cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Корея сугышы
Корея сугышы (tat.lat. Koreya suğışı) — Көньяк Корея һәм Төньяк Корея арасында кораллы низаг. Корея сугышы 1950 елның 25 июнендә башлана, 1953 елның 27 июлендә вакытлы килешү имзалана, ә 2013 елның 30 мартында Төньяк Корея "сугыш хәлен" яңадан игълан итә.
Рәсми рәвештә сугышта Көньяк Корея ягында Берләшкән Милләтләр Оешмасы көчләре (АКШ, Бөекбритания һәм төрле союздашлар), һәм Төньяк Корея көчләре (Кытай көчләре үз теләкче булып санала, ССРБ очучылары рәсми түгел) катнаша.
Корея сугышы ССРБ һәм АКШ туры булмаган сугыш булып санала.
Низаг тарихы
Корея 1910 елдан Япониягә буйсындырылган була.
1945 елның 8 августында Совет Берлеге АКШ белән төзелгән Ялта килешүләре буенча Япониягә сугыш игълан итә. Совет гаскәре Квантун армиясен тиз арада тар-мар итә.
10 августта ССРБ һәм АКШ 98-паралелендә бүләргә килешәләр. 1945 елның декабреннән Корея ССРБ һәм АКШ, БМО вакытлы идарәсендә.
Окур-Мулен
Окур-Мулен (Haucourt-Moulaine) — Франциянең Мёрт һәм Мозель департаментына караган коммуна.
Корея сугышы
Низаг тарихы
Көньякта Ли Сын Ман президент булып сайлана, Төньякта Ким Ир Сен Хезмәт фиркасы җитәкчесе буларак, идарә итә. 1949 елга кадәр Совет һәм АКШ гаскәрләре Кореядан чыгарыла. Көньяк һәм Төньяк арасында бәрелешләр башлана.
Окур-Мулен
Географиясе
Коммуна мәйданы — 7,42 км².
Корея сугышы
Корея сугышының барышы
1950 елның 25 июнендә Төньяк Корея көчләре 38-параллель чиген үтеп чыгалар. Уңышлы һөҗүм нәтиҗәсендә, 28 июндә Ким Ир Сен гаскәрләре Көньяк Кореяның башкаласын - Сеулны буйсындыра.
25 июньдә АКШ БМО Иминлек Шурасын җыя. Бу утырышта ССРБ вәкилләре катнашмый, нәтиҗәдә АКШ басып алу планы раслана.
15 сентябрьдә БМО исеме астында 5 АКШ, 5 Көньяк дивизия, Бөекбритания бригадасы һәм 1120 очкыч белән Төньяк Кореяга каршы һөҗүм ясала. Сентябрьгә кадәр Төньяк көчләре тулысынча диярлек тар-мар ителә.
Кытай хөкүмәте 38-параллельне АКШ көчләре кисеп үткән очракта сугышка керәчәген белдерә. 1950 елның 8 октябрендә АКШ гаскәре 38-параллельне үтеп чыга. 25 октябрьдә Кытай көчләре сугышка керә. Шушы каршы һөҗүм нәтиҗәдә АКШ 7 нче полкы, 8 нче армиясе тар мар ителә.
1951 елның 4 гыйнварендә Төньяк Корея һәм Кытай көчләре Сеулны яңадан алалар. 8 нче Америка армиясе чигенә, АКШ көчләре кыен хәлгә эләгәләр, хәтта атом бомбасын куллану уйланыла.
Корея сугышында ике яктан да бик күп хәрби җинаятьләр кылына. АКШ хәрби көчләре напалм, химик кораллар кулланган, Төньяк Корея кешеләрен күпләр үтерү сәясәтен үткәрә. Америка һава көчләре Төньяк Кореянең шәһәрләрен (аеруча Пхеньянны) тулысынча диярлек җимерә.
Совет очучылары АКШның күп очкычларын бетергәннән соң АКШ президенты Труман атом коралы кулланырга ниятләгән. Ләкин Бөекбритания премьер-министры СССБ тарафыннан җавап атом һөҗүменнән куркып, Труманнны атом бомбасы кулланмаска күндергән.
Корея сугышы рәсми рәвештә тәмамланмаган, һәм аның нәтиҗәсе буенча ике бәйсез Корея дәүләте барлыкка килә. Чик 38-параллель буенча үтә.
2013 елның 30 мартында Төньяк Корея хөкүмәте "сугыш хәлен" яңадан игълан итә.
Штольберг (Гарц)
Штольберг (Stolberg) — Алманиянең Саксония-Анхальт җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Родос
right|200px|thumb|Утрау харитасы Ро́дос (Ρόδος, Rhodus) — Грециянең көньяк-көнчыгышында, Эгей диңгезендә урнашкан утрау. Додеканес утраулар төркеменә керә. Гомуми мәйданы — 1398 км². Административ үзәге — утрауның төньяк-көнчыгышында урнашкан Родос шәһәре.
Утрау озынлыгы — 77 км, киңлеге — 37 км.
Тарих
Беренче кешеләр әлеге җирләрдә әле неолит чорында яшәгәннәр.
Погорелка (Тура кушылдыгы)
Погорелка — Россия территориясеннән ага торган елга. Свердловск өлкәсе, Төмән өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Тура елгасының сул ярыннан 305 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 11 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Тура елгасы, Тагил елгасы кушылган урындан тамагына чаклы, Ницца һәм Пышма елгасы елгаларын кертмичә. Кече елга бассейны — Тубыл, елга бассейны — Иртеш.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Казали (Парма)
Казали — Италиянең Эмилия-Романья төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казали Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Камешница (Явенга кушылдыгы)
Камешница  — Россия территориясеннән ага торган елга. Вологда өлкәсе, Архангельск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга Явенга елгасының уң ярына тамагыннан 14 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 10 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Кубен күле һәм Сухона елгасы башыннан Кубен гидротөененә кадәр. Кече елга бассейны — Сухона, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Риашинью (Минас-Жерайс)
Риашинью  — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Минас-Жерайс штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Саули Ниинистө
Саули Ниинистө, Саули Вәйнәмө Ниинистө (Sauli Väinämö Niinistö, 1948 елның 24 августы, Финляндия, Сало) — Финляндия дәүләт эшлеклесе, сәясәтче, юрист, хокук магистры. 2012 елның 1 мартыннан Финляндия президенты. 2018 елның гыйнварында яңа срокка Финляндия президенты итеп сайлана. 2007-2011 елларда Финляндия парламенты спикеры.
