cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
(7824) Lynch
(7824) Lynch — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1991 елның 7 сентябрендә Элеанор Хелин тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1991 RM2» саналган.
Эдуард Гыймади
Эдуард Гыймади (Эдуард Хайретдин улы Гыймади,, — , ) — математик, физика-математик фәннәре докторы (1988), профессор (1990), РФА СБ Математика институтының әйдәп баручы фәнни хезмәткәре.
Монти-Мор
Монти-Мор — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Сан-Паулу штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Гонало (Гавай)
Гонало  — Америка Кушма Штатларының Гавай штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Белкачу
Белкачу — Румыниянең Алба жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Гонало (Гавай)
Географиясе
Гонало халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Белкачу
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гонало (Гавай)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Воманди (Висконсин)
Воманди  — Америка Кушма Штатларының Висконсин штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ататүрк (Юнусемре)
Ататүрк (Atatürk) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Маниса иле Юнусемре илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Күчүктепекөй (Дүзкөй)
Күчүктепекөй (Küçüktepeköy) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Трабзон иле Дүзкөй илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Редондо-Бич (Калифорния)
Редондо-Бич  — Америка Кушма Штатларының Калифорния штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Редондо-Бич шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кортасенер
Кортасенер (Кортасэҥер, Кортасенер) — Мари Илнең Морке районында урнашкан авыл.
Халык
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (100%).
Калканҗы (Рефахие)
Калканҗы (Kalkancı) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Эрзинҗан иле Рефахие илчесенә караган бер авыл (köy).
Сылтамалар
Kalkancı, Refahiye Kalkancı, Refahiye
HD15790
HD15790 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
(15252) Ёсикэн
(15252) Ёсикэн — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1990 елның 20 июлендә Ц. Сэки тарафыннан Гэйсэй обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1990 OD1» саналган.
Кавало ди Сото (Виченца)
Кавало ди Сото — Италиянең Венеция төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Кавало ди Сото Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Урича
Урича — Румыниянең Муреш жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Снядкув-Дольни
Снядкув-Дольни — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Монти-Негру
Монти-Негру — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Рондония штатына карый.
Снядкув-Дольни
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Монти-Негру
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Новий Двур (Тшебницкий повяты)
Новий Двур  — Польшаның Түбән Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
IC 479
IC 479 —  чикләрендә урнашкан.
Тавиры
Әлеге күк җисеме Индекс каталогының оригиналь басмасы исемлегенә керә. Шулай ук бу космик объект башка каталогларда буларак та сурәтләнә.
Аллекс
Аллекс — Франциянең Дром департаментында урнашкан коммуна.
Сабир Шәрипов (Дәүләтшин)
Башкортстан язучысы Сабир Шәрипов белән бутамаска.
Сабир Шәрипов (тулы исеме Мөхәммәтсабир Мөхәммәтшәриф улы Дәүләтшин, Sabyr Sharıpov, Шарипов Сабыр (Мухаммедсабыр Шари́фович Давле́тшин) ( 1882-1942) — инкыйлабчы, фирка һәм хуҗалык эшлеклесе, язучы, казакъ совет әдәбиятына нигез салучыларның берсе.
Тәрҗемәи хәле
1882 елның 7 июлендә Вятка губернасы Алабуга өязе (хәзерге Әгерҗе районы) Барҗы авылында туган. Мәдрәсәдә укыган. Авылдагы үтә авыр тормыш 16 яшендә туган авылыннан читкә чыгып китәргә мәҗбүр итә. Бер юлаучының арбасына утырып, Алабуга аркылы Павлодарга барып чыга. 1898-1903 елларда Павлодар авыл хуҗалыгы интернат-мәктәбендә укый. Шунда Павлодарга сөрелгән студентлар белән таныша. Алар төпле егетнең күңелендә беренче инкыйлаб идеясе очкыннары кабыза. 1904-1916 елларда Атбасар тирәсендәге казакъ авылларында укытучылык итеп йөри, балта остасы, тәрҗемәче, писер булырга да туры килә. Сәяси ышанычсызлыгы өчен, Павлодар төрмәсенә дә эләгә. Үпкә авыруы ачылып, кымыз белән дәваланырга далага китәргә туры килә. 1916 елда казакъ җирендә күтәрелгән кораллы ихтилалда катнаша. Февраль инкыйлабы көннәрендә Күкчәтауда була. 1917 елда РСДРП сафларына керә. Көрәшнең алгы сызыгында, митингларда русча, татарча, казакъча ялкынланып сөйли, большевиклар фиркасенең максатларын аңлата. Октябрь инкыйлабы җиңгәч, РСДРПның Күкчәтау өяз комитеты сәркатибе була. Төркистан, Кызылъяр, Себер шәһәрләрендә Совет хакимлеген урнаштырып йөри. Ватандашлар сугышы елларында күп мәртәбәләр адмирал Колчак армиясе тылында разведкада була. Кырыктартмачы булып киенеп, берничә атта икмәкле якларга — Колчак тылына бара. «Колчак армиясенә» дип, икмәк җыя һәм аларны ачыгучы шәһәрләргә озата. С. Шәриповның бу маҗаралары турында казакъ язучысы Сәкен Сәйфуллинның «Тар юл» китабында сөйләнә.
