cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Өнсен (Оникишубат)
Өнсен (Önsen) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Каһраманмараш иле Оникишубат илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
(18560) Coxeter
(18560) Coxeter — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1997 елның 7 мартында Пауль Комба тарафыннан Прескотт обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1997 EO7» саналган.
(2756) Джангар
(2756) Джангар — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1974 елның 19 сентябрендә Черных Л. И. тарафыннан Кырым обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1974 SG1» саналган.
Калумет (Миннесота)
Калумет  — Америка Кушма Штатларының Миннесота штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Калумет шәһәре  елда нигезләнгән.
Плишанкур
Плишанкур — Франциянең Марна департаментында урнашкан коммуна.
Тае
Тае — Франциянең Көнчыгыш Пиреней департаментында урнашкан коммуна.
Бату Хасиков
Бату Хасиков, Бату Сергей улы Хасиков (Бату Сергеевич Хасиков, 1980 елның 28 июне, ССРБ, РСФСР, Мәскәү) — сәясәтче, һөнәри спортчы, кикбоксинг буенча профессионаллар арасында дөнья чемпионы, халыкара класслы спорт остасы, самбо буенча РФ спорт остасы, Калмыкия Республикасының атказанган физик тәрбия һәм спорт хезмәткәре. 2019 елның 21 сентябреннән Калмыкия Башлыгы (2019 елның 20 мартыннан — ).
Тәрҗемәи хәле
1980 елның 28 июнендә Мәскәүдә туган, Калмыкиянең Лагань шәһәрендә үскән. Әтисе Сергей Санжигоряевич (1952), калмык, -технолог. Әнисе Фирүзә Шәрифулла кызы, татар, мәктәптә чит тел укытучысы. Энесе Аюка (1983), белеме буенча дизайнер, Элистадагы спорт академиясе директоры ; сеңлесе Иляна, балалар психологы.
Бату Лагань шәһәренең 3нче санлы мәктәбен (1997), Мәскәү педагогия дәүләт университетының физик тәрбия факультетын (2003), РФ Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясендә аспирантура тәмамлаган. Әлеге академиядә «Россия дәүләтенең физик тәрбия һәм спорт өлкәсендәге сәясәте: булдыру һәм тормышка ашыру проблемалары» темасына сәясәт фәннәре кандидатлыгына диссертация яклаган (2011, җитәкчесе профессор Клавдия Калинина). 2016 елда сәясәт фәннәре кандидаты гыйльми дәрәҗәсеннән мәхрүм ителә.
Спорт карьерасы
2005 елдан кикбоксинг (лоу-киклы фулл-контакт төре) белән җитди шөгыльләнә. 2005—2010 елларда өч мәртәбә РФ чемпионы (WAKO), Европа чемпионы (WAKO) була. 2011 елдан кикбоксингның К-1 төренә күчә. Ноябрьдә грек спортчысы Майк Замбидисны җиңеп, W5 версиясе буенча дөнья чемпионы титулына ия була. 2012 елның октябрь аенда Иран көрәшчесе Мөхәммәт-Риза Назарины җиңеп, WAKO-Pro версиясе буенча К-1 төркемендә дөнья чемпионы була (75 кг кадәр авырлыкта). 2014 елның 24 мартында Майк Замбидисны янәдән җиңгәч, спорттан китүен белдерә. Көндәшләре белән барлыгы 200 алыш уздырган.
Дәүләт хезмәте
2003—2008 елларда милиция өлкән лейтенанты чинында эчке эшләр органнарында хезмәт итә.
2008 елның мартында Калмыкия парламентына (Халык хуралына) депутат булып сайлана.
2012-2014 елларда Калмыкия башкарма хакимиятеннән РФ Федераль Мәҗлесенең Федерация Шурасында вәкил.
2017 елның июленнән Яшьләр эшләре буенча федераль агентлык (Росмолодёжь) башлыгының киңәшчесе.
2019 елның 20 мартында Калмыкия Башлыгы итеп билгеләнгән.
Мансдорф-ан-дер-Донау
Мансдорф-ан-дер-Донау — Австриянең Түбән Австрия федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Бату Хасиков
Гаиләсе
Хатыны Елена (кыз фамилиясе Щур), модельер. Улы һәм кызы бар. Хасиковлар буддачылык дине тарафдарлары. Бату Хасиков берничә фильмда уйнаган, телешоуларда катнашкан.
Мансдорф-ан-дер-Донау
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Слабсны
Слабсны (Слабсны ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Смаргонский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Геродот (ай кратеры)
Геродот - Ай өслегенә кече күк объекты бәрелү нәтиҗәсендә барлыкка килгән, диаметры якынча 35,87 км булган кратер.
Атамасы
Кратерга атама Геродот (484, б.э.к. — 425, б.э.к.) хөрмәтенә бирелә.
Тарихы
Кратер Халыкара Астрономия Берлеге (International Astronomical Union (IAU)) тарафыннан 1935 елда раслана.
Менцежин (Куявия-Диңгез буе воеводалыгы)
Менцежин  — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Монтвилл (Коннектикут)
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Крайна (Тишина)
Крайна  — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кронголя
Кронголя — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Казтел ди Лева (Рим)
Казтел ди Лева — Италиянең Лацио төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казтел ди Лева Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Үзәк Апеннин тауларыннан көнбатышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
HD217522
HD217522 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Воетин
Воетин — Румыниянең Вранча жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
HD217522
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Воетин
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
HD217522
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Веттштеттен
Веттштеттен — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
NGC 445
NGC 445 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Татыш
Татыш (Татыш) — Чиләбе өлкәсенең Озёрск шәһәр округы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (56%), башкортлар (44%).
