cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Василий Сорокин
Биография
Васи́лий Ива́нович Соро́кин 1848 елда Екатеринбургта туган. "Брокгауз һәм Ефрон энциклопедик сүзлеге" аның урта белемне Оренбург гимназиясендә алган дип, ә «Биографический словарь профессоров и преподавателей Императорского Казанского университета»   башка мәгълүмат бирә: "ул урта белемне Казанның беренче  гимназиясендә (1859-1861) һәм Екатеринбург (1861—1865) гимназиясендә  алган", - дип күрсәтә. Аннары Казан университетының физика-математика факультетының табигый бүлегендә укый, аны 1870 елда кандидатлык дәрәҗәсе белән тәмамлый, университет химия лабораториясе музеенда эшкә кала. 1871 елның сентябрендә аны Мәскәүгә командировкага җибәрәләр. Ул анда ике ел дәвамында П.А. Ильенков һәм И.А.Стебут җитәкчелегендә Петр авыл хуҗалыгы академиясендә агрономия химиясе һәм агрономия белән шөгыльләнгән. 1873 елда Казан университетының профессор стипендиаты буларак, тагын бер ел Петербург университетында профессор А.С. Фаминцын җитәкчелегендә биология белән шөгыльләнә. 1874 елның 12 декабрендә «Усвоение азота, азотнокислых и аммиачных соединений растениями» темасына  диссертация яклый, приват-доцент булып раслана. Казан университетында агрономия химиясе укыта башлый. 1880 елда ул химия буенча магистр дәрәҗәсен ала һәм доцент итеп сайлана. 1875-1879 елларда ул кабат химия лабораториясе музеенда эшли. «К вопросу о строении некоторых непредельных соединений с повторяющейся двойной связью. Окисление диаллила и диаллилметилкарбинала» темасына диссертациясен яклаганнан соң, 1880 елның 19 гыйнварында химия буенча магистр дәрәҗәсен ала һәм 22 мартта доцент була. 1885 елдан агрономия курсы укыта, бер үк вакытта университет каршында агрономик лаборатория булдыра. «Аннилиды и талуиды глюкозы» темасына диссертация яклап, химия докторы дәрәҗәсен ала һәм 1888 елның 1 гыйнварында агрономия кафедрасында экстраординар профессор итеп раслана. 1893 елның 19 гыйнварыннан-ординар профессор, 1899 елның 12 декабреннән-атказанган профессор. 1904 елдан - хакыйкый дәүләт киңәшчесе.  1906 елда  отставкага китә.
Библиография
Сорокинның төрле химик тикшеренүләре 1870 елдан башлап «Рус химия җәмгыяте журналында», шулай ук немец химия журналларында басыла. Соңрак аның хезмәтләре  «Учёные записки Казанского университета»да  басылып чыга:
Василий Сорокинның агрономия өлкәсендәге тикшеренүләре Казан табигать сынаучылар җәмгыяте басмаларында дөнья күрә:
Болардан тыш, аның түбәндәге хезмәтләре  басыла:
Лутки (Столинский районы)
Лутки  (Луткі ) — Белоруссиянең Брест өлкәсе Столинский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас, дәүләттә иң җылы климат шушы төбәктә. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза.
Йогуртьемез (Ахлат)
Йогуртьемез (Yoğurtyemez) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Битлис иле Ахлат илчесенә караган бер авыл (köy).
Мешна-Опацка
Мешна-Опацка — Польшаның Кече Польша воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Мьелан
Мьелан — Франциянең Жер департаментында урнашкан коммуна.
Спетару (Бузеу)
Спетару — Румыниянең Бузеу жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Ай-Сакальтяр-Игол
Ай-Сакальтяр-Игол — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елга  Сакальтяр-Игол елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 27 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — (Югары) Об кушылдыклар бассейны Васюганнан Вагага кадәр, елга бассейны — (Югары) Об Иртеш кушылганга кадәр.
Дезесейс-ди-Новембру
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Ай-Сакальтяр-Игол
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Хавирна (коммуна)
Хавирна — Румыниянең Ботошань жудецында урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Бенядикивци
Тарихы
Авыл елда нигезләнгән.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Акташ (Сейдишеһир)
Акташ (Aktaş) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Конья иле Сейдишеһир илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Из Таназ (Ольястра)
Из Таназ — Италиянең Сарденья төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
HD128359
HD128359 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Нове Полесе (Мазовия воеводалыгы)
Нове Полесе  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Аллармон
Аллармон — Франциянең Вогез департаментында урнашкан коммуна.
Алла Гарзавина
Алла Гарзавина - журналист
Тәрҗемәи хәле
Алла (Алевтина) Викторовна Гарзавина 1936 елның 20 ноябрендә Казан шәһәрендә хезмәткәр гаиләсендә туа. Берникадәр вакыттан соң әти-әниләре Үзбәкстан ның Бохара шәһәренә китәләр һәм анда берничә ел яшиләр. Әтисе Виктор Петрович Гарзавин 1943 елда Ватан сугышында һәлак булга. Аннан соң аларның гаиләсе кире Казанга әйләнеп кайта.
А.Гарзавина Казан да урта мәктәпне тәмамлый. 1953-1958  елларда Казан дәүләт университеты ның тарих-филология факультетында белем ала. Студент елларында  Казанның тарихи үткәне, һәйкәлләре һәм истәлекле урыннары белән кызыксына башлый.
