cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Сялец (Горацкий районы)
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Аурора-ду-Токантинс
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Корбангали Хәлиди
Корбангали Хәлиди (, —, ) — мөселман дин эшлеклесе, галим һәм тарихчы, Чәүчәк мәчете имамы (1874-1913).
Марго Киддер
Марго Киддер, Маргарет Рут Киддер (Margot Kidder, Margaret Ruth Kidder, 1948 елның 17 октябре, Канада, Йеллоунайф — 2018 елның 13 мае, АКШ, Монтана штаты, Ливингстон) — Канада - АКШ кино актрисасы һәм продюсер. Өч «Җини» (Genie) премиясе (Канада), «Эмми» һәм «Сатурн» кинопремияләре (АКШ) лауреаты. «Супермен» (Superman) сериалында уйнаган Лоис Дейн роле белән танылу алган.
(5953) Шелтон
(5953) Шелтон — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Марго Киддер
Тәрҗемәи хәле
1948 елның 17 октябрендә Канаданың төньягында Йеллоунайф шәһәрендә 5 балалы гаиләдә туган. Әтисе — тау, әнисе — укытучы. Торонтода (Канада) кызлар өчен Havergal College мәктәбен тәмамлаган. Иҗат эшчәнлеген 1960-еллар ахырында Канада телевидениесендә башлаган, күпчелек вестерннарда төшкән.
(5953) Шелтон
Тарихы
1987 елның 25 апрелендә Кэролин Шумейкер, тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1987 HS» саналган.
Марго Киддер
Тәрҗемәи хәле
Зур киноэкрандагы дебюты — АКШ режиссеры Брайн де Пальманың (en) «Кыз туганннар» (Sisters, 1973) картинасында уйнаган Danielle Breton / Dominique Blanchion роле.
1974 елда режиссёр Milad Bessadaның «Белфастта тыныч көн» (A Quiet Day in Belfast) картинасында Brigit Slattery / Thelma Slattery ролендә һәм режиссёр Боб Кларкның (en) «Кара Раштуа» (Black Christmas)  картинасында Barbara Coard ролендә уйный. Әлеге рольләре өчен 1975 елда Канаданың «Җини» (Genie) кинопремиясенә лаек була.
1975 елда АКШка килә һәм Голливудта режиссёр Ричард Доннерның «Супермен» (Superman) сериалында төшә: «Супермен» (1978), «Супермен 2» (1980), «Супермен 3» (1983) һәм «Супермен 4: Тынычлык өчен көрәш» (1987). Әлеге фильмнарда уйнаган Лоис Дейн роле дөньякүләм танылу алып килә.
1979 елда режиссёр Стюарт Розенбергның (en) «Амитивилль дәһшәте» (The Amityville Horror) картинасында Кэти Лац ролендә уйнап та дан казана.
1981 елда Канадага кайтып, режиссёр Donald Everett Shebibның «Йөрәк газаплары» (Heartaches) картинасында баш рольдә уйный һәм өченче тапкыр «Җини» (Genie) премиясенә лаек була.
Соңрак чорда икенче пландагы рольләрдә генә уйный, вакытлы матбугатта алкоголь кулланып, җәнҗалларда катнашып кына телгә алына.
2018 елның 13 маенда 69 яшендә АКШның Монтана штатында Ливингстон шәһәрендәге өендә вафат булган, «үз-үзен үтергән» дигән нәтиҗә ясала.
(13166) 1995 WU1
(13166) 1995 WU1 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1995 елның 16 ноябрендә С. Уэда, Х. Канэда тарафыннан Кусиро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1995 WU1» саналган.
Лик (округ, Миссисипи)
Лик — Америка Кушма Штатларының Миссисипи штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Картидж шәһәре.
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1833 елда оештырыла.
Кече Зыкины
Кече Зыкины (Малые Зыкины) — Киров өлкәсенең Кирово-Чепецк районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2010 елгы җанисәп буенча даими яшәүче халкы юк.
Залесе (гмина Ивановице)
Залесе — Польшаның Кече Польша воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Дюранд (Висконсин)
Тарихы
Дюранд шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Синъял-Ирх-Сирмы
Климат
Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.
Халык
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 90 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (100%) алып тора.
Велькополе (Володавский повяты)
Велькополе  — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Хурисдиксьон-де-Лара
Хурисдиксьон-де-Лара — Испаниянең Бургос провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Тайгервилл (Көньяк Каролина)
Тайгервилл  — Америка Кушма Штатларының Көньяк Каролина штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Тайгервилл халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Фридрихсталь (Саар)
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сеньи (Франция)
Географиясе
Коммуна мәйданы — 25,75 км².
Лубе (Польша)
Лубе  — Польшаның Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Сялец (Климавицкий районы)
Сялец  (Сялец ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Климавицкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Конжаковка
Конжаковка — Россия территориясеннән ага торган елга. Свердловск өлкәсе, Төмән өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Лобва елгасының сул ярыннан 203 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 12 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Тауда елгасының, инештән тамагына чаклы, инештән алып Морозко авылы янындагы су үлсәү постына чаклы Сосьва елгасын кертмичә. Кече елга бассейны — Тубыл, елга бассейны — Иртеш.
