cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
HD101953
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Ак тишек
Ак тишек - Галәмдә фараз ителүче объект, аның эченә берни керә алмый. Вакыт буенча ак тишек - кара тишекнең капма-каршысы.
Гомуми чагыштырмалылык теориясенең тигезләмәләре нигезендә фараз ителгән.
Фәза-вакытның тулы харитасында кара тишек һәм ак тишек бар, тулы харитада аерым "чиста" кара тишекнең яисә ак тишекнең барлыкка килүе мөмкин түгел.
Бүтән сүзләрдә ак тишек - ул киресенчә кара тишек, математик рәвештә ак тишек гөман ителә, ләкин күп физиклар табигатьтә ак тишекнең барлыгына ышанмыйлар.
Бүгенге көндә ак тишекләр табылмаган, аларның хасил булуы механизмы да билгесез.
Ләкин Эйнштейн тигезләмәсенең Керрның тулы чишелешендә (әйләнү белән) кара тишек һәм ак тишек бар. Керрның ак тишеге бер галәмдә барлыкка килә, берьюлы икенче галәмдә кара тишек килеп чыга.
2006 елда Исраил астрономнары Алон Реттер һәм Шломо Хеллер  табылган GRB 060614 аномаль гамма-сикерешен ак тишек белән бәйлиләр.
Зур Шартлау ак тишеккә охшаган.
Алон Реттер буенча ак тишек барлыкка килгәннән соң, шул ук вакытта таркала, бу процесс Зур Шартлауга охшаш, Small Bang - Кечкенә Шартлау дип йөртелә.
Гравитациянең квант теориясе буенча кара тишекләр вакыт белән ак тишекләргә әйләнәләр.
(12344) 1993 FB1
(12344) 1993 FB1 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1993 елның 18 мартында S. Shirai, С. Хаякава тарафыннан Hidaka обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1993 FB1» саналган.
Чыршылы вулысы
Чыршылы вулысы ((توبەن) چىٰرشىٰلىٰ ۋولىٰسىٰ, (Нижне-)Чиршилинская волость) — Самар губернасына һәм Татарстан АССРга кергән административ-территориаль берәмлек.
Мордва Карамалысы, Түбән Чыршылы, Мордва-Ивановски, Яңа Песмән һәм Спиридун вулыслары белән чиктәш булган (1890). 6 торак пунктта 7179 кеше яшәгән. 1930 елда бетерелә, территориясе Шөгер районына кушыла.
Грайчен-Бюргель
Грайчен-Бюргель (Graitschen bei Bürgel) — Алманиянең Тюрингия җирендә урнашкан коммуна.
(5203) Паваротти
Тарихы
1984 елның 27 сентябрендә Зденка Ваврова тарафыннан Клеть обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1984 SF1» саналган.
Томашув (гмина Тарлув)
Томашув  — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Плане (Кот-д’Ор)
Плане (Planay) — Франциянең Кот-д’Ор департаментына караган коммуна, Лень кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 8.72 км².
Крофорд (округ, Индиана)
Крофорд — Америка Кушма Штатларының Индиана штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Инглиш шәһәре.
Территориясе
Округ мәйданы 791,6 км² тәшкил итә.
Гавана (Арканзас)
Тарихы
Гавана шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Фелин-Минервуа
Фелин-Минервуа — Франциянең Эро департаментында урнашкан коммуна.
Игдир (Күре)
Игдир (İğdir) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Кастамону иле Күре илчесенә караган бер авыл (köy).
Санта-Криштина-де-Фигейро
Санта-Криштина-де-Фигейро — Португалиянең Порту округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Санта-Мария-дель-Ками
Санта-Мария-дель-Ками — Испаниянең Балеар утраулары провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
580 ел (б. э. к.)
580 ел (б. э к.) — Милади тәкъвим буенча безнең эрага кадәр VI гасырга кергән ел.
Кулешки-Неналти
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Трускавець (гмина Поддембице)
Трускавець  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Микалаевка (Магилёвский районы)
Микалаевка  (Мікалаеўка ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Могилёвский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Мергеритешть (коммуна)
Мергеритешть — Румыниянең Бузеу жудецында урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Вест-Амана (Айова)
Вест-Амана  — Америка Кушма Штатларының Айова штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Вест-Амана халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Дайлон (Валле д'Аоста)
Дайлон — Италиянең Валле д'Аоста төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Дайлон Альп таулары үзәнендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнбатышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Карапелит (Белен)
Карапелит (Karapelit) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Һатай иле Белен илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Хигасикуруме
Хигасикуруме — Япония дәүләтенең Токио префектурасында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Хигасикуруме шәһәре 1970 елның 1 октябрендә шәһәр статусын ала.
Халкы
2008 елның 1 гыйнварына шәһәрдә 115405 кеше яшәгән. Халык тыгызлыгы - 1 км²-га 8932 кеше тәшкил иткән.
Географиясе
Шәһәр территориясе дек.92 км² тәшкил итә.
Яр Чаллы шәһәре гербы
Яр Чаллы шәһәре гербы (Герб города Набережные Челны) Яр Чаллы шәһәре халык депутатлары шурасының 2005 елның 17 мартындагы 31/5 нче карары нигезендә расланган. Россия Федерациясе Дәүләт геральдика регистрына 1819 нчы сан белән кертелгән. Татарстан Республикасы Дәүләт геральдика реестрына 13 нче сан белән кертелгән.
