cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Шайәст нә-шайәст
Шайәст нә-Шайәст (Урта фарсы телендә: "Кылынырга тиешле һәм кылынырга тиешле түгел") ул 8-енче/9-ынчы гасыр Зәрдөштлек Урта Фарсы телендә гомумән церемонияләр һәм дини темалар турында башка билгеләмәләр белән гөнаһ һәм пычрануга караган төрле законнар тупланмасы. Текстта якынча 13 500 сүз бар. Бу тупланманың эчтәлеге бик төрле темаларга, әмма төп аңлатылган темалар булып гөнаһлар һәм яхшы эшләр, пычрануларга юлыкмау саклану чаралары, церемонияләр һәм йолалар детальләре, Гаталарның мистик билгеләмәләре һәм изге мәхлукатларны мактау тора.
Анна Коробова
Анна Коробова (Анна Геннади кызы Коробова,, — , ) — РФ биатлончысы, РФның спорт остасы, Россия чемпионы (2008).
Любехув-Дольни
Любехув-Дольни — Польшаның Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Ратовице (Түбән Силезия воеводалыгы)
Ратовице  — Польшаның Түбән Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Наперки
Наперки — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Вулф-Саммит (Көнбатыш Виргиния)
Вулф-Саммит  — Америка Кушма Штатларының Көнбатыш Виргиния штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Вулф-Саммит халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ашагыөренҗик (Назилли)
Ашагыөренҗик (Aşağıörencik) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Айдын иле Назилли илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Клайнпашлебен
Клайнпашлебен (Kleinpaschleben) — Алманиянең Саксония-Анхальт җирендә урнашкан коммуна.
Гавиленд (Канзас)
Гавиленд  — Америка Кушма Штатларының Канзас штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Гавиленд шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Fyuçers
Fyuçers (inglizçä futures) — çığarılma finans qoralı, töp aktivnıñ alu-satu standart waqıtlı birja kontraktı, bügenge bilgelängän bäyädä kiläçäktäge kürsätelgän waqıtta nindider aktiv miqdarın satu yäki alu şartların bilgeläp quyu turında kileşü.
Fyuçers - forward kontraktınıñ ber töre bulıp qarala, läkin alar arasında ayırması bar: forward - ber tapqır birjadan tış kileşü, ä fyuçers kontraktı - birjada satıla torğan häm qabatlana torğan täqdim.
XIX ğasırdan qullanıla.
Variatsion marja
Variatsion marja - açılğan yäki yabılğan kontraktlarnıñ tabışı yäki zıyanı kön sayın isäpläp çığaru marjası.
Depozit marjası
Depozit marjası(Initial margin)- başlanğıç marja yäki iminiät tä'min itüe - fyuçers açılğanda birja alğan qaytarıluçan iminiät tüläwe. Ğädättä baza aktivınıñ 2-10% na tigez.
Биниш
Биниш — Румыниянең Караш-Северин жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Фирминиш
Фирминиш — Румыниянең Селаж жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сент-Аньян-ан-Веркор
Сент-Аньян-ан-Веркор — Франциянең Дром департаментында урнашкан коммуна.
Бомонт (Техас)
Бомонт  — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Бомонт шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Параизу-ду-Токантинс
Параизу-ду-Токантинс — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Токантис штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
(15557) Kimcochran
(15557) Kimcochran — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
2000 елның 2 апрелендә Spacewatch тарафыннан Китт-Пик обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «2000 GV» саналган.
Тонга
Тонга патшалыгы, дөрес әйтелеше Тоңа патшалыгы (тонг. Tonga, [ˈtoŋa]) — Тын океанда урнашкан Полинезиядәге дәүләт, 169 утрауны тәшкил итә, шуларның 36ы - халык. Гомуми өслек мәйданы якынча 750 квадрат километр (290 кв.м), Тыныч океанның көньягында 700 000 квадрат километрдан артык таралган. 2016 елга дәүләтнең 100651 кеше яшәгән,  шуларның 70% төп Тонгатапу утравында яши.
Тарасовское Раменье
Тарасовское Раменье (Тарасовское Раменье) — Киров өлкәсенең Подосиновец районында урнашкан авыл.
Тонга
Географик урнашуы
Тонга - Тын океанында урнашкан дәүләт, Фиҗидан көньяк-көнчыгышка таба урнашкан. Өч төп төркем: Тонгатапу, Хаапай һәм Вавау формалаштыручы 150 дән артык утраулардан тора. Ил чылбыр булып төньяктан көньякка таба сузылган.
Тарасовское Раменье
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Тонга
Географик урнашуы
Тонга төньяк-көньяк сызыкта якынча 800 километр (500 миль) уза. Ул төньяк-көнбатышка Фиджи һәм Валлис һәм Футуна (Франция), төньяк-көнчыгышка Самоа, көнчыгышка Ниу (бу чит ил территориясе), Кермадек (Яңа Зеландия өлеше) көньяк-көнбатышка, һәм Яңа Каледония (Франция) белән әйләндереп алынган. ) һәм Вануату ерак көнбатышка. Бу Яңа Зеландиянең Төньяк утравыннан якынча 1800 километр ераклыкта.
