cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Тонгул
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Седлиска
Седлиска (Седліска ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Воранавский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Лангенлойс
Лангенлойс — Австриянең Түбән Австрия федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Пәнаһ Хөсәенов
Пәнаһ Чодар улы Хөсәенов (Pənah Çodar oğlu Hüseynov; 1957 елның 28 октябре, Гарагашлы, Сабирабад районы, Азәрбайҗан ССР, ССРБ) — Азәрбайҗан дәүләт һәм сәяси эшлеклесе, Дәүләт секретаре һәм Азәрбайҗан премьер-министры (1993 елда).
Лангенлойс
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Пәнаһ Хөсәенов
Тормыш юлы
Пәнаһ Хөсәенов 1957 елның 28 октябрендә Азәрбайҗан ССРның Сабирабад районы Гарагашлы авылында колхозчы гаиләсендә туган.
1980 елда Азәрбайҗан дәүләт университетының тарих факультетын, соңрак Азәрбайҗан ССР фәннәр академиясенең фәлсәфә һәм хокук институты аспирантурасын тәмамлый.
Сабирабад районы колхозара төзелеш идарәсендә эшче, аннары туган якны өйрәнү музееның фәнни хезмәткәре, Азәрбайҗан фәннәр академиясенең фәлсәфә һәм хокук институтының фәнни хезмәткәре булып эшли.
1992 елның маеннан — Азәрбайҗан Республикасы Дәүләт секретаре. 1993 елда Азәрбайҗан премьер-министры вазыйфасын башкара.
Отставкадан соң оппозиция лидерларының берсе була. Азәрбайҗанның халык фронтын гамәлгә куючыларның берсе, Азәрбайҗан халык фронтының башкарма комитеты рәисе.
2003 елда Азәрбайҗанда президент сайлауларыннан соң, 15-16 октябрьдә Бакыда тәртипсезлекләрне оештыруда гаепләнеп кулга алына. 2004 елның октябрендә дүрт елга һәм алты айга ирегеннән мәхрүм ителгән. 2005 елның мартында амнистия нәтиҗәсендә азат ителә.
2010 елда Бакыдан сайланырга тели, әмма парламентка уза алмый. 2015 елда янә 63 нче Сабирабад беренче округы буенча сайланырга тели, тик Эльчин Гулиев җиңү яулый.
Каенлык (Актаныш районы)
Каенлык — Татарстан Республикасының Актаныш районындагы авыл.
Конколевице (Великопольское воеводалыгы)
Конколевице  — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Каенлык (Актаныш районы)
Халык саны — 16 тирәсендә. Почта индексы — 423763.
Конколевице (Великопольское воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Каенлык (Актаныш районы)
Тарих
1932 елда "Каенлык" колхозы оеша. Авыл халкы бердәм диярлек колхозга керә. Беренче рәисе итеп Шәрип Әхмәтшәехов сайлана. Әмма, аны кулак малае дип, төрмәгә утырталар. Аны Богадыдан Әхмәтҗан Янов алмаштыра. Соңрак, авылны Сталин исемендәге колхозга берләштергәнче, "Каенлык"та рәис булып Гыйлаҗетдин Фәрхетдинов эшли. Оста оештыручы иде дип искә алалар аны. Колхоз да алдынгылар рәтенә чыга. Авылда шундый әйтем дә йөргән: "Ашлык уңса - Гыйлаҗдан, уңмаса - Ходайдан..." Галиәхмәт абзый киңәшләре дә ярап куя, ул һәрвакыт үтемле сүзләре, тәкъдимнәре белән булышып торган. Колхоз оешуының беренче елларында ук иегенчелек буенча зур уңышларга ирешәләр. Ул елларда бригадир булып Хәбибҗан Шәрипов эшли. Алдынгы колхозчылар: Шаһгали Мәзнәвиев, Гафифә Фәсхетдинова, Гыйльмеҗиһан Фәрхетдиноваларны да авылдашлары бик зур хөрмәт белән искә ала.
Каенлыкның озын гомерле кешеләре
Шаһгали Мәзнәвиев
Күп балалы әниләр
Мәдәния Галиәхмәтова, Нәсимә Латыйпова, Рәкыя Муллаярова, Миңнеямал Закирова, Хөмәйрә Гыйлаҗетдинова, Миңнеямал Муллагалиева, Гөлнәфидә Төхбәтуллина һ.б
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.7 °C.
(3578) Carestia
(3578) Carestia — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1977 елның 11 февралендә биредә эшләүче галимнәр тарафыннан Сан-Хуан обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1977 CC» саналган.
Рё
Рё — Франциянең Кальвадос департаментында урнашкан коммуна.
Алинә Сидеева
Сидеева Алинә Фәрит кызы - татар артисты.
1987 елның 19 ноябрендә Казан шәһәрендә туган.
Казан дәүләт мәдәният һәм сәнгать университетын тәмамлаган.
Уйнаган рольләре
Мәдинә – «Җилкәннәр», И. Бикбулатова.
Кария – «Көмеш чыршы» А. Гадел.
Клод – «Саран», Ж.-Б. Мольер.
Айсылу – «Былтыр кызы», Эсфир.
Даша – «Светофория». Б. Хайбуллин. Р. Фатыйхов.
