cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Сергей Жаровның Дон казаклары хоры
Дирижерлык стиле
Серж Жарофф, үзенең рус замандашлары кебек, дирижерлык осталыгы белән аерылып тора. Ул кечкенә буйлы, шуңа өстәп, хор алдында селкенмичә дә диярлек басып тора. Үзенең башын, күзен, бармакларын гына селкетеп дирижерлык итә. Әгәр сәхнәдә казак биюе башкарылса, Жарофф беренче актларын гына дирижерлый, ә алга таба хор үзенчә эшли. Серж Жарофф турында түбәндәгеләрне язганнар: ул үзенең җырчыларын орган клавишалары кебек файдаланган. Бу күптән түгел төшерелгән фильмда бик әйбәт күрсәтелгән.
(19322) 1996 XQ11
(19322) 1996 XQ11 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1996 елның 4 декабрендә Spacewatch тарафыннан Китт-Пик обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1996 XQ11» саналган.
Балкарлар
Балкарлар (үзаталышы аланла) – Төньяк Кавказда яшәүче төрки халык. Карачайлар белән бергә административ яктан бүленгән бер халыкны тәшкил итәләр һәм төрки телләрнең кыпчак төркеменә керүче карачай-балкар телендә сөйләшәләр.
Гөлчаер (Акшеһир)
Гөлчаер (Gölçayır) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Конья иле Акшеһир илчесенә караган бер авыл (köy).
Млоткувко
Млоткувко — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Казчина Кампасо (Павия)
Казчина Кампасо — Италиянең Ломбардия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казчина Кампасо Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Правда (Чиләбе өлкәсе)
Правда (Правда) — Чиләбе өлкәсенең Варна районы составына керүче авыл.
Халык
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (83%), казахлар (5%).
Ровт (Доброва-Полхов Градець)
Ровт  — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Шырокае (Лидский районы)
Шырокае  (Шырокае ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Лидский районында урнашкан авыл.
Иван Тараканов
Иван Тараканов (Иван Васильевич Тараканов,, — , ) — удмурт филологиясе һәм удмурт әдәбияте өлкәләрендә белгеч, УАССРның (1989) һәм РФның атказанган фән эшлеклесе, Удмурт дәүләт университетының удмурт теле кафедрасы мөдире, профессор (1995-2012).
Панчарево
Панчарево — Болгариянең София шәһәр өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Уршулин (Люблинский повяты)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
HD242717
HD242717 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
NGC 907
NGC 907 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда   тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Варовая
Варовая — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елга Кече Салым (Кече Салымсук) кылымыгының сул ярына тамагыннан 21 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 11 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Түбән Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об елгасы Иртеш елгасы кушылган урыннан Төньяк Сосва елгасы кушылган урынына кадәр. Кече елга бассейны — Об кушылдыклары бассейны, Иртештан Төньяк Сосьва тамагына кадәр, елга бассейны — (Түбән) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
(3935) Toatenmongakkai
(3935) Toatenmongakkai — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1987 елның 14 августында Ц. Сэки тарафыннан Гэйсэй обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1987 PB» саналган.
Розалиново
Розалиново — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Спринг-Гилл (Миннесота)
Спринг-Гилл  — Америка Кушма Штатларының Миннесота штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Спринг-Гилл шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Киели Агаш - Аулие Агаш
Киели Агаш (Аулие Агаш, Улкен Агаш) изге агачы – Алматы өлкәсенең Панфилов районында үсүче карама агачы.
Урнашуы
Аулие Агаш Алматы шәһәреннән 320 км да, Коктал бистәсендә, Жаркент шәһәре артында 30 км да урнашкан.