Герб тасвирламасы
«Чите көмеш дулкынлы зәңгәрсу (зәңгәр) җирлектә, көймә борынында карашын көймә юнәлешенә төбәгән, яулыклы һәм җилфердәүче тасмалы кыз башы рәвешендә бизәк ясалган, күренеп торган җиде ишкәкле, җилкәнле алтын көймә; җилкән яшел һәм кызыл төсләр белән кисешкән, һәр ике өлеше дә юка алтын кайма белән уратып алынган; яшел җирлектә шул ук металлдан бөгелгән пояс рәвешендә өч бизәк төшерелгән»
Герб символикасын нигезләү
Гербның төп фигурасы булган көймә, гербка ачыклык кертеп, шәһәр атамасын билгели. Геральдикада гербны төзүдә мондый алым классик алым буларак санала. Көймә — туктаусыз алга хәрәкәт итүнең, каршылыкларны җиңеп чыгуның, табигать көчләрен буйсындыруның, максатка ирешү чарасының символы. Көймә борынындагы кыз башына охшаган бизәк йорт учагы символы булып тора.
Киерелгән җилкән юл уңаена искән җилне күрсәтә, барлык башлангычлардагы уңышлар турында сөйли. Җилкән сызыклары белән рухи яшәешнең традицион символы булган, стильләшкән лалә чәчәген хәтерләтә, Яр Чаллы шәһәрен Татарстанның кабатланмас җәүһәре итеп күрсәтә.
Тулковице (Карпатасты воеводалыгы)
Тулковице — Польшаның Карпатасты воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Яр Чаллы шәһәре гербы
Герб символикасын нигезләү
Хәрәкәт итүче ишкәкләр шәһәр халкының табигать биргән көч белән генә (җилкәндәге җил) канәгатьләнмичә, үз хезмәтләрен куеп, алга таба хәрәкәт итәргә омтылышын күрсәтә. Көмеш дулкыннар Чулман елгасын һәм Түбән Кама сусаклагычы символы булып тора. Дулкыннарның көмеш-ак төсе шәһәр атамасының («Яр Чаллы») — «ярдагы ак таш» сүзеннән алынган дигән версия белән аваздаш.
Тулковице (Карпатасты воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Яр Чаллы шәһәре гербы
Герб символикасын нигезләү
Алтын төс — ныклык, бөеклек, байлык, акыллылы, тотрыклылык, ихтирамлылык символы.
Кызыл төс — хезмәт, батырлык, яшәү дәрте, матурлык, бәйрәм символы.
Авторлар төркеме
Факил Гайфетдинов (Яр Чаллы), Чулпан Йосыпова (Яр Чаллы), Рамил Хәйретдинов (Казан), Радик Салихов (Казан), Константин Мочёнов (Химки), Кирилл Переходенко (Конаково), Оксана Афанасьева (Мәскәү).
Яр Чаллы шәһәре халык депутатлары шурасының 2005 елның 17 мартындагы 31/5 нче карары нигезендә расланган
Томашув (Пиньчовский повяты)
Томашув  — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Гревенрода
Гревенрода (Gräfenroda) — Алманиянең Тюрингия җирендә урнашкан коммуна.
Палм-Ривер-Клер-Мел (Флорида)
Палм-Ривер-Клер-Мел  — Америка Кушма Штатларының Флорида штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Гревенрода
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Яськавшчына (Лёзненский районы)
Яськавшчына (Яськаўшчына ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Лёзненский районында урнашкан авыл.
Палм-Ривер-Клер-Мел (Флорида)
Географиясе
Палм-Ривер-Клер-Мел халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Яськавшчына (Лёзненский районы)
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Палм-Ривер-Клер-Мел (Флорида)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гай (Арканзас)
Гай  — Америка Кушма Штатларының Арканзас штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Гай шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Волково (Эрбет шәһәр бүлгесе)
Волково (Волково) — Свердловск өлкәсенең Ирбит шәһәр округы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (96%).
Кулешувка
Кулешувка — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Санта-Криштина-ду-Коту
Санта-Криштина-ду-Коту — Португалиянең Порту округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Едикур (Сомма)
Едикур — Франциянең Сомма департаментында урнашкан коммуна.
581 ел (б. э. к.)
581 ел (б. э к.) — Милади тәкъвим буенча безнең эрага кадәр VI гасырга кергән ел.
(12345) 1993 FT8
(12345) 1993 FT8 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1993 елның 17 мартында UESAC проекты тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1993 FT8» саналган.
Чыганаклар
1234567890
Зур Боровой
Зур Боровой — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы, Ненец АО биләмәләрендә ага. Елга  Пижма елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 16 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Печора елгасы кушылдыклары бассейны Уса кушылганчы, елга бассейны — Печора.
17 Эйлүл (Бандырма)
17 Эйлүл (17 Eylül) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Балыкесир иле Бандырма илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Зур Боровой
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
(5204) Гераклит
(5204) Гераклит — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1988 елның 11 февралендә Эрик Эльст тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1988 CN2» саналган.
Трущанек
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Няда-Яха (Байдарата-Яха кушылдыгы)
Няда-Яха — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Байдарата-Яха елгасының уң ярыннан 44 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 22 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Кара диңгезе елгалары бассейны Зур Ою елгасының көнбатыш чигеннән Скуратов борынына чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Печора һәм Об елгалары арасындагы, Кара диңгезенә коючы, елгалар бассейны.
Петропавловск (Шөмерле районы)
Почта индексы — 429111. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97250820006. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2101900003100. Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2138.
