cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Болгарлар
Политеист
Гарәп хронисты Аль-Балхи мәгълүматы буенча болгарларның төп илаһы «Эдфу» дип атала иде (русча): «Интересно, что все народы имеют свое название создателя. Арабы его называют Аллах в единственном числе, а других богов называют Иллах; персы его называют Хормуз, Изед, Яздан. У Заратустры он называется Хормуз, но я также слышал и названия Ход-ехт и Ход-Борехт, что просто означает Тот Самый. Индийцы и народ Синда его называют Шита Вабит и Махадева. Тюркский народ его называет Бир Тенгри, что означает „Бог Единственный“. Христиане Сирии его называют Лаха Раба Куадусса. Евреи его именуют в своем языке Элохим Адонай или Яхия Ашер Яхия. Елохим означает „бог“ на их языке. Я слышал, что булгары называют Создателя именем Эдфу, а когда я их спрашивал, как они называют своего идола, они мне отвечали — Фа. Я также спрашивал коптов, каково их имя создателя. Они отвечали: Ахад Шанак». Тикшеренүчеләр болгарларның Эдфу'ны (Едфу) Памир белән бәйли — җирле фарсы халыкларының Кояшка биргән исемнәре: ягноблылар — афтоба, пуштуннар — афтаба, шугнанлылар — офтоб, гиляннар — эфтеб, язгулемлар — офтоба, сарикольлар — офтаб. Шулай ук көн уртасындагы кояшка шул районнарда Адху һәм Едх дигәннәр иде. Шулай ук болгарларның Эдфу'ны иранлыларның Ходай һәм осетиннарның ru:Хуцау белән бәйләүче версия яши.
Дунай буе Болгарының мәҗүси чорына караган грек алфавиты язуларына нигезләнеп, ышанулары монотеист булганына килергә мөмкин, чөнки Болгар монархлары үзләрен "Ходай билгеләгән җитәкчесе" атаган, Ходайны исә барны белүче һәм гадел дип тасвирлыйлар. Бүгенге 🇬🇷ның Филиппи җирлегендә 837 елдан бирле болгар патшасы Пресиан заманында ясалган язуларында:
"Берсе гаделлекә ашкынганда, Ходай [аны] күрә. Берсе ялган сөйәгәндә, Ходай [аны] күрә. Болгарлар византиялыларга [ягъни Византия империясе сүзгә алына] күп яхшылык ясаганнар һәм Христианнар [аны] оныткан, ләкин Ходай [барысын] күрә'."
Болгарияга караган документларда бу исем аз тапкыр очраган булса да, сүзгә алынган Ходайның төркиләрнең күк иясе Тәңре дип санала. Сирәк очраган документлардан берсе — төрле телләрдә иң югары илаһи көчне билгеләү өчен кулланылган исемнәрне күрсәтүче борынгы төрек документында болгариялылар телендә "Тангра" икәнен күрсәтә. Икенчесе — Мадара тирәсендә табылган таштагы нык бозылган грек язуы мәгънәсен Бешевлиев тарафыннан юравына нигезләнә: "(Канасубиг)и Ому(ртаг, җитәкче (Ходайдан), булды ... һәм (ходай) Тангра'га корбан (китерде) ... (Болгар титуллары дәвам ителә)." Бешевлиев уйлаганынча, Дунай буенда еш очраган руник билгесе ıYı  (ягъни ) — "Тангра" өчен кулланыла, чөнки христианлыкка күчүләреннән соң бу кулланылыш очрамый башлый.
Моннан тыш, "Һуннар патшалыгы" дип киң билгеле булган Төньяк Дагстанда урнашкан Һуннарның башкаласы Вараһан (ягъни Бәләнҗәр/Бәләндҗәр (ингл.), "хәрби баш" [фатир]) халкы Тангри-ханга табына иде (Фарсылар (ингл.) аны en:Aspandiat дип йөрткәннәр). Рус тарихчысы М.И.Артамонов бу шәһәрнең халкы болгар булганын яза. Культта атларны корбан итү һәм табынуда изге агачларның зур ролен уйнавы белән билгеле.
Д. Димитров болгарлар иранлыларның дини ышанулары элементларын кабул иткәннәрен яза. Вараһандагы культта иран тәэсирләрен күрә, Зәрдөштлек ут гыйбадәтханәләре һәм en:Pliska, en:Preslav, һәм Madaraда урнашкан мәҗүси Болгар табыну урыннарына охшаш җирләре арасында уртаклыкны күрә. Архитектура тарафыннан охшашлыклар – җәйге кояш чыгышына таба юнәлтелгән, эшкәртелгән ташлардан ясалган бер-берсе эченә кертелгән ике квадрат. Шундый урыннарның берсен соңрак христиан чиркәвенә үзгәртелүе, шундый урыннарның элек тә дини функцияләрен үтәгәненә ишарә итүе дип уйланыла.
Руханиләрен болгарлар колобры дип атаганнар. Тикшеренүчеләр бу исемне аналогия буенча эфталито-аварлар белән бәйли, фикерләрен яклаучы византиялы Симокатта биргән мәгълүматны күрсәтәләр (ул руханиләрнең исемнәрен бо-колобры дип күрсәткән).
«…собственно же болгары волжские имели издревле закон браманов, из Индии через купечество принесенный, как и в Персии до принятия махометанства был. И оставшие болгарские народы довольно происхождением души из одного животного в другое удостоверивают».