Мияулитта - "Ак тычкан" Ф.Галиев
Медсестра - "Өч аршын җир" А.Гыйләҗев
Болтик (Коннектикут)
Болтик  — Америка Кушма Штатларының Коннектикут штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Болтик халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Батмас
Батмас — Алатыр елгасы кушылдыгы. Түбән Новгород өлкәсенең Починки районы, Зур Болдино районы биләмәләрендә ага. Елга  Алатыр елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 19 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Идел бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Сыры, елга бассейны — (Югары) Идел Куйбышев сусаклагычына кадәр (Ука бассейныннан тыш).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Камне (Айдовщина)
Камне  — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Грынчарово
Грынчарово — Болгариянең Силистра өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Людовице
Людовице — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Доннелли (Миннесота)
Доннелли  — Америка Кушма Штатларының Миннесота штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Доннелли шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Витенешть (Телеорман)
Витенешть — Румыниянең Телеорман жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Злобино
Злобино (Злобино, Злобино) — Чуашстанның Алатыр районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429812. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97203840003. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2100200001200.
Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2131.
Халык
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 85 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча милли составы : руслар (91%), мордва 4%), чуашлар (5%).
Казоти (Кремона)
Географиясе
Казоти Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
(4362) Карлайл
(4362) Карлайл — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1978 елның 1 августында биредә эшләүче галимнәр тарафыннан Перт обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1978 PR4» саналган.
Газиосманпаша (Җаник)
Газиосманпаша (Gaziosmanpaşa) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Самсун иле Җаник илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Башкортстан (Аскын районы)
Башкортстан — Башкортстанның Аскын районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 452887, — 80204816003.
Атюлово
Атюлово (Пӹнгельмычаш, Атюлово) — Мари Илнең Таулы Мари районында урнашкан авыл.
Халык
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (100%),.
Ваничи
Ваничи (Ваничи) — Киров өлкәсенең Советск районында урнашкан авыл.
Халык
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (9%), руслар (91%).
Мароль (Марна)
Мароль — Франциянең Марна департаментында урнашкан коммуна.
Верне (ай кратеры)
Верне - Ай өслегенә кече күк объекты бәрелү нәтиҗәсендә барлыкка килгән, диаметры якынча 1,5 км булган кратер.
Атамасы
Кратерга атама Латин исеме хөрмәтенә бирелә.
Тарихы
Кратер Халыкара Астрономия Берлеге (International Astronomical Union (IAU)) тарафыннан 1976 елда раслана.
Тышкы сылтамалар
Verne (crater) Verne (lunar crater)
HD215304
HD215304 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Лангенрор
Лангенрор — Австриянең Түбән Австрия федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
HD215304
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Лангенрор
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
(18466) 1995 SU37
(18466) 1995 SU37 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1995 елның 24 сентябрендә Spacewatch тарафыннан Китт-Пик обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1995 SU37» саналган.
Селевичы
Селевичы (Селевічы ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Астравецкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Витине (Польша)
Витине  — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Наюжа
Наюжа — Франциянең Көнчыгыш Пиреней департаментында урнашкан коммуна.
Камне (Бохинь)
Камне  — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Вашингтон (Коннектикут)
Вашингтон  — Америка Кушма Штатларының Коннектикут штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
.ru
.ru — Россиянең югары дәрәҗәле милли домены. Популярлык буенча бу — алтынчы югары дәрәҗәле милли домен. Россиядә генә түгел, БДБ илләрендә дә кулланыла.
Домен 1994 елның апрелендә кертелгән.
Өзъюрт (Тушба)
Өзъюрт (Özyurt) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Ван иле Тушба илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Витиоара-де-Сус
Витиоара-де-Сус — Румыниянең Прахова жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Давидово (Силистра өлкәсе)
Давидово  — Болгариянең Силистра өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Конколево (гмина Граново)
Конколево  — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Ревье
Ревье — Франциянең Кальвадос департаментында урнашкан коммуна.
Кече Кызыл (авыл)
Кече Кызыл (Малая Кызылова) — Чиләбе өлкәсенең Касли районы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
NGC 383
NGC 383 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Кече Кызыл (авыл)
Халык
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: башкортлар (96%).
NGC 383
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Камил Бәйрәмов
' Бәйрәмов Камил Мөхәммәтгали улы''' - татар артисты.
1942 елның 15 мартында Әтнә районы Кече Әтнә авылында туган.
Мәктәптән соң техникумга укырга керә. 2009 елдан Әтнә халык театрында уйный башлый.
2013 елдан Г.Тукай исемендәге Әтнә дәүләт драма театрында артист.
Уйнаган рольләре
Сәлахетдин - Т.Миннуллин “Мулла”;
(18467) Nagatatsu
(18467) Nagatatsu — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1995 елның 22 сентябрендә К. Эндатэ, К. Ватанабэ тарафыннан Китами обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1995 SX52» саналган.
Бутырлейка
Бутырлейка — Нуя елгасы кушылдыгы. Мордовиянең Чамзинка районы биләмәләрендә ага. Елга озынлыгы 15 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Идел бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Сыры, елга бассейны — (Югары) Идел Куйбышев сусаклагычына кадәр (Ука бассейныннан тыш).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
(2858) Карлоспортер
(2858) Карлоспортер — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1975 елның 1 декабрендә К. Торрес, S. Barros тарафыннан Cerro El Roble обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1975 XB» саналган.
Коюнкыртык (Күре)
Коюнкыртык (Koyunkırtık) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Кастамону иле Күре илчесенә караган бер авыл (köy).
Горно-Таежное
Горно-Таежное (Горно-Таежное) — Диңгез буе краеның Уссурийск шәһәр округында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат муссонлы. Кыш коры һәм суык, көннәре аяз. Яз озак бара, салкынча һәм температура тирбәлеше күзәтелә. Җәй исә җылы, явым-төшемле. Көз чагыштырмача җылы, коры һәм аяз. Җәй көне Тын океаннан җылы җил иссә, кышын төньяктан салкын җилләр исә.