Халык
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 82 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (93,07%), руслар (9,90%).
Лагрейндж (округ, Индиана)
Лагрейндж — Америка Кушма Штатларының Индиана штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Лагрейндж шәһәре.
Рәхим Максутов
Рәхим Сәхибгали улы Максутов (1899 елның 1 мае, Җилем-Каран, Стәрлетамак өязе, Уфа губернасы, Россия империясе — 1949 елның 23 ноябре, Казан, ССРБ) — совет хәрби башлыгы, Генерал-майор (27.01.1943).
Лагрейндж (округ, Индиана)
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1832 елда оештырыла.
Рәхим Максутов
Биография
Рәхим Максутов 1899 елның 1 маенда Уфа губернасы Стәрлетамак өязенең Җилем-Каран авылында (хәзерге — Башкортстан Республикасы Гафури районы Зилимкаран авыл советының административ узеге) туа. Татар.
Лагрейндж (округ, Индиана)
Территориясе
Округ мәйданы 983,2 км² тәшкил итә.
Рәхим Максутов
Биография
Бүләкләү документларында Максутов Рәхим Сәгыйб Гәрәй улы (Рәхим-Сәгыйб Гәрәй улы яки Рәхим-Сәхиб-Гәрәй улы) кебек язылса да, 2017 елда куелган кабер ташына Рәхим Сәхибгали улы кебек язылган.
Ватандашлар сугышы
1918 елның апрелендә Николай Каширинның Көнчыгыш фронтта казак ирекле отрядына үз теләге белән керә һәм Александр Дутовка, Уфа астындагы Агыйдел елгасында һәм Уфимец елгасында аңа каршы сугыша. Ноябрь аеннан башлап интернациональ батальонда взвод командиры ярдәмчесе була һәм аның составында Уфа, Чиләбе, Курган, Иркутск һәм Красноярск астындагы Колчак гаскәрләре белән көрәшә. 1920 елның декабреннән Иркутск губернасы гадәттән тыш комиссиясе каршындагы махсус билгеләнештәге отрядта эскадрон командиры ярдәмчесе булып хезмәт итә.
Сугышара еллар
1921 елның маенда Казан шәһәрендә команда курсларына курсант булып укырга керә, шунда ук рота старшинасы вазыйфаларын башкара.
1922 елның маенда Төркистан фронтына взвод командиры итеп җибәрелә һәм басмачлыкны бетерүдә катнаша (Сәрхәтабад — Бохара ныгытмасы), ә декабрь аеннан укуларын Казан курсларында дәвам итә.
1923 елның сентябреннән алып 1924 елның августына кадәр Идел буе хәрби округының 1 нче Казан укчылар дивизиясенең 1 нче укчы полкына взвод белән җитәкчелек итә, аннары кабат Казан шәһәрендә Татар ҮК исемендәге Татар-Башкорт хәрби мәктәбендә укуын дәвам итә. 1925 елның августында тәмамлаганнан соң курс командиры, командир ярдәмчесе һәм рота командиры, батальон командиры булып хезмәт итә. 1932 елда мәктәп курсантларын әзерләгән өчен Татарстан ССР Үзәк сайлау комиссиясе грамотасы, ә 1936 елда Кызыл Йолдыз ордены белән бүләкләнә.
1927 елдан Советлар Берлеге коммунистик фиркасе әгъзасы.
1937 елның апрелендә Новгород шәһәренә Ленинград хәрби округының В. И. Киквидзе исемендәге 16 нчы укчылар дивизиясенең 46 нчы укчылар полкына батальон командиры итеп билгеләнә.
1937 елның ноябреннән алып 1938 елның сентябренә кадәр «Выстрел» курсларында була, аннары 66 нчы укчылар дивизиясенең 1 нче аерым Кызыл Байрак армиясенең 108 нче укчылар полкы командиры итеп билгеләнә.
Бөек Ватан сугышы
Сугыш башлану белән Ерак Көнчыгыш фронтында хезмәт итә. 1941 елның октябреннән полковник Максутов шул ук армиянең һәм фронтның 59 нчы укчылар корпусының 263 нче аерым җиңел мотобригадасы белән җитәкчелек итә. 1942 елның 31 декабреннән 25 нче армия сафларына кергән 190 нчы укчылар дивизиясе командованиесенә керә.
1943 елның 27 гыйнварында генерал-майор исеме бирелә.
1944 елның 28 мартыннан 9 июненә кадәр Югары Баш командование ставкасы резервында була (К. Е. Ворошилов исемендәге Югары хәрби академиядә укый), аннары 3-нче Беларус фронтына җибәрелә һәм 2 нче июльдән 192 нче укчы Оршан Кызыл Байрак дивизиясе командованиесенә җибәрелә. 12 августка кадәр ул Каунас һөҗүм итү операциясендә катнаша, аннары 31-нче армия резервына чыгарыла.
