cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Лев Овсянников
Хәтер
Новосибирскида Көньяк (Чербузинский) зыяратында җирләнгән.
Новосибирск дәүләт университетында аудитория Л. В. Овсянников хөрмәтенә атала.
CABP4
CABP4 —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
Рудольф Карклин
Карклин Рудольф Францевич (1927 елның 17 феврале, Курск — 1993 елның 23 сентябре, Санкт-Петербург) — совет рәссамы, монументалист һәм педагог, Санкт-Петербург Рәссамнар берлеге әгъзасы (1992 елга кадәр — РСФСР Рәссамнар берлегенең Ленинград оешмасы әгъзасы).
Тормыш юлы
Монументаль сәнгать белән шөгыльләнә. 1967—1970 елларда рәссам Георгий Песис белән берлектә «В. И. Ленин портреты» мозаикасын һәм Красноярск ГЭС административ бинасы фасадында «Енисей буйсындыру» рельефын башкара. «Кышкы штурм» диорамасын (1967, Октябрь революциясе музее, Ленинград), «Кулик сугышы» панорамасын (1979—1982, «Кулик сугышы» Музей-панорамасы, Тула) иҗат итүдә катнаша. 1981—1983 елларда Мәскәүдә В. Суриков исемендәге институтта Илья Глазуновның портрет остаханәсендә укыта.
Рудольф Керклин әсәрләре Россиядә һәм чит илләрдә музейларда һәм шәхси җыелышларда саклана.
Ришат Нигъмәтуллин (1959)
Ришат Нигъмәтуллин (11 гыйнвар 1959 ел) — юрист. Юридик фәннәр докторы (2008), профессор (2013). Башкортстан Республикасының атказанган юристы. Россия Федерациясе Эчке эшләр министрлыгының мактаулы хезмәткәре
Биографиясе
Ришат Вахит улы Нигъмәтуллин 1959 елның 11 гыйнварында Башкорт АССРның Зиянчура районы Исәнгол авылында туа. 1982 елда Башкорт дәүләт университетының тарих факультетын, 1994 елда Россия Эчке эшләр министрлыгының югары мәктәбен тәмамлый.
1982 елдан Башкорт дәүләт педагогия институтында эшли.
1985 елдан белән Уфа халык депутатларының Киров район советы башкарма комитетының эчке эшләр бүлегендә шәхси состав белән эшләү һәм һөнәри әзерлек буенча өлкән инспектор.
1991 елдан алып Уфа юридик институтында:
Кырык Татар
Кырык Татар (Keturiasdešimt Totorių) - Литваның Вилнүс районында урнашкан авыл. Район үзәге Вилнүс белән тотшып ук тора. Авылда 1815 елгы архитектура истәлеге булып саналган татар мәчете бар.
Ришат Нигъмәтуллин (1959)
Биографиясе
1996 елда — шәхес хокукларын яклау һәм эчке эшләр органнары эшчәнлегендә законлылыкны тәэмин итү кафедрасында эшли.
Кырык Татар
Халкы
1986 елда - 396 кеше, 2001 елда 438 кеше, 2011 елда 451 кеше яши. Татарлар - 130 кеше.
Ришат Нигъмәтуллин (1959)
Биографиясе
2002 елдан белән институтның фәнни эшләр буенча начальник урынбасары.
2014 елдан алып БДУ-ның Хокук институтында халыкара хокук һәм халыкара мөнәсәбәтләр кафедрасы мөдире вазифасын башкаручы.
IC 3472
IC 3472 —  чикләрендә урнашкан.
Ришат Нигъмәтуллин (1959)
Фәнни эшчәнлеге
Фәнни кызыксынулар өлкәсе: дәүләт һәм хокук тарихы, халыкара хокук, кеше хокуклары теориясе һәм практикасы, халыкара җинаятьләргә каршы көрәштә дәүләтләр хезмәттәшлеге проблемалары.
1996 елда Россия Федерациясенең атказанган фән эшлеклесе, юридик фәннәр докторы, профессор Р.С. Муллакаев җитәкчелегендә «Институт смертной казни в уголовном праве России XIX века» темасына юридик фәннәр кандидаты гыйльми дәрәҗәсенә диссертация әзерли һәм яклый.
Аның җитәкчелегендә 2 кандидатлык диссертациясе якланган һәм юридик фәннәр кандидаты гыйльми дәрәҗәсенә 8 диссертация әзерләнә.
Ул гыйльми һәм укыту-методик характердагы 140-тан артык хезмәт, шул исәптән 7 монография, 8 уку кулланмасы авторы, ВАК тәкъдим иткән журналларда 24 мәкалә бастыра.
Ел саен ил мәгарифе фонды тарафыннан үткәрелгән Бөтенрусия конкурсы барышында пособие «Сотрудничество государств в обеспечении безопасности населения» уку әсбабы 2005 елда юриспруденция өлкәсендә Россиянең иң яхшы гыйльми китабы дип таныла.
2009 елда «Международное уголовное правосудие: современные проблемы» монографиясе авторларының халыкара коллективы составына керә.
Аның фәнни хезмәтләре шулай ук Польшада, Төркиядә, Казакъстанда, Украинада, Молдавиядә басылып чыга.
Испаниядә, Германияд ә гыйльми стажировка үтә.
Әгъзалыгы
- «Вестник Уфимского юридического института МВД России» журналының баш мөхәррир урынбасары;
- «Хокук һәм дәүләт теориясе һәм тарихы; хокук һәм дәүләт турында уку тарихы» белгечлекләре буенча докторлык һәм кандидатлык диссертацияләрен карау өчен Д 212.298.12 диссертация  советы әгъзасы; 12.04.9 Көньяк-Урал дәүләт университеты каршындагы «Җинаять процессы» (милли тикшеренү университеты);
- «Хокук һәм дәүләт теориясе һәм тарихы; хокук һәм дәүләт турында уку тарихы» белгечлекләре буенча докторлык һәм кандидатлык диссертацияләрен карау өчен Дәүләт Думасының Уртак диссертация  советы әгъзасы 513.002.04; 12.04.2 Россия Федерациясе Үзәк берлегенең «Россия кооперация университеты» автономияле коммерциягә карамаган югары профессиональ белем бирү оешмасы каршындагы «Конституция хокукы; муниципаль хокук».