Марбах-ан-дер-Донау
Марбах-ан-дер-Донау — Австриянең Түбән Австрия федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Черковна (Силистра өлкәсе)
Черковна  — Болгариянең Силистра өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Вулька-Надбужна (Подлясье воеводалыгы)
Вулька-Надбужна  — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(3170) Джанибеков
(3170) Джанибеков — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1979 елның 24 сентябрендә Черных Н. С. тарафыннан Кырым обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1979 SS11» саналган.
Зинзаһал
Зинзаһал (Zinzahal ) — Әзербайҗанның Дашкәсән районына караган авыл.
(18561) Fengningding
(18561) Fengningding — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1997 елның 4 мартында LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1997 EY34» саналган.
Беляковка (Нейва кушылдыгы)
Беляковка — Россия территориясеннән ага торган елга. Свердловск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Нейва елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 14 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Тобол, елга бассейны — Иртеш.
Таргассонн
Таргассонн — Франциянең Көнчыгыш Пиреней департаментында урнашкан коммуна.
Бугрянка
Бугрянка — Россия территориясеннән ага торган елга. Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Ременка борыны урнашкан. Елга озынлыгы 50 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — яр сызыгының 03.04.00 гидрографик берәмлеге эчендәге, РФ-ның су территориялары һәм эчке диңгез суларындагы Баренцев диңгезендге утраузар, Колгуев утрауын керетеп. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Печора һәм Мезень елгалары арасындагы, Баренец диңгезенә коючы, елгалар бассейны.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Герон (ай кратеры)
Герон - Ай өслегенә кече күк объекты бәрелү нәтиҗәсендә барлыкка килгән, диаметры якынча 28,1 км булган кратер.
Атамасы
Кратерга атама Герон (вторая половина I века н. э.) хөрмәтенә бирелә.
Тарихы
Кратер Халыкара Астрономия Берлеге (International Astronomical Union (IAU)) тарафыннан 1976 елда раслана.
Славацичы
Славацичы (Славацічы ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Зэльвенский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Мерогоневице
Мерогоневице — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Ама (Луизиана)
Ама  — Америка Кушма Штатларының Луизиана штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Ама халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Үрмияз
Үрмияз — Башкортстанның Аскын районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 452891, ОКАТО коды — 80204846001.
Мариапфар
Мариапфар — Австриянең Зальцбург федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Ринат Гыйззәтуллин (1980)
Ринат Гыйззәтуллин (Ринат Ринат улы Гыйззәтуллин) — РФ табигый байлыклар һәм экология министры урынбасары, 1 класслы РФ дәүләт киңәшчесе, тарих фәннәре кандидаты. 2014 елда Россия исеменнән Минамата конвенциясен имзалый.
Тәрҗемәи хәле
1980 елның 28 июлендә Киров өлкәсе Өрҗем шәһәрендә туган. Пермь дәүләт университетының тарих-сәясәт факультетын тәмамлаган (2002). Мәскәү педагогия дәүләт университетында «РФ сәяси тормышында коммунистчыл фиркаләр һәм оешмалар: 1993-2004» темасына тарих фәннәре кандидатлыгына диссертация яклаган (2006).
Мачакнуры
Мачакнуры (Мачакнуры, Когоныр) — Мари Илнең Таулы Мари районында урнашкан авыл.
Халык
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (89,1%), урыслар (10,9%).
Мари-Суыксу
Почта индексы — 423736.
1722 елдан мәгълүм. Җирле риваятьләргә һәм аерым фактларга нигезләнеп, кайбер галимнәр авылның барлыкка килүен XVII гасырның икенче яртысына нисбәтлиләр. Бу мәсьәлә буенча башлыча ике фикер яшәп килә.
Беренчесе 1667-1671 елларда Сепан Разин җитәкчелегендәге крестьяннар күтәрелеше булып уза. Рус дәүләтенең йогынтысын көчәйтү өчен элек Казан ханлыгына кергән җирләргә русларны күчереп утырту турында карар кабул ителә. Рус кешеләренә ул төбәкләргә килеп төпләнү өчен рәсми рөхсәт бирелә. Нәтиҗәдә җирле халыкларны җәберләү-кысрыклаулар башлана, шул сәбәпле алар яшәү өчен яңа урыннар эзләргә мәҗбүр булалар. Табигый ки, руслар һәм җирле халыклар арасында каршылыклар килеп туа, дошмани мөнәсәбәтләр урнаша. Җирле халыклар рәсми хакимиятнең яклавына өметләнә, исәп тота алмыйлар, чөнки русларны күчереп утырту патша әмере белән башкарыла.
Икенчесе Степан Разин җитәкчелегендәге крестьяннар күтәрелешен бастырганнан соң патша фәрманы буенча һәр җирдә күтәрелештә катнашучыларны һәм баш күтәрүчеләргә ярдәм итүчеләрне рәхимсез рәвештә җәзалау башлана. Бүгенге Мари Суыксу авылын нигезләгәнче марилар Кама ярындагы Ямаш тавы итәгендә урнашкан авылда яшәгәннәр. бик матур, урманлы-болынлы, чишмәле  урын була ул. Ләкин марилараннан күчеп китәргә мәҗбүр булалар. Беренче фикерне алга сөргәндә, моның сәбәбен русларның кысрыклавыннан эзләргә кирәк. Ләкин, соңгы буын вәкилләренең  раславы буенча, ул урынга озак еллар буе беркем дә килеп утырмый, андагы Новопоселинский поселогы 1917 елгы октябрь революциясеннән соң гына барлыкка килә.
Югарыда әйтелгәнчә, халкының күпчелеге марилардан торган авыл  Ямаш тавы итәгендә урнашкан була. Тауның атамасы Ямаш дигән мари исеме белән бәйле. Тирә-яктагы авылларда  яшәүчеләр һәркайсы тауны үз телендә: руслар-“Ямаш тавы”, марилар- “Ямаша курыкшо” дип атаганнар.