Сәяси репрессия корбаны
Шпионлыкта гаепләнеп, 1941 елның маенда кулга алына, ССРБ югары суды тарафыннан 15 елга хөкем ителә. 1942 елда атып үтерелә. 1958 елда аклана.
Иҗаты
Әдәби мирасы зур. Казакъ совет әдәбиятына нигез салучы язучыларларның берсе. Беренче әсәре — 1918 елда язылган «Алтыбасар» повесте «Кызыл Казакъстан» журналында казакъ телендә дөнья күрә. Казакъ даласында сыйнфый көрәшкә багышланган «Канунсызлык» (1921), 1916 елгы милли-азатлык көрәше әйдәманы Амангилде Имановка багышланган «Бикбулат» (1937), Иран тормышыннан алып язылган «Рузи Иран» (1935), «Ләйлә» (1937) повестьлары, рус телендә язылган «Сәлия» романы, күп санлы хикәяләре, очерклары бар.
Инхера
Инхера — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елга Конда елгасының сул ярына тамагыннан 57 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 36 км.
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Урта Шүләңгер
Урта Шүләңгер — Татарстан Республикасының Мамадыш районындагы авыл.
Вакыт зонасы — MSK (Мәскәү вакыты) яки UTC+4. Почта индексы — 422153.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.0 °C.
Вонивок (шәһәр, Висконсин)
Вонивок  — Америка Кушма Штатларының Висконсин штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Супруг (Юрга кушылдыгы)
Супруг — Россия территориясеннән ага торган елга. Төмән өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Юрга елгасының уң ярыннан 60 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 27 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Тубыл елгасы, Есет елгасы кушылган урындан тамагына чаклы, Тура һәм Тауда елгаларын кертмичә. Кече елга бассейны — Тубыл, елга бассейны — Иртеш.
Белмошешть
Белмошешть — Румыниянең Алба жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Супруг (Юрга кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Белмошешть
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(15253) 1990 QA4
(15253) 1990 QA4 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1990 елның 23 августында Генри Хольт тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1990 QA4» саналган.
Торральба
Торральба — Испаниянең Куэнка провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Короли (Эрбет шәһәр бүлгесе)
Короли (Короли) — Свердловск өлкәсенең Ирбит шәһәр округы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (85%).
Пйотровице-Колёния
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Вузеньки
Вузеньки (Вузенькі ) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Рагачовский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Карро (Франция)
Географиясе
Коммуна мәйданы — 15,11 км².
(7825) 1991 TL1
(7825) 1991 TL1 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1991 елның 10 октябрендә Джефф Алу тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1991 TL1» саналган.
Жукув (Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы)
Жукув  — Польшаның Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Сыльна
Сыльна — Россия территориясеннән ага торган елга. - Башкортстанның Бишбүләк районы биләмәләрендә ага. Елга  Мәнәвез елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 13 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Агыйдел, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Трейлл (округ, Төньяк Дакота)
Трейлл — Америка Кушма Штатларының Төньяк Дакота штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Хиллсборо шәһәре.
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1875 елда оештырыла.
Халкы
2019 елда халык саны 8013 кеше тәшкил иткән.
Территориясе
Округ мәйданы 2235 / 2233 км² тәшкил итә.
Искәрмәләр
Трейлл (округ, Северная Дакота)
Ксенжно (Бартошицкий повяты)
Ксенжно  — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Новий Замек
Новий Замек — Польшаның Түбән Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Марат Гыйльфанов
Марат Гыйльфанов (Марат Равил улы Гыйльфанов,, — , ) — СССР һәм РФ астрофизигы, физика-математика фәннәре докторы (1996), профессор, РФАнең мөхбир әгъзасы (2010), ТР ФАнең шәрәфле әгъзасы (2016).
Биографиясе
1962 елның 18 июлендә Казан шәһәрендә туган. 131нче физика-математика мәктәбен (математика укытучысы Т.И. Шаронова, 1979), Мәскәү физика-техник институтын (физика һәм энергетика проблемалары факультеты, 1985), МФТИ аспирантурасын (1988) тәмамлый. Физика-математика фәннәре докторы (1996).
Россия Фәннәр академиясе әгъза-корреспонденты (2016), Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең мактаулы әгъзасы (2010).
"Астрофизика һәм йолдызлы астрономия" белгечлеге буенча профессор (Югары аттестация комиссиясе, 2010). РФА космик тикшеренүләр институтының әйдәп баручы фәнни хезмәткәре, Макс Планк (Германия) исемендәге астрофизика институты хезмәткәре, Амстердам университетының экстраординар профессоры (Нидерланд). Халыкара астрономия берлеге әгъзасы, космик тикшеренүләр комитеты (КСПАР) әгъзасы, Journal of Cosmology and Astroparticle Physics журналының редколлегия әгъзасы.
Россиянең алдынгы һәм нәтиҗәле астрофизикларының берсе. 300 дән артык эш авторы. NASA/Astrophysics Data System (ADS) мәгълүматларына караганда, 2017 елга: цитаталаулар саны - 9700 дән артык, Хирш индексы — 49.
