cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Яңа Тинчәле авылы тарихы
Яңа Тинчәле мәсҗедләре
Яңа Тинчәле халкы ничек итеп рәсми рөхсәт алды икән дип сораучылар булыр. Яңа Тинчәледән гарәби көнбатыш читендә Чатказ илә Тимбай арасында 40 дисәтинә җир Уразмәт кыры дип атала, дөресе Уразмөхәммәт кыры. Аның хуҗасы Уразмөхәммәт Уркаев дигән кешедер. Вахид мәзин язуында 10 номерда Сабирка Урмаев - Ураз алпавыт җиресе диелгән иде. Ураз - Петербургта хезмәт итә. Шунда ул бер яраклы эш күрсәтеп падишаһ түрәләреннән хезмәте бәрәбәренә мәкәфәт буларык аңа Тимбай турысында Карлы Суының мәшрик тарафыннан берничә дисәтинә җир бирелгән. Бу кеше ул җирне үзе эшкәртмичә, Тимбай урысларына дисәтинәсен 1-2 кило күмәч яисә берәр шишә аракыга сатып ашап яткан. Үзе үлгәч, аның гаиләсе калмый, җире хөкүмәт кулына күчә. Авылыбызның Хисяметдин бабай рәсми дакуминтын табып, адвокатларга күрсәтеп, “мин Уразмөхәммәт варисы” дип, җирне алмакчы була. Тик Сембер властьлары (түрәләре) язуыны кирәкле дип танымый, бик иске диеп, сорауны кире кага. Ә алмашка Ураз Уркаевның хәрби хезмәте өчен авылга мәсҗед кылырга рөхсәт алырга дигән кәгазь бирелә, указ алына. Бу указ күп еллар әтиемез Җамалетдин кулында сакланып, ул үлгәч Ибраһим Бикколов кулында калды. Бу документны әлбәттә тарих өчен саклау таләп ителә.
Яңа Тинчәле кайчан барлыкка килгән?
Борынгы бабаларыбыз, мөхтәррәм картларны безем Тинчәле халкы Согыт кариясеннән килгәннәр диләр иде. Һәркайсыбызга мәгълүм, Согыт урман буенда чуваш авыллары арасындадыр. Казан алынгач, яхшы җирләрдән татарлар куылган, алар өчен һәммәдән артык чуваш-чирмиш арасы күренгән. Чөнки чувашлар бер яктан карендәш булсалар, икенчедән мәгариф ягыннан үзләреннән түбән һәм юашрак булганга күрә, куылган халык өчен әлбәттә үз дуслары чувашлар ошагандыр. Ул вакытта татарлар башына тигән таякның бер башы - рус түрәләр таягы, чувашларга да кагылган. Ике “гарип” милләт бик дус булып бергә яшәгәннәр.
Инде халык үрчеп, җир азлык сизелә башлагач тагын күчеп киткәннәр. Бу вакытта инде рус хөкүмәте дә кырын карамый, барган урыннарында җир кисеп бирә башлый.
Авылыбыз картлары бу җиргә кай вакыт килеп утырулары турында рәсми дакуминт юк. Я берәүнең язып калдыруыннан, инде тәмам мәгълүм булмаганда ата-бабаларыбызның гомереннән вә бәгъзе картларның вафатыннан мәгълүм буладыр. Яңа Тинчәленең бу җиргә килеп утыру тарихын язганда, ягъни 1920 елда, 250 еллар чамасы буладыр. Мәсәлән: Иң әүвәл килеп утыручы картларның берсе Сүндек бине Сүнәй бабай. Бу кеше иң башлап килгән 23 картның иң мәгълүме. Хәзерге көндә 800 чамасы кешенең атасыдыр. Ул, әлбәттә, бирегә ким дигәндә 30 яшьләрендә килгән булыр. Аның өч улы - Габдулла - Уразгали (Урка),  Байсәидтер. Байсәиднең бер углы Биккол, аның углы Абуз (Әбүзәр). Ул бабай 1829 елда 90 яшендә вафат булган. Бу метрикадан мәгълүм. Димәк Абузбабай хәзер, 1926 елда 187 яшендә була. Үзеннең улыннан 30 яшькә олы булса, Биккол хәзер 217 яшьтә булыр иде. Бәйсәид үз улыннан янә 30 яшь олы дип алсак, ул 247 яшьтә булырга тиеш. Сүндек бабай улыннан 30 яшь олы булса,   280 яшендә буладыр. Әгәр Сүнәй бабай 40 яшькә олырак булса, Сүндек бабай бу җиргә 1686 елда килгән була. Ягъни, Яңа Тинчәле бу җиргә утырганга хәзер 290 ел буладыр (1926 елда). Инде авылыбыз 17-нче гасырда килеп урнашуы башкача да билгеле:  Кәрим Чынлысына җир кисеп бирү хакында хөкүмәт биргән язу бар. Ул 1701 елда язылган. Шул дакуминтта Чынлы кырының төн тарафында чиген безнең авыл картларыннан 10 кешенең җире илә чиктәш күрсәтелә. Димәк, 1701 елда безнең авыл була. Янә шуны да белергә кирәк, Чынлы дакуминтында язылган картлар һәммәсе авылга әүвәл килгәннәрнең угылларыдыр. Чынлы дакуминтында Тәкай Чапаев күрсәтелә. Аның атасы Ураз бине Чапаев иң әүвәл килүче карттыр. Ошбу дакуминтлар раславынча, Чынлы авылы соңрак хәдат булган.
Ислам дине һәм авыл халкы тормышы..
