cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Заманәлиф
Өстәмә диакритик хәрефләр
Язганда á, é, ó, ú акцент билгесе төшерергә мөмкин, һәм a, e, o, u язарга (рус телендә ё хәреф белән кебек).
Фактик рәвештә Заманалиф-2 латин клавиатурасында сыя, ә Заманалиф-1 бик киңәйтелгән, ләкин барлык алынма авазларын тасвирлый һәм аны дөрес транскрипция бирү өчен кулланып була.
Кагыйдәләр
Киләсе дифтонглар Замалифта һаман түбәндәгечә күчерелә:
Шукшеньга
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Сподний Боч
Сподний Боч — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Плимптонвилл (Пенсильвания)
Плимптонвилл  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Плимптонвилл халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Вокон (Айова)
Вокон  — Америка Кушма Штатларының Айова штатында урнашкан шәһәр.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Шанфромье
Шанфромье (Champfromier) — Франциянең Эн департаментына караган коммуна, Бельгард-сюр-Вальсерин кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 32,40 км².
Ланкоб
Ланкоб — Франциядә урнашкан коммуна, Атлантик Пиренейлар департаментында урнашкан.
Сен-Семфорьян (Сарта)
Сен-Семфорьян — Франциянең Сарта департаментында урнашкан коммуна.
Стара Юньча
Стара Юньча — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Дөбәй
Дөбәй (دبيّ‎‎ дөбәйй) — Берләшкән Гарәп Әмирлекләрендә иң зур шәһәр. Дөбәй әмирлегенең мәркәзе.
Халык исәбе — 2 262 000 кеше (2008). Диңгез култыгы (Хур-Дөбәй) белән ике өлешкә бүленгән.
Шәһәрдә ике диңгез порты, ике халыкара аэропорт (Дөбәй һәм әл-Мактум), берничә автобус станциясе, метрополитен бар.
Kosmologik qızıl taypılma
Kosmologik qızıl taypılma - bar yıraq çığanaqlarnıñ (galaktikalar, kvazarlar) küzätelä torğan nurlanışı yışlıqlarınıñ töşüe.
Bu küreneş çığanaqlarnıñ Galaktikabızdan dinamik yıraqlaşuı belän añlatıla, ber-bersennän yıraqlaşuı Metagalaktikanıñ kinäyüenä kürsätä.
Açılış
1912-1914 yıllarda Vesto Slayfer galaktikalar qızıl taypılmasın aça.
Боржес-дель-Камп
Боржес-дель-Камп — Испаниянең Таррагана провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Kosmologik qızıl taypılma
Açılış
1929 yılda Erwin Habbl yıraq galaktikalar öçen küreneşne aça.
Kosmologik qızıl taypılma Ğomumi Çağıştırmalılıq teoriäse buyınça fäza kinäyüe belän bäyle, Doppler effektı belän butamağız.
Сервен (Ду)
Сервен — Франциянең Ду департаментында урнашкан коммуна.
Рыжычы
Рыжычы (Рыжычы ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Талачинский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Габдулла Тукай һәйкәле (Түбән Кама, 1992)
Габдулла Тукай һәйкәле — Татарстанның Түбән Кама шәһәрендә 1992 елда куелган һәйкәл. Авторы — Бакый Идрис улы Урманче (1897 — 1990). Башта (1979 елда) әлеге һәйкәл Яңа Кырлайда куелган булган. Автор - сынчы рөхсәте белән, 1986 елның 24 октябрендә Яңа Кырлайдан Түбән Камага күчерелгән.
Тарих
Габдулла Тукайның 100 еллыгын бәйрәм иткәндә (1986), Бакый Урманче эшен — музей алдына куелган бетон Тукай һәйкәлен металлдан койдырып, читкә утыртып куялар. Иске (беренче) һәйкәлне мәктәп артына күчерәләр. Һәйкәл хуҗасыз, кадерсез ята. Техник фәннәр докторы, ТР ФА мөхбир әгъзасы, ТР атказанган химигы Азат Зыятдинов (1939 — 2017), һәйкәлнең авторын күндереп, һәйкәлне Түбән Камага алып кайтып лаеклырак урынга урнаштыруны максат итә. Автор кадерсез яткан һәйкәлне алып китүгә карышмый. Тукай һәйкәлен Түбән Камага күчерү тиз һәм профессиональ башкарыла. Түбән Кама шәһәр башкарма комитеты әрҗәсенә ком салынган, һәйкәлне төреп куярлык япкычы булган «КамАЗ» машинасы бирә. Арча районы хакимиятеннән Вәгыйз Минһаҗев һәйкәлне күтәреп машинага кую өчен кран сөйләшеп куя. Арча ПМКсы кранчысы Мансур Мөхәммәдьяров (Кышкар авылыннан) четерекле эшне (һәйкәлне, ватмыйча, күтәреп машинага куюны) зур осталык белән башкарып чыга. Шоферлар Ирек Зәйнуллин, Әсхәт Гәрәев һәйкәлне зур саклык белән Түбән Камага алып кайтып җиткерәләр.
