cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Псков кривичлары
Тарихлары
Славяннар яшәүче өнбатыш территорияләрдән, Висла һәм Одер елгалары арасында урнашкан җирләрдән килеп чыкканнар.
IX-XII гасырларда Псков кривичлары Великая елга бассейны, Псков күле яры һәм Гдов округында таралганнар. Уганди белән чиктәш булалар. Псков сөйләшләре төркеме Псков кривичлары территориясе белән тулысынча диярлек туры килә, бу исә әлеге төркем сөйләше кабилә сөйләшеннән килеп чыккан дип уйлдарга мөмкинлек бирә.
VIII-X гасырларда Псков шәһәре кривичларының нәсел үзәкләренең берсе итеп сайлап алына, аңа VIII гасырда нигез салына.
IX-XIII гасырларда Псков һәм Смоленск-Полоцк кривичлары мөстәкыйль үсә.
Мәдәният
Псков кривичларының җирләү йоласы башка кривичларныкына охшаш: күмелгән урыннар мәетләрне күмү йоласы буенча күмелгән озын курганнар рәвешендәге күмәк төрбәләр белән тәкъдим ителгән.
Псков кривичлары йоласының үзенчәлекләренең берсе булып славян кабиләләренең башка кавемнәре арасыннан аерып торучы, ләкин Балтыйк буе-фин кавемнәре белән якынайтучы, җирләү урынын корыр алдыннан сайланган урында, үзеннән соң көл-күмер катламын калдырган учак кабызу булган. Бу гамәлдә тикшеренүчеләр күмелгән урынны изгеләндерергә (яктыртырга) тиешле ритуалны күрә.
X гасыр ахырына — XI гасыр башына мәет яндырудан мәет күмүгә күчү булган. XII гасырдак урган чокырларында мәетләр урнаштыру йоласы тарала башлый, ә XIII гасырга инде бу йола өстенлек итә башлый.
М.И. Артамонов тикшеренүләре күрсәткәнчә, Псков озын курганнарында шактый аз санлы әйберләр табылган, аларның да күбесе балт тибына карый.
Антропология
Антропологик төр буенча Псков кривичлары барыннан да бигрәк ятвягларга охшаш.
Иена
Ие́на (яп. 円 en) – Япониянең акча берәмлеге, дөньяның төп резерв валюталарның берсе. 100 сенгә бүленә (хисап акча берәмлеге, 1954 елда әйләнештән алынган). Халыкара коды: JPY. Иенаның сурәте ¥ билгесе булып тора. Көмеш һәм алтын тәңкәләр хәлендә 1869—1871 елларында басыла башлый.
Атама
Акча берәмлеге, "円" иероглифы белән языла, Кытайда барлыкка килә һәм кытайча «юань» дип атала. Цин Кытай империясендә көмеш, акча берәмлекләренең берсе булган, слитоклар формасында әйләнештә йөргән. Әмма XVIII гасырда кытайларга испан һәм мексиканың көмеш тәңкәләрен кайтара башлаганнар, алар «көмеш» (кыт. 银 円 ) яки «көнбатыш юане» (кыт. 洋 円) исемен алганнар. Нәтиҗәдә Гонконгта британнар җирле көмеш «гонконг долларлары» атамалы тәңкәләр чыгарылышын җайга салганнар, кытайча исә аларны гонконг юаньнары (кыт. 香港 壱 圆) диеп йөрткәннәр. Бу акча берәмлеге Япониягә керә башлаган, анда "юань" инде япон телендә буларак, "эн" итеп яңгыраган. 1830 елда японнар үзләренең көмеш тәңкәләр җитештерүен башлап җибәргәннәр, металл эчтәлеге һәм авырлыгы буенча гонконгныкына охшаш була.
Тарих
Иенага кадәр Япониядә бердәм япон валюта буларак Токугава акча системасы гамәлдә булган. Беренче тапкыр 1869 елда сугылган, Мейҗи яңадан торгызылганнан соң, иена төп берәмлек итеп рәсми төстә 1871 елнын акча реформасы нәтиҗәсендә кабул ителә. Шул ук елда хөкүмәт, XVI гасыр азагыннан феодаллар чыгарган кабилә кәгазь акча билгеләре алмашудан баш тарта. Финанс министрлыгының 1868 елгы тикшерү мәгълүматлары буенча, Токугава чорында (1603—1867) гомумән алганда 244 кабилә, 14 магистрат, 9 сёгунат хезмәтчесе чыгарган 1694 атама кабилә акчасы әйләнештә йөргән. 1879 елга кабилә акча билгеләрен иена нигезендә булган акча билгеләренә алыштыру төгәлләнде.
1872 елда Мейҗи хөкүмәте милли банклар турында закон кабул итте һәм хосусый банкларга (милли статусына ия булган) конверсия ясалырлык банкноталар чыгарырга мөмкинлек бирде. Әмма законны яңадан караганнан соң 1876 елда бу банкноталар конверсия ясамаслык булды.
Март аенда 1927 елда илдә финанс кризисы пәйдә булды. Бу омтылышта кертем кертүчеләрнең куркуын киметер өчен Япония банкы күп банкнот чыгарды. Әмма кертем кертүчеләр үз акчаларын алыр өчен банкларга омтылдылар, бу исә банкнот дефицитына китерде. Моңа җавап итеп, Япония банкы тиз генә 200 иен банкнотын бастырды һәм әйләнешкә кертте, аларның арткы ягы буш иде.
Үзенең яңа исемен — "иена" — япон валютасы "эн" формасыннан алган (японча аңлаешы: "түгәрәк"), чөнки элекке тәңкәләр овал, турыпочмаклы хәтта аңлаешсыз алтын яки көмеш слитоклар формасында булган. Иенаның, шулай ук, борынгы, "ихтирамлы" иероглиф сурәте бар — 圓.
