cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Джексон (округ, Айова)
Джексон — Америка Кушма Штатларының Айова штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Макокета шәһәре.
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1837 елда оештырыла.
Территориясе
Округ мәйданы 1647 км² тәшкил итә.
(10066) 1988 XV2
(10066) 1988 XV2 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1988 елның 1 декабрендә Поуль Йенсен тарафыннан Брорфельде обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1988 XV2» саналган.
GSC2136-78
GSC2136-78 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Җевизли (Адаклы)
Җевизли (Cevizli) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Бингөл иле Адаклы илчесенә караган бер авыл (köy).
Лестер (Айова)
Лестер  — Америка Кушма Штатларының Айова штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Лестер шәһәре  елда нигезләнгән.
Сент-Джордж (Юта)
Тарихы
Сент-Джордж шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Зблюдовице
Зблюдовице — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Дурмерсхайм
Дурмерсхайм (Durmersheim) — Алманиянең Баден-Вюртемберг җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Чрномель
Чрномель — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Казанҗылы (Першембе)
Казанҗылы (Kazancılı) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Орду иле Першембе илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Жакта
Жакта — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Гарсиясвилл (Техас)
Гарсиясвилл  — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Гарсиясвилл халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Акапулько
Акапулько-де-Хварес (Acapulco de Juárez) — Мексиканың Герреро штатында урнашкан шәһәр.
Географиясе
Шәһәр илнең көньяк өлешендә, Атлантик океан яр буенда, Мехикодан 380 км көньяк-көнчыгштарак урнашкан.
Икътисад
Акапулько – халыкара туризм үзәге. Азык-төлек, күн һәм текстил сәнәгатьләре предприятияләре бар. Балыкчылык үсеш алган.
Пантоха
Пантоха — Испаниянең Толедо провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ред-Оук (Төньяк Каролина)
Ред-Оук  — Америка Кушма Штатларының Төньяк Каролина штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гарибалди (Падова)
Гарибалди — Италиянең Венеция төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Гарибалди Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Кайгарка
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Иртеш елгасы кушылдыклары бассейны Тубылдан алып Обка койганчы, елга бассейны — Иртеш.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Александр Бек
Александр Альфредович Бек (, Сарытау - 1972 елның 2 ноябре, Мәскәү) - рус совет язучысы.
Биографиясе
Ул «Комсомольская правда», «Известия» газеталары өчен очерклар һәм рецензияләр яза башлай. 1931 елдан башлап ул «История фабрик и заводов» һәм «Люди двух пятилеток» редакцияләрендә, М. Горький инициативасы белән ясалган «Кабинет мемуаров»та хезмәттәшлек итә.
Бөек Ватан сугышына Мәскәү халык берләшмәсенә, Кызыл Пресня укчылар дивизиясенә керә. Вязьма астында хәрби хәрәкәтләрдә хәрби корреспондент буларак катнаша. Берлинга кадәр барып җитә, анда ул Җиңү көнен каршылый.
1956 елда ул «Литературная Москва» альманахының редакция советы әгъзасы.
Соңгы елларында ул Мәскәүдә, Черняховский урамындагы «Московский писатель» торак кооперативы йортында, 4 нче йортта яшәй.
Аны Мәскәүдә, Головинский зиратында җирләйләр.
Иҗаты
Бекнең иң танылган «Волоколамское шоссе» повесы 1942-1943 елларда язылган. Ул Фидель Кастро һәм Че Гевараның иң яраткан әсәре була. Повестьның төп герое - Советлар Берлеге каһарманы, өлкән лейтенант, батальон командирының (соңрак гвардия полковнигы, дивизия командиры) Бауыржан Момыш-Улы. Бу повестның дәвамы 1960 елда язылган «Несколько дней» һәм «Резерв генерала Панфилова» повестлары.
Сугыштан соң Бек Манчжурия, Харбин һәм Порт Артур турында очерклар сериясен яза. Аның берничә әсәре металлургларга багышланган («Доменщики» җыентыгы, «Новый профиль» повестьы, «Молодые люди» романы).
1965 елда язылган «Новое назначение» романының үзәгендә И. В. Сталин чорында металлургия сәнәгате һәм кара металлургия министры вазыйфасын биләгән И. Ф. Тевосян. Романда диссидент карашлары яңгырамай, әмма ул «Новый мир» журналында басылуга игълан ителгәннән соң номердан төшерелә. Романны тыюда Тевосянның тол хатыны О. А. Хвалебнова билгеле бер роль уйнай, ул «Новое назначение» мәрхүм иренең шәхси тормышының артык нечкәлекләрен ача дип карар кыла. Роман беренче тапкыр ГФР-да 1972 елда, ә СССР-1986 елда гына басыла.
Беренче тапкыр 1989 елда бастырылган «На другой день» (1967-1970) тәмамланмаган роман ( «Дружба народов» журналы, 1989, № 8-9) И В. Сталинның яшьлегенә багышланган.
Искәрмәләр
<references group="" responsive="1">
Нехцянув
Нехцянув — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Пояна (Ворона, Ботошань)
Пояна — Румыниянең Ботошань жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Вяликая Гарожа
Вяликая Гарожа (Вялікая Гарожа ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Асиповицкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Tbilisi
Tbilisi (görci telendä: თბილისი, [Ҭbilisi], tärcemäse - cılı çığanaq) - Görcistannıñ başqalası häm iñ zur şähäre.
Kürä (Mtkvari) yılğası yarında urnaşqan.
Tbilisi iseme IV ğasırda telgä alına, anıñ kilep çığuı şähärneñ cılı kükert çığanaqları buluı belän bäyle (görci telendä ტფილისი - Tbilisi, tbili - "cılı").
