cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Уашактун
Классик дәвернең башка калалары кебек, Уашактунны безнең эраның X гасыр башында ташлап китәләр һәм ул 1930 елда ачылганга кадәр тропик урманнар арасында күренми тора. Аны егерменче гасыр башында Сильванус Морли таба, ә казу эшләрен 1924 елда  Джон Ллойд Стивенс һәм  Фредерик Катервуд башлый.
Археологлар «Е Төркеме» майя калаларының астрономик комплексларын Уашактундагы биналарның беренче комплексы шундый Е Төркемендә булуы белән  атыйлар.
1983 елдан монда «Тикаль» Милли проекты чикләрендә Гватемала археологлары тикшеренү эшләрен яңарта.
Мордовия (футбол клубы, Саранск)
Тарих
Клуб 1961 елда нигезләнә.
Элекке исемнәр: «Строитель» (1961), «Спартак» (1961 — 1971), «Электросвет» (1972), «Светотехника» (1980 — 2003), «Лисма-Мордовия» (2003 — 2005). 2005 елдан — «Мордовия».
2000 һәм 2001 елда икенче дивизионының «Идел» зонасында беренче урынны ала, ләкин финал этабында «Кубань» (2002) һәм СКА (2002) клубларына оттыра.
2002 елның сезоны нәтиҗәләре буенча беренче дивизионга чыга. 2004, 2007 елларда икенче дивизионга төшә, 2007, 2009 елларда беренче дивизионга кире кайта.
2004 елда «Лисма-Мордовия» һәм «Биохимик-Мордовия» клублары «Мордовия» клубына берләштергәннәр.
2011/2012 сезонында беренче дивизионда беренче урынны ала һәм Премьер-Лигага чыга. 2012/2013 сезоны нәтиҗәсендә беренче дивизионга кире кайта.
Тилапа (Малиналтепек)
Тилапа — Мексиканың Герреро штатында урнашкан торак пункт. муниципалитеты составына керә.
Географиясе
Тилапа Мексиканың көньяк-көнбатыш өлешендә, Мехико шәһәреннән көньяктарак урнашкан.
Климаты
Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 21,9 °C.
Явым-төшем күбесенчә җәй көне, сентябрь айларында төшә, кыш коры.
Тарихы
Бу җирләрдә беренче кешеләр якынча 20 мең ел элек күренә башлый. Болар ольмеклар дип уйланыла. Соңрак Теотиуакан йогынтысы көчәя. VIII — XV гасырларда ацтеклар йогынтысында була. 1521 елда испаннар керә, Испания яулап алганнан соң территория Мехико аудиенциясенең бер өлешен тәшкил итә, ул башта элекке ацтек империясе провинцияләреннән торган һәм соңрак Яңа Испания вице-корольлеге составына керә.
1849 елның 27 октябреннән Герреро штаты составында.
Калыбай
Калыбай (Қалыбай) — Казакъстанның Актүбә өлкәсе‎ндә урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат континенталь. Гыйнварның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. Җилләр розасында төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) җилләр өстенлек итә. Тотрыклы кар катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.
Корте Пенья (Ферара)
Корте Пенья  — Италиянең Эмилия-Романья төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Корте Пенья Апеннин ярымутравының төньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан төньякка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Хойя-де-Серен
Хойя-де-Серен (исп. Joya de Cerén, янындагы авыл исеменнән алынган) — Сальвадордагы археологик объект. Хойя-де-Серенны Америка Помпее дип атыйлар.
Тарихы
Безнең эрага кадәр 600 ел элек Лом-Калдера вулканы атылу нәтиҗәсендә майя биләмәсе көл катламы астында кала. Объект 1976 елда Колорадо университеты (ингл. University of Colorado at BoulderUniversity of Colorado Boulder at) профессоры Пайтон Шитс (Payton Sheets) тарафыннан ачыла. Шул вакыттан алып якынча 70 корылма казып алына. Италияның күмелгән каласыннан аермалы, авыл халкы, күрәсең, котылып калган — казулар вакытында һәлак булганнарның сөлдәләре табылмаган. Әмма хуҗалык кирәк-яраклары, савыт-саба, хәтта ашалып бетмәгән азык калдыклары табыла. Объект дәүләтнең башкаласы — Сан-Сальвадордан 25 километр төньяк-көнбатыштарак урнашкан.
Ла Педрегоса (Коаваютла де Хосе Мария Изазага)
Ла Педрегоса — Мексиканың Герреро штатында урнашкан торак пункт. муниципалитеты составына керә.
Географиясе
Ла Педрегоса Мексиканың көньяк-көнбатыш өлешендә, Мехико шәһәреннән көньяктарак урнашкан.
Климаты
Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 21,9 °C.
Явым-төшем күбесенчә җәй көне, сентябрь айларында төшә, кыш коры.
Тарихы
Бу җирләрдә беренче кешеләр якынча 20 мең ел элек күренә башлый. Болар ольмеклар дип уйланыла. Соңрак Теотиуакан йогынтысы көчәя. VIII — XV гасырларда ацтеклар йогынтысында була. 1521 елда испаннар керә, Испания яулап алганнан соң территория Мехико аудиенциясенең бер өлешен тәшкил итә, ул башта элекке ацтек империясе провинцияләреннән торган һәм соңрак Яңа Испания вице-корольлеге составына керә.
1849 елның 27 октябреннән Герреро штаты составында.
Паразако (Ферара)
Паразако — Италиянең Эмилия-Романья төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Паразако Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
CDHR1
CDHR1 —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
Сере ди Раполано
Сере ди Раполано — Италиянең Тоскана төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Звиков (Чески Крумлов)
Звиков  (Zvíkov) — Чехиянең Көньяк Чехия крае районында урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Тарихы
Авыл җирләре элек тарихи төбәгенә караган.
