cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Кундат
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Вале (Комен)
Вале  — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сарал, Бһивани
Сарал Һиндстанның Харьяна штатында Бһивани районында Тошам тэһсилда авыл. Бһивани шәһәрчегенең район штаб-фатирларыннан якынча 28 км көнбатышта урнашып, 2011 ел Һиндстан халык санын алу буенча авылда 599 йорт булып, тулаем халкы 3045 кеше булып, шуларның 1624-се ир кешеләр, ә 1421-се хатын-кызлар булган.
NGC 57
NGC 57 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда   тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Вовиль
Вовиль — Франциянең Кальвадос департаментында урнашкан коммуна.
Спидвей (Индиана)
Спидвей  — Америка Кушма Штатларының Индиана штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Виндишгарстен
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Петухово (Чиләбе өлкәсе)
Петухово (Петухово) — Чиләбе өлкәсенең Касли районы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: билгесез.
Пашки (Лидский районы)
Пашки  (Пашкі ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Лидский районында урнашкан авыл.
Штадтштайнах
Штадтштайнах — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Яңавыл районы
Яңавыл районы (Яңауыл районы, Янаульский район) — Башкортстанга керүче муниципаль район. Административ үзәге — Яңавыл шәһәре.
1930 елның 20 августында Үзәк башкарма комитетының карары белән барлыкка килә. Үзәге итеп Кызыл Октябрь бистәсе тәгаенләнә. 1938 елдан — Яңавыл бистәсе. 1933-34 елларда локомотив депосы, электр станциясе, кирпеч заводы һәм башка мөһим объектлар төзелә.
1946 елда Яңавыл ГЭСы төзелә, авылларга электр кертелә. Кыска вакыт эчендә авыл хуҗалыгы аякка бастырыла. 60-80нче елларда яңа мәктәпләр, балалар бакчалары, дәваханәләр, ферма­лар төзелә, юлларга асфальт җәелә. Район сәнәгате үсешенә “Краснохолм­нефть” идарәсе, урман хуҗалыгы, май-сыр комбинаты, консерва, кирпеч заводлары зур өлеш кертә. 1964 елда район җирендә нефть табыла.
Район 103 торак урынын берләштерә, алар 18 авыл советына һәм 1 шәһәр советына буйсына.
География
Яңавыл муниципаль районы Башкортстанның төньяк-көнбатышында чыгынкы бер җирендә урнашкан. Ул Пермь крае һәм Удмуртия белән чиктәш.
Яңавыл районы җиреннән Бүә елгасы ага. Аның өстенә Карман ГЭСе урнаштырылган. Районның 23,2% җире урман белән капланган.
Файдалы казылмалардан нефть бар: Игрово, Вояды, Чытырман, Байсар һәм Львов ятмалары. Шулай ук кирпеч сугу өчен чимал (Буй, Яңавыл карьерлары), ком-таш катнашмасы (Әтлегәч).
Халык
Халык саны – 48905 кеше (2010). Халыкның күпчелеге Яңавылда яши. Районда татарлар һәм татар телле башкорт, шулай ук арлар (2002 ел сан алуы буенча – 6821 кеше), руслар (5822), чирмешләр (3426) яши.
Район җирендә туган танылган кешеләр
Язучылар:
Икътисад
Яңавыл районында сәнәгате дә, авыл хуҗалыгы да алга киткән.
Нефть ятмаларын Башнефтенең бүлеге НГДУ «Краснохолмскнефть» файдалана. 2009 елда 0,9 млн тонна “кара алтын” чыгарылган. Бар 21 күмәк хуҗалык, 3 совхоз, 1 балыкчылык хуҗалыгы. 72 фермер хуҗалыгы бар. Шәхси хуҗалыкларда җылытмаларда яшелчәләр үстерәләр. Шәхси хуҗалыклар 65% авыл хуҗалыгы продукциясен җитештерә. 2009 елда 98% бәрәңге, 78% яшелчә, 77% кош һәм терлек ите, 78% сөт савылган, 75% бал.
Транспорт
Яңавыл – Горький тимер юлының әһәмиятле станциясе.
Мәгариф
Районда 2006-07 уку елында башкорт теле һәм әдәбиятын — 5792 бала, татар теле һәм әдәбиятын — 824, ар телен — 519, чирмеш теле һәм әдәбиятын 250 бала өйрәнә.
Матбугат
Район газетасы «Октябрь юлы» (хәзер “Яңавыл таңнары”) 1931 елдан чыга. 1939 елда русча чыга торган «Путь Октября» (хәзер “Янаульские зори”) барлыкка килә. 1955 елдан “Яңавыл таңнары” дубляжга калдырылган. Айга 1 тапкыр башк. “Йыйын” кушымта - гәҗите (300 данә) чыга.
1993 елда барлыкка килгән Яңавыл телевидениесе рус һәм башкорт телләрендә эфирга чыга.
Цярка
Цярка — Польшаның Ополе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
HD203922
HD203922 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
(17955) Sedransk
(17955) Sedransk — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1999 елның 10 маенда LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1999 JZ22» саналган.
