коммуна.
Мироцице
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Түбән Еловка
Түбән Еловка — Россия территориясеннән ага торган елга. Пермь крае, Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Ларевка елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 34 км.
Лонг (округ, Джорджия)
Лонг — Америка Кушма Штатларының Джорджия штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Лудовиси шәһәре.
Түбән Еловка
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Лонг (округ, Джорджия)
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1920 елда оештырыла.
Территориясе
Округ мәйданы 1039 км² тәшкил итә.
Залахвенне
Залахвенне (Залахвенне ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Быхавский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Түбән Кузмесь
Түбән Кузмесь — Татарстан Республикасының Кукмара районындагы авыл.
Почта индексы — 422123.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.6 °C.
Язламазлы (Дүзичи)
Язламазлы (Yazlamazlı) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Османие иле Дүзичи илчесенә караган бер авыл (köy).
Гуаренья
Гуаренья — Испаниянең Бадахос провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ле-Вьё-Марше
Ле-Вьё-Марше (Le Vieux-Marché) — Франциянең Кот-д’Армор департаментына караган коммуна, Плестен-ле-Грев кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 23,13 км².
Пайсано-Парк (Техас)
Пайсано-Парк  — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Пайсано-Парк халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(10422) 1999 AN22
(10422) 1999 AN22 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1999 елның 14 гыйнварында BAO SCAP тарафыннан Синлун обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1999 AN22» саналган.
Примусова-Воля (гмина Славно)
Примусова-Воля  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Кописно
Кописно — Польшаның Карпатасты воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Тот (Сен-Маритим)
Тот — Франциянең Сен-Маритим департаментында урнашкан коммуна.
Соту-да-Каза
Географиясе
Мәйданы —.
Чат татарлары
Чат татарлары (цат татарлар, цаттыр — себер татарларының аз санлы этнографик төркеме, алар Об, Чик, Уень, Чаус елгалары буенда хәзерге Томск өлкәсенең Кожевниковский районында, VIII гасырдан Новосибирск өлкәсенең Колыван һәм Мошковск районнарында, соңрак шулай ук хәзерге Шегарск, Томск Коченёво , Болотнинск , Новосибирск , Тогучинск , Искитимск , Ордынск районнарында, Томск, Новосибирск һәм Бердск шәһәрләрендә яшиләр. Хәзерге вакытта чатлар Европа илләреннән күчеп килүчеләр -— руслар һәм Идел-Урал татарлары белән ассимиляцияләнә. Себернең Рус дәүләтенә кушылу чорында чатлар җирләрендә берничә күренекле тарихи вакыйга була.
Урнашу
Новосибирсктагы тарихи чат авыллары булып хәзерге вакытта булган Колыван районының Йорт-Ора, Йорт-Акбалык, Кара Мыс санала, гәрчә XX гасырда ук аларда, нигездә, Идел-Урал татарлары белән катнаш никахларның нәселе яшәгән.
Новосибирск өлкәсенең Болотнинск районының Ояш авылына, җирле риваять буенча, XV гасырда чатлар тарафыннан нигез салынган.
Новосибирски өлкәсенең Тогучин районы территориясендә чат татарлары күчеше 1687 елдан бирле билгеләнә, аерым алганда, шул елды алар хәзерге Тогучин шәһәре территориясендәге Иня елгасының сул як ярында урнашкан җирлеккә нигез салалар.
Новосибирск өлкәсенең Ордын районының Чингис авылына 1629 елда морза Тарлав тарафыннан нигез салына.
XXI гасыр башына чат халкы рус һәм татарлар арасында урнаша.
Тел
Чат татарлары чат сөйләмен йөртүчеләр булып торалар. Чат сөйләме Новосибирск өлкәсенең Колыван районы Йорт-Оры һәм Йорт-Акбалык авылларында сакланган. Йорт-Оры авылында чат сөйләме аеруча яхшы сакланган. Йорт-Акбалык авылында исә, чат татарлары белән бергә Идел буеннан күчеп килүче казан татарлары яши. Шуңа күрә сөйләм катнаш.