Иҗтимагый эшчәнлеге
БМО га ярдәм итүче Россия Ассоциациясенең Үзәк идарәсе әгъзасы;
Россия БМО-ның Үзәк идарәсе әгъзасы;
Россия Юристлар ассоциациясенең Башкортстан бүлекчәсе идарәсе әгъзасы;
Россия халыкара хокук ассоциациясе әгъзасы;
Россия Юридик фәннәр академиясе әгъзасы;
«Башкортстан - Алмания Россия-Алмания дуслыгы җәмгыяте» Башкортстан төбәк җәмәгать берләшмәсе идарәсе әгъзасы;
2005 елда (Мәскәү шәһәре) Россия Юристлар ассоциациясенең оештыру съездында делегат була.
Фәнни басмалары
1.. Рабочий класс и становление агропромышленного комплекса Башкирии: Монография. – Уфа: Баш. книж. изд-во, 1985. – 8,9 п.л. (В соавторстве с Кузеевым Р.Г., Масалимовым С.Г., Миннибаевым Е.К., Ямаловым М.Б.).
3. Сотрудничество государств в обеспечении безопасности населения: Учебное пособие. – Уфа: ОН и РИО УЮИ МВД РФ, 2004, – 5,7 п.л.
4.Протокольная практика в Республике Башкортостан. – 1, 2-е издания. – Уфа: Издательство «Скиф», 2006, 2007, – 20 п.л. В соавторстве. ( Н.Р.– 0,7 п.л.).
Международное уголовное правосудие: Современные проблемы / Под ред. Г. И. Богуша, Е. Н. Трикоз – М.: Институт права и публичной политики, 2009. – 47 п.л. Международный авторский коллектив. (Н.Р. – 1,25 п.л.).
7. Борьба с преступностью в курсе современного международного права. Учебное пособие. – Уфа: ОН и РИО УЮИ МВД РФ, 2012. – 7 п.л.
8. Совершенствование правовой основы охраны природы Уральского региона (на примере Республики Башкортостан): монография / Р. В. Нигматуллин [и др.]. – Уфа, 2012. – 12 п.л. В соавторстве. (Н.Р. – 3 п.л.).
Конче Ферони (Фиренца)
Географиясе
Конче Ферони Апеннин ярымутравының төньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан төньякка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Северини II (Кьети)
Северини II — Италиянең Абруцци төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Северини II Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Җомысшы (Айыртау районы)
Җомысшы (Жұмысшы) — Казакъстанның Төньяк Казакъстан өлкәсе‎ндә урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат континенталь. Гыйнварның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. Җилләр розасында төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) җилләр өстенлек итә. Тотрыклы кар катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.
Фамилия Миранда Родригез, Эль Орно (Саламанка)
Фамилия Миранда Родригез, Эль Орно — Мексиканың Гуанхуато штатында урнашкан торак пункт. муниципалитеты составына керә.
Географиясе
Фамилия Миранда Родригез, Эль Орно Мексиканың үзәк өлешендә урнашкан.
Климаты
Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 16 — 22 °C.
Явым-төшем аз күләмдә, уртача 400 мм — 700, һәм күбесенчә җәй көне төшә, кыш коры.
Тарихы
Безнең эрага кадәр 800-300 елларда бу җирләрдә чупикуарио халыклары яшәгән. X һәм XI гасырлар чикләрендә корылык аркасында бу халыклар биредән күченергә мәҗбүр була. Соңрак чичимеклар килеп урнаша башлый. 1520 елларда җирлеккә испаннар керә. Чичимек кабиләләре Испания басып алучыларына кадәр төп халык булган.
1824 елның 14 октябреннән Гуанхуато штаты составында.
Немеж
Немеж (Nemėžis) - Литваның Вильнюс районында урнашкан авыл, тимер юл станциясе. Район үзәге Вильнюстан 8 чакрымда ята. Авылда 1909 елгы архитектура истәлеге булып саналган татар мәчете бар.
Инфраструктура
Немеж авылында почта бүлеге, китапханә (1951 елда нигез салынган), агач татар мәчете (1909 елда инженер А. Сонин проекты буенча төзелгән), балалар бакчасы, Изге Рафал Калиновский гимназиясе бар.
Мәчет янында иске татар зираты урнашкан. Авыл читендә шулай ук башка зиратта бар. Биредә 1941-1943 елларда Огородники авылындагы хәрби әсирләр лагерында һәлак булган 300 совет солдаты туганнар каберендә җирләнгән. 1964 елда алар истәлегенә массив мемориаль дивар төзелгән.
Тарих
Авылны 1397 елда татарлар нигезли. Аларның дәвамчылары бүген дә авылда яши әле.
1656 елда биредә патша Алексей Михайлович һәм король Ян Казимир арасында килешү төзелгән.
1823-1832 елларда Немежда император Вилен университетының астрономия обсерваториясе директоры профессор Пётр Славинский (1795-1881) яшәгән. Пётр Славинский янына еш кына астроном һәм математик Ян Снядецкий, ботаник Станислав Бонифацы Юндзилл, архитектор Кароль Подчашинский һәм башка коллегалары килгән.
Халкы
1867 елда авылда 180 кеше исәпләнгән. 1965 елда - 939 кеше, 1980 елда - 1230 кеше, 1986 елда - 2092 кеше, 2001 елда 2601 кеше, 2011 елда 2498 кеше яши.
Паленц (Валле д'Аоста)
Паленц — Италиянең Валле д'Аоста төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Паленц Альп таулары үзәнендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнбатышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Ла Лаха (Кузамала де Пинзон)
Ла Лаха — Мексиканың Герреро штатында урнашкан торак пункт. муниципалитеты составына керә.
Географиясе
Ла Лаха Мексиканың көньяк-көнбатыш өлешендә, Мехико шәһәреннән көньяктарак урнашкан.
Климаты
Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 21,9 °C.
Тарихы
Бу җирләрдә беренче кешеләр якынча 20 мең ел элек күренә башлый. Болар ольмеклар дип уйланыла. Соңрак Теотиуакан йогынтысы көчәя. VIII — XV гасырларда ацтеклар йогынтысында була. 1521 елда испаннар керә, Испания яулап алганнан соң территория Мехико аудиенциясенең бер өлешен тәшкил итә, ул башта элекке ацтек империясе провинцияләреннән торган һәм соңрак Яңа Испания вице-корольлеге составына керә.
CABP5
CABP5 —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
Заборна Лгота
Заборна Лгота (Záborná Lhota) — Чехиянең Урта Чехия крае районында урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Тарихы
Авыл җирләре элек тарихи төбәгенә караган.