Казан ханлыгы бетерелгәч, рус хөкүмәте мәсҗедләрне вә мәктәпләрне ватып, мөгаллимнәрне үтереп, күбесен көчләп чукындырып - укырга, белем алырга мөмкинчелек бирмәгән. Ислам дине турында урманнарга качып укыганнар, ятканда ходайга ялынып догалар чыгарганнар:
«Яттым я алла, торсам кирәк, иншалла;
Бу ятуымнан торалмасам, иман бирсен бер алла;
Иман белән үткәем, ислам белән кичкәен;
Яратканым Гиффарым, күптер минем гөнаһым,
ярлыкагыл иллаһым» -
- укыйлар иде дип, картлар сөйлиләр. Ул вакыт укулар кая инде. 200 елдан артык Казанда да җырлап-җырлап, сыра эчеп бәйрәм үткәргәннәр. Бу гадәт Буа аръягындагы Тәтеш вә Зөя авылларында әле дә бар. Сыра кайнату базлары безнең заманда Усия елгасы буенда беленеп тора иде әле. Шул  елларда авыл халкы ифрат азган карак булып, качкын булып, урлап утызар-кырыгар кеше йөргәннәр. Тирә якта Тинчәле кешесен фатирга кертмиләр икән. Күп кеше үзен кайсы авылдан икәнен алдап әйткәннәр. Яһүдә хәзрәт имам булгач, янына яхшы картларны алып, каракларны орышып-кыйнап, урлаган әйберләрен хуҗаларына кире биреп - урлашуыны бетерергә тырышкан. Яһүдә хәзрәт таяк белән кыйнап мәсҗедкә куа башлагач, чувашлар бу мулланың намазына чыдарга юк, батька дия торган булалар. Казан алынганнан соң 200 еллар халык динне мунчаларда, караңгы җирләрдә качып үткәрде. Бу тирәнең олылырак кешеләре балаларын Казан артына Ашыт, Саба, Урай, Түктәр карияләренә җибәреп укыталар. Бу арада рус хөкүмәте дә инде дин белән уйнарга ярамаганнын аңлый башлый. Чөнки кешенең иң мөкатдәс нәрсәсе - диненә каршы тору патшага дошманлык тудыра. Татарлар моны онытмыйлар. Пугачев вакытында рус крестьяннары белән бергә татар, башкортлар да күтәреләләр. Күп муллалар да дин хурлаучы рус патшасының каны хәләл дип Пугачевка кушылып Романовларга каршы көрәшәләр. Башкортлардан чыккан Карасакал мулланы рус хөкүмәте ничә еллар эзләп, аны табып бирүчегә күп маллар вәгъдә итә. Рус хөкүмәте дә татар (мөселман)ларга күренергә тырышып Оренбург шәһәрендә Дини Җыелыш ачып, мөфти вә казыйлар куеп, җылый торган балага тәти тоттырадыр. Безем яшь вакытыбызда күп татар авылларында керәшен исемле халык бар иде. Алар үзләре саф татар булсалар да, рус түрәләр аларны сезнең бабаларыгыз православие кабул иткән дип, көчләп руслаштыралар иде. Мәчеткә бармаска кул куйдыралар, өйләренә барып коръән укучы, үлекләрне күмүче муллаларны Себергә сөрәләр. Уфа губернасында хатын-кызларны полиция белән көчләп ыштаннарын салдырып, ыштан киюне тыйганнар. Чөнки ыштансыз православныга иман керми имеш. Һәр нәрсәнең үлчәли чиге булса да, наданлыкның чиге куелмаган күрәсен. 1905 елда Николай хөррият дине бирергә мәҗбүр булгач, бер көндә 200000 (ике йөз мең) кеше рәсми сүрәтен ислам диненә кабул итә. Бу кешеләр элек көчләп чукындырылучылар була.
Ул вакытта кайда барасың, Николайның соңгы көннәренә кадәр Казах сахралырына татар мулла вә шәкертләренә чыгарга әмер юк. Казахларга дин өйрәтүче татарлар хөкемгә бирелә иде. 1892 елда хан Урдасына байлар тарафыннан гүзәл мәдрәсә бина ителеп Казаннан имам китерелгәч, казах балаларын бу мәктәпкә кабул итмәсен дия, имамнан кул куйдырып алалар һәм 1893 елда татар шәкертләрен полиция белән кудылар. /Бер вакыт Урдада укый идек. Анда Казаннан барып вә мөдәррис булучы Мәрҗәнинең кияве дәмелла Сафиулла бине Габдулла да бар иде./ Чөнки алар казахларны мөселман итәрләр дип куркалар иде. Руслар әле һаман татарларны руслаштыру ягында иде. Күп татар авылында булган чувашлар көчләп мөселманлыктан аерылган.
Әүлия каберләре
Тинчәле ни дигән сүз? Безем әти әйтә торган идее: “Тинчәле (Тәнҗелы)”, ягъни ак тәнле, укымышлы, зыялы кеше мәгнәсендә дип. Тинчәле башка авылларга караганда күптән гыйлем вә мәгарифтә алда булып, һәр тарафка имам, мөгаллимнәр биреп торган, күп авыллардан шәкертләр килеп укыганнар. Чүпрәледән, Иске Шәйморзадан, Чынлыдан, Кырсадакадан, Үтидән, Кәшәдән, Иске Тинчәледән, Буаның аргы ягындагы авыллардан күп кеше бездә укыганнар. Мәсәлән: Чынлыда Габдулла мулла, Иске Шәйморзада Сингатулла мулла, Яңа Шәйморзада Гайнулла мулла, Кәшәдә Ногман мулла Габдерәзәк бине Урузмөхәммәт Будәнге кариясендә күп еллар имам булып тора һәм авылга кайтып вафат була.. Безем мәсҗедләрдән бик иске китаплар табыла. Мөхетдин ибн Газинең 200-дән артык әсәре бар иде .. Мөхетдин бине Гарәби кебиләресе бу вакытта бик аз кеше беләдер. . . 1818 елда дөньяга килгән Вахит мәзин Сабада укыган; Бәкер бабай үзенең углы Габдулланы Ашыт кариясендә укыткан. ә ул вакытта халык Тинчәле, Буа, Сембердән башка җирне аз белгән. Хөсәин бине Хасан бине Якуп бине Бәкер бер вакыт Сабирҗан мулла белән Юхма базарына баргач, төнлә Хөсәин Сабирҗанга әйтә икән: «Уйлап кара әле, ат башы белән ир башы ниләр күрми, кая ятабыз бит!» - дип. әнә шул чорда Казан артына кадәр гыйлем эзләп бару аеруча зур эш саналган. Дөресе, безнең халык күп урлашып та йөргән. Тик алар моны рус түрәләрдән күргән җәбер-золымга җавап итеп эшләгәннәр, аны оныта алмаганнар. Алар күбрәк руслардан урлаганнар, чиркәүләрне басканнар. Алар караклыктан бигрәк революционерлардыр. Казан алынганнан соң русларга каршы партизаннар сугышлары озакка барган. Хәзер дә балалар төрле уен уйнаганда «алатыр», «ата күрә», «чиста җигәнән», «алабуга бигәнәк» дип такмак әйтәләр. Бу партизан сугышлары вакытында ящерен язышкан хатларыннан алынган. Казан тарафы батырлары Латиф мишәрләренә язалар - сез тик тормый ата торыгыз, без дә сезгә кушылырбыз - дип, Чистай мишәрләренә ышанмагыз, алар чикәләр (куркаклар), Алабуга татарлары биреләләр, боларга ышаныч юк дип. Безнең авыллар каракларының да эшләре күбрәк революционерлыкка хастыр. Бу исә халыклар арасында була торган гадәти хәл.......