1992 елда һәйкәл мәшһүр табиб Гамир Гариф улы Исмәгыйлев ярдәме белән Түбән Каманың хәзерге киң профильле үзәк район хастаханәсе (элекке 3нче хастаханә, медсанчасть) каршындагы бакчага (Актүбә урамы, 9) урнаштырыла. Һәр елны Габдулла Тукай туган көнне — 26 апрельдә әлеге һәйкәл каршында үзәк район хастаханәсе коллективы һәм Түбән Кама медицина көллияте укучылары катнашында «Шигърият бәйрәме» уздырыла.
Экинтепе (Хизан)
Экинтепе (Ekintepe) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Битлис иле Хизан илчесенә караган бер авыл (köy).
Гродзиск (Венгровский повяты)
Гродзиск  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Габела Нуова (Мачерата)
Географиясе
Габела Нуова Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Валконови-Гурне
Валконови-Гурне — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
КИВ-ретинит
1.    Билгеләре
•     Алгы увеит һәм витреит.
•     Урта яки кырыйдагы перифериядә урнашкан зур булмаган  тигессез соргылт-ак яки саргылт чыганаклар (рәс. 14.33б). Чыганаклар әкренләп зурая яки үзгәрешсез кала ала.
2.    Дәвалауны антиретровируслы препаратлар белән үткәрәләр, ләкин  ацикловир яки ганцикловир белән түгел. Фараз уңай.
Вебстер (Флорида)
Вебстер  — Америка Кушма Штатларының Флорида штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Вебстер шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сподний Брник
Сподний Брник — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Оброчная
Оброчная (Оброчная) — Коми Республикасының Луза буе районында урнашкан авыл.
Климат
Оброчная климаты уртача-континенталь. Кыш озын, салкын, ә җәй кыска, гадәттә җылы, яисә салкынча. Биредә кырау җәен дә күзәтелә. Җәй көне циклоннар активлыгы сүлпәнәя, көзен исә киресенчә, үсә, шуңа күрә дә явым-төшем күләме арта. Көз белән яз салкын.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: комилар (87%), руслар (13%).
Вила-Кова-ду-Ковелу
Вила-Кова-ду-Ковелу — Португалиянең Визеу округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Бата (коммуна)
Бата — Румыниянең Арад жудецында урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Юя
Юя — Россия территориясеннән ага торган елга. Омск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Оша елгасының кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 15 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Иртеш елгасы кушылдыклары бассейны Ишем кушылганчы, елга бассейны — Иртеш.
Ласечники
Ласечники — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Бот (Испания)
Бот — Испаниянең Таррагана провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Валконови-Дольне
Валконови-Дольне — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Веэликсе (Мулги)
Веэликсе (Veelikse) — Эстониянең Вильяндимаа өязендә урнашкан авыл.
Этамп (округ)
Этамп — Франциядәге округ (Arrondissement). Эсон департаментына карый.
Географиясе
Мәйданы — 876 км². Округ 6 кантоннан тора, алар үз чиратында 79 коммунага бүленгән.
Плимут-Митинг (Пенсильвания)
Географиясе
Плимут-Митинг халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(4457) Ван Гог
(4457) Ван Гог  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1989 елның 3 сентябрендә Эрик Эльст тарафыннан Верхний Прованс обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1989 RU» саналган.
Сподний Веловлек
Сподний Веловлек — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Стара Яня
Стара Яня — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Вила-Лонга
Вила-Лонга — Португалиянең Визеу округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
NGC 7676
NGC 7676 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда   тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Гродзиск (Минский повяты)
Гродзиск  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Серне-л'Еглиз
Серне-л'Еглиз — Франциянең Ду департаментында урнашкан коммуна.
Шомокша
Шомокша (Шемокса) — Россия территориясеннән ага торган елга. Архангельск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Онега елгасының сул ярыннан 125 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 84 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Онега елгасы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Онега.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Плопи (Клуж)
Плопи — Румыниянең Клуж жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Волга (Айова)
Волга  — Америка Кушма Штатларының Айова штатында урнашкан шәһәр.
Плопи (Клуж)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Волга (Айова)
Тарихы
Волга шәһәре  елда нигезләнгән.
Банн (Төньяк Каролина)
Банн  — Америка Кушма Штатларының Төньяк Каролина штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Волга (Айова)
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Банн (Төньяк Каролина)
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Исһаклы (Бафра)
Исһаклы (İshaklı) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Самсун иле Бафра илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Сент-Еньян (Сарта)
Сент-Еньян — Франциянең Сарта департаментында урнашкан коммуна.
Вевагитчка (Флорида)
Вевагитчка  — Америка Кушма Штатларының Флорида штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Вевагитчка шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Лашев (Лодзь воеводалыгы)
Лашев  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Шампиньоль (Кот-д’Ор)
Шампиньоль (Champignolles) — Франциянең Кот-д’Ор департаментына караган коммуна, Арне-ле-Дюк кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 6.34 км².
Рыжэньки
Рыжэньки (Рыжэнькі ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Шумилинский районында урнашкан авыл.
