cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Босния һәм Герцеговинада ислам
Демография
2013 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча, илдә ислам диненең 1,7 миллион тарафдары булган, бу Босния һәм Герцеговина халкының 51 % ын тәшкил иткән.
Оешма
Босния һәм Герцеговинада илнең төп муниципалитетларында (Сараево, Бихач, Травник, Тузла, Горажде, Зеница, Мостар, Баня-Лука) сигез мөфтият бар. Босния һәм Герцеговина мөселманнарының башлыгы — 2012 елдан югары мөфти Хөсәен Кавазович (Husein Kavazović).
Мәчет
1995 елның мартында Сараево шәһәренә һәм Босния һәм Герцеговинаның (беренче) президенты итагатьлелек визиты вакытында Индонезия президенты  бу шәһәрдә Босния һәм Герцеговина халкына бүләк сыйфатында мәчет төзү тәкъдиме белән чыга. Сухарто үз идеясен тормышка ашыруны мәчетләр төзү белән билгеле архитектор Фаузан Ноэманга (Fauzan Noe’man) йөкли. Сараево җәмигъ мәчете проекты 1995 елда башлана, әмма 1998 елда Индонезиядә Сухартоны хакимияттән китүгә китергән аркасында, төзелеш тукталып тора. Мәчет төзелеше тәмамланып, 2001 елның сентябрендә Индонезиянең дин эшләре министры Сәид Әһил Әл-Мөнәвәр катнашында ачылган. Бер елдан соң, 2002 елның сентябрендә, визиты вакытында, Индонезия президенты шулай ук мәчеттә булган.
Филфань
Филфань — Румыниянең Арджеш жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Стефанув (Гостининский повяты)
Стефанув  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Орикури
Орикури — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Пернамбуку штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
(8108) Wieland
(8108) Wieland — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1995 елның 30 гыйнварында Ф. Бёрнген тарафыннан Таутенбург обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1995 BC16» саналган.
Курув (Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы)
Курув  — Польшаның Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Дубовы Лог (Добрушский районы)
Дубовы Лог  (Дубовы Лог ) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Добрушский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Пьегон
Пьегон — Франциянең Дром департаментында урнашкан коммуна.
Мендзилесе (Острудский повяты)
Мендзилесе  — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Тард (Крёз)
Тард — Франциянең Крёз департаментында урнашкан коммуна.
Әхмәдуллин
Әхмәдуллин — татар фамилиясе. Гарәп теленнән кергән Әхмәт / Әхмәдулла («мактаулы / Аллаһының мактаулысы») исеменнән ясалган.
Бечень (Бузеу)
Бечень — Румыниянең Бузеу жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Руда Журавецка-Осада
Руда Журавецка-Осада — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Расселл (Джорджия)
Расселл  — Америка Кушма Штатларының Джорджия штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Суифт (округ, Миннесота)
Суифт — Америка Кушма Штатларының Миннесота штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Бенсон шәһәре.
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1870 елда оештырыла.
Халкы
2019 елда халык саны 9436 кеше тәшкил иткән.
Территориясе
Округ мәйданы 1926 км² тәшкил итә.
Әхмәдиев
Әхмәдиев — фамилия.
Татарча Википедиядә бу фамилия кулланылган түбәндәге мәкаләләр бар:
Диер-Крик (Автагеми, Висконсин)
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Херен
Херен (Heeren) — Алманиянең Саксония-Анхальт җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Маранья
Маранья — Испаниянең Леон провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(15456) 1998 YP3
(15456) 1998 YP3 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1998 елның 18 декабрендә - тарафыннан Клеть обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1998 YP3» саналган.
Каза Галвани (Пяченца)
Каза Галвани — Италиянең Эмилия-Романья төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Каза Галвани Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Васичи (Советск районы)
Васичи (Васичи) — Киров өлкәсенең Советск районында урнашкан авыл.
Ашагыигдеагаҗы (Бейлыкова)
Ашагыигдеагаҗы (Aşağıiğdeağacı) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Эскишеһир иле Бейлыкова илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Васичи (Советск районы)
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (4%), руслар (91%).
Кыймык (Гөрдес)
Кыймык (Kıymık) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Маниса иле Гөрдес илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Омшы
Омшы — Россия территориясеннән ага торган елга. Мари Ил биләмәләрендә ага. Елга  Иләт елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 10 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Идел бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Идел елгасы кушылдыклары бассейны, елга бассейны — (Югары) Идел Куйбышев сусаклагычына кадәр (Ука елгасы бассейныннан тыш).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
(8109) Danielwilliam
(8109) Danielwilliam — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1995 елның 25 февралендә Карл Хердженротер тарафыннан Каталина обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1995 DU1» саналган.
Стефанув (Зволенский повяты)
Стефанув  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Шури (Польша)
Шури — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Берртон (Канзас)
Тарихы
Берртон шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Киров (крейсер)
Киров — Совет җиңел артиллерия 26 проектлы крейсеры. 1936 елның 30 ноябрендә суга төшерелә. 1974 елны флот составыннан чыгарылган.
Тарих
Иң беренче проект «Раймондо Монтекукколи» крейсерлар проектында нигезләнгән, «Эудженио ди Савойя» нигезендә ясалган.