Аутазис
Аутазис — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Амазонас штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Жанжикуль
Жанжикуль — Россия территориясеннән ага торган елга. Алтай Республикасы, Алтай крае биләмәләрендә ага. Елга  Аргут елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 11 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Бия һәм Катунь, елга бассейны — (Югары) Об Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
2-Нянь-Яха
2-Нянь-Яха — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Яромичу-Яха елгасының уң ярыннан 26 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 25 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Кара диңгезе елгалары бассейны Таз елгасының төньяк-көнчыгыш чигеннән Енисей култыгы су бассейнына чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Таз.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Жытнавичы
Жытнавичы (Жытнавічы ) — Белоруссиянең Брест өлкәсе Пинский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас, дәүләттә иң җылы климат шушы төбәктә. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза.
Марли-ла-Виль
Марли-ла-Виль — Франциянең Валь-д’Уаз департаментында урнашкан коммуна.
Селчоара (коммуна, Димбовица)
Селчоара — Румыниянең Димбовица жудецында урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Васюган
Васюга́н — Көнбатыш Себер тигезлегенең көньягында урнашкан елга, Обь елгасының сул кушылдыгы. Тулысынча Тум өлкәсенең Каргасокск районында ага.
Озынлыгы — 1082 км, бассейн мәйданы — 61 800 км².
Башлангычын Васюган сазлыкларында ала.
Торак пунктлары: Яңа Васюган, Айполово, Яңа Тевриз, Урта Васюган, Иске Берёзовка, Усть-Чижапка, Наунак, Большая Грива, Староюгино, Новоюгино, Бондарка.
Ле-Пор-Марли
Ле-Пор-Марли — Франциянең Ивелин департаментында урнашкан коммуна.
Кепез (Кепез)
Кепез (Kepez) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Анталья иле Кепез илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Акарҗа (Сөгүтлү)
Акарҗа (Akarca) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Сакарья иле Сөгүтлү илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Гүзәл Гарәпшина
Гүзәл Гарәпшина - актриса. 1966 елның 6 мартында ТАССРның Актаныш районы Яңа Җияш авылында туа. Казан театр училищесын һәм Казан дәүләт мәдәният һәм сәнгать академиясен тәмамлый. 1985 елдан Кәрим Тинчурин исемендәге татар дәүләт драма һәм комедия театрында эшли башлый. Татарстан Республикасының атказанган артисты исеме бирелде.
Михалин (Зволенский повяты)
Михалин  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Синсимион (Муреш)
Синсимион — Румыниянең Муреш жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(13167) 1995 WC5
(13167) 1995 WC5 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Ешилъюрт (Патнос)
Ешилъюрт (Yeşilyurt) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Агры иле Патнос илчесенә караган бер авыл (köy).
(5954) Epikouros
(5954) Epikouros — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1987 елның 19 августында Эрик Эльст тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1987 QS1» саналган.
Җарола (Павия)
Җарола — Италиянең Ломбардия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Җарола Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Себехлеби
Себехлеби — Словакиянең  округында урнашкан авыл.
Тарихы
Авыл елда нигезләнгән.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Залесе (Лимановский повяты)
Залесе — Польшаның Кече Польша воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Елефант-Гед
Географиясе
Елефант-Гед халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
По (шәһәр)
По (По, Pau, Pau) — Франсаның Яңа Аквитания төбәгендә урнашкан шәһәр. Халык саны — 77575 кеше (2013).
Сәгать поясы
Халыкара стандарт буенча По Үзәк Европа вакыты (Central European Time, CET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +1:00 гә тигез.
Искәрмәләр
Pau По
Сялец (Магилёвский районы)
Сялец  (Сялец ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Могилёвский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Афогадус-да-Ингазейра
Афогадус-да-Ингазейра — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Пернамбуку штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Хурисдиксьон-де-Сан-Садорниль
Хурисдиксьон-де-Сан-Садорниль — Испаниянең Бургос провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ли (округ, Миссисипи)
Ли — Америка Кушма Штатларының Миссисипи штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Тьюпело шәһәре.
Территориясе
Округ мәйданы 1165 км² тәшкил итә.
Гүзәл Гайнуллина
Гүзәл Гайнуллина, Гүзәл Хөсәен кызы Гайнуллина (1976 елның 21 сентябрендә, СССР, РСФСР, ТАССР,  Сарман районы, Сарман) — драма актрисасы, Кәрим Тинчурин исемендәге Татар дәүләт драма һәм комедия театры артисты (1998 елдан). Татарстан Республикасының атказанган артисты (2018).
Тәрҗемәи хәле
1976 елның 21 сентябрендә Татарстанның Сарман районы Сарман авылында туа. Инде кечкенә яшьтән үк актирса булырга, үзенең гомерен театрга багышларга хыяллана. Мәктәптә укыган вакытта озынайтылган көн вакытында башкалар өй эше эшләсә, Гүзәл татар пьесаларын укыган.
Гүзәлгә 7 яшь тирәсе булганда аның әти-әнисе аерылалар, ул апасы белән әни тәрбиясендә кала. Әмма 1985 елда аның әнисе фаҗигале рәвештә юл хәләкәтендә һәлак була. Гаиләдә ялгыз калган балаларны кемнең тәрбиясе астына бирергә дигән сорау баса. Әтисе балаларын үзенә алырга тели, ләкин Гүзәл белән апасы әнисе ягыннан Заһит бабасы белән калырга карар кылалар. Заһит бабай - фронтовик, 40 ел укытучы булып эшләгән. Ул Гүзәлне һәм апасын тиешенчә үстерә, аларга кешелекле, намуслы булырга, бу тормышда үз урыныңны табырга өйрәтә.
