cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Кукмара вулысы
Тарих
Кукмара вулысы территориясе 1552 елга кадәр Казан ханлыгында, 1552 елдан 1708 елга кадәр Россия патшалыгы Казан патшалыгында урнашкан, 1708 елдан 1781 елга кадәр Казан губернасының Казан өязендә, 1781 елдан 1796 елга кадәр Казан наместниклыгының Казан өязендә, 1796 елдан 1860-елларга кадәр Казан губернасының Казан өязендә урнашкан.
1860-елларның икенчке яртысында Казан өязенең дүртенче стан составында барлыкка килә.
Карадулда (Чалдыран)
Карадулда (Karadulda) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Ван иле Чалдыран илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Кукмара вулысы
Тарих
1860-еллардан 1920 елга кадәр Казан губернасының Казан өязе составына керә, 1920 елның 25 июненнән декабрьгә кадәр Татарстан АССР Казан кантонының административ-территориаль берәмлеге, 1920 елның декабреннән 1924 елга кадәр Татарстан АССР Арча кантонының административ-территориаль берәмлеге булып тора.
Реуцень
Реуцень — Румыниянең Сучава жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Подзамче (Буский повяты)
Подзамче  — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Кукмара вулысы
Тарих
Кукмара вулысы Суыксу, Кавал, Ильинка һәм Чар өязенең Сотнур вулыслары белән чиктәш булган.
1924 елда Кукмара вулысы юкка чыгарыла, аның күпчелек территориясе Мәмдәл һәм Ильинка вулысларына кушыла.
Административ бүленеш
1883 елда Кукмара вулысында 9 община, 18 торак пункты (Никольское, Уразлы, Олы Күлбаш һ.б.) һәм 1240 йорт хуҗалыгы булган. Крестъян җиренең мәйданы 66 км², сөрү җирләре 107,5 км² тәшкил иткән.
Подзамче (Буский повяты)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Реуцень
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кукмара вулысы
Административ бүленеш
1897 елда вулыста 20 торак пункты булган.
1921 елда чирмешләр яшәгән торак пунктлар Мари АӨгә күчерелә.
Халык
1883 елда халык саны 6814 кеше тәшкил иткән, шул исәптән ир-атлар — 3373 җан, хатын-кызлар — 3441.
1885 елда халык саны 5456 кеше тәшкил иткән.
1890 елда халык саны 9902 кеше тәшкил иткән, шул исәптән ир-атлар — 4817 җан, хатын-кызлар — 5085.
1897 елда халык саны 9841 кеше тәшкил иткән. Төп милләтләр: руслар, татарлар.
Авыл хуҗалыгы
1914 елда вулыста 1645 ат, 4795 сарык, 274 кәҗә, 381 дуңгыз һәм 2074 баш мөгезле терлек исәпләнгән.
Навсе-Бжостецки
Навсе-Бжостецки — Польшаның Карпатасты воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Кече Сөндер
Кече Сөндер:
Сепеда-ла-Мора
Сепеда-ла-Мора — Испаниянең Авила провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Железница (Ука кушылдыгы)
Железница — Россия территориясеннән ага торган елга. Владимир өлкәсе, Түбән Новгород өлкәсе, Рязань өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Ука елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 57 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Ука бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Ука елгасы кушылдыклары бассейны Мукшыдан алып Иделгә койганчы, елга бассейны — Ока.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Ан-72
Тарих
1983 елның ноябрендә очучы-сынаучылар М. Попович һәм С. Максимов Ан-72дә очышның максималь биеклеге — 13 410 метр, горизонталь очышның биеклекләре — 12 980 метр, әлеге класс самолетлары өчен дөнья рекордлары куя.
Төзү
Яңа самолетны эшләүнең беренче этабында инициатива ОКБдан бирелгән бюджет акчаларын сарыф итү зарурлыгы аркасында килеп чыккан, чөнки югыйсә, тормышка ашырылмаган акчалар алынды, ә киләсе елга бюроны финанслау кимеде. Бу тәкъдимне Хәрби-Һава Көчләренең Баш штабы хуплавын каршы алды, ул гаскәрләр һәм техника йөртү һәм аэродромнарны белән тәэмин итү өчен җиңел транспорт самолеты төзергә тели.
Төзелмә
Югары урнашкан канат.
Милликан (Техас)
Милликан  — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Горне Загорани
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Кемпина (Билобжезький повяты)
Кемпина  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Клин (Славенски авыл советы)
Клин  (Клін ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Шкловский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
133 ел (б. э. к.)
133 ел (б. э. к.) — безнең эрага кадәр II гасырга кергән ел.