1994 елдан башлап, Себер чат татарларының милли, көнкүреш һәм мәдәни-тарихи традицияләрен саклау максатыннан, Колыван районының Йорт-Ора авылы тарихи-мәдәни мирас объекты буларак дәүләт саклавында торучы Новосибирск өлкәсенең тарих һәм мәдәният һәйкәлләре исемлегенә истәлекле урын буларак кертелгән.
Антропология
Антропологик яктан караганда чатлар бер үк төрле түгел: урал расасы билгеләрен көньяк себер расасы билгеләре белән бергә кушалар, әмма беренчесе өстенлек итә. Этногенез ягыннан чатлар, себер татарларының башка төркемнәре кебек үк, төбәкнең төп халкы — хәзерге заман хантларына якын булган урман угыр кабиләләре нәселеннән, IX—XI гасырларда төрки телне кабул иткән һәм, өлешчә, Көньяк-Себер фенотибын үзләренең далалы күршеләреннән — кимаклардан һәм кыпчаклардан тәшкил итәләр.
Альтернатив фаразларга караганда, чат татарлары җалаирлардан — монгол яки төрки-монгол чыгышлы булган кавемнәрдән килеп чыга. Әлеге версия, Рәшит әд-Дин мәгълүматлары буенча, җалаирлар бүлекчәләренең берсе җат (чат) дип аталган дигән фикергә нигезләнә.
Дор-Мерунт (коммуна)
Дор-Мерунт — Румыниянең Келераш жудецында урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
GSC3310-1808
GSC3310-1808 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Лоббах
Лоббах (Lobbach) — Алманиянең Баден-Вюртемберг җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Неленьга
Неленьга — Россия территориясеннән ага торган елга. Ненец АО, Архангельск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Лака елгасының уң ярыннан 62 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 25 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Ак диңгез елгалары бассейны Воронов борынынан Канин борынына чаклы (Мезень елгасын кертмичә). Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Мезень.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
(11421) Кардано
(11421) Кардано — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1999 елның 10 июнендә Пауль Комба тарафыннан Прескотт обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1999 LW2» саналган.
Залачэва
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Витебск
Витебск (Вицебск, Віцебск, Витебск, Witebsk) — Беларусның Витебск өлкәсендә урнашкан шәһәр.
Халык саны — 366299 кеше (2015).
Сәгать поясы
Халыкара стандарт буенча Витебск Көнчыгыш Европа вакыты (Eastern Eurupean Time, EET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +2:00 гә тигез.
Тарих
974 елда нигезләнгән дип исәпләнә. Беренче мәртәбә 1021 елда телгә алына. 1101 дән - кенәзлек үзәге, «варяглардан юнаннарга» юлында сәүдә үзәге. 1320 дән — Бөек Литва кенәзлегендә воеводалык үзәге. 1569 дан — Польша-Литва берлеге составында. 1597 дә Магдебург хокукы бирелә. 1772 дән Россия империясе составында, Витебск губернасы үзәге.
Халык
<div style=*font-size:88%*>
Гаяз Акҗегетов
Гаяз Акҗегетев (Гаяз (Гаяс) . Насыйбулла улы Акҗегетев,, — , ) — хирург, медицина фәннәре докторы (1970), профессор (1973). Фәнни хезмәтләре ашказанындагы кискен хирургия авыруларына, хирургия стационары эшен оештыру мәсьәләләренә багышланган.
Хезмәт юлы
1957 елдан Сталинград өлкәсе (1961 елдан Волгоград өлкәсе) Камышин шәһәре үзәк хастаханәсенең хирургия бүлеге мөдире.
1959 елдан 1нче Мәскәү медицина институтында.
П'ятра (Бредулец, Арджеш)
П'ятра — Румыниянең Арджеш жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Фарынава
Фарынава (Фарынава ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Полацкий районында урнашкан авыл.
Свейлдейл (Айова)
Свейлдейл  — Америка Кушма Штатларының Айова штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Свейлдейл шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гилардино (Пезаро һәм Урбино)
Гилардино — Италиянең Марке төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Гилардино Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Ле-Тронк
Ле-Тронк — Франциянең Эр департаментында урнашкан коммуна.
Мистшовице
Мистшовице — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Лоундес (округ, Джорджия)
Лоундес — Америка Кушма Штатларының Джорджия штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Валдоста шәһәре.