Ле Вёрдр
Ле Вёрдр — Франциядә урнашкан коммуна, Овернь — Рона — Альплар регионы Алье департаментында урнашкан.
Чыганаклар
Ле Вёрдр
Текама (Небраска)
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Арскиршен
Арскиршен (Harskirchen) — Франциянең Түбән Рейн департаментына караган коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 14,42 км².
Дёрсдорф
Дёрсдорф — Алманиянең Рейнланд-Пфальц җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Некрозлаучы фасциит
Некрозлаучы фасциит — бик сирәк була торган, тиз барышлы некроз, башта йомшак тире асты тукымаларын, соңрак тирене зарарлый. Ешрак тудыргычы булып S. pyogenes, кайвакыт S. aureus тора. Бигрәк тә еш очлыклар, гәүдә һәм бот арасы, шулай ук операциядән соң яралар зарарлана. Үз вакытында яки тиешлечә дәвалау булмаганда үлем булырга мөмкин. Периокуляр тукымалар кушылу сирәк очрый һәм җәрәхәтләр яки операцияләргә карата икенчел була ала.
1. Билгеләре. Периорбиталь эритема һәм шешү, тромбтан соң гангрена өчен зур кабарчыклар ясалуына һәм тире каралуына китерә (рәс. 4. 36г).
Педриктаун (Нью-Джерси)
Педриктаун  — Америка Кушма Штатларының Нью-Джерси штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Ла-Фажоль
Ла-Фажоль — Франциянең Од департаментында урнашкан коммуна.
Педриктаун (Нью-Джерси)
Географиясе
Педриктаун халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Генерал-Мариново
Генерал-Мариново — Болгариянең Видин өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(53) Калипсо
(53) Калипсо  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1858 елның 4 апрелендә Роберт Лютер тарафыннан Дюссельдорф обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «ук әлеге атамасы» саналган.
Ла-Пюи
Ла-Пюи — Франциянең Вьенна департаментында урнашкан коммуна.
Таказлы (Бешикдүзү)
Таказлы (Takazlı) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Трабзон иле Бешикдүзү илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Венсёри
Венсёри — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Пайн-Бич (Нью-Джерси)
Пайн-Бич  — Америка Кушма Штатларының Нью-Джерси штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Оглакчы (Эрбаа)
Оглакчы (Oğlakçı) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Токат иле Эрбаа илчесенә караган бер авыл (köy).
Додурга (Сейдикемер)
Додурга (Dodurga) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Мугла иле Сейдикемер илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Пиццони
Пиццони — Италиянең Калабрия төбәгендә урнашкан коммуна. провинциясе составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Канова (Фиренца)
Канова — Италиянең Тоскана төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Канова Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Пельях-Соим
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Түбән Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об елгасы Төньяк Сосьва елгасы кушылган урынган Салехард каласына кадәр. Кече елга бассейны — Об кушылдыклары бассейны, Төньяк Сосьва тамагыннан түбән, елга бассейны — (Түбән) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Артольсайм
Географиясе
Коммуна мәйданы — 11,25 км².
Раять Гыйләҗев
Раять Гыйләҗев “Коммуна” хуҗалыгы рәисе булып бер елдан артык кына эшләсә дә, аның бу хуҗалыкта эш стажы 15 елдан артык. Раять Гыйләҗев Килдураз егете. Буа техник училищесын тәмамлагач ул колхозның баш механигы, аннары партия оешмасы секретаре була. 1971 елда Раять Гыйләҗевне узәк колхозы рәисе итеп сайлыйлар. Ул анда 11 ел, ягъни 1982 елга кадәр рәис булып эшли. Раять Гыйләҗев рәислек иткэндә “Үзәк” колхозы зур уңышларга ирешә. Биредә бик куп төзелешләр алып барыла. 8 ел рәттән шикәр чөгендереннән уңыш алу буенча “Үзәк колхозы Россия Федерациясендә жиңүче булып чыга.
1992 елнын июнендэ Раять Гыйләҗев район көнкуреш идәрәсе башлыгы итеп күчерелә.
Борки (Оричи районы)
Борки (Борки) — Киров өлкәсенең Оричи районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Плаканика
Плаканика — Италиянең Калабрия төбәгендә урнашкан коммуна. провинциясе составына керә.
Монтегюэ-ан-Форе
Монтегюэ-ан-Форе — Франциядә урнашкан коммуна, Овернь — Рона — Альплар регионы Алье департаментында урнашкан.
Борки (Оричи районы)
Халык
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
Изворань (Арджеш)
Изворань — Румыниянең Арджеш жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Аркавыл (Благовещен районы)
Аркавыл — Башкортстанның Благовещен районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 453437, — 80215849005.
Демография
Халык саны динамикасы:
Сале-Каптан
Сале-Каптан — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә ага. Елга  ? елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 68 км.
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Ла-Форс (Од)
Ла-Форс — Франциянең Од департаментында урнашкан коммуна.
О-Бокаж
О-Бокаж — Франциядә урнашкан коммуна, Овернь — Рона — Альплар регионы Алье департаментында урнашкан.
Дёрт (шәһәр, Алмания)
Дёрт  — Алманиянең Рейнланд-Пфальц җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
NGC 2455
NGC 2455 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Арчал
Арчал (Arçal ) — Әзербайҗанның Гусар районына караган авыл.