Аның җитәкчелегендә 15 аспирант диссертация яклады.
Мөһим фәнни нәтиҗәләре
М.Р. Гыйльфанов - аккретацияләүче нейтрон йолдызлар һәм кара тишекләр тирәлегендә физик процесслар, аларның алмашынуын анализлаучы, нейтронлы йолдыз өслегендә чик катламын диагностикалау һәм компактлы объектның табигатен (кара тишек яки нейтронлы йолдыз) аның рентген нурланышының спектраль характеристикалары буенча билгеләү буенча киң цитаталый торган эшләр авторы.
Соңгы елларда зур масштаблы структураны һәм Галәмдәге рентген астрономиясенең методлары белән зур күләмле кара тишекләрнең үсүе белән актив шөгыльләнә, космик рентген фонының флуктуацияләрен тикшерү һәм бу мәгълүматларны космология бурычлары өчен куллану пионерларының берсе булып тора.
Наилә Әхмәтҗанова
Биографиясе
Наилә Әхмәдулла кызы Әхмәтҗанова (кыз фамилиясе — Исәнбаева) 1969 елда Башкорт АССРның Баймак районы Нигамәт авылында туган. 1986 елда, урта мәктәпне тәмамлаганнан соң, Башкорт дәүләт университетының филология факультетына укырга керә.
Киң мәгълүмат  чаралары өчен кадрлар әзерләү республика  программасы буенча 3-нче курстан соң укуын дәвам итәр өчен М. В. Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университетының журналистика факультетына җибәрелә. Биредә ул матбугат кафедрасында махсуслашу үтә.
1992 елда университетны тәмамлаганнан соң, үз һөнәре буенча Уфадагы «Толпар» телерадиокомпаниясендә диктор һәм хәбәрче булып эшли.
1996-1997 елларда Сибай шәһәрендә чыга торган  «Атайсал» гәзите ндә хәбәрче  була.
1998 елда Башкорт дәүләт университетының Сибай институтына эшкә чакырыла һәм хезмәт эшчәнлеген «Укыту методикасы һәм рус филологиясе» кафедрасында укытучы булып дәвам итә. 2006 елдан Башкорт дәүләт университеты журналистика кафедрасында доцент вазифасын башкара.
Сылтамалар
https://bash.rbsmi.ru/articles/b-y-k-e-e-g-75/u-yshty-y-nle-yylya-ma-y/
Калканҗык (Ширван)
Калканҗык (Kalkancık) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Сиирт иле Ширван илчесенә караган бер авыл (köy).
Монти-Ореби
Монти-Ореби — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Параиба штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Гонокаа (Гавай)
Гонокаа  — Америка Кушма Штатларының Гавай штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Гонокаа халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
IC 480
IC 480 —  чикләрендә урнашкан.
(15254) 1990 QM4
(15254) 1990 QM4 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1990 елның 23 августында Генри Хольт тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1990 QM4» саналган.
Татарстан китап нәшрияты аудиокитаплары
Монда Татарстан китап нәшрияты яздырган татарча аудиокитапларга сылтамалар тупланыла.
Альбон
Альбон — Франциянең Дром департаментында урнашкан коммуна.
Жильская Шайма
Жильская Шайма — Россия территориясеннән ага торган елга. Кострома өлкәсе, Киров өлкәсе, Түбән Новгород өлкәсе, Вологда өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Ветлуга елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 38 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Идел бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Идел елгасы кушылдыклары бассейны, елга бассейны — (Югары) Идел Куйбышев сусаклагычына кадәр (Ука бассейныннан тыш).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Күчүктопча (Вираншеһир)
Күчүктопча (Küçüktopça) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Шанлыурфа иле Вираншеһир илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Яков Гиршман
Яков Гиршман (Яков Моисей улы Гиршман,, — , ) — СССР музыка белгече, Казан консерватриясе профессоры, РСФСРның атказанган сәнгать эшлеклесе (1984).
Риджкрест (Калифорния)
Риджкрест  — Америка Кушма Штатларының Калифорния штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Риджкрест шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Пискляки
Пискляки — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Вопака (шәһәр, Висконсин)
Вопака  — Америка Кушма Штатларының Висконсин штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Төмән (гаскәр)
Төмән яки латин алынма дивизия (латинча divisio — бүлек) — күп илләр хәрби көчләрендә төп тактик (коры җир гаскәрләре) яки оператив-тактик (флот, авиация, стратегик максатлы ракета гаскәрләре) берләшмә. Гадәттә идарә (штаб), хәрби бүлекләр һәм бүлекчәләрдән тора. Татар тарихында иң эре хәрби берләшмә - 10 меңле төмән 13 гасырдан билгеле. Нәкъ шушы атама буенча Татар Себер ханлыгының башкаласы Төмән дип йөртелгән.
Вопака (шәһәр, Висконсин)
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Төмән (гаскәр)
Төмән полк кебек эчендәге өстен булган гаскәр төре, башкарылган бурычлар (һөҗүм, бетерү) буенча атала.