Демография
Халык саны динамикасы:
Виктор Москвитин
Биографиясе
Москвитин Виктор Васильевич типография эшчесе гаиләсендә туган. 1941 елда урта мәктәпне тәмамлый, анда аның бабасы Александр Васильевич  немец теленнән укыта. Михаил өлкән абыйсы белән бер класста укый.
Бөек Ватан сугышында катнаша, 1941 елның августыннан армиядә. 1942 елның июленнән, Ташкентта хәрби училищены тәмамлаганнан соң, гамәлдәге армия сафларында хезмәт итә.Сталинград сугышларында катнаша. 1943 елның гыйнварында авыр җәрәхәтләрдән соң демобилизацияләнә. Сталинград сугышында катнашканы өчен, Кызыл Йолдыз ордены һәм «Сталинградны обороналаган өчен» медале белән бүләкләнә.
Демобилизацияләнгәннән соң Мәскәү дәүләт университетының механика-математика факультетына укырга керә(1943).
Олы абыйсы Михаил 1944 елда фронтта һәлак була.
1948 елда — Мәскәү дәүләт университетының механика-математика факультетын, 1951 елда факультет аспирантурасын тәмамлый. Шунда ук укыта, 1952 елдан — доцент, 1961 елдан — профессор. Физика-математика фәннәре кандидаты (1951), диссертация темасы «Вторичные пластические деформации в полых толстостенных цилиндрах». Физика-математика фәннәре докторы (1961), диссертациясенең темасы «Упругопластические деформации при повторных нагружениях».
IC 3473
IC 3473 —  чикләрендә урнашкан.
Виктор Москвитин
Биографиясе
Механика-математика факультетының декан урынбасары.
IC 3473
Тавиры
Әлеге күк җисеме Индекс каталогының оригиналь басмасы исемлегенә керә. Шулай ук бу космик объект башка каталогларда буларак та сурәтләнә.
Виктор Москвитин
Биографиясе
1983 елда вафат була. Востряковский зыяратында җирләнгән.
Библиография
«Пластичность при переменных нагружениях» (1965),
«Сопротивление вязко-упругих материалов применительно к зарядам ракетных двигателей на твёрдом топливе» (1972),
«Циклические нагружения элементов конструкций» (1981).
Кызык фактлар
Бөек Ватан сугышы елларында Москвитинның корсагы яралана. Аның сөйләве буенча, операция ясаучы хирург болай дигән: «Синеке яраларың А. С. Пушкинныкы кебек, әмма Пушкин вафат булды, ә син исән калдың. Киресенчә булса яхшырак булыр иде»
Арки (Месина)
Арки  — Италиянең Сицилия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Арки Сицилия утравында, Италия башкаласы Римнан көньякка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Кончело II (Перуҗа)
Кончело II  — Италиянең Умбрия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Кончело II Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Чамдере (Зиле)
Чамдере (Çamdere) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Токат иле Зиле илчесенә караган бер авыл (köy).
CABP7
CABP7 —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
IC 3474
IC 3474 —  чикләрендә урнашкан.
Тавиры
Әлеге күк җисеме Индекс каталогының оригиналь басмасы исемлегенә керә. Шулай ук бу космик объект башка каталогларда буларак та сурәтләнә.
Севиньяно (Тренто)
Географиясе
Севиньяно Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Студене (Чехия)
Студене (Studené) — Чехиянең Пардубице крае районында урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Тарихы
Авыл җирләре элек тарихи төбәгенә караган.
Демография
Халык саны динамикасы:
Ла Сардина (Леон)
Ла Сардина — Мексиканың Гуанхуато штатында урнашкан торак пункт. муниципалитеты составына керә.
Палерано (Болонья)
Географиясе
Палерано Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Ла Сардина (Леон)
Географиясе
Ла Сардина Мексиканың үзәк өлешендә урнашкан.
Климаты
Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 16 — 22 °C.
Палерано (Болонья)
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Ла Сардина (Леон)
Климаты
Явым-төшем аз күләмдә, уртача 400 мм — 700, һәм күбесенчә җәй көне төшә, кыш коры.
Тарихы
Безнең эрага кадәр 800-300 елларда бу җирләрдә чупикуарио халыклары яшәгән. X һәм XI гасырлар чикләрендә корылык аркасында бу халыклар биредән күченергә мәҗбүр була. Соңрак чичимеклар килеп урнаша башлый. 1520 елларда җирлеккә испаннар керә. Чичимек кабиләләре Испания басып алучыларына кадәр төп халык булган.
1824 елның 14 октябреннән Гуанхуато штаты составында.
Виньедос Сан Фелипе 2. Сексион (Агваскальентес)
Географиясе
Бу җирлеккә йомшак дала климаты хас, еллык уртача температура 17 — 18 °C (62.6 — 64.4 °F), шул ук вакытта май һәм июнь айларында уртача температура 22 — 23 °C (71.6 — 73.4 °F). Алар кызу айлар булып саналалар, һәм бу айларда температура 30 °C-тан (86.0 °F) артып китә ала. Гыйнвар — иң салкын ай, уртача 13 — 14 °C (55.4 — 57.2 °F) булса, температураның 4 °C-ка (39,2 °F) кадәр түбәнәюе белән билгеле. Салкыннар ноябрьдән февральгә кадәр бара. Явым-төшем аз күләмдә, уртача 526 мм (яки 20,7 дюйм), һәм күбесенчә җәй көне төшә, кыш коры.
Тарихы
Бу җирләрдә испан басып алучыларына кадәр чичимек кабиләләре яшәгән, 1530-1531 елларда җирлеккә испаннар керә.
1789 елның 24 апреленнән Сакатекас штатына кергән, 1835 елның 23 маеннан Агваскальентес штаты составында.
Җомысшы (Түркестан өлкәсе)
Җомысшы (Жұмысшы) — Казакъстанның Төркестан өлкәсендә урнашкан авыл.
Фамилия Монтенегро Кармона (Саламанка)
Фамилия Монтенегро Кармона — Мексиканың Гуанхуато штатында урнашкан торак пункт. муниципалитеты составына керә.
Географиясе
Фамилия Монтенегро Кармона Мексиканың үзәк өлешендә урнашкан.
Климаты
Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 16 — 22 °C.
Явым-төшем аз күләмдә, уртача 400 мм — 700, һәм күбесенчә җәй көне төшә, кыш коры.