Тәрҗемәи хәле
1948 елның 24 августында Финляндиянең Сало шәһәрендә дүрт балалы гаиләдә төпчек бала булып туган. Финляндиянең консерватив фиркасе — Милли коалиция фиркасе әгъзасы булып, сәясәткә кереп киткәнче, адвокат була. Финляндия резерв армиясенең капитаны.
1974-1975 елларда Киско муниципалитеты авыл полициясе башлыгы.
1978-1988 елларда шәхси адвокат бюросы тота.
1976-1988 елларда Турку апелляция суды ярдәмчесе.
1987-2003, 2007-2011 елларда Милли коалиция фиркасеннән парламент әгъзасы.
1995-1996 елларда юстиция министры.
1995-2001 елларда Премьер-министр урынбасары.
1996-2003 елларда финанс министры.
1996-2003 елларда Европа реконструкция һәм үсеш банкы идарәчеләре шурасы әгъзасы, 1999-2000 елларда идарәчеләр шурасы рәисе.
2000-2001 елларда Халыкара валюта-финанс комитеты (IMFC) әгъзасы.
2007-2011 елларда Финляндия парламенты спикеры.
1990 елларда Финляндияне тирән рецессиядән чыгару һәм еврозонага кертү өчен күп көч куя.
Иҗтимагый һәм сәяси эшчәнлеге
1977-1988 елларда Сало шәһәр шурасы әгъзасы.
Торрехон-де-ла-Кальсада
Торрехон-де-ла-Кальсада — Испаниянең Мадрид провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Саули Ниинистө
Иҗтимагый һәм сәяси эшчәнлеге
1989-1992 елларда Сало шәһәр шурасы рәисе.
Торрехон-де-ла-Кальсада
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Саули Ниинистө
Иҗтимагый һәм сәяси эшчәнлеге
1994-2001 елларда Милли коалиция фиркасе рәисе.
1999 елда икътисад һәм финанс мәсьәләлре буенча шура һәм Ауротөркем рәисе.
2003 елда Европа халык фиркасе шәрәфле президенты.
2009-2012 елларда Финляндия футбол ассоциациясе рәисе.
Президент сайлаулары - 2018
2018 елның гыйнварында узган Финляндия президентын сайлауларда беренче турда ук 62,1 % :  13,1 %  аерма белән көндәше Пекки Һаавистоны җиңә һәм яңа срокка Финляндия президенты итеп сайлана.
Гаиләсе
Беренче хатыны (1974 елдан) Марья-Леэна Аланко (1995 елда автокырылышта һәлак була). Уллары Нуутти (1975), Матиас (1980). 2004 елда Таиландта цунами вакытында төпчек улы Матиас белән баганага менеп, исән калалар. 2003 елда Финляндиянең элекке чибәрлек кыйралбикәсе белән булган мәхәббәт тарихы төгәлләнә. Икенче хатыны (2009 елдан) — шагыйрә Йенни Элина Хаукио үзеннән 29 яшькә яшьрәк. Гаилә февральдә бала тууын көтә.
Редлини
Редлини — Польшаның Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Кабреретс
Кабреретс — Франциянең Ло департаментында урнашкан коммуна.
Боловениш
Боловениш — Румыниянең Бакеу жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Бартемка
Бартемка — Россия территориясеннән ага торган елга. Киров өлкәсе, Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Нократ елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 23 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Нократ, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Олбан (Висконсин)
Олбан  — Америка Кушма Штатларының Висконсин штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Паро
Паро (Paro ) — Бутан дәүләтенең Паро дзонгхагында урнашкан авыл.
Географиясе
Авыл Гималай таулары битендә, диңгез дәрәҗәсе өстеннән 2 278 метр биеклектә 27.43333°N, -89.41667°W координаталы буенча урнашкан.
Любань (Акцябрский районы)
Любань  (Любань ) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Акцябрский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Риашинью (Токантинс)
Риашинью  — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Токантис штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Хоинек
Хоинек — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
(16059) Marybuda
(16059) Marybuda — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Хоинек
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(16059) Marybuda
Тарихы
1999 елның 12 маенда LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1999 JV86» саналган.
Вьервиль (Эр һәм Луар)
Вьервиль — Франциянең Эр һәм Луар департаментында урнашкан коммуна.
Метамора (Индиана)
Метамора  — Америка Кушма Штатларының Индиана штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Метамора халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Тшебицко-Дольне
Тшебицко-Дольне — Польшаның Түбән Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Трес-Кантос
Трес-Кантос — Испаниянең Мадрид провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Рин (Острудский повяты)
Рин  — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Каракую (Муҗур)
Каракую (Karakuyu) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Кыршеһир иле Муҗур илчесенә караган бер авыл (köy).
(16060) 1999 JZ89
(16060) 1999 JZ89 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1999 елның 12 маенда LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1999 JZ89» саналган.
Бакарҗак (Сарыоглан)
Бакарҗак (Bakarcak) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Кайсери иле Сарыоглан илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
(8624) Kaleycuoco
(8624) Kaleycuoco — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1981 елның 1 мартында Шелте Бас тарафыннан Сайдинг-Спринг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1981 ES9» саналган.
Риашу-даз-Алмас
Риашу-даз-Алмас — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Пернамбуку штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Любань (Буда-Кашалёвский районы)
Любань  (Любань ) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Буда-Кашалёвский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Шторкау (Вайсенфельс)
Шторкау (Storkau) — Алманиянең Саксония-Анхальт җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
HD172741
HD172741 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Редлино
Редлино — Польшаның Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Хиржа
Хиржа — Румыниянең Бакеу жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Малгачемир (Султанһисар)
Малгачемир (Malgaçemir) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Айдын иле Султанһисар илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Хоини (Воломинский повяты)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Казали (Пяченца)
Казали — Италиянең Эмилия-Романья төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казали Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Виабон
Виабон — Франциянең Эр һәм Луар департаментында урнашкан коммуна.
Рага
Рага (Raga ) — Бутан дәүләтенең Паро дзонгхагында урнашкан авыл.