Халык
Халык саны динамикасы:
Ваймихль
Ваймихль — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Казоти (Павия)
Казоти — Италиянең Ломбардия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казоти Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Брод-Брук (Коннектикут)
Брод-Брук  — Америка Кушма Штатларының Коннектикут штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Витово
Витово — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Брод-Брук (Коннектикут)
Географиясе
Брод-Брук халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Витово
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Вернер (ай кратеры)
Вернер - Ай өслегенә кече күк объекты бәрелү нәтиҗәсендә барлыкка килгән, диаметры якынча 70,6 км булган кратер.
Атамасы
Кратерга атама Иоганн Вернер (1468–1522) хөрмәтенә бирелә.
Тарихы
Кратер Халыкара Астрономия Берлеге (International Astronomical Union (IAU)) тарафыннан 1935 елда раслана.
Селиванавцы
Селиванавцы (Селіванаўцы ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Гродзенский районында урнашкан авыл.
Вернон (Коннектикут)
Вернон  — Америка Кушма Штатларының Коннектикут штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Үчтәпә (Җәлилабад)
Үчтәпә  (Üçtəpə ) — Әзербайҗанның Җәлилабад районына караган авыл.
Вернон (Коннектикут)
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Марсанжи (Марна)
Марсанжи — Франциянең Марна департаментында урнашкан коммуна.
Лангенцерсдорф
Лангенцерсдорф — Австриянең Түбән Австрия федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Газиосманпаша (Каратай)
Газиосманпаша (Gaziosmanpaşa) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Конья иле Каратай илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Доран (Миннесота)
Доран  — Америка Кушма Штатларының Миннесота штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Доран шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Конколево (гмина Гродзиск-Велькопольский)
Конколево  — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Нефьяш
Нефьяш — Франциянең Көнчыгыш Пиреней департаментында урнашкан коммуна.
Атюловский
Атюловский (Пекеттӧрем, Атюловский) — Мари Илнең Таулы Мари районында урнашкан авыл.
Омар
Омар — Россия территориясеннән ага торган елга. Татарстанның Мамадыш районы биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Куйбышев (Чулман култыгы) сусаклагычының уң ярыннан 131 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 40 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Түбән Идел су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Чулман тамагынан Кама Тамагы бистәсенә чаклы Куйбышев сусаклагычының Чулман участогы, Шишмә һәм Идел елгаларын кертмичә. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Идел, Куйбышев сусаклагычы башыннан Каспий диңгезенә койганчы.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Лютобуж
Лютобуж — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Михайловка (Аскын районы)
Михайловка — Башкортстанның Аскын районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 452887, — 80204816005.
(1769) Carlostorres
(1769) Carlostorres — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1966 елның 25 августында Z. Pereyra тарафыннан Кордова обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1966 QP» саналган.
Витомирешть
Витомирешть — Румыниянең Олт жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Симәй
Симәй (Семей, Semeı, Семипалатинск) — Казакъстанның көнчыгышында урнашкан шәһәр. 2022 елның 8 июненнән ― яңа оештырылган Абай өлкәсенең административ үзәге.
Тарих
Шәһәр статусын 1782 елдан башлап йөртә.
Вежня
Вежня — Нуя елгасы кушылдыгы. Мордовиянең Әтәш районы биләмәләрендә ага. Елга озынлыгы 15 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Идел бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Сыры, елга бассейны — (Югары) Идел Куйбышев сусаклагычына кадәр (Ука бассейныннан тыш).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
(18468) 1995 UE8
(18468) 1995 UE8 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1995 елның 27 октябрендә Т. Кобаяси тарафыннан Оидзуми обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1995 UE8» саналган.
Дичево (Болгария)
Дичево  — Болгариянең Силистра өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Өзъюрт (Полатлы)
Өзъюрт (Özyurt) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Анкара иле Полатлы илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Витувка (Подлясье воеводалыгы)
Витувка  — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Иркутск дәүләт медицина университеты
Иркутск дәүләт медицина университеты — Россия Федерациясе Сәламәтлек саклау министрлыгының «Иркутск дәүләт медицина университеты» югары һөнәри белем бирү федераль дәүләт бюджет мәгариф учреждениесе.
Тарихы
Иркутск дәүләт медицина университеты Себер көнчыгышында һәм Россиядә югары медицина белеме бирүчеиң борынгы югары уку йортларыннан. 1919 елның 26 августында Иркутск (Көнчыгыш Себер) университетының физика-математика факультетында медицина бүлеге ачыла. 1920 елның 20 гыйнварында медицина бүлеге мөстәкыйль укыту-административ берәмлеккә - Иркутск университетының медицина факультетына бүленә. Күп кенә хәлләр аркасында, гадәттәгечә, университетның нигезләү датасы — 1919 елның 27 октябре була.
Оештыручылар иске рус зыялылары, асылда, Казан медицина мәктәбенең элитасы. Оештыручылар арасында профессор Н. Д. Бушмакин — иң зур анатомияче — ул университет ректоры һәм Хабаровск медицина институтының беренче ректоры, профессор Н. Т. Шевяков — биолог, профессор Н. Т.Синакевич — беренче кул хирургы, профессор В. А. Донской, профессорлар А. Д. Сперанский, Н. Н. Топорков, профессорлар М. С. һәм А. С. Малиновских һәм башкалар була. 1921 ел башында нибары 15 профессор була.