1932 елда валюта тикшеруе кертелде; ул финанс министрлыгы һәм үзәк банкы белән тормышка ашырыла. Эмиссия институты — 1882 елда Япония Банкына нигезләнгән, аның капиталы дәүләт карамагында.
1939 елның октябрь аенда иена стерлинг блогыннан чыкты, 4,2675 иена өчен АКШ доллары курсы билгеләнгән иде, бу иенаның алтын эчтәлегендә 0,20813 г. алтынга тиң. Икенче бөтендөнья сугышы елларында иена блокның төп валютасы иде, бу блокка керүчеләр:
1945—1948 елларында, Япония басып алган вакытта, әйләнештә параллель рәвештә япон иенасы белән бергә оккупацион иенасы йөргән. Икенче бөтендөнья сугышы вакытында һәм тәмамланганнан соң иенаның кыйммәтсезләнүе бик тиз барды. 1945 елның августында курс АКШ доллары өчен 15 иена билгеләнде, 1947 12 мартта — 50 иен, 5 июлдә 1948—250 иена. Сәүдә операцияләренең финанс исәпләрендә күп курслар кулланылды (доллар өчен 900 иенага кадәр).
Окинавада 1948 елда япон иенасы әйләнештән алынды һәм оккупацион иенасына алыштырылды, ә 1958 елда — АКШ долларына. Яңадан Окинавада иена әйләнешкә 1972 елда кертелде.
1949 елның 25 апрельда паритет курсы кертелгән иде: 360 иен = АКШ долларына. Бу курс нигезендә 11 майның 1953 елда Халыкара валюта фонды аның 2,46853 миллиграмм алтын паритетын раслады, шуннан иена халыкара валюта буларак танылган диеп билгеләнде. 1949 елдан 1971 елга кадәр иенаның курсы долларга бәйле була. 1971 елның 20 декабрьдә доллар девальвациясе сәбәпле СДР өчен 334,4 иена курсы билгеләнде һәм доллар өчен 308 иена, шулай ук читкә тайпылу курсының чиге 2,25 % кадәр киңәйтелде. 1973 елның 14 февраленнән доллар яңа девальвацияләү сәбәпле иркен йөри торган иена курсы кертелде һәм үзгәртү чикләре хакында кире кагылды. Эзлекле ревальвацияләр барышында иенаның "авырлыгы" АКШ долларына һәм башка төп чит ил валюталарына карата сизелерлек арткан. Соңгы елларда иенаның курсы АКШ долларына карата якынча доллар өчен 100 иена дәрәҗәсендә урнашкан.
Тик Япония банкы кәгазь акчалар һәм тәңкә бастыру хокукына ия. Кәгазь акчалар 1000 нән 10 000 иенага кадәр кыйммәтлегендә чыгарылалар. Һәр банкнотаның алдагы ягында Япониянең әһәмиятле шәхесе сүрәтләнгән. Мәсәлән, бактериолог Ногути Хидэе 1000 иена банкнотасында сурәтләнгән; язучы Мурасаки Сикибу, "Гэндзи моногатари" авторы 2000 иена банкнотасында сурәтләнгән, язучы һәм мәгърифәтче Фукудзава Юкити 10 000 иена банкнотасында сурәтләнгән. Тәңкәләр 1 дән алып 500 иенага кадәр җитештереләләр.
Иена, резерв валютасы буларак
Япон иенасы берничә дистә ел дәвамында икенче мөһим резерв валютасы сыйфатында каралды, хәер соңгы вакытта бу валютаның куллану дәрәҗәсе кимеде.
Банкноталар әйләнеше
Әйләнештә 2004 ел сериясе 1000, 5000 и 10 000 иен банкноталары йөри. 2000 елдагы 2000 иена банкнотасы әйләнештә очрамый диярлек.
Ортакөй (Вакфыкебир)
Ортакөй (Ortaköy) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Трабзон иле Вакфыкебир илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Марио Капекки
Марио Капекки (, —, ) —. Физиология һәм медицина өлкәсендә Нобель премиясе иясе (2007).
Ширли (Индиана)
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Овчубәрә
Овчубәрә (Ovçubərə ) — Әзербайҗанның Биләсувар районына караган авыл.
Ле-Марие
Ле-Марие — Франциянең Мен һәм Луара департаментында урнашкан коммуна.
Дзевйонтка (Великопольское воеводалыгы)
Дзевйонтка  — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Эгматинг
Эгматинг — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Врх (Велике Лаще)
Врх  — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ясковице (Опольский повяты)
Ясковице  — Польшаның Ополе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Боянци
Боянци — Болгариянең Пловдив өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Вожемка (Сельменьга кушылдыгы)
Вожемка — Россия территориясеннән ага торган елга. Вологда өлкәсе, Архангельск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Сельменьга елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 11 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Сухона, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
(18021) Waldman
(18021) Waldman — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
HD205198
HD205198 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
(18021) Waldman
Тарихы
1999 елның 13 маенда LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1999 JH127» саналган.
HD205198
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Черновское (Киров өлкәсе)
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Тарих
1710 елда нигезләнгән.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (99%).
Qaraqorım
Qaraqorım (mongolça Хархорин, urta ğasırda Кара Хорум, Qara Qorım) — 1220-1260 yıllarda Mongol imperiäseneñ başqalası. Xäzerge waqıtta Mongoliäneñ Öwörxangay aymagı Xarxorin somonı üzäge, şähär.
Şähärneñ ataması - yanındağı tawlar isemennän çıqqan: Qara Qorum (xar xürem) - Qara Taşlar digän süz.
Tarix
1220 yılda Çıñğızxan üz irägen Orxon yılğası yarlarına küçergän. Xan yortı kereit xanı yortı bulğan urınında, Malaxite tawı yanında urnaşqandır.