Казе Цанаси (Алесандрия)
Казе Цанаси — Италиянең Пьемонт төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казе Цанаси Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Сент-Женевьев (Манш)
Сент-Женевьев — Франциянең Манш департаментында урнашкан коммуна.
Булдуклу (Козан)
Булдуклу (Bulduklu) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Адана иле Козан илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Истгемптон (Массачусетс)
Истгемптон  — Америка Кушма Штатларының Массчусетс штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Истгемптон шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Вар (Селаж)
Вар — Румыниянең Селаж жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Захарово (Мари Иле)
Захарово (Сакар почиҥга, Захарово) — Мари Илнең Сернур районында урнашкан авыл.
Халык
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (100%).
Пиядалар
Пиядалар (Piyadalar ) — Әзербайҗанның Бәрдә районына караган авыл.
Пашкишки
Пашкишки (Пашкішкі ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Ашмянский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Казане (Куявия-Диңгез буе воеводалыгы)
Казане  — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Корзе
Корзе — Франциянең Мен һәм Луара департаментында урнашкан коммуна.
Сарса, Бһивани
Сарса Һиндстанның Харьяна штатында Бһивани районында авыл. Ул Бһивани шәһәрчегенең район штаб-фатирларыннан якынча 14 км көнчыгышта урнашкан. 2011 ел Һиндстан халык санын алу буенча авылда 529 кеше булып, халкы 2884 кеше булган, шуларның 1588-е ир кешеләр, ә 1326-сы хатын-кызлар булган.
Плещевка (Зур Полюг кушылдыгы)
Плещевка — Россия территориясеннән ага торган елга. Вологда өлкәсе, Архангельск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Зур Полюг елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 14 км.
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Данишин
Данишин — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
NGC 58
NGC 58 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда   тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Водлож
Водлож — Франциянең Кальвадос департаментында урнашкан коммуна.
Варда (Светий Юрий-в-Словенських Горицях)
Варда  — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сеһар, Бһивани
Сеһар Һиндстанда, Харьянада Бһивани районында Лоһару Тэһсилда урнашкан дҗат доминант авыл. Ул Лоһар суб-районы штаб-фатирыннан 25 км ераклыкта, Бһивани район штаб-фатирыннан 60 км ераклыкта урнашкан, Сеһар авылы шулай ук грам панчаят булып тора. Сеһар авылында якынча 289 йорт, аларның хуҗасы булып һаман да күбесенчә Неһра кланы тора. Лоһару Сеһарга иң якын шәһәрчек. Пилани, Раҗгарһ (Чуру, Бһивани, Маһендрагарһ Сеһарга иң якын шәһәрләр. Бу урын Бһивани Районы һәм Җһунҗһуну Районы чигендә урнашкан.
Орта (Маһмудие)
Орта (Orta) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Эскишеһир иле Маһмудие илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Ривертон (Канзас)
Ривертон  — Америка Кушма Штатларының Канзас штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Ривертон халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Әүмеш
Әүмеш — Башкортстанның Әбҗәлил районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 453622, ОКАТО коды — 80201837003.
Демография
Халык саны динамикасы:
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 107 кешенең яшәве мәгълүм.
Виндхаг-бай-Перг
Виндхаг-бай-Перг — Австриянең Югары Австрия федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Пашкуны
Пашкуны (Пашкуны ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Астравецкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Штайн (Урта Франкония)
Штайн  — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Чапле-Вольне
Чапле-Вольне — Польшаның Ополе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Куралак
Куралак — Россия территориясеннән ага торган елга. Кемерово өлкәсе, Красноярск крае, Томск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Сеңеп югала урнашкан. Елга озынлыгы 11 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Чулым елгасы, Әчинск каласыннан Зырянское авылындагы су үлчәү постына чаклы. Кече елга бассейны — Об Иртеш кушылганга чаклы, елга бассейны — Об (өске өлеше) Иртеш кушылганга чаклы.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Сент-Коломб (Манш)
Сент-Коломб — Франциянең Манш департаментында урнашкан коммуна.
Варасеу
Варасеу — Румыниянең Бихор жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Көньяк Каролина
Көньяк Кароли́на (ингл. South Carolina, ) – АКШ көньяк-көнчыгышында урнашкан штат. Башкаласы Колумбия шәһәре. Рәсми атама «Кыска буйлы пальмалар штаты».
Казанки
Казанки — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Данкув (Великопольское воеводалыгы)
Данкув  — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Урта Ноныгерь
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (92%).
(17956) Andrewlenoir
(17956) Andrewlenoir — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1999 елның 10 маенда LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1999 JC28» саналган.
Казе Цаната (Тревизо)
Казе Цаната — Италиянең Венеция төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казе Цаната Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Вас (Костел)
Вас  — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Булдукпынары (Тепебашы)
Булдукпынары (Buldukpınarı) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Эскишеһир иле Тепебашы илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Виндхаг-бай-Фрайштадт
Виндхаг-бай-Фрайштадт — Австриянең Югары Австрия федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Омаш
Омаш — Россия территориясеннән ага торган елга. Тверь өлкәсе, Вологда өлкәсе, Новгород өлкәсе, Ленинград өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга Кирва елгасының уң ярына тамагыннан 15 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 22 км.