Хезмәт эшчәнлеге
1959–1969 елларда Татарстан ның Дәүләт музеенда эшли. Музейда  эшләү чорында фәнгә, тарихка кагылышлы материаллар туплый, экспозицион һәм күргәзмәгә куелган әйберләрнең нечкәлекләрен өйрәнә. Болар А.Гарзавинада белемен укучыга әдәби телдә җиткерү теләге тудыра. Аның беренче мәкаләсе 1959 елда дөнья күрә, аннан соң бер-бер артлы Казан ның архитектурасына, фән һәм мәдәният эшлеклеләренә багышланган мәкаләләре басыла. Казанның истәлекле урыннары турында язылган материалга нигезләнеп, 1968, 1984 һәм 2000 елларда берничә юл күрсәткеч (брошюра) төзеп нәшер итә.
1969 елдан А.Гарзавина Казан сәяхәтләр һәм экскурсияләр бюросында эшли башлый, 1972–1979 елларда аның директоры була. Ул җитәкләгән Казан бюросы илдә иң яхшы күрсәткечләргә ирешә. Биредә эшләү тәҗрибәсен ул берничә брошюрага җыеп бастырып чыгара.
1979–1991 елларда Татарстан китап нәшриятында эшләгәндә, Алла Гарзавина төбәк тарихын өйрәнү белән ныклап торып шөгыльләнә. Төпле белеме, армый-талмый эзләнүләре һәм бай иҗади күзаллавы аңа нәфис-документаль жанрда мавыктыргыч әсәрләр язарга ярдәм итә. 1990 еллар ахырында автор Ватан тарихында әһәмиятле роль уйнаган һәм Россия тарихын төптән үзгәрткән шәхесләрнең эшчәнлеген яңача бәяләп очерклар яза. Казан университетының 200 еллыгына багышланган «Карл Фукс Казан турында», «Лев Толстойның Казан чоры» һ.б. хезмәтләре әнә шундыйлардан.
1992 елдан  А.Гарзавина – Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Татар энциклопедиясе институтында эшли: 2002 елга кадәр баш әдәби редактор, соңрак фәнни-методик эшләр һәм контроль бүлегендә өлкән фәнни хезмәткәр.
(13666) 1997 GX22
(13666) 1997 GX22 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1997 елның 6 апрелендә LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1997 GX22» саналган.
Регис-Брайтинген
Регис-Брайтинген (Regis-Breitingen) — Алманиянең Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(6426) Ванысек
(6426) Ванысек — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1995 елның 2 мартында М. Тихи тарафыннан Клеть обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1995 ED» саналган.
Сайлас (Алабама)
Сайлас  — Америка Кушма Штатларының Алабама штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сантибаньес-де-Валькорба
Сантибаньес-де-Валькорба — Испаниянең Вальядолид провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Яворниця (Силезия воеводалыгы)
Яворниця  — Польшаның Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Голышева (Түре шәһәр округы)
Голышева (Голышева) — Свердловск өлкәсенең Туринск шәһәр округы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
Делмиру-Говея
Делмиру-Говея — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Алагоас штатына карый.
Акыль-Чор
Акыль-Чор — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО, Красноярск крае биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Зур Ширта елгасының сул ярыннан 106 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 126 км.
Делмиру-Говея
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Акыль-Чор
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Таз елгасы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Таз.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Ак Барс (банк)
«Ак Барс Банк» ГАҖ — Россия акционер коммерция банкы. Баш офис Казанда урнашкан. Банк Россия Федерациясендә гамәлдәге банк лицензияләренең барлык төрләренә дә ия һәм корпоратив һәм шәхси клиентлар өчен йөздән артык банк хезмәте күрсәтә.
Тарихы
Банк 1993 елның 29 ноябрендә теркәлгән.
2018 ел башына «Ак Барс Банк» 3,1 миллионнан артык шәхси затка һәм 67 меңнән артык корпоратив клиентка хезмәт күрсәтә. Түләнгән устав капиталы 48,1 млрд. сум, үз капиталы күләме 2020 елның 1 гыйнварына 78,2 млрд. сум тәшкил иткән.
«Эксперт РА» рейтинг агентлыгы рейтингы -«ruA », фаразы — «тотрыклы».ref>«Эксперт РА» : ПАО «Ак Барс» Банк
Территориаль челтәр 2020 елның 1 сентябренә 223 офис — 129 өстәмә офис, 11 операция кассасы, 83 операцион офистан торган.
«Ак Барс Банк» ГАҖ 27 Бөтендөнья студентлар уеннарының — 2013 елда Казанда узган Универсиаданың Рәсми партнеры, шулай ук 2015 елда Казанда узган Су спорт төрләре буенча 16нчы ФИНА дөнья чемпионатының милли партнеры булган.
Милекчеләре һәм җитәкчелеге
Директорлар советы рәисе булып Сорокин Валерий Юрьевич тора.
Мизерна
Мизерна — Польшаның Кече Польша воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Югары Урысбага
Югары Урысбага — Татарстан Республикасының Яшел Үзән районындагы авыл.
Халык саны — 82 тирәсендә. Почта индексы — 422505.
Тарих
Авыл бик борынгылардан: Казан ханлыгы чорында ук нигезләнгән
Демография
Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): татарлар.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.3 °C.
Гома-Гиллс (Вайоминг)
Гома-Гиллс  — Америка Кушма Штатларының Вайоминг штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Гома-Гиллс халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Йогуртлу (Хизан)
Йогуртлу (Yoğurtlu) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Битлис иле Хизан илчесенә караган бер авыл (köy).