1229 yılda Ügädäy täxetkä utırğannan soñ, şähär aktiv tözelä başlağan.
Ügädäy xan "Un meñ yıllıq iminlek sarayı"na (mong. Tümen amgalant) nigez salğan. 1234 yılda şähär diwarı tözelgän.
Ügädäy, Guyuq, Mäñge xannar idärä itkän çorda Qaraqorımğa bar buysınğan illär başlıqları kilälär, näq biredä täxet warisı bulu-bulmawı, yaña yawlar mäs'äläläre turında qarar itelä.
XIII ğasırdağı säyäxätçelär Plano Karpini, Marko Polo, de Rubruk şähärne taswirlağan.
Qaraqorım küp millätle, küp dinle şähär bulğan, anda xristiannnar, möselmannar, buddistlar yäşägän. Qalada çirkäwlär, mäçetlär, pagodalar urnaşqan bulğan.
1260 yılda Xubilay täxetkä utırğannan soñ, imperiäneñ başqalası başta Şändü, 1264 yılda Xanbalıq (Pekin) şähärenä küçerelä. 1271 yılda borınğı Pekin yanında Xanbalıq tözelgän.
Yuan dinastıseneñ tönyaq başqalası Şändü bulğan, ä Qaraqorım tübän töşä.
1368 yılda Qıtay mongol Yuan dinastıäsen bärep töşergännän soñ, Yuan türäläre Qaroqorımğa qaçqan.
1388 yılda Qıtaynıñ Min dinastiäseneñ ğäskäre Qaraqorım şähären cimerä.
XVI yılda şähär yañadan torğızıla başlağan.
1585 yılda xalxa xanı Abatay Qaraqorımda buddist käşişxänäse Ärdäni-cu tözi başlağan.
Yaña käşişxänä yärdämendä borınğı şähär torğızıla, läkin küpkeşelek qalağa äylänmägän.
2003 yılda bügenge Xorxorin şähärendä nibarı 8977 keşe tora.
2004 yılda Xarxorin Orxon yılğası mädäni landşaftı bularaq YUNESKO Bötendönya Mirası isemlegenä kertelgän.
До-Велли (Кентукки)
До-Велли  — Америка Кушма Штатларының Кентукки штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
До-Велли халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Пильчуки
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Ферриер (Манш)
Ферриер — Франциянең Манш департаментында урнашкан коммуна.
Зур Верховская
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
Альбертвиль (Миннесота)
Альбертвиль  — Америка Кушма Штатларының Миннесота штатында урнашкан шәһәр.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Герлос
Герлос — Австриянең Тироль федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Векулешть
Векулешть — Румыниянең Ботошань жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Һаральд цур Һаузен
Һаральд цур Һаузен (, —, ) —. Физиология һәм медицина өлкәсендә Нобель премиясе иясе (2008).
Афанасий Ковалёв
Афанасий Ковалёв (, Лошница, Минск губернасы, Россия империясе —) — беларус совет дәүләт эшлеклесе.
Витебск кооператив техникумын (1931), Ленинград югары педагогик курсларын (1935) бетергән.
Беларус К(б)Ф Витебск шәһәр комитеты беренче сәркәтибе (?-1937), Беларус ССР Халык комиссарлары шурасы рәисе (1937-1938), МССР кулланучылар җәмгыяте берлеге идарәсе рәисе урынбасары (1944-1947), БССР кулланучылар җәмгыяте берлеге идарәсе рәисе урынбасары (1947-1960). 1 чакырылыш ССРБ Югары шурасы депутаты.
Дзевоключ
Дзевоключ — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Корчаково
Корчаково (Корцакал, Корчаково) — Мари Илнең Таулы Мари районында урнашкан авыл.
Халык
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (88,6%), урыслар (7,1%), әзериләр (4,3%).
Бурункөй (Сөке)
Бурункөй (Burunköy) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Айдын иле Сөке илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Ле-Ме-сюр-Евр
Ле-Ме-сюр-Евр — Франциянең Мен һәм Луара департаментында урнашкан коммуна.
NGC 111
NGC 111 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Хвоенка
Хвоенка — Россия территориясеннән ага торган елга. Тверь өлкәсе, Вологда өлкәсе, Новгород өлкәсе, Ленинград өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга Заголоденское күле (Заголоденки елгасы башы)    кушыла. Елга озынлыгы 23 км.
(18022) Pepper
(18022) Pepper — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1999 елның 13 маенда LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1999 JN127» саналган.
Хвоенка
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Идел су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Молога башыннан тамагына кадәр. Кече елга бассейны — Рыбинск сусаклагычы бассейны елгалары, елга бассейны — (Югары) Идел, Куйбышев сусаклагычына кадәр (Ока бассейны кушылмай).
Браниполе
Браниполе — Болгариянең Пловдив өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Врх (Загоре-об-Сави)
Врх  — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Хвоенка
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Ортакөй (Алачам)
Ортакөй (Ortaköy) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Самсун иле Алачам илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Словеннар
Словеннар (ильмен словеннары) — Ильмень күле бассейнында һәм Молога елгасының югары агымында безнең эраның беренче меңъеллыгының икенче яртысында яшәгән көнчыгыш славян кабиләсе.
Казеифичо Лагвито (Реҗо Эмилия)
Казеифичо Лагвито — Италиянең Эмилия-Романья төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Словеннар
Чыгышы
VIII-X гасырларда яшәгән словеннарның яшәү территориясендә урнашкан җирләү ядкярләреннән алынган Новгород словеннары баш сөякләре краниологик характеристикасын үткәрү нәтиҗәсендә алар белән Балтыйк славяннары арасында генетик элемтәләр һәм көнчыгыш славян кабиләләренең башка кавемнәреннән чагыштырмача аермалыклар булуы ачыкланган. Моннан тыш, танылган антрополог Т.И. Алексеева фикеренчә, бу бик мөһим күрсәткеч исә төньяк-көнбатыш славяннары белән варяглар кушылмасының булмавын күрсәтә һәм дәлилли.