Големаново
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(1387) Кама
(1387) Кама  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1935 елның 27 августында Пелагея Шайн тарафыннан Кырым (Симеиз) обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1935 QD» саналган.
Сөлчә (Олы Кәминкә кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Додурга (Чанкая)
Додурга (Dodurga) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Анкара иле Чанкая илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Пембертон-Гайтс (Нью-Джерси)
Пембертон-Гайтс  — Америка Кушма Штатларының Нью-Джерси штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Пембертон-Гайтс халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Канова (Реҗо Эмилия)
Канова — Италиянең Эмилия-Романья төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Текумсе (Небраска)
Текумсе  — Америка Кушма Штатларының Небраска штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Текумсе шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Оглакчылар (Боябат)
Оглакчылар (Oğlakçılar) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Синоп иле Боябат илчесенә караган бер авыл (köy).
Лабастид-ан-Валь
Лабастид-ан-Валь — Франциянең Од департаментында урнашкан коммуна.
Платания
Платания — Италиянең Калабрия төбәгендә урнашкан коммуна. провинциясе составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Пайн-Велли (Нью-Джерси)
Пайн-Велли  — Америка Кушма Штатларының Нью-Джерси штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Дёршайд
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Флүрә Мәгафурова
Флүрә Мәгафурова (8 август 1952 ел) — галим-селекционер, авыл хуҗалыгы фәннәре кандидаты (2006).
Биографиясе
Мәгафурова Флүрә Фаат кызы 1952 елның 8 августында БАССРның Гафури районы Бурлы авылында туган. Туган авылындагы урта мәктәпне тәмамлаганнан соң Башкорт дәүләт университетын а укырга керә, 1975 елда тәмамлый.
1972-1976 елларда Әбҗәлил районының Баем урта мәктәбендә эшли.
1976 елда Башкортстан авыл хуҗалыгы гыйльми-тикшеренү институтында (НИИСХ) эшли. 1999 елда өлкән гыйльми хезмәткәр булып эшли, 2012 елдан лаборатория мөдире вазифаларын башкара.
Пельях-Юган
Пельях-Юган — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО, Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елга [[Об]] елгасының уң ярына тамагыннан 416 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 23 км.
Флүрә Мәгафурова
Биографиясе
2006 елда Башкорт дәүләт аграр университетында «авыл хуҗалыгы фәннәре кандидаты» гыйльми дәрәҗәсенә диссертация яклый. Фәнни тикшеренүләре Башкортстанның Урал алды далаларында минераль ашламалар тәэсирендә карабодай һәм тары культураларын формалаштыруга багышланган.
Пельях-Юган
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Түбән Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об елгасы Төньяк Сосьва елгасы кушылган урынган Салехард каласына кадәр. Кече елга бассейны — Об кушылдыклары бассейны, Төньяк Сосьва тамагыннан түбән, елга бассейны — (Түбән) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Флүрә Мәгафурова
Гыйльми эшчәнлеге
Фәнни эшчәнлеге ярма культуралары селекциясенә багышланган. Мәгафурова тарафыннан карабодайның "Агидель", "Башкирская красностебельная", "Илишевская", "Инзерская", "Светлана", "Уфимская" сортлары чыгарыла, Башкортстанда ярма культураларын үстерү буенча тәкъдимнәр ясала.
Мәгафурова Флүрә Фаат кызы 20дән артык фәнни хезмәт һәм 8 уйлап табу авторы.
Ла-Рош-Риго
Ла-Рош-Риго — Франциянең Вьенна департаментында урнашкан коммуна.
Тетвел (елга)
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Түбән Идел су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Чишмә елгасы, инештән тамагына чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Идел, Куйбышев сусаклагычы башыннан Каспий диңгезенә койганчы.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Асвиллер
Асвиллер (Asswiller) — Франциянең Түбән Рейн департаментына караган коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 6,02 км².
Эчке чик мембранасының гаиләле дистрофиясе
1.	Нәселдәнлек төре аутосом-доминатлы.
2.	Гомернең 3-4 декадасында күрү начарлану белән билгеләнә.
3.	Билгеләре. Арткы котыпта челтәркатлауның ялтыраучы эчке өслеген табалар (рәс. 18.23).
4.	ЭРГ b-дулкынның аерым кимүен ачыклый.
5.	Ретиношизис, челтәркатлау шешү һәм челтәркатлау җыерчыклары үсеше нәтиҗәсендә күрү югалту өчен фараз начар. (гадәттә гомернең 6 нче декадасында).
Чыганаклар
Джек Кански - "Клиник офтальмология: системалаштырылган караш", 2009 ел
Платачи
Платачи — Италиянең Калабрия төбәгендә урнашкан коммуна. провинциясе составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Пеннсвилл (сан алу урыны, Нью-Джерси)
Географиясе
Пеннсвилл халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Дойдум (Аргуван)
Дойдум (Doydum) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Малатья иле Аргуван илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Ашагы Имамгулукәнд (Гусар)
Ашагы Имамгулукәнд  (Aşağı İmamqulukənd ) — Әзербайҗанның Гусар районына караган авыл.
(4254) Камель
(4254) Камель  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1985 елның 24 октябрендә К.-И. Лагерквист тарафыннан Квистаберг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1985 UT3» саналган.
Локнава
Локнава — Россия территориясеннән ага торган елга. Калуга өлкәсе, Орловкая өлкәсе, Тула өлкәсе, Брянск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Серена елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 26 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Ука бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Ука елгасы кушылдыклары бассейны Мукшы елгасы кушылганчы, елга бассейны — Ока.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Изворань (Илфов)
Изворань — Румыниянең Илфов жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Быково (Благовещен районы)
Быково — Башкортстанның Благовещен районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 453437, — 80215849007.
Демография
Халык саны динамикасы:
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 44 кешенең яшәве мәгълүм.
Нёйи-ан-Донжон
Нёйи-ан-Донжон — Франциядә урнашкан коммуна, Овернь — Рона — Альплар регионы Алье департаментында урнашкан.
Гомотарци
Гомотарци — Болгариянең Видин өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Дершен
Дершен — Алманиянең Рейнланд-Пфальц җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
NGC 2456
NGC 2456 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Лабастид-д’Анжу
Лабастид-д’Анжу — Франциянең Од департаментында урнашкан коммуна.