Демография
Халык саны динамикасы:
Франсиско Родригез Ибара (Ирапуато)
Франсиско Родригез Ибара — Мексиканың Гуанхуато штатында урнашкан торак пункт. муниципалитеты составына керә.
Географиясе
Франсиско Родригез Ибара Мексиканың үзәк өлешендә урнашкан.
Климаты
Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 16 — 22 °C.
Явым-төшем аз күләмдә, уртача 400 мм — 700, һәм күбесенчә җәй көне төшә, кыш коры.
Тарихы
Безнең эрага кадәр 800-300 елларда бу җирләрдә чупикуарио халыклары яшәгән. X һәм XI гасырлар чикләрендә корылык аркасында бу халыклар биредән күченергә мәҗбүр була. Соңрак чичимеклар килеп урнаша башлый. 1520 елларда җирлеккә испаннар керә. Чичимек кабиләләре Испания басып алучыларына кадәр төп халык булган.
1824 елның 14 октябреннән Гуанхуато штаты составында.
Каменка (Астрахан районы)
Каменка (Каменка) — Казакъстанның Акмола өлкәсе‎ндә урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат континенталь. Гыйнварның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. Җилләр розасында төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) җилләр өстенлек итә. Тотрыклы кар катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.
Эль Эрбаниз (Агваскальентес)
Эль Эрбаниз — Мексиканың Агваскальентес штатында урнашкан торак пункт. муниципалитеты составына керә.
Тарихы
Бу җирләрдә испан басып алучыларына кадәр чичимек кабиләләре яшәгән, 1530-1531 елларда җирлеккә испаннар керә.
1789 елның 24 апреленнән Сакатекас штатына кергән, 1835 елның 23 маеннан Агваскальентес штаты составында.
Базелеоне (Беневенто)
Базелеоне  — Италиянең Кампания төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Базелеоне Апеннин ярымутравының көньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан көньякка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
IC 4113
IC 4113 —  чикләрендә урнашкан.
Чатбашы (Муш)
Чатбашы (Çatbaşı) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Муш иле Муш илчесенә караган бер авыл (köy).
IC 4113
Тавиры
Әлеге күк җисеме Индекс каталогының оригиналь басмасы исемлегенә керә. Шулай ук бу космик объект башка каталогларда буларак та сурәтләнә.
Углиште
Углиште (Uhliště) — Чехиянең Пльзень крае районында урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Тарихы
Авыл җирләре элек тарихи төбәгенә караган.
CDHR2
CDHR2 —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
Яглыпынар (Пынарбашы)
Яглыпынар (Yağlıpınar) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Кайсери иле Пынарбашы илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Райз мәчете
Райз мәчете — Литваның Алитус районына керүче Райз авылында урнашкан татар мәчете.
Чыганакларда беренче мәртәбә 1663 елда телгә алына. Бүгенге корылмасы 1889 елда төзелгән, ә 1993 елда ремонтланган. Мәчеттә 1689 елгы мөнбәр бар. Ул матур итеп каллиграфик язмалар, орнаментлар белән бизәлгән.
Мәчет турыпочмаклык формасында урнашкан. Диварлары агачтан булып, башы калай белән ябылган. Башында зур булмаган манарасы да бар.
Базелика (Павия)
Базелика  — Италиянең Ломбардия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Базелика Альп тауларының көньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Ла Форма Уно (Сан Мигел де Альенде)
Ла Форма Уно — Мексиканың Гуанхуато штатында урнашкан торак пункт. муниципалитеты составына керә.
Географиясе
Ла Форма Уно Мексиканың үзәк өлешендә урнашкан.
Климаты
Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 16 — 22 °C.
Явым-төшем аз күләмдә, уртача 400 мм — 700, һәм күбесенчә җәй көне төшә, кыш коры.
Тарихы
Безнең эрага кадәр 800-300 елларда бу җирләрдә чупикуарио халыклары яшәгән. X һәм XI гасырлар чикләрендә корылык аркасында бу халыклар биредән күченергә мәҗбүр була. Соңрак чичимеклар килеп урнаша башлый. 1520 елларда җирлеккә испаннар керә. Чичимек кабиләләре Испания басып алучыларына кадәр төп халык булган.
1824 елның 14 октябреннән Гуанхуато штаты составында.
CDHR3
CDHR3 —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
IC 4114
IC 4114 —  чикләрендә урнашкан.
Тавиры
Әлеге күк җисеме Индекс каталогының оригиналь басмасы исемлегенә керә. Шулай ук бу космик объект башка каталогларда буларак та сурәтләнә.
Звиковске Подгради
Звиковске Подгради (Zvíkovské Podhradí) — Чехиянең Көньяк Чехия крае районында урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Тарихы
Авыл җирләре элек тарихи төбәгенә караган.
Демография
Халык саны динамикасы:
Каменка (Җамбыл өлкәсе)
Каменка (Каменка) — Казакъстанның Җамбыл өлкәсе‎ндә урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат континенталь. Гыйнварның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. Җилләр розасында төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) җилләр өстенлек итә. Тотрыклы кар катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.
Тилапа (Уамуститлан)
Тилапа — Мексиканың Герреро штатында урнашкан торак пункт. муниципалитеты составына керә.
Географиясе
Тилапа Мексиканың көньяк-көнбатыш өлешендә, Мехико шәһәреннән көньяктарак урнашкан.
Климаты
Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 21,9 °C.