Луцэвичы
Луцэвичы (Луцэвічы ) — Белоруссиянең Брест өлкәсе Кобрынский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас, дәүләттә иң җылы климат шушы төбәктә. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза.
Халмеу (коммуна)
Халмеу — Румыниянең Сату-Маре жудецында урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Эдисон (Джорджия)
Эдисон  — Америка Кушма Штатларының Джорджия штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Эдисон шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Мьелан (кантон)
Мьелан — Франциянең Жер департаментында урнашкан коммуна.
Семеновка (Звенигово районы)
Семеновка (Семеновка, Семеновка) — Мари Илнең Звенигово районында урнашкан авыл.
Халык
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чуашлар (60,1%), руслар (25,0%), чирмешләр (13,1%).
Төлке һәм ау эте (мультфильм)
«Төлке һәм аучы эт» (The Fox and the Hound) — Walt Disney Productions тарафыннан 1981 елда чыгарылган Америка мультфильмы. Disney анимацион фильмнар исемлегендә 24нче фильм.
Ёль (Төньяк Кельтма кушылдыгы)
Ёль — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Төньяк Кельтма елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 90 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Вычегда, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Ай-Сарм-Сабун
Ай-Сарм-Сабун — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елга  Сарм-Сабун елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 13 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — (Югары) Об кушылдыклар бассейны Васюганнан Вагага кадәр, елга бассейны — (Югары) Об Иртеш кушылганга кадәр.
Вэн-Яха (Тирва-Яха кушылдыгы)
Вэн-Яха — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Тирвы-Яха елгасының сул ярыннан 22 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 54 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об култыгы бассейныннан көнбатыштагы елгалар. Кече елга бассейны — Об, Төньяк Сосьва кушылган урыннан түбәнрәк, елга бассейны — Об, Төньяк  Сосьва елгасы кушылган урыннан түбәнрәк.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
(13667) Samthurman
(13667) Samthurman — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1997 елның 5 апрелендә NEAT проекты тарафыннан Халеакала обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1997 GT37» саналган.
Анна Радионченко
Радионченко Анна Алексеевна (28 декабрь 1926) — совет һәм Рәсәй акушер-гинекологы, ғалим, педагог. Медицина фәннәре докторы.
Биографиясе
1926 елның 28 декабрендә Себер краеның Бийск округы Михайловское районы Ракиты авылында (хәзерге Алтай крае составында) туган.
1932 елдан Радионченколарның гаиләләре әтисе хезмәт иткән Чита шәһәрендә яши. 1938 елда ата-анасы Монгол Халык республикасына киткәннән соң, укуын Ракиты авылында дәвам итә, ә 1939 елда атасының яңа хезмәт иткән урынына, Станислав өлкәсенең Колымыя шәһәренә күчә.
Бөек Ватан сугышы башында абые һәм әнисе белән бергә Себергә эвакуацияләнәләр, тагын да Ракиты авылында булып чыгалар. 1944-1945 елларда урындагы колхозда эшли. 1944 елда Родионченко Алтай краеның Михайловка районында Михайловка урта мәктәбен отличие белән тәмамлый.
Якынча 300 хезмәт, шул исәптән 9 монография авторы. Хатын-кыз авыруларын диагностикалау һәм дәвалау ысулларына 17 авторлык таныклыгы, 6 уйлап табуга патенты бар, 15 рационализаторлык тәкъдиме индерә. Берничә басмасы чыккан, хатын-кызларда һәм балаларда җенси өлкә трихомониазы буенча ССРБ-да беренче монографияләрнең берсенең авторы. Хезмәтләре башлыча физиотерапия һәм гинекология мәсьәләләренә, атап әйткәндә, хатын-кыз җенси өлкәсенең шешү.
1982 елдан Медицина фәннәре академиясе әгъзасы. Акушер-гинекологларның Бөтен Союз, Бөтенрусия гыйльми җәмгыяте идарәсе әгъзасы һәм Томск гыйльми җәмгыяте идарәсе рәисе, ССРБ Медицина фәннәре академиясенең Себер бүлекчәсе янындагы ана һәм бала саулыгын саклау буенча проблемалы комиссия әгъзасы, «Акушерство и гинекология» журналының мөхәрририят советы әгъзасы.
2010 ел торышы буенча гаиләсе белән АКШ-та (Төньяк Каролина штаты) яши.
Мактаулы исемнәре һәм бүләкләре
Хезмәт Кызыл Байрак ордены, «Фидакарь эшчәнлеге өчен» медале белән бүләкләнгән. Сәламәтлек саклау алдынгысы.
(6427) 1995 FY
(6427) 1995 FY — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1995 елның 28 мартында С. Уэда, Х. Канэда тарафыннан Кусиро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1995 FY» саналган.
Нове Поремби
Нове Поремби — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Делта (Минас-Жерайс)
Делта  — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Минас-Жерайс штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Бертотовце
Бертотовце — Словакиянең  округында урнашкан авыл.
Тарихы
Авыл елда нигезләнгән.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Амбакур
Амбакур — Франциянең Вогез департаментында урнашкан коммуна.
