cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Някрасава (Круглянский районы)
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Огаста (Арканзас)
Тарихы
Огаста шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(5374) Hokutosei
(5374) Hokutosei — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Бабице (Хшановский повяты)
Бабице — Польшаның Кече Польша воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
(5374) Hokutosei
Тарихы
1989 елның 4 гыйнварында М. Янай, К. Ватанабэ тарафыннан Китами обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1989 AM1» саналган.
Бабице (Хшановский повяты)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Сан-Висенте-де-Кастельет
Сан-Висенте-де-Кастельет — Испаниянең Барселона провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Габди
Габди — XVII һәм XVIII гасыр әдәбиятларын тоташтыручы, Мәүла Колыйдан алган шигъри эстафетаны үзеннән соң килгән әдипләргә, иң беренче чиратта, Габдессәламгә, Утыз Имәнигә җиткерүче шагыйрь.
«Габди» — әдипнең тәхәллүсе. Аерым шигырьләрендә ул үзен «Мескен Габди» дип атый.
Шагыйрьнең тормыш юлы хакында мәгълүматлар бөтенләй юк диярлек. Шуңа күрә без аның кемлеге хакында әсәрләренә таянып кына фикер йөртәбез. Бер шигырендән аңлаганча, авторга 30 яшь тулган була. Шуңа карап аның туган елы 1679 ел дип билгеләнә. Ә үлгән елы билгеле түгел.
Әсәрләреннән Габдинең Казан белән бәйләнешле булуы аңлашыла: «Шәһрең булгай һәм Казан», «Шәһре — Казан, теле — төрки» һ. б.
Шагыйрь — үз чорының укымышлы, билгеле кешесе.
Габдинең безгә билгеле иҗат мирасы зур түгел: 60 тан артык кыска-кыска лирик шигырьләр. Жанр ягыннан алар төрле: хикмәт, робагый, мәдхия, мөнәҗәт һ. б. Бу шигырьләр «Тәгърифнамә» исеме астында бирелгәннәр.
Габди дә, нәкъ Мәүла Колый кебек, үзенең уй-кичерешләрен Ислам дине белән тыгыз бәйләнештә белдерә. Чор күренешләрен, кешеләрнең холык-фигыльләрен, эш-гамәлләрен дә ул нәкъ әнә шул тәгълиматка, дини әхлакка таянып бәяли.
Шагыйрь яшәгән чор — татар тормышының иң авыр, иң катлаулы еллары. Габди дә кыенлыкны күрә, җәбер-золымда яшәгән халыкка кызгану, теләктәшлек тойгысын белдерә, әмма сабыр итәргә, түзәргә чакыра. Шагыйрь өчен кешеләрнең үзара тату булып, килешеп яшәве мөһим.
Габди, үз элгәрләре Мөхәммәдьяр, Мәүла Колый традицияләрен дәвам итеп, кешеләрдә булырга тиешле матур әхлакый сыйфатларны, күркәм эш-гамәлләрне тасвирлауга зур урын бирә. Кешене бизи торган сыйфатларның иң изгесе — «сәхилек», ягъни юмартлык, ди ул.
Шагыйрь тәкәбберлек, масаю, хәрам мал җыю, кешене рәнҗетү, саранлык кебек күренешләрне кискен тәнкыйтьләп, аларга тыйнаклык,  әдәплелек, юмартлык кебек матур сыйфатларны каршы куя.
Чыганаклар
Абилов Ш. Ш. Поэзиябез тарихына яңа исем // Казан утлары.— 1978.— № 10.— 141—147 б.
Абилов Ш. Ш. Габди // Татар әдәбияты тарихы. Алты томда. 1 т. — Казан: Татар. кит. нәшр., 1984.— 399—404 б.
Татар поэзиясе антологиясе. 1 к. — Казан: Татар. кит. нәшр., 1992.— 188 б.
Татарская энциклопедия. В 5 т. Т. 2.— Казань: ИТЭ, 2005.— С. 7.
Осетия
Осе́тия (Ирыстон, яки Ир) — Кавказ тауларының төп сыртының ике ягында да урнашкан нигездә осетиннар яшәгән үзәк Кавказдагы өлкә. Бүгенге көндә бу өлкәнең Кавказ сыртыннан көньяктарак ятучы өлеше өлешчә танылган Көньяк Осетия Республикасы буларак, төньякта ятучы өлеше исә Россиягә керүче Төньяк Осетия — Алания буларак билгеле.
Гомум мәйданы якынча 11 900 км² тәшкил итә.
Ле-Буаль
Ле-Буаль — Франциянең Сомма департаментында урнашкан коммуна.
Делфина (Реҗо Эмилия)
Делфина — Италиянең Эмилия-Романья төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Делфина Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Церкавизна
Церкавизна — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Гафуров
Гафуров — фамилия. Гарәп теленнән кергән «Гафур» («ярлыкаучы») исеменнән ясалган.
Татарча Википедиядә әлеге фамилияне кулланып ясалган түбәндәге мәкаләләр урнаштырылган:
Липаты
Липаты (Липаты) — Киров өлкәсенең Арбаж районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
Фонтенбло (Флорида)
Фонтенбло  — Америка Кушма Штатларының Флорида штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Фонтенбло халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Негрилешть (коммуна, Бистрица-Несеуд)
Негрилешть — Румыниянең Бистрица-Несеуд жудецында урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Енидегирмен (Элбейли)
Енидегирмен (Yenideğirmen) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Килис иле Элбейли илчесенә караган бер авыл (köy).