Тел
Болгарларның телләре турында бәхәс XX гасыр башыннан дәвам итә. Бүгенге көндәге берничә теорияләр бар, бер караш буенча. Болгар элиталарның хәзәр һәм чуаш телләре кебек үк төрки телләр гаиләсенең огур (ингл.) гаиләлегенә керүче телдә сөйләшкәннәр. Шул ук фикергә Al-Istakhri'ның "...болгарлар теле хәзәрләрнекенә нык охшаш" сүзләренә нигезләнеп алга сөреп була. Бу телләрнең дәүләт теле дәрәҗәсеннән төшүе 893 елда ның христианлыкны кабул итү нәтиҗәсендә аксөякләрнең акрын славян телгә күчү,  959 елда Хәзәр каһанлыгының таркалышы һәм аның нәтиҗәсендә нда XI гасырдан башлап (соңрак иске татар теленә нигез салачак) кыпчак асыллы телләрнең киң таралуына һәм җирле халыкның көнкүреш һәм мәдәни тормышларында алдынгы урын алуларына бәйле.
Сулдагы таблица 🇧🇬 фәннәр академиясенең (болг.) өлкән фәнни хезмәткәре Петер Добрев (болг.) туплаган борынгы болгарларның руннарын (болг.) күрсәтә.
1990 нче еллар дәвамында Болгарияның фәннәр академиясендә болгар телен иранлы телләр төркеменә (ингл.) бәйләүче гипотеза популяр булды. Тарафдарларның күпчелеге әлегә дә урта хәлнең булуын алга сөрә, ягъни төрки субстратка фарсы тәэсире булганын,  башка болгарияле галимнәр бу "иранлы гипотезага" актив каршылык күрсәтәләр.
Генетик мәгълүмат
Генетик тикшеренүләр (2002 һәм 2015 ел) буенча чуашларда һәм татарларда R1a-һапплотөркемнәре өлеше тиң диярлек (31,6%, 34,1%), ләкин кельтик-төрки R1b (3,8%, 8,7%), фин-угыр һапплотөркеме N2 (10.1%, 4,8%) һәм балкан һапплотөркеме I (11,4%, 4%) бераз аерылып тора. Нинди һапплотөркемнәр борынгы болгарларга караганнар әлегә билгесез.
2003 елда үткәргән чуашларга багышланган чагыштырмалы генетик эзләнүләр нәтиҗәсендә Arnaiz-Villena галимнәр төркеме:  болгарларның бүгенге көндәге 🇧🇬 һәм  җирләренә килүләре нәтиҗәсендә яшәгән җирле халыкларның генетик фоны сизелерлек дәрәҗәдә үзгәрмәве сәбәпле болгарлар китергән генетик тәэсире түбән булганы күзәтелә дип йомгак ясый.
Самбоаль
Самбоаль — Испаниянең Сеговия провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Инөнү (Карапүрчек)
Инөнү (İnönü) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Сакарья иле Карапүрчек илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Самбоаль
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Клементинув (Лодзь воеводалыгы)
Клементинув  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Помбал (Алфандега-да-Фе)
Помбал  — Португалиянең Браганса округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Преддвор
Преддвор — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Вильбуа-Лавалет (кантон)
Вильбуа-Лавалет — Франциянең Шаранта департаментында урнашкан коммуна.
Вулька-Червинска
Вулька-Червинска — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Соямаа
Соямаа (Sojamaa) — Эстониянең Тартумаа өязендә урнашкан авыл.
Промыслы
Промыслы (Промыслы ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Бешанковицкий районында урнашкан авыл.
Лашавичы (Свислацкий районы)
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
ZNF564
ZNF564 —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
Бассиньяк-ле-О
Бассиньяк-ле-О — Франциянең Коррез департаментында урнашкан коммуна.
Шепетово-Вавжиньце
Шепетово-Вавжиньце — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Гле (Ду)
Гле — Франциянең Ду департаментында урнашкан коммуна.
Инкстер (Төньяк Дакота)
Инкстер  — Америка Кушма Штатларының Төньяк Дакота штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Инкстер шәһәре  елда нигезләнгән.
Джеффри Гуррумул Юнупингу
Джеффри Гуррумул Юнупингу (1971 елның 22 гыйнварында туган ) ул Йолңу телендә һәм инглиз телендә җырлаучы Австралия абориген музыканты.
Ул Төньяк Австралиядә, Галивин'ку, Элчо Утравында Арнхэм Җире яры янында Дарвиннан якынча 69,5 км ераклыкта туган. Ул Йолнгуларның Гуматҗ кланыннан һәм аның әнисе Галпу милләтеннән. Ул сукыр булып туган, Брайль әлифбасын беркайчан да өйрәнмәгән һәм аның йөртүче эте юк һәм ул "ак" кул таягын кулланмый. Юнупингу турында ул бик оялучан дип әйтәләр.
Ул барабаннарда, клавишалы уен коралларында, гитарада (уң-кул-кыллы гитарада сул кул белән уйный) һәм диджеридуда уйный, ләкин иң җәлеп итә торган нәрсә ул аның җырлаучы тавышының ачыклыгы. Ул үзенең җиренең тарихларын (Гәлпу, Гуматҗ яки Дҗабаррпуйну, барысы да Йолңу телләре) һәм инглизчә җырлый. Элек ул Йотху Йинди белән булган, хәзер ул Солтуотер Бэнд төркеме белән.