Дин ышанулары, риваятьләр, кайбер гореф-гадәтләр һәм словеннарның географик номенклатурасы Помераниядә яшәгән славян кабиләләренә шактый якын булган. Соңрак бу мәгълүматлар Словениянең Түбән Висла төбәгеннән килгән миграциясе фаразына нигез итеп алынган. Шулай ук, торак төзелеше һәм саклау корылмалары төзелеше буенча охшашлык күзәтелә. Шул исәптән баш сөякләре конфигурациясе дә охшаш.
Күпчелек галимнәр словеннарның Илмен буена Днепр буеннан күченгән дигән фикердә. Шулай итеп, П. Третьяков курганнар корылмасында охшашлык булуын күрсәтә, әмма словеннарның Балтыйк славяннары белән элемтә мөмкинлеген кире какмый.
Казеифичо Лагвито (Реҗо Эмилия)
Географиясе
Казеифичо Лагвито Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Словеннар
Чыгышы
Археологик яктан словенлар Ильмень һәм Югары Идел буенда таралган сопок мәдәнияте белән тәңгәлләштереләләр. Ильмен словеннарының славяннар өчен хас булган таш мичле җир өсте бура йортлары таралган була.
Казеифичо Лагвито (Реҗо Эмилия)
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Словеннар
Чыгышы
IX гасырның беренче яртысында словеннар җирендә урта гасыр Русьнең эре сәяси, һөнәрчелек һәм сәүдә үзәгенә әверелгән Бөек Новгород барлыкка килә.
Тарих
В.В. Седов фикеренчә, Илмен күле буйларында словен кабиләләре безнең эраның VI—VII гасырларда тарала башлаган.
Хәзерге вакытта словеннарның иң борынгы җирлеге булып Түбән Волхов буенда Иске Ладогада безнең эраның VIII—IX гасырларда төзелгән шәһәр санала. IX-X гасырларда Югары Волхов буенда Рюрик шәһәре барлыкка килә, ул словеннарның сәүдә-һөнәрчелек һәм хәрби-административ үзәгенә әверелә. Рюрик шәһәрчегеннән 2 км ераклыкта башта словеннар яшәгән Новгородка нигез салына.
Язма чыганакларда кабиләнең соңгы тапкыр искә алынуы 1036 елга карый.
Элизабет Бләкбөрн
Элизабет Бләкбөрн (, —, ) —. Физиология һәм медицина өлкәсендә Нобель премиясе иясе (2009).
Ястшембе (Ополе воеводалыгы)
Ястшембе  — Польшаның Ополе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Кежково (Куявия-Диңгез буе воеводалыгы)
Кежково  — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Герлосберг
Герлосберг — Австриянең Тироль федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Козлук (Байбурт)
Козлук (Kozluk) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Байбурт иле Байбурт илчесенә караган бер авыл (köy).
Шнайдер (Индиана)
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кече Габдрәшит
Кече Габдрәшит — Башкортстанның Әлшәй районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 452118, — 80202804011.
Демография
Халык саны динамикасы:
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 42 кешенең яшәве мәгълүм.
Жюэй-Мондей
Жюэй-Мондей — Франциянең Кальвадос департаментында урнашкан коммуна.
Эгштетт
Эгштетт — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Врх (Лошка долина)
Врх  — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Векя
Векя — Румыниянең Клуж жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Врх (Лошка долина)
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Александр Патраков
Александр Патраков (Александр Михаил улы Патраков, Александр Михайлович Патраков) – театр рәссамы, Качалов театры баш рәссамы (1997 елдан), РСФСР  атказанган сәнгать эшлеклесе (1984), Татарстанның халык рәссамы (2002), Тукай премиясе лауреаты (2000).
Тәрҗемәи хәле
1948 елның 22 сентябрендә Чиләбедә туган. Свердловск сәнгать укуханәсенең педагогика бүлеген (1969), «драма театры рәссамы» белгечлеге буенча Луначарский исемендәге ГИТИСның югары режиссёрлык курсларын (А.П. Васильев курсы) (1973) тәмамлаган.
Иҗаты
Утыз еллык иҗат гомерендә 120 дән артык спектакльне бизәгән. Аның башкаруында спектакльләр буласы сәхнә бизәлеше я шомлы-явыз яңгыраш ала, я мистик серлелек белән өретелә ала. Сәхнә костюмнары остасы булып таныла. Кулланылган материал байлыгы, стилистик чишелеше белән әлеге костюмнар сәнгать әсәре дәрәҗәсенә үсәләр. Һәр спектакльгә әзерләгән афишалары һәм буклет-программкалары рәссамның өлгергән графика остасы икәнен раслый. Качалов театрында рәссам буларак, режиссёр Александр Славутский куйган спектакльләрдә автордаш булып тора.
Бакланка (Сеньга кушылдыгы)
Бакланка — Россия территориясеннән ага торган елга. Вологда өлкәсе, Архангельск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Сеньга елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 18 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Сухона, елга бассейны — Төньяк Двина.
Брестник
Брестник — Болгариянең Пловдив өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ле-Мений-ан-Валле
Ле-Мений-ан-Валле — Франциянең Мен һәм Луара департаментында урнашкан коммуна.
Дзевча-Струга
Дзевча-Струга — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Элиста (елга)
Элиста — Россия территориясеннән ага торган елга. Калмык Республикасы биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Калур қолтыгы урнашкан. Елга озынлыгы 44 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Көнбатыш Каспий су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Терек елгасы, Тын һәм Идел елгаларының агымсыз тармаклары. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Терек су бассейныннан алып РФ-ның Каспий диңгезенең елгалары.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
HD205234
HD205234 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Сәмәдабад (Биләсувар)
Сәмәдабад  (Səmədabad ) — Әзербайҗанның Биләсувар районына караган авыл.