Оккульт макуляр дистрофия
Оккульт макуляр дистрофия пациентның үзәк күрү начарлануның табигатен ачыклаганда авырлыкларга китерә, аеруча бергә булган офтальмологик патологиядә.
1.	Төрле яшьтә гомернең 3 нче һәм 7 нче декадасында ике яклы көчәюче күрү үткенлеге кимүе белән билгеләнә.
2.	Билгеләре. Күз төбе үзгәрешсез.
3.	Гомуми ЭРГ норма чигендә, тик колбачыклы һәм мультифокаль ЭРГ гадәти мәгънәләрдән тайпыла.
4.	ФАГ үзгәрешсез.
5.	ОКТ фовеада челтәркатлау калынлыгы кимүен ачыклый.
6.	Фараз начар.
Чыганаклар
Джек Кански - "Клиник офтальмология: системалаштырылган караш", 2009 ел
Такбаш (Тарсус)
Такбаш (Takbaş) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Мерсин иле Тарсус илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Огланаланы (Ениҗе)
Огланаланы (Oğlanalanı) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Чанаккале иле Ениҗе илчесенә караган бер авыл (köy).
Тилден (Небраска)
Тилден  — Америка Кушма Штатларының Небраска штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Тилден шәһәре  елда нигезләнгән.
Аттен
Аттен (Hatten) — Франциянең Түбән Рейн департаментына караган коммуна.
Тилден (Небраска)
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Аттен
Географиясе
Коммуна мәйданы — 18,91 км².
Ла-Тримуй
Ла-Тримуй — Франциянең Вьенна департаментында урнашкан коммуна.
Химик (авыл)
Химик (Химик) — Киров өлкәсенең Омутнинск районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
Доймуш (Чамлыдере)
Доймуш (Doymuş) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Анкара иле Чамлыдере илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Канова (Ферара)
Канова — Италиянең Эмилия-Романья төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Канова Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Плезант-Плейнс (Нью-Джерси)
Плезант-Плейнс  — Америка Кушма Штатларының Нью-Джерси штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Плезант-Плейнс халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Плати
Плати — Италиянең Калабрия төбәгендә урнашкан коммуна. провинциясе составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Түбән Наратбаш авылы тарихы
Түбән Наратбаш авылы тарихы.
Авылыбызның исеме – Түбән Наратбаш. Ул Татарстанның Буа районында урнашкан. Өч чакрым тирәсе ераклыкта Зөя елгасы ага. Авылыбыз район үзәгеннән өч чакрым чамасы ераклыкта, хәзерге вакытта шәһәр белән тоташып бара инде.
Безнең авыл хакында 1640нчы елга кадәр кайчан барлыкка килүе һәм беренче булып яшәгән кешеләре турында бер нинди дә язма мәгълүматлар юк. Садриев Гайнетдин, Яруллин Сәмигулла бабайлар сөйләве буенча 1639-1640нчы елларда авылның беренче гаиләләре булып агалы-энеле Собханкол һәм Сәетхан ренбург якларыннан килеп Зөянең аргы ягына торак урыны ясыйлар. 1651-1653нче елларда тагын дүрт гаилә: Рахманкол, Рәхимкол, Ильяс һәм бер чуваш  Саттый гаиләсе килеп урнаша. Руслар кысрыклый башлагач борынгы бабаларыбыз Зөянең бу як ярына кара-каршы урам ясап йортларын күчерәләр. Бу урын хәзердә йортлар өсте, базлар, каберлек диеп атала.
Сәетхан һәм Рәхимкол нәселеннән 12 гаилә, 4 чуваш гаиләсе шул ук елны күчеп йөрүдән туеп Наратлык урманының югары башына (тимер юлның аргы ягына) күчеп китәләр. 1730нчы елда күпчелек кешенең соравы буенча губерна землямеры 45 кешегә күл буеннан план бүлеп бирә, күл буена кара-каршы урам булдырыла. Менә шулай итеп безнең авылга нигез салына.
1940нчы елда безнең авылда 262 йорт була, яңа мәктәп ачыла. 1949-1952нче елларда клуб салына. 1959нчы елда авылга электр кертелә. 1958нче елда китапханә клубтан үзенә аерым бинага күчерелә. 1970 елда авылда 269 йорт була, күбесе сигез почмаклы, бизәкле, чәчәкле итеп бизәлгән, шуларның 29 кирпичтән. 1967нче елны урамнарга исем бирелеп йортларга номерлар кадаклана.
1950нче елда Бикмураз авылының “Көрәш” колхозы безнең “Каганович” колхозы белән берләшә, ә 1959нчы елда Зур Кырлангы авылы “Кызыл Нур” колхозы да безгә кушыла. Шуннан соә колхоз исеме “Коммунизм” дип үзгәртелә. 2000нче елның көзендә колхозның исеме янә үзгәреп “Алга” диеп атала. 2007нче елның июль аенда колхозны ООО “Нива” инвестор ала.
1986нчы елның февралендә яңа мәдәният йорты төзелеп куллануга тапшырыла һәм шунда авыл музее барлыкка килә. Авыл китапханәсе иске бинадан мәдәният йортының икенче катына күчерелә.
1993нче елның 20 августында Түбән Наратбаш авылында яңа мәчет ачыла.
Түбән Наратбаш авылы табигатнең иң матур урынына урнашкан.
Пайн-Гилл (Нью-Джерси)
Пайн-Гилл  — Америка Кушма Штатларының Нью-Джерси штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(2428) Каменяр
(2428) Каменяр  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Нил Халфиев
Халфиев Нил Габидинович (р.1939, с. Нижний Наратбаш Буинского района ТАССР, ныне РТ), врач ученый в области методов лучевой диагностики и терапии, кандидат медицинских наук (1980), заслуженный врач РТ (2000), член Евро-Азиатской академии медицинских наук, Почетный ветеран здравоохранения РТ. Автор 157 научных работ, 4 изобретений, 16 рационализаторских предложений, 4 методических пособий для врачей.
Хәлфиев Нил Габидин улы 1939нчы елның 1 ноябрендә Түбән Наратбаш авылында хезмәткәр гаиләсендә туа. Авылның җидееллык мәктәбен тәмамлагач, Буа шәһәренең М.Вахитов исемендәге мәктәптә урта белем ала.