Козанлы (Кулу)
Козанлы (Kozanlı) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Конья иле Кулу илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Акташ (Караисалы)
Акташ (Aktaş) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Адана иле Караисалы илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Приозерск районы
Приозе́рск муниципа́ль райо́ны (Приозе́рский муниципа́льный райо́н) — Ленинград өлкәсе составындагы муниципаль берәмлек. Территориясе — 7431 км², халкы — 199 571 кеше (2019). 7 шәһәр һәм 5 авыл җирлеген үз эченә ала. 1940 елның июлендә барлыкка килгән Административ үзәге — Приозерск шәһәре
Географик урнашу
Приозерск районы Ленинград өлкәсенең төньяк-көнбатыш өлешендә урнашкан, Карел муентыгының көнбатыш өлешен били.
Чикләшә:
Спетару (Олт)
Спетару — Румыниянең Олт жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Рәсимә Гарифуллина
Рәсимә Гарифуллина - журналист, шагыйрә
Тәрҗемәи хәле
Гарифуллина Рәсимә Әхмәтзәки кызы 1957 елның 24 июнендә (рәсми документларда 1958 елның 1 апрелендә) Татарстанның Балык Бистәсе районы Балтач (Юлсубино) авылында туа. Түбән Тегермәнлек һәм Югары Тегермәнлек мәктәпләрендә урта белем ала. Аннары Пермь шәһәрендә  ике ел заводта эшли. 1957–1982 елларда ул – Казан дәүләт университетының журналистика факультеты студенты. Укуын тәмамлагач, туган якларына кайта.
Иҗади эшчәнлеге
1989 елга кадәр Балык Бистәсендә чыга торган төбәк газетасы «Авыл офыклары» редакциясендә хатлар бүлеге мөдире вазифаларын башкара. Бер үк вакытта газета редакциясе каршында эшләп килгән «Кама таңнары» дигән әдәби берләшмәгә җитәкчелек итә. 1989–1991 елларда Саратов шәһәрендә Идел буе иҗтимагый-сәяси институтында белемен арттыра. Ун елдан артык «Авыл офыклары» газетасында журналист була. Редакциянең иҗтимагый-сәяси бүлеген җитәкли. 2003 елның августыннан исә Рәсимә Гарифуллина Балык Бистәсе районы хакимиятенең Хезмәт һәм халыкны эш белән тәэмин итү үзәге директоры вазифаларын башкара. Рәсимә Гарифуллина – лирик шагыйрә, иҗатының төп өлешен мәхәббәт, күңел кичерешләрен яктырткан шигырьләр, җырлар били. Табигать манзараларына, тарихи темаларга багышланган лирик-фәлсәфи яңгырашлы шигырьләре дә байтак. Алар арасында «Чулпы җыры», «Ак Сарайда серләр бар» исемле поэмалары шагыйрәнең үз нәселе шәҗәрәсе риваятьләренә таянып, үткәндәге тарихи вакыйгаларны сәнгатьчә шактый оста тасвирлап бирүе белән кызыклы. Р.Гарифуллина – 2005 елдан Татарстан Язучылар берлеге әгъзасы.
Чыганак
Вәли-Барҗылы М. Васыятькә тугрылык // Мәдәни җомга. – 2006. – 24 март.
Райхенбах-им-Фогтланд
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Алага
Алага — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО, Красноярск крае биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Таз елгасының сул ярыннан 963 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 67 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Таз елгасы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Таз.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Яжомбковице (Силезия воеводалыгы)
Яжомбковице  — Польшаның Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Сантовения-де-Писуэрга
Сантовения-де-Писуэрга — Испаниянең Вальядолид провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Из Уригус
Из Уригус — Италиянең Сарденья төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Халмешд (коммуна)
Халмешд — Румыниянең Селаж жудецында урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Гута-Туробинска
Гута-Туробинска — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Василий Баландин
Васили Баландин (Васили Пөтр улы Баландин,, — , ) — Социалистик Хезмәт Каһарманы (1945).
Патша-имән
Патша Имән Белоруссиянең Витебск өлкәсенең Лепель районының Тадулино авылында гади имән, аңа 250 яшь - башка чыганаклар буенча - 400 яшь. Лепель шәһәреннән 15 км да урнашкан. 1963 елдан бирле ботаника һәйкәле булып тора. Тадулина Патша имәненең биеклеге 26 метры, кәүсә диаметры 1,56 метр, беренче тере ботактан биеклеге - 2 метр, төньяктан көньякка таба ябалдаш диаметры - 26 метр, көнбатыштан көнчыгышка таба - 25 метр. Мул итеп җимеш бирә.
Лучки (Иванавский районы)
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас, дәүләттә иң җылы климат шушы төбәктә. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза.
Делфин-Морейра (Минас-Жерайс)
Делфин-Морейра  — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Минас-Жерайс штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
(13668) Tanner
(13668) Tanner — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1997 елның 28 апрелендә Spacewatch тарафыннан Китт-Пик обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1997 HQ1» саналган.
(6428) Барлах
(6428) Барлах — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1960 елның 17 октябрендә К. Й. ван Хаутен, И. ван Хаутен-Груневельд,Том Герельс тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «3513 P-L» саналган.
Гровер (Вайоминг)
Гровер  — Америка Кушма Штатларының Вайоминг штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Гровер халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Миклюшовице
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Йозьятагы (Имранлы)
Йозьятагы (Yozyatağı) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Сивас иле Имранлы илчесенә караган бер авыл (köy).
Сылтамалар
Yozyatağı, İmranlı Yozyatağı, İmranlı
Ай-Сугултью-Еган
Ай-Сугултью-Еган — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елга  Сугултью-Еган елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 36 км.