1993 елны 16 яшендә Гүзәл урта мәктәпне тәмамлый һәм Казан дәүләт мәдәният һәм сәнгать академиясенә (хәзер институт) укырга керегә ниятли. Имтиханнарын тиешенчә тапшыра алмый, әмма бер кызны укырга әнисе җибәрмәү сәбәпле, шул кыз урынына Гүзәлне укырга алалар. Укырга кердем дигәндә генә, өч көннән соң, Гүзәлнең таянычы - Заһит бабасы - бу тормштан китеп бара. Әмма Гүзәл үз эшен ташламый, үз юлын дәвам итә.
Гүзәл Гайнуллина К.Тинчурин исемендәге Татар дәүләт драма һәм комедия театры өчен тупланган иң беренче студиядә белем ала. 1997 елда Ф.Г. Лорканың "Канлы туй" спектакле белән "Подиум-1997" театр мәктәпләре Халыкара фестивалендә катнаша (Мәскәү). Аның укытучысы - Тәслимә Хәләф кызы - Гүзәлне үз канаты астына ала, аны туган кызы кебек үстерә. 1998 елда Гүзәл Казан дәүләт мәдәният һәм сәнгать академиясенн кызыл диплом белән тәмамлый һәм К.Тинчурин исемендәге Татар дәүләт драма һәм комедия театрына эшкә чакырыла.
2022 елның 20 февралендә "Эй, язмыш, язмыш..." тапашыруында кунак буларак катнаша.
Театр
Казан дәүләт мәдәният һәм сәнгать академиясендә укыган чакта ук, ул театрда барган спектакльләрдә актив катнаша. 1996 елда үзенең беренче рольләрен уйный башлый. 1997 (1998) елда Федерико Гарсиа Лорканың әсәре буенча куелган "Канлы туй" спектакелендә Үпкәләш ролен уйный, шулай ук "Мамаша Кураж"та искиткеч итеп телсез Катрин ролен башкара. Шуңа өстәп, 15 ел буе гөрләп барган Исламия Мәхмүтованың "Мәхәббәт чишмәсе". Гомумән, театр коллективына кушылу белән, Гүзәл әйдәп баручы, төп рольләрне генә башкара. Әмма бервакыт аңа бу эшчәнлек кызык кебек күренми башлый, ул үз-үзен югалта. Гүзәлне татар драма сәхнәсендә булган бер төрле спектакльләр һәм театр дәрәҗәсе канәгатьләндерми, аның тамашачыга "әйтер сүзе бетә", кытлык чорлары җитә.
Әмма соңгы елларда бу чор бетә, яңарыш башлана, яңа режиссерлар килә, К.Тинчурин театры яңа сулыш алып җибәрә. Гүзәл үзен яңа амплуада ачып җибәрә, театр тормышына гөрләп кайтып керә һәм күбрәк характеристик рольләр башкаруга тартыла. Мәсәлән, "Полиционер", Нәбирә Гыйматдинованың "Утка очкан күбәләктәй..." һәм “Ядәч! Исемдә!” кебек куелышларда актив катнаша һәм тамашачылар да аны бу образда бик яратып каршы алалар.
Киләчәккә килгәндә, Гүзәл үзен актриса буларак кына күрә һәм Чехов, Достоевский, Островский кебек драматурглар язган әсәрләр буенча куелган спектакльләрдә катнашырга, яңа дәрәҗәгә чыгарга хыяллана.
Репертуар
= Гаилә хәле = Ире - музыкант, гитарист, саунд-продюссер, электә "Заман егетләре" ансамбле вәкиле Әнәс Бакиров (1960). Очрашкан вакытта аңа 41 яшь, Гүзәлгә 25 кенә яшь була әле. Әмма 16 ел аермага карамастан, 2001 елда алар йөри, 2003 елда бергә яши башлыйлар. 2007 елда Әнәс белән Гүзәлнең Ясмин исемле кызлары туа. Ул гимнастика, рәсем ясау белән мавыга, пианинода, гитарада уйный.
Лубки (Силезия воеводалыгы)
Лубки  — Польшаның Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Әхнәф Бәйрәмов
' Әхнәф Бәйрәмов''' (Әхнәф Арслан улы Бәйрәмов, Әхнәф Арыҫлан улы Байрамов) – Башкортстанда яшәп иҗат иткән татар язучысы. БАССР атказанган мәдәният хезмәткәре (1983). Бөек Ватан сугышында катнашкан.
Тәрҗемәи хәле
1923 елның 30 сентябренда БАССР Бәләбәй кантоны (хәзерге Чакмагыш районы) Чиялекүл авылында туган. Рәҗәп урта мәктәбен (1941) тәмамлый. Совет Армиясенә алына. Зылатауста хәрби инженерлар мәктәбен (1942) тәмамлагач, сугышка китә.
Бөек Ватан сугышында
Көньяк-көнбатыш, Сталинград фронты, I һәм II Украина фронтларында полкның инженерлар хезмәте башлыгы һәм инженер минерлар ротасы командиры вазыйфасында  хезмәт итә. Сталинград өчен барган сугышта каты яралана. Польша, Румыния, Маҗарстан, Чехословакия җирләрен азат итүдә катнаша. II дәрәҗә Ватан сугышы ордены (1944), 2 тапкыр Кызыл Йолдыз ордены (1943, 1945) белән бүләкләнә.
Сугыштан соң
1947 елда хезмәттән азат ителә. Уфада паровозлар ремонтлау заводы тулай торагына тәрбияче булып эшкә керә. «Кызыл таң» газетасының сәнәгать бүлегендә (1950-1962) әдәби хезмәткәр була. 1968-1983 елларда БАССР язучылар берлегендә матур әдәбиятны пропагандалау бүлеген җитәкли.