Кетяска (коммуна)
Кетяска — Румыниянең Арджеш жудецында урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Сент-Оппортюн-дю-Боск
Сент-Оппортюн-дю-Боск — Франциянең Эр департаментында урнашкан коммуна.
Кече Ямаш
Почта индексы — 429068. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97253865007. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2102000005700.
Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2136.
Алгейран — Мен-Мартинш
Географиясе
Мәйданы —.
Кече Ямаш
Халык
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 76 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (100,00%).
Берридейл (Флорида)
Берридейл  — Америка Кушма Штатларының Флорида штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Якабой (Гереде)
Якабой (Yakaboy) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Болу иле Гереде илчесенә караган бер авыл (köy).
(10708) 1981 UE26
(10708) 1981 UE26 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Берридейл (Флорида)
Географиясе
Берридейл халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Ачины-Хамы-Яха
Ачины-Хамы-Яха — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Об борыны урнашкан. Елга озынлыгы 11 км.
Берридейл (Флорида)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(10708) 1981 UE26
Тарихы
1981 елның 25 октябрендә Шелте Бас тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1981 UE26» саналган.
Ачины-Хамы-Яха
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Кара диңгезе елгалары бассейны Надым елгасының көнчыгыш чигеннән Пур елгасы бассейнының төньяк-көнбатыш чигенә чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Пур.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Акхуҗа
Акхуҗа (Азбаба) — Татарстан Республикасының Апас районындагы авыл.
Тарих
Авыл бик борынгылардан: Казан ханлыгы чорында ук нигезләнгән
Серранильос
Серранильос — Испаниянең Авила провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Акхуҗа
Демография
Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): татарлар — 62%, чуашлар — 37%.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.3 °C.
Серранильос
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Реуць
Реуць — Румыниянең Тимиш жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Эвергрин (Алабама)
Тарихы
Эвергрин шәһәре  елда нигезләнгән.
Зигмарингендорф
Зигмарингендорф (Sigmaringendorf) — Алманиянең Баден-Вюртемберг җирендә урнашкан коммуна.
Эвергрин (Алабама)
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Зигмарингендорф
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(11805) 1981 EL13
(11805) 1981 EL13 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1981 елның 1 мартында Шелте Бас тарафыннан Сайдинг-Спринг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1981 EL13» саналган.
Мадейра
Маде́йра (Madeira — агач) — Португалиянең автономияле регионы, Атлантик океанының төньяк өлешендә, Мадейра архипелагында урнашкан. Архипелаг ике эре торак утрауларынан тора: Мадейра, Порту-Санту, кеше тормаган башка кече утралар — Ильяш-Дезерташ, Селваженш.
Рустув
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Мадейра
Мадейра португалдар Жуан Гонсалвиш Зарку белән 1418 ел — 1420 ел тирәсендә ачыла. Генрих Диңгез йөзүче белән башлангычы, Бөек географик ачышларның берсе дип санала. Утрау Британ империясе белән 1807-1814 елларда окупацияла тотылган, артабан ул кире Аортугалияга кайтарылды.
Утрау популяр ял урыны, Мадера шәрабы, чәчәкләр, искиткеч Яңа ел, Гиннесс рекордлар китабы буенча дөньяда иң зур фейерверк, климат (16 °C - 25 °C) белән танылган.
Чарэя
Чарэя (Чарэя ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Чашницкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Карадурмушлу (Кырыкһан)
Карадурмушлу (Karadurmuşlu) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Һатай иле Кырыкһан илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Иван Кузнецов
Иван Кузнецов (Иван Данила улы Кузнецов, Иван Данилович Кузнецов) – язучы, профессор, тарих фәннәре докторы.
Тәрҗемәи хәле
1906 елның 11 июнендә Казан губернасы Тәтеш өязе (хәзерге Чуашстанның Ялчык районы) Кыр Бортасы авылында туган. Ялчык мәктәбен (1916), чуаш рабфагын, Мәскәүдә кызыл профессура институтын (1931) тәмамлый. 1926-1932 елларда Мәскәү, Түбән Новгород вузларында укыта. ВКП(б) Чуаш өлкә комитетында бүлек мөдире. Сәяси репрессиягә эләгә (1937-1955). Иреккә чыккач, Чабаксарда китап нәшриятында (1956-1958), дәүләт университетында (1967-1980), фәнни-тикшеренү институтында (1980-1991) эшли.
1920 елларда Куршанак, Ким, Тимрĕç псевдонимнары астында «Канаш» газетасында, «Сунтал», «Ěç хĕрарăмĕ», «Тӑван Атӑл» (Туган Идел) журналларында языша. 1925 елда беренче чуаш яшьләр газетасы - «Çамрǎк хресчен» (Яшь крестьян) газетасын оештыруда башлап йөри.