Спринг-Гилл (Индиана)
Спринг-Гилл  — Америка Кушма Штатларының Индиана штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Омаш
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Идел су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Молога башыннан тамагына кадәр. Кече елга бассейны — Рыбинск сусаклагычы бассейны елгалары, елга бассейны — (Югары) Идел, Куйбышев сусаклагычына кадәр (Ока бассейны кушылмай).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Спринг-Гилл (Индиана)
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Алешина (Югары Ерга кушылдыгы)
Алешина — Россия территориясеннән ага торган елга. Вологда өлкәсе, Архангельск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Югары Ерга елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 18 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Сухона, елга бассейны — Төньяк Двина.
Василий Лихачев
Василий Лихачев, Василий Николай улы Лихачев (Василий Николаевич Лихачев, 1952 елның 5 гыйнвары, ССРБ, РСФСР, Горький — 2019 елның 8 апреле ) — дәүләт эшлеклесе, ТР Дәүләт шурасы рәисе (1995-1998), ТР вице-президенты (1991-1995), юридик фәннәр докторы, профессор, Гадәттән тыш һәм тулы хокуклы илче (1999), 3 класслы дәүләт киңәшчесе (2010). ТР фәннәр академиясе мөхбир-әгъзасы.
Тәрҗемәи хәле
1952 елның 5 гыйнварында Горькийда туган. Казан дәүләт университетын (1975), шул ук уку йортында аспирантура (1978) тәмамлаган.
Водри
Водри — Франциянең Кальвадос департаментында урнашкан коммуна.
Корне (Мен һәм Луара)
Корне — Франциянең Мен һәм Луара департаментында урнашкан коммуна.
11-нче гвардия танк корпусы
11-нче гвардия танк корпусы (11-й гвардейский танковый корпус) — Бөек Ватан сугышы вакытында ЭККГ танк корпусы.
Сугыш юллары
1943 елның 23 октябрендә 306нче Халык Саклау Коммисарияты (ХСК) боерык буенча 6-нчы танк корпус 11-нче гвардия танк корпусына булдырылган.
Урнашу
1943 елның 23 октябрендә :
NGC 59
NGC 59 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда   тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Кургуюл
Кургуюл — Россия территориясеннән ага торган елга. Кемерово өлкәсе, Красноярск крае, Томск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Кожух елгасының уң ярыннан 16 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 14 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Чулым елгасы, Әчинск каласыннан Зырянское авылындагы су үлчәү постына чаклы. Кече елга бассейны — Об Иртеш кушылганга чаклы, елга бассейны — Об (өске өлеше) Иртеш кушылганга чаклы.
Смеловски
Смеловский (Смеловский) — Чиләбе өлкәсенең Верхнеуральск районы составына керүче авыл.
HD203932
HD203932 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Смеловски
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
Равил Харисов
Равил Харисов - Татарстанның халык артисты. Казан филармониясе солисты. 1986—1990 елларда — Мәскәү өлкә филармониясенең «Бәйрәм» ансамблендә солист.
Казан шәһәренең «Курган» зиратында җирләнгән.
Пашунцы
Пашунцы (Пашунцы ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Лидский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Штайнах (Түбән Бавария)
Штайнах  — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Смеловски
Халык
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (92%), украиннар (5%).
HD203932
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Лапка Памаш (Чендемерово авыл җирлеге)
Халык
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (100%).
Орта (Одунпазары)
Орта (Orta) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Эскишеһир иле Одунпазары илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Ист-Лонгмедоу (Массачусетс)
Ист-Лонгмедоу  — Америка Кушма Штатларының Массчусетс штатында урнашкан шәһәр.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(17957) 1999 JE29
(17957) 1999 JE29 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1999 елның 10 маенда LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1999 JE29» саналган.
Саатлы (Бәрдә)
Саатлы  (Saatlı ) — Әзербайҗанның Бәрдә районына караган авыл.
Вас (Радле-об-Драви)
Вас  — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Чарноляс (Ополе воеводалыгы)
Чарноляс  — Польшаның Ополе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Дановець
Дановець — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Сент-Круа-Аг
Сент-Круа-Аг — Франциянең Манш департаментында урнашкан коммуна.
Винервальд
Винервальд — Австриянең Түбән Австрия федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Варвата
Варвата — Румыниянең Сучава жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Розалия (Канзас)
Розалия  — Америка Кушма Штатларының Канзас штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Розалия халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Булдум (Һарран)
Булдум (Buldum) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Шанлыурфа иле Һарран илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Шам Кальян
Шам Кальян Һиндстанның Харьяна штатында Бһивани районында Бадһра тэһсилда авыл. Бһивани шәһәрчеге район штаб-фатирларыннан якынча 36 км көньяк-көнбатышта урнашып, 2011 ел Һиндстан халык санын алу буенча 381 йорт булып, тулаем халкы 1955 кеше булып, шуларның 1043-е ир кеше булып, 912-се хатын-кызлар булган.