Гадәттә төмән штаб, полклар, бригадалар һәм аерым хәрби бүлекчәләрдән (төмән комплектыннан) тора. Төмән комплектына командирга буйсынган батальоннар, дивизионнар, роталар, сугыш тәэмин итү батареяләре, тыл тәэмин итү хезмәте, ут белән  яклау бүлеге керә.
Тарихында Россиядә, Фpaнcадә, Юнанстанда төмән полклардан тора, Әᴍᴎpикə Кушма Штатларыта, Исраилдә, Алманиядә бригадалардан тора.
Тарих
Рим империясе чорында заманча төмән төшенчәсенә легион туры килә, 6 меңле легион җиңел атлы гаскәр бүлекчәләре (манипула), авыр атлы гаскәр бүлекчәләре һәм җәяүле гаскәрдән тора.
Татар ханлыкларында нәкъ төмән төшенчәсе кулланыла, ул көнбатыштагы дивизия сүзенә туры килә. Татар төмәне 10 000 хәрби җайдактан тора (көнбатыштагы кавалерия дивизиясенә туры килә).
Борынгы Кытайда охшаш хәрби берләшмә җүн дип йөртелгән, ул 12 500 гаскәридән тора, җүн 5 си (2500 кеше) бүлегеннән тора.
Яypyпaда дивизия төшенчәсе 17 гасырда Фpaнcадә барлыкка килә, Россиядә 18 гасырда булдырыла. Татар тарихында төмән берләшмәсе 12-13 гасырда килеп чыга, моңарчы Идел буе Болгары дәүләтендә иң эре хәрби берләшмәгә чирү сүзе туры килгән.
Ататүрк (Айдынҗык)
Ататүрк (Atatürk) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Мерсин иле Айдынҗык илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Вулкан (Лоевский районы)
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Снядово (Мазовия воеводалыгы)
Снядово  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Суховская (Язевка кушылдыгы)
Суховская — Россия территориясеннән ага торган елга. Төмән өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Язевка елгасының сул ярыннан 18 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 28 км.
Снядово (Мазовия воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Суховская (Язевка кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Тубыл елгасы, Есет елгасы кушылган урындан тамагына чаклы, Тура һәм Тауда елгаларын кертмичә. Кече елга бассейны — Тубыл, елга бассейны — Иртеш.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Торрехонсильо-дель-Рей
Торрехонсильо-дель-Рей — Испаниянең Куэнка провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Даровица
Даровица (Даровица) — Киров өлкәсенең Котельнич районында урнашкан тимер юл станциясе.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
Белнака
Белнака — Румыниянең Бихор жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кавало Морто (Кьети)
Географиясе
Кавало Морто Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
(7826) Kinugasa
(7826) Kinugasa — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Бонезе
Бонезе (Bonese) — Алманиянең Саксония-Анхальт җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Монти-Санту (Баия)
Монти-Санту  — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Баия штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Ксенжно (Браневский повяты)
Ксенжно  — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
HD157915
HD157915 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Уришор
Уришор — Румыниянең Клуж жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Жулвино (Каменский повяты)
Жулвино  — Польшаның Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
(15255) 1990 QQ8
(15255) 1990 QQ8 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1990 елның 16 августында Эрик Эльст тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1990 QQ8» саналган.
Ирья
Ирья — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елга Сатыгинский Туман күле    кушыла. Елга озынлыгы 19 км.
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Рус теленнән татар теленә тәрҗемәләр
Русия империясе
1917 елдагы революциягә кадәр сәләтле татар тәрҗемәчеләре төркеме өлгереп җитте. Аларның арасында таныклы әдипләр: И. Богданов, Д. Гобәйди, Г. Камал, С. Рахманколый, Р. Рәкыйпов, Г. Рәфикый, С. Сүнчәләй, Мәрҗани (М. Галәү), Ибраһим Кулиев һ.б. булалар. Иҗтимагый, фәлсәфи, әхлакый, педагогик, гыйльми мәсьәләләргә, драма әсәрләренә (трагедия, комедия, драма, водевиль, мелодрама һ.б.), нәсергә (иҗтимагый һәм схоластик повесть, новелла, лирик нәсер), шигърияткә (баллада, сонет, әкият, поэма) нык кызыксыну булган.
Революциягә кадәр ясалган тәрҗемәләрдән күпләр кулъязма хәлендә калып яталар. Л.Н. Толстойның «Яңадан туу» («Воскресение»), М. Горькийның «Ана» («Мать»), «Җансыз өй язмалары» (? «Записки из мертвого дома»), Ф.М. Достоевскийның «Җинаять һәм җәза» («Преступление и наказание») һ.б. әсәрләренең тәрҗемә ителүләре мәгълүм.
Советлар Берлеге
Революциядән соң тәрҗемә ителгән әсәрләрнең исәбе арта, әмма яңа татар тәрҗемәчеләрендә еш кына белем һәм тәҗрибә җитешмәгән. Шуңа күрә 60–80 елларда гына иҗади тәржемәләр килеп чыгалар. Сәләтле тәрҗемәчеләр К. Миңлебаев, Т. Нурмөхәммәтов, Н. Арсланов, Зөлфәт һ.б. үзләрен ачып күрсәтәләр.