Батер (коммуна)
Батер — Румыниянең Бихор жудецында урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Варшувек
Варшувек — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Вила-Майор (Сан-Педру-ду-Сул)
Вила-Майор  — Португалиянең Визеу округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Веэликсе (Саарде)
Веэликсе (Veelikse) — Эстониянең Пярнумаа өязендә урнашкан авыл.
Сподний Габрник
Сподний Габрник — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Юрманга (Леденга кушылдыгы)
Юрманга — Россия территориясеннән ага торган елга. Вологда өлкәсе, Арxангил өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Леденга елгасының уң ярыннан 43 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 21 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны бүᴫгеында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — елганың башыннан алып Төньяк Двина Вычерга елгасына койганчыга чаклы, Юг һәм Сухона елгаларын кертмичә (инештән Көбән гидротөененә чаклы). Кече елга бассейны — Сухона, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Габеле
Габеле — Италиянең Калабрия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Габеле Апеннин ярымутравының көньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан көньяк-көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Кандыз
Кандыз — Россия территориясеннән ага торган елга. Татарстан, Ырынбур өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга Ык елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 65 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Чулман кушылдыклары бассейны Агыйдел кушылганчы, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Эври (округ)
Эври — Франциядәге округ (Arrondissement). Эсон департаментына карый.
(1673) ван Хаутен
(1673) ван Хаутен  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1937 елның 11 октябрендә Карл Райнмут тарафыннан Хайдельберг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1937 TH» саналган.
Ботарель
Ботарель — Испаниянең Таррагана провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Серр-ле-Сапен
Серр-ле-Сапен — Франциянең Ду департаментында урнашкан коммуна.
Поконо-Вудленд-Лейкс (Пенсильвания)
Поконо-Вудленд-Лейкс  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Яңа Чат
Яңа Чат — Пермь краеның Барда районында урнашкан авыл. Төнгүк авыл җирлегенә карый.
Поконо-Вудленд-Лейкс (Пенсильвания)
Географиясе
Поконо-Вудленд-Лейкс халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Яңа Чат
Барда авылы үзәгеннән якынча 18 км көньяктарак урнашкан.
Поконо-Вудленд-Лейкс (Пенсильвания)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Яңа Чат
Халык
Халык саны динамикасы:
Климат
Климаты — уртача континенталь. Кыш суык һәм буранлы, кар катламы берәр метрдан артып китә ала. Явым-төшем күләменең күпчелек өлеше июнь-август айларына туры килә.
Волкотт (Айова)
Волкотт  — Америка Кушма Штатларының Айова штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Волкотт шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Вила-Нова-да-Раинья (Тондела)
Вила-Нова-да-Раинья  — Португалиянең Визеу округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Гродзиск (Седлецкий повяты)
Гродзиск  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Батош (коммуна)
Батош — Румыниянең Муреш жудецында урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Сподний Гай-при-Прагерскем
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Старбенино
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Экинхисар (Сандыклы)
Экинхисар (Ekinhisar) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Афйонкарахисар иле Сандыклы илчесенә караган бер авыл (köy).
Васнюв
Васнюв — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Лашев-Жондови
Лашев-Жондови — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
NGC 7677
Тарихы
Әлеге галактика елда   тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Фёдор Сергеев
Федор Андрей улы Сергеев, «иптәш Артём» (Федор Анреевич Сергеев,, Глебово, Фатеж өязе, Курск губернасы, Рәсәй империясе — , Серпухов тирәсендә) — Рәсәй инкыйлабчысы, Совет фирка эшлеклесе.
Керәстиян гаиләсендә туган. Екатеринослав шәһәрендә реаль укуханәне тәмамлаган, Мәскәү югары техника укуханәсндә укыган, укудан чыгарылган. 1901 дән РСДЭФ әгъзасы. 1905 тән Харковь бәлшәвикләр комитетының рәисе. РСДЭФның V җыенында катнашкан. 1909 да Себергә (Иркутск губернасы) гомерлеккә сөрелә, Австралиягә качып китә. 1917 дә Рәсәйгә кайта. РСДЭ(б)Фның Донецк өлкә комитетының рәисе. РСДЭ(б)Фның VI җыены делегаты, Үзәк Комитетына сайланган. Харковь Шурасы һәм -ы рәисе. БҮБК әгъзасы. 1918 дә Украина рәисе (гыйнвар-март, сентябрь-ноябрь). Тимер юл һәлакәтендә һәлак булган.
Веһенди
Веһенди (Vehendi) — Эстониянең Тартумаа өязендә урнашкан авыл.
Софроний Мочалов
Софроний Григорьевич Мочалов (1922 елның 19 декабре, Суихино - 2000 елның 23 ноябре, Йошкар-Ола) - Мари Республикасының сәламәтлек саклау хезмәткәре, җәмәгать эшлеклесе. Мари АССР сәламәтлек саклау министры (1968-1983). РСФСРның мактаулы табибы (1970). Бөек Ватан сугышы катнашучысы. 1943 елдан башлап КПСС (б) әгъзасы.
Биография
Ул 1922 елның 19 декабрендә Суихино авылында, хәзерге Мари Эльнең Горномария районында, куылган крестьян гаиләсендә туган. Ул балачагын Уралда үткәргән, чөнки анда әтисе сөргенгә җибәрелгән. 1940 елда ул Мари АССРның Юрино медицина училищесын тәмамлый.