Географиясе
Авыл Гималай таулары битендә, диңгез дәрәҗәсе өстеннән 2 701 метр биеклектә 27.3°N, -89.53333°W координаталы буенча урнашкан.
Освиго (Канзас)
Освиго  — Америка Кушма Штатларының Канзас штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Освиго шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ташчишмә
Ташчишмә — Татарстан Республикасының Әтнә районындагы торак пункт, авыл.
Вакыт зонасы — MSK (Мәскәү вакыты) яки UTC+4. Почта индексы — 422753.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.8 °C.
Конденсатор
thumb|250px|Типик электролит конденсатор Конденсатор (элек конденсер атамасы астында да мәгълүм булган) — электр корылмасын туплау һәм саклау өчен кулланылган җайланма. Гамәлдә йөргән конденсаторларның формалары бик төрле, әмма барысында да үткәрмәүче материал ярдәмендә аерылган кимендә ике үткәргеч бар. Электр системаларның өлешләре буларак кулланылган конденсаторлар, мәсәлән, изолятор элпә катламы ярдәмендә аерылган металл фольгадан тора.
Конденсатор — составында диэлектрик (изолятор) ярдәмендә аерылган пар үткәргечләр булган пассив электрон компонент. Әгәр дә үткәргеч арасында потенциаллар аермасы (көчәнеш) бар икән, диэлектрик аша статик электр кыры барлыкка килә. Бу кыр уңай корылманың бер “тәлинкәдә”, ә тискәре корылманың икенче “тәлинкәдә” җыелуының сәбәбе була. Энергия электростатик кырда саклана. Идеаль конденсатор Фарадларда үлчәнә торган бер генә даими зурлык, сыйдырышлык ярдәмендә тасвирлана. Ул һәрбер үткәргечтәге электрик корылмасының, алар арасындагы потенциаллар аермасына чагыштырмасы.
Конденсаторлар электрон схемаларда туры токны блоклап, алмаш токны үткәрү өчен, фильтр ятмәләрендә, егәрлек тәэмин итүче җайланмада чыгышын тотрыклау өчен, радиоларда эзләнгән ешлыкларны сайлый торган резонанс чылбырларда һәм башка максатлар өчен киң кулланылыш таба. Сыйдырышлык зур үткәргеч өлкәләре арасында нечкә аерылыш булганда иң зур була, моннан чыгып конденсаторның үткәргечләре еш “тәлинкәләр” дип атала, бу элекке замандагы конструкция ысулларына карый. Гамәлдә исә, тәлинкәләр (рус. обкладки) арасындагы диэлектрик аз микъдарда агып китү тогы үткәрә һәм аның электр кыры көченә чикләнеше бар, нәтиҗәдә бәреп үтү көчәнеше (напряжение пробоя) бар, шул ук вакытта үткәргечләр һәм тоташтыру чыбыклары теләнмәгән эквивалент бер-бер артлы тоташтырылган индуктивлык һәм эквивалент бер-бер артлы тоташтырылган каршылыкны кертә.
Тарихы
left|thumb|[[Лейден, Нидерландта, Боэрхааве Музеенда дүрт Лейден чүлмәге батареясы.]]
1745 елның октябренда, Германиядә, Помераниядә Эвальд Георг фон Кляйст югары көчәнеш электростатик генераторны тимерчыбык ярдәмендә кулда тотылган пыяла чүлмәктәге су күләменә тоташтырып, корылманы саклап булу икәнен таба.
Фон Кляйстның кулы һәм су үткәргеч ролен, ә чүлмәк диэлектрик ролен уйнаган (гәрчә механизмның детальләре вакытында дөрес итеп билгеләнмәсә дә). Фон Кляйст генераторны алып куйганнан соң тимерчыбыкны тотканнан соң авырттыргыч ялкын бәрә икәнен тапкан. Бу тәҗрибәне тасвирлый торган хатта ул “мин икенче шокны хәтта Франция патшалыгы өчен дә алмас идем” дип яза.
Киләсе елны, Нидерланд физигы Питер ван Мюсшенброэк охшаш конденсаторны уйлап тапкан, ул бу галим эшләгән Лейден Университеты исемен алып, Лейден чүлмәге дип аталган.
Лейден банкалары яки аннан егәрлерәк яссы пыяла тәлинкәләр белән кат-кат фольга үткәргечләр кулланылган җайланмалар эксклюзив рәвештә якынча 1900 нче елларга кадәр кулланылган, моннан соң чыбыксыз (радио) уйлап табуы стандарт конденсаторларга сорау һәм тотрыклы индуктивлыгы әзрәк булган югары ешлыклы ихтыяҗ булган конденсаторларга күчешенә этәргеч булып торган.
Элекке заманда конденсаторлар шулай ук конденсерлар буларак мәгълүм, бу термин хәзерге көннәрдә дә кай вакыт кулланыла. Максатлы рәвештә, бу термин Алессандро Вольта тарафыннан 1782-нче елда кулланылган, бу җайланманың гади изоляцияләнгән үткәргечтән күбрәк тыгызлыктагы электрик корылманы саклау сәләтенә сылтаган.
Эшләү теориясе
thumb|upright|Параллель тәлинкәле (обкладкалы) конденсаторда корылмаларның аерылуы эчке электрик кырның сәбәбе була. Диэлектрик (әфлисун төстә) кырны кечерәйтә һәм сыйдырышлыкны арттыра. left|thumb|Параллель тәлинкәле (обкладкалы) конденсатор эшләвенең гади демонстрациясе Конденсатор ике үткәрмәүче өлкә ярдәмендә аерылган ике үткәргечтән тора. Үткәрмәүче өлкә диэлектрик яки кайбер вакытта диэлектрик әйләнә-тирә дип атала. Гади атамалар кулланганда, диэлектрик ул электрик изолятор гына. Диэлектрик мисаллары итеп пыяла, һава, кәгазь, вакуум һәм хәтта химик яктан үткәргечләргә идентик булган ярымүткәргечнең бушату өлкәсен китерергә була. Конденсатор үзе эчендә һәм изоляцияләнгән, теләсә нинди тышкы электр кырыннан тәэсир булмаган һәм электр туклану челтәреннән корылма алмаган дип фараз ителә (?). Шулай итеп конденсатор бер-берсенә “караучы” өслекләрендә тигез һәм капма-каршы корылмаларны тота һәм диэлектрик электр кырын хасил итә. СИ берәмлекләрендә, 1 Фарад зурлыгындагы сыйдырышлык һәрбер үткәречтәге 1 Кулон коpytka җайланма аша 1 Вольт көчәнешкә сәбәп булуын аңлата.