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Низас (Жер)
Низас — Франциянең Жер департаментында урнашкан коммуна.
HD128376
HD128376 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Эдриан (Джорджия)
Эдриан  — Америка Кушма Штатларының Джорджия штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Эдриан шәһәре  елда нигезләнгән.
Петр Лаврентьев
Пөтр Лаврентьев (Пөтр Денис улы Лаврентьев,, — , ) — Социалистик Хезмәт Каһарманы (1945).
Нове Пробощевице
Нове Пробощевице — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Саммердейл (Алабама)
Саммердейл  — Америка Кушма Штатларының Алабама штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Амевель
Амевель — Франциянең Вогез департаментында урнашкан коммуна.
Якуп Богданович
Якуп Богданович (Якуп Сөләйман улы Богданович,, — , ) — педагог. 1905-1926 елларда Гродно, Мәскәү, Акмәсҗит шәһәрләре уку йортларында һәм халык мәгарифе органнарында эшли. 1926 елдан Казанда, 1931-1937 елларда Казан медицина институтында рус теле кафедрасы мөдире. Татар мәктәпләре өчен рус теленнән програмнар һәм дәреслекләр авторы. Репрессияләнә, 1956 елда аклана.
Шулай ук карагыз
<ul></ul>
Матюшино (Тәүде шәһәр округы)
Матюшино (Матюшино) — Свердловск өлкәсенең Тәүде шәһәр округы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (94%).
Окос (Төньяк Кельтма кушылдыгы)
Окос — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Төньяк Кельтма елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 53 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Вычегда, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Ед-Яха (Тамбей кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
(13669) Swammerdam
(13669) Swammerdam — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1997 елның 3 маенда Эрик Эльст тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1997 JS14» саналган.
Хөөмәй
Хөөмәй, Хоолиин Хор, Тува бугаз җырлавы, (монгол телендә, "бугаз аһәңе"), яки төрки бугаз җырлавы — Монголия, Эчке Монголия, Тыва һәм Себер халыклары тарафыннан кулланыла торган обертон җырлауның үзенчәлекле бер төре. 2009 елда ул Хөөмәй, монгол җырлау сәнгате дигән исем астында ЮНЕСКО кешелекнең матди булмаган мәдәни мирасы исемлегенә кертелде.
Килеп чыгышы
Монгол бугаз җырлавында җырлаучы төп тонын һәм шул вакытта аның өстендә бер яки берничә обертоннарны да башкара. Монгол бугаз җырлавынының чишмә башы борынгы заманнардан гыйбарәт. Күпчелек ир көтүчеләр бугаз җырлау осталыгына ия була, әмма хатын-кызлар бу техниканы әле куллана башлыйлар гына. Монголлар арасында бугаз җырлавының таралуы географик урнашу һәм мәдәният үзенчәлекләреннән гыйбарәт. Монголиянең ачык киңлекләре тавышка зур ераклыкка таралырга мөмкинлек ача. Бу өлкәләрдә бугаз җырлавын өйрәнүче фольклорчылар хөөмәйне борыңгы көтүчелек анимизмының мөһим бер өлеше итеп билгелиләр. Еш кына җырчылар бугаз җырлавы өчен уңай булган елга буен, тау битен һ.б. табигать күренешләрен эзлиләр. Бу төбәкнең анимистик дөньяга карашы табигатьтәге матдәләрнең җанын яки ияләрен, урнашулары яки визуаль шәкеле нигезендә генә түгел, ә яңгырашы, ягъни музыкаль сыйфатына карап күзаллый. Шулай итеп, адәмнең табигать тавышларына охшау теләге бугаз җырлавының тамыры булуы фараз. Тывадагы Босын Гөл елгасы шарлавыгы турында әкият моңа мисал булып тора: мондагы серле аһәңнәр, иң әүвәл, боланнарны су буйларына җәлеп иткән, алардан күрмәкче кешеләр дә бу сихри аһәңнәрне тоярга өйрәнгәннәр. Фәкать, Азиянең бу җирләрендә кеше табигатькә якынлашу теләге белән күп төрле милли уен коралларын һәм җырлау техникаларын җил, су, җан ияләре тавышларына охшатып формалаштырган. Гәрчә бу җирдәге күп халыкларда бугаз җырлавы киң таралыш тапса да, аларның стильләре, үсеш дәвамында төрле үзенчәлекләр казанганга күрә, аермалы.
Тасвирлама
Гадәттә, көйләр төп тонның 6, 7, 8, 9, 10 һәм 12 нче обертонын аерып алу нәтиҗәсендә төзелә. Шулай итеп, төп тон C3 (кече октаваның до тавышы) булса, аерылып алган обертоннар G5, B♭ 5 (икенче октавадагы соль һәм си♭), C6, D6, E6, G6 (өченче октавадагы до, ре, ми, соль) булыр иде. Шулай итеп обертоннарны беренчесеннән алып 24-чесенә кадәр башкару мөмкинлеге туа. Төп тон күп очракта кече октаваның соль тавышы (G3) янында була. Төп тон түбәнрәк булган саен, югарырак обертоннарга җитү мөмкинлеге ачыла. Тува кешеләренең бугаз җырлау диапазоны гаять киң: беренчеләрдән булып туваларда берьюлы алты тавышны башкару теркәлде. Тува бугаз җырлавының төрле классификация схемалары бар. Берсен өч төп стиль - хөөмәй, каргыраа, сыгыт һәм биш асстильләр - борбаңнадыр, чыландык, думчуктаары, әзеңгиләәр һәм канзыйп тәшкил итә. Икенчесендә биш төп стиль бар: хөөмәй, сыгыт, каргыраа, борбаңнадыр һәм әзеңгиләәр; асстильләргә чыландык, дәспәң борбаң, һопәй хөөмәй, буга хөөмәй, канзыйп, хову каргыраазы (хову каргыраазы), кожаңнаар каргыраазы, даг каргыраазы, оидупа каргыраазы, оянгыйлар, дамырактаар, киштәәр, серлеңнедир һәм бырлаңнадыр кертелә. Бу схемалар һәрберсе дә Тува терминологиясен куллана.