1942 елның 6 февралендә Кызыл Армиягә алына. 1943 елның мартыннан Бөек Ватан сугышында катнаша: Волхов, Брянск, Воронеж, 1-нче Украина фронтларында, атлы гаскәрнең хәрби ярдәмчесе, аннары артиллерия батальоннарында медицина хезмәте лейтенантыннан алып майорына кадәр сугыша. Ике тапкыр яралана. 1945 елның 29 октябрендә ул Кызыл Армия сафларыннан азат ителде.
Демобилизациядән соң ул үзенең кечкенә Ватанына кайта, анда Мари АССРның Горномария районының Елас санитария һәм эпидемиология станциясе башлыгы булып эшли башлый. 1946 елда ул район сәламәтлек саклау бүлеге җитәкчесе итеп билгеләнә. 1960-нчы елда Казан дәүләт медицина институтын тәмамлый. 1960-1964 елларда ул Елас үзәк район хастаханәсенең баш табибы вазифасын үти.
1964 елдан Мари АССР Сәламәтлек саклау министрлыгында түбәндәге вазифаларны били: 1964-1968 елларда - министр урынбасары, 1968-1983 елларда - министр.
Ул иҗтимагый чараларда актив катнаша, VIII-X чакырылышларда Мари автономияле Совет Социалистик Республикасының Югары Советы депутаты итеп сайлана.
2000 елның 23 ноябрендә үлә. Аны Йошкар-Ола шәһәренең Туруновское зиратына җирлиләр.
Искәрмәләр
<references group="" responsive="1">
Объячево
Объячево (Объячево) — Коми Республикасының Луза буе районында урнашкан авыл.
Климат
Объячево климаты уртача-континенталь. Кыш озын, салкын, ә җәй кыска, гадәттә җылы, яисә салкынча. Биредә кырау җәен дә күзәтелә. Җәй көне циклоннар активлыгы сүлпәнәя, көзен исә киресенчә, үсә, шуңа күрә дә явым-төшем күләме арта. Көз белән яз салкын.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: комилар (54%), руслар (42%).
Веки-Вочи (Флорида)
Веки-Вочи  — Америка Кушма Штатларының Флорида штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Веки-Вочи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сент-Жамм-сюр-Сарт
Сент-Жамм-сюр-Сарт — Франциянең Сарта департаментында урнашкан коммуна.
Рыленки
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Ядкан
Ядкан — Россия территориясеннән ага торган елга. Омск өлкәсе, Новосибирск өлкәсе, Төмән өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Чека елгасының кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 13 км.
İohann Gutenberg
İohann Gensfleiş tsur Laden tsum Gutenberg (almança Johannes Gensfleisch zur Laden zum Gutenberg, 1397-1468, Maynts) - Almaniä zärkäne häm uylap tabuçı, berençe kitap basuçı.
Ядкан
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Иртеш елгасы кушылдыклары бассейны Ишем кушылганчы, елга бассейны — Иртеш.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Плопи (Мехединць)
Плопи — Румыниянең Мехединць жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
İohann Gutenberg
Tärcemäi xäle
Gutenberg bürger ğailäsendä Maynts şähärendä tuğan.
1434-1444 yılda Strasburg şähärendä zärkän ostası bulıp eşlägän, asıltaşlarnı şomartqan häm közgelärne yasağan.
1440 yılda Gutenberg kitap basu ısulın uylap tapqan.
1450 yılda Mayntsta İohann Fust belän kontraktnı imzalağan häm kitapnı basu öçen 800 gulden kreditnı alğan.
1456 yılğa qädär 5 törle şriftnı qoyğan. Eliy Donat latin grammatikası, Mazarini Täwräte bastırıla.
1455 yılda Gutenberg kreditnı Fustka qaytara almağan häm mäxkämä qararı buyınça anıñ näşriäte Fust yanına küçkän.
1460 yılda Komrad Gumeri yärdämendä "Katolikon" kitabın bastırğan.
1468 yılda kitap basuçı ülgän.
Ädäbiät
Törkem:Уйлап табучылар
Лаонтан
Лаонтан — Франциядә урнашкан коммуна, Атлантик Пиренейлар департаментында урнашкан.
Исһаклы (Шаркөй)
Исһаклы (İshaklı) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Текирдаг иле Шаркөй илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Баннер-Элк (Төньяк Каролина)
Баннер-Элк  — Америка Кушма Штатларының Төньяк Каролина штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Юрманга (Топшма кушылдыгы)
Юрманга — Россия территориясеннән ага торган елга. Вологда өлкәсе, Арxангил өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Толшма елгасының уң ярыннан 39 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 14 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны бүᴫгеында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — елганың башыннан алып Төньяк Двина Вычерга елгасына койганчыга чаклы, Юг һәм Сухона елгаларын кертмичә (инештән Көбән гидротөененә чаклы). Кече елга бассейны — Сухона, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Сподний Гастерай
Сподний Гастерай — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Сессе (Ду)
Сессе — Франциянең Ду департаментында урнашкан коммуна.