Тарасовское Раменье
Халык
Халык саны динамикасы:
Тонга
Мәйданы
Тонга мәйданы 748 кв. км алып тора.
Тарасовское Раменье
Халык
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
Тонга
Дәүләт төзелеше
Тонга - конституцион монархия. Дәүләтнең башы - кәрүл ТаƟфə'ахау Тупоу IV (1965 елның 16 декабреннан бирле хөкем итә). Хөкүмәтнең башы - премьер-министр. Ил Милләтләр Дуслыгына керә.
Рельеф
Көнбатыш түтәлнең күпчелек утраулары диңгез дәрәҗәсеннән шактый өстәрәк урнашкан.
Климат
Климат йомшак, уртача температура +24°С һәм уртача явым-төшемнәр нормасы 1905 мм.
Туфраклар һәм үсемлекләр
Иң эре утраулар күп санлы пальмалар белән капланган.
Хайваннар дөньясы
Күп кош төрләре, утрауларда шулай ук ярканатның (летучая мышь) сирәк төре очрый, ул очучы төлке дип атала.
Халкы һәм теле
Халкы 108 мең кеше, халыкның уртача тыгызлыгы 1 кв. км - га 144 кеше. Этник төркемнәр: тонгалылар - 98%, башка полинезиялеләр, Яypyпaлылар. Телләр: тонга теле, инглиз теле (икесе дә дәүләт теле).
Дин
Тонгада өстенлекле дин  булып торучы христианлыкның төрле формаларын тотучы  диндарлар ил халкының 96 % ын тәшкил итә, шул исәптән, методистлар - 47 %, католиклар - 14 %, Ирекле Тонга Чиркәве тарафдарлары - 14 %, мормоннар (яки Соңгы Көннәр изгеләре) - 9 %, Тонга Чиркәве тарафдарлары - 9%.
Кыскача тарихи тасвирлама
Утрауларда беренче Яypyпaлылар булып XVII гасыр башында Голландиялеләр булган. Шуннан соң ике гасыр дәвамында утрауларга күп диңгезчеләр төшкән, шул исәптән Абель Янсоон Тасман һәм җеймс Кук. 1845 елда Тонгада күп санлы граждан сугышлары беткән һәм ил конституцион монархия булып киткән. Яypyпa илләре дәүләтнең нейтралитетын таныганнар. Әмма, 1899 елның 14 ноябре Германия-Британия килешүе буенча Тонга Бөекбритания протектораты булган, бу 1900 елның 18 маенда булган. 1970 елның 4 июненда ил бәйсезлек яулаган.
Кыскача икътисади тасвирлама
Икътисадның нигезе - авыл хуҗалыгы. Төп экспорт авыл хуҗалыгы культуралары: пальмасы, бананнар; төп азык-төлек культуралары - батат, маниок, ямс, таро. Урман кисүе. Балыкчылык. Авыл хуҗалыгы чималы эшкәртүе. Чит ил туризмы. Копра, бананнар, мае, ваниль экспорты. Акча берәмлеге - паанга.
Дакс
Дакс — Франциянең Ланда департаментында урнашкан коммуна.
Тонга
Мәдәният һәм мигъмарият
Нукуалофа Патша (кәрүл) сарае (1865-1867).
Загацце (Ельский районы)
Загацце  (Загацце ) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Ельский район районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Кирога (Луго)
Кирога — Испаниянең Луго провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Льюис (округ, Миссури)
Льюис — Америка Кушма Штатларының Миссури штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Монтиселло шәһәре.
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1833 елда оештырыла.
Халкы
2019 елда халык саны 9791 кеше тәшкил иткән.
Кликен
Кликен (Klieken) — Алманиянең Саксония-Анхальт җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
HD163526
HD163526 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Каза Маркезе (Павия)
Каза Маркезе — Италиянең Ломбардия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Каза Маркезе Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Олыс
300px|мини|уңда|Алтын Урда 14 гасырда Олыс — халык һәм дәүләт төшенчәсен билгеләүче төрки һәм монгол иҗтимагый термины.
Шулай ук урда, гаскәр төшенчәсен билгели, дәүләт яки ил сүзләренә туры килә. Чыңгызхан империясендә олыс - дәүләтнең өлешен билгеләгән, тарихта Җүчи (Алтын Урда) һәм Чагатай олыслары мәшһүр булган.
Этимологиясе
Урда сүзе - урта, үзәк төрки сүзеннән чыккан, чөнки бар дәүләтләр үзәкләштерелгән булган.
Улус – кайбер әдәбиятта олыс дип языла, ләкин сөйләм телендә чагылыш тапмый.
ОЛЫС[ŏлŏс] «большая область, страна, владение» < гом. төрки улус id. к. Улус. Бу сүз хәз. көндә әдәбиятта ошбу рәвештә язылса да – бу хәл гом. төрки сүзне ясалма татарчалаштыру гына, чөнки татар гом. халык телендә мондый әйтелеш булмаган. Гомумән, мондый «яңа» татарчалаштыруларга (чаг. ш. ук угор > угыр һ.б.) без каршы: алар тарихны бозып күрсәтә башлый.
Административ термин
1920-1943 елларда Калмыкиядә район атамасына олыс сүзе кулланыла.
Бүгенге Россиядә Бурятиядә авыллар һәм Якутиядә авыл хуҗалыгы районнары олыс дип атала.