Ямаш исемле кеше хакындагы риваять безнең көннәргәчә сакланган. Ул түбәндәгеләрдән гыйбарәт: “Бу авылда хезмәт һәм ирек сөюче, кыю кеше яшәгән. Ул авылдашларының көне-төне эшләп тә хәерчелектә көн күрләрен, хокуклары булмавын авыр кичерә. Инде тормышның яхшыруынатәмам өмете өзелеп, Камадан узучы сәүдәгәр корабларын таларга дигән карарга килә. Үзе тирәсендә шундый ук тәвәккәл кешеләрне туплый һәм сәүдәгәрләрнең  Кама өстеннән товарлар ташучы корабларына куркыныч тудыра. Степан Разинның Сарапул ягына юнәлгән гаскәре шул тирәдән узганда  аларга төрлечә ярдәм итәләр. Күтәрелеш бастырылганнан соң әлеге гаярь егетләре дә хакимиятнең рәхимсез җәзалары көтә. Шуңа күрә Ямаш авылы кешеләре, башлыклары Мамакай Ямашев җитәкчелегендә, патша хакимиятен эзәрлекләвеннән яшеренергә мәҗбүр булалар. Мамакай Ямашев, авылдан ике кеше алып, алдан ук уйланылган тарафта яңа яшәү урыны эзләп чыгып китә. Көньякка юнәлергә дигән карарга киләләр.
Алар элек-электән Ямаш тавы түбәсенә менеп. Көньякта еракта агач очларын салкын аяз  көннәрдә пар каплавын күзәтә торган булганнар һәм, ахырда, анда чишмәләр яки авыл булырга тиеш, дигән нәтиҗә чыгаралар. Алар шул җирләргә барып,  барысын да тикшереп-өйрәнеп кайтырга булалар. Ул заманнарда әлеге төбәк куе урманнардан тора. Ләкин сәяхәтчеләрнең тырышлыгы бушка узмый. Берничә көн дәвамында эзләнә торгач, алар яшәргә яраклы җиргә юлыгалар. Бер-берсеннән ерак булмаган берничә урында саф, салкын сулы чишмәләр тибеп чыккан ялан була ул. Алар тагын берничә көн буе тирә-якта берәр авыл булмасмы дип эзләнеп йөриләр, әмма бөтен әйләнә-тирәлек гел урманлык белән капланган була. Бу җир күп хезмәт, тырышлык куюны сорый, ләкин бу гына аларны куркытмый. Шуннан соң акрынлап күченә башлыйлар. Яңа нигезләнгән авылны Йушто-Памаш (Суык су, Салкын чишмә) дип атыйлар. Вакытлар узу белән берыз читтәрәк авыллар булуы ачыклана. Йушто-Памаштан 5-6 чакрым көньяктарак  Лапка Шор (Яссы сазлык) авылы урнашкан була. Соңрак ул авылның халкы төрле якларга тарала: бер өлеше Башкортстан, Уфа якларына китә, бер өлеше Йушта-Памашка килеп төпләнә. Еллар уза, кешеләрнең тормышы үзгәрә. Ул заманнарда әлеге авыл халкы якын-тирәдәге татар авылларын белми. Якындарак урнашкан Көләгеш авылының исеме дә мари теленнән алынган. Бу авылның халкы да таралып бетә: Кемнәрдер Кама аръягына чыга, башкалар Йушта-Памашка күченә”.
Йушто-Памаш авылы нигезләнгәндә зур булмый. Баштарак аның зираты хәзерге дәваханә торакларының алма бакчасы урынын били. Вакытлар узгач, авыл зурая һәм аның чиге зиратка якыная, икенче зират та барлыкка килә.
Революциягә кадәрге рус телендәге чыганакларда Черемисские Суксы исеме белән күрсәтелә. XVIII-XIX гасырларда халкы типтәрләр катлавына керә, игенчелек, терлекчелек, умартачылык, аучылык белән шөгыльләнә. 1773-1775 еллардагы Крестьяннар сугышы чорында вәкилләре Е. И. Пугачев яуларында катнаша.
Йушто-Памаш халкына аерымланып яшәве кыенлаша, руслар белән дә мөнәсәбәтләр кискенләшә. Шуңа күрә авылдашлар үзләренә аркадашлар эзлиләр, янәшәдә башка кешеләр килеп төпләнүенә каршы булмыйлар. Нәтиҗәдә 1700 еллар тирәсендә үк Йушто-Памаш тирәсендә татар авыллары барлыкка килә башлый. Шуларның берсе Татар Суыксуы була. Йушто-Памашны шул вакытлардан тирә-якта Мари Суыксуы дип атыйлар. Вакытлар узу белән авыллар зурая һәм бер-берсенә якыная. 1861 елгы реформадан соң  Мари Суыксуының җирләре күпкә киметелә.
1878 елның июнендә чираттагы җир бүлү вакытында Мари-Суыксуы, Калмаш, Татар Суыксуы кешеләре арасынада низаг чыга. Мари Суыксу авылы кешеләренә бүлеп алынган җир кишәрлекләре кайтарыла.
1898 елда Мәгариф министрылыгы мәктәбе төзелә. Анда Николай Макаров укыта. 1910 елда Арслан Миляев укыта.
XX гасыр башында Мәгариф министрлыгы мәктәбе, бакалея кибете, 3 җил тегермәне исәпкә алына.
Авылдашлар 1917 елгы Октябрь революциясе, гражданнар сугышы белән бәйле вакыйгаларның шаһитлары булалар.
1920 елга кадәр Мари Суыксу авылы Уфа губернасы Минзәлә өязенең Семиостров (Өшәр) волостена керә.