Tatar häm rus tellärendä 1936 yılğa qädär räsmi räweştä Tiflis (yunan ädäbiatınnan kilgän süz) iseme qullanılğan.
Xalıq sanı - 1 473 551 keşe, şähär mäydanı - 350 km².
Tarix
V ğasırda İberiä patşası Waxtang Gorskali şähärgä nigezlägän.
VI ğasırdan İberiä başqalası bulğan.
Riwäyät buyınça Waxtang Gorskala sunar waqıtında atqan fazan esse çığanaqta peşkän. Patşa şuşı urında şahärgä salğan.
1236 yılda tatar-mongol ğäskärläre şähärne basıp ala.
1320 yılda şähärdä görci idäräse kire qaytarıla
1385-1395 yılda tatar Tuqtamış xanı görci patşası belän bergälekne tözegän. Tatar ğäskärläre Darial tarlawığına kerälär.
Югары Лоҗы
Югары Лоҗы — Татарстан Республикасының Зәй районындагы авыл.
Халык саны — 139 тирәсендә. Почта индексы — 423511.
Тарих
XVIII гасырда нигезләнгән.
Демография
Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): татарлар.
Фольядела
Фольядела — Португалиянең Вила-Реал округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Велень (коммуна, Васлуй)
Велень — Румыниянең Васлуй жудецында урнашкан коммуна.
Греховая
Греховая — Россия территориясеннән ага торган елга. Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Баренцев диңгезе урнашкан. Елга озынлыгы 27 км.
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Меланоцитома
Меланоцитома (зур күзәнәкле невус) — сирәк, төгәл чикләнгән, киеренке тутланган ясалу, ешрак КНД өлкәсендә очрый, әмма тамырлы  тышчаның төрле өлкәләрендә була ала. Хориоидея меланомасыннан аермалы буларак меланоцитома кара тәнле хатын-кызларда ешрак очрый. Күбесенчә ясалу стационар һәм әз үзгәрә.
1.  Гистология. Көчле тутланган күпкырлы эре яки кечкенә төшләр белән орчыксыман күзәнәкләр (рәс. 15.30а).
2.    Билгеләре
•     Кайвакыт шеш чыгып тора һәм диск өслегенең байтак  өлешен каплый (рәс. 15.30в).
4.  Өзлегүләр сирәк һәм аларга  яманлашу, үзеннән-үзе шеш некрозы, күрү нервы кысылуы һәм челтәркатлау венасы  томанлануы керә.
5.    Дәвалауны үткәрмиләр, яманлашудан кала.
Вильча-Воля (Кольбушовский повяты)
Вильча-Воля — Польшаның Карпатасты воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Тлальнепантла-де-Бас
Тарих
XVI гасырда нигезләнгән.
Энь (Эндр)
Энь — Франциянең Эндр департаментында урнашкан коммуна.
Станчыки (Паставский районы)
Станчыки (Станчыкі ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Паставский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Чрнотиче
Чрнотиче — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ла-Шапель-сюр-Ден
Ла-Шапель-сюр-Ден — Франциянең Сен-Маритим департаментында урнашкан коммуна.
(10067) Bertuch
(10067) Bertuch — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Паредес-де-Эскалона
Паредес-де-Эскалона — Испаниянең Толедо провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Зборув (Свентокшиж воеводалыгы)
Зборув  — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Джаспер (округ, Айова)
Джаспер — Америка Кушма Штатларының Айова штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Ньютон шәһәре.
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1846 елда оештырыла.
Территориясе
Округ мәйданы 1891 км² тәшкил итә.
Фонтелаш
Фонтелаш — Португалиянең Вила-Реал округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Дюрнау (Биберах)
Дюрнау (Dürnau) — Алманиянең Баден-Вюртемберг җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Жакув
Жакув — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Татарстан Республикасының Атказанган икътисадчысы
Татарстан Республикасының Атказанган икътисадчысы — ТР мактаулы исемнәренең берсе. 1983 елда булдырылган. Бүләкләнүчеләр саны — 626 кеше (1997).
Татарстан Президенты (1991 елга кадәр — ТАССР ЮШ Президумы) тарафыннан белгечлекләре буенча кимендә 10 ел эшләүче югары квалификацияле икътисадчыларга, бухгалтерларга, икътисад һәм финанс эшчәнлеге өлкәсендәге башка белгечләргә предприятиенең, учреждениенең, оешманың югары икътисадый күрсәткечләргә ирешүенә, республиканың һәм аның аерым территорияләренең икътисадый үсешенә ярдәм итә торган икътисад һәм финанс эшләрен, исәпкә алуны һәм контрольдә тотуны яхшыртудагы һәм камилләштерүдәге, икътисад фәнен үстерүдәге, кадрлар әзерләүдәге зур казанышлары өчен бирелә.
Гарибалди (Удине)
Гарибалди — Италиянең Фриули-Венеция-Җулия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Франшлен
Франшлен (Francheleins) — Франциянең Эн департаментына караган коммуна, Виллар-ле-Домб кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 13,56 км².
Неценя
Неценя — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Вяликая Грава
Вяликая Грава (Вялікая Грава ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Асиповицкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Пояна (Вранча)
Пояна — Румыниянең Вранча жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Усть-Войский
Климат
Усть-Войский климаты уртача-континенталь. Кыш озын, салкын, ә җәй кыска, гадәттә җылы, яисә салкынча. Биредә кырау җәен дә күзәтелә. Җәй көне циклоннар активлыгы сүлпәнәя, көзен исә киресенчә, үсә, шуңа күрә дә явым-төшем күләме арта. Көз белән яз салкын.