Фәнни эшчәнлеге
1905-1907 елгы инкыйлабта чуашлар катнашу тарихын өйрәнеп, «Чуашлар арасында 1905-1907 еллардагы инкыйлаб» китабын (1930) яза. Чуаш крестьянары тарихы турында 1957, 1961 елларда фәнни хезмәтләр яза. М. Сеспель, К. Иванов, П. Хузангай иҗатларын өйрәнә. «Чăваш культурипе литературин хăшпĕр ыйтăвĕсем тавра» (Чуаш мәдәнияте һәм әдәбияты мәсьәләләре) җыентыгы (1961) нәшер ителә.
Бүләкләре, мактаулы исемнәре
ССРБ язучылар берлеге әгъзасы (1930)
Пиньи
Пиньи — Франциянең Шер департаментында урнашкан коммуна.
Навсе-Колачицки
Навсе-Колачицки — Польшаның Карпатасты воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Кемпина (Груецкий повяты)
Кемпина  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Кокша (Ука кушылдыгы)
Кокша — Россия территориясеннән ага торган елга. Владимир өлкәсе, Түбән Новгород өлкәсе, Рязань өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Ука елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 38 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Ука бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Ука елгасы кушылдыклары бассейны Мукшыдан алып Иделгә койганчы, елга бассейны — Ока.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Сарсаз (Кемерово өлкәсе)
Сарсаз (Сарсаз) — Кемерово өлкәсенең Юрга районында урнашкан торак пункт.
Тарих
Октябрь инкыйлабына кадәр Тум губернасының Тум өязендә, 1925-1930 елларда — Себер краеның Тум бүлгесендә, 1930-1937 елларда — Көнбатыш Себер краенда, 1937-1943 елларда — Новосибирск өлкәсендә, 1943 елдан — Кемерово өлкәсендә.
Гурьевка (Мамадыш районы)
Гурьевка — Татарстан Республикасының Мамадыш районындагы авыл.
Халык саны — 66 тирәсендә. Вакыт зонасы — MSK (Мәскәү вакыты) яки UTC+4. Почта индексы — 422142.
Тарих
XVIII гасырда нигезләнгән.
Демография
Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): руслар.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.0 °C.
Солдатка (Түбән Сырга районы)
Солдатка (Солдатка) — Свердловск өлкәсенең Түбән Сырга районы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (74%), чирмешләр (12%), арлар (14%).
Ла-Пас (округ, Аризона)
Ла-Пас — Америка Кушма Штатларының Аризона штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Паркер шәһәре.
Подзамче (гмина Пекошув)
Подзамче  — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Ла-Пас (округ, Аризона)
Территориясе
Округ мәйданы 11 689 км² тәшкил итә.
Клин (Хоцимский районы)
Клин  (Клін ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Хоцимский районында урнашкан авыл.
Миллсеп (Техас)
Миллсеп  — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Клин (Хоцимский районы)
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Миллсеп (Техас)
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Луя (Сосьва кушылдыгы)
Луя (Пуя) — Россия территориясеннән ага торган елга. Свердловск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Сосьва елгасының сул ярыннан 549 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 9,5 км.
Гранд Оел (Валле д'Аоста)
Гранд Оел — Италиянең Валле д'Аоста төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Луя (Сосьва кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Сосьва елгасы, инештән алып Морозко авылы янындагы су үлсәү постына чаклы. Кече елга бассейны — Тубыл, елга бассейны — Иртеш.
Гранд Оел (Валле д'Аоста)
Географиясе
Гранд Оел Альп таулары үзәнендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнбатышка таба урнашкан.
Луя (Сосьва кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Гранд Оел (Валле д'Аоста)
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Алгубер
Алгубер — Португалиянең Лиссабон округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Зур Хо-Яха
Зур Хо-Яха — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Ид-Яха елгасының сул ярыннан 7 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 63 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Кара диңгезе елгалары бассейны Надым елгасының көнчыгыш чигеннән Пур елгасы бассейнының төньяк-көнбатыш чигенә чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Пур.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Мёрсанж
Мёрсанж (Meursanges) — Франциянең Кот-д’Ор департаментына караган коммуна, Бон-Юг кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 14.26 км².
Кеуаш (коммуна)
Кеуаш — Румыниянең Сату-Маре жудецында урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
(10709) Ottofranz
(10709) Ottofranz — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1982 елның 24 гыйнварында Эдвард Боуэлл тарафыннан Андерсон-Меса обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1982 BE1» саналган.
134 ел (б. э. к.)
134 ел (б. э. к.) — безнең эрага кадәр II гасырга кергән ел.
(11806) 1981 EF14
(11806) 1981 EF14 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Эйтенз (Алабама)
Эйтенз  — Америка Кушма Штатларының Алабама штатында урнашкан шәһәр.