Пилюки
Пилюки (Пілюкі ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Гродзенский районында урнашкан авыл.
Альберт-Ли (Миннесота)
Альберт-Ли  — Америка Кушма Штатларының Миннесота штатында урнашкан шәһәр.
Пилюки
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Альберт-Ли (Миннесота)
Тарихы
Альберт-Ли шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Андреева Гора
Андреева Гора (Андреева Гора) — Киров өлкәсенең Луза районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
Бурунөрен (Сарыоглан)
Бурунөрен (Burunören) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Кайсери иле Сарыоглан илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
(18023) 1999 JQ129
(18023) 1999 JQ129 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1999 елның 12 маенда LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1999 JQ129» саналган.
Казеифичо Пенело (Мантова)
Казеифичо Пенело — Италиянең Ломбардия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казеифичо Пенело Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Фламанвиль (Манш)
Фламанвиль — Франциянең Манш департаментында урнашкан коммуна.
Врх (Шентруперт)
Врх  — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ястшиговице
Ястшиговице — Польшаның Ополе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Герсдорф-ан-дер-Файстриц
Герсдорф-ан-дер-Файстриц — Австриянең Штирия федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Брүс Бөтлер
Брүс Бөтлер (, —, ) —. Физиология һәм медицина өлкәсендә Нобель премиясе иясе (2011).
Дьяблок (Кентукки)
Дьяблок  — Америка Кушма Штатларының Кентукки штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Дьяблок халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Иевиль (Кальвадос)
Иевиль — Франциянең Кальвадос департаментында урнашкан коммуна.
Ле-Пен-ан-Мож
Ле-Пен-ан-Мож — Франциянең Мен һәм Луара департаментында урнашкан коммуна.
Кузьма Киселёв
Беларус ССР сәләмәтлек саклау халык комиссары (1937-1938), Беларус ССР Халык комиссарлары шурасы рәисе (1938-1940), Сембер өлкә шурасы башкарма комитеты рәисе (1943), Беларус ССР Халык комиссарлары шурасы (Министрлар шурасы) рәисе урынбасары (1943-1958), Беларус ССР чит ил эшләре министры (1944-1966). 3-4 чакырылышлары ССРБ Югары шурасы депутаты. Табибият фәннәре нәмзәте.
Ортакөй (Айваҗык)
Ортакөй (Ortaköy) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Самсун иле Айваҗык илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Козлук (Дүзҗе)
Козлук (Kozluk) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Дүзҗе иле Дүзҗе илчесенә караган бер авыл (köy).
NGC 112
NGC 112 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Брестовица (Пловдив өлкәсе)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Строителей (Чиләбе өлкәсе)
Строителей (Строителей) — Чиләбе өлкәсенең Югары Өфәле шәһәр округы составына керүче авыл.
(18024) Dobson
(18024) Dobson — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1999 елның 20 маенда Джеймс Роу тарафыннан Оахака обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1999 KK4» саналган.
Строителей (Чиләбе өлкәсе)
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: билгесез.
Эдельсфельд
Эдельсфельд — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Шоулс (Индиана)
Шоулс  — Америка Кушма Штатларының Индиана штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кеж-Пулвеский
Кеж-Пулвеский — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Дзевчопулько
Дзевчопулько — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Җеймс Ротман
Җеймс Ротман (, —, ) —. Физиология һәм медицина өлкәсендә Нобель премиясе иясе (2013).
Хорьковка
Хорьковка — Россия территориясеннән ага торган елга. Тверь өлкәсе, Вологда өлкәсе, Новгород өлкәсе, Ленинград өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга Гусинка елгасының сул ярына тамагыннан 6,8 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 10 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Идел су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Молога башыннан тамагына кадәр. Кече елга бассейны — Рыбинск сусаклагычы бассейны елгалары, елга бассейны — (Югары) Идел, Куйбышев сусаклагычына кадәр (Ока бассейны кушылмай).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Олонец ныгытмасы
Олонец крепосте (Олонец ныгытмасы) - Олонец погостының төп торак пункты янында Олонка һәм Мегрега елгалары кушылган урында, Толмачев Наволок һәм Оксентьево авылы янында, Швеция чиге янында форпост, Олонец воеводалыгының урнашу урыны.
Тарихы
1617 елда Швед Корольлеге һәм Рус патшалыгы арасында Столбово тынычлык солыхы төзелә, әлеге солых Рус-Швед сугышына чик куйган. Тыныч шартнамә шартлары буенча, ике ил арасында яңа чик Раштуа Олонец погостыннан 50 км ераклыкта уза, Мәскәү хөкүмәте каршында чикләргә якын җирләрнең куркынычсызлыгын тәэмин итү проблемасы килеп баса. Хәрби-саклау корылмалары торгызуның беренче этабы 1648-1649 елларга туры килә.
1649 елның язында воеводлар Федор Волконский һәм Степан Елагин яңа ныгытма төзү урынын сайлаган. Агач - җир Олонец ныгытмасы шул ук елның көзендә Олонка һәм Мегрега елгалары кисешкән урында төзелә, материктан борын киң чокыр белән аерылган була. Крепостьнең көнбатыш өлешендә Кечкенә шәһәр урнашкан, көнчыгыш өлешендә Зур шәһәр диварлар белән бүленгән. Шулай итеп, баштан ук Олонец ныгытмасы хәрби-административ үзәк буларак кына түгел, ә халык сәүдә һәм һөнәрчелек белән шөгыльләнгән шәһәр буларак та уйланылган. Шул ук вакытта чит ил сәүдәгәрләре белән сәүдә итү өчен Олонка белән Мегрега арасында «Стрелица» утравы бирелгән, яшерен күрсәтмә белән исә чит ил кешеләренә шәһәргә, крепостьта алар өчен лавкалар тотылуга карамастан, керү тыелган була.