Халык
Халык саны динамикасы:
Чрнци
Чрнци — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сентервилл (Юта)
Сентервилл  — Америка Кушма Штатларының Юта штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Сентервилл шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Паррильяс
Паррильяс — Испаниянең Толедо провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Җевизли (Чукурҗа)
Җевизли (Cevizli) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Хаккари иле Чукурҗа илчесенә караган бер авыл (köy).
Вильшани (Польша)
Вильшани — Польшаның Карпатасты воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Гусинец (Индига кушылдыгы)
Гусинец — Россия территориясеннән ага торган елга. Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Индига елгасының сул ярыннан 68 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 43 км.
Леттс (Айова)
Леттс  — Америка Кушма Штатларының Айова штатында урнашкан шәһәр.
Гусинец (Индига кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Баренцев диңгезе бассейны елгалары Канин борынынан Печора елгасы бассейнына чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Печора һәм Мезень елгалары арасындагы, Баренец диңгезенә коючы, елгалар бассейны.
Леттс (Айова)
Тарихы
Леттс шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гусинец (Индига кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Казанлы (Акдениз)
Казанлы (Kazanlı) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Мерсин иле Акдениз илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Зборувек (Свентокшиж воеводалыгы)
Зборувек  — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Велень (коммуна, Нямц)
Велень — Румыниянең Нямц жудецында урнашкан коммуна.
GSC2150-2922
GSC2150-2922 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
(10068) Dodoens
(10068) Dodoens — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Рубин-2 (футбол клубы, Казан)
Рубин-2 — 1997 елда нигезләнгән Казаннан футбол клубы. «Рубин»ның фарм-клубы.
(10068) Dodoens
Тарихы
1989 елның 4 февралендә Эрик Эльст тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1989 CT2» саналган.
Рубин-2 (футбол клубы, Казан)
Тарих
1997 елда нигезләнгән.
2004 елда Россиянең икенче футбол дивизионына чыккан һәм профессиональ футбол клубы статусын алган. 2007 елда соңгы урынын алган ләкин икенче дивидзионда калдырылган. 2009 елда соңгыдан алдагы урынын, ә 2010 елда - яңадан соңгы урынын алган.
Осях-Я
Осях-Я — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Кырсим елгасының сул ярыннан 17 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 33 км.
Рубин-2 (футбол клубы, Казан)
Тарих
2023 елгы сезонда команданың яңа баш тренеры итеп 2008―2018 елларда «Рубин» уйнаган Гөкдениз Карадениз билгеләнгән.
Осях-Я
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Төньяк Сосьва. Кече елга бассейны — Төньяк Сосьва, елга бассейны — Об, Төньяк  Сосьва елгасы кушылган урыннан түбәнрәк.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Гартли (Техас)
Гартли  — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Жакувек
Жакувек — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Trassa (serial)
Trassa - Rossiädä teşerelüçe detektiv serial. 2013 elda NTV telekanalında bara. Töp rollärdä: Sergey Selin, Vladislav Reznik.
Eçtälege
Elekke cinayätlär açuçı pensiägä çığa häm restoran aça. Tik restoran urnaşqan urnaşqan yul belän kriminalğa bäyle keşelär idarä itälär.
Ред-Спрингс (Төньяк Каролина)
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Станьки (Сенненский районы)
Станьки (Станькі ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Сенненский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Эвальд фон Клейст
Па́уль Лю́двиг Э́вальд фон Клейст (Paul Ludwig Ewald von Kleist; 8 август 1881, Браунфельс — 13 ноябрь 1954, Владимир) - фашист Алманиянең гаскәр башлыгы (1943 елдан фельдмаршал), ССРБга һөҗүм иткәндә көньяк юнәлешендәге танк армиясе белән җитәкчелек иткән. Совет әсирлегендә бер генә үлгән фельдмаршал.
1941 елның 22 июненә хәл
Полесьедан Кара диңгезгә кадәр 1 300 километрлы фронтта Герд фон Рундштедт җитәкчелеге астында армияләрнең «Көньяк» төркеме (44 алман, 13 румын дивизиләре, 9 румын һәм 4 маҗар бригадасы, 4-нче һава флоты һәм румын авиация ярдәме белән) урнашкан. Берләшмә 1-нче танк төркеме (Эвальд фон Клейст), 6-нче (ком. Фридрих Паулюс), 11-нче (ком. Ойген фон Шоберт) һәм 17-нче (ком. Карл-Хайнрих фон Штюльпнагель) алман армиясе, 3нче (ком. Петре Думитреску) һәм 4-нче (ком. Никлоае Чуперка) румын армияләре һәм маҗар корпусы.
2 июльдә 1-нче танк төркеме Острог районында Горынь елгасы аша чыкты һәм һөжүмне дәвам итте.
3 июльдә 1-нче танк төркеме Крупец районына чыкты, Острогтан 20 км көнчыгышрак.
5 июльдә 1-нче танк төркеме Новоград-Волынский, Шепетовка чигәннән көнбатышрак һөжүмне дәвам итте.
Донбасс операциясе (1941)
29 сентябрьне 1-нче танк төркеме Днепропетровск районыннан көньяк-көнчыгыш юнәлешкә һөжүмгә күчтә һәм Иван Галанинның 12-нче армиясының уң флангын саклауны ертты.
Чудно Село
Чудно Село — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Фонтиш (Санта-Марта-ди-Пенагиан)
Фонтиш  — Португалиянең Вила-Реал округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Ла-Шоссе (Сен-Маритим)
Ла-Шоссе — Франциянең Сен-Маритим департаментында урнашкан коммуна.