Секедат (Бихор)
Секедат — Румыниянең Бихор жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Усман Терегулов
Биографиясе
Терегулов Усман Нигъмәтулла улы 1896 елда Уфа губернасы Бәләбәй өязе Каргалы авылында (хәзерге Башкортстан Республикасы Благовар районы Югары Каргалы авылы) туган. Касыйм татарлары ннан,Терегуловлар морза нәселеннән.
Секедат (Бихор)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Усман Терегулов
Биографиясе
1914 елда хәрби хезмәткә алына. Киев хәрби училищесын тәмамлый. 1917 елгы инкыйлабтан соң туган ягына прапорщик чинында кайта.
1918 елда Башкорт милли-азатлык хәрәкәтенә кушыла. Башкорт хөкүмәтенең Чиләбедә эшли башлавыннан алып автономиянең хәрби көчләрен оештыруда актив катнаша. Аның агасы Хәлил Терегулов Башкорт хәрби шурасының мобилизация бүлеген җитәкли. 1918 елның июнь азагында Башкорт хәрби шурасы Усман Терегуловны Башкортстан автономиясенең Тамьян-Катай кантонына җибәрелә, монда ротмистр Әмир Карамышев белән бергә Тамьян-Катай ирекле отрядын оештыру белән шөгыльләнә. 1918 елның июль башында бу 300 кешедән торган отрядның командиры итеп билгеләнә.
Себер армиясе белән кытыршылыклар барлыкка килгәч Башкорт хөкүмәте Самардагы Комуч белән бәйләнешкә керә һәм сентябрьдә Халык армиясе составында башкорт частьларын берләштергән Башкорт аерым корпусы төзелә. 1918 елның көз ахырына карый фронт Башкортстан аша үтә, ә башкорт гаскәрләре Стәрлетамак фронтын оештыра. Декабрь азагында аларга ярдәмгә Башкортстан автономиясенең көньяк кантоннардан ьыелган ирекле отрядлар, шул исәптән Терегулов җитәкчелегендәге Тамьян-Катай отрядлары җибәрелә. Усман Терегулов 1919 елның февраленә кадәр кызыл частьларга каршы хәрби сугышларда катнаша.
1919 елның февраль башында Терегуловны 2-се Башкорт укчылар дивизиясенең 6 нчы полк командиры итеп билгеләнә.
1921 елдан соң Башкортостанга кайта, кулга алына һәм бераз вакытка иректән мәхрүм ителә.
Аннары Ленинградка китә, Ленинград тимер юл транспорты инженерлары институтын тәмамлый.
1936 елның 24 октябрендә янә кулга алына һәм 8 елга иректән мәхрүм ителә. Аны НКВД-ның Ухта-Печора лагерена (хәзер Коми Республикасы территориясе), аннары Ерак Көнчыгышка Свободный каласына җибәрелә. Усман Терегулов тоткында 1943 елның 7 апрелендә Хабаровск крае (хәзерге Амур өлкәсе) Свободный шәһәрендә вафат була. 1989 елның 30 августында аклана.
Пуйя
Географиясе
Коммуна мәйданы — 15.04 км².
100-еллар
100-еллар — 100 елда башланган һәм 109 елда тәмамланган унъеллык.
Медовбрук (Алабама)
Медовбрук  — Америка Кушма Штатларының Алабама штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Медовбрук халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Соңми суешы
Соңми суешы яки Ми Лай суешы, Соңмидә масс-күләм үтереш (вьетнамча Thảm sát Sơn Mỹ) — АКШ гаскәре кылган хәрби җинаять, 1968 елның 16 мартында Көньяк Вьетнамның Куаңгай вилаяте Соңми округы Ми Лай авылында АКШ солдатлары берничә авылларның хәрби булмаган 504 кешесен үтергән, шул исәптән 173 бала, 182 хатын-кыз (алар арасында 17 йөкле), 60 карт.
АКШ солдатлары үтерү алдыннан күпчелек корбаннарны газаплаган, хатын-кызларны көчләгән.
Әлеге җинаять дөнья җәмгыятенең ачу хисен күтәргән һәм АКШ кылган Вьетнам сугышында төп символик вакыйга булып санала.
504 кешене үтерү өчен бер генә АКШ гаскәрие Уильям Келли җаваплылыкка тартылган, ләкин 3,5 еллык өй сагында булганнан соң акланган.
Тарих
Авылга кергән 100 АКШ гаскәриедән масс-күләм үтерештә 30 АКШ хәрбие актив катнашкан.
Икенче взвод Микхе-4 авылына кергәч бөтен кешеләрне үтерә башлаган. Пирс комиссиясе бенча үтерешләр максатчан бетерүгә әйләнгән.
Түре Бистәсе районы
Административ үзәк — Түре Бистәсе саласы.
Халык
Милләтләр (2010): урыслар (94,9%), татарлар (2,3%).
Административ бүленеш
Түре Бистәсе районы составына 4 авыл җирлеге керә.
Илшат Гафуров
Илшат Гафуров, Илшат Рәфкать улы Гафуров, Гафу́ров Ильшат Рафкатович (01.08.1961) – сәясәтче, хакимият-хуҗалык җитәкчесе, Казан (Идел буе) федераль университеты ректоры (2010), Татарстан ректорлар шурасы рәисе (2010), икътисад фәннәре докторы (2005), физика-математика фәннәре кандидаты, профессор (2008). Татарстанның атказанган икътисадчысы (2002), РФ хөкүмәте премиясе лауреаты (2009).
Тәрҗемәи хәле
1961 елның 1 августында Баулы эшчеләр бистәсендә (1996 елдан шәһәр) туган. Казан дәүләт университетының физика факультетын (1983), шул ук уку йортында аспирантураны (1988), «менеджмент» белгечлеге буенча Казан дәүләт финанс-икътисад институтын (1997), Әлмәт нефть институтын (2004) тәмамлаган.