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1825 елда оештырыла.
Территориясе
Округ мәйданы 1305 км² тәшкил итә.
Пробощовице (Лодзь воеводалыгы)
Пробощовице  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Бродске
Бродске — Словакиянең  округында урнашкан авыл.
Тарихы
Авыл елда нигезләнгән.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Дон-Альваро
Дон-Альваро — Испаниянең Бадахос провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Интернет иреге
Интернет ирегенә цифрлы хокуклар, мәгълүмат иреге, Интернетка тоташу иреге, Интернет цензурасыннан азатлык, һәм Интернет нейтральлеге керә.
(11422) Alilienthal
(11422) Alilienthal — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1999 елның 10 июнендә Spacewatch тарафыннан Китт-Пик обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1999 LD7» саналган.
Моррисон (Теннесси)
Моррисон  — Америка Кушма Штатларының Теннесси штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Копитова
Копитова — Польшаның Карпатасты воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Musa Cälil
Musa Mostafa ulı Cälil (15.02.1906, Mostafa awılı,  — 25.08.1944,, ) — şağir, Sovetlar Berlege qaharmanı (1956., wafatınnan soñ).
İcatı
1939.-1941. yıllarda TASSR Yazuçılar Berlege idaräseneñ cawaplı särkätibe, 1941. dä suğışqa kitä, 1942.dä äsirlekkä elägä. Sovet xärbi äsirlärennän yäşeren oyışma tözi (q. Cälilçelär). 1944. tä Nazistlar (Faşistlar) xökeme tatarfınnan ülem cäzasına xökem itelä häm Plötzensee törmäsendä cäzalap üterelä.
Äsärläre Urıs, İngliz häm başqa tellärgä tärcemä itelgän. 1983. yılda Qazanda muzey-fätiräse açıla.
Залесавичы
Залесавичы (Залесавічы ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Крычавский районында урнашкан авыл.
Яны-Тывтыльма
Яны-Тывтыльма — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Ятри-Я елгасының уң ярыннан 65 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 12 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Төньяк Сосьва. Кече елга бассейны — Төньяк Сосьва, елга бассейны — Об, Төньяк  Сосьва елгасы кушылган урыннан түбәнрәк.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Язлыҗа (Күтахья)
Язлыҗа (Yazlıca) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Күтахья иле Күтахья илчесенә караган бер авыл (köy).
Суальейра
Суальейра — Португалиянең Каштелу-Бранку округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
(10423) Dajcic
(10423) Dajcic — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1999 елның 16 гыйнварында К. Корлевич тарафыннан Вишня обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1999 BB» саналган.
Лёхгау
Лёхгау (Löchgau) — Алманиянең Баден-Вюртемберг җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Каһраманлар (Азизие)
Каһраманлар (Kahramanlar) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Эрзурум иле Азизие илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Акинфиево (Түбән Саллы шәһәр округы)
Акинфиево (Акинфиево) — Свердловск өлкәсенең Түбән Салда шәһәр округы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
(11423) Cronin
(11423) Cronin — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1999 елның 9 июнендә LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1999 LT24» саналган.
Акинфиево (Түбән Саллы шәһәр округы)
Халык
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (92%), украиннар (5%).
Түбән Золотиха
Түбән Золотиха — Россия территориясеннән ага торган елга. Пермь крае, Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Вишера елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 12 км.
Леа
Леа (Léaz) — Франциянең Эн департаментына караган коммуна, Туари кантонына карый.
Түбән Золотиха
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Чулман кушылдыклары бассейны Агыйдел кушылганчы, елга бассейны — Чулман.
Леа
Географиясе
Коммуна мәйданы — 11,40 км².
Тремовиль
Тремовиль — Франциянең Сен-Маритим департаментында урнашкан коммуна.
Железногорск (Красноярск крае)
Железногорск (Железногорск) — Россия Федерациясенең Красноярск краенда урнашкан шәһәр.
Тарих
Шәһәр статусын 1954 елдан башлап йөртә.
Халык
Милләтләр (2010): урыслар (95,8%), украиннар (1,5%).