(11806) 1981 EF14
Тарихы
1981 елның 1 мартында Шелте Бас тарафыннан Сайдинг-Спринг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1981 EF14» саналган.
Эйтенз (Алабама)
Тарихы
Эйтенз шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Реучешть
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сендай
Сендай — Япония дәүләтенең Мияги префектурасында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Сендай шәһәре 1889 елның 1 апрелендә шәһәр статусын ала.
Географиясе
Шәһәр территориясе 783.54 км² тәшкил итә.
Сильян (Испания)
Сильян — Испаниянең Авила провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сент-Оппортюн-ла-Мар
Сент-Оппортюн-ла-Мар — Франциянең Эр департаментында урнашкан коммуна.
Рушенице
Рушенице — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Зиммерсфельд
Зиммерсфельд (Simmersfeld) — Алманиянең Баден-Вюртемберг җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Горне Лефантовце
Горне Лефантовце — Словакиянең  округында урнашкан авыл.
Тарихы
Авыл елда нигезләнгән.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Чавнышки
Чавнышки (Чаўнышкі ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Бешанковицкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
135 ел (б. э. к.)
135 ел (б. э. к.) — безнең эрага кадәр II гасырга кергән ел.
Кармал (Янтык районы)
Кармал (Кармал, Кармалы) — Чуашстанның Янтык районында урнашкан авыл.
Халык
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 522 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (98,8%).
Племпье-Живоден
Племпье-Живоден — Франциянең Шер департаментында урнашкан коммуна.
Кемпина (Плоцкий повяты)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Милфорд (Техас)
Милфорд  — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Алдея-Гавинья
Алдея-Гавинья — Португалиянең Лиссабон округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Якабою (Хафик)
Якабою (Yakaboyu) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Сивас иле Хафик илчесенә караган бер авыл (köy).
Клиновски
Клиновски (Кліноўскі ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Крычавский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Би-Ридж (Флорида)
Би-Ридж  — Америка Кушма Штатларының Флорида штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Би-Ридж халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(11807) 1981 EH17
(11807) 1981 EH17 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1981 елның 1 мартында Шелте Бас тарафыннан Сайдинг-Спринг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1981 EH17» саналган.
Нагавчина
Нагавчина — Польшаның Карпатасты воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Пура Лухур Батукару
Пура Лухур Батукару Индонезиядә, Балида, Табананда Һинд дине гыйбадәтханәсе. Батукару Тавының көньяк авышлыгында, Балиның биеклек буенча икенче янартавында урнашып, бу гыйбадәтханә тугыз "каянган джагат" (юнәлеш гыйбадәтханәләренең) берсе, максаты - Балины явыз рухлардан саклау. Башта 11-енче гасырда төзелеп, Пура Лухур Батукару Табананның раджаларының бабаларына багышланган булган. Ул 1604 елда җимерелгән булган, әмма 1959 янә торгызылган булган. Гыйбадәтханәнең иң әһәмиятле табыну урыны, Батукару Тавының Ходае Махадэвага багышлынган 7 балкалы Пелиннгих меру.
Гранд Полеин (Валле д'Аоста)
Гранд Полеин — Италиянең Валле д'Аоста төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Гранд Полеин Альп таулары үзәнендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнбатышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Рехеу
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
GSC4279-2563
GSC4279-2563 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
(10710) 1982 JE1
Тарихы
1982 елның 15 маенда Паломар тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1982 JE1» саналган.
Карадут (Кочарлы)
Карадут (Karadut) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Айдын иле Кочарлы илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Кецань (коммуна)
Кецань — Румыниянең Муреш жудецында урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Рушенице-Колёния
Рушенице-Колёния — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Синлабахос
Синлабахос — Испаниянең Авила провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Элба (Алабама)
Элба  — Америка Кушма Штатларының Алабама штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Элба шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Зиммоцхайм
Зиммоцхайм (Simmozheim) — Алманиянең Баден-Вюртемберг җирендә урнашкан коммуна.
Белоярка (Тәүде шәһәр округы)
Белоярка (Белоярка) — Свердловск өлкәсенең Тәүде шәһәр округы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
136 ел (б. э. к.)
136 ел (б. э. к.) — безнең эрага кадәр II гасырга кергән ел.
Сент-Уан-д'Атте
Сент-Уан-д'Атте — Франциянең Эр департаментында урнашкан коммуна.
Мотра (Ука кушылдыгы)
Мотра — Россия территориясеннән ага торган елга. Владимир өлкәсе, Түбән Новгород өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Ука елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 48 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Ука бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Ука елгасы кушылдыклары бассейны Мукшыдан алып Иделгә койганчы, елга бассейны — Ока.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
(11808) 1981 EM17
(11808) 1981 EM17 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1981 елның 1 мартында Шелте Бас тарафыннан Сайдинг-Спринг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1981 EM17» саналган.