1929 елда илдә югары белем бирүне тамырдан үзгәртеп кору эшләре башлана. Югары уку йортлары Наркомпрос системасыннан тармак наркоматларына күчерелә. Бу вакытка медицина факультетында да мөстәкыйль берәмлеккә әверелдерүнең эчке зарурлыгы туа. Шул сәбәпле 1930 елның язында Иркутск университетының медицина факультеты мөстәкыйль институтка күчә һәм сәламәтлек саклау халык комиссариаты карамагына күчә.
1930 елда институт каршында ул чорда 5 ел эшләгән һәм 1935 елда 44 белгечлек табибларының беренче чыгарылышы булган санитария-гигиена факультеты ачыла. Янә бу факультет 1939 елда ачыла. 1930 елда эш факультеты ачыла, 1931 елда — урта медицина белеме булган һәм укуын производстводан аерылмыйча дәвам итәргә теләүчеләр өчен кичке факультет ачыла. Бу факультет шулай ук 1935 елга кадәр эшли. 1936 елда институтка медицина һәм биология фәннәре кандидаты гыйльми дәрәҗәсенә диссертацияләр яклау хокукы бирелә.
1952 елда ИГМИДА стоматология факультеты ачыла. Ул Иркутск стоматология институтыннан оештырылган, аны оештыруда һәм эшчәнлегендә медицина институты күп еллар дәвамында актив катнашкан. 1982 елда Педиатрия факультеты ачыла.
1992 елда Иркутск дәүләт медицина институты РФ Дәүләт комитетының югары белем бирү буенча уку йортларын аттестацияләү буенча дәүләт инспекциясе тарафыннан үткәрелгән белгечләр әзерләүнең сыйфатын бәяләү буенча Дәүләт аттестациясен уза. Медицина белеме буенча укыту-методик берләшмәсе бәяләмәсе буенча вузда белем бирүнең университет принцибы гамәлгә ашырыла. Шулай итеп, сыйфатларның һәм характеристикаларның бөтен комплексы медицина институтының (1995 елның маенда) яңа сыйфатлы халәткә — медицина университетына күчүе мөмкин була.
1994 елдан башлап ул «Себер медицина журналы» («Иркутск медицина журналы»), «Йогышлы патология журналы» һәм «Себер балалары сәламәтлеге», 2008 елдан «Шәфкать туташлары эше альманахы» журналларын чыгара. 1996 елда университетта югары уку йортына кадәрге әзерлек факультеты ачыла, ул 2008 елдан башлап югары уку йортына кадәрге әзерлек үзәге дип үзгәртелә, 1997 елда — белгечләрнең квалификациясен күтәрү һәм һөнәри яңадан әзерләү факультеты, 2004 елда — «сәламәтлек саклауда менеджмент, медицина хокукы, медицина биохимиясе» факультеты, «шәфкать туташы эше», «Медицина биохимиясе» белгечлекләре буенча әйдәп баручы уку оештырыла, шулай ук дипломнан соң — медицина хокукы буенча уку әзерлек этабында бара.
Вертрегт (ай кратеры)
Вертрегт - Ай өслегенә кече күк объекты бәрелү нәтиҗәсендә барлыкка килгән, диаметры якынча 172,8 км булган кратер.
Атамасы
Кратерга атама Марин Вертрегт (1897–1973) хөрмәтенә бирелә.
Тарихы
Кратер Халыкара Астрономия Берлеге (International Astronomical Union (IAU)) тарафыннан 1979 елда раслана.
Селивонки
Селивонки (Селівонкі ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Дварэцкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
HD215327
HD215327 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Селенур
Селенур (Селенур) — Киров өлкәсенең Өрҗем районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (80%), руслар (20%).
.uk
.uk — Бөекбританиянең югары дәрәҗәле милли домены.
Иваньково-Ленино
Почта индексы — 429803. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97203830001. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2100200001300.
Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2131.
Халык
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 12 кешенең яшәве мәгълүм.
Камне (Шентруперт)
Камне  — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Репантиньи (Кальвадос)
Репантиньи — Франциянең Кальвадос департаментында урнашкан коммуна.
Николае Тимофти
Николае Тимофти, Николае Василий улы Тимофти, Nicolae Timofti (1948 елның 22 декабре, Молдаван ССР, Флорешты районы, Чутулешты) — Молдова сәясәтчесе, дәүләт эшлеклесе. Молдова магистратурасы югары шурасы рәисе (2010, март — 2012, май). 2012 — 2016 елларда Молдованың парламент сайлаган президенты. Югары класслы.
Тәрҗемәи хәле
1948 елның 22 декабрендә Молдаван ССР, Флорешты районы Чутулешты авылында туган. «Хокук белгече» белгечлеге буенча Кишенәүдә Молдова дәүләт университетының (Universitatea de Stat din Moldova) юридик факультетын тәмамлаган (1972). 1972-1974 елларда хәрби хезмәттә булган, өлкән лейтенант.
Президент сайлаулар
2012 елның 16 мартында Молдова парламенты 62 тавыш белән Молдова президенты итеп сайлый.
Гаиләсе
Хатыны Маргарита, «китапханәче» белгечлеге буенча Молдова дәүләт университетын тәмамлаган, Молдова парламенты секретариатының хокукый бүлегендә эшли. Балалары: Улы Алексей (1979), юрист, АКШта яши. Улы Николай (1983), юрист, журналист. Улы Штефан (1991), спортчы.
NGC 384
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
.us
.us — АКШның югары дәрәҗәле милли домены.
Вайсдорф
Вайсдорф — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Галимҗан Баруди
Галимҗан Баруди (Галимҗан Мөхәммәтҗан улы Галиев; 17 февраль 1857, Кече Кавыл, Казан өязе, Казан губернасы, Россия империясе – 6 декабрь 1921, Мәскәү, РСФСР) – күренекле дин галиме, мәшһүр җәмәгать эшлеклесе, педагог.