Спринг-Гроув (Индиана)
Спринг-Гроув  — Америка Кушма Штатларының Индиана штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Восель (Кальвадос)
Восель — Франциянең Кальвадос департаментында урнашкан коммуна.
Габит Төхфәтуллин
Габит Төхфәтуллин (Габит Әхмәт улы Төхфәтуллин,, — , ) — дәүләт һәм дәүләт куркынычсызлыгы органнары эшлеклесе, ВКП(б)ның Олекминск район комитетының 1 нче сәркатибе (1930-еллар), ЯАССР ЮШ депутаты (1 нче чакырылыш), КПССның Якутия өлкә комитеты каршындагы фирка комиссиясе әгъзасы (1951-1962). Пенсиягә чыкканнан соң Казанда яшәгән.
Кичуга (Югары Ерга кушылдыгы)
Кичуга — Россия территориясеннән ага торган елга. Вологда өлкәсе, Архангельск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Югары Ерга елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 14 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Сухона, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Россия Федерациясенең атказанган мәдәният хезмәткәре
Россия Федерациясенең атказанган мәдәният хезмәткәре (Заслу́женный рабо́тник культу́ры Росси́йской Федера́ции) — Россия Федерациясенең дәүләт бүләкләре системасына керүче мактаулы исем.
Исем бирү өчен нигезләр
«Россия Федерациясенең атказанган мәдәният хезмәткәре» мактаулы исеме мәдәният, сәнгать, мәгариф, полиграфия, нәшрият, кинематография, радио һәм телевидение өлкәсендә эшләүче оешмаларда хезмәт куючы югары һөнәри осталыкка ия хезмәткәрләргә һәм үзешчән иҗатта катнашучыларга, шулай ук җәмәгать башлангычында мәдәният һәм сәнгать оешмалары эшендә катнашучыларга, мәдәниятне үстерүгә үзеннән лаеклы өлеш кертүчеләргә бирелә:
«Россия Федерациясенең атказанган мәдәният хезмәткәре» мактаулы исеме, кагыйдә буларак, һөнәри эшчәнлекне гамәлгә ашыра башлаганнан 20 ел һәм аннан да күбрәк вакыт эшләүчеләргә һәм бүләкләүгә тәкъдим ителгән федераль дәүләт хакимияте органының яки Россия Федерациясе субъектларының дәүләт хакимияте органнарының тармак бүләкләре (мактаулы исеме) булганда бирелә.
Исем бирү тәртибе
Россия Федерациясенең мактаулы исемнәре Россия Федерациясе Президенты указлары белән бүләкләү турындагы үтенечнамәне һәм Дәүләт бүләкләре буенча Россия Федерациясе Президенты каршындагы комиссиянең тәкъдимнәрен карау нәтиҗәләре буенча аңа кертелгән тәкъдимнәр нигезендә бирелә.
Исемнең тарихы
"«Россия Федерациясенең атказанган мәдәният хезмәткәре» мактаулы исеме мәдәният, сәнгать, мәгариф, полиграфия, матбугат, радио һәм телевидение учреждениеләре, оешма, учреждение һәм мәдәният органнарының югары квалификацияле хезмәткәрләренә, җәмәгать башлангычларында оешма, учреждение һәм мәдәният органнары эшендә катнашучыларга, мәдәният өлкәсендә 15 һәм аннан да күбрәк ел эшләүчеләргә бирелә".
Мактаулы исем турындагы яңа Нигезләмә Россия Федерациясе Президентының «Россия Федерациясе дәүләт бүләкләү системасын камилләштерү чаралары турында» 2010 елның 7 сентябрендәге 1099 номерлы Указы белән расланган.
Күкрәк билгесе
Күкрәк билгесе Россия Федерациясенең мактаулы исемнәре өчен бердәм формада була һәм көмештән әзерләнә. Ул 40 мм биеклектә һәм 30 мм киңлегендә лавр һәм имән ботакларыннан барлыкка килә торган овал тәкыя формасына ия.
Ботакларның аста кисешкән очлары тасма белән бәйләнгән. Тәкыяның өске өлешендә Россия Федерациясе Дәүләт гербы урнашкан. Ал (уң) якта, үзәк өлештә, тәкыяга мактаулы исем атамасы язылган картуш урнаштырылган. Арт (сул) якта күкрәк билгесен киемгә беркетү өчен булавка бар. Күкрәк билгесе күкрәкнең уң ягында беркетелеп йөртелә.
Пашыцы
Пашыцы (Пашыцы ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Шчучынский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Корнилье-ле-Кав
Корнилье-ле-Кав — Франциянең Мен һәм Луара департаментында урнашкан коммуна.
(17958) Schoof
(17958) Schoof — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1999 елның 10 маенда LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1999 JE33» саналган.