Аржанг Дию
Аржанг Дию (Фарсы телендә: ارژنگ دیو) - ул Шаһнамә персонажы; ул Рөстәмнең Җиде Хезмәтләрендә Мазендеранның баш Дию шәйтаны. Ахыр чиктә Рөстәм аны үтергән һәм Кэй Кавусны коткарган.
(8227) 1996 VD4
Тарихы
1996 елның 8 ноябрендә BAO SCAP тарафыннан Синлун обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1996 VD4» саналган.
Түбән Тыхта
Түбән Тыхта — Россия территориясеннән ага торган елга. Кемерово өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы КАР/Об/2677/546/38 урнашкан. Елга озынлыгы 35 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Томь елгасы, Новокузнецк каласыннан Кемерово каласына чаклы,. Кече елга бассейны — Томь, елга бассейны — Об (өске өлеше) Иртеш кушылганга чаклы.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Антоний (Амфитеатров)
Антони (Яков Гавриил улы Амфитеатров,, — , ) — праваслау дин эшлеклесе, илаһият докторы (1848), Санкт-Петербург ФАнең шәрәфле әгъзасы, Киев руханилар академиясе риктыры (1841-185?), Чигирин (1858-1859) һәм Смоленск һәм Дорогобуж (1859-1866) епискобы, Казан һәм Зөя архиепискобы (1866-1879).
Сенниця-Ружана (Люблин воеводалыгы)
Сенниця-Ружана  — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Виль-сюр-Ирон
Виль-сюр-Ирон (Ville-sur-Yron) — Франциянең Мёрт һәм Мозель департаментына караган коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 11,30 км².
Ирвинг (Висконсин)
Ирвинг  — Америка Кушма Штатларының Висконсин штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Суль (Мазовия воеводалыгы)
Суль  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Ирвинг (Висконсин)
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Напивода
Напивода — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Кынык (Бозкыр)
Кынык (Kınık) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Конья иле Бозкыр илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Сущевка
Сущевка — Россия территориясеннән ага торган елга. Ярославль өлкәсе, Кострома өлкәсе, Иваново өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  ? елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 15 км.
Парайпаба
Парайпаба — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Сеара штатына карый.
Сущевка
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Идел бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Идел кушылдыклары бассейны Рыбинск сусаклагычыннан түбәнгә таба Ука кушылганчы, елга бассейны — (Югары) Идел Куйбышев сусаклагычына кадәр (Ука бассейныннан тыш).
Парайпаба
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Сущевка
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Ашагыпазар (Коркутэли)
Ашагыпазар (Aşağıpazar) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Анталья иле Коркутэли илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Любеш (Валецкий повяты)
Любеш  — Польшаның Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Сөндер
Сөндер — Россия территориясеннән ага торган елга. Чуашстан биләмәләрендә ага. Елга Идел елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 24 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Идел бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Идел елгасы кушылдыклары бассейны, елга бассейны — (Югары) Идел Куйбышев сусаклагычына кадәр (Ука елгасы бассейныннан тыш).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Рахув (Түбән Силезия воеводалыгы)
Рахув  — Польшаның Түбән Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Александр Антонов
Александр Антонов (Александр Валентин улы Антонов,, — , ) — дәүләт эшлеклесе, РФ ДКХнең Коми Җөмһүрияте (2009-2011) һәм Татарстан (2011-2013) буенча идарәләре башлыгы.
Иске Имән
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.9 °C.
Вилмиңтон
Вилмиңтон (Wilmington) — АКШның Төньяк Каролина штатында урнашкан шәһәр.
Тарих
1739 да нигезләнә.
Сент-Елали-ан-Руаян
Сент-Елали-ан-Руаян — Франциянең Дром департаментында урнашкан коммуна.
Карагөз (Ташлычай)
Карагөз (Karagöz) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Агры иле Ташлычай илчесенә караган бер авыл (köy).
(15558) 2000 GR2
(15558) 2000 GR2 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Кече Кондома
Кече Кондома — Россия территориясеннән ага торган елга. Кемерово өлкәсе, Алтай крае, Алтай Республикасы биләмәләрендә ага. Елга Кондома елгасының сул ярына тамагыннан 370 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 25 км.
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Доази
Доази — Франциянең Ланда департаментында урнашкан коммуна.
Корго
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Теофила фон Бодиско
Теофила Магда Евгения фон Бодиско (Theophile Magda Eugenie von Bodisco, кыз фамилиясе фон Вистингаузен, von Wistinghausen; ел,  —  ел, Шахен, хәзерге вакытта Линдау составында) — эстон-немец язучысы.
Ул табиб 1әм дәүләт эшлеклесе Карл Александр фон Вистингаузен (1826-1883) һәм аның хатыны графиня Адельгейд кызы (1849-1922).
Ул Эстляндия журналистлары белән хезмәттәшлек итә, Казанда 1890 елда аның И.фон Плайе  псевдонимы астында шигыре басылып чыга. 1895 нче елларда өлешчә Магда Каарсен (Magda Kaarsen) псевдонимы астында басыла. Очерклар һәм хикәяләр яза, 1901 нче елда Альтонда «Төньяк балкышы» (Nordlicht) дип исемләнгән бер пәрдәле пьесасы сәхнәләштерелә. 1910 нчы елның икенче яртысы - 1920 нче еллар башында үзенең романнары белән популярлык казана.