Хәрби кулланыш
1939 елның 15 октябрендә Таллинга килде. 22 октябрендә Лиепаяга килде, 1943 елның 27 февральендә фашистларга каршы көрәше өчен Кызыл Байрак орденына лаек була.
Зур ТайТын
Зур ТайТын — Россия территориясеннән ага торган елга. Кемерово өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы ТайТын елгасының сул ярыннан 87 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 22 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Томь елгасы, Новокузнецк каласыннан Кемерово каласына чаклы,. Кече елга бассейны — Томь, елга бассейны — Об (өске өлеше) Иртеш кушылганга чаклы.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Карааркач (Муҗур)
Карааркач (Karaarkaç) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Кыршеһир иле Муҗур илчесенә караган бер авыл (köy).
HD162284
HD162284 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Ориландия-ду-Норти
Ориландия-ду-Норти — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Пара штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Курцево
Курцево — Польшаның Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Филя
Филя — Румыниянең Муреш жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Руда Любицка
Руда Любицка — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Матадеон-де-лос-Отерос
Матадеон-де-лос-Отерос — Испаниянең Леон провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Терсийя
Терсийя — Франциянең Крёз департаментында урнашкан коммуна.
Кугеръял
Кугеръял (Куэръял, Кугеръял) — Мари Илнең Яңа Торъял районында урнашкан авыл.
Халык
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: гөрҗиләр (62,5%), чирмешләр (37,5%).
Хайдегрунд
Хайдегрунд (Heidegrund) — Алманиянең Саксония-Анхальт җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ментке (Вармия-Мазурия воеводалыгы)
Ментке  — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Гурукула
Гурукуллар системасы шулай ук Һинд дине оешмалары һәм агымнары тарафыннан тәэмин ителә, мәсәлән, Халыкара Кришна Аңы Җәмгыяте тарафыннан. Һиндстанда һәм аннан тыш Ананда Марги гурукуллары челтәре бар. . Хәзерге гурукуланың башка мисалы булып Мадурайда Вивеканда Колледжы тора.
Вайшнав Сваминараян Хәрәкәте "Шри Сваминараян гурукул" халыкара иҗтимагый-рухи иганә оешмасын барлыкка китергән, аның бөтен дөнья буенча 14 филиалы бар. Һиндстанда Сваминараян Хәрәкәте гурукуллары Хайдарабадта, Андхра-Прадешта һәм Карнатака, Бангалорда бар.
Бечешть (Арджеш)
Бечешть — Румыниянең Арджеш жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Брювиль
Брювиль (Bruville) — Франциянең Мёрт һәм Мозель департаментына караган коммуна.
Бечешть (Арджеш)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Брювиль
Географиясе
Коммуна мәйданы — 10,81 км².
Йолдыз янындагы диск
Йолдыз янындагы диск — йолдыз орбитасындагы газдан, тузаннан, планетезимальләрдән яки астероидлардан торган тор- яки боҗра- сыман матдәнең тупланышы.
Вафа Әхмәдиев
Тәрҗемәи хәле
1937 елның 5 августында БАССР Макар районы (1940 елдан Ишембай районы) Гомәр авылында туган. Макар урта мәктәбен (1956), Уфада дәүләт университетын (1966), ССРБ ФА БФ каршындагы аспирантураны (1970) тәмамлый. Башкорт әдәбияты буенча кандидатлык диссертациясе яклый (1970). 1966-1967 еллларда БДУда укыта.
Йолдыз янындагы диск
Яшь йолдызлар өчен әлеге диск - планеталар барлыкка килер материалның резервуары булып тора ала.
Вафа Әхмәдиев
Тәрҗемәи хәле
1957-1960 елларда хәрби хезмәттә.
Йолдыз янындагы диск
Үсеп җиткән йолдызлар өчен әлеге диск булуы планетезимальләрнең формалашу тәмамланганына күрсәтә.
Вафа Әхмәдиев
Тәрҗемәи хәле
1970 -1983 елларда Уфада тарих, тел һәм әдәбият институтында фәнни хезмәткәр.
Йолдыз янындагы диск
Ак кәрлә йолдызларның әлеге диск булуы планетар материалның йолдызча эволюциясенең төгәлләнгәненә күрсәтә.
Вафа Әхмәдиев
Иҗаты
Беренче шигырьләре республика матбугатында 1958 елдан күренә башлый. Беренче китабы — «Талпыну» (1968).
В. Әхмәдиевның иҗаты ике юнәлештә үсте. Ул поэзия, балалар әдәбияты өлкәсендә эшләү белән бергә әдәби тәнкыйть, әдәбият фәне өлкәсендә дә хезмәт куйды. «XX асыр башы башкорт поэзиясе» исемле фәнни хезмәт (1975 )язды. «Башкорт әдәбияты тарихы»н язуда катнашты. М. Воловикның «Җирәнчә чәчән» хикәятен ирекле тәрҗемә итте (1983). «Күңелемдә иярле ат» (1973), «Кояш апай, чык, чык!» (1979), «Сүз кадере» (1983) исемле китаплары чыкты. Закир Һади, Сафуан Яхшыгулов, Наҗар Нәҗми, Равил Бикбаев һ.б.ның иҗади портретларын язды.
Әдәбият
В. Әхмәдиев. Буыннар бәйләнеше (мәкаләләр). Уфа, 1985.