Казе Цанела (Порденоне)
Казе Цанела — Италиянең Фриули-Венеция-Җулия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Казимежево (Голюбско-Добжинский повяты)
Казимежево  — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Велене (община)
Велене  — Словениядә урнашкан община (җәмгыять).
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
NGC 60
NGC 60 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда   тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Җирәнсә чәчән
Җирәнсә чәчән(Ерәнсә сәсән) - 14-15 яки 17-18 гасырларда яшәгән шигъриятле сәләткә ия булып, акыллы оста сүзе һәм иҗаты белән таныклык алган җырчы-чәчән.
Башкортлар белән казаклар чиктәш яшәгән Кызыл елгасының Яйыкка койганчы җирендә җәйләүдә туган. Әхмәт Байторсынов язмалары буенча, 1730 елда Әбелхәер хан идарә итә, ә Җирәнсә чәчәннең егет булып килгән чагы була. Соңыннан Җирәнсә үзен казакъ дип таныштыра. Хан аны тикшереп карау максатында казакъ азык, савыт-сабаларын сораша, ә Җирәнсә чәчән кайсыларын белми. Аларны белмәвен башкортларның аны яшьтән ук урлап алып китүләре һәм аның шунда үсүе белән аңлата.
Вашингтон (мәгънәләр)
Вашингтон:
Округлар
31 округ исеме:
Җирәнсә чәчән
Җирәнсә чәчән тормошо турындада документаль чыганаклар сакланмаган. Аның исеме «Җирәнсә чәчән», «Бәндә белән Җирәнсә чәчән», башка риваятләрендә очрый, аларга ярашлы, Җирәнчә чәчән 14-15 яки 17-18 гасырларда яшәгән, аның катыны Бәндәи булган. Баем (Әбҗәлил районы), Билал (Баймак районы), Корама (Учалы районы) авыллары аның туган ере итеп күрсәтелә.
Җирәнсә чәчән кабере Зиянчура районының Башкорт Үргене авылы янында дип санала, бу урын изгеләштерелгән.
Чәчәннең шигъриятле мирасына «Җирәнсә чәчәннең Әбелхәер ханга әйткәне» һәм «Аскар тауның үлгәне» кобаерлары карый.
Тапкыр сүзлелеге, хәйләкәрлеге һәм акылы Җирәнсә чәчән исемен берлек исемгә әйләндергән. Чәчән — тормыш-көнкүреш әкиятләренең («Җирән чәчән белән хан», «Җирәнсә чәчәннең килен эзләгән», «Торхан белән Йәнәбә һәм Җирәнсә чәчән») һәм Ходжа Насретдин турындагы мәзәкләргә охшаш көләмәчләре герое. Җирәнсә чәчән исеме казакъ, каракалпак, кыргыз, татар фольклорында очрый.
Варвиз
Варвиз — Румыниянең Бихор жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Чарноцин (Ополе воеводалыгы)
Чарноцин  — Польшаның Ополе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Багут-Сала
Багут-Сала — Россия территориясеннән ага торган елга. Калмык Республикасы биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Шарын-Сала елгасының уң ярыннан 24 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 12 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Көнбатыш Каспий су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Терек елгасы, Тын һәм Идел елгаларының агымсыз тармаклары. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Терек су бассейныннан алып РФ-ның Каспий диңгезенең елгалары.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Штайнбах-ам-Вальд
Штайнбах-ам-Вальд — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Сент-Мари-дю-Буа (Манш)
Сент-Мари-дю-Буа — Франциянең Манш департаментында урнашкан коммуна.
Штайнбах-ам-Вальд
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(17959) Camierickson
Тарихы
1999 елның 10 маенда LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1999 JZ33» саналган.
Винер-Нойдорф
Винер-Нойдорф — Австриянең Түбән Австрия федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Квинси (Массачусетс)
Квинси  — Америка Кушма Штатларының Массчусетс штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Квинси шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Дарновець
Дарновець — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Во-сюр-Ор
Во-сюр-Ор — Франциянең Кальвадос департаментында урнашкан коммуна.
Зуевцы
Зуевцы (Зуевцы) — Киров өлкәсенең Нагорск районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
Спринг-Лейк (Индиана)
Спринг-Лейк  — Америка Кушма Штатларының Индиана штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Крутиха (Югары Ерга кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Сухона, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Җилембәт
Җилембәт — Башкортстанның Габҗәлил районында урнашкан авыл. 2009 елның 1 гыйнварына биредә 377 кешенең яшәве мәгълүм. Почта индексы — 453622, ОКАТО коды — 80201837005.
Демография
Халык саны динамикасы:
Мохтар Әвәзов
Мохтар Әвәзов (Мохтар Омархан улы Әвәзов, Muhtar Omarhanuly A'y'ezov, 1897 елның 28 сентябре, Симәй өлкәсе, Чыңгыз волосте — 1961 елның 27 июне, Мәскәү) — язучы, драматург, филология фәннәре докторы (1946), профессор (1946, 1953), Казакъ ССРның атказанган фән эшлеклесе (1957), Казакъ ССР ФА академигы (1946), Казакъ ССР язучылар берлеге рәисе. «Бөтендөнья әдәбияты китапханәсе»нә кертелгән «Абай юлы» романы авторы.