Пелаустан
Пелаустан — Испаниянең Толедо провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Вильшаниця (Лиский повяты)
Вильшаниця — Польшаның Карпатасты воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Пояна (Галац)
Пояна — Румыниянең Галац жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Зборувек-Новий
Зборувек-Новий — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Татарстан Республикасының Атказанган рационализаторы
Татарстан Республикасының Атказанган рационализаторы — ТР мактаулы исемнәренең берсе. 1985 елда булдырылган. Бүләкләнүчеләр саны — 55 кеше (1997).
Татарстан Президенты (1991 елга кадәр — ТАССР ЮШ Президумы) тарафыннан тәкъдимнәрен гамәлгә кертү җитештерүне камилләштерүгә, хезмәт җитештерүчәнлеген күтәрүгә, продукция сыйфатын, хезмәт шартларын һәм куркынычсызлык техникасын яхшыртуга, фәнни-тикшеренү һәм укыту процессын тәэмин итүгә мөһим өлеш керткән, озак еллар буе уңышлы рационализаторлык эшчәнлеген алып баручы рационализаторлык тәкъдимнәре авторларына бирелә.
Пазял
Пазял (Пазял) — Удмуртиянең Можга районындагы авыл, Пазял авыл җирлеге үзәге. Әлегә муниципаль статусы — деревня (федераль классификатор буенча).
Вяликая Дубравка
Вяликая Дубравка (Вялікая Дубраўка ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Могилёвский районында урнашкан авыл.
Пазял
Халык саны — 807 кеше (2010).
Вяликая Дубравка
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Пазял
Почта индексы — 427763, ОКАТО коды — 94235849001.
Демография
Халык саны динамикасы:
Милли состав (2002): руслар — 95,5%, арлар — 3,8%.
Дюрнау (Гёппинген)
Дюрнау (Dürnau) — Алманиянең Баден-Вюртемберг җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сөякле хористома
Сөякле хористома (хориоидаль остеома) — бик сирәк, ямансыз, әкрен үсүче сөякләнүче шеш. Ешрак хатын-кызларда очрый. Гаиләле очраклар билгеле. Ике яклы зарарлану 25% очракта очрый, әмма бер үк вакытта ике күз дә гел чирләми. Гистология ягыннан яндаш ЧТЭ атрофиясенә китергән җитлеккән көпшәкле сөякле тукыма билгеләнә.
Ачыклау
1.    Гомернең  2-3 дистәсендә шеш яки хориоидея тамырлануы макуляр өлкәгә таралышы өчен  әкренләп күрү начарлану белән билгеләнә.
2.     Билгеләре
•     Диск янында яки арткы котып өлкәсендә урнашкан төгәл  бормалы чикләр белән кызгылт сары ясалу (рәс. 15.31а).
•     Әкрен үсеш берничә ел дәвамында барлыкка килә ала һәм  озак вакыт булганда ЧТЭ үзгәрүләре барлыкка килә (рәс. 15.316).
•     Макула җәлеп ителсә, күрү югалту белән үзеннән-үзе  декальцийлашу барлыкка килә ала.
3.    ФАГ башлангыч һәм соңгы фазада (рәс. 15.31в) тәртипсез,  таралган фестон сыман гиперфлюоресценцияне күрсәтә; хориоидея  тамырлануы төгәл ачыклана ала.
4.    ЯИА башлангыч фазада гипофлюоресценцияне һәм дәвамлы соңгы  буялуны күрсәтә (рәс. 15.31г).
5.    УТТ орбиталь  күләгә ясаган ясалуның акустик тыгыз алгы өслеген күрсәтә (рәс. 15.31д). 6.    КТ сөяк тыгызлыгы белән ясалу ачыклый (рәс. 15.31е).
Дәвалау
Макула җәлеп ителмәгән булса, дәвалау фотодинамик терапия ярдәмендә хориоидеяның икенчел тамырлануын булдырмауга юнәлгән. Шеш тутсыз булганга һәм яндаш тутлы эпителий атрофиясе өчен конвенциональ  лазерфотокоагуляциянең потенциалы чикле.
Лазерлы дәвалау декальцийлашуга булыша һәм макула ягына үсүгә каршы килә алганы турында фикер  бар.
Дифференциаль диагностика
1.   Хориоидаль метастазлар ике яклы була ала, ешрак өлкән яшь төркемендә очрый.
2.     Хориоидеяның тутсыз невусы яки меланомасы төгәл орбиталь күләгә ясамый.
4.    Склерохориоидаль кальцийлашу — күз төбендә гадәттә ике яклы үзенчәлекле мультифокаль  саргылт-ак «географик» чыганаклы сирәк очрый торган халәт. Өлкән яшьтәгеләр интегә.
Persefona
Zevs häm Demetra qızı, Aid xatını.
Rim mifologiäsendä Prozerlinağa tiñ.
Urlaw
Demetra häm Zevs qızı mäğärädä nimfalar belän tärbiälängän.
Aña Ares häm Apollon yawçılıy. Mif buyınça Persefona, Afina häm Artemida bergä üsä. Närkis - Kora çäçäge dip yörtelä.
Aid Demetra qızı Persefonanı urlağan häm aña öylängän. Şunıñ öçen Aid Demetrağa Sitsiliä yarımutrawın büläk itkän.
Demetra qızın ezlägän waqıtta Cirdä uñış bulmağan, Zevs şunı kürep, Aidnı Persefonanı qaytarırğa mäcbür itkän, Aid ämerne ütägän, läkin Persefonağa izge anar orlıqların birgän, alarnıñ yärdämendä Persefona Aidqa telägän qaysı waqıtta qayta alğan.
Zevs Demetranı tınıçlandırır öçen ämer birä, qarar buyınça Persefona 8 ay däwamında Olimpta, 4 ay däwamında Aid patşalığında bulırğa tieş.
Şulay itep, yaz häm cäy könnären Olimpta tora, Cirdä uñış bar, ä köz häm qış könnärendä Aid patşalığına töşä.