Конденсатор электрик чылбырлардагы электрик кырларның шактый гомумиләштерелгән моделе. Идеаль конденсатор тулысынча даими сыйдырышлык C ярдәмендә тасвирлана, бу зурлык һәрбер үткәргечтәге корылманың ±Q алар арасындагы көчәнешкә бүленмәсенә (отношение?) тигез:
Энергияне саклау
Конденсатор эчендәге үткәргечләр арасындагы корылманы “хәрәкәткә” китерү өчен эш сарыф ителгән булырга тиеш. Тышкы тәэсир бетерелгәннән соң корылмалар аермасы электр кырында дәвам ителә һәм сакланган энергия, корылмага үзенең тигез-авырлыгы (равновесие) хәленә кайтырга “рөхсәт” ителгәннән соң, иреккә чыгарыла. Электр кырнын барлыкка китерүгә сарыф ителгән эш һәм аннан соң сакланган энергия микъдары түбәндәге формула буенча исәпләнә:
Ток-көчәнеш мөнәсәбәте
Электр схемадагы теләсә нинди компонент аша ток зурлыгы i(t) аның аша үтүче корылма агымының q(t) дәрәҗәсе дип билгеләнгән, әмма чын корылма ияләре, электроннар, конденсаторның диэлектрик катламы аша үтә алмыйлар; моның урынына уңай тәлинкәне (обкладканы) калдыра торган һәрбер электрон өчен тискәре тәлинкәдә (обкладкада) электрон җыела, нәтиҗәдә электрон бушату була һәм шуннан чыгып, бер электродта башка электродта җыелган тискәре корылмага тигез һәм капма-каршы электродлардагы интегралга тигез һәм шул ук вакытта элегрәк тасвирланганча, көчәнешкә пропорциональ. Теләсә нинди башлангыч (первообразная) белән кебек, интеграл алу константасы кушу өчен башлангыч көчәнеш кушыла. Бу конденсатор тигезләмәсенең интеграль формасы:
.
Моннан чыгарылма зурлык (производная) алгач, һәм “С” га тапкырлагач, чыгарылма зурлык (производная) формасын табабыз:
Конденсаторның “көзге чагылышы” булып индуктивлык кәтүге тора, ул энергияне электр кырда түгел, ә магнит кырында саклый. Аның ток-көчәнеш мөнәсәбәте (отношение?) конденсатор тигезләмәләрендә ток һәм көчәнешләрне урыннары белән алыштыргач һәм C ны индуктивлык L белән алыштыргач, табып була.
Даими ток схемалары
Конденсаторның корылма алуын күрсәтүче гади резистор-конденсатор чылбыры.|thumb Составында бер-бер артлы тоташтырылган резистор, конденсатор, ялгау җайланмасы һәм даими ток чыганагы гына булган схема “корылма алу схемасы” атамасы астында билгеле. Әгәр дә t = 0 дә конденсатор корылма алмаган, ә ялгау җайланмасы ачык икән Кирхгоф законыннан чыгып:
дип язып була.
Чыгарылма зурлык (производная) чыгару һәм аны “С” га тапкырлау беренче тәртип дифференциаль тигезләмәсен бирә:
t = 0 булганда, конденсатор аша көчәнеш нульгә тигез һәм резистор аша көчәнеш V0. Шуннан чыгып, башлангыч ток i (0) =V0 /R. Шуны исәпкә алып, дифференциаль тигезләмә түбәндәге тигезләмәне бирә:
Конденсатор чыганакның көчәнеше белән тигез-авырлыкка (equilibrium, равновесие) җиткәч, резистор аша көчәнеш һәм бөтен схема аша экспоненциаль кими. Корылма алган конденсаторның корылмасын “бетерү” экспоненциаль кимүнең мисалы булып тора ала, тик монда конденсаторның башлангыч көчәнеше V0ны алыштыра һәм ахырдагы көчәнеш нульгә тигез.
Алмаш ток схемалары
Бирелгән ешлыкта синусоидаль рәвештә үзгәрүче көчәнеш һәм синусоидаль рәвештә үзгәрүче ток мөнәсәбәтен (отношение) һәм фаза аермасын электр импеданс, электр реактивлыкларның вектор суммасы һәм электр каршылык тасвирлый. Фурье анализы ярдәмендә теләсә нинди сигнал ешлыклар спектры ярдәмендә күрсәтелергә мөмкин, шуннан чыгып схеманың төрле ешлыкларга реакциясен табарга була. Конденсаторларның реактивлыгы һәм импедансы (шул ук тәртиптә күрсәтелгәнчә):
монда j - уйланма берәмлек һәм ω синусоидаль сигналның почмак тизлеге. -j фазасы алмаш көчәнеш V = Z I алмаш токтан 90ока калышканын ? күрсәтә; токның уңай фазасы конденсатор корылма алганда, көчәнешнең артуын күрсәтә; нуль тогы билгеле мизгелдәге даими көчәнешкә карый.
Сыйдырышлыкның артуы һәм ешлыкның артуы белән импедансның кимүен исегездә тотыгыз. Ягъни, югарырак ешлыктагы сигнал яки зуррак сыйдырышлык булганда, ток амплитудасына караган түбәнрәк көчәнешнең сәбәбе була – алмаш токның “кыска ялганышы” (яки AC coupling). Һәм киресенчә, бик түбән ешлыклар өчен реактивлык югары булачак, хәтта конденсатор алмаш ток анализында ачык чылбыр диярлек булганга кадәр – ул ешлыклар фильтрлана.
Конденсаторлар, резистор белән индуктив кәтүкләреннән аермалы буларак, импеданс тасвирлаучы характеристикаларга (мәсәлән, сыйдырышлыкка) “инверс” рәвештә пропорциональ булуы белән аерылып торалар.
Параллель тәлинкәле модель
thumb|left|Диэлектрик (d) ике үткәрүче тәлинкә арасында урнашкан, һәрбер тәлинкә “А” өлкәсе дип билгеләнгән.