Тәрҗемәи хәле
1897 елның 28 сентябрендә Симәй өязе (Казакъстанның Көнчыгыш-Казакъстан өлкәсе) Чыңгыз волостенда күчмә казакъ гаиләсендә туган. Бабасы Әвәз оныгы Мохтар туу хөрмәтенә уздырган мәҗлескә Абай Кунанбаев килгән. Абайның әтисе Кунанбай — Әвәзләрнең кияве: сеңлесе Нурганымга өйләнгән булган. Мохтар бик яшьли әти-әнисеннән ятим кала. Аны Касыймбәк абыйсы тәрбия кыла һәм укыта. 1906-1907 елларда Мохтар мәдрәсәдә укый, аннары Чыңгыз волосте земство стипендиясенә 5 еллык Симәй шәһәр рус укуханәсенә укырга керә. 1912-1919 елларда Симәй укытучылар семинариясендә укый. Симәй шәһәрендә оештырылган беренче «Ярыш» футбол уйный.
1917 елда якын туганнары Мохтарны Рәйханга өйләндерә, 1918 елда аның беренче баласы — кызы Мөгамилә (1918-2009) туа. 1920 елда улы Чокан туа, анысы яшьли мәрхүм булган. Өч елдан гаилә таркала, Мохтар кызын үзенә ала. Абай Кунанбаевның Мәгави исемле улыннан туган оныгы Камиләгә өйләнә, ләкин бу никахы да озын гомерле булмый.
1917 елда Мохтар Әвәзовның Абайның оныгы Акышны кияүгә бирү һәм озату уңае белән бүләк итеп язган беренче пьесасы «Енбек-Кебек» Абайның хатыны Айгерим юртасында уйнала. Һәвәскәр артистлар Абайның оныклары һәм авторның туган-тумачасы була.
1941 елда Казакъстанга кайта, Валентина балалары белән Ленинградта кала. М. Әвәзов ССРБ ФА Казакъ филиалының тел, әдәбият һәм тарих институтында эшли. 1942 елда «Абай» романының 1нче китабын нәшер итә. Шул елда Фатыйма Габитова гаиләсенә ярдәмгә килә, дуслык җепләре гаилә җебенә әйләнә, 1943 елда уртак уллары Морат туа.
1945 елда, Абайның 100 еллыгында, «Абай» операсының либреттосын, «Абай җырлары» нәфис фильмының сценариен, Абайның тәрҗемәи хәленең яңа вариантын, бөек казакъ акыны турында берничә мәкалә яза. Мәскәүдә «Абай» китабы чыга. Автор Хезмәт Кызыл Байрагы ордены белән бүләкләнә. 1946 елда филология фәннәре докторы була, профессор, Казакъ ССР ФА академигы итеп сайлана. 1947 елда «Абай» романының икенче китабы казакъ телендә, 1948 елда ике китап та Мәскәүдә рус телендә нәшер ителә. 1949 елда роман 1нче дәрәҗә Сталин премиясенә лаек була, автор Хөрмәт Билгесе ордены белән бүләкләнә. Шуңа да карамастан, М. Әвәзовны эзәрлекләү туктамый. 1952 елда казакъ телендә «Абай юлы» китабы чыгуга, «Правда» газетасы М. Әвәзовны «гражданлык сизгерлеге җитмәү»дә гаепләп чыга. Шунда ук профессор Әвәзовны «буржуаз-милләтчел хаталары өчен» университеттагы эшеннән чыгаралар, күптомлык «Казакъ ССР тарихы»н язучы авторлар коллективыннан төшереп калдыралар. Кулга алынудан шикләнеп, Мәскәүгә китә, 2 ел Мәскәү дәүләт университетының ССРБ халыклары әдәбияты кафедрасында казакъ әдәбияты буенча лекцияләр укый.
1954 елда Мәскәүдә «Абай юлы» тетралогиясен тәмамлый. «Иностранная литература», «Дружба народов» журналлары мөхәрририятенә сайлана, Мәскәү шуралар йорты колонналы залында узган тантаналы утырышта Абай иҗаты турында белән чыгыш ясый. Шуннан соң Алматыга кайта, барлык эш урыннарында торгызыла. 1955 елда Казакъ ССР 4нче чакырылыш югары шурасы депутаты итеп сайлана. Әдәби делегацияләр составында чит илләргә чыга башлый. «Казакъ шигърияте антологиясе»н төзү эшендә катнаша, «Абай юлы»н тәрҗемә итүчеләр белән эшли. Казанда 1957-1960 елларда татар телендә «Абай» тарихи романының 1-2 томнары нәшер ителгән.
1957 елның 28 сентябрендә, 60 яшендә, Ленин ордены белән бүләкләнә. Казакъ ССР атказанган фән эшлеклесе исеме бирелә. 1959 елда «Абай юлы» дилогиясе өчен Ленин премиясе бирелә, Казакъ ССР 5нче чакырылыш югары шурасы депутаты итеп сайлана. 1960 елда АКШка бара, «Америкадан алган тәэсирләр» очерклар яза. «Яшь буын» романын башлый.