Тәрҗемәчеләр роман жанрын тәрҗемә итәргә дә җөрьәт итәләр, өстәвенә эре, стилендәге романнарны: А.Н. Толстойның «Михнәтле заман» («Хождение по мукам», 1976–79), В.Я. Шишковның «Хәсрәт дәрьясы» («Угрюм-река», 1963), М.А. Шолоховның «Тын Дон» («Тихий Дон», 1962–64), К.М. Симоновның «Исәннәр һәм үлеләр» («Живые и мертвые», 1984) һ.б.
Тәрҗемәләр үсешенең тарихи-хронологик юнәлеше иҗтимагый тематикадан каһарманның эчке дөньясына була. Сиксәненче еллардан яшь нәсер язучылар һәм шагыйрләр әсәрләренең (фельетон, юмореска, хикәя) тәрҗемәләре ешрак күренә башлаганнар, гомумән алганда алар район һәм республика газеталарының битләрендә басылалар.
Тәфсиллек
1898 елдан башлап (Лермонтов М.Ю. «Гашыйк-Гарип» («Ашик-Кериб»)) 1928 елга кадәр татар теленә ителгән тәрҗемәләр гарәп язуында бастырганнар. 1928 елдан башлап 1939 елга кадәр — Яңалиф язуында. 1939 елдан (Маяковский В.В. «Владимир Ильич Ленин») хәзергә кадәр — кирилл язуында. Тәрҗемәләр гел Казанда бастылганнар. Дөрестән дә 1920 елга кадәр шулай ук Уфада, Ырынбурда, Әстерханда, Троицкида — барысы 13 басма гарәп язуында чыкты.
Имаметдинов
Имаметдинов — фамилия.
Григорий Глинский
Григори Глински (Григори Николай улы Глински,, — , ) — химик, фәннәр докторы (1877), Казан университеты профессоры.
Амбоний
Амбоний — Франциянең Дром департаментында урнашкан коммуна.
IC 481
IC 481 —  чикләрендә урнашкан.
Тавиры
Әлеге күк җисеме Индекс каталогының оригиналь басмасы исемлегенә керә. Шулай ук бу космик объект башка каталогларда буларак та сурәтләнә.
Новий Косцюл
Новий Косцюл — Польшаның Түбән Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Кумужъял
Халык
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (100%).
Максим Глухов
Максим Глухов (Мәкчем Чтапан улы Глухов-Нугайбәк,, — , ) — СССР һәм РФ язучысы, тарихчы, туган якны өйрәнүче, философ, тарих фәннәре нәмзәте (1974).
Кастанье (Франция)
Кастанье (Castagniers) — Франциянең Диңгез буе Альплары департаментына караган коммуна.
Вопан (шәһәр, Висконсин)
Вопан  — Америка Кушма Штатларының Висконсин штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(15256) 1990 RD1
(15256) 1990 RD1 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1990 елның 14 сентябрендә Генри Хольт тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1990 RD1» саналган.
Калканкале (Акьяка)
Калканкале (Kalkankale) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Карс иле Акьяка илчесенә караган бер авыл (köy).
Гоному (Гавай)
Гоному  — Америка Кушма Штатларының Гавай штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Гоному халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Бок (Альтмарк)
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сулы Әтәләм
Сулы Әтәләм (Сырой Аталям) — Россия территориясеннән ага торган елга. Башкортстан биләмәләрендә ага. Җегәзе елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 14 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Агыйдел, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Пискорув
Пискорув — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Урта Йорткүл
Урта Йорткүл — Татарстан Республикасының Спаск районындагы авыл.
Почта индексы — 422862.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.7 °C.
Белнака-Гроши
Белнака-Гроши — Румыниянең Бихор жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Фәрд
Фәрд (икеюллык) — Шәрык шигъриятендә иң кечкенә жанр атамасы. Бербөтен фикер мөстәкыйль икеюллык шигырьдә гәүдәләндерелә. Гадәттә фәрд өчен афористик яңгыраш хас.
Рифмалашуы аа шәкелендә (сирәк кенә булса да, аб схемасыда очрый).
Татар шигъриятендә Сәйф Сараи, Габдулла Тукай, Дәрдемәнд, Равил Фәйзуллин һәм башка шагыйрьләр фәрдәләрне кулланганнар.
Торрубия-дель-Кампо
Торрубия-дель-Кампо — Испаниянең Куэнка провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Риалто (Калифорния)
Риалто  — Америка Кушма Штатларының Калифорния штатында урнашкан шәһәр.
Андрей Гнелицкий
Андрей Гнелиски (Андрей Владимир улы Гнелиски,, — , ) — РФ спортчысы (рус шашкалары), тренер, РФнвң спорт остасы (2005), 1987 елдан соң туган яшьләр арасында дөнья чемпионы (2002).
Риалто (Калифорния)
Тарихы
Риалто шәһәре  елда нигезләнгән.