1928 елда 28 хуҗалыктан “У куралше” (“Яңа сөрүче”) колхозы оештырыла, аның рәисе булып Солтангәрәй Бикмәтов сайлана.
1930 елда авылда зур янгын була. Соңыннан янган крестьян хуҗалыклары урынында колхозның ат абзары төзелә.
1952- 1957 елларда колхоз “Победа” исемен йөртә. 1994елда “Памаш” колхозы булып аерылып чыга, тиздән “Памаш” яңадан татар Суыксуы хуҗалыгына кушыла. Соңыннан авыл “Яңавыл” җаваплылыгы чикләнгән җәмгыяте составына керә. 2002 елда уздырылган халык санын алу вакытында 148 хуҗалыкта 515 кеше теркәлә.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.7 °C.
Единка
Единка (Единка) — Диңгез буе краеның Терней районында урнашкан авыл.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (89%).
Сен-Мартен-де-Фонтене
Сен-Мартен-де-Фонтене — Франциянең Кальвадос департаментында урнашкан коммуна.
(3687) Дзус
(3687) Дзус — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1908 елның 7 октябрендә Август Копфф тарафыннан Хайдельберг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «A908 TC» саналган.
Кронголя-Перша
Кронголя-Перша — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Өнсенһопуру (Түркоглу)
Өнсенһопуру (Önsenhopuru) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Каһраманмараш иле Түркоглу илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Равил Сәйфетдинов
Равѝл Гарәфетдѝн улы Сәйфетдѝнов (14 октябрь 1938 — 10 февраль 2018) — татар шагыйре, педагог, публицист, дин әһеле. Россиянең мәгариф отличнигы, Татарстанның атказанган укытучысы.
Тәрҗемәи хәле
Сәйфетдинов Равил Гарәфетдин улы 1938 елның 14 октябрендә Яшел Үзән районының Мулла Иле авылында туган. Урта мәктәпне бетергәч, 1956—1961 елларда Казан дәүләт университетында укыган.
1961—1963 елларда Самара өлкәсендәге Гали урта мәктәбендә укытучы булып эшләгән. 1963—2007 елларда берөзлексез Мулла Иле мәктәбендә хезмәт иткән: авыл мөгаллиме буларак, татар теле һәм әдәбияты, рус теле һәм әдәбияты, алман теле, гарәп теле, дин тарихы фәннәрен укыткан. 1968—1970 елларда — завуч, 1971—2000 елларда мәктәп директоры булган.
Равил хәзрәт Сәйфетдин 2005 елдан алып Мулла Иле мәчете имам-хатыйбы вазифаларын башкарды. 2017 елда рухи-әхлакый традицияләрне үстерүдә, тынычлык һәм конфессияара килешүне ныгытуда зур көч куйганы өчен Татарстан Республикасы Президентының Рәхмәт хаты белән бүләкләнде.
2018 елның 10 февралендә вафат.
Канби (Миннесота)
Канби  — Америка Кушма Штатларының Миннесота штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Канби шәһәре  елда нигезләнгән.
Вехинген
Вехинген — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Никольское (Киров өлкәсе)
Никольское (Никольское) — Киров өлкәсенең Малмыж районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Вехинген
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Никольское (Киров өлкәсе)
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: татарлар (100%).
HD217602
HD217602 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Казтел ди Мецо (Пезаро һәм Урбино)
Казтел ди Мецо — Италиянең Марке төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казтел ди Мецо Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Моррис (Коннектикут)
Моррис  — Америка Кушма Штатларының Коннектикут штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кралевци (Светий Юрий-об-Щавници)
Кралевци  — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Хабито-Сё
Хабито-Сё — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО, Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елга Уң Хетта елгасына тамагыннан 128 км өстәрәк кушыла. Елга озынлыгы 69 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Түбән Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Надым елгасы. Кече елга бассейны — Өстәмә бассейны юк, елга бассейны — Надым.
Мариасдорф
Мариасдорф — Австриянең Бургенланд федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
(18562) 1997 EK54
(18562) 1997 EK54 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1997 елның 8 мартында Эрик Эльст тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1997 EK54» саналган.
Войводень (Арад)
Войводень — Румыниянең Арад жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Черник (Болгария)
Черник  — Болгариянең Силистра өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Фердинанд Лассаль
Фердинанд Лассаль, Фердинанд Иоһанн Готтлиб Лассаль (Лассал), Ferdinand Johann Gottlieb Lassalle (Lassal) (1825 елның 11 апреле, Пруссия, Бреслау — 1864 елның 31 августы, Швейцария, Женева) —  алман җәмәгать эшлеклесе, юрист, фәйләсуф, язучы, сәясәтче, Алман социал-демократик фиркасенә нигез салучы, Алмания эшчеләр хәрәкәте теоретигы. К. Маркс Ф. Лассальның Алмания эшчеләр хәрәкәтен оештырудагы зур тарихи ролен ассызыклый. В.И. Ленин Лассаль әсәрләре белән яхшы таныш була, күбесен конспектлый.
Тәрҗемәи хәле
1825 елның 11 апрелендә Силезиянең (Пруссия) Бреслау (хәзерге Польша, Вроцлав) шәһәрендә ефәк белән сату итүче сәүдәгәр яһүди гаиләсендә туган. Мәктәпне тәмамлагач, эре фирма тотучы әтисенең киңәше белән, Лейпцигта сәүдә укуханәсендә укый башлый. Спорт белән шөгыльләнә, театрларга йөри, дөнья әдәбияты үрнәкләре белән таныша. 1841 елны сәүдә укуханәсендә укуын өзеп, үзлегеннән әзерләнеп, гимназия курсы өчен имтихан бирә һәм 1843 елның җәендә Бреслау университетының фәлсәфә факультетына укырга керә. Биредә Һегель фәлсәфәсе белән мавыга, борынгы грек һәм рим әдәбиятларын өйрәнә. Студентларның иптәшләр судында гаепләүче булып чыгыш ясый, фәлсәфи диспутларда катнаша, студентларның кулъязма журналында мәкаләләр бастыра. Һегель фәлсәфәсенә каршы булган профессор белән килеп чыккан конфликттан соң, Фердинандны карцерга ябалар.