Тасвирлама
Казакъ теленнән тәрҗемәдә Аулие Агаш "изге агач" дигәнне аңлата. Гаять зур карагач 700 елдан олырак. Кочагында агач 6,5 метрга ия. Агач кәүсәсен кочаклар өчен 6 олы кеше кирәк. Аулие Агаш тирәли җиде карама агачы, аларның ботаклары үзара үрелеп үскән. Агач тирәли яшь урманчык үсә. Агачка илтүче баш аллея таш кыядан вак таш белән җәелгән, эскәмияләр һәм туристлар һәм ял итүчеләр өчен чатыр куелган. Агач изге булып санала, шуңа күрә аның ботаклары килүчеләр теләкләр уйлаганда бәйли торган яулыклар һәм тасмалар белән бизәлгән. Бөек ефәк юл буйлап кәрван йөрткән Байбосын сәүдәгәр бу урында йокларга туктаган һәм җиргә юл таягын кадаган дигән риваять бар. Иртә белән ул юл таягы урынында яшь карагач үсентесен тапкан.
Яңа Белый Яр
Яңа Белый Яр (Новый Белый Яр) — Сембер өлкәсенең Чардаклы районында урнашкан сала.
Халык
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (82,8%), мордва (8,1%), чуашлар (5,5%).
Карповка (Бакалы районы)
Карповка — Башкортстанның Бакалы районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 452663, — 80207831003.
Вадим Тарасов
Вадим Тарасов (Вадим Геннадьевич Тарасов,, — , ) — Россия хоккейчысы (капкачы), Россия чемпионы (2008), Россия чемпионатларының иң яхшы капкачысы (1999-2001).
Куруҗа (Эмирдаг)
Куруҗа (Kuruca) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Афйонкарахисар иле Эмирдаг илчесенә караган бер авыл (köy).
Мозли (ай кратеры)
Атамасы
Кратерга атама Генри Мозли (1887—1915) хөрмәтенә бирелә.
Тарихы
Кратер Халыкара Астрономия Берлеге (International Astronomical Union (IAU)) тарафыннан 1964 елда раслана.
Әхмәт Зогу
Әхмәт Зогу, чын исем-фамилиясе Әхмәт Мохтар Зоголлы, Ahmet Zogu (1895 елның 8 октябре, Бургает кирмәне, Госманлы империясе — 1961 елның 9 апреле, Париж, Франция) — Албания дәүләт эшлеклесе, Албания премьер-министры (1922-1924: 1925), икенче президенты (1925-1928), беренче  корольы (короле) Зогу I Скандербег III  (1928-1939).
Тәрҗемәи хәле
1895 елның 8 октябрендә Төньяк Албаниянең Бургает кирмәнендә байрактар (хәрби башлык) гаиләсендә туган. 1907-1911 елларда Константинопольдә Галатасарай көллиятендә укый.
Австрия гаскәрендә хезмәт итә, полковник хәрби дәрәҗәсе ала.
1920 елның гыйнварында Люшняда узган һәм Албаниянең вакытлы хөкүмәтен төзегән милли конгрессны оештыручыларның берсе була. 1920 елның гыйнвар-ноябрендә, 1921 елның декабреннән 1922 елның декабренә хәтле — Албаниянең эчке эшләр министры. 1922 елның декабреннән 1924 елның февраленә хәтле — Албания премьер-министры.
1924 елның декабрендә, Югославия ярдәме белән, Албаниядә дәүләт түнтәреше оештыра. 1925 елның гыйнварыннан Албания президенты, илдә шәхси хакимият режимы урнаштыра.
Ворбаза
Ворбаза (Ворбаз, Түбән Ворбаза, Ворбаш) — Россия территориясеннән ага торган елга. Aрxангил өлкәсе, Вологда өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Устья елгасының уң ярыннан 140 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 22 км.
Әхмәт Зогу
Тәрҗемәи хәле
1928 елның сентябрендә илнең яңа сайланган учредительный җыены тарафыннан Албания корольы («Албаннар короле») Зогу I Скандербег III итеп игълан ителә. Илдә сүз иреге тыела, сәяси көндәшләр рәхимсез эзәрлекләнә. Юлбасарлык белән көрәштә, кан үче алу кебек борынгыдан килгән гадәтләрне бетерүдә аерым уңышлары була. Европа үрнәге буенча җинаять кодексы, ватандашлар кодексы һәм сәүдә хокукы кодексы кабул итә. Җир реформасы уздыру омтылышы уңышсызлыкка очрый.