1944 елның 28 августыннан 15 ноябренә кадәр генерал-майор Максутов авыру аркасында эвакуация госпиталендә була, сәламәтләнгәннән соң, 3-нче Белоруссия фронтының 5-нче армиясенең 159-нчы укчы Витебск Кызыл Байрак ордены командиры урынбасары итеп билгеләнә. 1945 елның 10 гыйнварыннан 184 нче укчы Духовщина Кызыл Байрак дивизиясенә вакытлы командованиегә кертелә һәм аның белән Көнчыгыш прус, -Кенигсберг һөҗүм итү операцияләрендә катнаша. 1945 елның 6 февралендәге фронт гаскәрләре приказы белән көньяк-көнбатыш Кёнигсбергтан көньяк-көнбатыш немецлар төркемен юк иткән өчен ул Кызыл Байрак ордены белән бүләкләнә. 1945 елның 25 февраленнән элеккеге дивизия командиры генерал-майор Б. Б. Городовиков госпиталеннән әйләнеп кайткач, фронтның Хәрби Советы резервына күчерелә. Икенче көнне аның частьләре Фриш-Гаф култыгы ярына чыгып, Кенигсбергның көньяк-көнчыгышындагы дошманның группировкасын бетерүне тәмамлыйлар. 30 марттан ул 31-нче армия сафларына керә. 1945 елның 20 апрелендә дивизия армия составында 1-нче Украин фронтына күчерелә һәм аннары Прага һөҗүм итү операциясенд ә катнаша.
Сугыштан соңгы чор
Татарстан АССРның Казан шәһәренә кайта.
Рәхим Сәхибгали улы Максутов 1949 елның 23 ноябрендә вафат була. Казан шәһәренең Арча зиратында җирләнгән. 2017 елда яңа мәрмәр кабер ташы куела.
Яңа Әмзә
Яңа Әмзә – Татарстан Республикасының Норлат районындагы торак пункт. Әлегә муниципаль статусы – село (федераль классификатор буенча).
Вакыт зонасы – MSK (Мәскәү вакыты) яки UTC+3. Почта индексы – 423027.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.6 °C.
Николай Шверник
Николай Шверник (Николай Михайлович Шверник,, Санкт-Петербург — , Мәскәү) — Совет сәясәт эшлеклесе.
БҮБК һәм ССРБ ҮБК әгъзасы, ССРБ Югары Шурасы депутаты (1-6 чакырылышлары). Социалистик Хезмәт каһарманы (1958).
Тәрҗемәи хәле
Санкт-Петербургда күпбалалы эшчеләр гаиләсендә туган. Рус милләтеннән. Чиркәү-мәхәллә мәктәбен, аннары һөнәрчелек училещесын тәмамлаган. 14 яшьтә электромеханика заводында ярдәмчесе булып эшли башлый. 1905 елда РСДРП фиркасенә кушыла. Санкт-Петербургда, Николаевта, Тулада, Самарда алып бара. Өч мәртәбә сөрген ителә. Февраль инкыйлабын Сарытауда каршы ала.
Сәяси карьера
1966 дан пинсәдә.
Нил Фәсахов
Биография
Нил Фәсахов 1932 елның 16 ноябрендә Казан шәһәрендә туган. Фасаховның балачагы Ерак Көнчыгышта уза, әмма 1942 елда, Япония ягыннан җитди куркыныч янаганда, аның гаиләсе Чистайга, ә 1948 елда Казанга күченә. Казанда ул тренер Исаак Борисович Брен җитәкчелегендә волейбол белән җитди шөгыльләнә башлый.
1955 елда Фасахов ССРБ җыелма командасына чакырыла һәм Бухарестта Европа чемпионатында уйный. 1956 елда, СССР халыклары спартакиадасында көчле чыгыш ясаганнан соң, илнең иң көчле клубларының берсе — ЦСКА уенчысы була. 1957 елда Софиядә Халыкара Олимпия комитетының 53 нче сессиясе делегатлары өчен күрсәтмә матчларда катнаша, анда волейболны олимпия спорт төре дип тану турында Карар игълан ителә. 1960 елгы дөнья чемпионаты аның карьерасының иң югары ноктасы була. Бразилиядә бер генә матчта да оттырмаган ССРБ җыелма командасы планетаның иң көчле командасы исемен яулый, ә Фәсахов турнирның иң яхшы уенчысы дип таныла. Ул 1964 елда Токиода узган Олимпия волейбол турнирында уйный, әмма карьерасының күпчелек өлешендә ияргән җәрәхәтләр аны эштән чыгара. 1958 елгы Европа чемпионатында Фасахов аягын җәрәхәтли һәм хәлиткеч матчларында мәйданчыкка яланаяк чыга.
Уен карьерасы тәмамланганнан соң Фасахов күпмедер вакыт Мәскәүнең «Буревестник» командасы (соңрак МГТУ дип үзгәртелгән) тренеры булып эшли. Аның җитәкчелегендә команда югары лигага чыга, ә 1972 елда ССРБ кубогын яулый. Әмма тренер тормышының зур өлешен ул Мәскәүнең иң борынгы 73 нче номерлы «Виктория» балалар — яшүсмерләр спорт мәктәбендә эшләп, балаларга багышлаган.
2009 елның 3 октябрендә Казанның «Баскет-холл» ында «Зенит» һәм Мәскәүнең «Динамо» командалары катнашында узган волейбол буенча Россия Суперкубок матчы Нил Фәсаховка багышланган була.
Нирлейка
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Идел су бассейны бүлᴦeында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Сыры, Сыры гидроузеленән Алатырь елгасы тамагына чаклы. Кече елга бассейны — Сыры, елга бассейны — Иделның өске өлеше, Куйбышев сусаклагычына чаклы (Ука елгасын кертмичә).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Ферраль-ле-Монтань
Ферраль-ле-Монтань — Франциянең Эро департаментында урнашкан коммуна.
Йозак төймәләре
Йозак төймәләре (Lock keys) — санак төймәсарындагы төймәләр. Алар билгеләнгән режимда, йозаклауның көйләнүләренә карап, төймәсар төймәләренең бер өлешенең режимнарын алмаштырып торалар.