1958-1960нчы елларда Совет Армиясе сафларында хезмәт итә. 1961-1967нче елларда Казан дәүләт медицина академиясендә “Санитария” белгечлеге буенча белем ала. 1968-1970нче елларда Апас районы шифаханәсендә баш врач булып эшли. 1971нче елда Ленинград шәһәрендә табиблар белемен күтәрү иститутында махсус ардинатура үтә.
1971нче елда КДМУда укытучы һәм бер үк вакытта ортопедия һәм травмотология институтында хирург-травматолог булып эшли. 1975нче елдан КДМИның рентген-радиология кафедрасының ассистенты буларак эшли. Параллель рәвештә РКХ сырхауханәсендә дәвалау-консультатив эшен алып бара. Нил Габидинович башлангычы белән кабинетлар яңартыла һәм заманча рентген аппаратурасы белән җиһазландырыла. 1980нче елда медицина фәннәре кандидаты исемен яклый.
1980нче елдан 2002нче елга кадәр КДМУда дәвалау буенча баш врач урынбасары.
2002нче елда аңа Евразия медицина академиясенең фәнни дәрәҗәсе бирелә.
Моннан тыш, Нил Габидинович Хәлфиев «сәламәтлек саклау хезмәткәрләре өчен кыскача русча-татарча сүзлеге»н нәшер иткән иде, ул хәзерге вакытта да табиблар һәм студент-медиклар эшендә кулланыла. Нил Хәлфиев медицина өлкәсендәге бик күп алдынгы казанышлар, фәнни мәкаләләр, фәнни эшләнмәләр авторы.
Халфиев Нил Габидин улы 2020нче елның сентябрь аенда вафат була.
Валентина Терешкова
Валенти́на Влади́мир кызы Терешко́ва (, ССРБ, РСФСР, Ярославль өлкәсе, Тутаево районы, Олы Масленниково авылы) — совет космонавты, дөнья тарихында беренче хатын-кыз-космонавт, авиация генерал-майоры (1995). Советлар Берлеге каһарманы (1963), ЧССР каһарманы (1963), НРБ каһарманы (1963), Вьетнам каһарманы (1971), МНР каһарманы. Техник фәннәр кандидаты, профессор. 6-нчы номерлы ССРБ очучы-космонавты, дөньяның 10-нчы космонавты.
Социаль эшчәнлек
2011 елда ул Ярославль региональ исемлегендә Берләшкән Россия партиясеннән Россия Дәүләт Думасына сайланды. Терешкова, Елена Мизулина, Ирина Яровая һәм Андрей Скоч  белән берлектә, христиан кыйммәтләрен яклау буенча фракцияләрара депутат төркеме әгъзасы; Бу потенциалда ул Россия Конституциясенә үзгәрешләр кертүне хуплады, аның нигезендә "Православие - Россиянең милли һәм мәдәни үзенчәлеге нигезе". Федераль структура һәм җирле үзидарә буенча Дәүләт Дума Комитеты Рәисе урынбасары 2011 елның 21 декабреннән.
Тарих
1963 елда космонавтлар Николаев һәм Терешкованың туе була.
Чыганаклар
Космонавтика көненә багышланган дәрес-конференция.
Горни-Лом
Горни-Лом — Болгариянең Видин өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Талкыш (Чишмә кушылдыгы)
Талкыш — Россия территориясеннән ага торган елга. Татарстан, Самара өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Чишмә елгасының сул ярыннан 5,1 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 47 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Түбән Идел су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Чишмә елгасы, инештән тамагына чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Идел, Куйбышев сусаклагычы башыннан Каспий диңгезенә койганчы.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Саелмыш
Саелмыш — Сакмар елгасы кушылдыгы. Ырынбур өлкәсенең өч районы (Шарлык районы, Октябрь районы, Сакмар районы) биләмәләрендә ага. Елга озынлыгы 193 км. Үз кушылдыклары:
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Җаек бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Асбассейн юк, елга бассейны — Җаек (бассейнның Россия өлеше).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Деслох
Деслох — Алманиянең Рейнланд-Пфальц җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ашагы Гәләнхур
Ашагы Гәләнхур (Aşağı Qələnxur ) — Әзербайҗанның Гусар районына караган авыл.
Сен-Дидье-ан-Донжон
Сен-Дидье-ан-Донжон — Франциядә урнашкан коммуна, Овернь — Рона — Альплар регионы Алье департаментында урнашкан.
Изворашу
Изворашу — Румыниянең Вилча жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
S-колбачыкларның көчәйгән функцияләре синдромы
Кеше челтәркатлавында колбачыклы фоторецепторларның өч төре бар: колачның кыскадулкынлы, уртадулкынлы һәм озындулкынлы өлешенә сизгер. Челтәркатлауның күпчелек нәселле дистрофияләрендә таякчыклар һәм барлык колбачыклар төрләре функциясенең көчәюче кимүе бара. Тик S-колбачыкларның көчәйгән функцияләре синдромы бердәнбер, чөнки зәңгәр колбачыклар гиперфункциясе, кызыл һәм яшел колбачыклар функциясенең чагылган кимүе, шулай ук таякчыкларның функциясе теркәлмәү белән сыйфатлана.
1.	Нәселдәнлек төре аутосом-рецессивлы.
2.	Балачакта никталопия белән билгеләнә.
3.	Билгеләре
•	Тамырлы аркадалар буенча пигментация үзгәрүе.
4.	Фараз сак була, чөнки кайбер пациентларда ХТ үсеш алырга мөмкин.
Чыганаклар
Джек Кански - "Клиник офтальмология: системалаштырылган караш", 2009 ел
Ла-Ферриер-Еру
Ла-Ферриер-Еру — Франциянең Вьенна департаментында урнашкан коммуна.
Лабастид-Эспарберанк
Лабастид-Эспарберанк — Франциянең Од департаментында урнашкан коммуна.
NGC 2457
NGC 2457 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Аттмат
Аттмат (Hattmatt) — Франциянең Түбән Рейн департаментына караган коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 4,15 км².