Иҗаты
Беренче шигырьләре 1940 елда «Яшь төзүче» газетасында басыла. Сугыштан соңгы елларда проза, бигрәк тә очерк жанрында эшләп таныла. Очерклары «Җиңүчеләр» (1954), «Күмелмәс эзләр» (1957), «Энҗеләр» (1969) китапларына тупланган. Машина төзүче эшчеләр турында «Чыныгу еллары» романы (1972, «Годы возмужания», М., 1979) язды. Әлеге роман ССРБ язучылар берлеге премиясе лауреаты (1980) исеменә лаек була. «Оксана», «Сукмактагы йолдызлар» (1976) повестьлары да укучыга ошый. «Кала күчтәнәче» (1978), «Серле ачкычлар» (1988) исемле хикәяләр җыентыклары чыкты.
2008 елда Башкортстанның Зәйнәп Биишева исемендәге «Китап» дәүләт нәшриятында «Чыныгу еллары» исемле романы татар телендә 2 мең данәдә басылып чыкты.
Бүләкләре, мактаулы исемнәре
ССРБ язучылар берлеге әгъзасы (1957)
Әдәбият
Ф. Исәнгулов. «Чыныгу еллары» китабына кереш сүз. Уфа, 1983.
Чыганаклар
Совет Башкортстаны язучылары (биобиблиографик белешмәлек). Уфа, 1988
Герсхайм
Герсхайм (Gersheim) — Алманиянең Саар җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Селчоара (коммуна, Яломица)
Селчоара — Румыниянең Яломица жудецында урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Велькополе (Красноставский повяты)
Велькополе  — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Сейак (Коррез)
Сейак (Seilhac) — Франциянең Коррез департаментына караган коммуна, Сейак-Монедьер кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 9,59 км².
Җарола (Реҗо Эмилия)
Җарола — Италиянең Эмилия-Романья төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Жыцин (Жабинкавский районы)
Жыцин  (Жыцін ) — Белоруссиянең Брест өлкәсе Жабинскавский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас, дәүләттә иң җылы климат шушы төбәктә. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза.
Кече Колбины
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Михалинек
Михалинек — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Кече Колбины
Халык
2010 елгы җанисәп буенча даими яшәүче халкы юк.
(13168) Danoconnell
(13168) Danoconnell — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1995 елның 6 декабрендә AMOS проекты тарафыннан Халеакала обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1995 XW» саналган.
Маффлие
Маффлие — Франциянең Валь-д’Уаз департаментында урнашкан коммуна.
Ле-Тартр-Годран
Ле-Тартр-Годран — Франциянең Ивелин департаментында урнашкан коммуна.
Эвансвилл (Висконсин)
Эвансвилл  — Америка Кушма Штатларының Висконсин штатында урнашкан шәһәр.
Афонсу-Безерра
Афонсу-Безерра — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Риу-Гранди-ду-Норти штатына карый.
Эвансвилл (Висконсин)
Тарихы
Эвансвилл шәһәре  елда нигезләнгән.
Афонсу-Безерра
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Эвансвилл (Висконсин)
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сялец (Мсциславский районы)
Сялец  (Сялец ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Мсциславский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
(5955) Хромченко
(5955) Хромченко — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1987 елның 2 сентябрендә Черных Л. И. тарафыннан Кырым обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1987 RT3» саналган.
Куропашкина (Сосьва шәһәр округы)
Куропашкина (Куропашкина) — Свердловск өлкәсенең Сосьва шәһәр округы составына керүче авыл.
Ешилъюрт (Кемалие)
Ешилъюрт (Yeşilyurt) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Эрзинҗан иле Кемалие илчесенә караган бер авыл (köy).
Куропашкина (Сосьва шәһәр округы)
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
Тейлорс (Көньяк Каролина)
Тейлорс  — Америка Кушма Штатларының Көньяк Каролина штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Тейлорс халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кепез (Сындыргы)
Кепез (Kepez) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Балыкесир иле Сындыргы илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Коноплянка (Лобва кушылдыгы)
Коноплянка — Россия территориясеннән ага торган елга. Свердловск өлкәсе, Төмән өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Лобва елгасының уң ярыннан 32 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 18 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Тауда елгасының, инештән тамагына чаклы, инештән алып Морозко авылы янындагы су үлсәү постына чаклы Сосьва елгасын кертмичә. Кече елга бассейны — Тубыл, елга бассейны — Иртеш.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Нярово-Паюта-Яха
Нярово-Паюта-Яха — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Тазов борыны урнашкан. Елга озынлыгы 133 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Кара диңгезе елгалары бассейны Таз елгасының төньяк-көнчыгыш чигеннән Енисей култыгы су бассейнына чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Таз.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Венгельце
Венгельце — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
HD119082
HD119082 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Акарҗа (Фетһие)
Акарҗа (Akarca) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Мугла иле Фетһие илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Энсио
Энсио — Испаниянең Бургос провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Залесяни (Кече Польша воеводалыгы)
Залесяни — Польшаның Кече Польша воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Синь-Алдыши
Климат
Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.
Халык
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 158 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (100%) алып тора.