Шулай итеп, югары үткәрүчәнлекле материаллардан ясалган, зур мәйданлы тәлинкәләле һәм тәлинкәләр арасында ара кечкенә булган җайланмаларда сыйдырышлык иң зур була. Шулай да, озынлык берәмлегенә диэлектрик көчен Vd ны кулланып, энергия саклануның максимумын табабыз:
Энергия максимумының диэлектрик күләменең, үткәрүчәнлекнең, һәм озынлык берәмлегенә диэлектрик көчнең функциясе булганын күрәбез. Шулай итеп, тәлинкә мәйданнарын арттырып, шул ук вакытта аларның арасын киметү диэлектрик күләм бер үк дәрәҗәдә булганда конденсаторның күпме микъдар энергия саклавына үзгәреш кертми.
Баш Арбаш
Баш Арбаш — Россия территориясеннән ага торган елга. Татарстанның Кукмара һәм Мамадыш районнары биләмәләрендә ага. Елга  Шия елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 22 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Нократ, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Конденсатор
Параллель тәлинкәле модель
Элегрәк күрсәтелгән формулалар төгәл булсын өчен, тәлинкәләр арасы тәлинкә яссылыклары мәйданнарыннан күпкә әзрәк дигән фаразы дөрес булырлык итеп, тәлинкәләр арасын арттырганда сак булырга кирәк.
left|thumb|Берничә параллель тоташтырылган конденсатор.
Челтәрләр
right|thumb|Бер-бер артлы тоташтырылган берничә конденсатор.
Бер-бер артлы тоташтыру шулай ук электролитик конденсаторны алмаш ток схемасында эшләргә яраклы итү өчен дә кулланыла.
Идеаль булмаган тотышы
Конденсаторлар идеаль конденсаторлар тигезләмәсеннән берничә үзенчәлеге белән аерылып торалар.Шуларның кайберләре (мәсәлән, агып китү тогы һәм паразит тәэсирләр) сызыкча рәвештә, яки сызыкча рәвештә икәнлеген фараз итәргә була торган, һәм алар белән конденсаторның эквивалент схемасына виртуаль компоненталар өстәп, эш итәргә була. Шуннан соң схема анализының гади методлары кулланылырга мөмкин. Башка очракларда, мәсәлән, бәреп үтү көчәнеше белән, тәэсир линиялы рәвештә түгел, һәм нормаль (сызыкча) схема анализын кулланылырга мөмкин түгел булганда, бу тәэсир белән аерым эшләргә кирәк. Шулай ук тагын бер, линиялы булырга мөмкин, әмма сыйдырышлыкның даими дигән фаразны инкяр итә торган төркем бар. Моның мисалы булып, температурага бәйлелек тора.
Бәреп үтү көчәнеше
Диэлектрик көч атамасы алган Eds билгеле бер электр кыры куелгач, конденсатордагы диэлектрик үткәргечкә әверелә. Шул эффект күзәтелгәндә, куелган көчәнеш бәреп үтү көчәнеше дип атала һәм ул диэлектрик көчнең продукты һәм конденсаторлар арасындагы аермага бәйле: Конденсаторда саклана ала торган энергия бәреп үтү көчәнеше белән чикләнгән. Сыйдырышлык һәм бәреп үтү көчәнеше диэлектрик “юанлыгы” белән шкала куелганлыктан, билгеле бер диэлектрик кулланып эшләнгән конденсаторларның максималь энергия тыгызлыгы чагыштырмача бер дәрәҗәдә,( to the extent that the dielectric dominates their volume.) Диэлектрик өчен һава кулланганган конденсаторларның кырның бәреп үтү көче 2 дән 5 MВ/м тирәсе; слюдадан ясалганнары өчен бәреп үтү 100 дән 300 MВ/м га кадәр, май кулланылганнарында 15 тән 25 MВ/м га кадәр, һәм диэлектрик өчен башка материаллар кулланганда күпкә кечерәк булырга мөмкин. Диэлектрик бик нечкә катламнар рәвешендә кулланыла, шуңа күрә конденсаторларның әпсәлүт бәреп үтү көчәнеше чикләнгән. Гомуми электроникада кулланылган конденсаторлар өчен типик дәрәҗәләр берничә вольттан алып 100В ка яки шул чама кадәргә була. Көчәнеш арту белән, диэлектрик калынрак булырга тиеш, бу югары-көчәнеш конденсаторларны кечерәк көчәнеш конденсаторлардан үлчәмнәре буенча зуррак итә.Бәреп үтү көчәнешенә конденсаторның үткәрүче өлешләренең геометриясе кебек факторлар критик рәвештә тәэсир итә; очлы кырыйлар яки нокталар бу ноктада электр кыр көчен арттыралар һәм бу урында бәреп үтүгә сәбәп булырга мөмкиннәр. Бу күренеш урын ала башлагач, бәреп үтү диэлектрик аша капма-каршы тәлинкәгә кадәр җитеп һәм кыска ялганышка сәбәп булганчы, тиз үтәчәк. Бәреп үтүнең гадәти маршруты – ул электр кырның артканлыктан, диэлектриктагы электроннарны атомнарыннан тартып алып, шулай итеп үткәрүгә сәбәп булуы. Башка сценарийлар да мөмкин, мәсәлән, диэлектрикта “пычрак” урыннар, һәм әгәр диэлектрик кристалл табигатьле булса, кристалл структурасында камил булмаган урыннар, ярымүткәргеч әсбапларда күрергә булган кар ишелүе бәреп үтүенә сәбәп булырга мөмкин. Бәреп үтү көчәнешенә шулай ук басым, дымлылык һәм температура тәэсир итә.
Эквивалент схемасы
thumb|300px|Чын конденсаторның ике төрле эквивалент схемасы Идеаль конденсатор электр энергиясен, читкә сарыф итмичә генә, саклый һәм иреккә чыгара гына. Чынлыкта исә, барлык конденсаторларның да материалларында каршылык хасил итүче камил булмаган урыннары бар. Моңа компонентның “эквивалент бер-бер артлы тоташтырылган каршылыгы” яки “ЭБАТК (ESR)” (эквивалентное последовательное сопротивление) дигән билгеләмә бирәләр. Алдагы формулада чын компонентның үзенчәлекләре импеданска кушыла:
Ешлык чиксез зурлыкка омтылганда, сыйдырышлык импедансы (яки реактив зурлыгы) нульгә омтылга ә ЭБАТК (ESR) параметры исәпкә алырлык зурлыкка җитә:
PRMS = VRMS² /RESR.