Тарихы
Бу җирләрдә беренче кешеләр якынча 20 мең ел элек күренә башлый. Болар ольмеклар дип уйланыла. Соңрак Теотиуакан йогынтысы көчәя. VIII — XV гасырларда ацтеклар йогынтысында була. 1521 елда испаннар керә, Испания яулап алганнан соң территория Мехико аудиенциясенең бер өлешен тәшкил итә, ул башта элекке ацтек империясе провинцияләреннән торган һәм соңрак Яңа Испания вице-корольлеге составына керә.
1849 елның 27 октябреннән Герреро штаты составында.
Кырык Татар мәчете
Кырык Татар мәчете — Литваның Вилнүс районына керүче Кырык Татар авылында урнашкан татар мәчете.
Бу мәчет Бөек Витовт тарафыннан төзеттерелгән беренче мәчет булып санала. Бүгенге корылмасы 1815 елда төзелгән, ә 1993 елда ремонтланган.
Мәчет турыпочмаклык формасында урнашкан. Диварлары агачтан булып, башы калай белән ябылган. Башында зур булмаган манарасы да бар.
Сере Җорз (Торино)
Сере Җорз — Италиянең Пьемонт төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Сере Җорз Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Корте Поли (Верона)
Корте Поли  — Италиянең Венеция төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Корте Поли Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Паракино (Асти)
Паракино — Италиянең Пьемонт төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Паракино Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Корте Полито (Лука)
Корте Полито  — Италиянең Тоскана төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Корте Полито Апеннин ярымутравының төньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан төньякка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
CDHR4
CDHR4 —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
Парана (Маса-Карара)
Парана — Италиянең Тоскана төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Парана Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Сере Марко (Торино)
Сере Марко — Италиянең Пьемонт төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Сере Марко Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Чаткара (Искилип)
Чаткара (Çatkara) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Чорум иле Искилип илчесенә караган бер авыл (köy).
Уголички
Уголички (Úholičky) — Чехиянең Урта Чехия крае районында урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Тарихы
Авыл җирләре элек тарихи төбәгенә караган.
Демография
Халык саны динамикасы:
Яглыташ (Позанти)
Яглыташ (Yağlıtaş) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Адана иле Позанти илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Эль Эрбаниз (Пабельон де Артеага)
Эль Эрбаниз — Мексиканың Агваскальентес штатында урнашкан торак пункт. муниципалитеты составына керә.
Географиясе
Бу җирлеккә йомшак дала климаты хас, еллык уртача температура 17 — 18 °C (62.6 — 64.4 °F), шул ук вакытта май һәм июнь айларында уртача температура 22 — 23 °C (71.6 — 73.4 °F). Алар кызу айлар булып саналалар, һәм бу айларда температура 30 °C-тан (86.0 °F) артып китә ала. Гыйнвар — иң салкын ай, уртача 13 — 14 °C (55.4 — 57.2 °F) булса, температураның 4 °C-ка (39,2 °F) кадәр түбәнәюе белән билгеле. Салкыннар ноябрьдән февральгә кадәр бара. Явым-төшем аз күләмдә, уртача 526 мм (яки 20,7 дюйм), һәм күбесенчә җәй көне төшә, кыш коры.
Тарихы
1789 елның 24 апреленнән Сакатекас штатына кергән, 1835 елның 23 маеннан Агваскальентес штаты составында.
Звиржетице
Звиржетице (Zvířetice) — Чехиянең Урта Чехия крае районында урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Тарихы
Авыл җирләре элек тарихи төбәгенә караган.
Демография
Халык саны динамикасы:
IC 4115
IC 4115 —  чикләрендә урнашкан.
Тавиры
Әлеге күк җисеме Индекс каталогының оригиналь басмасы исемлегенә керә. Шулай ук бу космик объект башка каталогларда буларак та сурәтләнә.
Каменка (Костанай өлкәсе)
Каменка (Каменка) — Казакъстанның Костанай өлкәсендә урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат континенталь. Гыйнварның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. Җилләр розасында төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) җилләр өстенлек итә. Тотрыклы кар катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.
CDHR5
CDHR5 —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
Франсиско Ромо (Ромита)
Франсиско Ромо — Мексиканың Гуанхуато штатында урнашкан торак пункт. муниципалитеты составына керә.
Географиясе
Франсиско Ромо Мексиканың үзәк өлешендә урнашкан.
Климаты
Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 16 — 22 °C.
Явым-төшем аз күләмдә, уртача 400 мм — 700, һәм күбесенчә җәй көне төшә, кыш коры.
Тарихы
Безнең эрага кадәр 800-300 елларда бу җирләрдә чупикуарио халыклары яшәгән. X һәм XI гасырлар чикләрендә корылык аркасында бу халыклар биредән күченергә мәҗбүр була. Соңрак чичимеклар килеп урнаша башлый. 1520 елларда җирлеккә испаннар керә. Чичимек кабиләләре Испания басып алучыларына кадәр төп халык булган.
1824 елның 14 октябреннән Гуанхуато штаты составында.
Парана Сан Җузто (Ливорно)
Парана Сан Җузто — Италиянең Тоскана төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Парана Сан Җузто Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Копан
Копан (Испан телендә: Copán) — Гондурас территориясендә зур археологик каласыкларның берсе (калачыкның һәм аның тирә-ягының  борынгы исеме — Хушвинтик). Гондурасның көнбатышында, шул ук исемле елга үзәненең үзәк өлешендә, шул ук исемле каладан бер чакрым һәм Гватемала чигеннән берничә чакрым ераклыклыкта ята. Безнең эрага кадәр беренче гасырларда ук  булган, нык үсеш кичергән чорында (безнең  эрага кадәр VII—VIII гасырлар)  Шукуул патшалыгының  — хәзерге көньяк-көнчыгыш Гватемаланың  һәм көньяк-көнбатыш Гондурасның территорияләрен колачлаган борынгы майяларның бәйсез дәүләте үзәге булган. Копанның бөлгенлеккә төшүе, күрәсең, IX гасырда майя дәүләтләренең гомуми кризисы белән бәйле.