Ныгытма 1741 елгы янгын вакытында һәлак була һәм аннан соң торгызылмый.
Археологик тикшеренүләр
Кайчандыр Олонец крепосте биләгән территориядә казу эшләре РФА Карел фәнни үзәгенең тел, әдәбият һәм тарих институтының С.Кочкуркина җитәкчелегендәге археология отряды тарафыннан 1973-1975, 1988, 1990-1991, 1993, 1995 елларда алып барыла. 15 казылма һәм берничә шурфның гомуми мәйданы 874 м2 була.
Врх (Шмаре-при-Елшах)
Врх  — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Вела
Вела — Румыниянең Долж жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гёсль
Гёсль — Австриянең Штирия федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Добринка (Соть кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Сухона, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Казей (Павия)
Казей — Италиянең Ломбардия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казей Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Амбой (Миннесота)
Амбой  — Америка Кушма Штатларының Миннесота штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Амбой шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ячовице
Ячовице — Польшаның Ополе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Ле-Плесси-Граммуар
Ле-Плесси-Граммуар — Франциянең Мен һәм Луара департаментында урнашкан коммуна.
Езел (Кентукки)
Езел  — Америка Кушма Штатларының Кентукки штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Бурунсуз (Һүюк)
Бурунсуз (Burunsuz) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Конья иле Һүюк илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Туя (үсемлек)
Туя (искечә «туйя», «тормыш агачы») — кипарислар гаиләсеннән мәңге яшел куаклар, сирәк очракларда алар 70 метрга кадәр озынлыкка кадәр үсә ала. Туя үсеш шартларына таләпчән түгел, кырауларны яхшы үткәрә, ул яшелләндерүдә кулланыла, күләгәдә дә үсү мөмкинлегенә ия. Туяның кайбер төрләре йөз һәм аннан да күбрәк еллар дәвамында үсәргә мөмкин.
Брягово (Пловдив өлкәсе)
Брягово  — Болгариянең Пловдив өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Флери (Манш)
Флери — Франциянең Манш департаментында урнашкан коммуна.
Врхе (Загоре-об-Сави)
Врхе  — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ахпай
Ахпай (Ахпай) — Киров өлкәсенең Малмыж районында урнашкан авыл.
(18025) 1999 KF5
(18025) 1999 KF5 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1999 елның 18 маенда Spacewatch тарафыннан Китт-Пик обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1999 KF5» саналган.
Ахпай
Халык
Халык саны динамикасы:
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (88%), чирмешләр (12%).
Пилюнцы
Пилюнцы (Пілюнцы ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Воранавский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Каһурипан
Каһурипан (шулай ук Курипан дип әйтелә) соңрак Кедири Патшалыгы 11-енче гасыр Ява Һинду-Буддачылык патшалыгы булган, аның башкаласы Көнчыгыш Явада Брантас елгасы эстуарие тирәсендә урнашкан. Патшалык әз вакыт дәвам иткән һәм бары тик 1019 һәм 1045 еллар арасында вакытны колачлаган һәм Аирлангга патшалыкның бердәнбер раджасы булган, ул Шривиджайя бәреп керүеннән соң Меданг Патшалыгы җимерекләреннән төзелгән булган. Аирлангга соңрак 1045 елда ике улына тәхеттән ваз кичкән һәм патшалыкны Джанггала һәм Панджалуга (Кедири) бүлгән. Патшалыкның исеме Борынгы Ява төшенчәсе һуриптан ("тормышка") ka- -an циркумфиксы белән, аның мәгънәсе "тормыш" яки "яшәү өчен". Соңрак 14-енче гасырдан 15-енче гасырга кадәр патшалык Маҗапаһитның 12 провинцияләренең берсе булып танылган булган.
Меданг төшүе
Аирлангга Маһендрадатта патшабикәсенең улы булган (Меданг, Исяна Династиясенең принцессасы, Дһармавангсаның кыз-туганы) һәм Удаяна Вармадэваның кызтуганы (Бали, Вармадэва Династиясенең патшасы). Аирлангга Балида туган һәм үскән булган, яшьлеген Медангта, Ватугалуһта абыйсы Дһармавангса патшасы патронажы астында үткәргән. Шул вакытта Меданг куәтле патшалык булып киткән, Балиның шурадашы булып киткән һәм мөгаен буйсындырган һәм Көнбатыш Калимантанда колонияне нигезләгән. Дһармавангса Медангны Шривиджая Империясе доминациясенә чакыру ясап төбәк куәт ясарга омтылган. Ул Шривиджаяга каршы диңгез бәреп керүен ясаган һәм уңышсыз итеп Палембангны яулап алып караган. Шривиджая Ява Меданг явын сыгылучан итеп кире кагып караган. (1041 ел белән даталанган) Калькутта Таш язмасы 11-енче гасырның баштагы елларда Көнчыгыш Ишьяна династиясенең Ява патшалыгы дучар булган аяныч һәлакәтне тасвирлый. 1006 елда Лварамнан вассал патша Вуравари фетнәсе нәтиҗәсендә Ватугалуһ башкаласы җимерелгән булган. Хөкем итүче патша Дһармавангса Шри Маутавангсавардһана варисы бөтен гаиләсе һәм күп хезмәт итә торган кешеләре белән үтерелгән булган. Бары тик шул вакытта 16 яшендә булган Аирлангга зыян күрмичә кала алган. Традиция буенча Медангның Пралайясы (үлеме) дип аталган һәлакәт Дһармавангса сараенда Аирлангганың өйләнүендә булган. Хәзерге вакытта тарихчылар бәреп керү бары тик Шривиджаяның Медангның империягә һөҗүм итүе өчен җавабы булган дигән көчле фикере бар. Вуравари мөгаен Ватугалуһ Сараен талый һәм яндыра алган Явада Шривиджайяның шурадашы булган. Сакчысы Нароттама белән Аирлангга джунглига китәкн һәм Ванагирида (хәзерге Воногири, Үзәк Ява) аскет булып киткән