Алдея-Галега-да-Мерсеана
Алдея-Галега-да-Мерсеана — Португалиянең Лиссабон округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Молтон (Техас)
Молтон  — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Клины (Бабруйский районы)
Клины  (Кліны ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Бабруйский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Чаховшчына (Мёрский районы)
Чаховшчына (Чахоўшчына ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Мёрский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Подзамче (гмина Хенцини)
Подзамче  — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Кемписте-Борове
Кемписте-Борове — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Горне Обдоковце
Горне Обдоковце — Словакиянең  округында урнашкан авыл.
Тарихы
Авыл елда нигезләнгән.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Вангота-Яха (Адер-Паюта кушылдыгы)
Вангота-Яха — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Адер-Паюта елгасының уң ярыннан 235 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 14 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Кара диңгезе елгалары бассейны Надым елгасының көнчыгыш чигеннән Пур елгасы бассейнының төньяк-көнбатыш чигенә чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Пур.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Лямпа (Вагран кушылдыгы)
Лямпа — Россия территориясеннән ага торган елга. Свердловск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Вагран елгасының сул ярыннан 100 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 23 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Сосьва елгасы, инештән алып Морозко авылы янындагы су үлсәү постына чаклы. Кече елга бассейны — Тубыл, елга бассейны — Иртеш.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Нагоряни (Сяноцкий повяты)
Нагоряни — Польшаның Карпатасты воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Якабою (Инеболу)
Якабою (Yakaboyu) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Кастамону иле Инеболу илчесенә караган бер авыл (köy).
Рецелешть
Рецелешть — Румыниянең Вилча жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Тумаел
Тумаел (Юрты-Константиновы) — Кемерово өлкәсенең Яшкино районында урнашкан торак пункт.
Тарих
Октябрь инкыйлабына кадәр Тум губернасының Тум өязендә, 1925-1930 елларда — Себер краеның Тум бүлгесендә, 1930-1937 елларда — Көнбатыш Себер краенда, 1937-1943 елларда — Новосибирск өлкәсендә, 1943 елдан — Кемерово өлкәсендә.
Халык
Милләтләр (2010): татарлар — 58,6%, урыслар — 41,4%.
(10711) Псков
Тарихы
1982 елның 15 октябрендә Журавлёва Л. В. тарафыннан Кырым обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1982 TT2» саналган.
Кече Югуть
Кече Югуть (Кĕçĕн Йĕкĕт, Малый Югуть) — Чуашстанның Ядернә районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429064. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97253855005. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2102000005900.
Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2136.
Дружба (Мамадыш районы)
Дружба — Татарстан Республикасының Мамадыш районындагы поселок.
Кече Югуть
Халык
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 64 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (100,00%).
Дружба (Мамадыш районы)
Халык саны — 181 тирәсендә. Вакыт зонасы — MSK (Мәскәү вакыты) яки UTC+4. Почта индексы — 422156.
Тарих
1948 елда нигезләнгән.
Демография
Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): татарлар.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.0 °C.
Караевли (Сүлейманпаша)
Караевли (Karaevli) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Текирдаг иле Сүлейманпаша илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Гранд Пуй (Торино)
Гранд Пуй — Италиянең Пьемонт төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Гранд Пуй Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
137 ел (б. э. к.)
137 ел (б. э. к.) — безнең эрага кадәр II гасырга кергән ел.
Сисла
Сисла — Испаниянең Авила провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Биг-Коппитт (Флорида)
Биг-Коппитт  — Америка Кушма Штатларының Флорида штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Биг-Коппитт халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Энтерпрайс (Алабама)
Тарихы
Энтерпрайс шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Рушки (Лодзь воеводалыгы)
Рушки  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Кириллица
Кирилл әлифбасы, яки кири́ллица — кириллик әлифба. Күп славян телләренең әлифбалары нигезендә кирилл әлифбасы ята. Шулай ук Россия һәм элекке СССР җирләрендә яшәүче күпчелек төрки һәм фин-угор халыкларының әлифбалары кирилл әлифбасына нигезләнгән.
Кириллица азбукасы
Кириллик азбукасының беренче составы безгә билгеле түгел, «классик» искеславян кириллицасы 43 хәрефтән тора.
Кириллица хәрефләренең үз исемнәре бар, алар төрле уртак славян исемнәреннән алынганнар. Кириллицаның төп билгеләре:
Марикопа (округ, Аризона)
Марикопа — Америка Кушма Штатларының Аризона штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Финикс шәһәре.
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1871 елда оештырыла.