Хөрәктәәри
Хөрәктәәри (хөректээри) тыва теленнән "күкрәк яңгырашы" дип тәрҗемә ителә. Бу хөөмәй, каргыраа яки якын булган башка стильне кулланганда бугаз җырчылары кулланган тавыш алымы. Бу термин кайбер чакта тува бугаз җырлавының барлык стильләренә карата җырлау вакытында гәүдәне махсус басым белән резонанслау мәгънәсендә дә кулланыла ала. Шулай ук хөрәктәәри хөөмәйне, сыгытны яки каргыраа стилендә җырлый башлау өчен кулланылган алым да.
Хөөмәй
Тува бугаз җырлауның иң популяр төре хөөмәй (хөөмей) дип атала. Хөөмәйгә йомшак яңгырау тавышы хас, төп тон (яки бурдон) җырчының гади тавышы биеклегенә туры килә. Бу стильдә, гадәттә, төп тоннан бер-ике октава биеклегендә 2-3 обертонны аеру мөмкин. Хөөмәйдә карынга басым һәм бугазга юнәлгән тәэсир көче чагыштырмача җиңелрәк. Тавышның биеклеге һәм сыйфаты иреннәр, бугаз, тел яки казна хәрәкәтләре ярдәмендә үзгәртелә.
Хөөмәй җырлавы кыялар арасында искән җил тавышына охшатыла. Хөөмәй шулай ук бу төбәктәге барлык бугаз җырлау техникаларын билгеләү өчен гомуми термин буларак та кулланыла.
Сыгыт
Сыгыт (сыгыт) «сызгыру» дип тәрҗемә ителә, төп тон түбән түгел, уртача биеклектә урнашкан. Тавышы курай сыман, сызгыра торган обертоннар белән аерылып тора. Җәйнең йомшак җилләренә, кошлар сайравына якын булуы фараз.
Сыгыт башкарганда тел күтәрелә һәм теш артындагы уртны җиңелчә кыса. Кечкенә тишек сул яисә уң яктагы арткы тешләр янында калдырыла. Тавыш тешләр арасыннан авызның алгы ягына юнәлдерелә. Иреннәр "ээ" авазы әйтелешендәге кыңгырау сыман формага басалар, тавыш иреннәр арасыннан тышка чыгарыла. Тавышның биеклеге хөөмәй стилендәге кебек үк көйләнә.
Каргыраа
Бугаз җырлавының түбән тавышлысы каргыраа (каргыраа) дип исемләнә. Каргыраа сардиннар, тибетлеләр җырлавына якын, тирән ырылдау тавышы белән аерылып тора. Ул җырлаудан тыш гәүдәнең вестибюляр катламнарын да куллана (шулай ук "ялган тавыш бәйләмнәре" дип тә атала), ике бәйләнгән тавыш чыганагын барлыкка китерә.
Бугазны кыса төшкәч, кайбер шартлар үтәлсә, вестибуляр катламнар бергә тибрәлә ала. Шул ук шартларда төп тонга карата унтертон алымы да кулланыла ала. Шулай итеп, вокаль катламнарның һәр икенче тибрәнүе белән вестибюляр катлам тулаем тибрәнү циклын тәмамлый. Бугаз ярдәмендә шундый бай төрле тавыш чыгару белән бергә иреннән ярдәмендә ясалган сузыклар комбинациясе белән өске катка төп тонның обертоннары да өстәлә.
Бу вокаль механизмның асылы күптән түгел өйрәнелде һәм аның Сардиниядәге "Канто тенор хоры"ның дүрт тавышының берсе - "сардин басы" белән охшашлыгы исбатланды. Шулай ук бу алым Гиуто монастыре һәм буддистларның башка ордерлары тарафыннан кулланылган Тибетта башкарылган җырлауга охшый.
Каргырааның ике төре бар: даг (тау) һәм хову (дала) каргыраазы. Даг стиле тирәнрәк, ә хову югарырак һәм зәһәррәк тонда чагыштырмача азрак тамак киеренкелеге һәм күкрәк резонансы белән башкарыла. Владимир Ойдупаа һәм Альберт Күвезин үзенчәлекле каргыраа стильлен булдыралар, соңгысының стиле канзат исемен йөртә. Бу кайвакыт кышның көчле җилләре яки бозавын югалтканнан ана дөянең кычкыруына охшатыла.
Эффектлар һәм башка стильләр
Түбәндәге исемлектән, хөөмәй, сыгыт һәм каргыраада кулланылган ике алым бар: борбаңнадыр һәм әзенгиләәр.