Persefona - cir astı patşalığınıñ xucabikäse, Cihannıñ qırıyında tora.
Persefona xaqında mif fasıllar alışınunı bilgeli.
(10069) Fontenelle
(10069) Fontenelle — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Нецки (Лодзь воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(10069) Fontenelle
Тарихы
1989 елның 4 февралендә Эрик Эльст тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1989 CW2» саналган.
Гарибалди (Пяченца)
Гарибалди — Италиянең Эмилия-Романья төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Гарибалди Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Гусинец (Пеша кушылдыгы)
Гусинец (Гусенец) — Россия территориясеннән ага торган елга. Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Пеша елгасының уң ярыннан 5 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 59 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Баренцев диңгезе бассейны елгалары Канин борынынан Печора елгасы бассейнына чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Печора һәм Мезень елгалары арасындагы, Баренец диңгезенә коючы, елгалар бассейны.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Пепино
Пепино — Испаниянең Толедо провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Жаненцин
Жаненцин — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Джефферсон (округ, Айова)
Джефферсон — Америка Кушма Штатларының Айова штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Фэрфилд шәһәре.
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1839 елда оештырыла.
Территориясе
Округ мәйданы 1127 км² тәшкил итә.
Чужня Вас
Чужня Вас — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Форнелуш (Санта-Марта-де-Пенагиан)
Форнелуш  — Португалиянең Вила-Реал округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Владимир Блаватский
Владимир Дмитриевич Блаватский (1899-1980) — совет археологы һәм борынгылык тарихчысы, ул Фанагориядәге эшләре аркасында танылган. Сәнгать фәннәре докторы (1943), диссертациясе «Опыт изучения техники античной скульптуры»).
Биографиясе
Кайчандыр Россиянең көньягында киң җирләргә ия булган дворян гаиләсенә карый. Әмма аның әтисе, Дмитрий Владимирович (1864—?) ул инде милке булмаган һәм таможня түрәсе булып хезмәт иткән. Булачак галимнең балачагы әтисе хезмәт иткән урыннар буенча даими күчүләрдә уза.
Әле аның бабасы да Владимир Дмитриевич(1841—?), Мәскәү янында имение сатып ала һәм 1878 елда Блаватскийлар нәселе Мәскәү губернасы дворян шәҗәрәсе китабының 3 нче өлешенә кертелә.
Кече Блаватский алтын медаль белән 3 нче Мәскәү гимназиясен 1917 елда тәмамлый һәм тарих-филология факультетында укуын дәвам итә, ә аннары Мәскәү университетының иҗтимагый фәннәр факультетында борынгы сәнгать тарихында махсуслаша
Университетны тәмамлаганнан соң, 1923 елда Дәүләт сынлы сәнгать музееның антик сәнгать бүлегенә укырга керә, бер үк вакытта РАНИОН аспиранты була. Ул антик вазаларны чистарту һәм атрибуцияләү белән шөгыльләнә (кандидатлык диссертациясе «Чернофигурные лекифы V в. до н.э. из эллинских городов Северного Причерноморья»). Соңрак ул бу темага әйләнеп кайта һәм антик керамика (1953) турында китап яза. 1920 еллар ахырында әкренләп сәнгать белеменнән чыга һәм үзен антик археологиягә багышлый
Археолог В.Д. Блаватский үз карьерасын 1920 елларда, ССРБ ФА әгъза-корреспонденты Б. В. Фармаковский җитәкчелегендә, Ольвия экспедициясендә башлый. Блаватский үзен Төньяк диңгез Аръягының антиклыгын өйрәнүгә багышлый. РФА археология институтында эшли, Дәүләт тарих музеенда (1933-1936) һәм архитектура академиясендә  (1935-1941) аспирантлар өчен лекцияләр укый, 1939 елдан Мәскәү дәүләт университеты доценты.
1930 елларда ул кулга алына һәм берничә ай тоткынлыкта була, ләкин 1930 еллар азагында массакүләм репрессияләр вакытында зыян күрми. 1941 елның июлендә Мәскәү ополчениесенең 8нче Кызыл Пресня дивизиясенә үз ирке белән  керә. 1942 елның гыйнварында авыр контузиядән соң демобилизацияләнә. 1943 елда докторлык диссертациясен яклый һәм МДУ Тарих факультетының археология кафедрасы профессоры була. СССР ФА әгъза-корреспонденты (1944).
1944 елдан 1947 елга кадәр В.Д. Блаватский А.С.Пушкин исемендәге Дәүләт сынлы сәнгать музееның археологик экспедицияләр һәм казу бүлеге белән җитәкчелек итә. 1940 нчы елларда матди культура институтында антик археология секторын төзи һәм җитәкли, соңрак археология институтының кыр тикшеренүләре бүлеген җитәкли, аның җитәкчелегендә Харакс, (1931-1935), Фанагория, (1936-1940, А. П. Смирнов белән берлектә), Пантикапей, (1945-1958) һ. б. антик шәһәрләрнең, шулай ук СССРда беренче Азов-Кара диңгез төбәгенең (1957-1965) су асты археологик тикшеренүләрен (1957-1965) казу эшләре башкарыла. Ул Боспорны беренче ачучыларның берсе булды, борынгы шәһәргә һәм борынгы хуҗалыкка һәрьяклы анализ бирә. Профессор Блаватский антик шәһәр төзелешенең һәм хуҗалыкның Төньяк диңгезнең хайваннар һәм үсемлекләр дөньясына, табигый ландшафтка (ташваткычларның, Рудник, суүткәргечләр, юллар, каналлар, гавань) йогынтысын тикшерә.