Тарихы
Безнең эрага кадәр 800-300 елларда бу җирләрдә чупикуарио халыклары яшәгән. X һәм XI гасырлар чикләрендә корылык аркасында бу халыклар биредән күченергә мәҗбүр була. Соңрак чичимеклар килеп урнаша башлый. 1520 елларда җирлеккә испаннар керә. Чичимек кабиләләре Испания басып алучыларына кадәр төп халык булган.
1824 елның 14 октябреннән Гуанхуато штаты составында.
Заборна
Заборна (Záborná) — Чехиянең Высочина крае районында урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Тарихы
Авыл җирләре элек тарихи төбәгенә караган.
Юкарычалыҗа (Һендек)
Юкарычалыҗа (Yukarıçalıca) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Сакарья иле Һендек илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Текомазуче, Пье де ла Амака (Сан Луис Акатлан)
Текомазуче, Пье де ла Амака — Мексиканың Герреро штатында урнашкан торак пункт. муниципалитеты составына керә.
Географиясе
Текомазуче, Пье де ла Амака Мексиканың көньяк-көнбатыш өлешендә, Мехико шәһәреннән көньяктарак урнашкан.
Климаты
Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 21,9 °C.
Явым-төшем күбесенчә җәй көне, сентябрь айларында төшә, кыш коры.
Тарихы
Бу җирләрдә беренче кешеләр якынча 20 мең ел элек күренә башлый. Болар ольмеклар дип уйланыла. Соңрак Теотиуакан йогынтысы көчәя. VIII — XV гасырларда ацтеклар йогынтысында була. 1521 елда испаннар керә, Испания яулап алганнан соң территория Мехико аудиенциясенең бер өлешен тәшкил итә, ул башта элекке ацтек империясе провинцияләреннән торган һәм соңрак Яңа Испания вице-корольлеге составына керә.
1849 елның 27 октябреннән Герреро штаты составында.
IC 3475
IC 3475 —  чикләрендә урнашкан.
Тавиры
Әлеге күк җисеме Индекс каталогының оригиналь басмасы исемлегенә керә. Шулай ук бу космик объект башка каталогларда буларак та сурәтләнә.
Тиниште (Плзень-йиг)
Тиниште  (Týniště) — Чехиянең Пльзень крае районында урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Демография
Халык саны динамикасы:
CABS1
CABS1 —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
Палерми (Вибо Валенция)
Географиясе
Палерми Апеннин ярымутравының көньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан көньяк-көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
CABYR
CABYR —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
Конченедо (Леко)
Конченедо  — Италиянең Ломбардия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Конченедо Альп тауларының көньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
IC 3476
IC 3476 —  чикләрендә урнашкан.
Тавиры
Әлеге күк җисеме Индекс каталогының оригиналь басмасы исемлегенә керә. Шулай ук бу космик объект башка каталогларда буларак та сурәтләнә.
Арки (Трапани)
Арки  — Италиянең Сицилия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Арки Сицилия утравында, Италия башкаласы Римнан көньякка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Заборов
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Тарихы
Авыл җирләре элек тарихи төбәгенә караган.
Демография
Халык саны динамикасы:
Чамдере (Байбурт)
Чамдере (Çamdere) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Байбурт иле Байбурт илчесенә караган бер авыл (köy).
Тиништько
Тиништько (Týnišťko) — Чехиянең Пардубице крае районында урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Севицано (Пяченца)
Севицано — Италиянең Эмилия-Романья төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Севицано Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Арки 2 (Авелино)
Арки 2  — Италиянең Кампания төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
CACHD1
CACHD1 —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
Арки 2 (Авелино)
Географиясе
Арки 2 Апеннин ярымутравының көньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан көньякка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Виньедос Сан Франсиско, Лас Кочинерас (Агваскальентес)
Виньедос Сан Франсиско, Лас Кочинерас — Мексиканың Агваскальентес штатында урнашкан торак пункт. муниципалитеты составына керә.
Географиясе
Бу җирлеккә йомшак дала климаты хас, еллык уртача температура 17 — 18 °C (62.6 — 64.4 °F), шул ук вакытта май һәм июнь айларында уртача температура 22 — 23 °C (71.6 — 73.4 °F). Алар кызу айлар булып саналалар, һәм бу айларда температура 30 °C-тан (86.0 °F) артып китә ала. Гыйнвар — иң салкын ай, уртача 13 — 14 °C (55.4 — 57.2 °F) булса, температураның 4 °C-ка (39,2 °F) кадәр түбәнәюе белән билгеле. Салкыннар ноябрьдән февральгә кадәр бара. Явым-төшем аз күләмдә, уртача 526 мм (яки 20,7 дюйм), һәм күбесенчә җәй көне төшә, кыш коры.
Тарихы
Бу җирләрдә испан басып алучыларына кадәр чичимек кабиләләре яшәгән, 1530-1531 елларда җирлеккә испаннар керә.
1789 елның 24 апреленнән Сакатекас штатына кергән, 1835 елның 23 маеннан Агваскальентес штаты составында.
Юкарычамлы (Бигадич)
Юкарычамлы (Yukarıçamlı) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Балыкесир иле Бигадич илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Җомысшы (Вәлиханов районы)
Җомысшы (Жұмысшы) — Казакъстанның Төньяк Казакъстан өлкәсе‎ндә урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат континенталь. Гыйнварның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. Җилләр розасында төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) җилләр өстенлек итә. Тотрыклы кар катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.
Кончо (Матера)
Кончо  — Италиянең Базиликата төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Кончо Апеннин ярымутравының көньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан көньяк-көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Севрор (Тренто)
Севрор — Италиянең Трентино-Альто-Адиҗе төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
IC 3477
IC 3477 —  чикләрендә урнашкан.
Тавиры
Әлеге күк җисеме Индекс каталогының оригиналь басмасы исемлегенә керә. Шулай ук бу космик объект башка каталогларда буларак та сурәтләнә.
CACNG5
CACNG5 —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
Ла Сардина (Пенхамо)
Ла Сардина — Мексиканың Гуанхуато штатында урнашкан торак пункт. муниципалитеты составына керә.
Географиясе
Ла Сардина Мексиканың үзәк өлешендә урнашкан.
Климаты
Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 16 — 22 °C.
Тарихы
Безнең эрага кадәр 800-300 елларда бу җирләрдә чупикуарио халыклары яшәгән. X һәм XI гасырлар чикләрендә корылык аркасында бу халыклар биредән күченергә мәҗбүр була. Соңрак чичимеклар килеп урнаша башлый. 1520 елларда җирлеккә испаннар керә. Чичимек кабиләләре Испания басып алучыларына кадәр төп халык булган.