Ворбаза
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны бүᴫᴦеында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Вага елгасы. Кече елга бассейны — Төньяк Двина, Вычегда һәм Кече Төньяк Двиналар кушылган урыннан түбәнрәк, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Әхмәт Зогу
Тәрҗемәи хәле
1930 елларда, илгә финанс һәм техник яктан ярдәм итү юлы белән, Италиянең Албаниянең эчке эшләренә һәм тышкы элемтәләренә тәэсире көчәя. Италия Албаниягә протекторат статусы тәкъдим итә. Әхмәт Зогу риза булмый. 1939 елның апрелендә Албанияне Италия гаскәре басып ала.
Әхмәт Зогу гаиләсе белән башта Греция һәм Төркия аша Франциягә мөһаҗирлеккә китә, аннан Бөекбританиядә яши, 1946 елда Мисырга, 1952 елда Парижга күчә. 1961 елның 9 апрелендә Парижда вафат. Аның вафатыннан соң гаиләсе Испаниядә, Родезиядә, КАРда яши.
2012 елда җәсәде Албаниягә кайтарылып, Тиранада җирләнә. Тиранада Зогу бульвары бар.
Сен-Перави-ла-Коломб
Сен-Перави-ла-Коломб — Франциянең Луаре департаментында урнашкан коммуна.
Унтерпремштеттен
Унтерпремштеттен — Австриянең Штирия федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
(19323) 1996 XM13
(19323) 1996 XM13 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1996 елның 9 декабрендә Деннис ди Сикко тарафыннан Sudbury обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1996 XM13» саналган.
Бюрштадт
Бюрштадт — Алманиянең Гессен җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Пшеницыно
Пшеницыно (Пшеницыно) — Диңгез буе краеның Чугуевка районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат муссонлы. Кыш коры һәм суык, көннәре аяз. Яз озак бара, салкынча һәм температура тирбәлеше күзәтелә. Җәй исә җылы, явым-төшемле. Көз чагыштырмача җылы, коры һәм аяз. Җәй көне Тын океаннан җылы җил иссә, кышын төньяктан салкын җилләр исә.
Эрнст Неизвестный
Эрнст Иосифович Неизвестный (1925 елның 9 апреле, Свердловск, Урал өлкәсе, РСФСР, ССРБ — 2016 елның 9 августы, Нью-Йорк, АКШ ) — Совет һәм Америка скульпторы. Латвия фәннәр академиясе әгъзасы.
Пшеницыно
Халык
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (93%), украиннар (5%).
Эрнст Неизвестный
Тормыш юлы
Эрнст Неизвестный 1925 елның 9 апрелендә Свердловскта туа. Свердловскның 16 нчы мәктәбендә укыган. 1942 елдан Ленинградта В. А. Х. каршындагы урта сәнгать мәктәбендә укый.
1942 елның августында Кызыл Армиягә алына һәм 1 нче Төркистан пулемёт хәрби училищесына курсант итеп укырга җибәрелә. Училищены тәмамлаганнан соң, 1943 елның октябрендә 4 нче Украин фронтына җибәрелә. 1944 елның 14 мартында 86 нчы гвардия укчылар дивизиясенең 260 нчы гвардия укчылар полкының укчылар взводы командиры итеп билгеләнә. Алга таба дивизия составында 2 нче һәм 3 нче Украин фронтларының күп кенә хәрби операцияләрендә, шул исәптән Будапешт штурмында катнаша. Бөек Ватан сугышы ахырында 1945 елның 22 апрелендә Австриядә авыр яралана, хата буенча һәлак булган дип таныла һәм үлгәннән соң Кызыл Йолдыз ордены һәм «Батырлык өчен» медале белән бүләкләнә.