Җинаять эше
2021 елның декабрендә И. Гафуров Яр Чаллыдан оешкан җинаятьчел төркем (ОҖТ) заказы буенча заказлы үтерү турындагы эш кысаларында тоткарлана. Элегрәк матбугатта ул «29нчы комплекс» оешкан җинаятьчел төркеме лидерлары белән бәйләнештә булуда гаепләнә, шуңа бәйле рәвештә, ректор вазыйфасына билгеләнер алдыннан бөтен шикләрне бетергән «куәтле тикшерү» уздым, дип белдерә. 21 декабрь кичендә Казанда сорау алганнан соң, шулай ук СКР, ФСБ һәм РФ Эчке эшләр министрлыгының уртак операциясе вакытында эш урынында һәм өендә тентүләр үткәргәннән соң, Гафуров махсус очкыч бортында Мәскәүгә озатыла, шул ук вакытта университетта ул, янәсе, «авырып киткән», дип , ректорны алмаштыру турында фаразлар «гомумән көлке» дип белдерәләр. Кайбер мәгълүматларга караганда, Гафуровны тоткарлау шуннан алда Россия Куркынычсызлык Советының Россия Президенты В. В. Путин җитәкчелегендә узган киңәшмәсенә бәйле, шуннан соң берничә югары дәрәҗәле түрә кулга алынган.
Мәскәүгә китерелгәч, Гафуров Петровка урамындагы вакытлыча тоту изоляторына урнаштырыла. 22 декабрь көнне тикшерүчеләрдән Басман район судына аны Россия Федерациясе Җинаять кодексының 105нче маддәсенең ике өлеше буенча гаепләнүче буларак кулга алу (алдан сүз куешу буенча бер төркем затлар тарафыннан үтерүгә әзерләнү) турында үтенеч керә. Матбугат мәгълүматларына караганда, сүз 1999 елның 29 августында Мәскәүдә Алабуга шәһәр Советы депутаты, Гафуровны сәяси эзәрлекләүдә гаепләгән Айдар Исрафиловны үтерү турында бара ала, ул вакытта Алабуга башлыгы булган И. Гафуров аны үтерүгә «29нчы комплекс» ОҖТ әгъзаларына заказ биргән булуы мөмкин. Казый (судья) Евгения Николаева яклаучыларның Гафуровка йорт арестын куллану турындагы үтенечнамәләрен канәгатьләндерүдән баш тарткан һәм И. Гафуровны 21 февральгә кадәр кулга алу турында карар кабул иткән.
Фәнни хезмәтләре
Гомуми физика, социаль-икътисад реформасы темасына язылган 30 лап хезмәте бар.
Форсайт (округ, Төньяк Каролина)
Территориясе
Округ мәйданы 1070 км² тәшкил итә.
(12538) 1998 OH
Тарихы
1998 елның 19 июлендә NEAT проекты тарафыннан Халеакала обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1998 OH» саналган.
HD106251
HD106251 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Чонсткув (Свентокшиж воеводалыгы)
Чонсткув  — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Сил-Яха
Сил-Яха — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Харасовая елгасының уң ярыннан 5 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 47 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Кара диңгезе елгалары бассейны Зур Ою елгасының көнбатыш чигеннән Скуратов борынына чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Печора һәм Об елгалары арасындагы, Кара диңгезенә коючы, елгалар бассейны.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Муаньи-сюр-Еколь
Муаньи-сюр-Еколь — Франциянең Эссонна департаментында урнашкан коммуна.
Олая (Португалия)
Олая  — Португалиянең Сантарен округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Әхмәтша Җиһаншин
Әхмәтша Җиһаншин (Әхмәтша Җиһанша улы Җиһаншин,, — , ) — шахталар төзүче. 1927-1939 елларда Донбасс шахталарында, 1939 елдан Чиләбе өлкәсендә, 1941 елдан «Приморскуголь» комбинатының 21 һәм 8 санлы шахталарында. Күмер чыгару, күмер шахталарын торгызу һәм төзү, хезмәт җитештерүчәнлеген күтәрүен тәэмин иткән яңа эш ысулларын кертү өчен Социалистик хезмәт каһарманы исеменә лаек булган (1948).
819 ел (б. э. к.)
819 ел (б. э к.) — Милади тәкъвим буенча безнең эрага кадәр IX гасырга кергән ел.
Барацина (Баранавицкий районы)
Барацина  (Бараціна ) — Белоруссиянең Брест өлкәсе Баранавицкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас, дәүләттә иң җылы климат шушы төбәктә. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза.
(5375) Siedentopf
(5375) Siedentopf — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1989 елның 11 гыйнварында Ф. Бёрнген тарафыннан Таутенбург обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1989 AN6» саналган.
Бабиця (Кече Польша воеводалыгы)
Бабиця — Польшаның Кече Польша воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Ле-Кардоннуа
Ле-Кардоннуа — Франциянең Сомма департаментында урнашкан коммуна.
Някрасав (Краснапольский районы)
Някрасав  (Някрасаў ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Краснапольский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Караягҗы (Акһисар)
Караягҗы (Karayağcı) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Маниса иле Акһисар илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Кюдорф
Кюдорф (Kühdorf) — Алманиянең Тюрингия җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Лелис
Лелис — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Дельи Онтани (Тревизо)
Дельи Онтани — Италиянең Венеция төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Дельи Онтани Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Габдрахман Җиһаншин
Габдрахман Җиһаншин (Габдрахман Җиһанша улы Җиһаншин,, — , ) — автоматлаштырылган идарә системалары өлкәсендә галим, техник фәннәр докторы (1991), профессор (2000), автоматлаштырылган технология комплекслары белән идарә итү системалары нең директоры (1991-1995).
