Шахмайның_танылган_шәхесләре_(бүлүгә)
б) «Мин яшьтән үк шигърияткә гашыйк идем. Матур итеп шигырьләр укырга ярата идем. Кем белә, язмыш миңа мөмкинлекләр биреп, югарырак укый алган булсам, кем белә... Ә бит минем институтта читтән торып уку – иң зур хыялым иде. Юк шул, язмыш безгә икенче төрлене әзерләгән булган ,“ – дип  сөйли Зәкия апа Гарифуллина үзенең әдәбиятка тартылуы хакында.         Гарифуллина Зәкия Лотфулла кызы  1937 елның 5 августында Яңа Чишмә районы Шахмай авылында 4 нче бала булып дөньяга килгән. Ул үзе бу турыда:             36 нчы елгы ачлыктан соң              Без туганда һични булмаган,              “Ачлык” дигән ачы сынау белән              Туганда ук язмыш сынаган, -дип язды.       Әтисе – Лотфулла абый гади колхозчы була. Сугыш елларында аңа Суслангер лагерында булырга туры килә. Анда кешеләрне авыр физик  эш, ачлык белән җәфалаганнар.  Лотфулла абый өенә бик йончып, сәламәтлеген югалтып кайта. Бик уңган була ул. Кайтуга эшкә тотына: иске чиләкләр төпли, киез итекләр ямый, пычаклар ясый. Әнисе – Миңнехәят апа да бик акыллы була, колхозда эшли, соңыннан оныклар карау белән шөгыльләнә. Үзәкләргә үткән ачлыктан, терлек кебек, бар үләнне авыз итеп, үҗәтләнә - үҗәтләнә үскән сугыш чоры балалары  булган алар. Без бит еллар буе ипи валчыгы да күрми Үлемгә үч итеп үлмәгән, Авыр булган саен әрсезләнә барып, Язмыш сынавында чиләнгән, - дип язган Зәкия апа сугышның иң аяусыз вакытында – 1944 елда 1 сыйныфка укырга килә. Соңыннан авыл мәктәбендә 7 сыйныфны тәмамлый. Укуга булган дәрте аны Чистай каласына дәшә. Авыр еллар булуга карамастан, ул монда 10 -сыйныфны тәмамлый. Сабыйларга ул чак уен түгел Икмәк керә иде төшләргә... – ди ул. Укуын тәмамлагач, башта колхозда, аннан соң авыл кибетендә сатучы булып эшли Зәкия апа, күп тапкырлар Мактау грамоталары, “Социалистик ярыш алдынгысы” медале белән бүләкләнә, “Кулланучылар кооперациясе отличнигы” исеме ала. Кеше олыгайган саен аның бала чагы, яшьлек еллары хәтеренә күбрәк төшә. Балачак никадәр авыр булса да, кеше барыбер аны сагынып искә ала. Яшьлек дусларын сагына, олыгайган саен хатирәләре яңара, чөнки кеше шул хатирәләр белән генә яши башлый. Зәкия апа да шул  хисләрне, илһам килгәндә,  шигырь юллары итеп чыгарырга тырыша. Әй Шахмаем, минем Шахмаем Матур синең кызыл ярларың , Чишмәләрең чыга ярлардан. Бездәгедәй тәмле суларны Табалмассың башка һичкайдан. “ Минем шигырьләремдә күбрәк минем балачагым. Балачагым хатирәсе булып калган туган авылымның ул вакыттагы матур табигате, челтерәп аккан чишмәләре, тын гына аккан чип – чиста инешләре, шунда күлмәк итәкләре белән балык тотулар, комган – самовар ачулар. Ямь – яшел бәбкә үләннәре белән капланган тугайлар, шунда бишташ уйнаулар. Яшел чирәм белән капланган авыл урамнары, яңгырдан соң ыштан балакларын сызганып, урам буйлап чабулар, кырга чыгып кузгалак, кырлык, көнбагыш сабаклары ашауларыбыз, бакча буйларыннан кычыткан җыюлар, ягар өчен елга буйларыннан кура җыюлар - болар барысы да ул вакыттагы меңнәрчә балаларныкы кебек ачы язмышлы балачагым минем. ”, - дип искә ала ул. - Бу гыйбрәтле язмышларны, ачы сабакларны кешелек дөньясы онытырга тиеш түгел. Ул кешеләргә үткән белән хәзергене чагыштырып, ялгышлардан саклану өчен, яшь буынга,үткәннәргә күз салып, хәзергенең кадерен белү өчен кирәк. Мин үземнең шигырьләремдә шушыларны яшь буынга җиткерәсем килә. Аларга тәрбияви яктан үземнең аз гына булса да өлешемне кертә алсам, мин бик шат булыр идем”. Чишмә дигән гүзәл елганың Иң мәһабәт матур җирендә, Тал-тирәкләр белән кочышып, Яңа Чишмәм минем күренә. Тугайлардан борма - борма ага Чишмәләрнең көмеш сулары. Гашыйк итәр бик күп егетне Чишмәләрнең матур кызлары. (“Яңа Чишмә”) Туган як, туган җир, туган тел – кешене кеше, халыкны милләт иткән иң изге төшенчәләрдер. Туган җирнең бөтен яме – үз ана телеңдә рәхәтләнеп сөйләшә алудадыр. Кеше иң беренче үз телен белергә тиеш. Әгәр син ана телеңне дә, милли мәдәниятеңне дә белмисең икән, синең татар булып исәпләнүеңнең нигә кирәге бар. Үз телләрен санга сукмыйча, манкорт булып йөрүче яшьләр бик кызганыч. Аларны туган телләреннән