ЭБАТК (ESR) параметры белән кебек үк конденсаторның чыгышлары компонентка эквивалент бер-бер артлы тоташтырылган индуктивлык яки ЭБАТИ (ESL) (эквиалентная последовательная индуктивность) параметрын өсти.
Бу параметр чагыштырмача югары ешлыкларда гына исәпкә алырлык зурлыкка җитә. Индуктив реактив каршылык уңай һәм ешлык белән артканлыктан, билгеле бер ешлыктан соң, сыйдырышлык индуктивлык тарафыннан юкка чыгачак. Югары ешлык инженериясе үз эченә барлык компонентларның һәм тоташтыргычларның индуктивлыгын исәпләү белән шөгыльләнүне үз эченә ала.
Әгәр үткәргечләр камил диэлектрик ярдәмендә түгел, ә кечкенә үткәрүчәнлеге булган материал ярдәмендә аерылган икән, алар арасында туры ага торган кечкенә агып китү тогы була. Шулай итеп, конденсаторның параллель каршылыгы чикле зурлык һәм вакыт белән конденсаторның корылмасы әзәя (моңа кирәк булган вакыт бик төрле һәм конденсаторның материалына һәм сыйфатына бәйле).
Ток пульсацияләре
Ток пульсацияләре – ул куелган чыганакның (еш кына импульслы егәрлек чыганагы) алмаш ток компоненты, бу компонентаның ешлыгы даими яки алышынып торучан булырга мөмкин. Билгеле конденсатор типларның, мәсәлән электролитик тантал конденсаторларның максималь ток пульсацияләренә (ешлык һәм амплитуда буенча да) чикләнеше бар. Бу ток пульсацияләре зарар итүче җылылык генерациянең сәбәбе булырга мөмкин. Бу җылылык токның конденсаторда кулланылган материал эчендә резистив камил булмаган урыннар, (гадәттә эквивалент бер-бер артлы тоташтырылган каршылык (ЭБАТК, ESR) дип аталган), аша ток үтүе аркасында килеп чыга. Мисал өчен, электролитик тантал конденсаторларның ток пульсацияләренә чикләнешләре бар һәм аларның конденсаторлар гаиләсендә (ЭБАТК, ESR) дәрәҗәләре иң югары. Шул ук вакытта керамик конденсаторларның ток пульсацияләренә чикләнеше юк һәм аларның (ЭБАТК, ESR) дәрәҗәләре иң түбәннәрнең берсе.
Сыйдырышлык тотрыксызлыгы
Компонентның картаюы белән билгеле конденсаторларның сыйдырышлыгы кими. Керамик конденсаторларда, моңа диэлектрикның җимерелүе сәбәп булып тора. Диэлектрик типы һәм тышкы эшләү һәм саклау температуралары картайдыручы факторларның иң әһәмиятлеләреннән санала, ә эшләү көчәнеше әзрәк тәэсир итә. Картаю процессын компонентны Кюри ноктасынан югарырак җылытып кире борырга мөмкин. Картаю процессы компонент тормышының башы янында иң тиз була, ә вакыт үтү белән җайланма тотрыклана. Электролитик конденсаторлар электролит парга әйләнү белән картаялар. Керамик конденсаторлардан аермалы буларак, бу компонентның тормышы ахырына якынрак була.
Сыйдырышлыкның температурага бәйлелеге гадәттә 1 °C ка миллионнан өлешләрдә үлчәнә. Гадәттә аны киң диапазонда линияле функция буларак кабул итәргә мөмкин, ләкин температура экстремумнарында ул үзен шактый линиялы булмаган рәвештә тота. Хәтта шул ук типтагы конденсаторларның төрле үрнәкләре арасында да, температура коэффициенты я уңай, я тискәре булырга мөмкин. Башка сүзләр белән әйткәндә, температура коэффициентларының диапазоны үз эченә нульне алырга мөмкин. (Мисал өчен агып китү тогы бүлегендәге бирелгән зурлыклар таблицасын карагыз).
Конденсаторлар, бигрәк тә керамик конденсаторлар, һәм кәгазь конденсаторлар кебек искерәк җайланмалар, тавыш дулкыннарын абсорбцияләп, нәтиҗәдә микрофон эффекты килеп чыгарга мөмкин. Тирбәнешләр тәлинкәләрне (обкладкаларны) хәрәкәткә китерә, нәтиҗәдә сыйдырышлык үзгәрә, ә бу үз чиратында алмаш ток чыганагы була. Кайбер диэлектриклар шулай ук пьезоэлектр генерациялиләр. Нәтиҗәдә килеп чыккан буталышлар бигрәк тә аудио кулланышларында проблемалы, чөнки потенциаль рәвештә кире бәйләнеш яки теләнмәгән язуга сәбәп булырга мөмкиннәр. Кире микрофон эффектында, конденсатор тәлинкәләре (обкладкалары) арасында үзгәреп торучы электр кыры физик көч ясап, аларны динамик (тавыш әйткеч) кебек хәрәкәткә китерә. Бу ишетелә торган тавыш генерациясенә сәбәп булырга мөмкин, ләкин энергияне сарыф итә, һәм диэлектрикка (электролит булырга мөмкин) стресс ясый.
Конденсатор типлары
Гамәлдә йөргән конденсаторлар сатуда күп төрле формада бар. Эчендәге диэлектрик тибы, тәлинкәләрнең (обкладка) структурасы һәм җайланманың нинди корпус эчендә булганлыгы – шушы бөтен факторлар конденсаторның характеристикасына, аның кулланышларына зур йогынты ясый.
Булган дәрәҗәләре арасында бик кечкенәләрдән (пикофарад дәрәҗәсендә; теләсә нинди кечкенә дәрәҗәләр дә булырга мөмкин, тик теләсә нинди схемада очраклы (паразитик) сыйдырышлык чикләүче фактор булып тора) килоФарадлар белән үлчәнә торган суперконденсаторларга кадәр элементлар бар.