Синсимион (Харгита)
Синсимион — Румыниянең Харгита жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Авыл таңнары (Бакалы районы)
Авыл таңнары – татар телендә Башкортстанның Бакалы районында нәшер ителүче дәүләт иҗтимагый-сәяси гәҗите. Сәхифәләрендә мәкаләләрдән тыш рәсми документлар да бастырыла.
2014 елның беренче яртыеллыгында гомуми тиражы – 7 мең данә.
Тарих
1931 елда Халык Комиссарлары Советы карары белән районнарда матбугат чаралары барлыкка килә.
Беренче саны 1931 елның 28 сентябрендә «Udarcь» (“Ударчы”) исеме белән чыга. Ул ике полосалы гына булып, 50-60 данәдә чыга.
1938 елга кадәр латин хәрефләре белән татар телендә генә нәшер ителә. 1938 елдан 1953 елга кадәр, рус теленә тәрҗемә ителеп, “Знамя ударника” дубляж гәҗите чыга башлый. 1955 елдан, киресенчә, татар телендәге гәҗит дубляж булып чыга.
1955 - 1990 елларда гәҗит исемен берничә мәртәбә алыштыра: “Коммунизмга” (“К коммунизму”), “Ленин юлы” (“Ленинский путь”) (Бакалы районы белән Шаран районы берләшкәч, 1962), “Октябрь байрагы” (“Знамя Октября”).
1965 елның 1 апреленнән, Бакалы районы яңадан төзелгәч, “Коммунизм байрагы” (“Знамя коммунизма”) исеме белән, 11 000 тираж белән нәшер ителә.
Лубовице (Силезия воеводалыгы)
Лубовице  — Польшаның Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Авыл таңнары (Бакалы районы)
Тарих
1990 елның 5 маеннан “Авыл таңнары” (“Сельские зори”) исемен ала.
Лубовице (Силезия воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Авыл таңнары (Бакалы районы)
Тарих
2006 елның 1 октябреннән “Авыл таңнары” (“Бакалинские зори”) булып чыга. Айга бер мәртәбә башкорт телендә “Мирас” гәҗите дә 300 данә чыга.
Газетта драматург Нәҗип Асанбаев, бертуган шагыйрьләр Фәиз Зөлкәрнәев белән Ләис Зөлкәрнәев һәм башка каләм ияләренең иҗатлары дөнья күрә.
Мөхәррирләре
Беренче мөхәррире А.З. Вахитов була.
Аннан соң гәҗитне нәшер итү эше белән Абрайский, Т.Д. Антонова, С.Н. Балашов, К. Яковлев, Бөек Ватан сугышында катнашкан Б.Ф. Фәрукшин, Сәйфетдинов җитәкчелек итә.
1941 - 1955 елларда Башкортстанның атказанган мәдәният хезмәткәре Р.Х. Әсәдуллина гәҗитне җитәкли.
Оештыру
Нәшер ителә башлаганда гәҗит муниципаль оешма булып исәпләнә, аннары казна оешмасына әйләнә.
2006 елның 20 октябреннән бүгенге көнгә кадәр Башкортстан Республикасының “Авыл таңнары” редакция - нәшрият комплексы дәүләт-унитар предприятиесе (русча ГУП РБ РИК “Сельские зори”) булып исәпләнә.
“Авыл таңнары”, “Бакалинские зори”, “Мирас” гәҗитләрен Башкортстанның Элемтә һәм гаммәви коммуникацияләр министрлыгы финанслый. Үз мөмкинлекләрен дә файдаланалар.
“Авыл таңнары” (“Бакалинские зори”) гәҗите ике төс кулланып, атнага 3 мәртәбә,  7 000 данә гомуми тираж белән нәшер ителә.
Афонсу-Клаудиу
Афонсу-Клаудиу — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Эспириту-Санту штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Гросроссельн
Гросроссельн (Großrosseln) — Алманиянең Саар җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Жасатер
Жасатер — Россия территориясеннән ага торган елга. Алтай Республикасы, Алтай крае биләмәләрендә ага. Елга  Аргут елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 102 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Бия һәм Катунь, елга бассейны — (Югары) Об Иртеш кушылганга кадәр.
Кушылдыклары
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Седлиска (Словакия)
Седлиска — Словакиянең  округында урнашкан авыл.
Тарихы
Авыл елда нигезләнгән.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Сялец (посёлок, Чавуский районы)
Сялец  (Сялец ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Чавуский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Сейонна
Сейонна (Seillonnaz) — Франциянең Эн департаментына караган коммуна, Ланьё кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 4.42 км².
Жычын
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас, дәүләттә иң җылы климат шушы төбәктә. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза.
Җароле (Верона)
Географиясе
Җароле Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Михалиново
Михалиново — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Лифлор (округ, Миссисипи)
Лифлор — Америка Кушма Штатларының Миссисипи штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Гринвуд шәһәре.
Территориясе
Округ мәйданы 1533 км² тәшкил итә.
(13169) 1995 XS1
Тарихы
1995 елның 15 декабрендә Т. Кобаяси тарафыннан Оидзуми обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1995 XS1» саналган.
Елпайн (Аризона)
Елпайн  — Америка Кушма Штатларының Аризона штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Халыкара тел
Күп кешеләр тарафыннан икенчел тел буларак өйрәнелгән һәм дөньядагы халыкара мөнәсәбәтләрдә кулланылган табигый телне халыкара тел дип атыйлар. Халыкара тел аны беренчел тел яки икенчел тел буларак кулланучылар саны белән генә түгел, шулай да аның географик таралышы, халыкара оешмаларда һәм дипломатик мөнәсәбәтләрдә кулланышы белән билгеләнә. .