Археологик казу эшләре
Копан калачыгы үзенең исеме белән Диего Гарсиа де Паласиога бурычлы, ул 1576 елда урындагы халык  тарафыннан «копан» (нахуатль телендә «күпер») дип аталган борынгы каланың беренче тасвирламасын төзи. XIX гасырның 30-чы елларында сәяхәтчеләр Дж. Л. Стефенс һәм Ф. Кезервудның басылып чыккан иллюстрациялары һәм язмалары Копанга билгелелек алып килә. Копан монументларының беренче системалы документлаштыруын 1880-90 елларда Модсли оештыра, ә археологик тикшеренүләр 1890 елларда Гарвард Университетының Пибоди музееның дүрт экспедициясе белән башлана. Копанга беренче экспедиция фаҗигале була: Гарвард экспедициясе җитәкчеләренең берсе, Джон Оуэнс, тропик бизгәгеннән вафат була һәм Копанның төп мәйданында D стеласы алдында җирләнә. XX гасыр башында, Спинден һәм Морли Копанның һәм аның тирә-ягының скульптура сүрәтләрен һәм язуларын документлаштырырга һәм тикшерергә тәкъдим итә. Карнеги институты 1930-40 елларда күләмле казу һәм тергезү эшләре башкара. 1960 еллардан башлап, 1952 елда нигез салынган Гондурас Антропологиясе һәм Тарихы Институты Копанны тикшерүдә төп рольне уйный һәм өйрәнүнең һәм борынгы каланы саклауның озак стратегиясен төзи башлый. Копанны өйрәнүдә яңа этап 1970 еллар башында Америка, Гондурас һәм Европа тикшеренүчеләре оештырган дисциплинаара проектлар сериясеннән башлана, оешма төп академик учреждениеләрдән тора, шул исәптән  Гарвард Университетын, Пенсильвания Университетының Антропология һәм Археология музеен, Пенсильвания Штаты Университетын һәм Төньяк Иллинойс университетын үз эченә ала. Беренче тапкыр системалы рәвештә калачык үзәге генә түгел, шулай ук Копан елгасы үзәнендәге бөтен борынгы тораклар тикшерелә. Копан тикшеренүчеләре авылларны гына өйрәнү түгел, шулай ук тирә-як мохитнең күренешен һәм аның үзгәрүен аңларга тырыша. 1980-че еллардан башлап, майя язмаларын аңлап белүдәге уңышлар тарихны өйрәнүдә ярдәм итә башлый, ә Копан Акрополенең иң үзәгендә археологлар казыган туннельләр сериясе Копанның беренче патшалары вакытына үтеп керергә мөмкинлек бирә. Копан үзәген һәм Копан елгасы үзәнендәге авылларны тикшерү бүгенге көнгә кадәр дәвам итә.
Копан бүген
Копан мәйданы — 24 км². Ул төбәктә иң яхшы үзенең Археология музее һәм борынгы корылмалары белән билгеле. Моннан тыш, бу археология тыюлыгы, ЮНЕСКО-ның Бөтен дөнья мирасы объекты буларак дәүләт саклавы актында тора. Копанның күркәм монументаль архитектурасы аркасында ул «борынгы майяларның Афинасы» дигән исем казана.
Сакланучы археология зонасы борынгы авылның бары тик өлешен генә били һәм тергезелгәннәрен дә, шулай ук әле өйрәнелмәгән торлакларны, гыйбадәтханәләрне, мәйданнарны, баскычларны, юл һәм туп уеннары өчен стадионнарны да үз эченә ала. Калачык төп мәйданнан тора, анда күренекле стелалар, шулай ук Акрополь кебек билгеле сарайлар һәм гыйбадәтханәләрнең комплексы күтәрелә. Копан династиясенең 400 ел яшәве чорында Акрополь 600х300 мәйданы белән биек ясалма калкулыкка  әйләнә, анда борынгы  каралтылар  соңгы патшалар заманында төзелгән зур корылмалар актына яшеренеп тора. Комплексның көнчыгыш өлеше Копан елгасыннан җитди зыян күргән, елга гасырлар буена Акропольнең берничә террасасын юып төшерә. Археологлар елга агышын үзгәртүгә һәм калачыкның үзәк өлешен алга таба җимерелүдән саклау өчен байтак көч сала. Елгалар юып, террасаларның җимерелүе аркасында барлыкка килгән Акропольнең кисеме каланың архитектура тарихында иң иртә катламнарын өйрәнүгә башлангыч булып тора.