Сан-Жауме-де-Фронтанья
Сан-Жауме-де-Фронтанья — Испаниянең Барселона провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Цесарка (Польша)
Цесарка  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Нырвиска
Нырвиска — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы, Ненец АО биләмәләрендә ага. Елга   Борщевый Шар елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 14 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Печора елгасы кушылдыклары бассейны Уса кушылганчы, елга бассейны — Печора.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Авлага (Яһьялы)
Авлага (Avlağa) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Кайсери иле Яһьялы илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Мерлана
Мерлана — Россия территориясеннән ага торган елга. Түбән Новгород өлкәсенең Перевоз районы биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Пьяна елгасының сул ярыннан 211 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 13 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Идел су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Сыры, Алатырь елгасы тамагына чаклы. Кече елга бассейны — Сыры, елга бассейны — Иделның өске өлеше, Куйбышев сусаклагычына чаклы (Ука елгасын кертмичә).
(12539) Chaikin
(12539) Chaikin — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
110-еллар
110-еллар — 110 елда башланган һәм 119 елда тәмамланган унъеллык.
(12539) Chaikin
Тарихы
1998 елның 16 июлендә Spacewatch тарафыннан Китт-Пик обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1998 OP2» саналган.
Луковиштья
Луковиштья — Словакиянең  округында урнашкан авыл.
Нямки
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Луковиштья
Тарихы
Авыл елда нигезләнгән.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Тычкина (Махнёво муниципаль берәмлеге)
Тычкина (Тычкина) — Свердловск өлкәсенең Махнёво муниципаль берәмлеге составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
Галимҗан Җиһаншин (1924)
Галимҗан Җиһаншин (Галимҗан Җиһанша улы Җиһаншин,, — , ) — авыл хуҗалыгы ширкәте җитәкчесе, ТАССРның атказанган мәдәният хезмәткәре (1978), Мамадыш районы «Чулпан» күмәк хуҗалыгы рәисе. ТАССР ЮШ депутаты (1955-1959).
Оливал (Орен)
Оливал  — Португалиянең Сантарен округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Негрилешть (коммуна, Вранча)
Негрилешть — Румыниянең Вранча жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Озарк (Арканзас)
Озарк  — Америка Кушма Штатларының Арканзас штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Озарк шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Пуйне
Географиясе
Коммуна мәйданы — 10.12 км².
Фор-Корнерс (Флорида)
Фор-Корнерс  — Америка Кушма Штатларының Флорида штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Фор-Корнерс халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Лелитек
Лелитек — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Чосткув (Свентокшиж воеводалыгы)
Чосткув  — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Цеслин (Лодзь воеводалыгы)
Цеслин  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Бардзёвка
Бардзёвка (Бардзёўка ) — Белоруссиянең Брест өлкәсе Камянецкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас, дәүләттә иң җылы климат шушы төбәктә. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза.
Кюльштедт
Кюльштедт (Küllstedt) — Алманиянең Тюрингия җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Енидемирҗилер (Ылгаз)
Енидемирҗилер (Yenidemirciler) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Чанкыры иле Ылгаз илчесенә караган бер авыл (köy).
Балажувка
Балажувка — Польшаның Кече Польша воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(5376) 1990 DD
(5376) 1990 DD — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1990 елның 16 февралендә С. Уэда, Х. Канэда тарафыннан Кусиро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1990 DD» саналган.
Франклин (округ, Төньяк Каролина)
Франклин — Америка Кушма Штатларының Төньяк Каролина штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Луисбург шәһәре.
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1779 елда оештырыла.
Территориясе
Округ мәйданы 1282 км² тәшкил итә.
Железнодорожный (Балашиха)
Железнодорожный (Железнодорожный) — Россия Федерациясенең Мәскәү өлкәсендә урашкан элекке шәһәр. 2015 елда Балашиха шәһәре белән берләштерелгән.
Халык саны — кеше.
Тарих
Шәһәр тибындагы бистә статусын 1938 елдан, шәһәр статусын 1952 елдан башлап йөртә. 2015 елда Балашиха белән берләштерелгән.
Халык
Милләтләр (2010): урыслар (92,5%), украиннар (2,1%), әрмәннәр (1,1%).
Няптун
Няптун (Няптун ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Киравский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Өрҗем (Санчурск районы)
Өрҗем (Уржум) — Киров өлкәсенең Санчурск районында урнашкан авыл.
Эзмә
Халык саны — 335 тирәсендә. Почта индексы — 422052.
Өрҗем (Санчурск районы)
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Эзмә
Тарих
Авыл бик борынгылардан: Казан ханлыгы чорында ук нигезләнгән. Саба җирлегендәге иң борынгы ташъязма истәлек — Эзмә авылы басуында сакланган XIV йөз кабер ташы. Ул күпләргә мәгьлүм, тексты белгечләр тарафыннан укылган, аның турында фәнни әдәбиятта да шактый язылган, — ягъни, районда яшәүчеләргә дә, галим-голәмага да яхшы таныш. Шуңа күрәдер дә, игътибардан читтә калмаган: чардуган белән әйләндереп алынган, калай түбә белән капланган һәм чардуганына гамәлдәге хәрефләр белән "Йосыфҗан бине Xөсәен. 1332" дигән язу да беркетелгән.