Эстоннар
Эстоннар (eestlased) — нигездә Эстониядә яшәүче Балтыйк буе фин халкы. Гомуми саны якынча 1,1 млн кеше. Төп тел — эстон теле.
XVIII—XIX гасырларга кадәр эстоннар үзләрен maarahvas дип атап йөрткәннәр. Эстон теленнән тәрҗемәдә бу «җир халкы» дигәнне, ягъни игенчелек белән шөгыльләнгән халык дигәнне аңлата.
eestlane термины латин теленнән килә (Aesti). Шулай итеп Тацит үзенең «Германия» әсәрендә Балтыйк диңгезенең ерак ярында яшәүче халыкны атый. Урта гасырларда Русьта эстоннарның бабаларын чудь дип атап йөрткәннәр.
Тарих һәм этнография
Эстлар Көнчыгыш Балтыйк буенда б.э.к. 1-нче меңьеллыкта көнчыгыштан килгән фин-угыр кабиләләренең җирле халык белән кушылуы нәтиҗәсендә барлыкка киләләр. Соңрак алар көнчыгыш фин-угыр, балт, герман һәм славян элементларын үз эчләренә алалар.
Уку Мазинг һәм Яан Каплински кебек эстон мәдәниятчеләре, шулай ук Эстония президенты һәм фәнни-популяр китаплар авторы Леннарт Мери хәзерге заман эстоннары гореф-гадәтләрендә фин-угыр мирасының эзен билгеләү өстендә эшлиләр.
Огуз (Бешири)
Огуз (Oğuz) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Батман иле Бешири илчесенә караган бер авыл (köy).
Эстоннар
Тимер гасыры
X гасырга кадәр Балтыйк буенда тимер бик сирәк очрауга һәм бронза гасыры саклануга карамастан, V гасырдан IX гасырга кадәр Эстониядә тимер гасыр дәвере дип исәпләнә. IX гасырдан башлап авыллар барлыкка килә башлый. Шул рәвешле территория мәхәлләләргә һәм өязләргә бүленә. Күрше халыклар белән чагыштырганда Эстониядә авыл мәдәнияте алга китми, борынгы эстларның яшәү урыны булып бер гаилә яшәгән хутор санала. Бер гаиләгә гадәттә 8-10 кеше керә торган була.
Тимер гасырының соңгы дәверендә (IX — XIII гасырлар) игенчелек бик нык алга китә. Эстлар бодай, борчак, солы, җитен үстерәләр. Соңрак аларга кәбестә өстәлә.
Эст кабиләләре
XIII гасырда алман рыцарьлары көнбатыштан прусслар, Рига култыгы ягыннан куршлар, эстлар, ливлар, земгаллар, селоннар һәм латгаллар территориясенә һөҗүм итәләр. Бу «Изге сугыш» дәвамында халыкны күпләп үтерү һәм авылларны җимерү-яндыру күзәтелә.
XIII гасырдан башлап Эстония территориясендә яшәүче эстлар кабиләләре нигезендә эстон халкы һәм аларның телләре формалаша.
Варьяз
Почта индексы — 453437, — 80215849008.
Демография
Халык саны динамикасы:
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 12 кешенең яшәве мәгълүм.
Фейрбери (Небраска)
Фейрбери  — Америка Кушма Штатларының Небраска штатында урнашкан шәһәр.
Полистена
Полистена — Италиянең Калабрия төбәгендә урнашкан коммуна. провинциясе составына керә.
Фейрбери (Небраска)
Тарихы
Фейрбери шәһәре  елда нигезләнгән.
Плейнсборо-Сентер (Нью-Джерси)
Плейнсборо-Сентер  — Америка Кушма Штатларының Нью-Джерси штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Фейрбери (Небраска)
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Плейнсборо-Сентер (Нью-Джерси)
Географиясе
Плейнсборо-Сентер халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Полистена
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Плейнсборо-Сентер (Нью-Джерси)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Перевальный (Кок-Пела кушылдыгы)
Перевальный  — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО, Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елга Кок-Пела елгасының сул ярына тамагыннан 31 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 11 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Түбән Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об елгасы Төньяк Сосьва елгасы кушылган урынган Салехард каласына кадәр. Кече елга бассейны — Об кушылдыклары бассейны, Төньяк Сосьва тамагыннан түбән, елга бассейны — (Түбән) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Соңлаган башланулы челтәркатлауның дегенерациясе
1.	Нәселдәнлек төре аутосом-доминатлы.
2.	Гомернең 6 нчы декадасында никталопия белән киләчәктә үзәк һәм периферия күрүенең көчәюче кимүе белән билгеләнә.
3.	Билгеләре (барлыкка килү тәртибендә).
•	Гадәти күз төбе.
•	Урта перифериядә вак саргылт-ак таплар төркеме.
•	Пигментлы ретинопатия һәм хориоретиналь атрофия.
•	Атрофияле макулопатия һәм КН атрофиясе.
4.	Чир башында ЭРГ гадәти; соңгы стадияләрдә — амплитуда кимүе генә.
5.	Фараз бик начар.
Чыганаклар
Джек Кански - "Клиник офтальмология: системалаштырылган караш", [2009 ел]]
Доймушөрен (Кызылҗаһамам)
Доймушөрен (Doymuşören) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Анкара иле Кызылҗаһамам илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Канова ди Череда (Виченца)
Канова ди Череда — Италиянең Венеция төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Дессигхофен
Дессигхофен — Алманиянең Рейнланд-Пфальц җирендә урнашкан коммуна.
Лабесед-Лораге
Лабесед-Лораге — Франциянең Од департаментында урнашкан коммуна.
(4496) Камимати
(4496) Камимати  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1988 елның 9 декабрендә Ц. Сэки тарафыннан Гэйсэй обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1988 XM1» саналган.
Полия
Полия — Италиянең Калабрия төбәгендә урнашкан коммуна. провинциясе составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Бакый Урманче (берләштерүгә)
Бакый Урманче (1897-1990) – рәссам һәм сынчы, музыкант һәм шагыйрь, укытучы, сәнгать белгече, гарәп һәм төрки телләрне камил белгән, француз һәм инглиз телләрендә иркен аралашкан, фәлсәфә һәм тарих фәннәрен җитди үзләштергән күпкырлы шәхес.