В. Әхмәдиев. Мин тауларга җырлар вәгъдә иттем. Уфа, 1987.
Чыганаклар
Совет Башкортстаны язучылары (биобиблиографик белешмәлек). Уфа, 1988.
Стефанув (Радомский повяты)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(15457) 1998 YN6
(15457) 1998 YN6 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1998 елның 18 декабрендә ODAS проекты тарафыннан CERGA обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1998 YN6» саналган.
Матальяна-де-Торио
Матальяна-де-Торио — Испаниянең Леон провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Тодд (округ, Миннесота)
Тодд — Америка Кушма Штатларының Миннесота штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Лонг-Прери шәһәре.
Халкы
2019 елда халык саны 24 264 кеше тәшкил иткән.
Территориясе
Округ мәйданы 2440 км² тәшкил итә.
Локша
Локша — Россия территориясеннән ага торган елга. Кострома өлкәсе, Иваново өлкәсе, Түбән Новгород өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Горьковское елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 31 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Идел бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Идел кушылдыклары бассейны Рыбинск сусаклагычыннан түбәнгә таба Ука кушылганчы, елга бассейны — (Югары) Идел Куйбышев сусаклагычына кадәр (Ука бассейныннан тыш).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Каза Галеоти (Павия)
Каза Галеоти — Италиянең Ломбардия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Пьегро-ла-Кластр
Пьегро-ла-Кластр — Франциянең Дром департаментында урнашкан коммуна.
Каза Галеоти (Павия)
Географиясе
Каза Галеоти Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
(8110) Heath
(8110) Heath — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1995 елның 27 февралендә Т. Кобаяси тарафыннан Оидзуми обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1995 DE2» саналган.
Диер-Крик (Тейлор, Висконсин)
Диер-Крик  — Америка Кушма Штатларының Висконсин штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Псари (Гуровский повяты)
Псари  — Польшаның Түбән Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Баш мие
thumb|Кешенең баш мие Баш мие — ул организмның өске (алгы) очында нерв тукымасы массасы. Ми сизем мәгълүматын туплый һәм хәрәкәт реакцияләрен юнәлтә, ә югары сыртлыларда ул шулай ук өйрәнү үзәге функциясен үти.
Түбән сыртлыларның мие трубкасыман һәм югары сыртлылар мие үсешенең башлангыч стадиясенә охшый. Ул өч өлештән тора: арткы ми, урта ми һәм алгы ми. Югары сыртлыларның мие яралгы үсеше вакытында шактый үзгәрешләр кичерсә дә, бу өч өлешне һаман күреп була.
Арткы ми озынча ми һәм күпердән тора. Ми арка мие һәм баш миенең югары бүлекләре арасында сигналларны тапшыра һәм йөрәк тибү һәм сулау кебек вегетатив фунцияләр белән идарә итә.
Урта ми балыкларда һәм җир-су хайваннарында төп сизем интеграциясе үзәге булып тора. Ул шулай ук рептилияләрдә һәм кошларда интеграциядә катнаша. Имезүчеләрдә шактый кими, һәм күбесенчә алгы ми белән арткы ми белән арасында бәйләнеш челтәре өлеше булып тора.
Алгы ми ярым миләрне һәм минең кәүсәсен (ствол) эченә ала. Соңгысы эчендә таламус һәм гипоталамус бар. Таламус ми һәм баш мие арасында реле булып тора. Гипоталамус җенси теләк, рәхәт, авырту, ач булу, сусау, кан басымы, тән температурасы һәм башка висцераль функцияләрне идарә итә. Гипоталамус гипофизның алгы өлеше секрециясен контроль итүче гормоннарны эшләп чыгара һәм шулай ук окситоцин һәм антидиуретик гормонны эшләп чыгара.
Элегрәк иснәү бүлекләренең өлеше буларак функция итүче баш мие, кеше миенең катлаулырак функцияләрендә катнаша. Кеше һәм хәзерге сыртлыларда, баш мие минең башка өлеше белән чагыштырганда катлаулы (җыерчыклы) соры катлам тәшкил итеп үскән. Төргәнлек дәрәҗәсе өлешчә гәүдә зурлыгына бәйле. Вак имезүчеләрнең (мәсәлән, кырмыска ашаучының, мартышкаларның) кагыйдә буларак мие шома, ә зур имезүчеләрнең (мәсәлән, кит, фил, дельфинның) кагыйдә буларак шактый катлаулы.
Ярым миләрне радиаль, буйдан-буйга үтүче ярык бүлә. Аның нигезендә ("мозолистое тело" дип аталган) нерв җепселләренең төере ята. Ул ярым миләр арасындагы бәйләнеш каналын тәэмин итә. Минең, яки сирәгрәк, арка миенең нерв җепселләренең киселеше сәбәпле сул ярым ми гәүдәнең уң ягы белән идарә итә (һәм киресенчә). Күп мөнәсәбәтләрдә сул һәм уң ярым ми бер-берсенең көзге чагылышы булса да, аларным мөһим функциональ аермалары бар. Күпчелек кешенең, мәсәлән, сөйләшүне контроль итүче бүлекләр сул ярым миендә урнашкан, ә пространство фикерләү бүлекләре уң ярым миендә урнашкан.