Якынча 1 микрофарадтан артык булган дәрәҗәләрдә кечкенә үлчәмнәре өчен һәм башка технологияләргә караганда чагыштырмача кечкенә бәя өчен, гадәттә электролитик конденсаторлар кулланыла; аларның чагыштырмача әз тотрыклылыгы, тормышы һәм поляризация табигате бу тип конденсаторларны кулланырга мөмкинчелек бирмәгән очраклардан тыш. Бик югары сыйдырышлыклы конденсаторларда куышлыклы (поралы) күмер тудыргыч нигезендәге электрод материалы кулланыла.
Диэлектрик материаллары
thumb|Конденсатор материаллары. Сулдан уңга таба: күп-катламлы керамика, керамик диск, күпкатламлы полиэстер элпә, көпшәсыман керамика, полистирен, металлаштырылган полиэстер элпә, алюминий электролитик. Шкаланың зур бүлемнәре сантиметрларда. Күпчелек тип конденсаторларда аларның сыйдырышлыгын арттыра торган диэлектрик аергыч бар. Шулай да, тәлинкәләре арасында вакуум белән әз сыйдырышлыклы җайланмалар да бар, бу аларга аеруча югары көчәнеш куелганда эшләргә һәм югалтуларны киметергә рөхсәт итә. Тәлинкәләре атмосферага ачык булган алмаш конденсаторлар радио көйләү схемаларында киң кулланыш тапканнар. Соңрак конструкцияләрдә хәрәкәтләнә торган (ротор) һәм хәрәкәтләнми торган (статор) тәлинкәләр арасында диэлектрик өчен полимер фольга кулланыла, шул ук вакытта тәлинкәләр арасында ара чагыштырмача кечкенә була.
Конденсатор тота алган корылманы максималь дәрәҗәгә җиткерү өчен, диэлектрик материалның үткәрүчәнлеге мөмкин кадәр югары булырга тиеш, шул ук вакытта мөмкин кадәр югары бәреп үтү көчәнешенә ия булырга тиеш.
Кулланыла торган күп каты җисем диэлектрик бар, монда кәгазь, пластик, пыяла, mica (?) һәм керамик материаллар керә. Кәгазь искерәк җайланмаларда киң кулланылган һәм чагыштырмача югары көчәнештә эшне тәкъдим итә. Шулай да, ул су үтеп керүенә бирелүчән һәм күбесенчә пластик элпә конденсаторлар белән алмаштырылган. Пластикның картайдыру (искертү) үзенчәлекләре әйбәтрәк, һәм бу аларны таймер схемаларында файдалы итә, гәрчә алар түбән эш температурасы һәм түбән ешлыклар белән чикләнсә дә (?). Керамик конденсаторлар, гомумән алганда, кечкенә, арзан һәм югары ешлык кулланышлары өчен файдалы, гәрчә аларның сыйдырышлыгы көчәнешкә бәйле шактый үзгәрүчән һәм алар тиз “картайса” да. Киңрәк классификацияләгәндә, алар температурага бәйле сыйдырышлыгы үзгәрүен алдан әйтеп була торган 1 класс диэлектрик ка яки югарырак көчәнештә эшли алган 2 класс диэлектрикка бүленәләр. Пыяла һәм mica конденсаторлар аеруча ышанычлы, тотрыклы һәм югары температура һәм көчәнешләргә түземле, әмма күпчелек массакүләм кулланышлар өчен аларның бәясе кыйммәт.
Тантал конденсаторлар алюминийдан яхшырак ешлык һәм температура характеристикалары тәкъдим итәләр, әмма аларның диэлектрик абсорбциясе һәм агып китүе күбрәк. OS-CON (яки OC-CON) конденсаторлар – алар стандарт электролитик конденсаторлардан арзанрак бәягә озынрак яшәү дәвере тәэмин итә торган полимерлашкан органик ярымүткәргеч каты җисем – электролит тибындагы конденсаторлар.
Махсус кулланышлар өчен тагын берничә тип конденсаторар бар. Суперконденсаторлар зур микъдар энергия саклыйлар. Карбон аэрогельдән, карбон көпшәләрдән, яки электродлары югары куышлыклы (высокопористый) материаллардан ясалганнары аеруча югары сыйдырышлык тәкъдим итәләр (2010 елга 5 кФ ка кадәр) һәм кайбер кулланышларда аккумуляторларны алмаштыра алалар. Алмаш ток конденсаторлар махсус алмаш ток “туклану” схемаларында эшләү өчен конструкцияләнгән. Алар еш электрик мотор схемаларында кулланыла һәм еш югары токларга чыдар өчен конструкцияләнгән була, шулай итеп, аларның физик яктан зур булырга тенденциясе бар. Гадәттә алар шома булмаган урыннары булган, еш кына җиргә җиңел ялгарга булган металлик корпуслар эчендә була. Алар шулай ук даими ток бәреп үтү көчәнешләре максималь алмаш ток көчәнешеннән кимендә биш мәртәбә артык булып конструкцияләнә.
Олбани (Пепин, Висконсин)
Олбани  — Америка Кушма Штатларының Висконсин штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Конденсатор
Төрле формадагы конденсаторлар
Конденсаторларны тәлинкәләр (обкладкалар) формасы буенча яссы, цилиндрик, сферик һ.б. – ларга классификацияләргә мөмкин. Монда ε0 - электр константасы; ул 8,854187817...·10−12Ф/м-га тигез.
Конденсаторлар белән эш иткәндә кайбер саклык чаралары (Safety)
Конденсаторлар белән эш иткәндә, аларның “туклану” чылбырын өзгәннән соң да чыгышларында корылманы саклау сәләте булганын онытмагыз. Бу чыгышлар схеманың башка изоляцияләнмәгән урыннары белән тоташтырылган булырга мөмкин. Көчәнеш булырга мөмкин схема өлешләренә юеш куллар белән орынырга ярамый.
Олбани (Пепин, Висконсин)
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Болога
Болога — Румыниянең Клуж жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Олле (Мёрт һәм Мозель)
Олле (Olley) — Франциянең Мёрт һәм Мозель департаментына караган коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 9,48 км².