Тарераш
Тарераш — Франциянең Көнчыгыш Пиреней департаментында урнашкан коммуна.
Фердинанд Лассаль
Тәрҗемәи хәле
1844 елдан укуын Берлин университетында дәвам итә. Биредә шулай ук Һегель фәлсәфәсен өйрәнә, социалистик әдәбият (Сен-Симон, Фурье, Оуэн) белән таныша башлый.
Васил Гарифуллин
Васил Гарифуллин, Васил Заһит улы Гарифуллин (1961 елның 1 октябре, СССР, РСФСР, ТАССР, Саба районы, Югары Кибәхуҗа) — журналист, галим, филология фәннәре докторы (1999), профессор (2000), Казан (Идел буе) федераль университетының Социаль-фәлсәфи фәннәр һәм гаммәви бәйләнешләр институтының Журналистика һәм медиакоммуникация югары мәктәбенең милли һәм глобаль медиа чаралары кафедрасы мөдире (2018 елдан). Россия Федерациясенең мактаулы югары һөнәри белем бирү хезмәткәре (2008), Татарстанның атказанган фән эшлеклесе (2012).
Фердинанд Лассаль
Тәрҗемәи хәле
Югары уку йортында юриспруденция белән аерым шөгыльләнмәсә дә, 1846 елда ире белән аерылышырга карар иткән графиня София фон Гацфельдтның милеккә хокукын яклап, судта чыгыш ясарга була. Әлеге эшне 8 ел алып бара. 36 мәртәбә судта адвокат буларак чыгыш ясый. Нәтиҗәдә, 1851 елда суд карары белән никах таркала, 1854 елда яклар арасында финанс килешүенә ирешелә. Әлеге судка бәйле, Ф. Лассаль юриспруденцияне, Пруссия кануннарын ныклап өйрәнергә мәҗбүр була. Үзен көчле оратор, адвокат һәм дөреслекне яклаучы итеп таныта.
1847 елда беренче мәртәбә кулга алына, ярты еллап сак астында тотыла. Судта үзен яклап берничә сәгатькә сузылган көчле телмәр тота һәм тарафыннан аклана.
Васил Гарифуллин
Тормыш юлы
Васил Гарифуллин 1961 елның 1 октябрендә Саба (1991 елдан Теләче) районы Югары Кибәхуҗа авылында туа. 1978 елда Югары Кибәхуҗа урта мәктәбен алтын медальгә тәмамлаганнан соң, Казан дәүләт университетының журналистика бүлегенә укырга керә. Студент елларында татар филологиясе бүлеге галимнәре Фәрит Юсупов, Хатыйп Миңнегулов, Флера Сафиуллина җитәкләгән диалектологик һәм фольклор экспедицияләрендә катнаша. Интервью жанрының тел-стиль үзенчәлекләрен өйрәнүгә багышланган диплом эше яклый. 1983 елны университетны кызыл дипломга тәмамлый һәм шул ук елны Татарстан телевидениесенең авыл хуҗалыгы тапшырулары редакциясендә эшли башлый. Мәскәүдә Бөтенсоюз телевидение һәм радио хезмәткәрләренең белемен күтәрү институтында белемен камилләштерә. 1986 елда В. Гарифуллин Казан дәүләт университетына аспирантурага укырга керә. 1990 елның февралендә Г. Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм тарих институты каршындагы советта "Хәбәри жанрларның композицион-сөйләм төзелеше" темасына кандидатлык диссертациясе яклый. 1994 елдан татар журналистикасы кафедрасы доценты булып эшли. 1998 елның гыйнварында КДУның татар журналистикасы кафедрасы мөдире итеп сайлана. 2000 елның март аенда профессор дигән гыйльми исем бирелә. 2002 елның гыйнвар аенда В. З. Гарифуллин Казан дәүләт университетының журналистика, социология һәм психология факультеты деканы итеп сайлана. Казан (Идел буе) федераль университетының Социаль-фәлсәфи фәннәр һәм гаммәви бәйләнешләр институтының Журналистика һәм медиакоммуникация югары мәктәбенең милли һәм глобаль медиа чаралары кафедрасы мөдире (2018 елдан).
Фердинанд Лассаль
Тәрҗемәи хәле
1848 елда Алмания инкыйлабы вакытында радикал демократлар фиркасенең күренекле әгъзасы була. Карл Маркс һәм Фридрих Энгельс мөхәррирлегендә чыгып килгән «Neue Rheinische Zeitung» газетасы хезмәткәре буларак, янәдән кулга алына. Эше 1849 елның маенда судта карала. Лассаль үзен үзе якларга җыена, көчле телмәр әзерли, хәтта чыгышын матбугатта бастыруга ирешә. Ләкин суд аның эшен ябык ишекләр артында карарга карар иткәч, телмәр тотудан баш тарта, нәтиҗәдә аны 6 айга төрмәгә ябалар.
Гедикли (Феке)
Гедикли (Gedikli) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Адана иле Феке илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Фердинанд Лассаль
Тәрҗемәи хәле
1862 елда язган «Хезмәткәрләр программасы» (Arbeiterprogramm) брошюрасы өчен 4 ай төрмәдә утыра.