Карьера тарихы
2008 елда Юнупингу дүрт ARIA Бүләкләренә номинацияләнгән, ул Иң Яхшы Дөнья Музыкасы Альбомы өчен бүләкләрне откан һәм Иң Яхшы Бәйсез Релизны откан. Ул шулай ук өч Дэдлины откан, Ел Артистын откан, Гуррумул өчен Ел Альбомын һәм "Гуррумул Тарихы (Мин Сукыр булып тудым)" өчен Ел Синглын откан..
Аның беренче соло альбомы, Gurrumul, ARIA чартларында 69 урында дебютланган һәм бәйсез чартларда 1-енче урында булган. Гуррумул ARIA Чартларында 3-енче номерга пикка күтәрелгән. Джоффри Гуррумул Юнупингуның дусты Майкл Хонэн альбомны продюсирлаган һәм тәрҗемәче булган.Тәнкыйтьчеләр җырчыга мактаулар өеп куйганнар һәм аның тавышы трансцендент матурлыкка ия дип әйткәннәр. Аның фэннары арасында Элтон Джон, Стинг һәм Бйорк булган. Ул эшләгән акчаны кая куймакчы дип соралгач, ул аны әнисенә һәм апаларына бирәчәк дип әйткән, димәк Абориген байлыкны бүлү традициясенә буйсынган.
2009 елның Ноябренда ул Иң Яхшы Бәйсез Артист дип аталган һәм аның Гуррумул альбомы, Иң Яхшы Бәйсез Релизы һәм Иң Яхшы Блюз/Тамырлар Релизы Мельбурнның Почмак Кунакханәсендә Егермайстер Australian Independent Record (AIR) Awards-та булган. 2009 елның январенда, аның җыры "Гуррумул Тарихы (Мин сукыр булып туганмын)", Британия Skins ТВ шоуында күрсәтелгән.
2008 Яңа Ел Канунында Юнупингу 2008-2009 Сидней Яңа Ел Кануны''нда "Бәпа" җырын башкарган. Ул 2009 ел Төньяк Территория Ел Австралиялесе кабул итүчесе һәм церемониядә ул "Бәпа" җырын башкарган.
2009 елда Гай Маэстри тарафыннан ясалган Гуррумул портреты Австралиянең зур сәнгать бүләген Арчибальд Бүләген откан. 2011 елда ул янә Иң Яхшы Бәйсез Блюз һәм Тамырлар Альбомы Австралия Бәйсез Язмалар бүләген "Рракала" альбомы өчен откан.
2012 елда Гуррумул Милләтләр Дуслыгыннан артистлар булган Патшабикә Элизабет IIнең Бриллиант Юбилее тантанасы өчен Гэри Барлоуның коммеморатив синглы "Sing"ның өлеш кертүче вокалистларның берсе булган. Ул "Sing" җырын 2012 елның 4 июненда Бриллиант Юбилей Концертында җырның өлеш кертүче күп артистлар белән тере тавыш белән җырлаган.
2013 елда Гуррумул Дельта Гудремга махсус Австралия Тавышында махсус Байини башкаруы өчен кушылган. Йолнгу кешеләре тирән фәлсәфәле халык. Җырның сүзләре офыкка, дулкыннарга һәм диңгезгә карап уйланучы күп гаиләләр турында булырга мөмкин. Бу башкару Милли Тынычлык Атнасы бәйрәм итүе булган. Сингл 31 майда чыгарылган һәм ARIA Сингллары Чартында 4 урында дебютланган.
2013 елның декабренда Гуррумул Аның Тормышы һәм Музыкасы'' титулы белән тере тавышлы альбом чыгарган, ул Сидней Опера Йортында язылган һәм ABC Music аша релизланган. Ул Бәйсез Австралия Язмалы Ярлыклары Ассоциациясе һәм ARIA бүләкләре өчен номинирланган.
2015 елда Гуррумул АКШ-та тур ясаган. Ул үзенең өченче студия альбомын Госпел Альбомын 2015 елның 31 июленда чыгарган. Ул ARIA чартларында өченче урында булган. 2015 елның октябренда альбом Гуррумулның өченче Иң Яхшы Дөнья Музыкасы Альбомы ARIA Бүләген откан.
24 ел
Вафатлар
20er
Енлоу (Пенсильвания)
Енлоу  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Енлоу халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Барановка (Киров өлкәсе)
Барановка (Барановка) — Киров өлкәсенең Югары Кама районында урнашкан авыл.
Халык
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (75%), арлар (12%).
Вьезчи (Рьети)
Вьезчи — Италиянең Лацио төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Вьезчи Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Үзәк Апеннин тауларыннан көнбатышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Михайловка (Шаран районы)
Михайловка — Башкортстанның Шаран районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 452635, — 80258830008.
Сам (Атлантик Пиренейлар)
Сам — Франциядә урнашкан коммуна, Атлантик Пиренейлар департаментында урнашкан.
Чыганаклар
Сам (Атлантик Пиренейлар)
Помбал (Карразеда-ди-Ансиайнш)
Помбал  — Португалиянең Браганса округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
(1022) Олимпиада
(1022) Олимпиада  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1924 елның 23 июнендә Альбицкий В. А. тарафыннан Кырым (Симеиз) обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1924 RT» саналган.