Секедат (Муреш)
Секедат — Румыниянең Муреш жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Өрҗем (Санчурск районы)
Халык
Халык саны динамикасы:
Эзмә
Демография
Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): татарлар.
Өрҗем (Санчурск районы)
Халык
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
Эзмә
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.6 °C.
Секедат (Муреш)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Игнац Кунош
Игнац Кунош ( маҗарча Ignác Kúnos) - татар халык авыз иҗатын туплаучы маҗар галиме, төрки телләр профессоры.
1860 елда Шамшонда яһүди гаиләдә туган. 1945 елда, совет гаскәренең Будапешт операциясе дәвамында һәлак булган.
Меридианвилл
Меридианвилл — Америка Кушма Штатларының Алабама штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Игнац Кунош
Будапешт университетының көнчыгыш бүлеген тәмамлый. Маҗарстан фәннәр академиясе һәм яһүдиләр җәмгыяте юлламасы белән Төркиядә, Фәләстыйнда, Мисырда этнография сәяхәтләрендә була. Австрия - Маҗарстанның араларын яхшыртуга өлеш кертә.
Меридианвилл
Географиясе
Меридианвилл халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Игнац Кунош
1891 елда Маҗарстан фәннәр академиясенә мөхбир-әгъза итеп сайлана.
Меридианвилл
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Игнац Кунош
1892 елда Көнчыгыш сәүдә академиясенең директоры (Маҗарстанда дәүләт мәгариф оешмасын җитәкләгән беренче яһүди була).
Урал-алтай телләренә багышланган «Keleti-Szemlé» журналы чыгара (Бернат Мункачи белән бергә).
Париж Азия җәмгыяте әгъзасы («Société asiatique de Paris»).
Төрекчәдән маҗарчага тәрҗемәләре күп.
Беренче бөтендөнья сугышында әсир төшкән төрки халыклар вәкилләре (казан һәм себер татарлары, мишәрләр, башкортлар, кумыклар, нугайлар, төрекмәннәр, кыргызлар) янында Егер (Хеб) һәм Эстерг шәһәрләрендәге концлагерьларда булып, алардан халык авыз иҗаты әсәрләре язып ала, фонографияле табага яздыра, фәнни яктан төрләргә бүлә (1915 – 1918 еллар).
1 200 бит хасил иткән кулъязма 1952 елдан соң  Маҗарстан фәннәр академиясенең Көнчыгыш коллекциясенә эләгә. Аларны бастырып чыгару белән соңрак Жужа Какук (Zsuzsa Kakuk) ханым шөгыльләнә.
3 төргәк. Кырым татарларының халык җырлары, әкиятләре.
4 төргәк. Кырым - нугай сүзләре исемлеге, шигырьләре.
Кулъязмада шулай ук кырым - караим һәм дунай татарларының әсәрләре дә бар.
И. Кунош кулъязмасында Казан татарлары турында : “көнчыгыш мәдәниятендә татарлар иң үсешкә ирешкән, акыл ''үсеше ягыннан иң алдынгы милләт. Европа күзлегеннән караганда да, халык чишмәсеннән туенучы татар әдәбияты һәм шигърияте дә югары биеклектә. Аларның тирән мәгънәле җырлары да мәңге бетмәсләр кебек. Казан татарлары эш сөючән, аралашучан. Җир эшкәртәләр, бакча үстерәләр. Аеклар, акыл белән уйлап эш йөртәләр. Куллары алтын: барлык кирәкле нәрсәне үзләре ясый''.” Мишәрләр һәм кырым татарларына да бәяләмәләр язган.
Чернояров пассажы
Тарих
Бина 1901 елда сәүдәгәр А. П. Чернояровның табышлы йорты буларак төзелгән. Ул ХІХ гасырның азагы — ХХ гасыр башы эклектик формаларында төзелгән һәм беренче катта сәүдә зонасы булган табышлы йортының үрнәге булып тора.
Икенче һәм өченче катлар үзәк баскыч келәткәле коридор планлаштыруга ия булалар; бинаның ишегалдында баш бинасы белән түбәсе ябылган кичүләр аша тоташтырылган өстәмә торак корпуслары бар. Ишегалдындагы флигель баш бинасы белән стилистик берлектә ясалган; ул, мөгаен, хуҗалар тораган урыны булып торгандыр.
Сәүдә итү үзәге сыйфатын пассаж Октәбер инкыйлабына гына башкарган, аннан соң 2—3 катларны торак өчен үзгәртеп ясаганнар.
Әлеге вакытта бинада офислар, кибетләр урнашканнар.
Кырым Автономияле Республикасы
300px|мини|уңда|Кырымда милли состав Кырым Автономияле Республикасы яки Кырым Мохтари Җөмһүрияте (Автономная Республика Крым, Автономна Республіка Крим, Qırım Muhtar Cumhuriyeti, Къырым Мухтар Джумхуриети), КАҖ (АРК, QMC, КъМДж) — Кырым ярымутравының күпчелек өлешен биләп торган автономияле республика, Украина составына керә.
Территориясе составына Акъяр шәһәр шурасына буйсынган ярымутрауның көньяк-көнчыгышы кермәгән. .
2014 елда Кырым кризисы нәтиҗәсендә 11 мартта Кырым парламенты Украинадан бәйсезлек игълан итә. 16 мартта Кырымда узган Кырым статусы турында референдум нигезендә 18 мартта Россия Федерациясе составына Кырым Җөмһүриятен кабул итү турында килешү имзалана.
Географиясе
Кырым ярымутравы географик яктан Украина көньягында урнашкан ярымутрау.
Кара һәм Азак диңгезләре тарафыннан юыла. Ярымутрау көньягында Кырым таулары урын били. Иң зур ноктасы — 1545 м биеклеге булган Роман-Кош тавы.