Высокогорье (Киров өлкәсе)
Высокогорье (Высокогорье) — Киров өлкәсенең Шабалино районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
Садкуловка
Садкуловка — Россия территориясеннән ага торган елга. Свердловск өлкәсе, Төмән өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Багышевка елгасының уң ярыннан 12 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 11 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Тура елгасы, Тагил елгасы кушылган урындан тамагына чаклы, Ницца һәм Пышма елгасы елгаларын кертмичә. Кече елга бассейны — Тубыл, елга бассейны — Иртеш.
Тшебник
Тшебник — Польшаның Түбән Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Тьельмес
Тьельмес — Испаниянең Мадрид провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Каваньяк
Каваньяк — Франциянең Ло департаментында урнашкан коммуна.
Рине
Рине — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Риашу-да-Крус
Риашу-да-Крус — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Риу-Гранди-ду-Норти штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Башкортстан Республикасының Композиторлар берлеге
Башкортстан Республикасының Композиторлар берлеге — Башкортстан Республикасының композиторлар, музыка белгечләрен, музыка тәнкыйтьчеләрен берләштергән иҗади җәмәгать оешмасы.
«Башкортстан Республикасы  Композиторлар берлеге»нең адресы: 450006, Уфа шәһәре, Гафури урамы, 6 нчы йорт.
Берлек эшенең төп формасы — музыкаль әсәрләрне тыңлап карау һәм алар буенча фикер алышу, конкурслар, фестивальләр, иҗат кичәләре һәм концертлар оештыру. Берлек составына Музыка фонды (1941 елда нигезләнгән), музыка гыйлеме секциясе һәм яшьләр секциясе (1985-1991) керә.
Башкарма орган — идарә, ул 2-3 елга бер тапкыр пленумнар үткәрә. Берлекнең эшендә композиторлар С. Х. Габәши, К. Й. Рәхимов, Н. Г. Сабитов, музыка белгечләре М. З. Бәширов, Л. П. Атанова һәм башкалар актив катнашкан.
Гаруда-пурана
«Гару́да-пура́на» — Санскрит телендә Һинд диненең изге тексты, ("Махапураналар" дип аталган) унсигез төп Пураналарның берсе. Соңгы юлга озатканда укый торган әсәр. ("Вишну-пурана", "Нарада-пурана", "Бхагавата-пурана", "Падма-пурана" һәм "Вараха-пурана" белән беррәттән) Вайшнав Пураналар төркеменә керә. Бу күләме буенча уртача булган Пурана 19 000 шлокадан тора. "Гаруда-пурана" өч өлешкә бүленә - Ачар-канда (240 бүлектән, яки "адхьяйя"дан торалар), Прета-канда (49 бүлектән тора) һәм Брахма-канда (129 бүлектән тора). "Гаруда-пурана" да Вишну Ходаеның аның ваханасына Гаруда кошына сабаклары сөйләнгән. Бу Пуранада Һинд дине астрономиясе, Аюрведа, Санскрит грамматикасы һәм асыл ташларның структурасы һәм сыйфатлары турында фәннәр турында фикер йөртелә. Хосусан, "Гаруда-пурана" наваратнаны тасвирлаучы авторитетлы чыганак буларак карала. "Гаруда-пурана"да үлемнән соң җан баручы юл тасвирлана. Мәсәлән, билгеле төр гөнаһлы эшчәнлек өчен тәмугъ планеталарында (Локаларда) җанны көтүче җәзалар җентекле исемлеге китерелә. Һинд дине тарафдарлары гадәттә "Гаруда-пурана"ны мәетләрнең кремация йоласы дәвамында укыйлар.
(16061) 1999 JQ117
Тарихы
1999 елның 13 маенда LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1999 JQ117» саналган.
Башкортстан Республикасының Композиторлар берлеге
Башкортстан Композиторлар берлегенең төп бурычы — композиторларның һәм музыка белгечләренең иҗади үсешенә һәм профессиональ осталыгының камилләшүенә булышу.
1982 елдан берлек тарафыннан Идел буе һәм Урал республикаларының музыкаль фестивальләре үткәрелә. Берлектә төрле буын композиторлары: Р. В. Сәлмәнов, Ш. В. Колбарисов, А. Х. Габдрахманов, Р. М. Хәсәнов, А. К. Кәримов, С. Г. Шаһиәхмәтова, Л. З. Исмәгыйлева, Д. Д. Хәсәншин, С. Ә. Низаметдинов, Р. Р. Җиһанов, А. М. Кобагошов, Н. Ә. Даутов, Р. Н. Сабитов һәм башкалар; музыка белгечләре: Э. М. Давыдова, Х. С. Ихтисамов, Г. Х. Әхмәтова, Н. В. Әхмәтҗәнова, Е. Р. Скурко һәм башкалар әгъза була.
Тарихы
Башкорт профессиональ музыкасы башында композиторлар М. М. Вәлиев, Х. К. Ибраһимов, С. X. Габәши, К. Й. Рәхимов, Г. С. Әлмөхәмәтов тора. ХХ гасырның 20-30 нчы елларында алар башкорт халык җырларын эшкәртә, бәләкәй формадагы тәүге композиторлык әсәрләре — җырлар, романслар, инструменталь пьесалар — иҗат итә, театр спектакльләренә музыка яза. Рус фольклор музыкасы белгечләре А. Ключарев, И. Салтыков, А. Эйхенвальд һәм башкалар башкорт музыкантлары белән бергә башкорт музыка фольклорын җыю һәм язып алу буенча бик зур эш башкара.
Республиканың Композиторлар берлеге Уфада Башкорт АССРы Халык Комиссарлары Советының 1940 ел 2 февраль карары белән оештырыла. Башта аның составына биш композитор һәм фольклорчы керә: М. З. Бәширов,  М. М. Вәлиев (берлекнең беренче рәисе), С. Х. Габәши, Х. К. Ибраһимов, Р. Ә. Мортазин.
Башкортстан Композиторлар берлеге әгъзасы булган композиторлар тарафыннан башкорт музыкасы иҗат ителә һәм үстерелә. 1940 елда беренче башкорт операсы — М. М. Вәлиевнең «Сакмар»ы барлыкка килә. 1944 елда Башкорт опера һәм балет театрында беренче милли балет — Л. Б. Степанов белән З. Г. Исмәгыйлевнең «Чыңрау торна»сы куела.