Вайсдорф
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Галимҗан Баруди
Тәрҗемәи хәле
Галимҗан Мөхәммәтҗан улы Баруди (Галиев) 1857 елның 17 февралендә Казан өязенең Кече Кавал авылында сәүдәгәр Мөхәммәтҗан Галиев гаиләсендә туа. Өч елдан гаилә Казанга күчеп килә.
1862 елда Галимҗанны Казанда мәдрәсәгә укырга бирәләр. 1875 елда ул укуын дәвам итәргә Бохарага китә.
1882 елда Г.Баруди, Казанга кайткач, дүртенче мәхәллә мәчетенә икенче мулла итеп билгеләнә. Кыска гына вакыт эчендә ул танылып өлгерә. Тиздән мөселманнарның Диния идарәсе аны имам итеп билгели һәм ул мәдрәсә ачарга рөхсәт ала.
1905 елга кадәр Г.Баруди үзен тулысынча педагогик эшчәнлеккә багышлый. Ул дәреслекләр яза һәм бастырып чыгара, Мөхәммәдия мәдрәсәсендә укыта, аның биналарын киңәйтү һәм төзекләндерү белән шөгыльләнә, уку-укыту программасын яңарта һәм камилләштерә. Бу елларда мәдрәсә безнең төбәктә җәдитчә белем бирүче иң эре үзәкләрнең берсенә әверел
1906 елда Казанда Г.Баруди мөхәррирлегендә «Әд-дин вәл-әдәб» («Дин вә әхлак») журналы чыга башлый. 1908 елда журналны чыгару хакимият тарафыннан тыела. Шул ук елда Г.Барудины панисламизмда гаепләп ике елга Вологда губернасына сөргенгә җибәрәләр. Сөргеннән кайткач, ул журналны чыгаруны 1917 елга кадәр дәвам итә.
Г.Баруди Россия мөселманнарының сәяси тормышында да актив катнаша. Ул 1906 елның гыйнвар һәм август айларында узган Россия мөселманнарының 2нче һәм 3нче съездлары эшендә катнаша. “Иттифак әл-мөслимин” мөселман фиркасе Үзәк комитетының әгъзасы итеп сайлана.
1917 елның 1-2 маенда Мәскәүдә I Бөтенроссия мөселман корылтае уза. Күпчелек тавыш белән Россия мөселманнарының Үзәк диния нәзарәте мөфтие итеп Галимҗан Баруди сайлана.
Г.Баруди 1921 елның 6 декабрендә Мәскәүдә 1921-1922 еллар ачлыгыннан интегүчеләргә ярдәм комитеты утырышына барган җиреннән вафат була.
Панчаджанья
Панчаджанья Һинд мифологиясендә "Дхарам-юдха" (хаклык өчен изге сугыш) булган Кауравалар һәм Пандавалар арасында Курукшетрада Махабхарата Сугышы башында (бу узурпатор Патша Дхритараштраның йөз уллары, (аларның иң олысы Дурьодхана булган) һәм шуларга Кришна үзе ярдәм иткән биш Пандавалар (кузеннары) арасында сугыш) өреп уйнатылган "Шанкха" (кабырчык).
Лангенштайн (Югары Австрия)
Лангенштайн  — Австриянең Югары Австрия федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Тараз
Тараз (Taraz, Тараз, Тараз) — Казакъстанның Җамбыл өлкәсендә урнашкан шәһәр.
Лангенштайн (Югары Австрия)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Тараз
Тарих
Шәһәр статусын Урта гасырлардан башлап йөртә.
Панчаджанья
Панчаджанья Ходай Кришна тарафыннан өреп уйнатылганда сугыш хаклы Пандавалар тарафыннан җиңгәнне аңлаткан. Панчанджанья ул "удгош" дөньяның кешеләре тарафыннан ишетелгән дөреслек тавышы. Панчаджанья Бхагавад-гитаның беренче бүлегенең 15 текстында искә алынган. Панчаджанья, бөек кабырчык шуның корабында Шрикришна Сандипаниның улын коткарыр өчен барган навигатор Панчджанадан истәлек бүләге булган.
Кришна аның трансценденталь кабырчыкка өреп уйнаганда, шәйтаннарның хатыннары балаларын төшерә һәм ярым-Ходайларның хатыннары барлык уңайлыклар белән алкышлана. Шул рәвешле, Кришна кабырчыгының тавышы бөтен дөнья буйлап вибрация һәм циркуляция өчен кулланыла.
Вальмики Рамьяна буенча, Пурушоттама (Вишну) Панчаджана исемле Данаваны Вишвакарма төзегән Чакраван тавында үтергән һәм Панчаджанья дип аталган кабырчыкны аннан алган. Харивамса буенча, Вишнуның аватары, Кришнаның чукмар Каумодаки, диск-сыман корал Сударшана Чакра һәм Падма (лотос чәчәге) белән бер атрибуты булып тора. Кабырчык Курукшетра Сугышында кулланылган булган. Панчаджанья яки Шанкхасур Прабхаса океанының иң тирән урыннарында колоссаль кабырчык кабыгында яшәгән шәйтан булган яки кабырчык формасындагы шәйтан булган. Ул Шри Кришнаның, Балараманың, Судаманың һәм Уддхаваның гурусы булган Сандипаниның улын урлаган һәм кабырчыкта төрмәдә тоткан. Укуларын бетергәч, Кришна, Баларама һәм Уддхава укытучылары артыннан барып ул нинди яраткан дакшина (бүләк) алырга белер өчен артыннан барганнар. Сандипани бүләк итеп улының кайтаруын сораган. Кришна урлау турында белгәч, ярсуланган һәм Сандипаниның улын коткару өчен диңгезгә чумган. Кришна Шанкхасурны уңышлы үтергән һәм кабырчыкны үзенә алган. Ул соңрак гурусы Сандипани янына барган һәм ул аңа бу кабырчыкны Панчджанья дип атаган. Кришна бу кабырчыкны өреп уйнаткач бу аның киләсе дошманының үлемен игълан итә. Бөек Махабхарата сугышы Ходай Кришна Панчаджанья кабырчыгына өргәч башланган.