Тасвирлама
Төймәсарларның күбесендә өч төрле йозаклау төймәләре була:
Урнашулары
Йозак төймәләре төймәсар буенча таралганнар. Йозак режимнары кабынганнар мы, юк мы, гадәттә төймәсарның өске уң почмагында урнашкан өч яктылыкдиодлары күрсәтәләр. Кайбер төймәсарларда бу индикаторлар төймәләрдә яки аларның арасында урнашканнар.
Кайбер төймәсар брендларында функция режимы (function mode) төймәсе бар (шулай ук F mode яки Office Lock дип атала), һәм аларда Scroll Lock индикаторы Office Lock индикаторына алмаштырылган булырга мөмкин. Office Lock режимы кабынган чакта Функцияле төймәләрнең альтернатив функцияләре кабына. Ул функцияләр төрле текст процессорларында яки электрон почта программаларында кулланыла.
Борис Ельцин
Борис Николай улы Ельцин (рус. Бори́с Никола́евич Е́льцин, 1931 елның 1 феврале — 2007 елның 23 апреле) — СССР һәм Россия дәүләт эшлеклесе, Россиянең беренче президенты. Президент булып ике тапкыр сайланган иде — 1991 елның 12 июнендә һәм 1996 елның 3 июлендә.
left|thumb|Борис Ельцинның мәшһүр «Мин китәм» чыгышы ([[1999 елның 31 декабре)]]
Тормыш юлы
Урал политехник институтын тәмамлый (1955). 1963 елдан Свердловск йортлар төзү комбинатының баш инженеры, 1965 елдан — башлыгы. 1968 елдан КПССның Свердловск өлкә комитетының төзелеш бүлеге мөдире, аннан сәркатибе, 1976-85 — 1 нче сәркатибе. 1985-1986 елларда КПСС Үзәк Комитет сәркатибе, 1985-1987 елларда КПССның Мәскәү шәһәр комитеты 1 нче сәркатибе. 1987-1989 да СССР Госстрое рәисенең 1 нче урынбасары — СССР министры. 1989-90 да СССР Югары Советның Төзелеш һәм архитектура комитеты рәисе.
1981-1990 елларда КПСС Үзәк Комитет әгъзасы, 1986-1988 елларда КПСС Үзәк Комитет Политбюросы әгъзалыгына кандидат. 1978-1989 елларда СССР Югары Совет депутаты. 1989-1991 елларда ССРБ халык депутаты. 1990-1991 елларда РСФСР Югары Совет рәисе.
1991-1999 елларда Борис Ельцин — Россия Федерациясе президенты. Бәйсез Дәүләтләр Берлеген игълан итүчеләрнең берсе.
1990 нчы елларда берничә тапкыр Татарстан Республикасына килә, республиканың суверенлыкка хокукын таный. 1994 елда РФ Хөкүмәте Рәисе В.С. Черномырдин, Татарстан Республикасы Президенты Минтимер Шәймиев, Татарстан Республикасы Премьер-министры М.Г. Сабиров белән бергә «Россия Федерациясе дәүләт хакимияте органнары белән Татарстан Республикасы дәүләт хакимияте органнары арасында эшләр бүлешү һәм үзара вәкаләтләр алмашу турында» шартнамәгә кул куя.
Борис Ельцин 2007 елның 23 апрелендә Мәскәүдә вафат була.
Красняни (Жилина)
Красняни  — Словакиянең  округында урнашкан авыл.
Тарихы
Авыл елда нигезләнгән.
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Саска-Ноуе
Саска-Ноуе — Румыниянең Сучава жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
HD101963
HD101963 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Саска-Ноуе
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
HD101963
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Мергеу (коммуна)
Мергеу — Румыниянең Клуж жудецында урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Сантаньи
Сантаньи — Испаниянең Балеар утраулары провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Планкоэт
Планкоэт (Plancoët) — Франциянең Кот-д’Армор департаментына караган коммуна, Планкоэт кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 11,49 км².
Пыталово
Пыталово (Пыталово, Abrene) — Россия Федерациясенең Псков өлкәсендә урнашкан шәһәр.
Халык саны — кеше.
Тарих
Шәһәр статусын 1940 елдан башлап йөртә.
Гревенталь
Гревенталь (Gräfenthal) — Алманиянең Тюрингия җирендә урнашкан коммуна.
Игдир (Артова)
Игдир (İğdir) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Токат иле Артова илчесенә караган бер авыл (köy).
Санта-Круш-ду-Бишпу
Санта-Круш-ду-Бишпу — Португалиянең Порту округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Томини
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(12346) 1993 FK25
(12346) 1993 FK25 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Вестон (Айова)
Вестон  — Америка Кушма Штатларының Айова штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Вестон халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Турбя
Турбя — Польшаның Карпатасты воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Дайнезе (Падова)
Дайнезе — Италиянең Венеция төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Яськавшчына (Талачынский районы)
Яськавшчына (Яськаўшчына ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Талачинский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Палм-Сити (Флорида)
Палм-Сити  — Америка Кушма Штатларының Флорида штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Палм-Сити халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Хацукаити
Тарихы
Хацукаити шәһәре 1988 елның 1 апрелендә шәһәр статусын ала.
Халкы
2008 елның 1 гыйнварына шәһәрдә 115184 кеше яшәгән. Халык тыгызлыгы - 1 км²-га 235 кеше тәшкил иткән.