Околе (Диңгез буе воеводалыгы)
Околе  — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Грас (округ)
Грас — Франциядәге округ (Arrondissement). Диңгез буе Альплары департаментына карый.
Географиясе
Мәйданы — 1231 км². Округ 19 кантоннан тора, алар үз чиратында 62 коммунага бүленгән.
П'етрошань (Прахова)
П'етрошань — Румыниянең Прахова жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Доровичка
Доровичка — Россия территориясеннән ага торган елга. Архангельск өлкәсе, Вологда өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Святица елгасының уң ярыннан 2 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 20 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Онега елгасы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Онега.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Сангарсия
Сангарсия — Испаниянең Сеговия провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Солдина
Солдина (Soldina) — Эстониянең Ида-Вирумаа өязендә урнашкан авыл.
Преденца
Преденца — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
ZNF565
ZNF565 —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
Преденца
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(2238) Стешенко
(2238) Стешенко  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1972 елның 11 сентябрендә Черных Н. С. тарафыннан Кырым обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1972 RQ1» саналган.
Вильфаньян (кантон)
Вильфаньян — Франциянең Шаранта департаментында урнашкан коммуна.
Вулька-Чосновска
Вулька-Чосновска — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
NGC 7398
NGC 7398 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда   тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Маунтин-Гоум (Айдахо)
Маунтин-Гоум  — Америка Кушма Штатларының Айдахо штатында урнашкан шәһәр.
Клементув
Клементув — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Пронскае
Пронскае (Пронскае ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Лёзненский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Лашаки
Лашаки (Лашакі ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Воранавский районында урнашкан авыл.
Куръядор
Куръядор (Куръядор) — Коми Республикасының Корткерос районында урнашкан авыл.
Климат
Куръядор климаты уртача-континенталь. Кыш озын, салкын, ә җәй кыска, гадәттә җылы, яисә салкынча. Биредә кырау җәен дә күзәтелә. Җәй көне циклоннар активлыгы сүлпәнәя, көзен исә киресенчә, үсә, шуңа күрә дә явым-төшем күләме арта. Көз белән яз салкын.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: комилар (57%).
Помбареш
Помбареш — Португалиянең Браганса округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
ZNF566
ZNF566 —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
Инөнү (Җейһан)
Инөнү (İnönü) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Адана иле Җейһан илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Шепетово-Жаки
Шепетово-Жаки — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Пивер (Көньяк Дакота)
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сан-Ильдефонсо (Сеговия)
Сан-Ильдефонсо — Испаниянең Сеговия провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(1021) Фламмарион
(1021) Фламмарион  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1924 елның 11 мартында Макс Вольф тарафыннан Хайдельберг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1924 RG» саналган.
Кавальер (Төньяк Дакота)
Кавальер  — Америка Кушма Штатларының Төньяк Дакота штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Кавальер шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сар (Франци)
Сар — Франциядә урнашкан коммуна, Атлантик Пиренейлар департаментында урнашкан.
Чыганаклар
Сар (Франци)
Югары Байгол
Почта индексы — 429434. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97219815002. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2100800001300.
Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2137.
Халык
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 99 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (91%), руслар (7%).
Енола (Пенсильвания)
Енола  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Енола халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Вулька-Шеленжна
Вулька-Шеленжна — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Окронгла-Лонка
Окронгла-Лонка — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Сымеру (Киили)
Сымеру (Sõmeru) — Эстониянең Харьюмаа өязендә урнашкан авыл.
Окронгла-Лонка
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Вулька-Шеленжна
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Глер
Глер — Франциянең Ду департаментында урнашкан коммуна.
Прошкава
Прошкава (Прошкава ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Глыбоцкий районында урнашкан авыл.
Ницца (округ)
Ницца — Франциядәге округ (Arrondissement). Диңгез буе Альплары департаментына карый.
Прошкава
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Ницца (округ)
Географиясе
Мәйданы — 3067 км². Округ 33 кантоннан тора, алар үз чиратында 101 коммунага бүленгән.
(3672) Стивэдберг
(3672) Стивэдберг  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1985 елның 22 августында Эдвард Боуэлл тарафыннан Андерсон-Меса обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1985 QQ» саналган.
Предлока
Предлока — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Дуралидаелы (Соргун)
Дуралидаелы (Duralidayılı) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Йозгат иле Соргун илчесенә караган бер авыл (köy).
Пояриш (Фрейшу-ди-Эшпада-а-Синта)
Пояриш  — Португалиянең Браганса округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
26 ел
Вафатлар
20er
Гон-Понтувр (кантон)
Гон-Понтувр — Франциянең Шаранта департаментында урнашкан коммуна.
Зур Янгаза
Зур Янгаза — Россия территориясеннән ага торган елга. Омск өлкәсе, Новосибирск өлкәсе, Төмән өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Иртыш елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 12 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Иртеш елгасы кушылдыклары бассейны Ишем кушылганчы, елга бассейны — Иртеш.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Яңа Байгилде (Шаран районы)
Почта индексы — 452638, ОКАТО коды — 80258830009.
Кленк
Кленк — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Бом-ла-Рош
Бом-ла-Рош (Baulme-la-Roche) — Франциянең Кот-д’Ор департаментына караган коммуна, Сомбернон кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 6.69 км².
ZNF567
ZNF567 —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
Вьенуове (Мантова)
Вьенуове — Италиянең Ломбардия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Вьенуове Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Мүлмә
Мүлмә — Татарстан Республикасының Биектау районындагы авыл.