Билгеләмә
Кайбер чыганаклар билгеләгәнчә, бер телнең халыкара тел дәрәҗәсендә яшәвен дәвам итүе өчен түбәндәге сыйфатлар зарур:
Елпайн (Аризона)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Халыкара тел
Яшәүче халыкара телләр
Төгәл мәгънәдә халыкара телләр булып астагылар санала ала:
Башка чыганакларга карата түбәндәге телләрне дә "халыкара телләр" дип билгелиләр, ләкин кискенрәк карашлы чыганаклар аларны "супер-региональ телләр" дип билгели: ៛
Башка супра-региональ телләр
Де-факто халыкара телләр дип саналыр өчен кайбер критерийларга тиң булмаган башка супра-региональ телләр:
Тарих
Тарихи халыкара телләр арасына шумер теле, аккад теле, иске арамей теле, грек теленең койнесы, латин теле, гарәп теле, cанскрит, кытайча, испанча, французча, урысча һәм инглизчә керәләр.
Рюэй-Мальмезон
Сәгать поясы
Халыкара стандарт буенча Рюэй-Мальмезоң Үзәк Европа вакыты (Central European Time, CET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +1:00 гә тигез.
Афонсу-Кунья
Афонсу-Кунья — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Мараньян штатына карый.
Менувиль
Менувиль — Франциянең Валь-д’Уаз департаментында урнашкан коммуна.
Афонсу-Кунья
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
(5956) d'Alembert
Тарихы
1988 елның 13 февралендә Эрик Эльст тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1988 CF5» саналган.
Ле-Тертр-Сен-Дени
Ле-Тертр-Сен-Дени — Франциянең Ивелин департаментында урнашкан коммуна.
Ешилъюрт (Җизре)
Ешилъюрт (Yeşilyurt) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Шырнак иле Җизре илчесенә караган бер авыл (köy).
Сялецкае (Касцюковицкий районы)
Сялецкае  (Сялецкае ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Касцюковицкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Залипе (Кече Польша воеводалыгы)
Залипе — Польшаның Кече Польша воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Вәлиулла Якупов
''
Вәлиулла Мәхмүт улы Якупов (тугач бирелгән исеме — Венер; 1963 елның 4 сентябре, Дмитриевка, Башкортстан — 2012 елның 19 июле, Казан, Татарстан) — күренекле татар дин әһеле, җәмәгать эшлеклесе, нашир, тарихчы, Ислам белгече, Татарстан Диния Нәзарәте рәисенең дәүләт оешмалары белән эшләү буенча урынбасары (2008—2011), Татарстан Диния Нәзарәтенең уку-укыту бүлеге җитәкчесе (2011—2012). Тарих фәннәре кандидаты, «Мусульманский мир» һәм «Иман нуры» журналларының баш мөхәррире.
Тормыш юлы
Вәлиулла Якупов 1963 елның 4 сентябрендә Башкортстанның Уфа районы Дмитриевка авылында туа. Беренче сыйныфны шул авыл мәктәбендә тәмамлап, калган сыйныфларда Бирск шәһәренең 4 нче мәктәбендә укый. 1981 елда аны тәмамлап, Казан химия-технология институтына керә. 1987 елда анда инженер-технолог һөнәрен алып, институтны тәмамлый. Соңрак институтта эшли, аспирантурада укый, КДУның тарих факультетында читтән торып белем ала.
left|200px|thumb|Вәлиулла Якупов, [[1983 ел]] 1990 елның 29 ноябрьендә Вәлиулла Якупов «Иман» мәркәзенең рәисе булып сайлана. Ислам кабул итүнең 1000 еллыгы исемендәге Казан югары мөселман мәдрәсәсен тәмамлый. 1992 елның 6 ноябрьендә Апанай мәчете имам-хатибы итеп сайлана. 1993-1996 елларда ул Мөхәммәдия мәдрәсәсе ректоры була.
1995 елның гыйнварында Вәлиулла Якупов ТРМДН Президиумы әгъзасы итеп сайлана. 1995 елның мартыннан ул гарәп-инглиз көллиятенең мөдире булып тора. 1996 елның маенда Казан шәһәренең имам-мөхтәсибе урынбасары булып сайлана. Тагын бер елдан соң «Таныш булыгыз: Ислам» телевизион тапшыруының режиссеры була.
1997 елда Вәлиулла хәзрәт Татарстан Диния Нәзарәте рәисе урынбасары итеп билгеләнә. 1998 елның 14 февралендә ул мөфтинең беренче урынбасары — вакыфлар рәисе итеп сайлана. Бу вазифага ул 2002 һәм 2006 ел корылтайларында кабаттан сайлана. 2008 елның апрелендә аның вәкаләтләре туктатыла, ул дәүләт структуралары белән элемтәләр буенча мөфти урынбасары вазифасына күчерелә. 2011 елдан Вәлиулла Якупов Татарстан Диния Нәзарәтенең уку-укыту бүлеген җитәкли.
Вәлиулла хәзрәт Якупов белән хушлашу 20 июль көнне Апанай мәчете янында уза. Ул Самосыр зиратына җирләнә.
Эшчәнлек
right|300px|thumb|Вәлиулла Якупов Диния нәзараты утырышында (уң яктан икенче) right|300px|thumb|Вәлиулла Якупов [[Болгар шәһәрендә]] 300px|right|thumb|Вәлиулла Якупов Гает намазында Вәлиулла Якупов күпкырлы эшчәнлек алып барган. Дин әһеле, Ислам белгече булудан тыш, ул әле журналист-нашир, тарих фәннәре кандидаты, җәмәгать эшлеклесе, татар интернеты активисты да.