1918- нче елда революцион вакыйгалар башлангач, ул 1920-нче елларга кадәр Рига аша Германиягә кача, өлешчә Берлинда, өлешчә Таллинда яши. Элеккеге язу юлын "Тавышлы дөньядан" ("Из отзвучавшего мира") романы белән дәвам итә. "Доротея һәм аның шагыйре" романы ( Dorothee und ihr Dichter; Ревель чорын сурәтли. Бодиско романнарына эстетикада консерватив һәм идеологиядә патриархаль-сентименталь, затлы культура хас. 1927 елдан соң, ниһаять, ул Германиядә урнаша, Vossische Zeitung газетасы белән хезмәттәшлек итә. 1932 - 1939 елларда Бланкенбургта яши, гомеренең соңгы елларын Бодензеда үткәрә.
Григорий Ардаров
Григори Ардаров (Григори Павел улы Ардаров,, — , ) — актер, режиссер, ТАССРның һәм РСФСРның халык әртисе (1939, 1954), Казан дәүләт академия рус Зур драма театрының сәнгать җитәкчесе һәм баш режиссеры (1944-1946).
Гайко (Көнбатыш Виргиния)
Гайко  — Америка Кушма Штатларының Көнбатыш Виргиния штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Гайко халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Загацце (Жыткавицкий районы)
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Паракамби
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
(8228) 1996 YB2
(8228) 1996 YB2 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1996 елның 22 декабрендә BAO SCAP тарафыннан Синлун обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1996 YB2» саналган.
Фиртенуш
Фиртенуш — Румыниянең Харгита жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сентки
Сентки — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Клиц
Клиц — Румыниянең Селаж жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Тышкы сылтамалар
Кліц
Ацтеклар
Ацтеклар - Мексикада яшәүче, бигрәк тә нахуатль теле туган теле булган халык. Ацтек (Ацтекатль) нахуатль телендә «берәү Ацтланнан» дигәнне аңлата. Ацтлан - шул вакытның нахуатль телендә сөйләшүче халык мәдәнияте өчен мифологик урын.
Ацтеклар цивилизациясе XIV - XVI гасырларда, Месоамерика хронологиясендә соңгы пост-классик периодында Урта Американың шактый зур өлешен биләп торган.
Мехикаларның ышанулары буенча Мехико-Теночтитлан күл уртасындагы утрауда, Ацтланда урнашкан, һәм аның халкы ацтекатль дип аталган. Моннан ацтек сүзе килеп чыккан. Еш кына "ацтек" төшенчәсе Теночтитлан (хәзерге вакытта Мехико шәһәре урынында) Мехика кешеләрен аңлата.
Кайвакыт төшенчә шулай ук Теночтитланның ике мөһим шәһәр-дәүләтен - Техкокодагы Акольхуа һәм Тлакопандаг Тепанекны үз эченә ала, бу шәһәрләр бөтенесе бергә ацтекларның өчлек альянсын - "Ацтек империясен" тәшкил иткән.
13-нче гасырдан башлап, Мехико Үзәне Ацтек цивилизациясенең йөрәге булып торган: монда Техкоко Күлендәге утрауларда ацтекларның өчлек альянсының башкаласы Теночтитлан урнашкан. Өчлек альянсының сәяси гегемониясе Мехико Үзәненнән бик ерак җирләргә кадәр җиткән.
Халык какао эчемлеген яраткан, шуннан тыш какаоны төрле ризыклар ясауда кулланган. Ацтекларда акча ролен дә какао орлыклары үтәгәне билгеле. Хәтта акчаны ялганлап җирдән, яки балчыктан ясау очраклары да булган. Мисал өчен: бер корбан өчен «сыйфатлы» колның бөясе 4000 какао орлыгы булган.
1521 елда, Эрнан Кортес күп санлы нахуатль телендә сөйләшүче союздашлары белән бергә, Теночтитланны яулап ала һәм ацтек өчлек альянсын тар-мар итә. Ацтекларның башкалалары урынында яңа шәһәргә - Мехикога нигез салына.
Андрей Арендт
Андрей Арендт (Андрей Фөдор улы Арендт,, — , ) — табиб, хакыйкый дәүләт киңәшчесе (1857), Таврия губерна табиб башкармасы инспекторы.
Бинтеу
Бинтеу — Румыниянең Арджеш жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Каза Маркети (Модена)
Каза Маркети — Италиянең Эмилия-Романья төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Каза Маркети Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Сент-Ефеми-сюр-Увез
Сент-Ефеми-сюр-Увез — Франциянең Дром департаментында урнашкан коммуна.
Пионерски (Свердловск өлкәсе)
Пионерский (Пионерский) — Свердловск өлкәсенең Ирбит шәһәр округы составына керүче шәһәр тибындагы бистә.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар, татарлар һ.б.
Сульбини
Сульбини — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Фрума Арест
Фрума Арест (Фрума Абрам кызы Арест,, — , ) — СССР геофизигы, гравиметрия һәм гравиметрика картография өлкәләрендә белгеч, ТөрССРның атказанган геология күзәтчесе (1967).