Территориясе
Округ мәйданы 23 890 км² тәшкил итә.
(11809) 1981 EG18
(11809) 1981 EG18 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1981 елның 2 мартында Шелте Бас тарафыннан Сайдинг-Спринг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1981 EG18» саналган.
Алжеш
Алжеш — Португалиянең Лиссабон округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Рәсимә Гайфуллина
Гайфуллина Рәсимә Риф кызы (4 май, 1964 ел) — театр актеры. 2003 елдан Россия театр эшлеклеләре берлеге әгъзасы (2003). Башкортстан Республикасының халык артисты (2011).
Биографиясе
Рәсимә Риф кызы Гайфуллина 1964 елның 4 маенда Башкорт АССРының Салават районы Нәсибаш авылында туган. Лаклы урта мәктәбен тәмамлагач, Уфа дәүләт сәнгать институтына укырга керә. Югары уку йортын (Габдулла Гыйләҗев курсы) 1989 елда тәмамлаганнан соң сәнгатьтә башлангыч адымнарын Малаяздагы район мәдәният йортында башлый, «Йөрүзән» халык биюләре ансамбле солисты була.
Алга таба аны Яшь тамашачы театрына (хәзер Башкортстан Республикасы Мостай Кәрим исемендәге милли яшьләр театры) эшкә чакыралар. 1991 елдан — Уфа «Нур» татар дәүләт театрында. «Айская» псевдонимы астында да чыгыш ясый.
Рәсимә Гайфуллина күп яклы актер, җырлау сәләтенә ия. Иҗадына сәнгатьле һәм психологик чараларны таләпчән, сайлап куллану хас.
Әсма Шайморатова
Биографиясе
Әсма Сабир кызы Шәйморатова (Хәбибуллина) 1910 елның 9 декабрендә Уфа губернасы Уфа өязе (хәзер Башкортстан Республикасының Чишмә районы) Арыслан авылында гади крестьян гаиләсендә туган.
1932 елда Башкорт сәнгать техникумын тәмамлый. Аннары Мәскәү консерваториясе каршындагы башкорт студиясенә укырга керә һәм аны (эзеклекләр белән) 1942 елда тәмамлый. Укытучысы — профессор Мария Владимировна милли республикаларның милли кадрларын үстерү өчен бик күп эшли. Әсма Шәйморатованың тәбигаттән туры тавышын шомартып, сирәк тембрлы моңлы-колоратур сопрано өстәүгә ирешә.
1942 елдан 1948 елга кадәр Башкорт дәүләт опера һәм балет театрында эшли. Шул ук 1942 елда вокаль һәм сәхнә эченнән катлаулы булган Татьяна партиясен (Петр Чайковскийның «Евгений Онегин» операсыннан), башкара. Соңыннан ул зур уңыш белән Маргарита («Фауст», Шарль Гуно), Микаэла («Кармен», Жорж Бизе), Марфа («Патша хатыны», Николая Римский-Корсаков), Айсылу («Ашказар», Мөхәмәтша Буранголов либреттосы буенча Антон Эйхенвальд) партияләрен башкара.
Әсма Шәйморатованың тавышы ачык һәм матур тембр, киң диапазон, сыгылмалык һәм йомшаклык белән аерылып торган. Концерт репертуарында башкорт, татар, рус һәм чит ил композиторлары әсәрләре бар, шулай ук классик озын көй өлгеләрен («Ашказар», «Биеш», «Буранбай», «Гилмияза», «Зөлхизә», «Таштугай», «Сандугач», «Әрме» һәм башкалар) аеруча тәэсирле башкарганнар. Мәсәлим Вәлиев, Халик Заимов, Хәбибулла Ибраһимов, Заһир Исмәгыйлев, Рәүф Мортазин, Нариман Сабитов, Хөсәен Әхмәтовның кайбер вокаль әсәрләрен дә тәүгеләрдән булып сәхнәгә чыгара.
Җырчы карьерасында киләсе ун ел чын мәгънәдә йолдызлы була. Бу чорда ул йөзләгән концертта катнаша, Башкортстанның һәр районында, шәһәрендә була, шул ук вакытта зур уңыш белән Россия төбәкләрендә, ССРБ ның күп кенә калаларында чыгыш ясый. Аның репертуарында башкорт, татар, рус һәм чит ил композиторлары җырлары керә. Еш кына ул Хөсәен Әхмәтов, Заһир Исмәгыйлев, Хәбибулла Ибраһимов, Рәүф Мортазин һәм башка күренекле композиторларның вокаль әсәрләрен беренче башкаручы була. Аеруча зур осталык белән ул башкорт халык җырларын башкара. Әсма Шайморатова хатын-кыз арасынан тәүгеләрдән булып халык җырларын зур сәхнәдә җырлый башлый, чөнки традиция буенча аларны монганчы тик ирләр башкарганнар. Хәтта хатын-кыз исеменнән җырланганнарын да. Үзенә хас талант, табигатьтән туры бай диапозонлы тавыш аша ул халыкка халык иҗат иткән җырларны кайтара: «Әре», «Ашказар», «Биеш», «Буранбай», «Гыйльмияза», «Зөлхиҗә», «Таштугай», «Сандугач» һәм башка җырларны. Һәр җырның тарихын өйрәнергә тырышуы аңа әсәрнең үзенчәлекләрен һәм драматургиясен ачырга ярдәм итә.