VII, VIII, IX һәм XI Халыкара классик археология конгрессында (1958, 1963, 1969, 1978), 1960, 1970), Eirene Халыкара конференцияләре (1964, 1974, 1976), классик филология конгрессы (Будапешт, 1965) катнашучысы. 1958 елдан-СССР ФА Тарих бүлеге каршындагы антик белгечләре ассоциациясе рәисе; СССР Югары аттестация  эксперт комиссиясе һәм «Советская археологиясе» журналы редколлегиясе әгъзасы.
Совет-албан археологик экспедициясе җитәкчесе (1958-1960). Венгрия классик борынгы җәмгыяте (1962) һәм Германия Археология институты (1966) әгъза-корреспонденты, СФРЮ Археология җәмгыятенең мактаулы әгъзасы (1966), су асты археологиясенең халыкара советы әгъзасы (1964) һәм мифраистик тикшеренүләр җәмгыятенең мактаулы халыкара комитеты әгъзасы (1975).
Антик белгече Т.В.Блаватскаяга өйләнгән.
РФА археология институтында В.Д.Блаватскийның мемориаль кабинеты ачылган
Сарматлар
Сарматлар (бор. грек Σαρμάται, лат.  Sarmatae ) — Тиса һәм Дунай елгасыннан Арал диңгезенә (хәзерге Украина, Россия һәм Казакъстан чикләре) кадәр су аралыгының дала районнарында иртә Тимер гасыр (VI—IV гг.) азагында яшәгән иран телле күчмә кабиләләрдән торган халык. Тикшеренүчеләр фикеренчә, сарматларны, «савроматлар» исеме астында, беренче тапкыр Геродот телгә алган, ул болай дип хәбәр иткән: «Әгәр Танаис (хәз. Тын) елгасын кичеп чыксаң, анда инде скиф җирләре түгел, ә савромат өлкәсе». Н. Лысенко фикере буенча, Марк Випсани Агриппа (б. э. к. I г.) дөнья картасын төзегән вакыттан бирле «савромат» һәм «сармат» этнонимнары мәгънәдәш итеп кулланылган.
Иртә тарихы
Диодор Сицилийский скифларның савроматларны Мидиядан Танаис елгасына күчерүе турында хәбәр итә. Плиний шулай ук сарматлар мидийлыларның кардәше дип хәбәр итә. .
Геродот, сарматлар «Танаистан көнчыгышта төньяк җиле юнәлешендә өч көнлек ераклыктагы җирләрдән» хатыннары белән күчеп килгән; алар скиф егетләренә кияүгә чыккан амазонкалардан туган, дип хәбәр итә.
Әмма, скифларның үзләренең чыгышы турында әйткәндә, Геродот, Азияда яшәгән «күчмә скифлар» массагетлар тарафыннан кысрыклап чыгарылган һәм, «Аракс елгасын кичеп, Киммерий җиренә киткән», шул ук вакытта ул, икеләнеп булса да,   массагетларны скифларга кертә. Шулай ук Геродот, «борыннан ул телдә хаталы сөйләшәләр» дип хәбәр итә. Дарий I Скифиягә басып кергән вакытта, сарматлар скифларга ярдәм итә һәм скиф патшасы гаскәренең бер өлешен тәшкил итә.
«Сармат» исеменең килеп чыгуы турында тагын икенче фараз да бар, И. Маркварт аны Сайрим, Тур һәм Арья турында Авеста тарихында чагылган Траэтаон улларының берсе белән якынайта Фирдәүси «Шаһнамә» әсәрендә Сальма (Сайриме) биләмәләренә «Көнбатыш», Турга — Чин һәм Туран, ә Ирежга (Арья) — Иран эләгә дип яза.
Скифияне басып алу
Б. э. к. III гасырда дуслык мөнәсәбәтләре дошманлык һәм сарматларның Скифиягә хәрби һөҗүме белән алмашына. Яшь сармат союзларының агрессив сугышчанлыгы Скиф пашлыгының көчсезләнгән дәвере белән тап килә. Б. э. к. IV гасыр ахырына фракий һәм кельт кабиләләре скифларны көнбатыштан кысымга алганнар. Хуҗалыкның бөлгенлеккә төшүе һәм элек яулап алынган җирләр һәм кабиләләрнең Скифиядән аерылуы уңышсыз сугышларның нәтиҗәсе була.
Сармат кабиләләренең скиф территорияләренә даими һөҗүме, басып алулары сарматларның Төньяк Кара диңгез буена күпләп күчеп урнашуы белән тәмамлана.
Помпон Мела үзенең тасвирламасында б. э. 5 елында Ютландияга барган рим диңгез экспедициясе мәгълүмәтләрен куллана. Бөтен герман кабиләләреннән тик гермионнар гына Эльбадан көнчыгышка таба яшәгән, әмма Помпоний аларны сарматлар дип уйлаган һәм бу этнонимны Дунайдан төньяккарак һәм Эльбадан көнчыгышкарак герман булмаган бөтен кабиләләргә дә кулланган.
Халыкларның бөек күченүе
Безнең эра башында Халыкларның бөек күченеше дәвере башлана, күп кенә тикшеренүчеләр фикере буенча, аны һуннар башлап җибәргән.
Аммиан Марцеллин (б. э. 330-400 е.), һуннарны тасвирлап, бу кабилә Меотий сазлыгы (хәз. Сабыр диңгезе) аръягында Боз океаны юнәлешендә яши дип билгели, аланнар — борынгы массагет җирләренә барып җитә, дип хәбәр итә. Аланнарның үзләрен Марцеллин Танаис (хәз. Тын) елгасыннан көнчыгышкарак, скиф чүллекләрендә ә савроматларны Истра (хәз. Дунай) елгасыннан төньяктарак урнаштыра, һәм биләмәләре Танаи кадәр сузылган ди. Моннан Аммиан Марцеллинның савроматларны аланнардан аерганы күренә.