мәхрүм итеп үстерүче ата-ананың зур гаебе бит бу. Туган телем минем – татар теле, Безнең өчен мәңге син изге. Син бит – безнең рухи хәзинәбез, Милләтнең асылы һәм йөзе. (“Туган тел”) “Язмыш миңа бик авыр, иңнәр күтәрмәслек хәсрәт - сынауларны әзерләп куйган булган шул. Аларның  авырлыгын үз башына төшкән кеше генә аңлый инде. Ләкин нишләмәк кирәк, язмышлардан узмыш юк дигәннәр, Аллаһтан сабырлык һәм түземлек сорыйм, сабырлыкларның әҗерен бирсен димен”, - дип Зәкия апа балаларына, ил – көнгә тынычлык, бәхет, шатлыклар гына тели. “Авылыбызда каләм тибрәтүче балалар күп. Телевизордан сугыш, үтереш, әхлактан ерак булган тапшыруларны гел күрсәтеп торуларына карамастан, яшьләрнең шигърияткә тартылуы күңелгә җылылык өсти, димәк, әле алмаш үсеп килә, шигъриятне үстерүчеләр  булыр”, -  дип өметләнә Зәкия апа. Картлык көзендә булса да, “Мөхәммәдия” мәдрәсәсендә белем алды ул. Олы яшьтә булуына карамастан, яшьлек хыялын тормышка ашырды. Ә бу – кеше өчен зур бәхет. “Бусы минем өчен бик тә әһәмиятле, чөнки инде хезмәт юлына нокта куйган кешегә иң кирәге, иң саваплысы – дин юлына басу. Алган белемнәр белән гамәл кылырга язсын. Әмин.” – ди ул, сөенеп. Кайгыны бүлешеп, шатлыкны өләшеп, иҗат диңгезендә  күп еллар колач салып йөзәргә насыйп булсын иде аңа. в) Шахмайда яшәп иҗат итүче, районыбызның күренекле шагыйрәсе дип сөйлиләр Зәйнәп апа Хәбибуллина турында. Ул  1932  елның 29 гыйнварында  дөньяга килә. Кыш көнендә тудым, гыйнвар  аеның         Буран яуган соңгы кичендә.         Ап—ак карлар, котырынган буран        Якын миңа шуның өчен дә.                                      («Тормыш юлым») Әкиятләрдә  булмасынмы,  яисә чын  тормыштамы - балачактан  ятимлек ачысын татыган, кечкенәдән авыр эшләрдә үз көчен сынарга мәҗбүр булган,  үги ана белән яшәгән бала - моңлы күзле, аз сүзле, кешеләр белән аралашучан булып күңелләргә сеңгән... Әйе, шулай  уйлау безнең гадәткә кергән. Ә Зәйнәп апа  гомер юлында нинди генә авырлыклар  күрсә дә, һәрнәрсәдән  тәм табып яшәүче, тынгысыз җанлы, һәркем белән бик җиңел аралашучан, сөйләшүчән, ачык күңелле кеше булып кала белгән. Аның 70  еллык юбилее  мәктәбебездә зурлап үткәрелде, шигырьләреннән  “Моң чишмәсе түгелгәндә...” дигән исем  астында кулъязма китап әзерләнде. Соңрак, шул ук исемдә Зәйнәп апаның беренче китабы  чыкты. Ул көннәрдә районның шигырь сөюче халкы, шушы китапны укып, рухи ләззәт алды: гап-гади авыл кызы, ятимлек ачыларын, сугыш дәһшәтен кичергән, гомере авыр физик хезмәт белән үткән, тәрбияле балалар үстергән, шулар өстенә күңеле шигърияткә тартылган, берсеннән-берсе матур шигъри тәлгәшләр тудырган. Дөньяны күңел күзе белән күреп, үзе өчен генә түгел, ә бөтен авылдашлары өчен матур шигырьләр һәм бәетләр дә язды ул. Зәйнәп апа үз иҗатында туган авылына,табигатькә дан җырлады. Авылымның, гөлбакчадай, Телим чәчәк атасын. Килә шигырьләргә кертеп, Җырларда җырлатасым. . Сине зур матур калага Алыштырмам, Шахмаем. Күктәге җылы кояшым, Җирдәге якты аем, - дип язды ул   “Җирдәге якты аем”исемле шигырендә. Зәйнәп апа вафат булса да исеме халык күңелендә мәңге калыр. Табигатьнең чиксез матурлыгын Шигырьләрендә ул бизәгән. Ак кышларда тугангадыр, ахры, Бураннарын якын итәлгән. Язларында чишмә тавышы белән Тыңлаган ул кошлар сайравын. Ямьле җәйләр баса алган аның Йөрәгендәге авыр ярасын. Язлар җиткәч, сагынган ул көзне, Көзләрендә – салкын кышларны. Кышның бураннары дулаганда, Уйлаган ул ямьле җәйләрне, - дип язды  аңа багышлап, Тубылгы Тау авылыннан Мәрьям Әбдрәфыйкова, Әйе,Зәйнәп апа туган ягыбызның һәр фасылын шигырьгә кертергә тырышты,үзенә генә хас сурәтләү чаралары,чагыштырулар кулланды. Кыш бизәкләр ясый тәрәзәгә, Әйтерсең лә бөек рәссам. Кара урман шаулап тора кебек Кышкы тәрәзәгә карасаң. Киң яфраклы абагалар үскән, Күккә ашкан кебек наратлар. Шул урманга кереп бара сыман Чаналарга җиккән пар атлар. Бер тәрәздә иген күкрәп үскән, Солы белән тары башлары. Бер тәрәздә күккә ашкан кебек Кыш ясаган кыя ташлары. Суык булган саен яңа бизәк, Гаҗәпләргә калам карасам. Кыш бизәкләр ясый тәрәзәгә, Әйтерсең лә бөек рәссам. (“Әйтерсең лә бөек рәссам”)