Любешево (Грифицкий повяты)
Любешево  — Польшаның Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Напрати
Напрати — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Кынык (Селчуклу)
Кынык (Kınık) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Конья иле Селчуклу илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Гаддам (Канзас)
Гаддам  — Америка Кушма Штатларының Канзас штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Гаддам шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Паракату
Паракату — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Минас-Жерайс штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Донзак (Ланди)
Донзак — Франциянең Ланда департаментында урнашкан коммуна.
Еви (Польша)
Еви — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Мак-Дональд (округ, Миссури)
Халкы
2019 елда халык саны 23 063 кеше тәшкил иткән.
Территориясе
Округ мәйданы 1399 км² тәшкил итә.
Афанасьевка (Актаныш районы)
Афанасьевка — Татарстанның Актаныш районындагы юкка чыккан авыл.
Авылга 1895 елда Бәләбәй өязе Добронадеждино авылыннан күчеп килүчеләр нигез салган. Ул елны килгән кешеләрнең саны безгә мәгълүм түгел, ә 1896 елда тагын 14 гаилә килеп нигез корган. 1898 елда торак пунктындагы 28 хуҗалыкта инде 170 кеше яшәгән. 1906 һәм 1913 еллар мәгълүматлары авылда хуҗалыклар санының тәңгәл - 32 шәр булуын, халык санының 182 һәм 212 гә җитүен белдерәләр. Аннан соңгы мәгълүматларны да китерәбез: 1920 елда торак пунктында 190 кеше, 1921 елда - 191, 1922 елда - 209 кеше яшәгән булса, 1923 елда - 172, 1980 елда - 193, 1962 елда - 82, ә 1968 елда 76 кеше яшәп калган. Бу чорда авылда 20 хуҗалык була әле.
1971 елда ТР Югары Советы Президиумы Указы белән авыл исәптән чыгарылган.
Авыл Кече Бүләк урманына якын урында, инеш буенда урнаша, Сөрәнчәк авыл Советына карый. Электән татарлар шикләнеп яшәгән урманнан җиләк-җимеш, гөмбәсен мул җыепечәнен чабып, утынын әзерләп, 50 шәр сотый бакчаларында (җир күләменә игътибар итегез: бу кадәр зур бакча мескен татарның төшенә дә кермәгән) төрле яшелчә үстереп, тозлап, консервлап, сырабал ясап, Иске Байсар, Иске Кормаш базарларында сату итеп көн күргәннәр. Ярма тегермәннәре, агач эшкәртү җайланмалары була.
Александр Вышенцов җитәкчелегендә «Красный пахарь» күмәк хуҗалыгына берләшәләр, эреләндерү чорында Сөрәнчәктәге «Ленинский прилив», аннан Сталин исемендәге хуҗалык белән язмышларын бәйлиләр, Иске Богады авыл Советына кертеләләр.
Дуңгызчылык, игенчелек, аерым алганда киндер үстерү белән шөгыльләнәләр. Якшәмбедә зиратка йөргәннәр, бу көнне ял иткәннәр, Пасха, Раштуа, Посидельки (Аулак өй) бәйрәмнәрен олылап үткәргәннәр, дини йолалар үтәүдә чикләү күрмиләр. Күп кеше умарталар да тоткан.
Ватан сакларга китүчеләрдән 24 кеше яудан әйләнеп кайта алмый, яуга 27 кеше алынган була.
Башлангыч мәктәп эшли. Авылда электр уты булмаса да өйләргә радио кертелә, урамда да сөйләп тора.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.5 °C.
Ангара
Ангара́ (Ангара, Ангар мүрэн) — Русиянең Иркутск өлкәсе һәм Красноярск краендагы елга. Енисейнең иң күп сулы кушылдыгы.
Озынлыгы — 1779 км. Бассейнының — 1,040 мең км². Байкал күленнән агып чыга.
Төп кушылдыклар: уңнан — Илим, Оса, сулдан — Иркут, Белая, Ока, Тасеева. Кар һәм яңгырлардан су ала.
Кушылу җирендә уртача су чыгымы 5100 м³/сек. Түбән агымында октябрь-ноябрьда, Братск сусаклагычында ноябрь-декабрьда боз белән каплана. Майның беренче яртысыннан боз эри башлый.
Ангараның югары агымында сускалагычлар каскады төзелгән, Иркутск, Братск, Усть-Илим ГЭСлары эшлиләр, Богучаны ГЭСы төзелә.
HD163530
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Ангара
Көймәләр йөрешле елга. Ангарада торучы шәһәрләр: Иркутск, Ангарск, Усолье-Сибирское, Свирск, Братск, Усть-Илимск һәм Кодинск.
HD163530
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
(15559) Abigailhines
(15559) Abigailhines — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
2000 елның 5 апрелендә LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «2000 GR23» саналган.
Коспейто
Коспейто — Испаниянең Луго провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Карагөз (Пүлүмүр)
Карагөз (Karagöz) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Тунҗэли иле Пүлүмүр илчесенә караган бер авыл (köy).