Вулька-Петковска
Вулька-Петковска — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Фердинанд Лассаль
Тәрҗемәи хәле
1863 елның маенда бөтеналман эшчеләр конгрессын җыю өчен «ачык хат» яза. Конгресс Гомуми алман эшчеләре берлеген төзи, аның рәисе итеп Ф. Лассаль сайлана. Сәяси чыгышлары һәм матбугатта чыккан телмәрләре өчен төзәтү полициясе тарафыннан күп тапкыр җавапка тартыла. 1864 елда Берлин эшчеләренә мөрәҗәгате өчен сак астына алына. Судта үзен үзе яклый һәм аклатуга ирешә.
Вулька-Петковска
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Фердинанд Лассаль
Үлеме
1864 елда Швейцариядә дәваланган чагында Бавария дипломаты кызына тәкъдим ясый. Кыз риза була. Ләкин әтисе кияү буласы кешенең инкыйлабчы, өстәвенә яһүди булуын белгәч, каршы килә һәм кызын Валахия кияүгә бирә. Ф. Лассаль кияүне дуэльгә чакыра һәм, дуэльдә каты яраланып, өч көннән вафат була. Бреслауда җирләнә.
Хәтер
XX гасыр башында Уфада, Ленинградта, Өркеттә, Әдистә, Таганрогта урамнарга исеме бирелгән булган.
(4966) Эдольсен
(4966) Эдольсен — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1981 елның 2 мартында Шелте Бас тарафыннан Сайдинг-Спринг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1981 EO34» саналган.
Поканси
Поканси — Франциянең Марна департаментында урнашкан коммуна.
Зивлан
Зивлан (Zivlan ) — Әзербайҗанның Дашкәсән районына караган авыл.
Хәситә
Хәситә - озынлыгын 30-40 см,киңлеге 5-12 см булган тукыма бәйләвеч. Аны κүлмәк өстеннән сул беләк аша үткәреп, уң култык астына кигәннәр. Хәситә тукымасына коръән яисә бөти савыты тегелгән. Кешенең җаны тәненнән уң култык асты аша чыгып китә дигән инануларны да исәпкә алып, хәситәнең нинди зур максатка хезмәт итүе аңлашыла. Ул хуҗасының җан сакчысы булган. Хәситәгә төрле тәңкәләр, асылмалар, кыйммәтле ташлар hәм йомры сәдәфләр тагылган. Аларны хәситәнең бөтен буена рәт-рәт итеп тезгәннәр. Бишәр-алтышар тезмәле хәситәләр аеруча затлы күренгән.
Тукыма хәситәләрдән тыш, бай шәһәр хатыннарының коелган яисә сәркә тәңкәләрдән ялгап эшләнгән тоташ метал хәситәләре киюе дә билгеле. Аларына төсле ташлар белән бизәлгән асылмалы тәңкәләр тагылган.
Хәситә узе нинди генә нигездә эшләнсә дә, аның бизәлешендә алыштыргысыз урынны махсус коелган төрле тәңкәләр, асылмалар, өстәмәләр биләгән. Тәңкәләрне, үз чиратында, төсле ташлар куеп эшләгәннәр. Tүгәpәк яисә овал оячыкларга аметист, гранат, аквамарин, тау бәллүре hәм башка ташлар урнаштырылгын. Тәңкәләрнең алтын яисә көмештән коелган сәрке өслеге, фактур кампа-каршылык хасил итеп, ташларны аеруча балкытып торган.
Хәситәнең түбәнге өлешенә коръән савытлары яссы көмештән, кайчагында бизәкләп тә ясалганнар. Күп очракта кечкенә генә кыйммәтле ташлар- фирузә, топаз, аметист куеп бизәлгәннәр. Коръән савытларында, борынгы йолаларга туры китереп эшләнгәнгә курә, болгар чорларыннан ук килгән сәнгать традицияләре сакланып калган. Савытларның формасы, бизәу hәм төсле ташлар урнаштыру ысуллары бөтенләй үзгәрмәгән диярлек. Коръән савытларында, кечкенә генә Коръәннәр йөртсәләр, бөти савытларына – төрле догалыклар, шулай ук бизәнү әйберләре, эскәк, кайчы, буяу кебек вак-төяк тә салганнар.
Тарих
Хәситәләрнең нигезендә Казан татарларында hәм төрекмәннәрдә өлешчә генә сакланып калган металл бәйләвечләр ятадыр, мөгаен. Шундый ук бәйләвечләр болгарлардан чувашларга, Идел буендагы фин-угыр халыкларына да күчкән. Әмма XIX гасыр ахырына хәситәләр кулланылыштан чыга башлый. Нигездә аларны кияудәгe хатын-кызлар төрле тантаналы очракларда гына кияләр. Аеруча затлы хәситәләргә Казанда яшәуче бай хатыннары ия булганнар. Татарларның төрле этник группалары- мишәрләр hәм керәшеннәрдә, шулай ук башкорт халкында акча-тәңкәләрдән генә тезелгән хәситәләр кигәннәр. Тәңкәләрнең төрле бәядәгеләре, көмешләре, сирәк кенә алтыннары да файдаланылган. Андый хәситәләрнең 1742-1746 нчы елгылары безнең көннәргәчә килеп җиткән.
Славики (Вавкавыский районы)
Славики  (Славікі ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Вавкавыский районында урнашкан авыл.
Көмүрҗү (Нигде)
Көмүрҗү (Kömürcü) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Нигде иле Нигде илчесенә караган бер авыл (köy).
Меруцин (Могиленский повяты)
Меруцин  — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Гертнер (ай кратеры)
Гертнер - Ай өслегенә кече күк объекты бәрелү нәтиҗәсендә барлыкка килгән, диаметры якынча 101,79 км булган кратер.