Шондома
Шондома — Россия территориясеннән ага торган елга. Архангельск өлкәсе, Вологда өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Моша елгасының сул ярыннан 8 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 21 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Онега елгасы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Онега.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Шаньер (Шаранта)
Шаньер — Франциянең Шаранта департаментында урнашкан коммуна.
Брафим
Брафим — Испаниянең Таррагана провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Вила-Нова-де-Пайва (район)
Вила-Нова-де-Пайва  — Португалиянең Визеу округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Гродзиск (Соколовский повяты)
Гродзиск  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Палезо (округ)
Палезо — Франциядәге округ (Arrondissement). Эсон департаментына карый.
Географиясе
Мәйданы — 459 км². Округ 19 кантоннан тора, алар үз чиратында 65 коммунага бүленгән.
Старе Гроново
Старе Гроново — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Воллингфорд (Айова)
Воллингфорд  — Америка Кушма Штатларының Айова штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Воллингфорд шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Веиа
Веиа (Veia) — Эстониянең Йыгевамаа өязендә урнашкан авыл.
Сподний Долич
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Габелета (Витербо)
Габелета — Италиянең Лацио төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Габелета Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Үзәк Апеннин тауларыннан көнбатышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Вила-Нова-де-Соту-дэл-Рей
Вила-Нова-де-Соту-дэл-Рей — Португалиянең Визеу округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Вежбе (Свентокшиж воеводалыгы)
Вежбе  — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Бахна (коммуна)
Бахна — Румыниянең Нямц жудецында урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Поконо-Маунтен-Лейк (Пенсильвания)
Поконо-Маунтен-Лейк  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Велике Маями
Велике Маями — Америка Кушма Штатларының Флорида штатында урнашкан шәһәр.
Поконо-Маунтен-Лейк (Пенсильвания)
Географиясе
Поконо-Маунтен-Лейк халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Велике Маями
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Лащин (Лодзь воеводалыгы)
Лащин  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(2203) Ван Рийн
(2203) Ван Рийн  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1935 елның 28 сентябрендә Х. ван Гент тарафыннан Йоханнесбург обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1935 SQ1» саналган.
Рыли
Рыли (Рылі ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Расонский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Гөлнар Гарифуллина
Гарифуллина Гөлнар Фәрит кызы – “Татмедиа” АҖ филиалы Татар-информ мәгълүмат агентлыгының татар редакциясе һәм “Интертат” электрон газетасы хәбәрчесе. «Бәллүр каләм ― 2022» бәйгесенең «Һөнәрендә иң яхшысы» номинациясе җиңүчесе.
Тәрҗемәи хәле
1983 елның 26 февралендә Казанда туган. 1990 елда Яр Чаллы шәһәрендә 52 нче урта гомуми белем бирү мәктәбенә 1 сыйныфка укырга керә. 1997 елда Гали Акыш исемендәге лицейга журналистика белгечлеге буенча 9 сыйныфка укырга кереп, аны 2000 елда тәмамлый. Шул ук елны Казан дәүләт университетына Журналистика, социология һәм психология факультетының татар журналистикасы бүлегенә укырга килә. 2005 елда аны кызыл дипломга тәмамлый. Студент чорында “Саба дулкыннары” телерадиокомпаниясендә тапшырулар алып барып, мәкаләләрен “Саба таңнары”, “Шәһри Казан”, “Татарстан яшьләре” газеталарында бастыра.
2005 — 2008 елларда – “Татар-информ” мәгълүмат агентлыгы дәүләт учреждениесендә хәбәрче, иҗтимагый-сәяси мәгълүмат мөхәррире
2008 — 2018 елларда – «Татмедиа» АҖ филиалы “Татар-информ” мәгълүмат агентлыгы хәбәрчесе.
Кияүдә, кызы бар.
Сетфонтен (Ду)
Сетфонтен — Франциянең Ду департаментында урнашкан коммуна.
Сент-Обен-де-Локне
Сент-Обен-де-Локне — Франциянең Сарта департаментында урнашкан коммуна.
Сподний Дуплек
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Вальклара
Вальклара — Испаниянең Таррагана провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
NGC 7678
NGC 7678 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда   тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Гродзиска (Мазовия воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Веибри
Веибри (Veibri) — Эстониянең Тартумаа өязендә урнашкан авыл.
Вилар (Моимента-да-Бейра)
Вилар  — Португалиянең Визеу округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Старе Място (Диңгез буе воеводалыгы)
Старе Място — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Канцар
Канцар – Россия территориясеннән ага торган елга. Пермь крае биләмәләрендә ага. Елга  Сива елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 12 км.
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Бахня (коммуна)
Бахня — Румыниянең Муреш жудецында урнашкан коммуна.
Экмекли (Эрзинҗан)
Экмекли (Ekmekli) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Эрзинҗан иле Эрзинҗан илчесенә караган бер авыл (köy).
Бахня (коммуна)
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Челтәркатлауның тышкы катламнарының көчәюче некрозы
1.   Тиз  көчәюче күрү начарлану белән билгеләнә, 75% очракта бер яклы була.
2.   Билгеләре (барлыкка килү тәртибендә).