Хатын-кызлар тува бугаз җырлавында
Тува тарихында берничә хатын-кыз бугаз җырчысы булуы мәгълүм, ләкин бугаз җырлаган хатын-кыз ир-ат туганнарын рәнҗетергә һәм бала тудыру вакытында кыенлыклар тудырырга мөмкин дип ышанылган. Чолдак-Кара Оюн, танылган бугаз җырчысы Сорукту Кыргызның әнисе һәм танылган Тува актрисасы Кара-Кыс Намзатовна Монзукның иренең әбисе, гомере буе сыерларын сауганда, балаларын бишектә көйләгәндә бугаз җырлавын башкарган. Танылган җырчыларның якын туганнары, Хунаштаар-оолның бертуганының кызы (1960-елларда) һәм Комбуның кызы (1940 һәм 1950-елларда) хөөмәйне халык алдында берничә тапкыр башкарганнар. Манчуректан шаманы Билек-оолның хатыны Алдинсова Тортоявна сүзләре буенча, ул, "аңа тумыштан ук туган һәм якын" булганга күрә, хөөмәйне гел башкарган. Өйләнгәч һәм балалары булганнан соң да ул хөөмәй җырлавын ташламаган һәм 1950-60-елларда хөөмәй белән чыгышлар ясаган. Әмма аның сеңлесе, шулай ук кыз булып хөөмәйне җырласа да, өйләнгәч, җырлавын кисәтүләр аркасында туктаткан.
Совет чорында хатын-кызларның сәхнәдә шундый чыгышлары республика фестивальләреннән тыш, бик тә сирәк була. Валентина Салчак 1979-нчы елда халык алдында бугаз җырлавын башкарган. Монгун-Тайга бугаз җырчысы Валентина Чулдум (1960-2002) 1990-еллар башында Аурупа илләре буенча гастрольләрдә була. Халыкара Хөөмәй симпозиум үтә башлагач, хатын-кызларга ачык җырлау мөмкинлеге бирелә.
Тыва Кызы — Тувада беренче һәм бердәнбер хатын-кызлар фольклор ансамбле, Тува бугаз җырлавының барлык стильләрен дә башкара.
Популяр мәдәнияттә
2016 елда Ху исемле төркем барлыкка килә. Килеп чыгышы Монголиядән булган төркем рок һәм авыр металлны морин хуур уен коралы (шулай ук ат башы сыман скрипка) кебек традицион Монгол коралларын һәм бугаз җырлавы кебек милли музыка алымнарын берләштерә. Ху үзе булдырган музыка стилен "хунну рок" дип атый, хүн (хүн) монгол телендә кеше мәгънәсендә кулланыла.
2018 елда төркем Донингтондагы "Download Festival"дә беренче тапкыр чыгыш ясый. Хуның "Караңгы күкнең күкрәве" исемендәге җыр Star Wars Jedi: Fallen Order ("Йолдызлы сугышлар. Джедайлар: орденның җимерелүе") видеоуены өчен ясала. Җырның башка версиясе Ху һәм уенны булдыручылар тарафыннан оригиналь монгол теленнән уен өчен махсус уйлап чыгарылган фантастик Йолдызлы Сугыш теленә тәрҗемә ителә. "Сууган Эссена" дип исемләнгән яңа варианты уен өчен кулланыла.
Язьвини (Силезия воеводалыгы)
Язьвини  — Польшаның Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Шимшурга
Шимшурга (Шемшӱргӧ, Шимшурга) — Мари Илнең Звенигово районында урнашкан авыл.
Халык
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (56,9%), руслар (34,2%), чуашлар (8,9%).
Райхенбах (Югары Лужица)
Райхенбах (Reichenbach) — Алманиянең Саксония җирендә урнашкан коммуна.
(6429) Бранкузи
(6429) Бранкузи — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Райхенбах (Югары Лужица)
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Козанлы (Шаһинбей)
Козанлы (Kozanlı) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Газиантеп иле Шаһинбей илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Гута-Юзефув (Люблин воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Спетерей
Спетерей — Румыниянең Телеорман жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Из Форедуз (Кальяри)
Из Форедуз — Италиянең Сарденья төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Хамчарка (коммуна)
Хамчарка — Румыниянең Тулча жудецында урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Воронино (Татарстан)
Воронино — Татарстан Республикасының Яшел Үзән районында урнашкан авыл.
Тарих
XX гасырда нигезләнгән.
Демография
Төп милләтләр (2010 елгы җанисәп буенча): чуашлар (28%), руслар (38%), татарлар (34%).
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.3 °C.
Делфинополис
Делфинополис — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Минас-Жерайс штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Бехерив
Бехерив — Словакиянең  округында урнашкан авыл.
Тарихы
Авыл елда нигезләнгән.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Нина Абрамычева
Нина Абрамычева (Нина Иван кызы Абрамычева,, — , ) — Социалистик Хезмәт Каһарманы (1948).
Николай Лобачевский музее (Казан)
Николай Лобачевский музее, Казан университеты тарихы музееның Н. И. Лобачевский музее (музей Николая Лобачевского, музей Н. И. Лобачевского Музея истории КФУ) — Казанда 2016 елда ачылган музей. 1827—1846 елларда Казан император университеты ректоры Н. И. Лобачевскийның (1792—1856) тормышын һәм гыйльми эшчәнлеген яктырта. Музей заллары галим гаиләсе белән 1827—1845 елларда яшәгән Ректор йортының 2нче катында урнашкан.
Тарих
. Евклидча булмаган геометрияне барлыкка китерүче Н. И. Лобачевскийга беренче тапкыр музей ачу фикере 1942 елда туа. Математиклар Петр Широков (1895—1944) һәм Николай Чеботарёв (1894—1947) галимнең 150 еллык юбилеена Казан университетында аның музеен булдыру идеясен күтәрәләр.