1824 елның 14 октябреннән Гуанхуато штаты составында.
Алексей Грицай
Алексей Михайлович Грицай (1914 елның 22 феврале (7 марты), Санкт-Петербург, Россия империясе — 1998 елның 6 мае, Мәскәү, Россия) — совет һәм Россия рәссамы, педагог. ССРБ халык рәссамы (1974). ССРБ Дәүләт премиясе (1978) һәм III дәрәҗә Сталин премиясе (1951, 1952) лауреаты.
Тормыш юлы
Алексей Грицай 1914 елның 22 февралендә (7 мартындп) Петроградта туган.
Ленинградта С.М. Зейденберг студиясендә укый. 1932—1939 елларда С. Л. Абугов, И. И. Бродский һәм В. Н. Яковлевта Ленинград рәсем сәнгате, скульптура һәм архитектура институтында укый.
Заборчи
Заборчи (Záborčí) — Чехиянең Либерец крае районында урнашкан авыл.
Алексей Грицай
Тормыш юлы
1905 ел хәтере Мәскәү сәнгать училищесында укыта, 1948—1952 һәм 1964—1998 елларда В. И. Суриков исемендәге Мәскәү сәнгать институтында укыта. 1964 елдан шәхси остаханәне җитәкли. 1966 елдан — профессор.
Заборчи
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Алексей Грицай
Тормыш юлы
Алексей Грицай иҗат иткән картиналар арасында «Җирдән файдалану өчен дәүләт актын тапшыру» (1939), «Электр мичләре» (1947), «Жигулида. Тиз көн» (1948—1950), «Иделдән» (1950—1952), «Кич белән» (1954), «Хатын белән улы портреты» (1954), «Ленинград. Җәйге бакча» (1956), «Умырзаялар. Усаклык» (1957), «Беренче яшеллек. Көтү» (1957), «Төнге веранда» (1959), «Томан. Бозаулар» (1962), «Яз вакыты» (1959—1965), «Кара су» (1967), «Язгы кич. Чокыр» (1972—1973), «Ледоход» (1984—1985). Соңгы елларда күбесенчә Мәскәү өлкәсе пейзажларын иҗат иткән.
Заборчи
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Алексей Грицай
Тормыш юлы
Рәссам әсәрләре Дәүләт Третьяков галереясында, Дәүләт Рус музеенда һәм башка музейларда саклана.
Заборчи
Тарихы
Авыл җирләре элек тарихи төбәгенә караган.
Демография
Халык саны динамикасы:
Алексей Грицай
Тормыш юлы
ССРБ Сәнгать академиясе (1964) әгъза-корреспонденты (1957). ССРБ Рәссамнар берлеге әгъзасы. 1957—1960 елларда РСФСР Рәссамнар берлегенең оештыру комитеты рәисе урынбасары.
1998 елда Мәскәүдә вафат була. Ваганьков зиратына җирләнгән.
Хәтер
2020 елның августында Мәскәүдә, Верхняя Масловка урамындагы 3 нче йорт фасадында рәссам истәлегенә мемориаль такта куела.
Конье (Сьена)
Конье  — Италиянең Тоскана төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Конье Апеннин ярымутравының төньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан төньякка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Арки Сан Лидано (Латина)
Арки Сан Лидано  — Италиянең Лацио төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Ла Лаха дел Реал, Лахита (Кузамала де Пинзон)
Ла Лаха дел Реал, Лахита — Мексиканың Герреро штатында урнашкан торак пункт. муниципалитеты составына керә.
Арки Сан Лидано (Латина)
Географиясе
Арки Сан Лидано Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Үзәк Апеннин тауларыннан көнбатышка таба урнашкан.
Ла Лаха дел Реал, Лахита (Кузамала де Пинзон)
Географиясе
Ла Лаха дел Реал, Лахита Мексиканың көньяк-көнбатыш өлешендә, Мехико шәһәреннән көньяктарак урнашкан.
Арки Сан Лидано (Латина)
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Ла Лаха дел Реал, Лахита (Кузамала де Пинзон)
Климаты
Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 21,9 °C.
Явым-төшем күбесенчә җәй көне, сентябрь айларында төшә, кыш коры.
Тарихы
Бу җирләрдә беренче кешеләр якынча 20 мең ел элек күренә башлый. Болар ольмеклар дип уйланыла. Соңрак Теотиуакан йогынтысы көчәя. VIII — XV гасырларда ацтеклар йогынтысында була. 1521 елда испаннар керә, Испания яулап алганнан соң территория Мехико аудиенциясенең бер өлешен тәшкил итә, ул башта элекке ацтек империясе провинцияләреннән торган һәм соңрак Яңа Испания вице-корольлеге составына керә.
1849 елның 27 октябреннән Герреро штаты составында.
Палерми (Эна)
Палерми — Италиянең Сицилия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Алманчы
Алманчы (Алманчӑ, Алманчиково) — Чуашстанның Батыр районында урнашкан авыл.
Климат
Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.
Палерми (Эна)
Географиясе
Палерми Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
IC 3479
Тавиры
Әлеге күк җисеме Индекс каталогының оригиналь басмасы исемлегенә керә. Шулай ук бу космик объект башка каталогларда буларак та сурәтләнә.
Алманчы
Халык
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 951 кешенең яшәве мәгълүм.
Палерми (Эна)
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
CACNG6
CACNG6 —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
Алманчы
Халык
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (99%) алып тора.
Тинчани
Тинчани (Týnčany) — Чехиянең Урта Чехия крае районында урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Тарихы
Авыл җирләре элек тарихи төбәгенә караган.
Демография
Халык саны динамикасы:
Bolğar şähäre
right|300px|thumb Bolğar (Болгар, tat. ‌بلغار) — Tatarstannıñ könyaq-könbatışında, İdelneñ sul yaq yarında (Kuybışev susaqlağıçı) urnaşqan, rayon buysınuındağı şähär. Spas rayonı üzäge (1930 yıldan birle). 1991 yılğa çaqlı — Kuybışev. Bolğar şähärlege çitendä, borınğı häykälläre yanında "Bolğar" aerodromı urnaşa.
2014 yılnıñ 23 iyünenda YUNESCOnıñ Qatar başqalası Dohada uzğan çirattağı 38nçe utırışında Bolğar tarixi-arxeologik kompleksı YUNESKO bötendönya mirası isemelegenä kertelde.