Материк белән Перекоп күчеше аша төньяктан тоташкан. Ярымутрау көньягында Керич, көнбатышында Тарханкут ярымутраулары урнашкан.
Тарихы
200px|thumb|right|Кырымда юнан колонияләре
2014 елның 6 мартында Кырым Югары Шурасы Кырым Республикасының Россия Федерациясе составына субъект буларак керү турында карар кабул иткән.
11 мартта Кырым хөкүмәте Автономия статусын Җөмһүрият статусына үзгәртә.
Халкы
Кырым халык саны 1969,8 мең кешене тәшкил итә (2008 ел). Иң зур шәһәрләр — Акъяр, Акмәсҗит, Керич.
2001 ел Халык санын алу нәтиҗәләренә күрә халыкның 58,3 % — руслар, 24,3 % — украиннар, 12,1 % — кырым татарлары, 1,4 % — беларуслар, 0,5 % — татарлар тәшкил итә.
Диннәр
200px|thumb|right|Хан мәчете, Бакчасарай каласы. Кырым Республикасында 50 диндәге һәм дини юнәлешләрдәге 1362 дини оешма теркәлгән. 1330дан артык дини җәмгыять оешмасы, 9 дини уку йорты эшләп килә. 690 бина дини оешмалар карамагында яки милке булып тора.
1991 елдан башлап республикада 166 дини бина корылган, шул исәптән 80 мәчет тә.
Кырымның традицион диннәре булып украиннарның, әрмәннәрнең, грекларның, болгарның һәм русларның күпчелеге тоткан православие, кырым татарларының, татарларның, төрекләрнең күпчелеге тоткан сөнни-ислам дине, яһүд дине, караимчылык, католикчылык, әрмән апостол христианлыгы тора.
Телләре
2001 елгы бөтен Украина җан исәбе алу буенча 11,4 % халыкның туган теле булып кырымтатар теле, 10,1 % халыкның украин теле, 77 % халыкның туган теле булып рус теле саналган.
Кырым АҖендә дәүләт һәм рәсми телләр дигән төшенчәләр юк. Де-факто рәсми телләр буларак күберәк украин һәм рус телләре кулланышта йөри. Кырым Конституциясенең 10нчы статьясы буенча, «Кырым Автономияле Республикасы җирендә украин теле белән бергә рус, кырымтатар һәм башка милли телләрнең дә үсеше тәэмин ителергә тиеш».
Кырым мәдәнияты
Кырымда кайчандыр яшәгән һәрбер халык аның мәдәниятында үз йөзен калдырган. Милли архитектурада «кырым юнәлеше» үскән. Кырымда, аеруча, башка территорияләрдә тыелган архитектура таралыш тапкан.
Монда борынгы грек, итальян, төрек, татар, әрмән архитектура корылмаларын күреп була. Кырым Россия составына кергәч, шулай ук, рус стиле дә тарала.
Истәлекле урыннары
thumb|Карлыгач оясы
Фән
Кырымда Украинаның эре фәнни океанографик (Акъяр, Керич), эколого-биологик (Кара-тау вулканнар массивы), тарихии-археологик, курортологик, аграр, хәрби, авиацион, медицина, шәрабчелек үзәкләр урнашкан.
Университетлар — Таврий милли университеты, С. И. Георгиевский ис. Кырым дәүләт медицина университеты, аграр, Акъяр милли техника университеты. Кырымның көньягында Украинадагы иң зур Кырым астрофизик обсерваториясе һәм аның филиалы булган Симеиз обсерваториясе урнашкан.
Икътисады
2014 елга Кырым ярымутравы Россиянең Краснодар төбәге белән тоташачак күпер төзелү планлаштырыла.
Авыл хуҗалыгының төп тармаклары: бакчачылык, йөземчелек, игенчелек һәм чәчәкләр үстерү.
Республиканың чыгым бюдҗеты — 2 млрд 460,1 млн грн, ә керем бюдҗеты — 2 млрд 491,1 млн грн.
Туризм
Кырымда икътисадның төп тармакларының берсе булып туризм тора. Биредә туризм 19 йөзнең икенче яртысында үсә башлый. Юллар, аеруча тимер юллар, төзелеше үсеш тапкач бирегә Россия Империясеннән бик күп туристлар ял итәргә килә башлый. Биредә бик күп ял сарайлары, җәйге бакчалар, йортлар корыла башлый. Аеруча зур үсешкә Кырым Ленин декретларыннан соң ирешә. Кырым Бөтенсоюз сәламәтләндерү үзәгенә әйләнә. Ә инде 1991 елдан соң туризм башка юнәлеш ала: туристлар санаторийларга караганда өстенлекне комда, диңгез ярында ял итүгә, актив ялга бирә башлый.
Кырымда бик күп ял йортлары, санаторийлар, лагерлар (мәсәлән, Артек) урнашкан. Иң популяр ял урыннары — Ялта һәм Алушта, Судак, Акъяр, Кизләү. Акъяр, төрле сугышлар күргән кала буларак, иң популяр урын булып санала.
Сәяси системасы
Кырым АРның хәкимият органнары булып, элегерәк «Кырым Автономияле Җөмһүриятенең Югары Радасы» дип аталган, Кырым Автономияле Җөмһүриятенең Югары вәкиллекле органы һәм хөкүмәт — Кырым Автономияле Җөмһүриятенең министрлар  тора. Җөмһүрияттә президент посты юк. Премьер-министр Кырым Автономияле Җөмһүриятенең Югары һәм Украина президенты тарафыннан билгеләнеп куела.