Почта индексы — 422731.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.1 °C.
NGC 7399
NGC 7399 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда   тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Сан-Кристобаль-де-Куэльяр
Сан-Кристобаль-де-Куэльяр — Испаниянең Сеговия провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Елгома
Елгома (Еглома) — Россия территориясеннән ага торган елга. Архангельск өлкәсе, Вологда өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Канакша елгасының уң ярыннан 42 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 24 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Онега елгасы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Онега.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Шепетово-Подлесьне
Шепетово-Подлесьне — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Петрошика
Петрошика — Румыниянең Ясси жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сымеру (Косе)
Сымеру (Sõmeru) — Эстониянең Харьюмаа өязендә урнашкан авыл.
Лашаны (Смаргонский районы)
Лашаны  (Лашаны ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Смаргонский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
(1020) Аркадия
(1020) Аркадия  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1924 елның 7 мартында Карл Райнмут тарафыннан Хайдельберг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1924 QV» саналган.
Вулька-Щавинска
Вулька-Щавинска — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
22 сентябрь
22 сентябрь — Милади тәкъвимендә тугызынчы айның егерме икенче көне. Ел ахырына кадәр 100 көн кала.
Өлкә һәм җирле
Шәһәр һәм муниципалитетлар көннәре һәм бәйрәмнәре:
right|90px|Заһир Бигиев
Рабал
Рабал — Португалиянең Браганса округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Мелба (Айдахо)
Мелба  — Америка Кушма Штатларының Айдахо штатында урнашкан шәһәр.
(3788) Стиаэрт
(3788) Стиаэрт  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
27 ел
Вафатлар
20er
(3788) Стиаэрт
Тарихы
1986 елның 29 августында Анри Дебеонь тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1986 QM3» саналган.
Мелба (Айдахо)
Тарихы
Мелба шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ерлстон (Пенсильвания)
Ерлстон  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Ерлстон халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
ZNF568
ZNF568 —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
Предмея
Предмея — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Саро (Франци)
Саро — Франциядә урнашкан коммуна, Атлантик Пиренейлар департаментында урнашкан.
Чыганаклар
Саро (Франци)
Окунино
Окунино — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Клёнова (Лодзь воеводалыгы)
Клёнова  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Калвин (Төньяк Дакота)
Калвин  — Америка Кушма Штатларының Төньяк Дакота штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Калвин шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ларжантьер (округ)
Ларжантьер — Франциядәге округ (Arrondissement). Ардеш департаментына карый.
Географиясе
Мәйданы — 1928 км². Округ 10 кантоннан тора, алар үз чиратында 103 коммунага бүленгән.
Жарнак (кантон)
Жарнак — Франциянең Шаранта департаментында урнашкан коммуна.
Гонденан-ле-Мулен
Гонденан-ле-Мулен — Франциянең Ду департаментында урнашкан коммуна.
Воробьевка (Кузлаука районы)
Воробьевка  (Воропье, Воробьевка) — Чуашстанның Кузлаука районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429436. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97219840002. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2100800001400.
Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2137.
Халык
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 16 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: руслар (91%).
Пикстаун (Көньяк Дакота)
Пикстаун  — Америка Кушма Штатларының Көньяк Дакота штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Птерозаврлар
Птерозаврлар (Pterosauria - канатлы кәлтә елан) — мезозой дәверендә яшәгән архозаврлар тәртибе. Хәзер аларның йөзләп төре билгеле.
Яшәү чикләре
Динозаврлар кебек, беренче птерозаврлар триас чорында - 230 миллион ел элек барлыкка килгәннәр. Шул вакытта яшәгән птреозаврларның вәкилләре - эудиморфодон, преондактиль, петейнозавр. Птерозаврлар юрада да яшәгәннәр. Әмма акбур чорында билгеле булмаган сәбәпләрдән юкка чыкканнар (кара: Акбур чоры массакүләм үлүе). Птерозаврлар Җирдә 166 миллион ел яшәгәннәр
Өйрәнү тарихы
left|thumb|Pterodactylus antiquus Беренче птерозаврны 1767 һәм 1784 еллар арасында Эштадтда (Германия) тапканнар. Калгычларын Козимо Коллини өйрәнгән.
Бу натуралист птерозаврларның бернинди хайванга да охшаш булмаганлыгы турында нәтиҗә ясый. Әмма Коллини алар диңгездә яшәгәннәр дип уйлаган. Ләкин нигә йөзүче хайванга аяклар кирәк булган соң? Бу сорауга Колиини җавап бирә алмаган. Козимоның фикере буенча, алдагы очлыклар озын сөякләре белән мембрана ярдәмендә тоташкан булган. Шулай итеп, ул сәер хайваннар оча да алганнар, әмма Коллини аларның кош булмавын төгәл белгән.
1801 елда Жорж Кювье эйштадт тапкычы белән гравюраны күргән, һәм аның сөйрәлүче булганын билгеләгән. Кювье фикере буенча, бу рептилия оча да алган. Кювье аңа птеродактиль (бармаклы очучы) дигән исем кушкан. Соңрак бу исем птеродактиль антиквуска (карт бармаклы очучы) киңәйтелгән.
Ләкин кайбер кешеләр бу хайваннарны аерым тереклек формасына аерган. Мәсәлән, Фридрих Блюменбах аны йөзүче кошларга керткән, ә Самуэль фон Зоммерринг аны ярканат дип санаган һәм аны орнитоцефал антиквус (карт кошбашлы) дип атаган.