1926 елда белем алуын тәмамлап, Бакый Урманче Казан сәнгать техникумына (хәзерге вакытта Н.Фешин исемендәге Казан сәнгать училищесы) укытырга кайта. Ул биредә декоратив-гамәли сәнгать факультеты ача. Милли сәнгатьне формалаштыруга хезмәт итүне үзенең төп бурычы итеп саный.
Сталинга гарәп әлифбасын сакларга өндәп язылган «82 кеше хаты»на кул куйганы өчен аны Соловкига сөргенгә җибәрәләр, ул анда 1929 елдан 1933 елга кадәр була. Азат ителгәч, башта Мәскәүдә эшли, 1941 елда Алма-Атага чакырылып, 14 ел буе Казакъстан һәм Урта Азия мәдәниятен күтәрә, сәнгать белемен үстерә. Казанга ул бары тик 1958 елны 61 яшендә генә кайта. Бакый Урманче гомеренең соңгы елларына кадәр үзенең иң күренекле, иң дәртле әсәрләрен нәкъ менә Казаныбызда иҗат итә. Бүген аның шушы чорда иҗат ителгән күп әсәрләре музеенда даими экспозициядә тора.
70 елдан артык вакыт эчендә сәнгатькә фидакарьләрчә хезмәт итеп, ул 400 гә якын нәкыш әсәре, 150 дән артык скульптура һәм кәгазь битләрендә меңнәрчә график әсәрләр иҗат итә. Бакый Урманче РСФСРның һәм ТАССРның халык рәссамы, Казахстан ССРның атказанган рәссамы, Г.Тукай исемендәге Дәүләт премиясе лауреаты исемнәренә лаек була. Бакый Урманче иҗаты – татар сәнгате хәзинәсенең иң төп сәхифәләренең берсе һәм аның исеме халык мәдәнияте тарихында мәңге сакланачак.
Ашагы Ләгәр (Гусар)
Ашагы Ләгәр  (Aşağı Ləgər ) — Әзербайҗанның Гусар районына караган авыл.
Палесейдс-Парк (Нью-Джерси)
Палесейдс-Парк  — Америка Кушма Штатларының Нью-Джерси штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Градец (Видин өлкәсе)
Градец  — Болгариянең Видин өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Аксу авылы тарихы
Моннан 300/өч йөз/ ел элек хәзерге Аксу авылы урнашкан урында куе урман була. Аның уртасындагы иңкүлектән чишмә агып чыккан. Тау итәгеннән төшкәч Бола елгасына 1 км.лар чамасы җитмичәрәк “каты җир”дигән урын бар. Тау итәген ике яктан ермак кочып алган формада тора.Тау итәгеннән соң бик матур болын, шул болынның “каты җир” янына якынрак Кара Кизләү чишмәсе урнашкан.
Шул чишмә янында Аксу исемле кеше яши. Тора-бара бу урында 6-7 хуҗа-лыктан торган “Аксу” исемле кечкенә генә авыл барлыкка килә. Бола елгасы-ның икенче ягында Кукау/Кокуй/дигән рус авылы урнашкан. Анда бик зур имениясе булган алпавыт яшәгән. Менә шушы авыл халкы Аксу халкын кы-ерсытканнар /талаганнар, кыйнаганнар, җирләрен алганнар/.
Хорошавины (Арбаж районы)
Хорошавины (Хорошавины) — Киров өлкәсенең Арбаж районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Аксу авылы тарихы
Бу кыерсытуга чыдый алмыйча, Аксу бабай мондагы булган барлык хуҗа-лыкны ияртеп, тау башындагы чишмә янына килеп урнаша. Халык тау ба-шындагы урманны эшкәртеп, чишмә тирәсенә урнаша башлый.
Хорошавины (Арбаж районы)
Халык
Халык саны динамикасы:
Аксу авылы тарихы
Бу чишмәнең суы бик тәмле була,шулай ук ул күп сулы да була. Хәзерге ва-кытта бу чишмә кое итеп эшләнгән һәм “Бикмәмәт кое”сы дип атала.
Хорошавины (Арбаж районы)
Халык
2002 елгы җанисәп буенча даими яшәүче халкы юк.
Аксу авылы тарихы
Яңа урында барлыгы 50-60 йорт кына була һәм ул да тирә-яктан биек койма белән әйләндереп алына. Бу койма чит кешеләрнең һөҗүменнән саклану өчен эшләнгән була. Күчеп урнашкан авыл Аксу бабай хөрмәтенә “Аксу” исемле булып кала. Шушы 50-60 йортан торган Аксу халкы өчен авылдан читкә чыгарга бары тик бер генә капка була. Кешеләр кая гына барырга теләсәләр дә, шушы капкадан чыгып йөрергә тиеш булганнар.Бу кечкенә генә Аксу авылында кешеләр күч-күч булып урнашканнар, яки бер ишек алдында ун-унбиш хуҗалык яшәгәннәр. Ләкин болай яшәү тора-бара авыл халкында ризасызлык тудырган.Чөнки авыл халкы һаман арткан һәм койма белән әйләндереп алынган кечкенә авылда халык бернинди һөнәр белән дә шөгыльләнә алмаган.Һәм авыл халкы землемер чакырта.Ул авыл халкына тигез итеп җир бүлә һәм авыл халкын тигез урамнарга урнаштыра. Шуннан соң авыл һаман зурая бара,ә халкы игенчелек белән шөгыльләнә башлый.Авыл һаман зурая һәм, күпмедер вакыт үткәннән соң,бер ярым км.га сузылган өч урам барлыкка килә.
Вакыт үтә,ә авыл халкы һаман игенчелек белән шөгыльләнә. Вакытлар үтү белән, халык белемгә омтыла башлый. Ләкин Аксу авылында мәчет булмый.
Аксу халкы авылдан 5 км. ераклыкта Бик-Үти авылына ат белән төшеп укып йөри башлыйлар.Тора-бара Бик-Үти халкына мәчеттә кысрыклана башлаган һәм Аксу халкын төшермәгәннәр.Шуннан картлар кайтып, мәчет төзергә уй-лаганнар.Һәм авыл халкы көче белән авылның нәкъ уртасында манаралы мә-чет салалар.Тора-бара мәчетләрнең саны 5кә җитә.