•     Күп санлы саргылт-ак ретиналь инфильтратлар белән аз  чагылган витреит.
•     Макула иртә зарарлана (рәс. 14.37).
•     Чыганаклар тиз кушыла һәм челтәркатлауның бөтен  калынлыгы буенча некроз тарала. NB Пыяласыман җисемдә ялкынсынулы үзгәрешләр чагыштырмача соң барлыкка килә һәм челтәркатлауның таралган  некрозы турында раслый.
3.   Өстәмә тикшерүләр. ПЧҖ ярдәмендә пыяласыман җисемнең биоптатын herpes zoster вирусы ДНК'сына тикшереп була.
4.    Дәвалауны вена эченә ганцикловир, кайвакыт фоскарнет белән  катнаштырып яки фоскарнетны интравитреаль кертеп үткәрәләр. Дәвалау нәтиҗәләре еш нәтиҗәле түгел, берничә атна дәвамында күпчелек авыруларда  макуляр өлкә некрозы яки челтәркатлау кубарылуы өчен ике күз сукырлыгы үсеш  ала. Диагноз куйганнан соң 50% авыру 5 ай эчендә үлә. Челтәркатлау кубарылуда витреоретиналь хирургия нәтиҗәләре еш канәгатьләндерерлек булмый.
Qızıl taypılma
Qızıl taypılma — ximik elementlarnıñ spektr sızıqlarınıñ qızıl (ozın dulqınlı) yaqqa taypılışı.
Bu küreneş Doppler effektı yäki gravitatsion qızıl taypılma säbäple xasil bula.
Şämäxä (qısqa dulqınlı) yaqqa taypılış zäñgär taypılma dip yörtelä.
1848 yılda fransuz fiziğı İppolit Fizo yoldız spektrlarında spektr sızıqlarınıñ taypılmasın taswirlıy häm añlatu öçen Doppler effektın täqdim itä.
Taswir
biredä
~\lambda, — küzätü noqtalarında dulqın ozınlıqları (küzätü häm çığaru noqtalarında)
Çığanaq spektrınıñ dulqın ozınlığınıñ Doppler taypılması, ~v_r - nur tizlege, ~v - tulı tizlek
Ğomumi çağıştırmalılıq teoriäsendä Albert Eynşteyn gravitatsion taypılmanı aldan äytä. Sızqça yaqınçalıqta
,
biredä ~V, ~V_{0} - gravitatsion potensiallar küzätü häm nurlandıru noqtalarında
~z_G > 0 küzätü noqtasında potensial zurraq oçraqta (module keçeräk, tiskäre zurlıq)
Zur gravitatsion qırı belän massiv obyektlar öçen (neytron yoldız, qara tişek), sfera öçen:
massa ~M, radius
~R_G - gravitatsion radius
Күперле Башап
Барда авылы үзәгеннән якынча 14 км көньяктарак урнашкан.
Халык
Халык саны динамикасы:
Климат
Климаты — уртача континенталь. Кыш суык һәм буранлы, кар катламы берәр метрдан артып китә ала. Явым-төшем күләменең күпчелек өлеше июнь-август айларына туры килә.
Антони (округ)
Антони — Франциядәге округ (Arrondissement). О-де-Сен департаментына карый.
Географиясе
Мәйданы — 49 км². Округ 12 кантоннан тора, алар үз чиратында 12 коммунага бүленгән.
Ларрёль (Атлантик Пиренейлар)
Ларрёль — Франциядә урнашкан коммуна, Атлантик Пиренейлар департаментында урнашкан.
Чыганаклар
Ларрёль (Атлантик Пиренейлар)
Волл-Лейк (Айова)
Волл-Лейк  — Америка Кушма Штатларының Айова штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Волл-Лейк шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(240) Ванадида
(240) Ванадида  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1884 елның 27 августында Альфонс Борелли тарафыннан Марсель обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «ук әлеге атамасы» саналган.
Вежбини (Свентокшиж воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Исһаклы (Аланья)
Исһаклы (İshaklı) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Анталья иле Аланья илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Габелета (Терни)
Габелета — Италиянең Умбрия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Габелета Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Сподний Ерней
Сподний Ерней — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Левин (Лодзь воеводалыгы)
Левин  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Поконо-Пайнс (Пенсильвания)
Географиясе
Поконо-Пайнс халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Цитомегаловируслы ретинит
Цитомегаловируслы ретинит — БИДС белән авыруларда күзнең иң еш оппортунистик инфекциясе (24 нче  бүлекне кара). ВААРТ кулланышка керткәч, аның очравы кимеде, ә көчәю тизлеге хәтта түбән дәрәҗәдәге CD4+  күзәнәкле авыруларда әкренәйде. Икенче күзнең зарарлану һәм челтәркатлау кубарылуы үсеше ВААРТ кулланышы кергәч, ешлыгы шулай ук кимеде.
Ачыклау
1. Аскискен ретинит гадәттә перифериядә башлана һәм әкренләп көчәя. Челтәркатлауның җиңелчә бөртекле томанлануы, кайвакыт күп санда булмаган нокталы кан савулар белән сыйфатлана, ләкин васкулитсыз (рәс. 14.34).