Географиясе
Шәһәр территориясе 489.36 км² тәшкил итә.
Зур Брусничная
Зур Брусничная — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы, Ненец АО биләмәләрендә ага. Елга  Цильма елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 34 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Печора елгасы кушылдыклары бассейны Уса кушылганчы, елга бассейны — Печора.
(5205) Servian
(5205) Servian — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1988 елның 11 февралендә С. Уэда, Х. Канэда тарафыннан Кусиро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1988 CU7» саналган.
Николай Исәнбаев
Николай Исәнбаев, Николай Исәнбай улы Исәнбаев (Николай Исанбаевич Исанбаев) – галим, телләр белгече, профессор (1996), филология фәннәре докторы (1993). Мари Элның атказанган фән эшлеклесе (1999).
Тәрҗемәи хәле
1929 елның 27 февралендә Башкортстан АССР Калтасы районы Түбән Качмаш авылында туган.
1936-1940 елларда туган авылы мәктәбендә, 1940-1944 елларда район үзәге Калтасы урта мәктәбендә укый. 8 сыйныфны тәмамлагач, Николо-Берёзовкадагы Кызыл Кама чирмеш педагогика укуханәсенең чирмеш бүлекчәсенә укырга керә. Уку йортын бик яхшы билгеләргә тәмамлаган егеткә югары уку йортына керергә юл ачыла. 1948 елда Н.К. Крупская исемендәге Мари дәүләт педагогика институтының мари теле һәм әдәбияты бүлегенә керә.
Мари илендә
1948-1952 елларда Мари дәүләт педагогика институтының тарих-филология факультетында, 1952-1955 елларда Мәскәүдә Тел белеме институтында аспирантурада укый. Академик Б.А. Серебренников җитәкчелегендә «Мари телендә яңа хәл фигыльләр» дигән темага диссертация яклый. 1993 елда «Мари - төрки тел бәйләнешләре» темасына докторлык диссертациясе яклый.
1963-1975 елларда Н.К. Крупская исемендәге Мари педагогия институтында доцент, озак еллар дәвамында (1975-1996) В. Васильев исемендәге Хөрмәт Билгесе оденлы Мари тел, әдәбият һәм тарих фәнни-тикшеренү институтында тел бүлекчәсе мөдире вазыйфасында. 1996 елдан Мари дәүләт университеты фин-угыр телләре кафедрасы профессоры.
Фәнни эшчәнлеге
Н. Исәнбаевның фәнни кызыксынулары чирмеш теленең грамматикасы, диалектлары, сүзлекләре, чирмеш теленең башка (рус, татар, башкорт) телләр белән бәйләнешен өйрәнү белән бәйле. Чирмеш теленең көнчыгыш диалектларыннан аз өйрәнелгән Алабуга, Минзәлә, Агыйдел буе, Бәләбәй сөйләшләрен тикшерә. Чирмеш телендәге татар, башкорт алынмаларын җентекләп өйрәнеп, алынмалар сүзлеген төзеде, югары уку йортлары талиблары һәм аспирантлары өчен «Мари теленең төрки телләр белән  бәйләнешләре» дәреслегенең  1989 елда 1- өлешен, 1993 елда 2- өлешен нәшер итте.
Әлеге темага багышланган хезмәтләре Маҗарстанда, Финляндиядә, Эстониядә басылды. Барлыгы 100 дән артык фәнни хезмәт язды.
Н. Исәнбаев фин-угыр телләре конгресслары һәм корылтайларында даими катнашып килә: Будапешт, 1960, Таллин, 1970 , Сыктывкар, 1979, 1985; Йошкар-Ола, 1965, 1969, 1987, 1996, 2000; Мәскәү, 1959 ; Петрозаводск, 1961, 1979;  Ужгород, 1977.
Хезмәтләре
1. Говор елабужских мари // Вопросы диалектологии и истории марийского языка. – Йошкар-Ола, 1964.
7. Татарские термины родства в диалектах марийского языка // Вопросы марийской ономастики. – Вып. II. – Йошкар-Ола, 1978. 8. Марийско-татарские языковые связи (по данным географических названий) // Вопросы марийской ономастики. – Вып. II. – Йошкар-Ола, 1978. 9. История изучения татарских заимствований в марийском языке // Вопросы истории и диалектологии марийского языка. – Йошкар-Ола, 1979. 10. Фонетическая адаптация татарских заимствований в диалектах марийского языка // Вопросы истории и диалектологии марийского языка. – Йошкар-Ола, 1979. 11. Структурно-словообразовательный анализ татарских имен существительных в марийском языке // Советское финно-угроведение. – 1979. – № 2. 12. Структурно-словообразовательный анализ татарских заимствованных глаголов в марийском языке // Вопросы истории и диалектологии марийского языка. – Йошкар-Ола, 1979.
13. Татарские лексические заимствования и их типы в марийском языке // Вопросы грамматики и лексикологии марийского языка. – Йошкар-Ола, 1980. 14. Проблема разграничения татаризмов от других заимствований в марийском языке // Вопросы грамматики и лексикологии марийского языка. – Йошкар-Ола, 1980.
15. К истории марийско-татарских языковых контактов // Труды по финно-угроведению. Вып. XIV. – Тарту, 1987. 16. Марий да тюрк йылме-влак контакт. Йошкар-Ола, 2001.
Чыганак
Кто есть кто в Марий Эл. Биографик белешмәлек / Төзүчесе В.А. Мочаев. – Йошкар-Ола, 2002.