Вәлиулла Якупов Апанай мәчетен торгызуда зур роль уйный.
Җәмгыять
Татар халкы арасында Вәлиулла Якупов аеруча җәмәгать эшлеклесе буларак таныла. Ул төрле чараларда, конференцияләрдә, җыелышларда даими рәвештә дин, милләт темаларына чыгышлар ясый иде. Чыгышларында ул еш милли проблемаларны да күтәрә иде.
2012 елның 18 июлендә Вәлиулла Якупов Россия Ислам Университетында оештырылган «Ислам һәм татар дөньясы концепциясе» дип аталган түгәрәк өстәлдә үзенең соңгы публик чыгышын ясый:
Журналистика һәм наширлек
Вәлиулла хәзрәт — Татарстан Журналистлар берлеге әгъзасы иде. 1990 елдан ул «Иман» мәркәзенең рәисе булып сайлана. Шушы мәркәз аша ул меңнән артык китап, басма чыгаруга ирешә.
Китаплар бастыру эшеннән тыш ул актив рәвештә мөселман вакытлы матбугатын да чыгара, аларның мөхәррире була: 1992 елдан — «Иман» газетасы, 1993 елдан «Вера» газетасы һәм «Иман нуры» журналы, 1998 елдан «Мусульманский мир» журналы.
Семлак
Семлак — Румыниянең Арад жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Вәлиулла Якупов
Журналистика һәм наширлек
1995 елның 17 маенда Вәлиулла хәзрәт инициативасы белән Казанда «Мөселман календаре» еллык басмасы теркәлә. Әлеге календарь озак еллар йөзләрчә мең тираж белән чыгып татар халкында дәрәҗә казана.
Семлак
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Вәлиулла Якупов
Фән
2003 елда Вәлиулла Якупов Россия президенты каршындагы дәүләт хезмәте Россия академиясендә «РФ дәүләт хакимияте федераль органнары эшчәнлеген оештыруны тәэмин итү» темасы буенча квалификациясен арттыра.
2004 елда ул «Сәясәт теориясе, сәясәт фәненең тарихы һәм методологиясе (тарих фәннәре буенча)» белгечлеге буенча «ХХ гасырның 90 елларында Татарстанда дәүләт-конфессияләр мөнәсәбәтләрендә Ислам компоненты (тарихи-сәяси анализ)» дип аталган кандидатлык диссертациясен яклый. Ул — 30дан артык фәнни китап авторы. Ул беренчеләрдән булып тарихта онытылган татар дин әһелләренең һәм галимнәренең хезмәтләрен чыгара башлаган.
Эджертон (Висконсин)
Эджертон  — Америка Кушма Штатларының Висконсин штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Эджертон шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ласло Ловас
Ласло Ловас - комбинаторика тармагы буенча математик, комбинаторика буенча күп престижлы премияләр алган галим. АКШ Милли Фәннәр академиясы әгъзасы.
Биографиясе
Хирург гаиләсендә туган. Аңа Пал Эрдёш мәкаләсе һәм шул галим белән очрашу зур йогынты ясаган. Мәктәптә укуы вакытында Халыкара математика олимпиадаларында өч мәртәбә алтын медальләр откан (1964, 1965, 1966 елда; 1963 елда ул көмеш медальне откан), ә аның улы медальне 2008 елда откан. Фәннәр кандидаты дәрәҗәсенә ул 1970 елда Венгрия Фәннәр Академиясендә Тибор Галлаи җитәкчелегендә ия булган. 1990-нчы елларда Йель Университетында профессор вазыйфасында булган һәм 2006 елга кадәр Microsoft өйрәнү үзәге белән хезмәттәшлек иткән. Шуннан соң Будапешт университетына математика Институты директоры вазыйфасына кайткан.
Ат казануы
2007-2010 елларда Халыкара Математика Берлеге президенты булган. 2008 елда Европа өйрәнү шурасыннан грант алган. 2008 елда Европа Математика Конгрессында пленар чыгыш ясаган. Россия Фәннәр Академиясе (2006), Швеция Патша Фәннәр Академиясенең (2009) чит ил әгъзасы булып сайланган, 2009 елда Лондон математика җәмгыятенең әгъзасы булып сайланган. ИНИ өйрәнүчеләр исемлегендә иң цитаталанган авторлар исемлегендә. 2012 елдан бирле Америка Математика Җәмгыятенең актив әгъзасы булып тора. Пал Эрдёш белән 6 мәкаләнең автордашы.