Халык җырларын башкаруда Әсма Шайморатова үзенең җырлау сәләтен, бай вокаль мөмкинлекләрен, югары музыкаль һәм опера культурасын, халык үзенчәлекләрен тулы мәгънәдә аңлап куллана. Шуңа күрә җырчы тамашачы сөюен яулауга ирешә.
1992 елның 11 гыйнварында 82 яшендә вафат була.
Кеча
Кеча — Румыниянең Тимиш жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Зимонсвальд
Зимонсвальд (Simonswald) — Алманиянең Баден-Вюртемберг җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Клины (Бялыницкий районы)
Клины  (Кліны ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Бялыницкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Кемпице (Мазовия воеводалыгы)
Кемпице  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Нагошин
Нагошин — Польшаның Карпатасты воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Мустанг (Техас)
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(10712) Малащук
Тарихы
1982 елның 20 октябрендә Карачкина Л. Г. тарафыннан Кырым обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1982 UE6» саналган.
GSC4280-467
GSC4280-467 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Солнечный (Свердловск өлкәсе)
Солнечный (Солнечный) — Свердловск өлкәсенең Березов шәһәр округы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (82%), татарлар (8%).
Казанда футбол тарихы
Тарихи һәм хәзерге вакытта футбол Казанда иң алга киткән спорт төрләренең берсе булып тора, ә Казан футболы — шулай ук соңгы унъеллыкта һәм илдә. Шәһәр даими рәвештә Россия һәм халыкара дәрәҗәдәге футбол матчлары үткәрә, шул исәптән Казандагы XXVII Бөтендөнья җәйге Универсиада барышында футбол ярышларын да кертеп һәм 2018 елда Россиядә футбол буенча дөнья чемпионаты матчларын үткәрә.
«Көч һәм сәламәтлек»
Беренче футбол уеннары Казанда 1907 елда үтә. 1911 елдан Иске Аракчинода даими тренинглар үткәрелә. Матчлар Арча кырында хәзерге «Хезмәт резервлары» стадионында уйналды. Матбугатта капкачы Протасов, беклар Уклейн һәм Иванов, хавбеклар Оконишников һәм Соломин, форвардлар  Хиль, Штерн, Киселев һәм Якубовский искә алына.
«Яхт-клуб»
1915 елда Яхт-клуб командасы Казан тарихында беренче шәһәрара матч уйный. Бу уенда Сембер командасын 4: 1 исәбе белән җиңә. Киләсе матчны команда Самара җыелма командасына 0:5 исәбенә оттыра, әмма «Яхт-клуб» ул очрашуда нибары 9 уенчы белән тәкъдим ителде.
«Флорида»
«Флорида» командасы 1920-нче елларда Идел буенда иң көчле командаларның берсе санала. Аның сафларында А. Феоктистов һәм С. Зонин (Г. С. Зонинның әтисе) уйный. 1922 елда «Флорида»ның берничә уенчысы РСФСР чемпионатында Казан җыелма командасы составында өченче урынны ала. Шул ук елны Идел буе җыелма командасы составында «Флорида» ның биш уенчысы иптәшләрчә матчта Замоскворечье спорт клубын 4:1 исәбенә тар — мар итте. 1924 елда Казан җыелма командасы «Флорида» нигезендә Идел буе олимпиадасын җиңә (финалда Самара җыелмасы җиңде — 2:0), ә аннары янә РСФСР чемпионатында өченче урынны били.
«Динамо»
1926 елда таркалган «Флорида» га алмашка ирекле спорт җәмгыяте «Динамо» килә. 1928 елда», ярымфиналда Ленинград җыелма командасына оттырып (1:12, Казан командасының рәсми матчларда иң зур җиңелүе) һәм Ерак Көнчыгыш җыелмасын җиңеп (5:3) Динамо " (автоном республикалар һәм өлкәләр районнары җыелма командасы исеме астында),  РСФСР чемпионатының бронза медальләрен яулый.  1935 елгы СССР чемпионатында Казан җыелма командасы икенче төркемдә финалга җитә, анда Днепропетровсктан көндәшләренә оттыра.  «Динамо»  1936 елдан 1949 ега кадәр СССР чемпионатында Казан өчен чыгыш ясый. Уңышлар арасында: 1936 елның 2 нче көзге чемпионатының "В" төркемендә җиңү һәм 1937 елда СССР Кубогының ¼ финалына чыгу. 1949-нчы елда команда уңышсыз чыгыш ясый  һәм үз эшчәнлеген туктата.