Сылтамалар
Ріалто (Каліфорнія)
Вусав
Вусав (Вусаў ) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Лельчыцкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Снядувко
Снядувко — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Ататүрк (Мезитли)
Ататүрк (Atatürk) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Мерсин иле Мезитли илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Монти-Санту-ди-Минас
Монти-Санту-ди-Минас — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Минас-Жерайс штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Дмитрий Гольдһаммер
Дмитри Гольдһаммер (Дмитри Александр улы Гольдһаммер,, — , ) — физик, физика-математика фәннәре докторы (1897), Казан универстеты ректоры вазыйфларын башкаручы (1916).
Кавало Морто (Козенца)
Кавало Морто — Италиянең Калабрия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Кавало Морто Апеннин ярымутравының көньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан көньяк-көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Уильямс (округ, Төньяк Дакота)
Уильямс — Америка Кушма Штатларының Төньяк Дакота штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Уиллистон шәһәре.
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1891 елда оештырыла.
Халкы
2019 елда халык саны 33 349 кеше тәшкил иткән.
Территориясе
Округ мәйданы 5563 / 5379 км² тәшкил итә.
Кужентник
Кужентник — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Сәяс Гыйматдинов
Сәяс Гыйматдинев (Сәяс Кыям улы Гыйматдинев,, — , ) — фирка-дәүләт эшлеклесе, РСФСРның атказанган авыл хуҗалыгы хезмәткәре, СБКФның Лихославль район комитетының 1 нче сәркатибе (1960-196?), Калинин өлкә башкармасы рәисе урынбасары (1968-1975), 1975 елдан ТАССРда: «Овощепром» тресты директоры, «Татплодоовощпром» агросәнәгать берләшмәсе башлыгы, ТАССР агросәнәгать комитеты рәисе урынбасары.
Биографиясе
Сәяс Кыям улы Гыйматдинов гаиләдә икенче бала була, өлкәнрәге ― абыйсы Габбас.
1949 елда Чирмешән урта мәктәбен тәмамлый.
1953 елда Казан авиация институтын уңышлы тәмамлый, СССР Авиация сәнәгате министрлыгы фәнни-тикшеренү институтына (Мәскәү шәһәре) җибәрелә. Җирнең беренче юлдашын радиоэлемтә белән тәэмин итү эшендә катнаша.
1955 елда партиягә керә. Шул ук елны КПССның Мәскәү шәһәр комитеты карары белән «утыз меңлек» нең берсе булып Калинин өлкәсенең (хәзер — Тверь) Брус районына җибәрелә, анда артта калган «Верный путь» колхозын җитәкли. Хуҗалыктагы эшләр шултиклем тиз китә ки, аңа күрше «Коллективный труд», «Новый мир» һәм «Кызыл Байрак» (барлыгы 16 торак пункт) колхозчылары кушыла.
Ул теплица хуҗалыгын үстерүгә аерым игътибар бирә. 1983 елда теплицаларның гомуми мәйданы 110 гектар, шуның 70-е - кышкы. Чагыштыру өчен: КПССның Үзәк комитеты каршында эшләгән «Белая дача» Мәскәү өлкәсенең теплица комбинатында теплицаларның мәйданы 48 гектар, ә Казанда — 50 гектар була. «Майский» (Казан янындагы Осиново бистәсе) һәм «Весенний» (Яр Чаллы) комбинатларында уңыш бер квадрат метрдан 32-33 килограммга җиткән. Хезмәткәрләр өчен йортлар төзелә, кирәкле барлык инфраструктура — балалар бакчалары, мәктәпләр, кибетләр, даруханәләр төзекләндерелә. Аның каршында меңләгән фатир, дистәдән артык урта мәктәп, дистәләгән балалар бакчасы төзелгән. Бүгенге көндә уңышлы эшләүче эре терлекчелек комплекслары төзелә. Асфальт юллар, газүткәргечләр салына.
1978 елдан башлап «Татплодоовощпром» хуҗалыклары базасында КПССның Үзәк Комитеты һәм СССР Министрлар Советы инициативасы белән тәҗрибә өйрәнү буенча бөтенроссия һәм бөтенсоюз семинарлары үткәрелә.
1980 еллар башында «Татплодоовощпром» составына 39 совхоз һәм җиләк-җимешчелек хуҗалыклары керә, вакытлар узу белән аларның саны 45кә кадәр арткан. Берләштерелгән сәүдә челтәренә керүче яңа кибетләр реконструкцияләнә һәм төзелә. Ул вакытта Сәяс Кыям улы бер үк вакытта Татарстан АССР Дәүләт Агропромы рәисе урынбасары вазыйфаларын да башкара.
1981-1985 елларда 50 мең тонна яшелчә саклауга исәпләнгән яшелчә базалары төзелә.
1986 елда Сәяс Кыям улы сәламәтлеге буенча пенсиягә чыга. Казан дәүләт финанс-икътисад институты ректоры Наил Гиндулла улы Хәйруллин үтенече буенча ул әле ун ел өлкән фәнни хезмәткәр, аннары — консультант булып эшли.
Коростелева (Эрбет шәһәр бүлгесе)
Коростелева (Коростелева) — Свердловск өлкәсенең Ирбит шәһәр округы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
Андансетт
Андансетт — Франциянең Дром департаментында урнашкан коммуна.