Вилар-де-Бештейруш
Вилар-де-Бештейруш — Португалиянең Визеу округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Цитомегаловируслы ретинит
Ачыклау
2. Җете ретинит
•      Җиңел витреит.
•      Периваскуляр  муфталар һәм челтәркатлау томанлануы белән васкулит (рәс. 14.35а).
Чепья «Халыклар дуслыгы» музее
Тарих
1965 елның 1 маенда нигез салына. 1967 елның 24 маенда «мәктәп музее» булып ачыла. 1977 елдан — «халык музее». Музейга нигез салучы — тарих укытучысы, Чепья мәктәбе директоры Гарифҗан Гали улы Галиев (1927―2023), ТАССР атказанган мәдәният хезмәткәре (1987). 1982 елдан — «Халыклар дуслыгы» туган як тарихы музее». 1989 елга хәтле җәмәгать башлангычында эшли, 1989 елның маеннан — ТР милли музее филиалы. 2006 елның декабреннән — муниципаль мәдәният оешмасы.
Цитомегаловируслы ретинит
Ачыклау
•      Тыгыз, ак, кушылган  томанлануның төгәл чикләнгән «географик» өлкәсе, еш ретиналь кан савулар  белән бара (рәс. 14.35б).
Чепья «Халыклар дуслыгы» музее
Бина
ТАССР мәгариф министры (1958-1976) Мирза Мәхмүтов башлангычы белән 1979—1981 елларда авыл үзәгендә музей өчен махсус ике катлы бина төзелгән.
Венис (Флорида)
Венис  — Америка Кушма Штатларының Флорида штатында урнашкан шәһәр.
Чепья «Халыклар дуслыгы» музее
Экспонатлар
Мәйданы — 441 кв. м. 9 экспозиция-күргәзмә залы бар. Музей фондларында 20 меңнән артык экспонат, шул исәптән, палеонтология, археология һәм табигый фонд саклана. Экспозициядә мамонт казык теше (Шушма ярында табылган, озынлыгы — 2 м, авырлыгы — 137 кг), ук очлары, борынгы кешеләрнең сөңгеләре, таш чүкеч һәм балталар урын алган. Экспонатлар арасында — Емельян Пугачев җитәкчелегендәге крестьяннар күтәрелеше (XVIII гасыр) вакытындагы авыр тимер кистән. Экспозициядә XIX гасыр Тула самоварлары, 1820 елда Согуд Гарәбстаныннан кайткан, сары тимердән ясалган комган, XIX гасыр Швейцария сәгате һ. б. бар. «Сәүдәгәр Мортаза Мулюковның сату лавкасы» интерьеры XIX гасыр ахыры — ХХ гасыр башын искә төшерә.
Цитомегаловируслы ретинит
Ачыклау
•      Әкрен, ләкин тамырлы  аркадалар буенча «ялкын телләре» кебек өзлексез таралыш, кайвакыт КНД да  җәлеп ителә (рәс. 14.35в).
Венис (Флорида)
Тарихы
Венис шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Цитомегаловируслы ретинит
Ачыклау
•      Дәвалаусыз бөтен  челтәркатлау берничә ай дәвамында зарарлана (рәс. 14.35г).
•      Ретинит регрессы кан  савулар һәм томанланулар кимү, таралган атрофияле һәм зур булмаган тутлы  үзгәрешләр барлыкка килү белән сыйфатлана (рәс. 14.35д).
• Идарәсез барышта зур арткы ертылулар белән бәйле челтәркатлау кубарылуы үсеше мөмкин (рәс.  14.35е). Бу очракта витреоретиналь хирургия белән силиконлы май белән тампонада кирәк.
Системалы дәвалау
2.    Валганцикловир — бу пропрепарат, ашказаны-эчәк юлында яхшырак сеңү  белән ганцикловирның формасы. Препарат вена эченә кертелгән ганцикловир кебек дәвалау һәм кисәтү өчен нәтиҗәле. Башлангыч доза 900 мг 2 тапкыр көнгә, булышлык — 900 мг көн саен.
3.    Фоскарнет вена эченә (ганцикловирдан аермалы буларак) шулай ук  авыруларның исән калуын арттыра. Башлангыч доза 60 мг/кг һәр көн саен 2-3 атна дәвамында, аннары 90-120 мг/кг һәр 24 сәг. тәшкил итә. Каршы йогынтылар — нефротоксинлык, электролит тигезлеге бозылу һәм тартышу синдромы. Фоскарнетны тагын интравитреаль кертеп була  (2,4 мг/0,1 мл).
4.    Цидофовир вена эченә 5 мг/кг дозасында 1 тапкыр көнгә 2 атна  дәвамында, аннары 2 атнага бер. Препаратны башка чаралар туры килмәгәндә кулланырга була.
Цидофовир белән бергә пробеницид билгеләргә кирәк. Каршы йогынтыларга нефротоксинлык, нейтропения һәм алгы увеит керә.