Атамасы
Кратерга атама Кристиан Гертнер (якынча 1750—1813) хөрмәтенә бирелә.
Мариахоф
Мариахоф — Австриянең Штирия федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Захарьиха (Нейва кушылдыгы)
Захарьиха — Россия территориясеннән ага торган елга. Свердловск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Нейва елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 18 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Тобол, елга бассейны — Иртеш.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Рөстәм Бәйкиев
Рөстәм Бәйкиев — биохимик, медицина фәннәре докторы (1994), профессор (1996). 1980 елдан КМИдә, 1994 елдан башлап биохимия кафедрасы мөдире.
Насрулла
Насрулла (1806 - 1860), тулы исеме Сеид Наср Улла Бахадур Хан - Бухара әмирлегенең җиденче хакиме (1827 - 1860), Үзбәкстанның Мангыт династиясеннән әмир Хәйдәрнең өченче улы.
Биография
Насрулла эмир Хәйдәрнең өченче улы була. Инде унбиш яшеннән әтисе аны дәүләт белән идарә итүдә актив катнашыга өйрәтә.
1821 елның язында эмирзадә Насрулла Бухара армиясен җитәкли, аны Мианкаладагы күтәрелешне бастыру өчен әмир җибәрә. Кенәз фетнәчел үзбәк кабиләләре яулап алган Каттакурганны алырга өлгерә, аннан соң ул тәртип бозучылар белән рәхимсез мөгамәлә күрсәтә. Аның боерыгы буенча 400 дән 700 гә кадәр кешенең башын кисәләр. Насрулла эшчәнлегенә бәя бирү төрле. Бохара авторлары аны уңай характерлый, Коканд авторлары әйтүенчә, артык рәхимсез булуы өчен Насрулла соңыннан кешеләр арасында "кассаб" (касапчы) кушаматын алган. Әхмәт Дониш сүзләре буенча, Бохария кешеләре арасында Насрулла Батур-хан, ягъни хан-герой буларак билгеле булган. 1821 елның көзендә Насрулла әтисе тарафыннан Карш җитәкчесе итеп билгеләнә. Ул Мианкалга тагын бер хәрби сәфәр ясый, һәм шулай ук, төрле уңышлар белән, Бохарага дошман булган Шахрисабз белән сугыш алып бара.
Хакимияткә килүе
Әмир Хәйдәр үлеменнән соң (1800-1826) тәхеткә олы улы Мир Хусейн (1797 - 1826) куела. Ул ике ай ундүрт көн генә патшалык итә. (октябрь-декабрь 1826). Үлеме алдыннан ул тәхетне абыйсы Мир Умарга (1826 елның декабре - 1827 елның апреле) калдыра, ләкин ул идарә итүгә караганда күбрәк күңел ачу белән шөгыльләнгән.
Озакламый Кушбеги дәүләтенең абруйлы Премьер-Министры Хаким ярдәме белән, әмир Хәйдәрнең өченче улы Насрулла хакимиятне үз кулына ала һәм 1827 елның апрелендә тәхеткә утыра.
Хәким Кушбеги үзе Мангытлар нәселеннән була, абыйлары дәүләтнең ике провинциясе белән идарә итәләр, һәм 13 улы төрле районнар белән җитәкчелек итәләр.
Эчке сәясәт
Насрулла тәңкәләрне үз исеме белән түгел, ә әтисе яки бабасы хөрмәтенә багышлап чыгарган.
Насрулланың хокукый документларында үзбәк телендә язма бар: Абул Музаффар ва-л-мансур Әмир Насралла бахадур солтан сузумиз (Насрулланың көчле һәм җиңүче әмире өчен безнең сүз).
Насрулла кланнар һәм кабилә башлыклары белән үзәк көчләргә каршы каты көрәш алып барган. 1837-1845 елларда наиб һәм артиллерия башлыгы Абдусаматхан, Тәбриздә туган, Бохара әмирлегенең сәяси тормышына зур йогынты ясаган. Абдусаматхан сарбазлар полкының һәм артиллерия отрядының беренче оештыручысы була. Аның идарә итүенең беренче 5-7 елында Насрулла 200-300 ел дәвамында Хәйдәргә һәм Бухара хакимнәренә хезмәт иткән династиядән барлык хәрби һәм гражданнарны эшеннән азат итә. "Бухараның хәзерге хәрби кешеләре һәм гражданнары нәселсез һәм түбән катлау кешеләре" дип билгеләп үттеләр.
Әмир Насрулла чоры тарихчылары һәм шагыйрьләре
Бу вакытты танылган тарихчылар: Miriy, Мухәммәд Якуб ибн Danialbiy, Мухәммәд Мир Алим Бохари, Humuli, Мирза Шамс Бохари.
Тышкы сәясәт
1844- че елда Бухарада булган Джозеф Вольф сүзләре буенча, Абдусаматхан инициативасы белән берничә инглиз кешесе, аеруча Чарльз Стоддарт һәм Артур Конолли үтерелә. Бу Бохара белән Британия империясе арасындагы мөнәсәбәтләрнең кискен суынуына китерә.
Гомумән алганда, Насрулланың тышкы сәясәте уңышлы булмаганын танырга кирәк. Бу аеруча аның Кокандка һәм Әфган Төркестанына сәфәрләренә кагыла. Насрулла Кокандка берничә сәяхәт кыла. 1842 елда ул хәтта шәһәрне яулап алып, Мөхәммәт Алиханны һәм аның гаиләсен үтерә ала. Ләкин тиздән аның губернаторы Ибраһим бәреп төшерелә, һәм Бохара гарнизоны юк ителә. Насрулланың яңа сәфәре аның җиңелүе белән тәмамлана.