Жулвино (Хощенский повяты)
Жулвино  — Польшаның Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
IC 482
IC 482 —  чикләрендә урнашкан.
Тавиры
Әлеге күк җисеме Индекс каталогының оригиналь басмасы исемлегенә керә. Шулай ук бу космик объект башка каталогларда буларак та сурәтләнә.
Күчүктуй (Пасинлер)
Күчүктуй (Küçüktuy) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Эрзурум иле Пасинлер илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Новий Сьлешув
Новий Сьлешув — Польшаның Түбән Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Как
Как, кагыт — төрки халыкларның татлы ризыгы.
Как кою ысуллары
Җимеш-җиләкле быктырып, сөзеп, иләк аша үткәреп, майлы тактага юка гына итеп җәеп куялар да саф һавада киптерәләр (Башкортстанның кайбер районнарында алдан сөттә кайнаталар), берничә көн яхшы җилләтелгән урында яки җылы җиллек киптерәләр (яки каклыйлар).
Шулай ук җиләкне киптермичә изеп, как кою да кулланыла.
Әзер какны төрәләр һәм чәй табынына куялар. Какны шулай ук тәм бирү өчен чәйгә кушалар. Ураза вакытында кайвакыт как белән авыз ачалар.
Eurovision җыр бәйгесе 2017
Eurovision җыр бәйгесе (Eurovision Song Contest 2017; Concours Eurovision de la chanson 2017; укр. Пісенний конкурс Євробачення 2017)  — Украина, Киев шәһәрендә узган 62-нче «Eurovision» җыр бәйгесе. Ил моңарчы Стокһольм (Швеция) шәһәрендә узган «Eurovision-2016» бәйгесендз җиңүче булды. Җамала «1944» дигән җыр белән 534 балл җыйды. Ярымфиналлар 2017-нче елның 9-нчы, 11-нче майда, ә бәйгенең финалы 13-нче майда узган. Украина бәйгене икенче тапкыр үткәрә — беренчесе 2005 елда булды.
Бәйгедә «Amar pelos dois» җыры белән португал җырчысы Салвадор Собрал җиңү яулаган. Салвадор бәйге тарихында рекордлы 758 балл җыйган.
Ажен (Крёз)
Ажен — Франциянең Крёз департаментында урнашкан коммуна.
Зимуха
Зимуха — Россия территориясеннән ага торган елга. Кострома өлкәсе, Киров өлкәсе, Түбән Новгород өлкәсе, Вологда өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Нюрюг елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 29 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Идел бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Идел елгасы кушылдыклары бассейны, елга бассейны — (Югары) Идел Куйбышев сусаклагычына кадәр (Ука бассейныннан тыш).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
(15257) 1990 RQ8
Тарихы
1990 елның 15 сентябрендә Анри Дебеонь тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1990 RQ8» саналган.
(7827) 1992 QE2
(7827) 1992 QE2 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1992 елның 22 августында Генри Хольт тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1992 QE2» саналган.
Пищаць
Пищаць — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
HD157919
HD157919 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Мөсәддәс
Мөсәддәс (гарәп телендә — алтыюллык) — Шәрык әдәбиятында лирик әсәр атамасы. Ул алтыюллык строфалардан төзелә. Рифмалашу аааааа, ббббба,  ввввва ... шәкелендә. Гадәттә, строфадагы юллар цезура ярдәмендә ике кисәккә бүленә. Юлларның күпчелеге нигездә рәдифкә тәмамлана. Уртача строфалар саны — 4-10.
Мөсәддәстәге һәр строфаның ахыргы юлы бөтен шигырь өчен уртак. Гадәттә, соңгы строфада тәхәллүс кулланыла.
Татар әдәбиятында аерым жанр буларак кулланылмый. Ләкин охшыш төзелешле әсәрләр очрый (мәсәлән, Шәйхи Маннур).
Иҗат Сабитов
Иҗат Сабитов, Иҗат Хак улы Сабитов (1937 елның 15 декабре, ССРБ, РСФСР, Мәскәү өлкәсе, Воскресенск) — галим-математик-геометр, физика-математика фәннәре докторы (1997), Мәскәү дәүләт университеты профессоры (2005 елдан). М. В. Ломоносов премиясе лауреаты.
Тәрҗемәи хәле
1937 елның 15 декабрендә Мәскәү өлкәсе Воскресенск шәһәрендә өч балалы гаиләдә туган. Дин эшлеклесе һәм мәгърифәтче Сәрвәретдин Мифтахетдин улы Сабитовның (1862—1916 елдан соң) оныгы. Әтисе Хак Сәрвәретдин улы Бөек Ватан сугышына алынгач (фронттан кайткач әтисе авыл клубы мөдире булып эшли, шигырьләр һәм пьесалар яза, аларны үзешчән артистлар көче белән куя, тирә-юньдәге авылларда коллектив белән чыгыш ясый, китапханә ача), укытучы булган әнисе белән Ырынбур өлкәсе (1938—1957 елларда Чкалов өлкәсе) (хәзерге Александровка районы Зелёная Роща авыл җирлегенә керүче) Канчыр авылына эвакуацияләнә. Әлеге авылда башлангыч, район үзәгендә урта мәктәпне (көмеш медальгә), 1959 елда Дүшәнбе шәһәрендәге В. И. Ленин исемендәге Таҗик дәүләт университетының (2008 елдан ) физика-математика факультетының математика бүлеген бик яхшы билгеләргә тәмамлаган. Ике ел әлеге университетның математик анализ кафедрасында ассистент булып эшли. 1961 елда Ереванда бөтенсоюз конферениясендә, 1961 елда Ленинградта математиклар съездында катнаша. Ленинградта узган съезда профессор белән таныша.