Ике эре буразна - үзәк буразна һәм ян буразна - ярым миләрне дүрт бүлеккә бүлә:
Үзәк буразна (ул шулай ук Роландо ярыгы дип атала) шулай ук кабык моторик өлешне (ярык алдында) кабык сенсор өлештән (ул ярык артында) бүлә. Зур ярым миләрнең башка функциональ өлешләре табылган, шул рәттән, баш арты өлешенең (затылочная доля) күрү өлешендә һәм чигә өлешенең (височная доля) ишетү өлешендә. Әмма ләкин, кабыкның күп өлеше моторик һәм сенсор функцияләргә түгел, ә ассоциатив кабыкка карый (бу кабык югары психик эшчәнлегендә катнаша дип фараз ителә).
Аны өйрәнүгә юнәлгән фәннәрнең ачышлары олы табышмакның «пәрдә»сен күтәрергә ярдәм итте. Галимнәребез минең иң мөһим, идарә итә торган орган — кичерешләрне хәтердә тотарга мөмкинлек бирә торган зур һәм бик катлаулы «аппарат» икәнлеген белделәр. Ул безнең сөйләмебез, фикерләребез белән идарә итә. Табигать баш миенә нәрсәне ышанып тапшырган сон?
* Безнең тойгылар — күрү сәләте, ишетү, тәм тою, сизү, тигезлекне тою; хәрәкәтләр — ирекле, аларны без үз теләгебез белән башкарабыз (чәй­ нәү, йоту, сөйләшү, мимика, физик активлыкның бар төрләре) һәм ирек­ сезләре (йөрәк тибү, сулыш алу, күз йому, эчәклек перистальтикасы (эчәк стенкасының дулкынсыман кыскаруы), күз бәбәгенең яктыга кысылуы һәм караңгыда киңәюе); эчке органнар эшчәнлеге; нәселне дәвам итү, аерып әйткәндә репродуктив системага бәйле гормоннар системасының тәртипле эшләвен контрольдә тоту (ми спер- матозоидларның һәм күкәй күзәнәкләренең җитлегүен, йөклелекнең һәм бала тудыруның барышын күзәтү астында тота); яңа яшәү шартларына яраклашу да югары нерв эшчәнлегенең төп бурычы булып тора.
Безнең тирә-якта кешелек дөньясы даими рәвештә үзгәреп тора, шуның өчен кешеләр аңа яраклашырга тиеш. Моны кешеләр төрле ысуллар белән башкара. Барлык яраклашу реакцияләре — яхшылары да, начарлары да — югары нерв эшчәнлеге нәтиҗәсе. Болардан кала баш мие «түбән» хезмәт эшчәнлеге дә алып бара әле. Ул кешегә тышкы дөнья белән гармониядә яшәргә ярдәм итә. Тәмәке төтененнән һавасы начарланган торакка кергәч, кеше теләмәсә дә йөткерә башлый, аның тамак төбе кытыклана, сулышы кысыла. Бинадан чыгып киткәч кенә, хәл үзгәрә, бу нерв системасының баш миенә сигнал бирүеннән килә.
Кешенең мие бихисап күп нерв күзәнәкләреннән тора. Мине урап алган соры матдә катламында гына да 14 миллиард шундый күзәнәк бар. һәр нерв күзәнәге кешегә килеп җиткән сигналларны кабул итә. Күзә­ нәкләрнең берәүләре күрү сигналларын, икенчеләре — тавыш, өченчеләре гирегә кагылу сигналларын кабул итү белән шөгыльләнә. Аяк һәм кул хәрәкәтләре белән «идарә» итүче махсус күзәнәкләр бар. Алар ми кабыгының алгы өлешләренә урнашкан.
Минең төп ярдәмчеләре — сизү органнары. Дөньяда ниләр булып тора, анда нинди әйберләр бар, алар кая таба хәрәкәт итә, аларның төсе нинди, исе бармы, алар кайнармы яки салкынмы, шомамы яисә кытыршымы, нинди тавышлар чыгара — сизү органнары баш миенә шулар турында :өйли. Сизү органнарыннан — разведчиклардан тыш та организм эчендә сизгер күзәнәкләр бар. Алар, мәсәлән, кулларның нинди хәлдә торышын, йөрәкнең тиз яисә әкрен тибешен, мимика мускулларының йөзгә кирәкле кыяфәтне бирү-бирмәвен хәбәр итәләр. Әгәр органнарда җитешсезлекләр килеп чыкса, хәбәрче-күзәнәкләр шунда ук бу турыда баш миенә җиткерә.
Баш миенә барысын да күзәтү кыенга туры килә. Аңа арка мие ярдәм итә. Кул, аяк, гәүдә мускуллары, эчке органнар аның боерыгын үтәп, организмның җайлашып эшләвен тәэмин итәләр.
Нерв күзәнәкләренең кечкенә чыгынтылары була, алардан пәрәвез җеп­ ләре кебек нечкә җепселләр тарала. Кайбер җепселләр нерв күзәнәкләренә күздән, колак, аяк, кулдан хәбәр китерә. Башкалары ми боерыкларын мускулларга җиткерә.
Барлык нерв күзәнәкләре үзара тыгыз бәйләнгән, бер күзәнәктә туган ярсу
баш каларына күчә. Бу күчү иң нечкә «приборчыклар»—синапслар ярдәмеңдә тормышка ашырыла. Мондый «приборчыклар»ның һәркайсы — ярсынуны бер нерв күзәнәгеннән икенчесенә җиткерергә мөмкинлек бирә торган махсус химик матдәләр бүлеп чыгаручы катлаулы «фабрика» булып санала.