Акропольгә килгәндә, аның Көнбатыш ихатасы тагын бер иероглифик баскыч белән бизәлгән. 11-че храм ихатаны төньяк яктан каплый, ә көнбатышка табан Акропольнең иң биек һәм иң зур бинасы — 16-чы гыйбадәтханә, беренче Копан патшалары төрбәләре өстөндә төзелгән гыйбадәтханәләр сериясенең кульминациясе күтәрелә. 16-чы храм түбәсенә алып баручы баскыч итәгендә, бөтен уналты Копан патшаларын сүрәтләүче Q алтаре урнашкан, аның өсте урындагы патшалар династиясен хәбәр итүче язу белән бизәлгән. Елга сәбәбе белән  акропольнең җимерелүе аркасында Акропольнең Көнчыгыш ихатасы төзелешләренең бер өлөшен югалта. Көнчыгыш ихатаның төньяк өлешендә зур янлы тау рәвешендә башкарылган 22-че гыйбадәтханә, анда Вашаклахун-Убах-К’авилнең тәхет залы булуы ихтимал, шулай ук Пополь Нах бинасы урнашкан, анда кайсыбер археологларның фикеренчә, урындагы аксөякләр советы утырышлары үткән. Акропольнең Көнчыгыш һәм Көнбатыш ихаталарыннан көньякка таба Сементерио кварталы урнашкан. Анда Копанның 16-чы патшасы резиденциясе һәм аның гаиләсенең һәм сарай яны кешеләренең күп санлы тораклары урнашкан.
Копанга килүчеләргә архитекторлар тарафыннан Акропольнең тарихын өйрәнү өчен төзелгән туннельләрнең зур булмаган секциясе ачык. Шунда ук элекке Копан корылмаларының скульптура фрагментларын һәм Ви-Оль-К’инич вакытындагы иероглифик язуларны күрергә мөмкин. Туннельнең гомуми озынлыгы 4 километрдан артык, әмма аларның күп өлөше тамашачы өчен яраклаштырылмаган (борынгы бина микроклиматын саклау  һәм килүчеләрнең хәвефсезлеген тәэмин итү күзлегеннән).
1996 елда Копанда майя скульптурасының шәп музее ачыла, анда казу эшләре территорияләрендә табылган монументлар җыелган, шулай ук археология тикшеренүләре нәтиҗәсендә тергезелгән (ЮНЕСКО шартлары үзенең баштагы урынында борынгы биналарның җимерелгән секцияларен тергезергә рөхсәт бирмәкче иде)  борынгы корылмаларның чын фасадлары  куелган. Музейзың йөзек кашы — натураль зурлыгында беренче версиясендәге иң борынгы  16-чы гыйбадәтханәнең реконструкциясе. Майялар бу храмны (археологлар Розалила дип атый) соңрак булган корылма белән тулысынча җир астында калдыра. Күпсанлы туннельләр археологларга бинаның кыяфәтен, шул исәптән фасадларындагы бизәкле рельефларының төкләре белән тергезергә мөмкинлек бирә.
Төп мәйданнан 1,5 км көнчыгышка таба абруйлы майя гаиләләренең торак районының — Лас-Сепультурасның хәрабәләре сузылган. Монда якынча 100-гә якын бина казылган. Сарай яны кешеләренең резиденциялары гади халыкның кечкенә тораклары белән янәшә тора. Шунда ук квартал урнашкан, анда, бәлки, килгән Улуа сәүдәгәрләре яшәгән.
Зур булмаган археология музее игътибарга лаек, ул Копан калачыгының үзәгеннән бер километр арада Копан калачыгының төп Руинас мәйданында урнашкан. Музей экспозициясе бернисә ис киткеч яхшы стела һәм, калачык үзәгендә дә, шулай ук хәзерге Копанның Руинас территориясендә дә табылган алтарьны үз эченә ала. Тик бу музейда гына борынгы әйберләрне һәм Копан каберлекләрендә табылган жадеиттан, чакматаштан һәм керамикадан башка әйберләрне күрергә мөмкин. Шунда ук туп уеннары өчен һәм уенчыларның төрле корал элементлары өчен Копан стадионының маркерлары урнашкан. Бөтенесе бер чакрым ераклыкта калачык үзәгеннән көньяктарак  Лос-Сапос —уеп ясаулар һәм язулар белән капланган кыя токымнары урыны, ул якынча борынгы  «гади халыкка хас» уңдырышлылык культын аңлаткан үзенең  гөберле бака скульптура сүрәтләре  белән киң билгеле,
Корте Прада Алта (Мантова)
Корте Прада Алта  — Италиянең Ломбардия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Корте Прада Алта Альп тауларының көньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
CDIP1
CDIP1 —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
Немеж мәчете
Немеж мәчете — Литваның Вилнүс районына керүче Немеж авылында урнашкан татар мәчете.
Бу урында беренче мәчет 1684 елда ук корылган була, тик ул яна. Бүгенге корылмасы 1909 елда төзелгән. Монда кыз-хатыннар һәм ирләр ягы булган. Свет чорында склад итеп кулланылган.
Мәчет турыпочмаклык формасында урнашкан, Мәккәгә караган ягы кидәеп тора. Диварлары агачтан булып, башы калай белән ябылган. Башында зур булмаган манарасы да бар.
Чаткесе (Куршунлу)
Чаткесе (Çatkese) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Чанкыры иле Куршунлу илчесенә караган бер авыл (köy).
IC 4116
IC 4116 —  чикләрендә урнашкан.
Тавиры
Әлеге күк җисеме Индекс каталогының оригиналь басмасы исемлегенә керә. Шулай ук бу космик объект башка каталогларда буларак та сурәтләнә.
Базелика (Парма)
Базелика  — Италиянең Эмилия-Романья төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Базелика Апеннин ярымутравының төньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан төньякка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Базелика (Маса-Карара)
Базелика  — Италиянең Тоскана төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Базелика Апеннин ярымутравының төньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан төньякка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Каменка (Сандыктау районы)
Климаты
Биредә климат континенталь. Гыйнварның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. Җилләр розасында төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) җилләр өстенлек итә. Тотрыклы кар катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.
Ла Фортуна (Абасоло)
Ла Фортуна — Мексиканың Гуанхуато штатында урнашкан торак пункт. муниципалитеты составына керә.