Загорье (Светлагорский районы)
Загорье  (Загор’е ) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Светлагорский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Кличе
Кличе (Klitsche) — Алманиянең Саксония-Анхальт җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ист-Трой (шәһәр, Висконсин)
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Осипова (елга)
Осипова (Агыйдел) — Россия территориясеннән ага торган елга. Кемерово өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Зур Осипова елгасының уң ярыннан 21 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 27 км.
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Фильтяево
Фильтяево (Фильтяево) — Киров өлкәсенең Подосиновец районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
Паракуру
Паракуру — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Сеара штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Сенцяшка-Друга
Сенцяшка-Друга — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Эвансвил
Эвансвил — Америка Кушма Штатларының Индиана штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Эвансвил шәһәре елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сульгостув
Сульгостув — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Сент-Жаль
Сент-Жаль — Франциянең Дром департаментында урнашкан коммуна.
Асылтүш
Асылтүш — Татарстанның Актаныш районындагы юкка чыккан авыл.
Танога
Танога — Россия территориясеннән ага торган елга. Ярославль өлкәсе, Кострома өлкәсе, Иваново өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Солоница елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 15 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Идел бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Идел кушылдыклары бассейны Рыбинск сусаклагычыннан түбәнгә таба Ука кушылганчы, елга бассейны — (Югары) Идел Куйбышев сусаклагычына кадәр (Ука бассейныннан тыш).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
(8229) Козелски
(8229) Козелски — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1996 елның 28 декабрендә М. Волф, Л. Коткова тарафыннан Ондржеёв обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1996 YU2» саналган.
Любешево (Дравский повяты)
Любешево  — Польшаның Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Фиртецешть
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Бира (Муреш)
Бира — Румыниянең Муреш жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Рациборовице-Гурне
Рациборовице-Гурне — Польшаның Түбән Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Напром
Напром — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Галлиполис-Ферри (Көнбатыш Виргиния)
Галлиполис-Ферри  — Америка Кушма Штатларының Көнбатыш Виргиния штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Напром
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Галлиполис-Ферри (Көнбатыш Виргиния)
Географиясе
Галлиполис-Ферри халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ашагыпынарбашы (Селчуклу)
Ашагыпынарбашы (Aşağıpınarbaşı) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Конья иле Селчуклу илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
(15560) 2000 GR24
(15560) 2000 GR24 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
2000 елның 5 апрелендә LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «2000 GR24» саналган.
Углегорск (Сахалин өлкәсе)
Углегорск (Углегорск) — Россия Федерациясенең Сәхәлин өлкәсендә урнашкан шәһәр.
Халык саны — кеше.
Тарих
Шәһәр статусын 1946 елдан йөртә.
Халык
Милләтләр (2010): урыслар (88,2%), кореялылар (6,2%), украиннар (2,3%).
Кече Теш
Кече Теш — Россия территориясеннән ага торган елга. Кемерово өлкәсе, Алтай крае, Алтай Республикасы биләмәләрендә ага. Елга КАР/ОБЬ/2677/585/73/24    кушыла. Елга озынлыгы 20 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Кондома елгасы. Кече елга бассейны — Томь, елга бассейны — (Югары) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Супротивка
Супротивка — Россия территориясеннән ага торган елга. Кострома өлкәсе, Киров өлкәсе, Түбән Новгород өлкәсе, Вологда өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Шортюг елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 13 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Идел бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Идел елгасы кушылдыклары бассейны, елга бассейны — (Югары) Идел Куйбышев сусаклагычына кадәр (Ука елгасы бассейныннан тыш).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Сәгъд ибн Әби Вәккас
Сәгъд ибн Әби Вәккас (سعد بن أبي وقاص;? - һ. 55, 675 ел) - Мөхәммәд пәйгамбәрнең якын сәхабәсе, исән вакытында ук җәннәт вәгъдә ителгән ун сәхабәнең берсе, Хәлифәтнең гаскәр башлыгы һәм дәүләт эшлеклесе.
Сәгъд беренчеләрдән булып ислам кабул итә, аңа бу вакытта 17 яшь була.
Мөселманнар белән бергә Мәдинәгә һиҗрәт кыла. Бәдер, Өхед, Хәндәк һәм башка сугышларда катнаша.
Әбү Бәкер һәм Гомәр хәлифәлеге чорында Хәлифәтне ныгытуда катнаша. Византия һәм Иранга каршы сугышларда гаскәр башлыгы вазыйфасын били. Аның җитәкчелегендә Кадиссия сугышында мөселманнар фарсыларны җиңәләр.
Гомәр аны үзеннән соң хәлифәлеккә алты кандидатның берсе итеп калдыра, ләкин шурада Госман хәлифә итеп сайлана. Госман идарә иткән чорда Сәгъд Куфә идарәчесе булып билгеләнә, ә аннары Госман аның урынына башканы билгели.
Сәгъд һ. 55 елда вафат була.
Дюм
Дюм — Франциянең Ланда департаментында урнашкан коммуна.
Гадсон (Канзас)
Гадсон  — Америка Кушма Штатларының Канзас штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Гадсон шәһәре  елда нигезләнгән.