Аврелий Виктор «Цезарьлар турында» әсәрендә, Константны (320 — 350 еллар тирәсе) цезарь итеп игълан иткән вакытта готлар һәм сарматлар кырылды ди.
370— 380 елларда һуннар остготларны кыра, ә соңрак Меотида (Азак диңгезе) аша күчеп, аларның еш кабатланган бәрелешләреннән көчсезләнеп, аланнарны буйсындыра.
Сарматларның тел буенча токымнары — осетиннар, аларның ата-бабалары — аланнар — сармат кабиләләренең бер өлеше булган.
Птолемей Сарматиясе
Клавдий Птолемей үзенең «География буенча кулланма» трактатында Европа һәм Азия Сарматиясе арасында Танаис чик ролен үти, дип язган.
Европа Скифиясен яулап алганнан соң, сарматлар борынгы дөньяның иң көчле халкы дигән данга ия була. Бөтен Көнчыгыш Европа (Кавказ белән бергә) Сарматия атамасын ала. Европа далаларында үз хәкимлеген урнаштырып, сарматлар игенчелек белән шөгыльләнгән халыклар белән тыныч хезмәттәшлекне җайга сала башлый, халыкара сәүдәгә һәм Кара диңгез буе грек шәһәрләрен саклый. Сармат кабиләләренең сәяси берләшмәләре исә Кытайдан алып Рим империясенә кадәр якын һәм ерак күршеләрен үзләре белән исәпләшергә мәҗбүр итә.
Сентерфилд (Юта)
Сентерфилд  — Америка Кушма Штатларының Юта штатында урнашкан шәһәр.
Сарматлар
Птолемей Сарматиясе
Б. э. к. II гасырдан бирле сарматлар еш кына грек, рим һәм көнчыгыш авторлары хезмәтләрендә сүрәтләнә башлый. Страбон хезмәтләреннән аларның кабиләләре исемнәрен — языглар, роксоландар, аорслар, сираклар, аланнар — беләбез; Тацит роксоланнар Рим империясенең Мезия биләмәләрен б. э. 68 елында кырып салды ди; Б. э. 8 елында Томы шәһәрендә сөргенгә җибәрелгән шагыйрь Овидий үзенең "Зарлы элегия"ларында сарматлар турында — «аты белән һәм тиз очкан угы белән көчле дошман талый ...» дип яза; Иосиф Флавий һәм Ариан I һәм II гасырларда Әрмәнстанда һәм Каппадокиядә сугышлары турында — «аяусыз аланнар» дигән хәбәр калдырганнар.
Сентерфилд (Юта)
Тарихы
Сентерфилд шәһәре  елда нигезләнгән.
Сарматлар
«Европа Сарматиясе»
Көнбатыш сармат кабиләләре — роксаланнар һәм языглар — Төньяк Кара диңгез далаларын били. Б. э. к. якынча 125 елда, көнчыгыш сармат кабиләләренең басымына каршы тору максатында, федерация булдыралар. Күрәсең, бу күчмә кабиләләр өчен патша сарматлар кабиләсе җитәкчелегендәге типик иртә дәүләт булган. Әммә көнбатыш сарматларга скифларның дәүләт тәҗрибәсен кабатлау мөмкин булмаган — б. э. к. I гасыр уртасынан алар ике үз аллы союз буларак яшәгән. Тын һәм Днепр арасында роксоланнар күчеп йөргән, алардан көнбатышта — Днепр һәм Дунай арасында — языглар яшәгән.
Яңа эраның беренче ярты еллыгында язылар Урта Дунай уйсулыкларына менеп анда Дунай һәм Тиса елгалары арасын (хәзерге Венгрия һәм Сербия территориясенең бер өлешен) биләгән. Язылар эзеннән Рим империясе чигенә роксолана килгән, һәм аларның күпчелеге Дунайның түбән агымында (хәзерге Румын территориясендә) яшәгән. Көнбатыш сарматлар Римнең тиктормас күршеләре булган, алар я союздашлары булып, яисә дошманы булып чыгыш җитте һәм империя эчендәге үзара көрәшкә кысылу мөмкинлекләрен кулдан ычкындырмаган. Хәрби демократия чорына хас булганча, сарматлар Римга бай табыш чыганагы буларак караган. Табышлы алу ысулы төрлечә булган: талау барулар, корылма җыю, ялланма гаскәр.
I гасырның икенче яртысыннан бирле, сарматлар, Дакия патшасы Децебалның чакыруына кушылып, дакий сугышларында катнаша. 87 елда Корнелий Фуск җитәкчелегендәге рим армиясе Дакияга басып керә. Тапай янындагы каты сугышта римлылар тар-мар ителә. Роксолан һәм языглар дакларның тугъры союздашлары булган һәм римлыларга каршы Траянның беренче һәм икенче хәрби походларында катнаша. 106 елның җәенә, император Траян гаскәрләре Дакияне һәм аның башкаласын тулысынча басып ала. Бу вакытта зур югалтулар кичергән языглар элекке кодрәтен кабат тергезә алмаган. Хәзер инде өстенлек көнчыгышта яшәгән һәм шул сәбәпле рим оккупациясенә эләкмәгән кабиләләргә — роксоландарга күчкән. Дакия тар-мар ителгәннән соң да римлылар күпмедер дәвер роксоланнарга ясак түләвен дәвам иткән, әмма соңрак баш тарткан. Ясак килми башлагач, роксолан һәм языглар 117 елда Римның Дунай провинцияләренә басып кергән. Үзенең көнчыгыш чикләрендә басмачылыктан арган һәм тынычлык теләгән Рим империясе роксоланнарга ясак түләүне яңадан тергезергә мәҗбүр була. Римлылар ике титулга — «роксолана патшасы» һәм «сарматлар патшасы» титулларына ия Распараган белән тынычлык килешүе төзегән. Бу, мөгаен, языглар һәм роксоланнарның формаль рәвештә бердәм югары хәкимлек саклаганлыгы турында сөйли. Языглар Урта Дунай уйсулыкларында, ә роксоланнар Түбән Дунайда урынлашкан, һәм алар еш кына тыгыз союзда чыгыш ясый. Языглар һәм роксолана арасында яшәгән дакларны яулап, римлылар аларның бәйләнешләрен җимерергә тырышкан. Сарматлар моңа сугыш белән җавап биргән.