Географиясе
Ла Фортуна Мексиканың үзәк өлешендә урнашкан.
Климаты
Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 16 — 22 °C.
Явым-төшем аз күләмдә, уртача 400 мм — 700, һәм күбесенчә җәй көне төшә, кыш коры.
Тарихы
Безнең эрага кадәр 800-300 елларда бу җирләрдә чупикуарио халыклары яшәгән. X һәм XI гасырлар чикләрендә корылык аркасында бу халыклар биредән күченергә мәҗбүр була. Соңрак чичимеклар килеп урнаша башлый. 1520 елларда җирлеккә испаннар керә. Чичимек кабиләләре Испания басып алучыларына кадәр төп халык булган.
1824 елның 14 октябреннән Гуанхуато штаты составында.
Эль Йин (Пабельон де Артеага)
Эль Йин — Мексиканың Агваскальентес штатында урнашкан торак пункт. муниципалитеты составына керә.
Географиясе
Бу җирлеккә йомшак дала климаты хас, еллык уртача температура 17 — 18 °C (62.6 — 64.4 °F), шул ук вакытта май һәм июнь айларында уртача температура 22 — 23 °C (71.6 — 73.4 °F). Алар кызу айлар булып саналалар, һәм бу айларда температура 30 °C-тан (86.0 °F) артып китә ала. Гыйнвар — иң салкын ай, уртача 13 — 14 °C (55.4 — 57.2 °F) булса, температураның 4 °C-ка (39,2 °F) кадәр түбәнәюе белән билгеле. Салкыннар ноябрьдән февральгә кадәр бара. Явым-төшем аз күләмдә, уртача 526 мм (яки 20,7 дюйм), һәм күбесенчә җәй көне төшә, кыш коры.
Тарихы
Бу җирләрдә испан басып алучыларына кадәр чичимек кабиләләре яшәгән, 1530-1531 елларда җирлеккә испаннар керә.
Угонице
Угонице (Úhonice) — Чехиянең Урта Чехия крае районында урнашкан авыл.
Корте Прадер (Мантова)
Корте Прадер  — Италиянең Ломбардия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Угонице
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Тарихы
Авыл җирләре элек тарихи төбәгенә караган.
Демография
Халык саны динамикасы:
Звиротице
Звиротице (Zvírotice) — Чехиянең Урта Чехия крае районында урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Тарихы
Авыл җирләре элек тарихи төбәгенә караган.
Демография
Халык саны динамикасы:
Корте Прадер (Мантова)
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Ла Педрера (Зиватанехо де Азуета)
Ла Педрера — Мексиканың Герреро штатында урнашкан торак пункт. муниципалитеты составына керә.
Географиясе
Ла Педрера Мексиканың көньяк-көнбатыш өлешендә, Мехико шәһәреннән көньяктарак урнашкан.
Климаты
Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 21,9 °C.
Явым-төшем күбесенчә җәй көне, сентябрь айларында төшә, кыш коры.
Тарихы
1849 елның 27 октябреннән Герреро штаты составында.
Ягмапынар (Карапынар)
Ягмапынар (Yağmapınar) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Конья иле Карапынар илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Садия Биглова
Садия Гариф кызы Биглова (Садыя Арифовна Беглова; 15.08.1923, Рязань өлкәсе Сасово районы Зур Студенец авылы — 10.10.1992, Казан) — хокук белгече. 1963–1985 тә Татарстан АССР Югары Советының депутаты, 1969–1985 тә Татарстан АССР Югары судының рәисе.
Бөтенсоюз читтән торып уку юридик институтының Казан филиалын тәмамлый (1954).
Татарстан АССРның атказанган хокук белгече (1985).
CDK11A
CDK11A —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
Сере Парано (Перуҗа)
Географиясе
Сере Парано Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Каменка (Олан районы)
Каменка (Каменка) — Казакъстанның Көнчыгыш Казакъстан өлкәсе‎ндә урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат континенталь. Гыйнварның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. Җилләр розасында төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) җилләр өстенлек итә. Тотрыклы кар катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.
IC 4117
Тавиры
Әлеге күк җисеме Индекс каталогының оригиналь басмасы исемлегенә керә. Шулай ук бу космик объект башка каталогларда буларак та сурәтләнә.
Парана Сан Мартино (Ливорно)
Парана Сан Мартино — Италиянең Тоскана төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Парана Сан Мартино Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Тимангаро Вьехо (Пунгарабато)
Географиясе
Тимангаро Вьехо Мексиканың көньяк-көнбатыш өлешендә, Мехико шәһәреннән көньяктарак урнашкан.
Климаты
Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 21,9 °C.
CDK11B
CDK11B —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
Тимангаро Вьехо (Пунгарабато)
Климаты
Явым-төшем күбесенчә җәй көне, сентябрь айларында төшә, кыш коры.
Тарихы
1849 елның 27 октябреннән Герреро штаты составында.
Базелика (Пяченца)
Базелика  — Италиянең Эмилия-Романья төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Базелика Апеннин ярымутравының төньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан төньякка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Угоржилка
Угоржилка (Úhořilka) — Чехиянең Высочина крае районында урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Демография
Халык саны динамикасы:
Звичина (Тржебигошть)
Звичина  (Zvičina) — Чехиянең Кралове Градец крае районында урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Тарихы
Авыл җирләре элек тарихи төбәгенә караган.