Күпмедер вакыт Свердловск пехота училищесында черчение укыта. 1946—1947 елларда Ригада Латвия ССР сәнгать академиясендә, аннары 1947—1954 елларда В. И. Суриков исемендәге Мәскәү сәнгать институтында укый, Мәскәү дәүләт университетының философия факультетында курслар тыңлаучысы була. 1955 елда Эрнст Неизвестный ССРБ рәссамнар берлегенең Мәскәү бүлеге скульпторлар секциясе әгъзасы була (1962 елда төшереп калдырыла ) һәм 1976 елга кадәр ССРБда сәнгать эшчәнлеге белән шөгыльләнә.
1977 елдан Эрнст Неизвестный Нью-Йоркта яши һәм Колумбия университетында эшли.
1996 елда Россия президенты Борис Ельцинның мәдәният буенча киңәшчесе була.
Гомеренең соңгы елларында Неизвестный авырый һәм баш миенә операция ясый. 2016 елның 9 августында Нью-Йоркта вафат була.
Иҗат
Суриков институты студенты буларак, Эрнст Неизвестный Свердлов музеенда яңа экспозицияне рәсмиләштерүгә заказ ала.1950 еллар башында «Сугыш — ул ...», «Роботлар һәм яртылаш роботлар» скульптуралары сериясен төзи. 1956 елда рәссам «Тормыш агачы» монументы — сәнгать һәм фәннең иҗади берлеген гәүдәләндерүче скульптура өстендә эшли башлый. 1957 елда «Үлгән солдат» сынын ясый.Эшләре өчен Неизвестный ул чактагы Советлар Союзы башлыгы Никита Хрущёв тарафыннан тәнкыйтькә дучар була. Хрущёв 1962 елда күргәзмәдә аның скульптураларын «дегенератив сәнгать» дип атаган:
Хрущев вафатыннан соң, элеккеге дәүләт башлыгы туганнары үтенече буенча, Эрнст Неизвестный аңа Новодевичье зиратында кабер ташын ясый.
1973—1975 елларда Польшада монастырь өчен сигез метрлы «Христос йөрәге» монументын булдыра.
1980 еллар ахырында Сан-Францискода (АКШ) Магна Галереясе (Magna Gallery) заказы буенча коммунизм җимерелүгә багышланган «Man through the Wall» циклын оештыра. Шул ук елларда Юҗин шәһәрендәге Орегон университетларында һәм Калифорниядәге Беркли университетында лекцияләр укыган.
1987 елда Швециянең Уттерсберг шәһәрендә Эрнст Неизвестный эшләренә багышланган «Тормыш агачы» музее ачыла.
Неизвестный Екатеринбургта, Магадан һәм Воркутада совет репрессияләре корбаннары истәлегенә берәр һәйкәл куеп, «Кайгы өчпочмагы» оештырырга ниятләгән. Бу проект өлешчә тормышка ашырылган. 1996 елда «Кайгы битлеге» монументаль әсәре Магаданда куела. Екатеринбургта Неизвестный «Кайгы битлеген» урнаштыра алмаган. «Кайгы битлеге: Европа-Азия» һәйкәле 2017 елның 20 ноябрендә ачылган. «Кайгы өчпочмагы»ның өченче һәйкәле (Воркутада) барлыкка китерелмәгән.
Эрнстның соңгы монументаль эшләренең берсе — Пермьдә 2007 елның 15 маенда куелган Сергей Дягилевка һәйкәл.
Калиново (Сейненский повяты)
Калиново  — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Леонид Тарасов
Леонид Тарасов (Леонид Константинович Тарасов,, — , ) — Горький су транспорты инженерлары институты музее мөдире (1971-1988).
Пынарлыбелен (Бодрум)
Пынарлыбелен (Pınarlıbelen) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Мугла иле Бодрум илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Ровте (Логатець)
Ровте  — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Мнево
Мнево — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Шышки (Слонимский районы)
Шышки  (Шышкі ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Слонимский районында урнашкан авыл.