Н. В. Ефимов йогынтысында И. Х. Сабитовның гыйльми тикшеренүләренең төп темасы геометрия була. 1961 елда Мәскәү дәүләт университетына Н. В. Ефимов җитәкчелегендә аспирантурага керә. 1965 елда «Поверхности Дарбу в теории бесконечно малых изгибаний» темасына кандидатлык, 1997 елда «Изометрические отображения, изгибания и объёмы в метрической теории поверхностей» темасына докторлык диссертацияләре яклаган. 2005 елда профессор дәрәҗәсе бирелгән. Мәскәү дәүләт университетының механика-математика факультетының математик анализ кафедрасында укыта. Чакырылган докладчы буларак, күп кенә халыкара конференцияләрдә чыгыш ясаган һәм дөньяның әйдәп баручы университетларында һәм фәнни үзәкләрендә: Австрия, Болгария, Бразилия, Алмания, Маҗарстан, Израиль, Италия, Польша, АКШ, Төркия, Украина, Франция, Швейцариядә һ. б. тикшеренүләр белән шөгыльләнү мөмкинлеге алган.
100 гә якын фәнни хезмәт авторы.
Иҗат Хак улы туган татар телен, берничә чит тел, шулай ук элеккеге СССР халыклары телләрен белә. Математика буенча берничә китапны инглиз Һәм француз телләреннән тәрҗемә иткән. Күпкырлыкларның күләмнәре турында популяр брошюрасы татар телендә нәшер ителгән. Ул Көнбатыш һәм Көнчыгыш классик әдәбиятын һәм поэзиясен белә һәм ярата, үзе дә (нигездә татар телендә) шигырьләр яза. Аның берничә шигыре композиторлар тарафыннан көйгә салынган һәм татар эстрадасында уңыш белән башкарыла. Әдәбият белән мавыгуны ул Муса Җәлил белән таныш булган, халык иҗаты белән кызыксынган әтисеннән мирас итеп алган.
Бабасы күренекле дин эшлеклесе һәм мәгърифәтчесе, имам-хатиб һәм мөдәррис Сәрвәретдин Мифтахетдин улы Сабитовның (1862-1916 елдан соң) мирасын танытыр өчен җан ата. Аның тырышлыгы белән хәзрәтнең исеме Татар энциклопедиясенә кертелгән (V том; Казан, 2011). .
Гаиләсе
Хатыны — Людмила Вячеславовна, уллары — Эрик һәм Денис.
Тап (Тубыл кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Тубыл елгасы, Есет елгасы кушылган урындан тамагына чаклы, Тура һәм Тауда елгаларын кертмичә. Кече елга бассейны — Тубыл, елга бассейны — Иртеш.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Робагый
Робагый, шулай да әрбагый, ырбагый ( — дүртләтелгән) — дүртьюллык шигырь, Шәрык шигъриятендә киң таралган лирик жанр. Әлеге дүртьюллык логик-интонацион яктан тәмамланган фикер-хисне белдерергә, мөстәкыйль кулланылырга тиеш.
Тарих
Жанр IX-X гасыр да фарсы әдәбиятында Ханзалы Бәдгиси, Рудаки, Әбү Шакир Бәлхи шагырьләренең иҗатында формалаша. XI гасырның мәшһүр астрономы Гомәр Хәйям 300гә якын робагый иҗат иткән. Мәхмүд Кашгарый ның "Диван" ында кайбер дүртъюллыклар робагый жанрына карый.
Робагый Урта гасырлар да Шәрык мәдәниятында зур урын алып торган классик жанрларының берсе. Фарсы шигърияте классигы Гомәр Хәйям нәкъ үзенең робагыйлары белән мәшһүр. Элитар жанр буларак, робагый Алтын Урда һәм Казан ханлыгы ның хан-вәзирләр сарайларында уен коралларына кушылып башкарыла. Казан ханлыгы җимерелү белән татарларда халык авыз иҗаты сафларына керә.
Тасвирлама
Жанрда төрки халыкларда киң таралган рәдиф алымы киң кулланыла. Эчтәлек буенча робагыйлар гадәттә фәлсәфи, гыйшкый, әхлакый характерлы. Нигезендә гаруз метрикасында иҗат ителгән. Иң борынгы фарсы мисаллары музыка белән бергә иҗат ителгән, уен коралларына кушылып чыгарылган. Жанрның рифмалашу кануннары ААБА яки АААА, АБАБ, ААББ, АББА схемаларыннан гыйбарәт.
Урия
Урия — Румыниянең Олт жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.