Демография
Халык саны динамикасы:
Паранези (Терамо)
Паранези — Италиянең Абруцци төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Паранези Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Корте Пьерина-Локалита Казария (Верона)
Корте Пьерина-Локалита Казария  — Италиянең Венеция төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Корте Пьерина-Локалита Казария Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
CDK18
CDK18 —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
Каменксое плато (авыл)
Каменксое плато (Каменксое плато) — Казакъстанның Алматы өлкәсендә урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат континенталь. Гыйнварның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. Җилләр розасында төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) җилләр өстенлек итә. Тотрыклы кар катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.
Базелика Болонья (Павия)
Базелика Болонья  — Италиянең Ломбардия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Сере Суд (Месина)
Сере Суд — Италиянең Сицилия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Базелика Болонья (Павия)
Географиясе
Базелика Болонья Альп тауларының көньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.
IC 4118
IC 4118 —  чикләрендә урнашкан.
Базелика Болонья (Павия)
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Сере Суд (Месина)
Географиясе
Сере Суд Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
IC 4118
Тавиры
Әлеге күк җисеме Индекс каталогының оригиналь басмасы исемлегенә керә. Шулай ук бу космик объект башка каталогларда буларак та сурәтләнә.
Сере Суд (Месина)
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Франсиско Рохас (Салватьера)
Франсиско Рохас — Мексиканың Гуанхуато штатында урнашкан торак пункт. муниципалитеты составына керә.
Географиясе
Франсиско Рохас Мексиканың үзәк өлешендә урнашкан.
Климаты
Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 16 — 22 °C.
Явым-төшем аз күләмдә, уртача 400 мм — 700, һәм күбесенчә җәй көне төшә, кыш коры.
Тарихы
Безнең эрага кадәр 800-300 елларда бу җирләрдә чупикуарио халыклары яшәгән. X һәм XI гасырлар чикләрендә корылык аркасында бу халыклар биредән күченергә мәҗбүр була. Соңрак чичимеклар килеп урнаша башлый. 1520 елларда җирлеккә испаннар керә. Чичимек кабиләләре Испания басып алучыларына кадәр төп халык булган.
1824 елның 14 октябреннән Гуанхуато штаты составында.
Ла Фортуна (Доктор Мора)
Географиясе
Ла Фортуна Мексиканың үзәк өлешендә урнашкан.
Климаты
Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 16 — 22 °C.
Явым-төшем аз күләмдә, уртача 400 мм — 700, һәм күбесенчә җәй көне төшә, кыш коры.
Тарихы
Безнең эрага кадәр 800-300 елларда бу җирләрдә чупикуарио халыклары яшәгән. X һәм XI гасырлар чикләрендә корылык аркасында бу халыклар биредән күченергә мәҗбүр була. Соңрак чичимеклар килеп урнаша башлый. 1520 елларда җирлеккә испаннар керә. Чичимек кабиләләре Испания басып алучыларына кадәр төп халык булган.
1824 елның 14 октябреннән Гуанхуато штаты составында.
Ягмур (Мазыдагы)
Ягмур (Yağmur) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Мардин иле Мазыдагы илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Паранторо (Козенца)
Паранторо — Италиянең Калабрия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Паранторо Апеннин ярымутравының көньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан көньяк-көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Каунас мәчете
Каунас мәчете — Литваның Каунас каласында урнашкан татар мәчете. Литвадагы бердәнбер таш мәчет. Төп фасады Татар урамына карап тора.
200px|thumb|left
Бу урында беренче мәчет 1860 елда ук корылган була. Бүгенге корылмасы 1930 елда татар җәмәгатьчелеге тарафыннан бер ел эчендә төзелгән.
Совет чорында мәчет китапханә, музей буларак эшли. 1989 елда мөселманнарга кайтарыла. 1991 елда монда беренче намаз башкарыла. Бүгенге көндә мәчет Литваның мәдәни мираслары исемлегенә кертелгән.
Аксу
Аксу ― күпмәгънәле сүз, топоним.
Эль Юго (Эль Льяно)
Эль Юго — Мексиканың Агваскальентес штатында урнашкан торак пункт. муниципалитеты составына керә.
Географиясе
Бу җирлеккә йомшак дала климаты хас, еллык уртача температура 17 — 18 °C (62.6 — 64.4 °F), шул ук вакытта май һәм июнь айларында уртача температура 22 — 23 °C (71.6 — 73.4 °F). Алар кызу айлар булып саналалар, һәм бу айларда температура 30 °C-тан (86.0 °F) артып китә ала. Гыйнвар — иң салкын ай, уртача 13 — 14 °C (55.4 — 57.2 °F) булса, температураның 4 °C-ка (39,2 °F) кадәр түбәнәюе белән билгеле. Салкыннар ноябрьдән февральгә кадәр бара. Явым-төшем аз күләмдә, уртача 526 мм (яки 20,7 дюйм), һәм күбесенчә җәй көне төшә, кыш коры.
Тарихы
Бу җирләрдә испан басып алучыларына кадәр чичимек кабиләләре яшәгән, 1530-1531 елларда җирлеккә испаннар керә.
1789 елның 24 апреленнән Сакатекас штатына кергән, 1835 елның 23 маеннан Агваскальентес штаты составында.
Каменный Брод (Төньяк Казакъстан өлкәсе)
Каменный Брод (Каменный Брод) — Казакъстанның Төньяк Казакъстан өлкәсе‎ндә урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат континенталь. Гыйнварның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. Җилләр розасында төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) җилләр өстенлек итә. Тотрыклы кар катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.
Корте Пьета (Верона)
Корте Пьета  — Италиянең Венеция төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Корте Пьета Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.