Ланкара
Ланкара — Испаниянең Луго провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Клобикау
Клобикау (Klobikau) — Алманиянең Саксония-Анхальт җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Каза Марко (Арецо)
Каза Марко — Италиянең Тоскана төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Каза Марко Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Кынык (Каһраманказан)
Кынык (Kınık) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Анкара иле Каһраманказан илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Загорбашша
Загорбашша (Загорбашша ) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Жытавицкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Карагөз (Искилип)
Карагөз (Karagöz) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Чорум иле Искилип илчесенә караган бер авыл (köy).
Пегас (ТайТын кушылдыгы)
Пегас (Тайденский) — Россия территориясеннән ага торган елга. Кемерово өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы ТайТын елгасының сул ярыннан 37 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 18 км.
Виль-Удлемон
Виль-Удлемон (Ville-Houdlémont) — Франциянең Мёрт һәм Мозель департаментына караган коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 6,09 км².
Парамбу
Парамбу — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Сеара штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Иске Иркәнәш
Иске Иркәнәш — Татарстан Республикасының Минзәлә районындагы авыл.
Почта индексы — 423724.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.8 °C.
Җир тетрәү
thumb|250px|[[1906 елда Сан-Францискода булган җир тетрәвенең нәтиҗәләре]] thumb|250px|Су астындагы җир тетрәвеннән соң барлыкка килгән [[цунами нәтиҗәсендәге җимерекләрне карап йөрүче кешеләр]] thumb|250px|[[Япониядәге җир тетрәү нәтиҗәсендә юл икегә ярыла]]
Җир тетрәү яки Зилзилә — Җир кабыгында энергиянең кинәт бүленеп чыгуы нәтиҗәсендә җир өслегенең тибрәнүе. Җир тетрәвенең сәбәпләре я табигый (тектоник процесслар), я кеше эшчәнлеге нәтиҗәсендә (шартлаулар, тауда казылган чокырларның убуы, сусаклагычларны тутыру) булырга мөмкин. Зур булмаган этүләр шулай ук вулкан атканда лаваның күтәрелүе нәтиҗәсендә дә килеп чыгарга мөмкин.
Ел саен Җир шарында миллионга якын җир тетрәү була. Ләкин аларның күбесе кеше сизмәслек дәрәҗәдә көчсез була. Зур җимерүләр тудыра алган тетрәүләр якынча ике атнага бер тапкыр була. Бәхеткә каршы, аларның зур өлеше океаннар төбендә була, шул сәбәпле аларның нәтиҗәләре кешелек өчен куркыныч түгел (алар цунами барлыкка китермәгән очракта). Килеп чыгышы буенча тектоник, вулканик, ишелмә һәм техноген җир тетрәүләре аерыла.
Халыкара җир тетрәүләре артыннан карау системасы хәтта иң кечкенәләрен дә теркиләр.
Кереш
Җир тетрәвенең табигый сәбәбе булып Җир кабыгының бер өлешенең кискен хәрәкәткә килүе тора. Тетрәүләрнең учагы нигездә Җирнең өслеге янында була. Җир кабыгының күчеше сәбәбе — аның сыгылмалы деформацияләренең кимүендә һәм тигезләнеш хәленә кайтуында. Физика теле белән әйткәндә, җир тетрәү ул тау токымнарының деформациясендә тупланган потенциаль энергиянең геологик масштабларда кыска вакыт эчендә сейсмик дулкыннар энергиясенә күчүе. Бу күчеш тетрәү учагында токымнарның ныклык чигенең ашылуы мизгелендә килеп чыга.
Җир кабыгы токымнарының ныклык чиге аларга тәэсир иткән түбәндәге көчләрнең суммасы артуы белән ашыла:
Сент-Круа (Дром)
Сент-Круа — Франциянең Дром департаментында урнашкан коммуна.
Җир тетрәү
Сейсмик дулкыннар һәм аларны үлчәү
Җир тетрәгәндә килеп чыгучы сейсмик дулкыннар тавыш дулкыннары сыман ук учактан бөтен якка таралалар. Токымнарның күчеше башланган нокта фокус, учак яки гипоцентр дип атала. Учак өстендә урнашкан җир ноктасы эпицентр дип атала.
Арвәде
Арвәде (Arvada) — АКШның Колорадо штатында урнашкан шәһәр.
Җир тетрәү
Сейсмик дулкыннарның төрләре
Сейсмик дулкыннар кысылу дулкыннарына һәм күчеш дулкыннарына бүленә.
Арвәде
Тарих
1858 дә нигезләнә.
Җир тетрәү
Сейсмик дулкыннарның төрләре
Сейсмик дулкыннарның тизлеге якынча 3 км/с белән 13 км/с арасында ята. Каты матдәдә P-дулкыннарның тизлеге 6км/с тан 7 км/с ка кадәр тәшкил итә, мантия эчендә тизлек ~13 км/с ка кадәр җитә. Җиңел утырма матдәләрдә S-дулкыннарның тизлеге 2–3 км/с интервалында һәм Җирнең кабыгында 4–5 км/с интервалында ята. Мантиядә тизлек 7 км/с кадәр җитәргә мөмкин. thumb|left|350px|Җир тетрәүләрнең эпицентрлары
Сенцяшка-Перша
Сенцяшка-Перша — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Җир тетрәү
Җир тетрәүләрнең көчен һәм тәэсирен үлчәү
Бәяләмәләр һәм чагыштырмалар өчен магнитуда шкаласы һәм интенсивлык шкаласы кулланылырга мөмкин.