Нигездә, иң беренче Ходай Шри Хари Вишну дүрт куллы дип әйтелә һәм аның бер кулында Панчаданья кабырчыгы, бу кабырчыкның шулай ук җирдәге Ходай Кришнага Вайкунтха-дхамадан күчерелмәсе ясалган.
Идентификация
Панчаджанья Кабырчыгы Turbinella pyrum L.-ның кабырчыгы, аның биш бөрмәсе бар. Бу бик сирәк очрый торган төр.
(3294) Карлвесли
Тарихы
1960 елның 24 сентябрендә К. Й. ван Хоутен, И. ван Хаутен-Груневельд,Том Герельс тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «6563 P-L» саналган.
Казоти (Пистоя)
Казоти — Италиянең Тоскана төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казоти Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Конколево (Лещинский повяты)
Конколево  — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Фирдания Хәйруллина
Хәйруллина Фирдания Шәрипҗан кызы - театр артисты.
1953 елның 15 маенда Олы Әтнә авылында дөньяга килгән.
1970 елда Казандагы ГПТУ-42гә тегүчелек буенча укырга керә, соңрак 8 нче номерлы фабрикада тегүче булып эшли.
Озак еллар Әтнә үзәк район хастаханәсендә санитарка булып эшли.
2013 елдан Г.Тукай исемендәге Әтнә дәүләт драма театрында артист.
Башкарган рольләре
Бәллүр - “Киек каз юлы”
Х.Вахит “Ике килен килендәш”
Гувернантка - К.Тинчурин "Американ"
Селишча (Вишневски авыл советы)
Селишча  (Селішча ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Смаргонский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Иркутск милли тикшеренү техник университеты
Иркутск милли тикшеренү техник университеты — Иркутскта урнашкан югары уку йорты. 1930 елда нигез салына.
2010 елда ИРНИТУ университетларны үстерү программаларын икенче конкурс нигезендә сайлап алу буенча җиңүче була, аларга карата «милли тикшеренү университеты» категориясе билгеләнә.
Тарихы
Иркутскида һөнәри-техник белем бирүнең чишмә башы 1745 елда навигация һәм геодезия мәктәбе ачылу белән бәйле, 1789 елда Баш халык училищесы-югары дәрәҗәдәге уку йортына кушыла. Биредә гомуми белем бирү дисциплиналарына, архитектура, геометрия, механика һәм физика укытканнар.
1805 елда төп халык училищесы ул вакытта Иркутскида ачылган ир-атлар гимназиясенә керә.
Әмма классик белем бирү төбәкнең техник юнәлештәге белгечләргә булган ихтыяҗын канәгатьләндермәгән. Шуңа Күрә Иркутскида 1866 елда технология укыткан реаль прогимназия ачылган. Гимназиягә алтын промышленниклар, шәраб заводлары хуҗалары, шулай ук шәһәр кешеләре финанс ярдәме күрсәткән. Соңыннан гимназия техник училище (1874), техник училище сәнәгать училищесы (1890) итеп үзгәртелә.
SETI
Җирдән читтәге акыл эзләү (SETI) — галимнәрнең Җирдән читтәге тереклекне эзләү буенча фәнни проектлары өчен җыелма термин. Мәсәлән, башка дөньялардан йолдызара элемтәнең билгеләре булган электромагнетик нурланышны мониторлау.
Иркутск милли тикшеренү техник университеты
Тарихы
Училищеда 1888 елда укучылар белән практик дәресләр өчен пар двигателе, суүткәргеч, электр һәм заманча станоклар булган механик остаханәләр ачыла. Гимназия һәм сәнәгать училищесының ахыргы максаты-югары гомуми белем дәрәҗәсе булган техник дисциплиналар буенча белгечләр әзерләү белән шөгыльләнә.
SETI
Галәмдә акыллы тормышны эзләү өчен зур чакырулар бар, идентификация һәм интерпретацияне дә кертеп. Төрле SETI проектлары прогресста, кайберләре тикшеренүчеләрнең иртә игъланнары артык «эйфорик» булуда тәнкыйтьләнә.
Иркутск милли тикшеренү техник университеты
Тарихы
1893 елда тагын бер махсус урта уку йорты ачыла — Иркутск тау училищесы, аның төп бурычы - тау заводы эше, бигрәк тә алтын сәнәгате өчен штейгер-җайланмалар әзерләү торган. Уку дәвамлылыгы 4 елга билгеләнгән.
SETI
Потенциаль феноменнның фәнни тикшеренүе радио уйлап чыгарудан соң 1900-енче еллар башында башланган. Халыкара күп фәнни сорауларга җаваплар бирергә тырышу 1980-енче еллардан бирле барган. 2015 елда Стивен Һокинг һәм рус миллиардеры Юрий Милнер яхшы финансланганнан эшләп карауны игълан иткәннәр, ул Ерып узу инициативасы дип аталаган, ул Җирдән читтәге тереклекне эзләү өчен тырышып карауларны киңәйтү өчен булган.