Borınğı Tarix
İdel Bolğarında berençe şähärlär X yözneñ 20 nçe yılları başında kürenä başlıy. Bu xäl elekke yarımküçmä tormıştan utraqlaşıp kön itügä küçü belän bäyle. Berençe bolğar şähärläreneñ üsep çığuı islam qabul itü çorına turı kilä. Bu — oçraqlılıq tügel, ä zakonlı tarixi protsess. Näq menä dönyanıñ iñ qüätle dinnäre, şul isäptän islamnıñ taraluı şähärlär barlıqqa kilü, tsivilizatsiä üseşe belän bäyle. Bolğarda da şulay bulğan. Bu däwlättä berençe şähärlär üsep çığu belän bergä bolğarlarnıñ üz aqçaların suğu da başlanğan.
Däwlät başqalası
right|300px|thumb|Ağa bazar (Rodionov räseme, 1981) right|300px|thumb|Bolğarğa İlçelek kilüe right|300px|thumb|Bolğar Yözekläre right|300px|thumb|Qara pulat - Bolğar xökeme Bolğarnıñ X yöz başınnan, däwlät oyışqanda uq, başqala sıyfatında üsep kitüe tabiği bulğan. Çönki ul bik uñaylı urınğa, İdel belän Kama totaşqan cirgä—Könçığış Awrupanıñ iqtisadi häm strategik yaqtan zur ähämiäte bulğan ike zur su yulı buyına utırğan. Başqalanı şundıy möhim urında tözü bolğar cirlären ber üzäk däwlätkä berläşterüdä, İdel Bolğarın häm anıñ başqalasın Könbatış belän Könçığış arasında iqtisadi häm mädäni elemtälär üzägenä äwerelderüdä ifrat zur rol' uynağan. Bu oçraqta däwlätneñ säyäsi üzäge şul däwlätneñ üzeneñ häm anıñ töp xalqınıñ iseme belän ataluı bik tä tabiği bulğan. XII yözdä Bolğarğa ike ğäräp säyäxätçese kilep çıqqan. Anıñ berse—bezgä az tanış äl-Cäwaliki, ikençese inde berniçä tapqır telgä alınğan äl-Ğarnatıy. Äl-Cäwaliki Bolğarğa 1145 yılda kilgän, tik anıñ yazmaları bezneñ könnärgä qädär saqlanmağan. Tatar tarixçısı M. Rämzi Qazan, Bolğar häm tatar däwlätläre turındağı kitabında añardan qayber özeklär birgän: «Alarnıñ (bolğarlarnıñ) qorılmaları Rum (Vizantiä) qorılmalarına oxşağan. Alar zur xalıq, alarnıñ şähäre Bolğar dip atala. Ul bik zur şähär».
Äl-Ğarnatıynıñ Bolğar şähäre turındağı mäğlümatları beraz qısqaça, ämma bik qimmätle, çönki alar şähärneñ şul çaqtağı tışqı yözen surätlilär: «Ä Bolğar da ğäyät zur şähär, ul gel narat ağaçınnan ğına tözelgän, ä şähär diwarı — imännän». Şäreq geografiäsendä şulay uq «eçke» Bolğardan, yağni Bolğar şähäreneñ üzennän tış tağın däwlätne tışqı dönya belän bäyli torğan säwdä urını sıyfatındağı «tışqı» Bolğar turında da xäbärlär oçrıy. Anısı—İdel buyındağı ataqlı Ağa bazar, zur yärminkä urını. Tarixi çığanaqlarda şulay uq Bolğarnıñ annan 20 könlek yul arasında urnaşqan borınğı Rus'nıñ başqalası Quyabtan, yağni Kievtän keçeräk buluı äytelä.
İsemnäre
Mongollarğa qädärge çornı çağıldırğan rus yılyazmalarında şähär bularaq Bolğar iseme oçramıy («Böyek Bolğar» bilgelämäse berençe tapqır XIV yöz azağında barlıqqa kilä—ul turıda Altın Urda xaqındağı bülektä söylärbez). «Bolğar» süze Altın Urdağa xätle çorda ğomumän bolğar cire ataması bularaq qına qullanıla. Ä borınğı Bolğarnı 1164 yılda Tönyaq-Könçığış Rus kenäzeneñ İdel Bolğarına yawı uñayınnan yılyazmada telgä alınğan Bräximov (İbrahim) şähäre itep qaraw ğädätkä kerep kitkän. Dimäk, Bolğar äle ul waqıtta başqala bulğan. Ul XII yözneñ berençe yartısında da şulay bulıp qalğan; härxäldä, äl-Cäwaliki häm äl-Ğarnatıy anı ilneñ baş şähäre itep yazğannar, alar şul şähärdä tuqtalğannar da.
Bolğar Ämirläre häm Täñkäläre
Mäğlüm bulğança, Urta Aziädä Samanilar idärä itkän çorda (IX—X yözlärdä) Yevropa belän Aziä arasında säwdä bağlanışlarında ğäräp dirhämnäre—qufi kömeş täñkäläre zur urın totqan. X yözneñ 20 nçe yıllarınnan başlap bolğarlar, samanilarğa oxşatıp, üz idäräçeläre isemennän, tik yılların häm Urta Aziä şähärläreneñ isemnären quyıp, aqçalar suğarğa öyrängännär. Mäsälän, Mikail ibne Cäğfär atlı bolğar ämire isemennän suğılğan, läkin Sämärqand, Şaş (Taşkent), şulay uq Farsınıñ, yağni İrannıñ Bälx, Nisabur şähärläreneñ isemnäre quyılğan aqçalar yörüe bilgele. Ämma ozaq ta ütmästän Bolğarda, üz şähärlären kürsätep, küpläp üz aqçaların suğu başlanğan. Mäsälän, 931, 948—959 yıllarda Nasıyr ibne Äxmät häm Talib isemennän suğılğan aqçalar mäğlüm.
Altın Urda däwere
Altın Urda oyışqan çağında, möstäqillegen cuyğan başqa däwlätlär kebek ük, İdel Bolğarı da ulus sıyfatında yaña mämläkätkä kerä—XIII—XIV yözlärneñ tarixi çığanaqları şunı raslıy.