Копки (Карпатасты воеводалыгы)
Копки — Польшаның Карпатасты воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Түбән Кумор
Түбән Кумор — Татарстан Республикасының Кукмара районындагы авыл.
Почта индексы — 422101.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.6 °C.
Прондзев (Белхатовский повяты)
Прондзев  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Ишембай
Ишембай шәһәре – Башкортстан республикасы буйсынуындагы шәһәр. Агыйдел елгасының уң як ярында, Стәрлетамакка каршы урнашкан. Башкортстан нефтен табучы һәм эшкәртүче промыселларның беренчесе.
Тарихи мәгълүмат
Вакытлыча төзелгән геологлар биләмәсе әкренләп үсә бара, монда зур төзелеш башлана. Нефтьне җиткерү өчен Уфа-Ишембай тимер юлы төзелә, Агыйделнең сул як ярында нефть эшкәртүче завод эшли башлый.
1940 елда кала статусын алган Ишембай Башкортстанның көньяк-көнчыгыш нефть районының төп каласы булып исәпләнә.
Ишембай тирәсендәге шәһәрләрдә тиз тизлектә нефтехимик промыселы үсә башлый – машиналар төзү, төзелеш индустриясе һ.б., болар барысы да Стәрлетамак сәнәгать төененең барлыкка китерүгә булышлык итә.
Ишембай Р240 (Уфа — Ырымбур) автомобиль юлы аша Уфа һәм Россия Федерациясенең башка регионнары белән, ә урындагы юллар челтәре аша районның авыллары белән тоташа.
Тимер юлы
Дим–Ишембай–Төйлегән (Куйбышев тимер юлы, Башкортстан Республикасы территориясе буйлап 312 км). Гомуми юнәлеше – көнбатыштан көнчыгышка. Уфа, Кырмыскалы, Авыргазы, Гафури, Стәрлетамак, Мәләвез, Көйергәзе районнары аша үтә. 1936 й. Дим–Карлыман–Ишембай линиясе (173 км) төзелә, 1951 елдан аңа Аллагуат–Күмертау–Төйлегән линиясе (153 км) урнашкан. Дим–Карлыман участогы электрлаштырылган (1977).
Дорна-Аринь (коммуна)
Дорна-Аринь — Румыниянең Сучава жудецында урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Бобруйск
Бобруйск (Бабруйск, Бабруйск, Бобруйск, Bobrujsk) — Беларусның Могилёв өлкәсендә урнашкан шәһәр.
Халык саны — 218263 кеше (2015).
Сәгать поясы
Халыкара стандарт буенча Бобруйск Көнчыгыш Европа вакыты (Eastern Eurupean Time, EET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +2:00 гә тигез.
Тарих
1387 елда нигезләнгән.
Халык
<div style=*font-size:88%*>
Фатынь
Фатынь (Фатынь ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Лепельский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Залессе (Асиповицкий районы)
Залессе  (Залессе ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Асиповицкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Сви-Сити (Айова)
Сви-Сити  — Америка Кушма Штатларының Айова штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Сви-Сити шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Разумов
Разумов ― фамилия.
П'ятра (Димбовица)
П'ятра — Румыниянең Димбовица жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Палмвъю-Саут (Техас)
Палмвъю-Саут  — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Палмвъю-Саут халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Лампкин (округ, Джорджия)
Лампкин — Америка Кушма Штатларының Джорджия штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Далонега шәһәре.
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1832 елда оештырыла.
Территориясе
Округ мәйданы 736 км² тәшкил итә.
13-нче армия (ЭККА)
13-нче армия — Көньяк фронт эчендәге хәрби берләшмә, 1919 елның 5 мартында оештырылган, 1920 елның 12 ноябрендә таратылган.
Армия эчендә
Армия эченә керделәр:
Ле-Тронке (Эр)
Ле-Тронке — Франциянең Эр департаментында урнашкан коммуна.
(11424) 1999 LZ24
(11424) 1999 LZ24 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1999 елның 9 июнендә LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1999 LZ24» саналган.
Копце (Карпатасты воеводалыгы)
Копце — Польшаның Карпатасты воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Михаловице (Свентокшиж воеводалыгы)
Михаловице  — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Дон-Бенито
Дон-Бенито — Испаниянең Бадахос провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Брусниця (Словакия)
Брусниця  — Словакиянең  округында урнашкан авыл.