Кеше миендә тәннең төрле органнарыннан сигналлар кабул итә һәм аларның хәрәкәтен тәэмин итә торган нерв күзәнәкләре генә түгел, бәлки бер күзәнәкне башкалары белән бәйләүчеләре дә бар. Алар мидә аеруча күп һәм кечкенә йолдызчыкларны хәтерләтәләр: бу күзәнәкләр минең бербөтен булып ярашып эшләвен тәэмин итә. Шулар аркасында кеше фикер йөртә һәм сизә ала.
Кусин (Польша)
Кусин  — Польшаның Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Баш мие
Минең барлык күзәнәкләре бик төгәл тәртиптә урнашкан. Безнең сизү органнарыбызның ярсуларын кабул итә торган күзәнәкләр өстендә, бу хәбәрләрне эшкәртә, аларны берләштерә, катлаулы картиналар итеп урнаштыра торган башка күзәнәкләр төзелгән.
Кусин (Польша)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Баш мие
Ми тирәнлегендә күзәнәкләрнең туплануын ми баганасы дип атыйлар. Бу күзәнәкләр мигә энергия бирәләр, аның яхшы хәлдә булуын тәэмин итәләр.
Кыйра (Ула)
Кыйра (Kıyra) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Мугла иле Ула илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Ориндиува
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Баш мие
Минең бу бүлекләре эшләүдән туктаса, кеше йокыга тала. Минең арткы — баш чүмече, чигә, баш түбәсе бүлекләре — катлаулы «приборлар». Алар ярдәмендә кеше тышкы тирәлектән сигналлар ала, бу сигналларны эшкәртә һәм аларның эзен саклый. Минең алгы бүлекләре (маңгай өлеше) кешенең барлык хәрәкәтен һәм эшен оештыра, үзенең теләкләрен үтәргә, игътибарны икенче нәрсәгә юнәлтмәскә, эштә игътибарлы булырга ярдәм итә.
Кешенең мие ике зур өлешкә — сул һәм уң ярымшарларга бүленгән.
Карап торуга алар икесе дә бертөсле, әмма төрле эш башкаралар. Күпчелек кешеләрдә сул ярымшар мөһимрәк, әгәр сул ярымшар сафтан чыкса, кеше сөйләшә һәм башка кеше сүзен аңлый алмый.
Раул (Джорджия)
Раул  — Америка Кушма Штатларының Джорджия штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Раул халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Руда-Волоска
Руда-Волоска — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Ашагыйириклер (Караисалы)
Ашагыйириклер (Aşağıyirikler) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Адана иле Караисалы илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Филя-де-Жос
Филя-де-Жос — Румыниянең Клуж жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Битти (Канзас)
Битти  — Америка Кушма Штатларының Канзас штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Битти шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Караарслан (Афйонкарахисар)
Караарслан (Karaarslan) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Афйонкарахисар иле Афйонкарахисар илчесенә караган бер авыл (köy).
Торон (Крёз)
Торон — Франциянең Крёз департаментында урнашкан коммуна.
Рамил Вәлиев (1973)
Рамил Вәлиев (Рамил Камил улы Вәлиев,, — , ) — РФ футболчысы (капкачы), тренер, РФ 1 нче дивизионының көмеш призчысы (1994).
Опракса
Опракса — Россия территориясеннән ага торган елга. Түбән Новгород өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Озерка елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 12 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Идел бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Идел елгасы кушылдыклары бассейны, елга бассейны — (Югары) Идел Куйбышев сусаклагычына кадәр (Ука елгасы бассейныннан тыш).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Кәри (АКШ)
Тарих
1750 дә нигезләнә.
Стефанувка (Отвоцкий повяты)
Стефанувка  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Мергуни
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Антонина Голубева
Биография
Югары тип шәһәр училищесын тәмамлый, уенчыклар сатучы һәм экскурсовод булып эшли.
USS John S. McCain (DDG-56)
USS John S. McCain (DDG-56) — УРО тибындагы эсминец «Арли Бёрк» тибы. АКШның Bath Iron Works верфенде төзелгән, хәрби-диңгез көчләренең Япониядә урнашкан Йокосука, диңгез станциясендә хезмәткә билгеләнгән.
Антонина Голубева
Биография
1921-1932 елларда. Архангельск, Мәскәү, Ерак Көнчыгыш театрларында уйный.
USS John S. McCain (DDG-56)
USS John S. McCain 1999 елда диңгезгә чыккан. Аның экипажы - 327 кеше. Кораб ракеталар, зенит һәм артиллерия җиһазлары белән җиһазландырылган. Корабта шулай ук боралак урнаша. Кораб АКШ хәрби-диңгез көчләре адмираллары, сенатор Джон Маккейнның бабасы һәм әтисе хөрмәтенә аталган.
(15458) 1998 YW9
Тарихы
1998 елның 25 декабрендә К. Корлевич, М. Юрич тарафыннан Вишня обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1998 YW9» саналган.
USS John S. McCain (DDG-56)
Джон Маккейн үзенең Твиттерында корабтагы хәрбиләр өчен дога кылганын язган.