Бүләкләре
•	1985 — Венгриянең Дәүләт премиясе •	1979 — Пойи SIAM премиясе •	1981 — IEEE-дан мәгълүмат теориясе буенча иң яхшы мәкалә •	1982 — Фалкерсон премиясе •	1993 — Брауэр медале •	1996 — Эйлер хөрмәтенә лекция •	1999 — Кнут премиясе •	1999 — Математика буенча Вольф премиясе •	2001 — Гёдель премиясе •	2006 — фон Нейманның теоретик премиясе •	2007 — Бойяи премиясе •	2008 — Сеченьи премиясе •	2010 — Фундаменталь фәннәр буенча Киото премиясе •	2012 — Фалкерсон премиясе •	2021 — Абель премиясе
Библиография
Түбәндәге китапларның автордашы яки мөхәррире булган: •	Lovász L., Pelikán J., Vesztergombi K.: Kombinatorika, Tankönyvkiadó, Budapest, 1977 •	Gács P., Lovász L.: Algoritmusok, Müszaki Könyvkiadó, Budapest, 1978; Tankönyvkiadó, Budapest, 1987 •	L. Lovász: Combinatorial Problems and Exercises, Akadémiai Kiadó — North Holland, Budapest, 1979, revised: Elsevier, Akadémiai Kiadó, 1993, reprint: AMS Chelsea Publishing, 2007. •	L. Lovász, M.D. Plummer: Matching Theory, Akadémiai Kiadó — North Holland, Budapest, 1986 o	Русский перевод Ловас Л., Пламмер М. Прикладные задачи теории графов. — Мир, 1998. — ISBN 5-03-002517-0. •	L. Lovász: An Algorithmic Theory of Numbers, Graphs, and Convexity, CBMS-NSF Regional Conference Series in Applied Mathematics 50, SIAM, Philadelphia, Pennsylvania, 1986 •	M. Grötschel, L. Lovász, A. Schrijver: Geometric Algorithms and Combinatorial Optimization, Springer, 1988 •	B. Korte, L. Lovász, R. Schrader: Greedoids, Springer, 1991 •	Рональд Грэхем, M. Grötschel, L. Lovász (eds.): Handbook of Combinatorics Elsevier Science B.V., 1995 •	L. Lovász, J. Pelikán, K. Vesztergombi K.: Discrete Mathematics: Elementary and Beyond, Springer, New York, 2003
Шулай ук карагыз
•	Белл саннары •	Гамильтон циклы турында Ловас гипотезасы •	Ловасның локаль леммасы •	Ловасның алгоритмик локаль леммасы •	Ловас саны
Брно мәчете
Тасвирлама
Мәчет Брнода яшәүче йөзләгән мөселман өчен намаз уку урыны булып тора. Ул шулай ук Ислам мәдәнияте үзәге булып та хезмәт итә. Гыйбадәтханә эшчәнлеге белән Брнодагы мөселман фонды (Islámská nadace v Brně) идарә итә. Брно мәчете башка илләрдәге мәчетләрдән үзгә архитектурасы белән аерылып тора. Мәчеттә экскурсияләр, ачык ишекләр көннәре үткәрелә. 2016 елның 9 мартында мәчеттә АКШның Чехиядәге илчесе булган.
Зөя (станция)
Зөя (Свияжск) — Горький тимер юлы Казан бүлекчәсенең станциясы. Татарстанның Яшел Үзән районы,Түбән Карамалы бистәсе территориясендә урнашкан.
Тарих
Зөя станциясыннан Рузайга таба беренче пуез 1893 елның 18 дикәбрендә киткән.
1918 елда каты бәрелешләр урыны булып торган булган.
1942 елның 23 гыйнварында Дәүләт саклану комитеты Иделнең урта һәм түбән агымының уң яры буйлап тимер юлны төзү турында карар итте. 978 километрлы тимер юл Зөядән Иловля станциясына кадәр сузылган һәм Идел рокадасы исемен алган.
1971-72 елларда электрлаштырылган.
1990-елларның уртасына кадәр Идел аша автомобиль күпере әле төзелмәгән булган, шуңа күрә Зөя һәм Яшел Үзән тимер юл станциялары арасында автомобилләрне бер ярдан икенче ярга ташучы платформалы пуез йөргән.
HD119158
HD119158 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Венглин (Красницкий повяты)
Венглин  — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Биклән
Биклән — Татарстан Республикасының Тукай районындагы авыл.
Халык саны — 1270 тирәсендә. Почта индексы — 423878.
Тарих
1724 елда нигезләнгән.
Бикчурино, Сарсаз авылы буларак та билгеле. Биклән елгасы (елганың икенче атамасы - Бикчура) һәм аның кушылдыгы Камыш елгасы ярларында урнашкан. Авыл советы үзәге. Авылның исеме, мөгаен, «биклән» сүзе ябык, йомык гидронимыннан. Авылга нигез салынуның вакыты XV-XVI гасырларда.
Биклән халкы XVIII-XIX гасырларда Кама буе урманнарында мачта нараты һәм суднолар төзү, аерым алганда, Казан адмиралтиясе ихтыяҗлары өчен куәтле имән әзерләгән лашманнар була. Пристаньга Кама һәм аның кушылдыклары буенча йөзү өчен 2-3 аршинлы имән кряжлары (1,5 - 2,0 метр), махсус чаналарга 150шәр ат җигәләр. Лашман эшлере очен атлар бик куп таләп ителгән һәм аларны башкорт авылларында сатып алганнар яки алмаштырганнар. Шуңа күрә җирле крестьяннарның атлары күп була, чагыштырмача.
Татар-монгол яуларына кадәр үк Кыпчак даласында (һәм тагын да киңрәк булган Дунайдан алып Алтайга кадәр булган җирләрдә) ике тугандаш халык: татарлар һәм кыпчаклар яшәгән. Биредә тулы бер Лашман авыллары барлыкка килгән, аларның кайберләре хәтта безнең көннәргә кадәр сакланып калган Лашман, Лашман исемнәрен дә алгпн. Җирле татарлар арасында Лашманов фамилиясе барлыкка килгән.
Демография
Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): татарлар.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.9 °C.
Эспиноса-де-лос-Монтерос
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Нярсу-Яха
Нярсу-Яха — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Об борыны урнашкан. Елга озынлыгы 12 км.