Тарихы
Авыл елда нигезләнгән.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Немнюга (Кулой кушылдыгы)
Немнюга — Россия территориясеннән ага торган елга. Ненец АО, Архангельск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Кулой елгасының уң ярыннан 117 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 201 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Ак диңгез елгалары бассейны Воронов борынынан Канин борынына чаклы (Мезень елгасын кертмичә). Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Мезень.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Язлыҗа (Сиирт)
Язлыҗа (Yazlıca) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Сиирт иле Сиирт илчесенә караган бер авыл (köy).
Прондзев (Ленчицкий повяты)
Прондзев  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Тейшозу
Тейшозу — Португалиянең Каштелу-Бранку округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Гилга (Реҗо Эмилия)
Гилга — Италиянең Эмилия-Романья төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Гилга Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Пан-Африка Математика Олимпиадалары
Пан-Африка Математика Олимпиадалары Халыкара Математика Олимпиадасының Африка юрамасы булып торалар.
Тасвирламасы
Бу чара һәр елны Африка Математика Берлеге тарафыннан 20 яше тулмаган Урта Белем Математикасы иң яхшы укучылары өчен оештырыла торган бәйге.
Тарихы
Беренче Пан-Африка Олимпиадалары 1987 елда уздырылган булган.
Форматы
Бәйге ике раундтан тора. Һәр раунд дүрт сәгать һәм утыз минутлык 3 мәсьәләдән тора һәм һәр мәсьәләнең ахыргы хисабы 7 балл. Һәр илдән алтыга кадәр кандидат катнаша ала.
(10424) Gaillard
(10424) Gaillard — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1999 елның 20 гыйнварында ODAS тарафыннан CERGA обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1999 BD5» саналган.
GSC3312-1495
GSC3312-1495 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Зиннур Нурмөхәммәтов
' Зиннур Закир улы Нурмөхәммәтов''' — татар җырчысы, күп кенә татар җырлары авторы, Татарстанның халык артисты.
Әстерханда туа. Бабасы һәм әнисе, кулак ярлыгы тагылып, Сахалинга сөреләләр, Зиннур авыру әбисе тәрбиясендә үсә. Әнисе, төрмәдән чыккач, аны Сахалинга алып китә.
Мәскәүдә укырга юллама ала. Биредә Римма Ибраһимова белән бер төркемдә укый.
Сомалида ислам
Сомалида ислам (الإسلام في الصومال) ― дәүләт дине. Ил халкының (15,8 млн кеше, 2020 елга) 99 ― 99,8 % ы ― мөселманнар. Ислам дине тарафдарларының зур күпчелеге ― суфичылык, сәләфилек йогынтысы булган Мәлики мәзһәбе сөнниләре. Сомалида шәригать хөкем сөрә. 2012 елда кабул ителгән Сомалиның Вакытлы Конституциясе, шулай ук, милли законнарның төп чыганагы буларак, шәригатьне һәм Сомали Федератив Республикасының дәүләт дине буларак, ислам динен билгели. Конституциядә шулай ук шәригатьнең төп принципларына туры килми торган законның кабул ителү мөмкинлеге каралган. Шәригать бу илдә дин тоту иреген чикли. Сомали дөньяда христианнар өчен иң куркыныч илләрнең берсе булып тора. «Open Doors» халыкара хәйрия христиан оешмасы тикшеренүләре нәтиҗәләре буенча, Сомали христианнар хокуклары еш кысрыклана торган илләр исемлегендә 2015 елда 2нче, 2019 елда 3нче урынны били.
Тарих
Хәзерге Сомали территориясендә Ислам дине VII гасырда, беренче мөселманнар Сомали ярымутравына Гарәп ярымутравыннан килгәч, тарала башлый. Илдә Исламның таралу һәм ныгу тарихында рухи остазлар — шәйх Мадар, Абд Ар-Рахман әз-Зәйли, Авайс Әл-Барави, Мөхәммәт Гөлид һ. б. мөһим роль уйный.