Иркутск милли тикшеренү техник университеты
Тарихы
1918 елда училище урта тау техникасына, 1920 елда — Иркутск политехника техникумына үзгәртелә. Әмма тиздән техникум Иркутск Политехник институты итеп үзгәртеп корыла.
Авыр икътисади хәлгә бәйле рәвештә, илдә вакытлыча барлык уку йортлары җирле бюджет карамагына күчә. 1923 елның августында край әһәмиятендәге Көнчыгыш-Себер политехникумы итеп үзгәртелә.
SETI
Иң элек эш
1924 елның 21—23 августында Марс Җиргә моннан бирле элек иң якын каршы урын алган. АКШ-да «Милли Радио Тынычлыгы Көне» игълан ителгән, 21—23 августта, лек чор булган, шул вакытта барлык радиолар сәгать саен биш минутка тынып калган. АКШ-ның Хәрби Флоты Обсерваториясендә радио алгыч дирижабльдә җир өстеннән күтәрелгән һәм 8— арасындагы дулкын озынлыгына көйләнгән, бу Амхерст Колледж һәм Чарльз Фрәнсис Җенкинс эшләгән «радио-камера» кулланып эшләнгән.
Иркутск милли тикшеренү техник университеты
Тарихы
Соңыннан политехникум Иркутскида Себер тау институтын ачу өчен нигез була.
SETI
Иң элек эш
Программа Дэвид Пэк Тодд тарафыннан алып барылган, аңа Хәрби флот операцияләре адмиралы Эдвард Уолтер Эберле хәрби хезмәттәшлек күрсәткән, шул ук вакытта АКШ армиясенең баш криптографы Уильям Ф. Фридман нинди дә булса потенциаль Марсиан юлламаларын тәрҗемә итәргә билгеләнгән булган.
Иркутск милли тикшеренү техник университеты
Тарихы
1929 елның мартында Иркутск Себер алтын чыгару сәнәгате үзәгенә әверелә, бирегә Мәскәүдән "Союззолото" акционерлык җәмгыяте идарәсе күчерелә, монда алтын һәм платина буенча фәнни-техник үзәк төзелә. Шәһәрнең Ленин ур., 3 адресы буенча урнашкан иң яхшы биналарының берсендә Тау институты урнашкан. Аның беренче директоры итеп Союззолото идарәсенең геологик тикшерү бүлеге мөдире С.В. Сергеев, укыту һәм фәнни эшләр буенча урынбасары — профессор Г. В. Ключанский билгеләнә.
Бер үк вакытта эшче факультеты (рабфак) ачыла. Ул югары уку йортына кадәр белем бирә һәм ул елларда аның әһәмияте бик зур була. Моннан тыш, Себер һәм Ерак Көнчыгыш предприятиеләре җитәкчеләре өчен институтта квалификацияне күтәрү курслары рәвешендә тизләтелгән әзерлек оештырыла.
SETI
Иң элек эш
1959 елда Филип Моррисон һәм Җузеппе Коккони беренче мәртәбә микродулкын нурланышы спектрында эзләү мөмкинчелеген күрсәткәннәр, һәм ешлыкларны һәм беренчел максатлар тупланмасын тәкъдим иткәннәр.
Иркутск милли тикшеренү техник университеты
Тарихы
1960 елның 19 мартыннан тау-металлургия институты Политехника институты дип атала башлый. Бу исем вузның күппрофильле булуын, аның илнең, бигрәк тә Көнчыгыш Себер төбәгенең үсүче икътисады белән бәйләнешен чагылдыра. Бер үк вакытта Ангарск, Братск, Шелехов, Братская ГЭС, нефть химиясенең сәнәгать комплекслары һәм башка объектлар төзелә. Шуңа бәйле рәвештә халык хуҗалыгының күп тармаклары өчен белгечләргә ихтыяҗ туа.
SETI
Иң элек эш
1960 елда Корнелл университеты астрономы Фрәңк Дрэйк беренче хәзерге заман Фрәңк Л. Баумның фэнтэзи китапларындагы Принцесса Озма хөрмәтенә «Озма Проекты» дип аталган SETI тәҗрибәсен үткәргән. Дрэйк Грин Бэнк, Көнбатыш Вирджиниядәге диаметрлы радиотелескопын кулланган, моны ул Тау Сети һәм Эпсилон Эридани янындагы  маркеры ешлыгын тикшерү өчен кулланган, бу радиоспетрның өлкәсе су тудыргыч һәм гидроксил радикалы спектр сызыкларына охшашлыгы өчен «су тишеге» дип аталган. Маркер ешлыгы тирәсендәге диапазон сканланган булган, бу бер каналлы  диапазонлы алгыч белән эшләнгән булган. Ул үзен кызыксындыра торган бернәрсә дә тапмаган.
Советлар Берлегендә галимнәр SETI-да 1960-нчы елларда зур кызыксыну алганнар һәм бөтеньяклы антеннаны кулланып көчле радио сигналларны тотарга өмет итеп берникадәр эзләнүләр алып барганнар. Совет астрономы Иосиф Шкловский бу өлкәдә пионер булган китапны язган, ул «Галәм, Тормыш, Акыл» (1962) дип аталган, бу Америка астрономы Карл Саган тарафыннан киңәйтелеп «Галәмдә Акыллы Тормыш» (1966) бест-селлеры буларак чыккан.