Кырым Автономияле Җөмһүрияте Конституциясе 1998 елның 21 октябрендә кабул ителеп, 1999 елның 11 гыйнварында көчкә керә.
2010 елның мартыннан Кырым Җөмһүрияте премҗер-министры булып Василий Джарты куела.
2010 елның 17 мартыннан алып Кырым Автономияле Җөмһүрияте Югары рәисе булып Владимир Константинов тора.
Административ — территорияль бүленеше
Кырым Республикасы 25 административ-территориаль бүленештән тора: авыл халкы өстенлек иткән 14 район һәм шәһәрләргә буйсынган 11 территория.
Дельио Фаралди (Империя)
Географиясе
Дельио Фаралди Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
820 ел (б. э. к.)
820 ел (б. э к.) — Милади тәкъвим буенча безнең эрага кадәр IX гасырга кергән ел.
(12540) Picander
(12540) Picander — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1998 елның 26 июлендә Эрик Эльст тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1998 OU9» саналган.
Ильяс Җиһаншин
Ильяс Җиһаншин (Ильяс Исхак улы Җиһаншин,, — , ) — дин әһеле, ислам белгече. Ислам динен кабул итүгә 1000 ел исемендәге Казан югары мөселман мәдрәсәсе ректоры (1990-еллардан), ТҖ мөселманнарының Диния нәзарәте аппараты җитәкчесе (1999-?).
Ненвиль-ле-Рош
Ненвиль-ле-Рош — Франциянең Эссонна департаментында урнашкан коммуна.
Сан-Жоан-де-Вилаторрада
Сан-Жоан-де-Вилаторрада — Испаниянең Барселона провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ле-Кен
Ле-Кен — Франциянең Сомма департаментында урнашкан коммуна.
Караягҗыһаҗылар (Юнусемре)
Караягҗыһаҗылар (Karayağcıhacılar) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Маниса иле Юнусемре илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
120-еллар
120-еллар — 120 елда башланган һәм 129 елда тәмамланган унъеллык.
Нырес
Нырес — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Сэбысь елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 71 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Печора елгасы кушылдыклары бассейны Уса кушылганчы, елга бассейны — Печора.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Ортига (Масан)
Ортига  — Португалиянең Сантарен округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Бибинур
Аяз Гыйләҗевнең «Җомга көн кич белән» әсәренә нигезләнеп татар һәм рус телләрендә төшерелгән нәфис фильм.
Зур Кормино
Зур Кормино (Большое Кормино) — Киров өлкәсенең Арбаж районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
Мокшанка
Мокшанка — Россия территориясеннән ага торган елга. Түбән Новгород өлкәсенең Бутурлино районы биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Пьяна елгасының уң ярыннан 148 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 18 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Идел су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Сыры, Алатырь елгасы тамагына чаклы. Кече елга бассейны — Сыры, елга бассейны — Иделның өске өлеше, Куйбышев сусаклагычына чаклы (Ука елгасын кертмичә).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Собол-Яха
Собол-Яха — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Байдарата борыны урнашкан. Елга озынлыгы 24 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Кара диңгезе елгалары бассейны Зур Ою елгасының көнбатыш чигеннән Скуратов борынына чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Печора һәм Об елгалары арасындагы, Кара диңгезенә коючы, елгалар бассейны.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Лелице
Лелице — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Хәлил Терегулов
Хәлил (Хәлиулла) Нигмәтулла улы Терегулов (12 март 1890 ел — 7 декабрь 1937 ел) — Башкорт милли-азатлык хәрәкәте эшлеклесе. Башкорт армиясе поручигы, Башкорт хәрби шурасының бүлек мөдире.
Биографиясе
Хәлил (Хәлиулла) Нигмәтулла улы Терегулов 1890 елның 12 мартында (башка мәглүмәттә буенча — 12 августа ) Уфа губернасы Бәләбәй өязе Каргалы авылында (хәзерге Башкортстан Республикасы Благовар районы Югары Каргалы авылы) туган. Касыйм татарлары ннан чыккан Терегуловлар морза нәселеннән.
1910 елда Казан укытучылар мәктәбен тәмамлый. 1916 елда хәрби хезмәткә алына. Хәрби мәктәп тәмамлап, прапорщик званиесе ала.
1918 елда Башкорт милли-азатлык хәрәкәтенә кушыла. Башкорт хөкүмәтенең Чиләбедә эшли башлавыннан алып автономиянең хәрби көчләрен оештыруда актив катнаша. Башкорт хәрби шурасының әгъзасы була, аның мобилизация бүлеген җитәкли. 1918 елның авгусында Башкорт хәрби шурасы комиссиясе составында Башкорт армиясе солдатларына униформа төзүдә катнаша.
1919 елда АСБР-ның Хәрби эшләр буенча комиссариатында хезмәт итә. 1920 елның мартында Дезертирлык белән көрәш буенча Башкортстан үзәк комиссиясе рәисе итеп билгеләнә, әммә авыруы аркасында хәрби хезмәтне ташларга мәҗбүр була. Туган авылына кайта, укытучы булып эшли. 1931 елда Дәүләкәнгә күчә, 2-нче санлы мәктәптә укыта.
HD106261
HD106261 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Хәлил Терегулов
Биографиясе
1937 елның 2 сентябрендә кулга алына. Шул ук елның 7 декабрендә атыла. 1956 елның 30 июнендә аклана.
HD106261
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Авлак (Бозова)
Авлак (Avlak) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Шанлыурфа иле Бозова илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Няраж
Няраж (Няраж ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Быхавский районында урнашкан авыл.