Интравитреаль дәвалау
1.   Ганцикловирны әкрен чыгаручы интравитреаль  имплантат (витрасерт)  (рәс. 14.36) нәтиҗәлеге буенча вена эчендәге терапиягә тиң. Имплант йогынтысы дәвамлыгы — якынча 8 ай, вена эченә ганцикловир яки фоскарнет кулланудан  күбрәк (уртача 60 көн). Ләкин бу җиһазны куллану икенче күздә ретинит үсешеннән сакламый. Була алган өзлегүләргә катаракта, гемофтальм, челтәркатлау кубарылу һәм эндофтальмит керә.
2.     Интравитреаль инъекцияләр
а) ганцикловирны көтелгән нәтиҗәне билгеләү өчен әкрен чыгаручы җиһаз имплантациясе алдыннан интравитреаль кертү мөмкин;
б) фомивирсен башка препаратлардан йогынты ысулы буенча аерыла. Каршы йогынтылар — алгы увеит, витреит, катаракта һәм ретинопатия (сирәк);
в) цидофовир гипотония һәм күз алмасының субатрофиясенә китерә алган чагылган ялкынсыну чыгара ала.
Фараз
Дәвалаудан беренчел йогынты 95% диярлек очракларда башкарыла, ләкин, кызганычка күрә, терапияне туктатканда чир якындагы ике  атнада тагын кабатлана. 6 ай дәвамында ретинит кабатлануын терәк дәвалавын алган 50% авыруда күзәтәләр.
ВААРТ кулланышка керткәннән соң CMV-ретинит очраклары шактый кимеде һәм күп авырулар иммун системасы төзәлгәч (CD4 >  100-150), дәвалауны туктата алды. Шул ук вакытта ВААРТ'тан соң иммун системасы төзәлү белән күп авыруларда күз эчендәге ялкынсыну үсеш ала, бу  макуляр шешү һәм эпиретиналь мембрана ясалуга китерә.
Шоршма
Шоршма — Россия территориясеннән ага торган елга. Архангельск өлкәсе, Вологда өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Лача күле - Онега елгасы урнашкан. Елга озынлыгы 18 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Онега елгасы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Онега.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Гродзиск-Весь
Гродзиск-Весь — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Вальмоль
Вальмоль — Испаниянең Таррагана провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Шанрено
Шанрено (Champrenault) — Франциянең Кот-д’Ор департаментына караган коммуна, Витто кантонына карый.
Бачу (коммуна)
Бачу — Румыниянең Клуж жудецында урнашкан коммуна.
Шанрено
Географиясе
Коммуна мәйданы — 4.18 км².
Бачу (коммуна)
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Плопи (Телеорман)
Плопи — Румыниянең Телеорман жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Рыльки
Рыльки (Рылькі ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Паставский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Бат (Төньяк Каролина)
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Юрменьга
Юрменьга (Югары Юрменьга) — Россия территориясеннән ага торган елга. Вологда өлкәсе, Арxангил өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Сухона елгасының сул ярыннан 95 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 20 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны бүᴫгеында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — елганың башыннан алып Төньяк Двина Вычерга елгасына койганчыга чаклы, Юг һәм Сухона елгаларын кертмичә (инештән Көбән гидротөененә чаклы). Кече елга бассейны — Сухона, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Сподний Каменщак
Сподний Каменщак — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ожындор
Ожындор (Ожындор) — Коми Республикасының Луза буе районында урнашкан авыл.
Климат
Ожындор климаты уртача-континенталь. Кыш озын, салкын, ә җәй кыска, гадәттә җылы, яисә салкынча. Биредә кырау җәен дә күзәтелә. Җәй көне циклоннар активлыгы сүлпәнәя, көзен исә киресенчә, үсә, шуңа күрә дә явым-төшем күләме арта. Көз белән яз салкын.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: комилар (60%), руслар (38%).
Велисе
Велисе (Velise) — Эстониянең Рапламаа өязендә урнашкан авыл.
NGC 7679
NGC 7679 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда   тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Сент-Обен-де-Кудре
Сент-Обен-де-Кудре — Франциянең Сарта департаментында урнашкан коммуна.
Екатеринбур өязе
Екатеринбур өязе (Екатеринбургский уезд) — Пермь губернасы һәм Екатеринбур губернасы эчендә булган административ-территориаль берәмлек.
Өяз үзәге — Екатеринбур шәһәре.
Тарих
Екатеринбур өязе 1781 елда Пермь губернасы эчендә оештырыла. 1919 елда яңа оешкан Екатеринбур губернасы составына тапшырыла
1923 елда юкка чыгарыла.
Халык
Туган тел буенча состав (1897 елдагы җанисәбе буенча): Екатеринбур өязе (412 296 кеше) Екатеринбур шәһәре (41 610 кеше)
Старе Поле (Диңгез буе воеводалыгы)
Старе Поле — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Вилароку
Географиясе
Мәйданы —.
Волнат (Айова)
Волнат  — Америка Кушма Штатларының Айова штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Волнат шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Булонь-Бийанкур (округ)
Булонь-Бийанкур — Франциядәге округ (Arrondissement). О-де-Сен департаментына карый.
Географиясе
Мәйданы — 46 км². Округ 9 кантоннан тора, алар үз чиратында 9 коммунага бүленгән.