Ифат солтанлыгы
XIII гасырда Сомали яр буенда оеша һәм 1285 елдан ул көнбатыш юнәлештә,  көнчыгыш өлешендәге биек тауларга кадәр киңәя. 1320―1344 елларда Хәбәшстан императоры (1314–1344 ) берничә Ислам солтанлыгын һәм әмирлеген тар-мар итә, әмма Ифат солтанлыгы аңа нык каршылык күрсәтә. 1386 елда Ифат солтаны Хаквадин I, аннан соң идарә иткән Саад ад-дин солтан һәлак була, солтанлык башкаласы шәһәре (хәзерге Җибути шәһәре янында) император Исаак тарафыннан җимертелә.
Адәл солтанлыгы
Аден култыгы яр буенда тар-мар ителгән Ифат солтанлыгы урынында, шәһәре янындагы Даккер башкаласы булган  нигез салына. Адәл территориясе хәзер дә күпчелек мөселман халкы яшәүче хәзерге Эритрея, төньяк Сомали һәм Җибути, шулай ук Хәбәшстанның Афар, Данакил, Харэр һәм Огаден өлкәләрен эченә алган. XIV―XV гасырларда Сомали мөселман солтанлыклары белән христиан Хәбәшстан империясе арасында даими сугышлар бара. 1516 елда император җитәкчелегендә Хәбәшстан армиясе Адәл гаскәрен тар-мар итә, солтан Мәхфүз һәлак була.
1538 елның 3 авгутында төрекләрнең хәрби экспедициясе яулап ала. 1541 елда Көнчыгыш Африка ярларына килгән җитәкчелегендәге  Португалия эскадрасы төрекләрне кысрыклый, Сайла һәм Могадишоны бомбага тота, Хәбәшстан гаскәренә ярдәмгә утлы корал белән коралланган 400 кешелек отряд калдыра. Солтан Әхмәд ибн Ибраһим Әл-Гази Тана күле яр буендагы сугышта һәлак була. 1559 елда солтанлык башкаласында Әхмәд ибн Ибраһим Әл-Газиның варисы Бәрәкәт үтерелә. Яңа солтан, Әхмәднең туганнан туганы беренче вакытта  хәбәшләр һәм португалларның һөҗүмен туктата алган (аңа каршы көрәштә  һәлак була), ләкин 1567 елда җиңелгән, аның варисы Мөхәммәд ибн Наср 1576 елда шулай ук тар-мар ителә.
Харар солтанлыгы
Җимерелгән Адәл солтанлыгы территориясендә күпчелек афар һәм оромо кабиләләре яшәгән яңа Харар солтанлыгы барлыкка килә. Зейла төбәге Төньяк Эритреядән алып Сомали ярымутравын кертеп Африка яр буенда үзенең төзегән Төркия йогынтысына эләгә. 1813 елда Госман империясе белән Согуд Гарәбстаны арасындагы сугышта уңышка ирешә һәм Хәбешне үз контроленә ала. 1866 елда Хәбеш Җиддәдән аерыла һәм составына аерым территория буларак кертелә.
Колонияаль чор
1885 елда Мисыр Суданында мәһдичеләр фетнәсе башлана. Мисыр гаскәре Сайра һәм Берберадан киткәч, Британия гаскәре әлеге территорияләрне басып ала һәм Британия Сомалиленды дип атый. XIX гасыр ахырында британиялеләр, италиялеләр һәм эфиоплар Сомалины йогынты өлкәләре итеп бүлешә, ярымутрау портларына ия була.
Бәйсезлек алгач
1960 елда Сомали бәйсезлек ала. Бәйсезлеккә ирешкәч, Сомали күрше илләр һәм территорияләргә — Кения, Хәбәшстан һәм Җибутига территориаль дәгъвалар белдерә. Ил хөкүмәте «Бөек Сомали»ны торгызу турында манифест бастыра. 1977 елда башлана. Сомали әлеге сугышта җиңелә. Сомали өчен сугыш нәтиҗәләре Хәбәшстанга караганда күпкә авыррак булып чыга. Милли армия Огаден өчен сугышта җиңелүдән соң аякка баса алмый. 1981 елдан Сомалиның үзендә партизаннар хәрәкәте, 1988 елда ватандашлар сугышы башлана. 1991 елда баш күтәрүчеләр хөкүмәтен бәреп төшергәннән соң, ил бердәм дәүләтнең барлык атрибутларын югалта һәм бер-берсенә каршы торучы кабилә һәм ислам төркемнәре тарафыннан өлешләргә таркала.