Ләкин бу хәл Кювьене туктатмаган. Ул, птеродактильнең тешләрен өйрәнеп, сөйрәлүчелеген дәлилләгән (тешләре бәләкәй һәм үткен булган, имезүчеләрнең шундый тешләре булмый). Һәм Кювье шундый нәтиҗәләргә килгән:
Бүгенге фән Кювье нәтиҗәләрен дөрес дип саный.
Ризык
Птеозавр нәрсә ашаганын белер өчен, галимнәр теш казналарын, тешләрен, гәүдәсе пропорцияләрен өйрәнәләр һәм алынган белешмәне хәзерге хайваннар белән чагыштыралар. Шулай ук очуы осталыгы дәрәҗәсенә дә карыйлар. Яхшы очкан птерозаврлар бөҗәкләрне һавада тота алганнар.
Бөҗәк ашаганнар
Анурогнатның бәләкәй гәүдәсе, махсус тешләре һәм кувәтле канатлары булган. Бу дәлилләр аның бөҗәк ашаганын күрсәтә.
Птерозаврларның иң шәп очучыларыннан скафогнат була. Озын теш казналары, озын койрыгы һәм үткен бармаклары аның очкан чакта ризыкны тота алганын дәлилли. Әмма кайбер галимнәр аның бөҗәкашаганына ышана. Ул башка птерозаврларның балаларын ашарга да мөмкин булган.
Балыкчылар
thumb|Птеродавстр Галлодактильнең тешләре балык тотыр өчен кирәк булган. Галлодактильләрнең берселәре суга чумганнар, икенчеләре су астында биек түгел әйләнгәннәр һәм су өслеге янында йөзгән балыкларны тоткан. Балыкчы птерозаврларның тамакларында пеликаннар капчыгына охшаш капчыгы да булган. Бу капчыкта алар азыкларын ояларына күчергән.
Птеродавстрның үзенчәлекле иләге булган. Бу иләк зәңгәр китныкына охшаш. Птеродастр акбур чорының беренче яртысында яшәгән. Птеродастр зурлыгы буенча акчарлак кебек булган.
Очып күтәрү
Птерозаврлар төрлечә һавага күтәрелгәннәр. Берселәре башта чапканнар, ә шуннан сикергәннәр. Берселәре, мәсәлән, германодактильлар, тик ботактан сикерә башлаганнар, ә шуннан канатлары белән биеклек җыйганнар. Зур птерозаврлар, мәсәлән, гнатозаврлар, канатларын ачканнар да җил исүен көткәннәр. Бу җил ярдәме белән алар җирдән күтәрелгәннәр.
Очу
Птерозаврларның төзелешен өйрәнеп, галимнәр очуын да өйрәнгән. Птерозаврларның ал очлыклары иң-баш сөягеннән кыска, төрле почмакларда әйләндереп  булган беләзектән һәм озын дүртенче бармактан торган. Бу очлыклар көчле түш белән хәрәкәткә китерелгәннәр. Канатлар мембранасы бик нечкә булган. Бу хәл канатка кулчатыр формасын бирергә рөхсәт иткән. .
Птерозаврлар бүген
1923 елда Лондонда данлы язучы, натуралист, этнограф һәм антрополог Френк Мелландның "Сихерләнгән Африкада" дигән китабы чыккан. Аның бер кечкенә бүлеге сәер җан иясенә багышланган була.
Үзәк Африкада сәяхәт итеп, Френк конгомато дигән җанвар турында ишеткән. Җирле халыклар сүзләре буенча, бу хайван Джиунду сазлыкларында (Замбия) яши. Кызыкланган Мелланд :
- Кош бу.
- Бу кош та түгел, нурканат тиреле канатлы кәлтә еланга охшаш ул.
Мелланд бу җавапны язган, әмма бераздан соң гына шуны аңлаган: нинди очучы сөйрәлүче ул?! Ул сорауларын дәвам иткән, һәм яңа дәлилләр алган: канатлары киңлеге 1 метрдан 2 метрга кадәрле, томшыгы тешле, гәүдәсе шәрә. Мелланд китапта птеродактильне күрсәткәч, африкалылар куркып пышылдаганнар: "Конгамото!" Аларның фикере буенча, бу аждаһа бик күп зарар китерә.
Дуран (Чаталзейтин)
Дуран (Duran) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Кастамону иле Чаталзейтин илчесенә караган бер авыл (köy).
Ребордаиньюш
Ребордаиньюш — Португалиянең Браганса округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Байе (Шаранта)
Байе — Франциянең Шаранта департаментында урнашкан коммуна.
Сан-Кристобаль-де-ла-Вега
Сан-Кристобаль-де-ла-Вега — Испаниянең Сеговия провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Еньва
Еньва — Россия территориясеннән ага торган елга. Пермь крае, Киров өлкәсе, Удмуртия биләмәләрендә ага. Елга  Южная Кельтма елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 24 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Чулман кушылдыклары бассейны Агыйдел кушылганчы, елга бассейны — Чулман.
Сымеру (Мәрьямаа)
Сымеру (Sõmeru) — Эстониянең Рапламаа өязендә урнашкан авыл.