Формалашуы
1019 елда берничә ел Ванагирида үз теләге белән аскет булгач, Аирлангга Ишьяна династиясенә лояль рәсмиләрдән һәм регентлардан яклау алган һәм Дһармавангсаның үлеменнән соң бүленгән элек Меданг Патшалыгы хөкеме астында даирәләрне берләштерә башлаган. Ул абруен туплаган, яңа патшалык нигезләгән һәм Шривиджайя белән тынычлык килешүе төзегән. Яңа патшалык Каһурипан Патшалыгы дип аталган булган һәм көнчыгышта Пасуруаннан көнбатышта Майдунга кадәр колач алган. 1025 елда Аирлангга Шривиджайя Империясе бөлә башлаганда, Каһурипанның йогынтысын һәм куәтен арттыра башлаган. Аирлангга дини түземлеге өчен мәгълүм булган һәм Һинд диненең дә, Буддачылык диненең дә яклаучысы булган. 1035 елда Аирлангга патшабикә хатыны Дһармапрасадоттунгадэвига багышланган Шривиджайяшрама дигән Буддачылык монастырен төзегән. Шривиджайя исемле монастырьның исеменнән хатыны Шривижайя принцессасы, Шривиджайя патшасы Санграмавиджаяттунгаварманның якын туганы һәм мөгаен кызы дигәнне фараз итәргә мөмкинчелек бирә. Ул әтисе тоткын ителгәннән соң Көнчыгыш Явада качак булган һәм патшалыкка Чола династиясенең Һинд императорлары Раджендра Чола I һәм Вираджендра Чола яу чапканнар. Чола бәреп керүенә күрә Шривиджайяның бөлүе Аирланггага чит ил катнашусыз патшалыкны берләштерергә мөмкинчелек биргән. Соңрак ул патшалыгын Үзәк Ява һәм Балига кадәр киңәйткән. Яваның төньяк яры, аеруча Һуджунг Галуһ порты (хәзерге Сурабайя) һәм Камбанг Путиһ (хәзерге Тубан) беренче мәртәбә әһәмиятле сәүдә үзәкләре булган. Гәрчә шул вакыттан берничә археология калдыклары булса да, Аирлангга сәнгатьләрнең аеруча әдәбиятның яклаучысы буларак мәгълүм. 1035 елда сарай яны шагыйре, Мпу Канва Маһабһаратам эпосының адаптациясе булган Арджуна Виваһа текстын инша иткән. Бу текстта Индраның инкарнациясе Арджуна хикәясе сөйләнелә, әмма ул шулай ук Аирлангганың үз тормышынң аллегориясе. Аирлангганың тормышы Белаһан Гыйбадәтханәсендә Пенанггунган Тавы ярларында сурәтләнгән булган, анда ул ташта Гаруда өстендә Вишну буларак сурәтләнгән булган. 1037 елда башкала Ватан Мастан Каһурипанга күчерелгән булган, патша шулай ук патша тарафдарларына титуллар биргән дип игълан ителгән, мәсьәлән Нароттама Ракрьян Кануруһан (премьер-министр) һәм Нити Ракрьян Кунинган буларак үстерелгән булган. Келаген язмасы (1037 ел белән даталана) Аирлангга авыл хуҗалыгы үсеше белән үтә кызыксыну күрсәткән.
Бүленүләр
Тормышы ахырына Аирлангганың варислык проблемасы булган. Аның варисы таҗ принцессасы Сангграмавиджайя Бһиккуни Буддачылык дәрвишәсе булырга сайлаган. Тәхеттән ваз кичкән таҗ принцессасы хикәясе Деви Килисучи популяр риваятенә бәйле. 1045 елда Аирлангга Каһурипанны ике патшалыкка бүлгән, аларның варислары булып ике угыл; Джанггала һәм Кедири булган. Аирлангга үзе тәхеттән 1045 елда ваз кичкән һәм аскет тормышына мәшһүр аскет Мпу Бһарада кушкан исеме Реси Гентайю астында кайткан. Асаба риваятьтә патшалыкны бүлү турында искә алына. Әйтелгәнчә Мпу Бһарада бүлүне алып барган; табигатьтән өстен көче белән ул очкан һәм чүлмәктән су койган һәм су эзләре елгага әверелеп ике яңа патшалыкның чиген билгеләгән. Ялгыш ул камал (тамаринд) агачына бәрелгән һәм ачуы чыгып камала агачын гел кыска булырга каргаган, шулай итеп бу вакыйга булган урын авыл исеме булып киткән; камал пандак ("кыска тамаринда агачы"). Аирланга 1049 елда үлгән аның көле Белаһани тиртһасында (изге коену сулыгы) күмелгән булган, бу Пенанггунган Тавының көнчыгыш авыш ягында, анда сыннарның берсендә ул Гарудага атланган Вишну буларак сурәтләнгән, аның яннарында ике Алиһә сыннары; Шри һәм Лакшми Аирлангганың ике хатыны буларак сурәтләнә. Аирлангганың үлеменнән соң Джанггала һәм Панджалу арасында граждан сугышы башланган, ул 1052 елга кадәр дәвам иткән. Шул еда Панджалуның патшасы Мапанджи Аланджунг Аһйес Джанггаланы яулап алуда варис булган. Шулай да, 1059 елда, Джанггаланың тәхетенә Самаротсаһа дигән башка патша менгән; ул Аирлангганың үги угылы булган.