Altın Urda oyışqanda aña kerep qalğan Bolğar bu däwlät köçäyep kitkän zamannarda anıñ ähämiätle ber öleşen täşkil itä. Cuçi ulusınıñ üz şähärläre qalqıp çıqqançı, İdel buyındağı säwdä üzäge bularaq, däwlätneñ märkäze wazifasın da üti, cuçi täñkälären dä iñ äwwäl iqtisadi nığıp ölgergän Bolğar qalasında suğa başlıylar. XIII yözneñ 50—60 nçı yıllarında suğılğan aqçalı xäzinälär änä şunı raslıy. Soñğı yıllarda Tatarstannıñ Apas rayonınıñ Borındıq awılı yanınnan 995 täñkädän torğan zur ğına xäzinä tabıldı.
Näq menä şuşı däwerdä Bolğar cirendä zur üzgäreşlär, alğa kiteş bula: çuyın qoya başlıylar (anıñ seren Üzäk Aziädän tatarlar alıp kilä); berençe utlı qoral qullana başlıylar; bizäp-maturlap qäber taşları quyu ğädätkä kerä; çülmäkçelek hönäre alğa kitä, çınayaq kirpeçlär citeşterü, bizäk töşerep yäki yazu yazıp häm anı qalın yaltırawıq belän qaplaw, zatlı sawıt-saba yasaw, taş-kirpeç arxitekturada mozaika häm mayolika ışanıçlı urın yawlap ala.
Bolğar öçen köräş
Cuçi ulusında Bolğar XIV yözneñ berençe yarısında bik nıq alğa kitsä dä, annan soñ Sarayda täxet öçen köräş başlanğaç, xällär üzgärä.
1361 yılda Bulattimer digän ämir, Bolğar qalası belän Urta İdelne tartıp alıp, Cuçi ulusınnan ayırılıp çıqmaqçı bula. Ämma 1367 yılnı ul Suzdal' kenäze ğäskärläre belän suğışıp ciñelä dä Sarayğa qaça häm anda Altın Urda xanı Gaziz tarafınnan üterelä. Rus çığanaqları ikençe ber xannıñ—Xäsänneñ, Altın Urda täxetennän töşerelgäç, tönyaqqa qaçuın häm üzen Bolğar ämire dip iğlan itüen yazalar. (Yılyazmalarda ul Asan, Osan iseme belän 1370 häm 1376 yıllarda telgä alına.)
1391, 1395 yıllardağı suğışlarda Aqsaq Timerneñ Tuqtamış xannı ciñüe bu cimerelüne tizlätä. 1395 yılnı Tönyaq Qawqaz tirälärendäge suğışta ciñelgäç, Tuqtamış tönyaqqa—Bolğarğa qaça. Şul çağında, Altın Urda xanın ezärlekläp, Aqsaq Timer Bolğar ciren yawlap alğan ikän, şähärne cimergän digän fiker fändä şaqtıy kiñ taralğan.
Cimerü
Bolğar cirenä bäla-qazanıñ zurrağın rus uşquynikları (yılğa yulbasarları) kiterä. İdel buylap köymälärdä yaw belän kilep, Kostroma, Ugliç, Nijniy kebek rus qalaların talap, bölgenlekkä töşerep yörüçe yulbasar uşquyniklar Sarayda ığı-zığı barğanın, üzäkneñ dilbegäne buşatqanın abaylap alalar da 1360, 1366, 1374, 1391 yıllarnı Bolğarğa, İdeldäge häm Qamadağı bütän qayber şähärlärgä yabırılalar. Xalıqnı talap, yolım alıp qına qalmıyça, köymälärgä äsirlärne dä töyilär. Rus kenäzläre dä qul quşırıp utırmıylar—Urta İdelgä 1370, 1376, 1431 yıllarnı yaw belän kilälär. Olı kenäz Vasiliy II neñ woyevodası Fedor Pestrıy, 1431 yılnı Bolğarğa zur yaw belän kilep, şähärne talap-cimerep kitä. Şunnan soñ inde Bolğar berqayçan da ternäklänep kitä almıy.
Petr I, Yekaterina II kilüläre
Äle 1722 yılnı İranğa poxod belän İdel buylap barğanda, yul uñayınnan Bolğarğa Petr I dä suğılıp uza. Ul çağında äle şähärlektä azmı-küpme isän 70 läp bina bula. Ä inde 1766 yılnı Äbi Patşa (Yekaterina II) kilgändä alar 44 kä genä qala. Arxeoloğlarnıñ tırışlığı belän bügenge köngä şähärçek urınında bezgä 70 läp borınğı bina qaldığı mäğlüm. Şularnıñ fäqät altısı, azmı-küpme elekke xälenä qaytarılıp, borınğı arxitekturabız yädkäre bularaq saqlana.
Bolğarnıñ baş mäçete sanalğan älege mäçetkä teräp salğan manaranıñ bieklege 25,5 m bulıp, ul 1841 yılnı awıp töşä. Anıñ yanında ike törbä: könçığıştağısına xannar näselennän çıqqan xatın-qıznı, tönyaqtağısına ir-atnı cirli torğan bulalar. Şunnan yıraq tügel genä—ämir sarayı; bezgä mäğlüm A. Mixaylov yazmalarında ul «tsarskiy dom» (patşa yortı) dip birelä. Uspen çirkäwe näq şunıñ urınına qorılğan.
Riwäyätlär
Xalıq telendä mondıy riwäyät bar. Aqsaq Timer şähri Bolğarnı ala da barça xalqın qırıp beterä. Ğabdulla xan üzeneñ ğailäse belän Xökem pulatına kerep biklänä. İlbasarnıñ ämere belän pulatqa büränälär öyep, ut törtälär. Xannıñ ğailäse yanıp häläk bula, fäqät güzäl xan qızı ğına, xoday quşıp; isän qala—anı pulatnıñ gömbäzendä utırğan xäldä kürälär.