Антонина Голубева
Биография
1934 елда Кичке әдәби университетны  тәмамлый һәм шул вакыттан бирле әдәби эш белән профессиональ рәвештә шөгыльләнә.
Зур Бөреле
Зур Бөреле (яки Иске Бөреле) — Татарстан Республикасының Биектау районындагы авыл.
USS John S. McCain (DDG-56)
Хәрби хезмәт
21 август 2017 ел. Малакка бугазы. АКШ хәрби-диңгез көчләренең "Джон Маккейн" исемле ракеталы хәрби корабы Сингапур ярлары янында Alnic MC нефть тенкерына бәрелгән.
Антонина Голубева
Биография
Тавыш режиссеры һәм продюсеры Андрей Тропиллоның әбисе. Оныгы әйтүенчә, Антонина Георгиевна җиде тапкыр кияүгә чыккан. Актер Сергей Филипповның икенче хатыны. Ул Филипповтан унөч яшькә олырак була. Алар бергә 40 ел мәшһүр Ленинград Язучылар йортында яшиләр ( Грибоедов каналы яры, 9 нчы йорт).
Зур Бөреле
Почта индексы — 422736.
Антонина Голубева
Иҗат
1930 еллар уртасыннан хикәяләре, очерклары "Комсомольская Правда" һәм "Пионерская правда" кебек матбугат битләрендә дөнья күрә башлый.
Зур Бөреле
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.1 °C.
Антонина Голубева
Иҗат
1936 елда Детиздат Голубеваның беренче зур әсәрен - " Уржум егете " повестен бастыра. А. Макаренко фикеренчә, "Сергей Миронович Кировның балачагы һәм яшьлеге турында гади генә повесть" язучының иң мәшһүр әсәре була, дистәләгән тапкыр бастырыла һәм берничә телгә тәрҗемә ителә..
USS John S. McCain (DDG-56)
Хәрби хезмәт
Бәрелү хәрби кораб Сингапур портына кергән вакытта, җирле вакыт белән 06:24тә (Казан вакыты белән: 00.24) булган, дип хәбәр итә The New York Times. Нефть танкерында Либерия байрагы булган.
Антонина Голубева
Иҗат
Дина Бродская белән автордашлыкта иҗат итуегән «Белоснежка» (1938) хикәясе "Трехгорка" эшчеләре тормышына багышланган. Дина Бродская белән берлектә берничә хикәя язылган һәм Ленинград журналларында басылган.
USS John S. McCain (DDG-56)
Хәрби хезмәт
Бәрелү нәтиҗәсендә биш хәрби яраланган, тагын 10 хәрби хәбәрсез югалган. Эзләү-коткару эшләре алып барыла. Корабның арткы өлеше зыян күргән.
Антонина Голубева
Иҗат
Антонина Голубеваның чираттагы эше "Клаша Сапожкова" повесте - 1917 елгы революцион вакыйгаларга шаһит булган кыз турында. Сугыштан соң бастырылган «У стен Кремля» повесте шул ук вакыйгаларга багышланган.
Ул поморлар фольклорын - әкиятләр һәм халык легендаларын язу һәм эшкәртү белән шөгыльләнә.
Голубева иҗатының төп темасы - авыр сәяси шартларда яшь характер формалаштыру. Аның стиленә гадилек, диалогларның җанлылыгы, ситуацияләрнең табигыйлеге хас.
Ух
Ух — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елга КАР/ОБЬ/1162/86/923    кушыла. Елга озынлыгы 134 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Конда елгасы. Кече елга бассейны — Конда, елга бассейны — Иртеш.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Шагули
Шагули (Шагули) — Свердловск өлкәсенең Талица шәһәр округы составына керүче юкка чыккан авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: юк
Казан районнары
Казан шәһәре 7 административ районга бүлегән.
Исемлек һәм тасвирламалар
2010 елның ахырында түбәндәге районнарның администрацияләре берләштерелә:
Матанса (деревня)
Матанса — Испаниянең Леон провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Дубрава (Луцки авыл советы)
Дубрава  (Дубрава ) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Жлобинский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
(8111) Hoepli
(8111) Hoepli — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1995 елның 2 апрелендә А. Теста, В. Джульяни тарафыннан Сормано обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1995 GE» саналган.
HD162305
HD162305 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Бечешть (Васлуй)
Бечешть — Румыниянең Васлуй жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Равил Фазлыев
Равил Фазлыев (Равил Шәмси улы Фазлыев,, — , ) — СССР һәм РФ хоккейчесе (сакчы), СССР 1 нче лигасының Көнбатыш зонасы җиңүчесе (1990).
Стефанувка (Пясечинский повяты)
Стефанувка  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Рем Урасин
Рем Урасин (Рем Геннади улы Урасин,, — , ) — РФ пианисты, укытучы, ТРның халык әртисе.
Алыповцы
Алыповцы (Алыповцы) — Киров өлкәсенең Уни районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (97%), арлар (3%).
Мотыйк Әхмәдуллин
Мотыйк Әхмәдуллин , Мотыйгулла Әхмәтҗан улы Әхмәдуллин, Ахмадуллин Мутык Ахмедзянович (, –, ) — Бөек Ватан сугышында катнашкан, 2нче Украина фронтының 46нчы армиянең 51нче сапер- полкының 3нче сапер- батальоны саперлар отделениесе командиры,  (1945), сержант.