Магнитуда шкаласы
Магнитуда шкаласы җир тетрәүләрен аларның чагыштырма энергетик тасвирламасы булган магнитуда зурлыгы буенча аера. Берничә магнитуда һәм аларга карап үз шкаласы бар: җирле магнитуда (ML); өслек дулкыннар буенча билгеләнгән магнитуда (Ms); күләмле дулкыннар буенча билгеләнгән магнитуда (mb); мизгел магнитудасы (Mw).
Магнитуда зурлыгына нигезләнгән җир тетрәү классификациясе Рихтер шкаласы дип атала. Җир өсте селкенү дәрәҗәсе белән характерланган җир тетрәү энергиясе сейсмик баллар белән исәпләнә. Галимнәр халыкара 12 баллы шкала буенча көчсез — 1—3 балл, уртача — 4, шактый көчле — 5, көчле – 6, бик көчле — 7, һәләкатле — 8, җимергеч — 9, каты — 10, катастрофалы — 11, үтә көчле катастрофалы — 12 балл — җир тетрәүләрне аералар. Һәләкатле җир тетрәү эффекты буаларның, сусаклагычларның ерылуы, таш һәм кар ишелмәләрнең төшүе, цунамиларның килеп чыгуы белән тулылана.
Интенсивлык шкаласы
Интенсивлык җир тетрәвен якынча тасвилаучы характеристика булып тора. Ул җир өслегенә, кешеләргә, хайваннарга һәм табигый һәм табигый булмаган корылмаларга тәэсирнең рәвешен һәм зурлыгын билгели. Дөньяда берничә интенсивлык шкаласы кулланыла: АКШда — Меркалли шкаласының (MM) модификациясе, Европада — Европа макросейсмик шкаласы (EMS), Япониядә — Шиндо шкаласы (Shindo).
Үлчәгеч әсбаблар
Сейсмик дулкыннарның барлык төрләрен сизеп алыр һәм билгеләр өчен махсус әсбаблар — сейсмографлар кулланыла. Күпчелек очракта сейсмограф сиртмәгә эленгән йөктән гыйбарәт була. Җир тетрәгәндә йөк үз урынында кала, әсбабның калган өлеше исә хәрәкәткә килә һәм җир тетрәү кәгазьдә теркәлә. Шулай ук электрон сейсмографлар да бар (алар кәгазьсез була). thumb|right|200px|[[2004 елда Һинд океанында булган цунами]]
Вулканик тетрәүләр
Вулканнар эчендәге көчәнеш нәтиҗәсендә барлыкка килгән җир тетрәүләр. Мондый терәүләрнең сәбәпчесе — лава һәм вулканик газ. Бу төр тетрәүләр көчсез, ләкин туктап, яңадан башланып атналар, айлар буена дәвам итәргә мөмкин. Алар кешеләргә янамыйлар.
Техноген тетрәүләр
Бу төр тетрәүләр кешенең эшчәнлеге нәтиҗәсендә килеп чыга. Мәсәлән, зур сусаклагычлардагы су тау токымнарына зур басым ясый, аларга үтеп кергән су исә токымнарның ныклык чиге түбәнәя. Шулай ук карьерлардан, шахталардан күп токымнар чыгару, читтән материал китереп торак пунктлар төзү дә җир тетрәүләре китереп чыгарырга мөмкин.
Ишелү тетрәүләре
Тетрәүләр шулай ук убылулар һәм ишелүләр нәтиҗәсендә килеп чыгарга мөмкин. Алар гадәттә көчсез булалар.
Ясалма җир тетрәүләр
Җир тетрәү кешенең теләге белән булырга мөмкин: мәсәлән, зур микъдарда шартлагыч матдәләрнең яки атом бомбасы шартлавы нәтиҗәсендә. Үрнәк буларак, КХДР 2006 елда атом бомбасы шартлатканнан соң күп илләрдә теркәлгән уртача көчле җир тетрәве барлыкка килә.
Татарстан
Кайбер вакытларда җир тетрәүләр очраклары Татарстанда да теркәлә. Аларның саны ешая дип хәбәр ителә.
Истмен (шәһәр, Висконсин)
Истмен  — Америка Кушма Штатларының Висконсин штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Монито (округ, Миссури)
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1845 елда оештырыла.
Халкы
2019 елда халык саны 15 132 кеше тәшкил иткән.
Территориясе
Округ мәйданы 1080 км² тәшкил итә.
Искәрмәләр
Монито (округ, Миссури)
Сульки (Мазовия воеводалыгы)
Сульки  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
HD163555
HD163555 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Рациборовице-Дольне
Рациборовице-Дольне — Польшаның Түбән Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Любин (Каменский повяты)
Любин  — Польшаның Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Пегас (Том кушылдыгы)
Пегас (Томский) — Россия территориясеннән ага торган елга. Кемерово өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Томь елгасының уң ярыннан 452 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 16 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Томь елгасы, Новокузнецк каласыннан Кемерово каласына чаклы,. Кече елга бассейны — Томь, елга бассейны — Об (өске өлеше) Иртеш кушылганга чаклы.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Парамирин
Парамирин — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Баия штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.