1961 елның җәендә Мәскәүгә дәваланырга китә. 1961 елның 27 июнендә операция вакытында үлә.
Гаилә хәле
I хатыны Рәйхан. Балалары: II хатыны Камилә Мәгави кызы
III хатыны Валентина Николай кызы Кузьмина. Балалары: IV хатыны Фатыйма Габитова. Баласы:
Роксбери (Канзас)
Роксбери  — Америка Кушма Штатларының Канзас штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Роксбери халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Стивен Һокиң
Стивен Уильям Һокинг (Stephen William Hawking, 8 гыйнвар 1942, Оксфорд, Бөекбритания — 14 март 2018, Кембриҗ, Бөекбритания) — инглиз нәзарый физигы һәм фәнне популярлаштыручы. Дөньяның Зур Шартлау нигезендә барлыкка килүе турында тәгълиматы һәм кара тишекләр теориясен өйрәнгән. Кече массалы кара тишекләр, үзләренең вакыйгалар офыгында Һокинг нурланышын чыгарып, энергияләрен югалталар һәм, ахыр чиктә, «үләләр» дигән гипотезаны әйткән.
Балачак һәм гаилә
Стивен Һокинг 1942 елның 8 гыйнварында Оксфордта туа, монда аның әти-әнисе алман авиациясенең бомбага тотуыннан куркып, Лондоннан күчеп килгән була.
Әтисе — Фрәңк Һокинг Хампстедта медицина үзәгендә тикшеренүче булган. Әнисе, Изабель Һокинг, шунда ук сәркатип булып эшләгән. Стивенның ике сеңлесе (Филиппа һәм Мэри) һәм үги абыйсы, уллыкка алынган Эдвард булган.
Белем алу
1962 елда Стивен Оксфорд университетын тәмамлый (сәнгать бакалавры дәрәҗәсе белән), ә 1966 елда Кембриҗ университетының Тринити-холл көллиятендә фәлсәфә докторы дәрәҗәсен ала («Киңәя торган галәмнәрнең сыйфатлары» дигән диссертация яза).
1965 елдан Һокинг Кембриҗ университетында Гонвил һәм Киз көллиятендә тикшеренүче булып эшләгән, ә 1968—1972 елларда — Нәзарый астрономия институтында, 1972—1973 елларда — Астрономия институтында, 1973—1975 елларда — гамәли математика һәм теоретик физика кафедрасында эшләгән, 1975—1977 елларда гравитация теориясен укыткан, 1977—1979 елларда — гравитацион физика профессоры булган, 1979 елдан — математика профессоры.
Танылу
1974 елда Һокинг Лондонның патша җәмгыяте әгъзасы була, ә 1979 елда Кембриҗ университетының Лукас профессоры вазифасын ала. 2009 елга кадәр бу вазифада була.
Авыру
1960-еллар башында ук Һокингта ян як амиотрофия склерозы билгеләре чагыла башлый, ахыр чиктә, бу авыру аркасында анда паралич була. 1963 елда анда бу авыру барлыгы раслана, ул чакта табиблар аңа ике ел ярым гомер калган дип әйтәләр. Ләкин авыру чынлыкта акрынрак үсеш кичерә, шуңа күрә Стивен 1960-еллар ахырында гына коляскага утыра.
1985 елда Һокинг каты авырый башлый, анда пневмония табыла. Операцияләрдән соң Һокинг сөйләшә алмый башлый. Ул сөйләм синтезаторын кулланырга мәҗбүр була. Баштарак аның уң кулындагы шәһадәт бармагы гына хәрәкәтләнгән, соңрак ул да хәрәкәтләнми башлый. Ахыр чиктә, аның битендә мимика мускулы гына хәрәкәтләнергә сәләтле булып кала, шуның ярдәмендә ул санак белән идарә иткән һәм кешеләр белән аралашкан. Каты авырса да, ул актив тормыш алып бара. 2007 елда махсус очкычта авырсызлыкта оча, ә 2009 елда хәтта галәмгә очарга тиеш була , ләкин бу план чынга ашмый кала.
Шәхси тормыш
1965 елда Джейн Уайлдка өйләнә, аларның улы Роберт (1967), кызы Люси (1970) һәм улы Тимоти (1979) туа. Тора-бара Стивен белән Джейнның мөнәсәбәтләре начарлана, 1990 елдан алар аерым яши башлый. 1995 елда Һокинг Элайн Мэйсонга өйләнә һәм аның белән 11 ел яшәп, 2006 елда аерыла.
Үлем
Һокинг 2018 елның 14 мартында Кембриҗ шәһәрендә, үзенең йортында вафат булды. Аңа 76 яшь иде. Бу хакта аның гаиләсе хәбәр итте.
Карашлары
Стивен Һокинг дәһри (атеист) иде. Британия сәясәте өлкәсендә исә ул лейбористлар яклы булды. 1968 елның мартында ул Вьетнам сугышына каршы маршта катнашкан.