1955 елның мартында Scientific American-ның басмасында Җон Д. Краус галәмне табигый радио сигналларны сканирлау өчен параболик рефлектор белән җиһазланган яссы тәлинкә радио телескопын кулланырга була дигән фикерне тасвирлаган. Ике ел эчендә аның концепциясе Оһайо Дәүләт Университеты корылмасында хупланган булган. Милли Фән Фондыннан гранты белән, төзелеш Оһайо, Делавэрда башланган. Бу Оһайо Дәүләт Университеты Радио Обсерваториясе «Зур Колак» дип аталган. Соңрак, анда беренче дәвам итүче SETI программасы башланган, ул Оһайо Дәүләт Университеты SETI программасы дип аталган.
1971 елда, NASA Дрэйкны, Хьюлетт-Паккард Коропорацисеннән Бернард М. Оливьены керткән SETI программасын башлаган. Нәтиҗә рапорты «Проект Циклоп» дип билгеле булган Җирдә урнашкан ле радио телескоп массивын төзүне тәкъдим иткән. Моның бәясе доллар булырга тиеш булган. Циклоплар төзелмәгән булган, әмма рапорт аннан соң булган SETI эшенең нигезен формалаган.
Оһайо Дәүләт SETI программасы данны 1977 елның 15 августында яулаган, ул вакытта Җерри Эһман, проектның волонтеры телескоп тарафыннан гаҗәп калдыручы көчле сигналга шаһид булган. Ул басылган кәгазьдә күрсәтмәне әйләндереп сызган да «Уау!» дип язган. «Уау!» сигналы кайчан булса да тотылган ясалма, җирдән читтәге тереклекнең радио сигналның чыганагы булып танылган, ләкин ул берничә өстәмә эзләүләрдә яңадан детектланмаган.
Сентинел, META, һәм BETA
1980 елда Карл Саган, Брюс С. Мюррей һәм Луис Фридман, өлешчә SETI өйрәнүләре өчен АКШ Планета Җәмгыятенә нигез салганнар. 1980-нче еллар башында Һарвард Университеты физигы Пол Һоровиц яңа адым ясаган һәм SETI тапшырулары эзләү өчен максат белән спектр анализаторы конструкциясен тәкъдим иткән. Традицион «өстәл өсте» анализаторлары аның эше өчен әз файдасы булган, чөнки алар ешлыкларның шаблоннарын аналог фильтрлары банкларын кулланып эшләгәннәр һәм шулай итеп алар ала торган каналларның микъдарында чикләнгән булган. Шулай да, хәзерге заман интеграцияләнгән челтәр санлы сигнал эшкәртү технологияләре автокорреляцион алгычлар төзү өчен һәм шактый күбрәк канал тикшерү өчен кулланылган. Бу эш 1981 елда «Чемодан SETI» дип аталган портатив спектр анализаторына китергән, аның сыйдырышлыгы тасма канал булган. 1982 елга кадәр сузылган тестлардан соң, «Чемодан SETI»-сы 1983 елда кулланылышка Һарвард, Массачусеттста Оук Ридж Обсерваториясендә Һарвард/Смитсон радио телескопы белән кулланылышка кертелгән. Бу «Сентинел» дип аталган һәм 1985 елга кадәр дәвам иткән.
Хәтта күкне тиз дәрәҗәдә эзләү өчен җитмәгән, шуңа күрә «Чемодан SETI»-сының дәвамы булып 1985 елда Мегаканал Җидән Читтә Тикшеренү өчен «META» проекты булган. МЕТА спектр анализаторының канал булган  канал чишелеше булган. META спектр анализаторының мөһим хасияте булып аның җирнеке һәм җирнеке булмаган сигналларны аеру өчен ешлыкның Допплер күчешен куллануы булган. Проект Һоровиц тарафыннан Планетар Җәмгыять ярдәме белән җитәкләнгән һәм өлешчә фильмнар ясаучы Стивен Спилберг тарафыннан финансланган. Икенче шундый эшләп карау, META II, Аргентинада 1990 елда башланган булган, ул көньяк күкне тикшергән. META II һаман эштә, 1996 ел камилләштерүеннән соң.
МЕТА-ның дәвамы «BETA» дип аталган, бу «Billion-channel Extraterrestrial Assay» (Миллиард Канал Җирдән Читтә Тикшеренүе) кыскартылмасы булган һәм ул күзәтүне 1995 елның 30 октябренда башлаган. «BETA» эшкәртү мөмкинчелегенең йөрәге тиз Фурье рәвешүзгәртүе двигателеннән торган һәрберсе  222 комплекс Фурье рәвешүзгәртүе эшли алган һәм лы сигнал эшкәртүе тактасы белән гомуми максатлы шәхси санак бәлән җиһазланган булган. Бу BETA-га каналына чишелеш белән  канал алырга мөмкинчелек биргән. Ул микродулкын спектры аша тан алып ка кадәр сигез сикерештә сканирланган, һәрбер сикереш ике секунд эчендә булган. BETA эзләнүенең мөһим мөмкинчелеге булып кандидат сигналларның тиз һәм автоматик яңадан күзәтүе, моңа күкне янәшә торган ике нур белән күзәтү белән ирешелгән, берсе бераз көнчыгышка таба, икенче бераз көнбатышка таба. Уңышлы кандидат сигналы беренче чиратта көнчыгыш нурны узган, һәм аннан соң Җирнең әйләнү тизлеге белән көнбатыш нурны узган. Өченче алгыч офыкны ачыктан-ачык җирнеке чыгышлы вето сигналларны күзәткән. 1999 елның 23 мартында анда Сентинел, МЕТА һәм BETA булган лы радиотелескоп көчле җилләр тарафыннан аударылган һәм җитди зыян күргән. Бу BETA проектны операцияне туктатырга мәҗбүр иткән.