Маҗапаһит чоры вакытына Каһурипан
Каһурипан патшалыгының исеме янә 14-енче гасырдан 15-енче гасырга кадәр Маҗапаһит чорында янә пәйда була. Ул Маҗапаһитның 12 провинциясе буларак тотыла һәм Даһа (Кадири) белән иң әһәмиятле Маҗапаһит территорияләрнең берсе булып таныла. Ике даирә дә Маҗапаһит башкаласы Тровулан ян-янында; Даһа көнбатышта һәм Каһурипан көнчыгышта. Каһурипан төбәге Маҗапаһит өчен аеруча әһәмиятле булган, чөнки бу Брантас елгасы эстуарие тирәли даирәсе Маҗапаһит порты булган Худжунг Галуһ шәһәрчеге урнашкан булган даирә. Параратон берничә Маҗапаһит рәсмиләре Каһурипанның регентлары дип язып куйган, аларның атамалары Бһатара и Каһурипан яки Бһре Каһурипан. Беренчесе Раден Виджайяның кызы Трибһувана Виджаятунггадэви. 1319 елдан соң, аңа Ра Кути фетнәсен бетерү өчен Каһурипанның (премьер министры) буларак югарырак вазифа алган Гаджа Мада ярдәм иткән. Ювараджа (таҗ принцы) буларак иртә яшьлек елларында Хаям Вурукның шулай ук “Дживанараджйяпратистһа” буларак Каһурипан патшасы титулы булган. Маҗапаһит тәхетенә утыруыннан соң Бһре Каһурипан титулы аның әнисе Трибһувана Тунггадэвига кайтырылган булган. Трибһувана Тунггадэви үлеменнән соң, Каһурипан регенты титулын оныгасы Суравардһани тоткан, соңыннан варисы Ратнапангкаджа булган. Ратнапангкаджадан соң титулны Патшабикә Суһитаның энесе Раджасавардһана тоткан. Раджасавардһана Маҗапаһит тәхетенә утыргач, Бһре Каһурипан титулының варисы булып аның улы Самаравиджайя булган.
Изиньи-сюр-Мер
Изиньи-сюр-Мер — Франциянең Кальвадос департаментында урнашкан коммуна.
Чыганаклар
Изиньи-сюр-Мер
Шөвкәт Әләкбәрова
Шөвкәт Фәйзулла кызы Әләкбәрова (Şövkət Feyzulla qızı Ələkbərova; 1922 елның 20 октябре, Бакы, Азәрбайҗан ССР — 1993 елның 7 феврале, Бакы, Азәрбайҗан, ССРБ) — Азәрбайҗан җырчысы, Азәрбайҗан ССРның халык артисты.
Тормыш юлы һәм иҗаты
Шөвкәт Әләкбәрова 1922 елның 20 октябрендә Бакыда туа. Ул алты баладан торган гаиләдә өченче бала була. Аның әтисе музыканы яраткан, ә әнисе — профессиональ тарчы булган. Соңыннан балалар музыкаль белем алганнар. Кечкенәдән Әләкбәрова кәмәнчәдә уйный. 1937 елда ул җыр бәйгесендә җиңү яулый, анда аның талантын композитор Гозәир Хаҗибәков һәм җырчы Бүлбүл бәялилзр. Ул «Карабах шикестеси» композициясен башкарганнан соң, Хаҗибәков Әләкбәрованы яңа төзелгән Азәрбайҗан дәүләт хорына кабул итә, анда ул профессиональ җырчы карьерасын башлый. Аның остазлары фольклорчы һәм педагог Агалар Әливәрдибәков һәм опера җырчысы Хөсәенкули Сарабский була.
Бөек Ватан сугышы елларында, Әләкбәрова гастрольләр белән фронтка китә, патриотик җырлар башкарв һәм еш кына көненә иллеләп тапкыр чыгыш ясый. 1945 елдан ул Азәрбайҗан дәүләт филармониясендә эшли. 1950 елга Әләкбәрова азәрбайҗан халык һәм эстрада җырларын башкаручы иң популяр җарчы дип таныла Үзенең иҗади карьерасы дәвамында Әләкбәрова Ауропа, Азия һәм Африка илләрендә 20дән артык гастрольләр белән була. Франциядә, Шри-Ланкада, Әфганстанда, Һиндстанда, Мисырда, Әлҗәзаирдә, Төркиядә, Польшада чыгышлар ясый. Аның репертуарына Сәгәх, Катар, Шәһназ мугамнары, шулай ук Азәрбайҗан композиторлары һәм Урта Азия халыклары җырлары керә.
Шөвкәт Әләкбәрова ике тапкыр кияүдә булган. Беренче никахтан кызы Нателла туа (1944—1992). Әләкбәрованың ире хәрби табиб була, ул фронтка киткеп яңа гаилә корганнан соң, алар аерылышалар. 1955 елда 33 яшьлек Әләкбәрова 35 яшьлек режиссёр Ләтиф Сәфәровка кияүгә чыга. Никахта улы Бәшир туа. 1963 елда икенче ире үз-үзенә кул салганнан соң, җырчы башка кияүгә чыкмый һәм бөтен гомерен балаларга һәм музыкаль карьерага багышлый. 1992 елда кызы Нателланың кинәт үлүе Әләкбәрованың көчсез сәламәтлегенә тискәре йогынты ясый. 1993 елның 7 февралендә ул вафат була.
Хәтер
2014 елның маенда Истамбул янында, Ялов шәһәрендәге судоверфька Palmali компанияләре төркеменең «Шөвкәт Әләкбәрова» танкеры суга төшерелә. Palmali компанияләр төркеме хуҗасы, Азәрбайҗан бизнесмены Мөбариз Мәнсимов инициативасы белән танкерга танылган Азәрбайҗан җырчысы, Азәрбайҗан ССРның халык артисткасы Шөвкәт Әләкбәрова исеме бирелә.