Riwäyättäge Xökem pulatın bügengäçä saqlanğan Qara pulatqa yurıylar: anıñ taş diwarları yanıp qaralğan, yänäse. härxäldä, bu binanıñ Tatarstan cirendäge urta ğasırlardan qalğan iñ üzençälekle monumental' arxitektura yädkäre bularaq qimmäte zur. Anıñ yanında—Aq pulatnıñ qaldıqları: ul uzğan ğasırnıñ 60 nçı yıllarında cimerelä. Aq pulat cämäğät munçalarınıñ berse bula: urtada basseynlı zur yuınu bülmäse, poçmaqlarında—nomerlar. Üzäktän cılı kilä, balçıq häm timer torbalardan qaynar häm salqın su ağıp tora. Taw itägendä arxeoloğlar yänä ber munçanıñ—Qızıl pulat digäneneñ qaldıqların qazıp çığaralar; eçke diwarları qızılğa buyalğanğa kürä şundıy isem birälär. Anısınıñ üzäk zalında fontan atıp torğan. Bolğarda iñ äybät saqlanğan arxitektura yädkäre—Keçe manara; anıñ bieklege 15 m. A. Mixaylov 1712 yılnı anıñ yanındağı mäçetne dä bilgeläp quya; xärabäläre äle uzğan ğasırnıñ 20 nçe yıllarına çaqlı saqlana. Qazan xanlığı däwerendä älege mäçetneñ tübänge qatı xannar törbäse bularaq faydalanıla. Ğomumän, ul tirälär xannar ziratı digän isemdä yörtelä; şundağı isän qalğan Xan törbäseneñ zamanında aq häm zäñgär mozaika belän bizälgän buluı mäğlüm. Şähärlekneñ nığıtmaları tışında Keçe şähär urnaşqan; anıñ qapqasınnan qalğan xärabälär, aq taştan qorılğan binanıñ nigezenä qarap, Bolğar xakimiäteneñ cäyge rezidensiäse bulırğa tieş, digän fiker yäşäp kilä. Şähär tışında — Grek pulatı, yağni ärmän bistäsendä Qawqazdan kilgän säwdägärlär, qunaqlar öçen qorılğan çirkäw bulğan, ämma ul da inde küptän cimerelgän. Basım yasap şunısın äytergä kiräk: yuğarıda sanap kitkän yädkärlär hämmäse dä XIV yözgä, Altın Urda zamanına qarıy.
Soñğı Tarix
Xäzerge Bolğarı tarixı Bolğarlar awılınnan başlıy. Revolyutsiägä qädär Qazan gubernasınıñ Spas öyäze eçendä bulğan, sovetlar waqıtında — TASSR Kuybışev rayonında. Kuybışev susaqlağıçı tözü waqıtında Quybışev şähäre su astında qaldı. Şähär xalqı häm xakimiäte 1953–1956 yıllarında Bolğarlar awılına küçte. 1957 yılda awılğa Quybışev isemene birdelär häm ul TASSR Quybışev rayonınıñ üzäge bulıp çıqtı. 1991 yılda şähärgä Bolğar isemene birdelär. 2010 yılda şähärdä turistik üzäk tözüe başlandı.
Rayon üzägennän könçığışta Bolğar däwlät tarixi-arxitektura muzey-tıyulığı urnaşqan. X–XII ğasırlarda biredä İdel-Çulmandağı Bolğar däwläte başqalası urnaşa. Bolğar yanında mäçetlär, mawzoleylar, munçalar saqlanğan. Biredä toraq, hönärçelek, säwdä kvartalları da bulğan.
Сега (Белуно)
Сега — Италиянең Венеция төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Сега Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Фамилия Монтоя (Санта Круз де Хувентино Росас)
Географиясе
Фамилия Монтоя Мексиканың үзәк өлешендә урнашкан.
Климаты
Явым-төшем аз күләмдә, уртача 400 мм — 700, һәм күбесенчә җәй көне төшә, кыш коры.
Тарихы
Безнең эрага кадәр 800-300 елларда бу җирләрдә чупикуарио халыклары яшәгән. X һәм XI гасырлар чикләрендә корылык аркасында бу халыклар биредән күченергә мәҗбүр була. Соңрак чичимеклар килеп урнаша башлый. 1520 елларда җирлеккә испаннар керә. Чичимек кабиләләре Испания басып алучыларына кадәр төп халык булган.
1824 елның 14 октябреннән Гуанхуато штаты составында.
Палермо (Кунео)
Палермо — Италиянең Пьемонт төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Юкарычамлы (Олту)
Юкарычамлы (Yukarıçamlı) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Эрзурум иле Олту илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Палермо (Кунео)
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Ла Сардина (Ромита)
Ла Сардина — Мексиканың Гуанхуато штатында урнашкан торак пункт. муниципалитеты составына керә.
Географиясе
Ла Сардина Мексиканың үзәк өлешендә урнашкан.
Климаты
Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 16 — 22 °C.
Явым-төшем аз күләмдә, уртача 400 мм — 700, һәм күбесенчә җәй көне төшә, кыш коры.
Тарихы
Безнең эрага кадәр 800-300 елларда бу җирләрдә чупикуарио халыклары яшәгән. X һәм XI гасырлар чикләрендә корылык аркасында бу халыклар биредән күченергә мәҗбүр була. Соңрак чичимеклар килеп урнаша башлый. 1520 елларда җирлеккә испаннар керә. Чичимек кабиләләре Испания басып алучыларына кадәр төп халык булган.
1824 елның 14 октябреннән Гуанхуато штаты составында.
Забрди (Осечна)
Забрди  (Zábrdí) — Чехиянең Либерец крае районында урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Тарихы
Авыл җирләре элек тарихи төбәгенә караган.
Демография
Халык саны динамикасы:
Арко (Тренто)
Арко  — Италиянең Трентино-Альто-Адиҗе төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Арко Альп тауларында, Италия башкаласы Римнан төньякка таба урнашкан.
Чамдере (Токат)
Чамдере (Çamdere) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Токат иле Токат илчесенә караган бер авыл (köy).
Җон (авыл)
Җон (Жон) — Казакъстанның Караганды өлкәсе‎ндә урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат континенталь. Гыйнварның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. Җилләр розасында төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) җилләр өстенлек итә. Тотрыклы кар катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.
IC 3480
IC 3480 —  чикләрендә урнашкан.
Тавиры
Әлеге күк җисеме Индекс каталогының оригиналь басмасы исемлегенә керә. Шулай ук бу космик объект башка каталогларда буларак та сурәтләнә.
Текомазучитл Сур (Хенерал Элиодоро Кастильо)
Текомазучитл Сур — Мексиканың Герреро штатында урнашкан торак пункт. муниципалитеты составына керә.
Географиясе
Текомазучитл Сур Мексиканың көньяк-көнбатыш өлешендә, Мехико шәһәреннән көньяктарак урнашкан.
Климаты
Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 21,9 °C.
Явым-төшем күбесенчә җәй көне, сентябрь айларында төшә, кыш коры.
Тарихы
1849 елның 27 октябреннән Герреро штаты составында.
Палерозо (Лука)
Палерозо — Италиянең Тоскана төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Палерозо Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.