1991 елда университет башлангычы белән ТАССР министрлар шурасы Ректор йортында («комендант йорты») галимнең музеен оештыру турында карар кабул итә. Музей өчен 2нче каттагы почмак бүлмәдә урын табыла. Әмма төзәтү-яңарту эшләренә акча табылмау сәбәпле, музей ачылмый кала. Музей оештыру идеясенә 14 елдан гына әйләнеп кайталар.
КФУ ректоры Илшат Гафуров 2017 елны «Николай Лобачевский елы» дип игълан итә. 2016 елның 1 декабрендә, галимнең 225 еллыгына Николай Лобачевский музее ачыла.
Музей заллары
Музей берничә бүлектән (залдан) тора. Беренче бүлектә Лобачевскийның ата-анасы һәм ир туганнары, гаиләсе һәм варислары турында сөйләнә. Педагогик, административ һәм иҗтимагый эшчәнлеге яктыртыла. Галим-ректорның эш кабинетының бер өлеше торгызылган. Биредә галимнең документлары, кайбер шәхси әйберләре күрсәтелә. залы. Нәевклид геометриясенең барлыкка килү тарихы ачыла. Биредә шулай ук Казан университетына дөньякүләм шөһрәт китергән математик һәм геометрларның шәхси әйберләре куелган.
Бер залда Н. И. Лобачевский йортының кабул итүләр өчен кулланылган Зәңгәр кунак бүлмәсе мохите торгызылган. Биредә халыкара Лобачевский бәйгесе һәм премиясе тарихы турында сөйләнелә һәм Лобачевский премиясе лауреатлары турында мәгълүмат китерелә.
Музейның соңгы залы — Геометрия кабинетының 100 еллык китапханәсе. Н. И. Лобачевский исән чагында басылган рус һәм чит телләрдәге китаплардан башка, биредә «Казан университетының Физика-математика җәмгыяте хәбәрләре»нең тулы җыелмасы урын алган.
Күргәзмәләр залы 3 бүлмәгә урнашкан. Яңа күргәзмә «Н. И. Лобачевскийның замандашлары» дип атала. Биредә КФУ музейларыннан, ТР милли музееннан, Татарстанның сынлы сәнгать музееннан китерелгән экспонатлар (XIX гасырның II яртысы Казан күренешләре, Н. И. Лобачевскийның хезмәттәшләре һәм шәкертләре - Иосиф Больцани, Николай Зинин, Александр Попов, Эраст Янишевский портретлары һ. б.) күрсәтелә.
Кайбер экспонатлар
Атнаның якшәмбедән башка көннәрендә 9-18 сәгатьләрдә ачык. Киләсеңне алдан хәбәр итәргә кирәк. КФУ хезмәткәрләре һәм студентларыннан башкаларга, төркемнәргә керү түләүле. Телефоны: +7(843) 238-15-73.
Акташ (Алтындаг)
Акташ (Aktaş) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Анкара иле Алтындаг илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Тихон Алехин
Тихон Алөхин (Тихон Егор улы Алөхин,, — , ) — Социалистик Хезмәт Каһарманы (1948).
Аткар районы
Аткар районы (Аткарский район) — Сарытау өлкәсе керүче муниципаль район.
Лучыца
Лучыца (Лучыца ) — Белоруссиянең Брест өлкәсе Столинский районында урнашкан авыл.
Аткар районы
Административ үзәк — Аткар шәһәре.
Лучыца
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас, дәүләттә иң җылы климат шушы төбәктә. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза.
Аткар районы
Тарих
Район 1928 елның 23 июлендә Түбән Идел краеның Балашау округы эчендә оештырылган. Аның элекке Сарытау губернасы Аткар өязе терриориясенең өлеше кертелгән.
1960 елда район бетерелгән Дурасово районы территориясе кертелгән.
Халык
Милли состав (2010): урыслар (89%), украиннар (1,4%), чегәннәр (1,4%), әзериләр (1,2%), татарлар (1%), әрмәннәр (1%).
Административ бүленеш
Аткар районы 1 шәһәр җирлеге һәм 14 авыл җирлеге керә.
Англемон
Англемон — Франциянең Вогез департаментында урнашкан коммуна.
Дениел (Вайоминг)
Дениел  — Америка Кушма Штатларының Вайоминг штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Миколайовице (Кече Польша воеводалыгы)
Миколайовице — Польшаның Кече Польша воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Дениел (Вайоминг)
Географиясе
Дениел халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ает
Ает — топоним.
Алапокотыль-Кы
Алапокотыль-Кы — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО, Красноярск крае биләмәләрендә ага. Елганың тамагы КАР/ТАЗ/555/220 урнашкан. Елга озынлыгы 69 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Таз елгасы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Таз.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Татэнергосбыт
«Татэнергосбыт» АҖ (тулы исеме - «Татэнергосбыт» акционерлык җәмгыяте) — Россиянең региональ энергияне тарату компаниясе. «Татэнергосбыт идарәсе» офисы Казанда урнашкан. «Татэнергосбыт» АҖ — Татарстан Республикасы территориясендә электр энергиясен гарантияле төстә җибәрүче. 2021 елның 1 октябренә «Татэнергосбыт» АҖ 43 000 юридик затка һәм 1 919 280 физик затка хезмәт күрсәткән.