Атом-төш коралыннан баш тартуны, гомуми сәламәтлек саклауны һәм климат үзгәрешләренә каршы көрәшне хуплаган; 2003 елгы Гыйрак сугышын «сугыш җинаяте» дип атаган, шулай ук, Исраилнең Фәләстыйнга карата сәясәте белән килешмәве аркасында Исраилдәге конференцияне бойкотлаган.
Фәнни эшчәнлек
Хәзерге заманның иң йогынтылы һәм киң җәмәгатьчелеккә танылган физиков-теоретикларның берсе, квант космологиясенә нигез салучыларның берсе.
Пионерски (Чиләбе өлкәсе)
Пионерский (Пионерский) — Чиләбе өлкәсенең Кызыл Армия районы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: билгесез.
Татарстан парламенты җитәкчеләре
Татарстан парламенты җитәкчеләре – ХХ гасыр башыннан (1920) бүгенге көнгә кадәр Татарстан (ТССР, АТССР, ТАССР, ТР) җөмһүриятенең вәкиллекле иң югары дәүләт органын җитәкләгән шәхесләр.
Самухлу
Самухлу (Samuxlu ) — Әзербайҗанның Бәрдә районына караган авыл.
Пашэли
Пашэли (Пашэлі ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Воранавский районында урнашкан авыл.
Казимежево (Накельский повяты)
Казимежево  — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
HD203993
HD203993 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Орудовка
Орудовка — Россия территориясеннән ага торган елга. Тверь өлкәсе, Вологда өлкәсе, Новгород өлкәсе, Ленинград өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга Ратыня елгасының сул ярына тамагыннан 60 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 10 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Идел су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Молога башыннан тамагына кадәр. Кече елга бассейны — Рыбинск сусаклагычы бассейны елгалары, елга бассейны — (Югары) Идел, Куйбышев сусаклагычына кадәр (Ока бассейны кушылмай).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Винер-Нойштадт
Винер-Нойштадт — Австриянең Түбән Австрия федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Козанлы (Боябат)
Козанлы (Kozanlı) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Синоп иле Боябат илчесенә караган бер авыл (köy).
Велика Вас (Моравче)
Велика Вас  — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Корон (Мен һәм Луара)
Корон — Франциянең Мен һәм Луара департаментында урнашкан коммуна.
Кече Шокшем
Кече Шокшем (Изи Шокшем, Малый Шокшем) — Мари Илнең Сернур районында урнашкан авыл.
Казе Цанибелато-Рицато (Тревизо)
Казе Цанибелато-Рицато — Италиянең Венеция төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казе Цанибелато-Рицато Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Нәкыя Cәфәрова
Нәкыя Сәфәрова, Нәкыя Фатыйх (Мөхәммәтфатыйх) кызы Сәфәрова (1923 елның 20 июле, ССРБ, РСФСР, ТАССР, Чаллы кантоны, Нөркәй волосте, Карашай-Саклау ― 2021 елның 26 марты, РФ, ТР, Казан ) — Бөек Ватан сугышы ветераны, укытучы, 2нче дәрәҗә Ватан сугышы ордены, (1945),  (1945),  белән бүләкләнгән.
Биографиясе
1923 елның 20 июлендә ТАССР Чаллы кантоны Нөркәй волосте (1959 елдан Сарман районы) Карашай-Саклау авылында мулла гаиләсендә туган. Әтисе, авылның иң тырыш, төз, матур гәүдәле кешесе Фатыйх (Мөхәммәтфатыйх) Хәйретдинов табигате белән сабыр холыклы, кешегә авыр сүз әйтергә базмый торган, гаиләсендә дә һичкемне кыерсытмый торган авыл мулласы була. Әнисә Мәсрүрә абыстай укымышлы булуы белән башкалардан аерылып тора, чөнки күренекле татар мәгърифәтчесе һәм мөселман дин эшлеклесе, гарәп, фарсы, төрек телләрен, Шәрыкъ гыйлемнәрен һәм мәдәниятен яхшы белгән Таҗетдин Ялчыголның (1768—1838) яхшы сыйфатлары ерак сеңлесенә дә күчкән. Шигъри җанлы Мәсрүрә мандолинада уйнарга ярата. Бу күркәм гадәт буыннан-буынга күчеп, Мөхәммәтфатыйхның өч баласында: 1921 елда туган Мәхәсимдә дә, 1923 елгы Нәкыяда да, 1927 елда туган Мәгарифтә дә чагылыш тапкан.
Балалар йорты
Өч ятимнең ачы язмыш белән күзгә-күз очрашуы әнә шулай башлана. Минзәләгә кадәр 40 чакрым араны җәяүләп үтеп, инде тәмам хәлдән таеп, балалар йортының ишеген ачып керәләр. Ятимнәр йорты ул елларда «халык дошманы» тамгасы салынган өч ятимгә сыену урыны була. Әти-әниләрен алыштырган укытучылары Нәкыядә остазлары һөнәренә омтылыш уята.