Цёсни (Згерский повяты)
Цёсни  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Няраж
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Цёсни (Згерский повяты)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Рафаил Җиһаншин
Рафаил Җиһаншин (Рафаил (Рафаел) Рәхимҗан улы Җиһаншин,, — , ) — плазма физикасы өлкәсендә галим, техник фәннәр докторы (1998), профессор (2000). «Вакууммаш» (аннары ) нең генераль директоры урынбасары (1989-?), «Алвак» ФҖБнең генераль директоры (2001-?).
Чубач (Польша)
Чубач  — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Негрилешть (коммуна, Галац)
Негрилешть — Румыниянең Галац жудецында урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
(5377) Комори
(5377) Комори — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1991 елның 17 мартында С. Отомо, О. Мурамацу тарафыннан Такане обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1991 FM» саналган.
Барздзилы
Барздзилы (Барздзілы ) — Белоруссиянең Брест өлкәсе Жабинскавский районында урнашкан авыл.
Таборы районы
Таборы районы (Таборинский район) — Свердловск өлкәсе составына керүче муниципаль район. Көнчыгыш идарә бүлгесенә керә.
Административ үзәк — Таборы саласы.
Халык
Милләтләр (2010): урыслар (97,0%).
Административ бүленеш
Таборы районы составына 3 авыл җирлеге керә.
Вилһелм Радлов
Ви́лһелм Фри́дрих Ра́длов (Friedrich Wilhelm Radloff, Василий Васильевич Радлов) – төрки телләр белгече, этнограф, тәрҗемәче, Петербург Фәннәр академиясенең хакыйкый әгъзасы. Төрки телләр белгече буларак бөтен дөньяга мәгълүм, Россиядә чагыштырма-тарихи тел белеменә нигез салган галим.
Тәрҗемәи хәле
Вилһелм Фридрих Радлов 1837 елның 5 гыйнварында Берлинда туа. Берлин университетында бик яхшы белем алып, ул бөтенләй ватаныннан китә, 1858 елда Петербургкга күчеп килә. Яшь фәлсәфә докторын Россиядә тел белеме, көнчыгышны өйрәнү кызыксындыра. 1859 елның 11 маенда ул Россиягә тугрылыкка антлар эчә һәм ватандашлыкны кабул итә. Шул көннән Вилһелм Фридрих Василий Васильевич Радлов булып китә.
Радловка Барнавылда укытучылык эшенә җибәрелә. Яшь белгеч кышын укыта, ә җәй айларында Алтай төбәге буйлап экспедицияләргә чыга: бай лингвистик материал җыя, төрки телнең җирле сөйләмен өйрәнә, археологик казу эшләре алып бара. «Образцы народной литературы тюркских племен» монографиясенең беренче өч томын яза. Шушы төпле, тирән нигезле хезмәт нәтиҗәсендә В.Радловның исеме фән дөньясында зур танылу ала.
Казан чоры
Галим тормышының Казан чоры (1871-1884) педагогик һәм административ эшчәнлек белән бәйле. Казан чорын, беренче чиратта, Казан округына кергән татар, башкорт, кыргыз мәктәпләренең инспекторы вазифасында башкарылган хезмәтләр билгели. Ул татар мәктәпләрен ачуда, укыту эшләрен уңай хәл итүдә күп эшләр башкара. Радлов тырышлыгы белән Татар укытучылар мәктәпләре 1872 елда Уфада, ә 1876 елда Казанда ачыла. В.Радлов инициативасы белән татар мәктәп-мәдрәсәләрендә рус сыйныфлары булдырыла, дөньяви фәннәр укытылган яңа татар мәктәпләре ачыла, татар хатын-кызлары өчен беренче мәктәп оештырыла.
Инспектор буларак, В.Радлов татар мәктәпләре өчен укытучылар әзерләү мәсьәләсенә зур игътибар биргән. Казан Татар укытучылар мәктәбен оештыруга үзеннән зур өлеш керткән. В.Радлов мәктәпнең уку-укыту бүлеген җитәкләгән, педагогика, дидактика, тарих фәннәрен укыткан. 1876-1917 елларда бу уку йорты барлыгы 389 укытучы әзерләп чыгарган. Алар арасында Г. Исхакый, Г. Коләхмәтов, М. Корбангалиев, Х. Ямашев һ.б. бик күп күренекле шәхесләр бар.
В.Радлов Казан университеты каршында оештырылган Археология, тарих һәм этнография җәмгыяте эшендә актив катнашкан. Галим бу җәмгыятьнең күренекле вәкиле Шиһабетдин Мәрҗанинең «Мөстәфадел-әхбар фи әхвали Казан вә Болгар» хезмәтен татар теленнән рус теленә тәрҗемә иткән һәм бу тәрҗемәне 1877 елда Казанда уздырылган IV Бөтенрусия археологик корылтаенда укыган.
Шул рәвешле, В.Радлов эшчәнлегенең казан чоры киңкырлы булуы белән үзенчәлекле. 1871-1884 елларда Казанда яшәү дәверендә галим татар мәгарифе, милли телебезне үстерү өлкәсендә күп көч куйган, Казан тюркологик телбелем мәктәбе үсеше өчен үзеннән зур өлеш керткән.
Петербург чоры
Радловның тормышы һәм эшчәнлегендәге Петербург чоры (1884-1918) Азия халыкларының әдәбияты һәм тарихы буенча академик итеп сайланудан башлана. Бу чорда Радловның фәнни хезмәтләре тематик төрлелеге һәм уңышлылыгы, нәтиҗәлелеге белән аерылып тора. Моңа аның Алтай һәм Казандагы эшчәнлеге зур, мөһим тәэсир ясый.
Моны да карагыз
<ul></ul>