«Искра» — «Рубин»
Казан авиазаводы командасы 30 нчы елларда барлыкка килгән. Оборона предприятиесе сере аркасында команда вакыт-вакыт үз атамаларын үзгәртте: Ленин районы командасы (яки 747 ү/я), «Совет канатлары», «Очкын» (1958 елдан) һәм, ниһаять, «Рубин» (1965 елдан). 1947 елда, иптәшләрчә матчта Мәскәү «Спартагы»на 2:6 исәбе белән оттырып, завод уенчылары уенны тигез исәпкә тамамлый алды. 40нчы еллар азагы — 50 нче еллар башында команда лидерлары Виктор Бойков, Арам Мусаилов, Григорий Руненков, Иван Ноктиков, Константин Сундатов иде. 1948-1957 елларда завод хезмәтчәннәре РСФСР беренчелегенең Идел буе зонасында 3 нче һәм 6 тапкыр 2 нче урынны яуладылар. 1956 елда команда Грозныйда үткәрелгән финал пулькасына үтә, әмма бу турнирда 13нче урынның 9нчысын гына яулый. 1958 елда завод командасы РСФСР беренчелегенең «Б» классының 1 нче зонасына кертелә. 1959 елдан 1971 елга кадәр «Искра» ның алыштыргысыз тренеры-Николай Иванович Сентябрев була. 1960 елда команда «Скра» (Ченстохова) белән беренче халыкара матчта уйный — 1:0. Шул ук елны Үзәк стадион ачыла. 1965 елда команда «А» классына керә алды.
Советлардан соң «Рубин» илнең иң көчле клубларының берсе, Футбол буенча ике тапкыр Россия чемпионы (2008 һәм 2009), 2012 елгы Россия Кубогы, Бердәмлек Кубогы һәм 2010 елгы Россия Суперкубогы иясе булды. 2009 елда ул Россия Футбол Союзы версиясе буенча елның иң яхшы командасы дип танылды.
«Рубин-2»
1997 елдан башлап, шәһәрдә шулай ук " Рубин-2" футбол клубы бар, ул 2004—2015 елларда Икенче ПФЛ дивизионында (Урал-Повольже зонасында) уйный һәм «Рубин» футбол клубының фарм-клубы була.
"Идел " командасы шулай ук 1992 нче Икенче Лига чемпионатында катнашалар.
Стадионнар
«2008-2015 елларга физик культура һәм спортны үстерү» Федераль максатчан программасы кысаларында «Рубин» ФК өчен өй аренасы буларак 45 000 тамашачы сыйдырышлы «Ак Барс Арена» стадионы төзелде. Яңа арена 2013 ел гы Универсиада чараларын һәм 2018 елгы Футбол буенча дөнья чемпионатының кайбер матчларын кабул итте.
Моңа кадәр шәһәрнең төп стадионы булып 1960 елдан бирле 30 меңгә якын кеше сыйдырышлы «Үзәк» стадионы санала иде. Ул УЕФА Элита категориясенә туры килә һәм ул шулай ук «Рубин» ФК өчен дә өй аренасы булып тора. «Үзәк» стадион янында ясалма өслекле футбол манежы урнашкан.
10 мең тамашачы сыйдырышлы «Рубин» икенче мөһим стадион булып тора. Ул «Рубин» ФК өчен — күнегүләр ясау өчен, клубның яшьләр һәм яшүсмерләр командалары өчен-өй  стадионы.
Шәһәрдә тагын берничә футбол стадионы бар.
База
«Рубин» стадионы янында «Рубин»  футбол клубының зур заманча базасы эшли.
Балалар-яшүсмерләр спорт мәктәбе
Шулай ук «Рубин» стадионы һәм «Рубин» ФК базасы янында Россиядә иң эре балалар-яшүсмерләр спорт мәктәбе «Рубин» ачылды.
Чачали
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Кулай вулысы
Кулай вулысы (рус. Кулаевская волость) — 1860-еллардан 1924 елга кадәр гамәлдә булган Казан губернасының һәм ТАССРның юк ителгән административ-территориаль берәмлеге. Казаннан Көньяк-Көнчыгышка 30 чакрым ераклыкта, Татарстанның Көнбатыш өлешендә урнашкан. Административ үзәк — Колай авылы.