Пруд (Гарадоцкий районы)
Пруд (Пруд ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Вайханский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
28 ел
Вафатлар
20er
ZNF569
ZNF569 —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
Яңа Бәйки
Яңа Бәйки — Башкортстанның Шаран районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 452635, ОКАТО коды — 80258830010.
Вьепри (Перуҗа)
Вьепри — Италиянең Умбрия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Вьепри Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Предмост
Предмост — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Башкорт милли киеме
Башкорт милли киеме — башкорт халкының баш, йөз һәм аяк киеме. Милли кием — халыкның эчке булмышының чагылышы. Кеше үзенең күңел донъясын киеме аша ачып бирергә ынтыла, милләтнең дә яшәү рәвеше, көнкүреше, эчке донъясы — тышкы кияфәтендә чагыла. Шуңа да борынгы заманнардан алып кешегә бер караш ташлау белән, аның нинди милләттән икәнен билгеләп булган. Башкорттоң исә күңел байлыгы чигү-агышта, мәртеннән челтәрләп корулы биләүләрдә, көмешкә чүкеп салынган бизәкләрдә чагылган.
Кием үзенең төп тәгаенләнешеннән тыш үзара аралашуны җиңелләшергә тиеш булган. Киемдә чагылган социаль аерма билгеләрен өч төрен бүлергә мөмкин:
Хатын-кыз киеме
Хатын-кыз киеме кече чактан ук кыз баланы, күз тиүдән сакларга тиеш булган. Шунлыктан, киемен тәңкә, чук, мәрҗән белән бизәгәннәр. Яше дә тулмаган кыз балаларның да күлмәкләренә, баш киемнәренә тәңкәләр тегелгән. Кызларның чәч бизәүләре бик күп төрле булган, һәр якта агай-энеләрчә аталган:
Кыз башларына түбәтәй, маңгайча, калпак дип аталган баш киемнәре кигән.
ХХ быуатка кадәр хатын-кыз һәм ирләр киеме башлыча бизәлеше белән аерым. Хатын-кыз күлмәк, киң ыштан, җиңсез кыска камзол яки чапан(кәзәки) кигәннәр. Байрамда ефәк яки бәрхет җилән, бишмәт кигәннәр. Кыш көне тун, толып, бутаудан тегелгән чикмән кигәннәр.
Бәйрәм өчен дә елан белән туннары булган. Җиләннәрен мәрҗән, тәңкә, энҗе, ахак тегеп төсле буяу белән чемләгән. Кулдан сугылган бизәкле тукымадан күлмәк, алъяпкыч теккәннәр.
Иләнгән тиреннән аяк киемнәре (чарык, башмак, ката, калош) кигәннәр. Күпләп мал көткәнлектән, тирегә кытлык булмаган.Хатын-кыз аяк киемнәренә төсле сызымнар тегеп чыгылган, йеннән чуклар эшләп куелган. Кәпәч буенча хатын-кызның олысы, гаилә хәле турында махсус булган. Баш киемен тәңкәләр, карсаклар, тимер калайлар тегеп ачык итеп бизәгәннәр. Күптәннән хатын-кыз да, ир-егетләр дә бүрек кигән. Җәнлек тиресеннән дүрт кыеклап һәм ике ярты түгәрәктән яки дүрт кыеклап һәм түгәрәк төп кыркып алып теккәннәр. Кама, кондыз, сусар һәм башка тиреләр кулланылган. Бәйрәм өчен тегелгән бүреккә кондыз(кама бүрек) яки кама тиресеннән (кама бүрек) кыса куйганнар. Бүрекле тастар яки яулык кирәк кигәннәр.
Кияүгә чыккан катыннар кашмау кигән. Олуг яштәге катыннар киндер яки ситсадан ак яулык(тастар) ябынган. Бай катыннар өстәп бүрек кигән, мамык шәл, яулык ябынган. Аякларына итек, башмак, тула оек, киндер оек, йон оек кигәннәр. Байрамда кея торган оекларын төрле төстәге һәм рәвештәге корама тегеп бизәгәннәр.
Елла — калпак, түбәтәй, түбәтәй, язлы-көзле — башлык һәм җиңел бүрек, ә инде кышкы суыкта тире бүрек кигән.
Ирләр киеме
Ирләр күлмәк-ыштан, йөз якка камзол, яки чикмән кигән. Көньяк Урал якларында ирләр күлмәгенең ягасы булмаган. Муен кисемен иңерәү белән бәйләп куйганнар.
Өлкәннәрнең түбәтәе карасу төсләрдән, яшьләр өчен ачык төстән тегелгән. Ефәк, йон белән чигеп, мәрҗән, кабырчык, ука белән бизәлгән. Җәнлек (сарык, төлке, бүре, селәүсен) тиресеннән тегелгән бүрек, бүрек кигәннәр. Синен кйммәтлерәк тире белән кырганнар.
Дала якларында җилкә һәм аркаларына төшеп торган башлык, колакчын киеп йөргәннәр. Алар киездән, бутаудан, тиреннән теккәннәр. Калпаклар киездән булган. Итек тышыннан калош кигәннәр. Мәчеткә, кунакка барганда калушны сисеп ингәннәр. Оек кияләр һәм кирәк ыштыр урыйлар.
Вулька-Эжевска
Вулька-Эжевска — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Кучмозерье
Кучмозерье (Кучмозерье) — Коми Республикасының Удора районында урнашкан авыл.