Мари тарихы сайты
Гайленд (Арканзас)
Гайленд  — Америка Кушма Штатларының Арканзас штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Гайленд шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кропоткин (шәһәр)
Халык саны — 80 743 кеше.
Тубондзин
Тубондзин — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Караперчин (Теккекөй)
Караперчин (Karaperçin) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Самсун иле Теккекөй илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Кропоткин (шәһәр)
Исем чыганагы
Шәһәр анархизм теоретигы һәм геоеграф Пётр Кропоткин (1842—1921) хөрмәтенә аталган.
География
Шәһәр Кубань-Азак буе түбәнлегендә, Кубань елгасының уң ярында, Краснодардан 136 километр төньяк-көнчыгышрак урнашкан. Тимер юллар төене (Кавказская станциясе).
Тарих
1879 елда Романовский утары (хуторы) буларак нигезләнгән.
1921 елда Кропоткин шәһәренә үзгәртеп корылган. 1924 елдан (1943—1956 еллардагы тәнәфес белән) Кавказ районы (1943 елга кадәр — Кропоткин районы) үзәге булып тора.
Бөек Ватан сугышы барышында (1942 елның 4 августы) шәһәр алман-фашист гаскәрләре тарафыннан басып алына. 1943 елның 28 гыйнварында азат ителә.
Икътисад
Кропоткин — Краснодар краеның азак-төлек сәнәгате үзәкләрненнән берсе: май экстрактлашыру заводы, консерв заводы, сөт заводы, сыра кайнату заводы, тикомбинат, икмәк комбинаты.
Едовиль
Едовиль — Франциянең Сомма департаментында урнашкан коммуна.
19 Маес (Һавза)
19 Маес (19 Mayıs) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Самсун иле Һавза илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Гревенхайн
Гревенхайн (Gräfenhain) — Алманиянең Тюрингия җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Мергиндял (коммуна)
Мергиндял — Румыниянең Сибиу жудецында урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Кулигув
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Лапорт (округ, Индиана)
Лапорт — Америка Кушма Штатларының Индиана штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Лапорт шәһәре.
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1832 елда оештырыла.
Территориясе
Округ мәйданы 1549,6 км² тәшкил итә.
Ферриер-ле-Веррери
Ферриер-ле-Веррери — Франциянең Эро департаментында урнашкан коммуна.
Санта-Круш-ду-Дору
Санта-Круш-ду-Дору — Португалиянең Порту округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Воткинс (Айова)
Воткинс  — Америка Кушма Штатларының Айова штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Воткинс халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(12347) 1993 FW37
(12347) 1993 FW37 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1993 елның 19 мартында UESAC проекты тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1993 FW37» саналган.
Кәрим Тинчурин паркы
Кәрим Тинчурин паркы - Казанның Вахитов районында, Татарстан урамы һәм Кәрим Тинчурин урамы кисешү урынында урнашкан парк, ерак түгел Казанның Үзәк Автовокзалы (250 м) һәм Казан елга порты (850 м) урнашкан.
Совет заманыннан бирле Тинчурин паркында мәшһүр "Китап базары" (Китапчык, Книжка) урнашкан, анда ял көннәрендә сирәк очрый торган һәм иске китаплар һәм антиквар әйберләр сатыла.
Соңгы вакытта Тинчурин паркы Казанның "гайд паркы"нда әйләнгән: анда протест митинглары еш уза, нәкъ биредә татар телен яклау өчен чаралар, пенсия яшен арттыруга каршы митинглар үткәрелә.
Тинчурин паркының күренекле урыннары: Ленин мозаикасы, яктылык фонтаны, яңгыр сусаклагычы, парк кырыенда "Электрон" футбол стадионы урнашкан, анда Конфедерация кубогы (2017) һәм футбол буенча Дөнья чемпионаты (2018) вакытында күнегүләр уза, мәсәлән Алмания милли такымы нәкъ анда күнеккән, ә баш тренеры Иоахим Лөв Тинчурин паркы буенча йөргән.
Тарих
Кәрим Гали улы Тинчурин — татар драматургиясенең классигы, күренекле артист һәм режиссер, аның гомере вакытсыз фаҗигале төстә өзелә, ул Сталин репрессияләрендә үтерелгән. Тинчурин исеме озак вакытта тыю астында булган, шуңа күрә башта 1950 елларда парк "Елгачы" (Речник) дип аталган.
Хрущев вакытыннан репрессияләнгән исемнәрдән тыю алынган һәм парк Тинчурин исемен ала.
Мәшһүр "Китап базары" башта Ленин бакчасында урнашкан булган, ләкин аннан куылганнан соң Тинчурин паркында күчерелгән.
Проект буенча парк керүендә Кәрим Тинчуринга һәйкәл булырга тиеш иде, ләкин урнаштырылмаган әле.
Туринске
Туринске — Польшаның Карпатасты воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
583 ел (б. э. к.)
583 ел (б. э к.) — Милади тәкъвим буенча безнең эрага кадәр VI гасырга кергән ел.
Ясюки
Ясюки (Ясюкі ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Паставский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Сембер операциясе
Сембер операциясе — ватандашлар сугышы вакытында ЭККА Көнчыгыш фронтның КомУч Халык армиясенә каршы һөҗүм итү операциясе.