160 — 170-че елларда сарматларның Рим белән көрәше бигрәк тә кискен була. Языглар 179 елда император Марк Аврелий белән тынычлык килешүе төзи. Ниһаять, сугыш яклылар юлбашчысы Банадасп патша сак астына алына. Марк Аврелий белән сөйләшүне Зантик җитәкли. Килешү нигезендә языглар роксоланнарга рим җирләре аша үтәргә хокук юллап ала, ләкин Дунай елгасы буйлап корапларда йөзмәскә һәм чик буена якын урнашмаска йөкләмә ала. Соңрак римлылар бу чикләүләрне юкка чыгара һәм сарматларга Дунайның рим ярларына чыгып сәүдә алып бара торган махсус көн билгели. Языглар Римгә 100 мең әсирне кире кайтара.
Сигез йөз яугирдән торган языг атлы отряды Рим армиясенә кабул ителә, һәм сыбайларның бер өлеше Британияга җибәрелә. Кайбер галимнәр, мәсәлән, Жорж Дюмезиль, фаразы буенча, нәкъ шушы сарматлар король Артур һәм түгәрәк табын рыцарьләре турында кельт мифлары чыганагы булып тора.
Сарматларның Рим белән бәрелешләре соңрак та була. Тынычлык сугыш белән алмашынган, алар артыннан тагын да хезмәттәшлек килгән. Сармат отрядлары рим армиясенә һәм герман кабиләләре корольләренә хезмәткә ялланган. Рим провинцияләренә — хәзерге Венгрия, Румыния, Болгария, Югославия, Франция, Италия, Бөекбритания биләмәләренә көнбатыш сармат төркемнәре күчеп утыра.
«Азия Сарматиясе»
Аорслар һәм сиракларның көнчыгыш сармат союзлары Азак һәм Каспий диңгезләре аралыкларда яшәгән, көньякта аларның җирләре Кавказ тауларына кадәр җәелеп яткан. Сираклар Азау буйлары далаларын һәм Кубаньнан төньякка төньяк Кавказ тигезлекләрен биләгән. Үзәк Кавказ тау алды һәм тигезлекле районнар да сираклар кулында булган, әмма аларны аорслар кысырыклаган. Аорслар Тыннан Каспийга, Түбән Идел буенда һәм Көнчыгыш Кавказ биләмәләрендә күчеп йөргән. Идел аръягында аларның күчү урыннары Көньяк Урал алдына һәм Урта Азия далаларына кадәр барып җиткән.
Борынгы грек географы һәм тарихчысы Страбон: орслар һәм сираклар «өлешчә күчмә, өлешчә чатырларда яши һәм игенчелек белән шөгыльләнә» дип язган.
Төньяк-Көнбатыш Кавказда игенче-меотларны буйсындырган һәм үз дәүләтен төзегән сираклар югарыгы җәмәгать үсеше дәрәҗәсе белән аерылган. Сирак патшаларының резиденцияләренең берсе Азау диңгезенең көнчыгыш ярларыннана якын урнашкан Успа шәһәре булган.
«Югары аорслар» Каспий буе һәм Кавказ алды далаларында яшәгән, Кавказ һәм Урта Азия аша үткән Каспий диңгезенең көнбатыш һәм төньяк яр буйларын һәм диңгез сәүдә юлларын контрольдә тоткан. Борынгы заманнардан аорсларның куәтен һәм байлыгын халыкара сәүдәдә катнашуы белән аңлатканнар. Кытайда аорслар илен «Янтсай» дип атаганнар — аның аша Кытайны һәм Урта Азияны Көнчыгыш Европа һәм Кара һәм Урта диңгез сәүдәсе белән бәйләүче юл үткән.
Аланнар — I гасыр уртасында антик авторларның игътибарын җәлеп иткән көнчыгыш-сармат иран телле күчмә кабиләләр берлеге. «Алан» термины скиф-сармат халкының этнонимикасына киң таралган борынгы иран сүзе «ариан» сүзеннән килеп чыккан.
Аорслар җитәкләгән көнчыгыш сармат союзлары арасында аланнар үзләренең сугышчанлыгы белән аерылып торган. Ул дәвердәге чыганаклар «җиңелмәс», «азамат», «сугышчан» аланнар турындагы билгеләмәләр белән тасвирланган. Алар Дунай уйсулыгында, Төньяк Кара диңгез ярында һәм Кавказ алды далаларында яшәгән.
II гасырда «Алания» аланнар биләмәсе дип телгә алына. Шул ук вакытта Терек елгасы «Алонта» атамасын ала. Кытай елъязмаларында, III гасыр уртасыннан да соңламый, арал-каспий далаларында урнашкан аорс биләмәләре «Аланья» дип атала башлаган. Шул ук вакытта башка сармат кабиләләренең атамалары юкка чыга. IV гасыр авторы Аммиан Марцеллин әйткәнчә, бу процеста тарихның төп этаплары чагылган: аланнар «даими җиңүләре белән күрше халыкларга тынгылык бирмәгән һәм аларга үз исемен таккан».