Климат
Кучмозерье климаты уртача-континенталь. Кыш озын, салкын, ә җәй кыска, гадәттә җылы, яисә салкынча. Биредә кырау җәен дә күзәтелә. Җәй көне циклоннар активлыгы сүлпәнәя, көзен исә киресенчә, үсә, шуңа күрә дә явым-төшем күләме арта. Көз белән яз салкын.
Халык
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: комилар (100%).
Реборданш
Реборданш — Португалиянең Браганса округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
(3794) Сфенел
Тарихы
1985 елның 12 октябрендә Кэролин Шумейкер тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1985 TF3» саналган.
Шепетово-Янувка
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Инөнү (Һавран)
Инөнү (İnönü) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Балыкесир иле Һавран илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Сен-Жан-де-Люз
Сен-Жан-де-Люз — Франциядә урнашкан коммуна, Атлантик Пиренейлар департаментында урнашкан.
Сан-Кристобаль-де-Сеговия
Сан-Кристобаль-де-Сеговия — Испаниянең Сеговия провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(1019) Стракея
(1019) Стракея  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1924 елның 3 мартында Карл Райнмут тарафыннан Хайдельберг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1924 QN» саналган.
NGC 7400
NGC 7400 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
29 ел
Вафатлар
20er
ZNF57
ZNF57 —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
П'етрошица
П'етрошица — Румыниянең Димбовица жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Калио (Төньяк Дакота)
Калио  — Америка Кушма Штатларының Төньяк Дакота штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Калио шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Йерсак (кантон)
Йерсак — Франциянең Шаранта департаментында урнашкан коммуна.
Сымеру (Паиде)
Сымеру (Sõmeru) — Эстониянең Ярвамаа өязендә урнашкан авыл.
Леанполле (Смаргонский районы)
Леанполле  (Леанполле ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Смаргонский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Гонденан-Монби
Гонденан-Монби — Франциянең Ду департаментында урнашкан коммуна.
Еловец
Еловец — Россия территориясеннән ага торган елга. Архангельск өлкәсе, Вологда өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Шондома елгасының сул ярыннан 10 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 13 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Онега елгасы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Онега.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Сылтамалар
Еловец
Ольпух
Ольпух — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Шереноси
Шереноси — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Прива (округ)
Прива — Франциядәге округ (Arrondissement). Ардеш департаментына карый.
Географиясе
Мәйданы — 1742 км². Округ 11 кантоннан тора, алар үз чиратында 110 коммунага бүленгән.
«Һәнәк» журналы
1925 елның сентябрендә «Яңа авыл» татар гәзите эчендә Яңа авыл сәнәге дигән әдәби-сатирик кушымта буларак чыга башлаган. Соңыннан «Сәнәк»кә әйләнеп, хәзер «Һәнәк», «Вилы» буларак таныш.
Беренче авторы, күп еллар буе мөхәрририят әгъзасы һәм мөхәррире Гариф Гомәр.
Беренче авторлар үз әсәрләрен әдәби псевдонимнар белән чыгарылуын хуп күрә. Шут, Демьян Шәркый, Г.Юлай (Гариф Гомәр үзе), Сәнәкбай, Кылычбай (Сәйфи Кудаш), Мәргән, Каплан (Нәкый Исәнбәт), Сакалтай (Сәгыйть Агиш), Ганкәбут (Исмәгыйль Рәмиев), Күлекәй, ЧН (Төхфәт Ченәкәй).
1937 елны Кызыл Таң мөхәррире Имай Насыйри кулга алыну сәбәпле, «Сәнәк» чыгудан туктый.
Яңадан 1956 елда, инде башкорт журналы буларак якты дөнья күрә.
Төрле вакытларда журналны Башкортстанның халык шагыйрьләре Хәбибнаҗар Нәҗми, Марат Кәримов; Марсель Сәлимов шикелле танылган язучылар җитәкли. 1977-1989 елларда «Һәнәк» журналының баш мөхәррире урынбасары вазыйфасын Башкортстан халык шагыйре Әнгам Атнабаев башкара. 1959-1964, 1984-1989 елларда Агиш Гыйрфан бүлек мөдире, җаваплы сәркатип булып эшли.
1979 елда “Һәнәк” журналы 55 мең данә белән нәшер ителгән. Бүген бу журналның тиражы 2370 данә белән чикләнә.
1992 елдан рус телендә «Вилы» исемле журнал чыгарыла башлый.
Мэнан (Айдахо)
Мэнан  — Америка Кушма Штатларының Айдахо штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Мэнан шәһәре  елда нигезләнгән.
Предоле
Предоле — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Дуранкая (Ширван)
Дуранкая (Durankaya) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Сиирт иле Ширван илчесенә караган бер авыл (köy).
Вуювка
Вуювка — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
ZNF570
ZNF570 —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
Лебедники
Лебедники (Лебеднікі ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Воранавский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
(1018) Арнольда
(1018) Арнольда  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Базак (коммуна)
Базак — Франциянең Шаранта департаментында урнашкан коммуна.
(1018) Арнольда
Тарихы
1924 елның 3 мартында Карл Райнмут тарафыннан Хайдельберг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1924 QM» саналган.
Реборделу (Виньяйш)
Реборделу  — Португалиянең Браганса округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Еспай (Пенсильвания)
Еспай  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Еспай халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сан-Мартин-и-Мудриан
Сан-Мартин-и-Мудриан — Испаниянең Сеговия провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.