Алтарих
Казан басып алудан соң фронтның конфигурациясе акларга өчен уңайсыз булган: Казан янында 2 000 - 2 500 кеше 100-120 километрлы фронтта урнашкан, ә кызылллар шул ук участогында биш тапкыр зур көчләрне туплаганнар. Шуңа карамастан, аклар һөҗүмне дәвам итергә тырышканнар. Аларга ярдәм итү өчен С. Чечек Сембердән Казанга Владимир Каппельның отрядны җибәрә (2340 штыклар һәм кылычлар). 29 августына каршы төндә аклар Түбән Ослан янында Владимир Каппельның төшергәннәр; алар урындагы кызыл частьләрне чигерндергәннәр һәм Зөягә чыкканнар. Ләкин кызылларның сан ягыннан өстенләк һәм ярдәмнең юклыгы Каппельны чигенергә мәҗбур иткәннәр.
Операция
Шушы ситуация белән файдалангач, 9 сенятбрьдә 1нче армия (Сембер ) һөҗүмне башлый һәм 12 сентябрьдә Семберне ала. 14 сентябрьгә каршы төндә 1нче армия Идел елгасы аша чыга, ә сентябрьның ахырына 30—35 километрга алга киткән.
Казан яныннан кайткан Каппель отряды контратака ясый һәм кызылларны Идел аръягына чигендерә. 18-24 сентябрьдә Каппель Семберне сугышып алырга тырышкан, ләкин аның атакларны кызыллар кире кайтарганнар; 5нче армия һәм Идел хәрби флотилиясе килгәч, кызыллар яңадан Идел аша чыгалар һәм Каппельның отрядны Чардаклы районына чигендерә, кайда аны чолганышка алалар һәм тар-мар итәләр.
Тополя (Буский повяты)
Тополя  — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Сембер операциясе
Нәтиҗәләр
Казан һәм Сембернең бирелүдән соң аклар урта Идел сызыгыннан чигенәләр. 13 сентябрьдә кызыллар Вольскны алалар. КомУч Халык армия эчендә тәртипсезлек башлана; аның частьләре тиз рәвештә чигенә башлаганнар.
Тополя (Буский повяты)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Саска-Ромине
Саска-Ромине — Румыниянең Караш-Северин жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Крачуновце
Крачуновце — Словакиянең  округында урнашкан авыл.
Тарихы
Авыл елда нигезләнгән.
Дал Бело (Болонья)
Дал Бело — Италиянең Эмилия-Романья төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Крачуновце
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Дал Бело (Болонья)
Географиясе
Дал Бело Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Крачуновце
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Дал Бело (Болонья)
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Гриммельсхаузен
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гакетт (Арканзас)
Гакетт  — Америка Кушма Штатларының Арканзас штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Гакетт шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Игдир (Зиле)
Игдир (İğdir) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Токат иле Зиле илчесенә караган бер авыл (köy).
Коганеи
Тарихы
Коганеи шәһәре 1958 елның 1 октябрендә шәһәр статусын ала.
Халкы
2008 елның 1 гыйнварына шәһәрдә 115116 кеше яшәгән. Халык тыгызлыгы - 1 км²-га 10160 кеше тәшкил иткән.
Географиясе
Шәһәр территориясе ноя.33 км² тәшкил итә.
Гренадер күпере
Гренадер күпере(Гренадерский мост)-Санкт-Санкт-Петербургта Зур Невка аша күпер. Выборг ягын һәм Аптекар утрауларын тоташтыра.
Күпер Чапаев урамын һәм Гренадер урамы (Выборгский районы) белән Карповка яр буен тоташтыра. Күпернең сул як ярында элек күпер мәйданы барлыкка килә торган Карпов аша даруханә күпере янында урнашкан.
Күпер янында гына Россия фәннәр академиясенең Ботаника бакчасы урнашкан.
Сампсоевский күпере агымы буенча югарырак — Кантемир күпере.
Метрополитенның якындагы станциясе — «Выборгская».
Кульки (Мазовия воеводалыгы)
Кульки  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Ночка (Инза кушылдыгы)
Ночка — Инза елгасының сул кушылдыгы. Пенза өлкәсе Никольск районы биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Инза елгасының сул ярыннан 34 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 13 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Идел су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Сыры, Сыры гидроузеленән Алатырь елгасы тамагына чаклы. Кече елга бассейны — Сыры, елга бассейны — Иделның өске өлеше, Куйбышев сусаклагычына чаклы (Ука елгасын кертмичә).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Тувальчев
Тувальчев — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Палм-Спрингс-Норт (Флорида)
Палм-Спрингс-Норт  — Америка Кушма Штатларының Флорида штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Палм-Спрингс-Норт халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Зур Ваня-Ю
Зур Ваня-Ю — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Серчейю елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 38 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Печора елгасы кушылдыклары бассейны Уса кушылганчы, елга бассейны — Печора.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Микалаевка (Шкловский районы)
Микалаевка  (Мікалаеўка ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Шкловский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Плангенуаль
Плангенуаль (Planguenoual) — Франциянең Кот-д’Армор департаментына караган коммуна, Пленёф-Валь-Андре кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 32,89 км².
(5206) Кодомономори
(5206) Кодомономори — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1988 елның 7 мартында Ё. Осима тарафыннан Гэкко обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1988 ED» саналган.
Нядей-Шор
Нядей-Шор — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Дарка-Рузь-Шор елгасының уң ярыннан 10 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 12 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Кара диңгезе елгалары бассейны Зур Ою елгасының көнбатыш чигеннән Скуратов борынына чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Печора һәм Об елгалары арасындагы, Кара диңгезенә коючы, елгалар бассейны.