Тәрҗемәи хәле
1910 елның 12 октябренда Уфа губернасы Минзәлә өязе (хәзерге Татарстанның Әлмәт районы) Урсалабаш авылында крестьян гаиләсендә туган. Милләте — татар. Туган авылында башлангыч белем алган. Үз хуҗалыкларында, 1930 елда күмәк хуҗалыкта хисапчы булып эшләгән. 1932-1934 елларда хәрби хезмәттә булган. 1934 елның феврале-октябренда Урта Азиядә МТС сәркатибе. 1934 елның октябреннан БАССР Туймазы районы Салкын-Чишмә авылында рәисе. 1938 елда яңадан Урта Азиядә: «Мостовка» хисапчы булып, Таҗикстан ССР күмәк хуҗалыкларында эшли. 1941 елның башында Ленинград өлкәсендә Ефимов эшләгән.
Бөек Ватан сугышында
1941 елның апрелендә армиягә чакырыла. Шунда сугыш башлануын ишетә. Әүвәл Беломор-Балтика каналы корылмаларын саклау хезмәтендә була. 1942 елның августыннан Бөек Ватан сугышы фронтларында. Кече командирлар әзерләү буенча 3 айлык курсларны тәмамлый. 1942 елның августында Карелия фронтында була. 1942 елның октябренда Архангельск хәрби округында оештырылучы махсус округынә җибәрелә. Данбасны, Никопольны, Кривой Рогны, Әдисне, Кишенәүне, Бүкрәшны, Дебреценны, Венаны азат итүдә, Северский Донец, Днепр, Каменка, Ингулец, Ингул, Көньяк Буг, Днестр елгаларын яу белән кичү сугышларында катнашкан.
Сугыштан соң
1945 елның 24 июнендә Мәскәүдә узган Җиңү парадында катнаша. Июль аеннан октябрьга кадәр Румыниядә хезмәт итә. 1945 елның 20 октябренда хәрби хезмәттән азат ителә. 1945 елның ноябреннән Әлмәт районы башкарма комитеты рәисе урынбасары. «Белеме җитмәү сәбәпле», әлеге эштән китә, «Артельтруд» әртиле идарәсе рәисенең ярдәмчесе була. 1950 елда Ерак Көнчыгышка (Амур өлкәсенә) акча эшләргә китә.
1953 елдан Әлмәт шәһәрендә яши, «Татнефтепроводстрой» трестының 2нче санлы төзелеш идарәсендә тәэминатчы. 1956 елдан Әлмәт шәһәр электр челтәрләренең техник тәэмин итү бүлегендә слесарь-инструментчы, 1958 елдан өлкән товаровед булып эшли. 1968 елда пенсиягә чыга. 1974 елның 18 декабрендә вафат була.
Пьеррлатт
Пьеррлатт — Франциянең Дром департаментында урнашкан коммуна.
Кече Кемсола
Кече Кемсола (Изи Кемсола, Малая Кемсола) — Мари Илнең Яңа Торъял районында урнашкан авыл.
Халык
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (100%).
Бунашкина
Бунашкина — Россия территориясеннән ага торган елга. Кемерово өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Заломная елгасының сул ярыннан 18 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 12 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Томь елгасы, Новокузнецк каласыннан Кемерово каласына чаклы,. Кече елга бассейны — Томь, елга бассейны — Об (өске өлеше) Иртеш кушылганга чаклы.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Рамил Харисов
Рамил Хәвис улы Харисов (1977 елның 18 мае, ) — Россия Югары лигасында 2 матч уйнаган Россия футболчысы (ярымсакчы), РФ 3 нче лигасының «Үзәк» зонасы чемпионы (1997, Казан «Рубин»ы составында).
Тормыш юлы
Рамил Харисов 1977 елның 18 маенда Казанда туа. Казанның Урицкий исемендәге спорт клубы тәрбияләнүчесе. 18 яшендә Яр Чаллы «КАМАЗ»ы дублендә чыгыш ясый башлый. 1996 елда Казанга әйләнеп кайта һәм өч сезон дәвамында «Рубин» өчен чыгыш ясый. Аның составында 1997 елда икенче дивизионның «Үзәк» зонасы җиңүче була. Алга таба «Автомобилист» (Ногинск) һәм «Алнас» (Әлмәт) өчен чыгыш ясый.
Профессиональ карьерасы азагында «Строитель» (Уфа), «Содовик», «Газовик» (Ырынбур), «Динамо» (Киров) өчен икенче дивизионда чыгыш ясаган. 28 яшендә профессиональ карьерасын тәмамлый. Соңыннан Мурманскның «Север» һәм Казан командалары өчен һәвәскәрләр дәрәҗәсендә чыгыш ясаган. Шулай ук Казанның «Волга» һәм «Рубин» мини-футбол командалары өчен уйнаган.
Карьерасын тәмамлагач, Казанның 14 нче балалар-яшүсмерләр спорт мәктәбендә тренер булып эшли.
Орисангас
Орисангас — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Баия штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Брюле (Мёрт һәм Мозель)
Географиясе
Коммуна мәйданы — 6,25 км².