Ислам судлары берлеге
Сомали дәүләтчелеге таркалганнан соң, күп санлы кабиләләрне һәм төркемнәрне берләштерә алучы һәм шул рәвешле милләт һәм дәүләт бердәмлеген торгыза алучы бердәнбер идея ислам булып чыга. 1993 елда башкаланың Мәдинә районында беренче ислам суды оештырыла. Шәригать законнарын кулланган судларның үзәк оешмасы буларак барлыкка килгән Ислам судлары берлеге (ИСБ) тиз арада зур хәрби көчкә әверелә. Ислам судлары берлеге тәртипсезлеккә, җимереклекләргә, аморальлеккә һәм наркотикларга каршы көрәше белән халыкның симпатиясен яулый. 2006 елның язында Могадишо Ислам судлары берлеге (ИСБ) һәм Америка химаясендәге Тынычлыкны яңадан торгызу өчен контртеррористик альянс арасында сугыш аренасына әверелә.
5 июньдә Ислам судлары берлеге башкаланы тулысынча контрольгә ала. 2006 елның 14 июнендә ИСБ сугышчылары авыр техника ярдәмендә җитди каршылык очратмыйча Җәүһәр шәһәрен, икенче көнне Беледуэйнены ала, нәтиҗәдә, Сомалиның бөтен көньягы алар контроленә күчә. 24 сентябрьдә Ислам судлары берлеге Кисмайо стратегик портын яулап ала. Берничә айдан соң ИСБ сугышчылары Сомали көньягындагы ун төбәкнең җидесен контрольдә тота башлый.
Ватандашлар сугышы
24 декабрьдә Сомали вакытлы федераль хөкүмәте гаскәриләре Хәбәшстан армиясе һәм авиациясе ярдәмендә Ислам судлары берлеге позициясенә һөҗүм башлый. Ислам судлары берлеге тар-мар ителә, ИСБның төп варисы булып радикаль ислам хәрәкәте кала.
2009 елның 10 мартында ил хөкүмәте Сомалида шәригать законнарын кертү өчен тавыш бирә, 18 апрельдә бу карар вакытлы парламент тарафыннан хуплана.
Әмма илдә ватандашлар сугышы туктамый. Хәбәшстан гаскәрләрен чыгарганнан соң, илнең көньяк өлеше кыска гына вакыт эчендә радикаль исламчылар контроленә күчә, алар җирле хөкүмәтләрне алыштыра һәм үзләренең контроле астында булган бөтен җирдә шәригать законнарын кертә.
2012 елда Вакытлы конституция кабул ителә, ул формаль рәвештә кайбер ирекләргә мөмкинлек бирсә дә, ислам илдә бердәнбер законлы дин булып кала. Динне алыштыру, исламга каршы чыгу һәм дин ирегенә теләсә нинди өндәмәләр өчен үлем җәзасы яный.
Вайю
Вайю (Санскритча әйтелеше: ʋaːjʊ), Санскрит телендә: वायु, Вайю төп Һинд дине Ходае, җилләр Ходае, Бхиманың әтисе һәм Хануманның рухи әтисе. Ул шулай ук Анил ("Һава, Җил"), Вьян (Һава), Вата ("Һава Элементы"), Танун (Җил), Паван ("Чистартучы"), һәм кайвакыт Прана ("Сулыш") буларак мәгълүм.
Коннотацияләр
Һава (Вайю) яки җил (павана) өчен сүз Һинд диненең классик элементы булып тора. Санскрит сүзе 'Вата' туры мәгънәдә "өрелгән" дигәнне аңлата, 'Вайю' "өрүче", һәм Прана "сулаучы" (тормыш сулышы, 'тере'). Шулай итеп, сүзгә туры карый торган мәгънә ул "Тормыш Ходае", ул шулай ук ачыклык өчен кайвакыт "Мукхья-Вайю" (төп Вайю) яки "Мукхья Прана" (Тормыш җитәкчесе) дип атала.