Аның идарә итүенең соңгы елында (1860) әмир Насрулла Әфган чигенә китә һәм хәтта Керки янындагы гаскәрләре белән Аму-Дарьяны кичеп чыга, ләкин көтмәгәндә кире борылып Бухарага китә. Шулай итеп, әмир Насрулла идарә иткән вакытта, Бухариялеләр һәм Афганнар арасында Әфган Төркестан өчен көрәш соңгысы җиңүе белән тәмамлана, шуннан соң аталган провинция Әфганстанның бер өлеше булып тора башлый.
Насрулла Россия белән дуслык мөнәсәбәтләрен саклый. 1830-нчы елларда ул берничә тапкыр Санкт-Петербургка Б.Рахматбеков җитәкчелегендә илчелек җибәрә.
1857 елда Насрулла Россиягә илче җибәрә, аның составында танылган фикер иясе Әхмәт Дониш (1827-1897) та була.
1858 елда Россия вәкиле Игнатьев Бохарага килә, ул әмир белән мөһим килешү төзи.
Үлеме
Насрулла 1860 елның 5 октябрендә вафат була. Бер версия буенча, аны Шахрисабз хакименең кызы булган үз хатыны агуланган.
Насрулланың үлеменнән соң, аның бердәнбер улы Музаффар тәхеткә менә.
Виггенсбах
Виггенсбах — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Кронжкови
Кронжкови — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Чемурда
Чемурда — Россия территориясеннән ага торган елга. Кемерово өлкәсе, Красноярск крае, Тум өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Кытат елгасының сул ярыннан 52 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 25 км.
NGC 447
NGC 447 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Чемурда
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Чулым елгасы, Әчинск каласыннан Зырянское авылындагы су үлчәү постына чаклы. Кече елга бассейны — Об Иртеш кушылганга чаклы, елга бассейны — Об (өске өлеше) Иртеш кушылганга чаклы.
NGC 447
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Чемурда
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Кронжкови
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Араби (Луизиана)
Араби  — Америка Кушма Штатларының Луизиана штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Араби халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Кранська Гора (община)
Кранська Гора  — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Вулька-Пйотровска
Вулька-Пйотровска — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Войводень (Брашов)
Войводень — Румыниянең Брашов жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ногатак (Коннектикут)
Ногатак  — Америка Кушма Штатларының Коннектикут штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Киолим
Киолим (Киолим) — Чиләбе өлкәсенең Карабаш шәһәр округы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: башкортлар (29%).
HD217640
HD217640 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Теза (Көнчыгыш Пиреней)
Теза — Франциянең Көнчыгыш Пиреней департаментында урнашкан коммуна.
Өргүлү (Бозова)
Өргүлү (Örgülü) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Шанлыурфа иле Бозова илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Сен-Мартен-Дон
Сен-Мартен-Дон — Франциянең Кальвадос департаментында урнашкан коммуна.
Славичы (Гродзенский районы)
Славичы  (Славічы ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Гродзенский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Кантон (Миннесота)
Кантон  — Америка Кушма Штатларының Миннесота штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Кантон шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(4854) Эдскотт
(4854) Эдскотт — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1981 елның 2 мартында Шелте Бас тарафыннан Сайдинг-Спринг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1981 ED27» саналган.
Казтел ди Ноко (Пиза)
Казтел ди Ноко — Италиянең Тоскана төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казтел ди Ноко Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Черногор
Черногор — Болгариянең Силистра өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Герц (ай кратеры)
Герц - Ай өслегенә кече күк объекты бәрелү нәтиҗәсендә барлыкка килгән, диаметры якынча 82,94 км булган кратер.
Атамасы
Кратерга атама Генрих Рудольф Герц (1857—1894) хөрмәтенә бирелә.
Тарихы
Кратер Халыкара Астрономия Берлеге (International Astronomical Union (IAU)) тарафыннан 1961 елда раслана.
Мариацелль
Мариацелль — Австриянең Штирия федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Рамнавами
Раманавами көнендә "Рамаяна" яки "Рамачаритаманаса" декламациясе була, Рама, Сита һәм Хануман данына бхаджаннар һәм киртаннар җырлана, ә фестивальның соңында пуджа һәм аратидан соң прасада өләшелә. Бәйрәм өчен бизгәлгән Һинд дине гыйбадәтханәләрендә Веда мантралар җырлау белән барган махсус яджналар һәм чәчәкләр һәм җимешләр тәкъдим итүләр була. Бу көндә Кояш калыкканнан бирле ашамыйча торалар, шуннан соң бәйрәмнең кульминациясе була. Көньяк Һиндстанда, бу көндә Рама һәм Ситаның өйләнүе бәйрәм ителә, гыйбадәтханәләрдә рухи гаиләнең өйләнүенең купшы ритуалы үткәрелә, ул Ситарама-кальянам дип атала һәм Рама исемнәре киртаны белән бергә бара.
Иң купшы итеп, фестиваль Рама тормышы белән бәйле урыннарда бәйрәм ителә: Уттар-Прадешта Айодхьяда, Андхра-Прадешта Бхадрачаламда һәм Тамилнадта Рамешварамда. Рама-навами көнендә шулай ук Шобха-ятралар үткәрелә, Сита, Лакшман һәм Хануман муртилары арбалары белән процессиялар алып барыла. Айодхьяда бу көндә меңнәрчә кешеләр Сараю изге елгасында коеналар.
Казанда бәйрәм итү
Казанда Юдино бистәсендәге ИСККОН Кришна гыйбадәтханәсендә Рамнавами үткәрелгән. Киртан, лекция, мәдәни программа, маха-киртан, вегетариан табын булган.
Яңа Күчкилде
Яңа Күчкилде — Башкортстанның Аскын районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 452891, ОКАТО коды — 80204846002.