Хайлигенталь
Хайлигенталь (Heiligenthal) — Алманиянең Саксония-Анхальт җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Аккрецион диск
Аккрецион дисклар тыгыз икеләтә системаларда, әйләнүче галактикаларда, протопланеталарда килеп чыгалар. Алар нейтрон йолдызлар берләшү, үтә яңа йолдызлар коллапсы нәтиҗәсендә хасил булган гамма-чайпалу механизмында мөһим роль уйный.
Караатлы (Ешилова)
Караатлы (Karaatlı) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Бурдур иле Ешилова илчесенә караган бер авыл (köy).
Аккрецион диск
Матдәнең кысылуы һәм катламнарның үзара ышкылуы нәтиҗәсендә чыгарылган җылылык аккрецион дискны җылыта.
Протойолдызлар, яшь йолдызларның аккрецион дисклары инфракызыл нурланыш тарата. Нейтрон йолдызлар һәм кара тишекләр тирәли хасил булган аккрецион дискларның җылылык нурланышы рөнтген диапазонына карый.
Траверс (округ, Миннесота)
Траверс — Америка Кушма Штатларының Миннесота штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Уитон шәһәре.
Кусице
Кусице — Польшаның Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Траверс (округ, Миннесота)
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1862 елда оештырыла.
Халкы
2019 елда халык саны 3387 кеше тәшкил иткән.
Территориясе
Округ мәйданы 1487 км² тәшкил итә.
Труа-Фон
Труа-Фон — Франциянең Крёз департаментында урнашкан коммуна.
Молинасека
Молинасека — Испаниянең Леон провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Псари (Олавский повяты)
Псари  — Польшаның Түбән Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Филя-де-Сус
Филя-де-Сус — Румыниянең Клуж жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Рәмир Хәйдәров
Рәмир Хәйдәрев (Рәмир Хәйдәрев,, — , ) — РФ хоккейчесе (сакчы), 2007-2008 елларда - Астана «Барыс»ы капитаны.
Каза Гало (Модена)
Каза Гало — Италиянең Эмилия-Романья төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Диерфилд (шәһәр, Дейн, Висконсин)
Диерфилд  — Америка Кушма Штатларының Висконсин штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Каза Гало (Модена)
Географиясе
Каза Гало Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Диерфилд (шәһәр, Дейн, Висконсин)
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Мерки
Мерки — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Рид-Крик (Джорджия)
Рид-Крик  — Америка Кушма Штатларының Джорджия штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Рид-Крик халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Руда-Годовска
Руда-Годовска — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Ломня
Ломня — Россия территориясеннән ага торган елга. Кострома өлкәсе, Иваново өлкәсе, Түбән Новгород өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Горьковское елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 14 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Идел бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Идел кушылдыклары бассейны Рыбинск сусаклагычыннан түбәнгә таба Ука кушылганчы, елга бассейны — (Югары) Идел Куйбышев сусаклагычына кадәр (Ука бассейныннан тыш).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
(15459) 1998 YY9
(15459) 1998 YY9 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1998 елның 25 декабрендә К. Корлевич, М. Юрич тарафыннан Вишня обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1998 YY9» саналган.
Бечешть (Горж)
Бечешть — Румыниянең Горж жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Дубрава (Рагачовский районы)
Дубрава  (Дубрава ) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Рагачовский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Блафф-Сити (Канзас)
Блафф-Сити  — Америка Кушма Штатларының Канзас штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Блафф-Сити шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(8112) Cesi
(8112) Cesi — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1995 елның 3 маенда галимнәр тарафыннан Стронконе обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1995 JJ» саналган.
Стефанув-Сусерский
Стефанув-Сусерский — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Хаймбург
Хаймбург (Heimburg) — Алманиянең Саксония-Анхальт җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кылавуз (Даргечит)
Кылавуз (Kılavuz) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Мардин иле Даргечит илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Рәшит Пономарёв
Рәшит Пономарөв (Рәшит Гариф улы Пономарөв,, — , ) — СССР һәм РФ шаһмат композиторы, инженер, Татарстанда шаһмат композициясенә нигез салучыларның берсе.
Оришимина
Оришимина — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Пара штатына карый.
Мурьяс-де-Паредес
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Форт-Коллинс
Форт-Коллинс — Америка Кушма Штатларының Колорадо штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Форт-Коллинс шәһәре елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ушья (Чёрная кушылдыгы)
Ушья  — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елга Чёрная елгасының уң ярына тамагыннан 28 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 25 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Конда елгасы. Кече елга бассейны — Конда, елга бассейны — Иртеш.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
(8113) Matsue
(8113) Matsue — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Як-141
Як-141 (эчке билгесе: 48/48М эшләнмәсе, НАТО кодификациясе буенча: Freestyle — «ирекле стиль») — күп максатлы тавыш тизлегеннән югарырак тизлек белән оча торган, төрле һава торышында кулланыла алган вертикаль очып менү-утыру мөмкинчелеге булган  очкыч.
(8113) Matsue
Тарихы
1996 елның 21 апрелендә Роберт Макнот, Х. Абэ тарафыннан Yatsuka обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1996 HD1» саналган.
Псари (Тшебницкий повяты)
Псари  — Польшаның Түбән Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Ринат Байбәков
Ринат Байбәкев (Ринат Байбәкев,, — , ) — СССР, Канада һәм Берләшкән Кыйраллык рәссамы.
Руда-Гута
Руда-Гута — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.