CDK2AP1
CDK2AP1 —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
Сере Супериоре (Кунео)
Сере Супериоре — Италиянең Пьемонт төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Угошть (Кадань)
Угошть  (Úhošť) — Чехиянең Устецк крае районында урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Тарихы
Авыл җирләре элек тарихи төбәгенә караган.
Демография
Халык саны динамикасы:
Тимон, Эль Тимон Каидо (Зирандаро)
Тимон, Эль Тимон Каидо — Мексиканың Герреро штатында урнашкан торак пункт. муниципалитеты составына керә.
Географиясе
Тимон, Эль Тимон Каидо Мексиканың көньяк-көнбатыш өлешендә, Мехико шәһәреннән көньяктарак урнашкан.
Климаты
Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 21,9 °C.
Явым-төшем күбесенчә җәй көне, сентябрь айларында төшә, кыш коры.
Тарихы
Бу җирләрдә беренче кешеләр якынча 20 мең ел элек күренә башлый. Болар ольмеклар дип уйланыла. Соңрак Теотиуакан йогынтысы көчәя. VIII — XV гасырларда ацтеклар йогынтысында була. 1521 елда испаннар керә, Испания яулап алганнан соң территория Мехико аудиенциясенең бер өлешен тәшкил итә, ул башта элекке ацтек империясе провинцияләреннән торган һәм соңрак Яңа Испания вице-корольлеге составына керә.
1849 елның 27 октябреннән Герреро штаты составында.
Литва мәчетләре
Литва мәчетләре — Литва дәүләте чикләрендә урнашкан мәчетләр. Бүгенге көндә Литвада дүрт мәчет эшли. Бу мәчетләрнең барысы да татарлар тарафыннан төзелгән.
Литвадагы мәчетләрнең өчесе Немеж, Кырык Татар һәм Райз дигән татар авылларында урнашкан, ә дүртенчесе Каунас каласының Татар урамында тора.
Хәзерге вакытта Вильнюсның Науйининкай микрорайонында бишенче мәчет төзелер дип көтелә. Монда мәчет кенә төзелеп калмыйча, янында тагын татар-караим зираты да зурайтылыр дип уйланыла.
Чаткөй (Ханак)
Чаткөй (Çatköy) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Ардахан иле Ханак илчесенә караган бер авыл (köy).
Зволе (Ждяр над Сазавоу)
Зволе  (Zvole) — Чехиянең Высочина крае районында урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Тарихы
Авыл җирләре элек тарихи төбәгенә караган.
Демография
Халык саны динамикасы:
CDK2AP2
CDK2AP2 —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
Ла Фортуна (Силао)
Ла Фортуна — Мексиканың Гуанхуато штатында урнашкан торак пункт. муниципалитеты составына керә.
Географиясе
Ла Фортуна Мексиканың үзәк өлешендә урнашкан.
Климаты
Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 16 — 22 °C.
Явым-төшем аз күләмдә, уртача 400 мм — 700, һәм күбесенчә җәй көне төшә, кыш коры.
Тарихы
Безнең эрага кадәр 800-300 елларда бу җирләрдә чупикуарио халыклары яшәгән. X һәм XI гасырлар чикләрендә корылык аркасында бу халыклар биредән күченергә мәҗбүр була. Соңрак чичимеклар килеп урнаша башлый. 1520 елларда җирлеккә испаннар керә. Чичимек кабиләләре Испания басып алучыларына кадәр төп халык булган.
1824 елның 14 октябреннән Гуанхуато штаты составында.
Базеликадуче (Пяченца)
Базеликадуче  — Италиянең Эмилия-Романья төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Базеликадуче Апеннин ярымутравының төньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан төньякка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
IC 4119
Тавиры
Әлеге күк җисеме Индекс каталогының оригиналь басмасы исемлегенә керә. Шулай ук бу космик объект башка каталогларда буларак та сурәтләнә.
Лагос
Лагос (Lagos, йоруба Èkó) — Нигериянең көньяк-көнбатышындагы порт шәһәр, илнең иң зур шәһәре. 7 миллионнан артык кешегә ия (метрополиядә 12 800 000) булып Лагос Африкадагы иң зур икенче кала (Каирдан соң) дип исәпләнә.
Тарихы
Йоруба, авори халыкларының торлагы булган вакытта Лагосны Эко дип атаганнар, бу сүз «ферма» яки «лагерь» дигәнне аңлата.
1472 елда португаль диңгезчесе Руй де Секейра (Rui de Sequeira) килеп утыра һәм бу өлкәне Лагос дип атый, бу «күл» дигәнне аңлата.
1704-1851 елларда Лагос коллар сату үзеге була.
1841 елда Оба Акитое тәхеткә килгәч, коллар белән сату итүне тыя. Коллар белән сату итүчеләр бунт күтәрәләр һәм корольне бәреп төшерәләр, тәхеткә энесе Оба Касоконы утырталар.
Куылган Оба Акитоега инглизләр кире властька әйләнеп кайтырга ярдәм итәләр. Ул 1851 елда тәхеткә утыра һәм коллар белән сату итүне тыя.
1861 елда Лагос Британия колониясе буларак аннексияләнә. 1914 елда протекторат башкаласы дип игълан ителә.
Лагос корольләре
(карагыз: en:Oba of Lagos)
Географиясе һәм климаты
Кала Атлантик океанның Бенин култыгында утрауларда урнашкан.
Лагос климаты — субэкваториаль. Марттан июльгә кадәр яңгырлар еш күзәтелә, аннары — августта кыска вакытлы коры сезон, сентябрьдән октябрь аена кадәр кыска яңгырлар, ноябрьнең икенче яртысыннан март аена кадәр коры сезон (явым-төшемнәр  сирәгрәк күзәтелә).