Розважин
Розважин — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Плана (авыл)
Плана  — Болгариянең София шәһәр өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ламберсар
Ламберсар (Lambersart) — Франциянең Нор департаментына караган коммуна, Ламберсар кантонына карый.
Гөлчаер (Көпрүкөй)
Гөлчаер (Gölçayır) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Эрзурум иле Көпрүкөй илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Андрей Таратухин
Андрей Таратухин (Андрей Сергеевич Таратухин,, — , ) — Россия һоккейчесе (һоккейчесе), юниорлар (2001) һәм яшьләр (2002-2003) арасында дөнья чемпионы, Россия (2008) һәм Румыния (2018) чемпионы.
Сен-Лу (Шаранта-Маритим)
Сен-Лу — Франциянең Шаранта-Маритим департаментында урнашкан коммуна.
Центральный (Киров өлкәсе)
Центральный (Центральный) — Киров өлкәсенең Слободской районында урнашкан авыл.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (98%), арлар (1%).
Виткурья
Виткурья — Россия территориясеннән ага торган елга. Архангельск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга   Исакогорка елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 11 км.
NGC 908
NGC 908 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Виткурья
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Төньяк Двина кушылдыклары бассейны Вычегда һәм Сухона елгалары кушылганчы, елга бассейны — Төньяк Двина.
NGC 908
Тарихы
Әлеге галактика елда   тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Виткурья
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Киттери (сан алу урыны, Мэн)
Киттери  — Америка Кушма Штатларының Мэн штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Киттери халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Уршулин (Рицкий повяты)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Киттери (сан алу урыны, Мэн)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Xalıq doşmanı
Xalıq doşmanı (latinça hostis publicus — tögäl tärcemäse "cämğiät doşmanı" häm lat. hostis populi Romani, "Rim xalqı doşmanı") - Rim xoquqınıñ töşençäse, qanunnan tış şäxesne iğlan itü häm anı şartsız beterügä çaqıru çaraları, şul mäğnädä xalıq doşmanı - respublikağa qarşı qorallı soldatqa tiñ.
68 yılda Rim imperiäse Senatı Neronnı xalıq doşmanı itep iğlan itä.
Fransiä inqıylabı waqıtında rejim doşmananarına qarşı mass-küläm terrornı añlatu maqsatınnan "xalıq doşmanı" terminı kiñ qullanılğan. Fransiä inqıylabı waqıtında "xalıq doşmanı" terminın Yakobin diktaturası 1794 yılda kertä. Soñraq yakobinçılar arasında da "xalıq doşmannarı" tabılğan: Danton "ingliz şpionı" bularaq üterelgän.
AQŞta "public enemy" yäğni "cämğiät doşmanı" töşençäse qullanıla, rus telendä yış "däwlät doşmanı" dip tärcemä itelä. 1930 yıllarda "däwlät doşmannarı"nda cinäyätçelär Äl Kapone, Con Dilincer h.b. yazıp quyılğan.
Rusiä inqıylabı waqıtında 1917 yılnıñ avgustında Lavr Kornilov "xalıq doşmanı" itep atağan, şulay itep termin Waqıtlı xökümät çorında berençe tapqır qullanılğan.
Stalin repressiäläre
Stalin repressiäläre waqıtında bastıru çaraların aqlaw maqsatınnan "xalıq doşmanı" töşençäse aktiv qullanıla. Stalin teoriäse buyınça kommunizmnı tözü waqıtında sıynıflar köräşe kierenkelänä häm yaña "sıynıf doşmannarı": inqıylabqa qarşı şäxeslär, zıyan kiterüçelär, diversantlar, üterüçe-tabiblar h.b. kilep çığa, alarğa qarşı terror qullanıla. Çınnan "xalıq doşmannarı"na qarşı köräş - idärä itkän xakimnär öçen säyäsi köndäşlärne häm başqaça uylawçı keşelärne beterü çaraların aqlaw häm añlatu qoralı.
(4748) Tokiwagozen
(4748) Tokiwagozen — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1989 елның 20 ноябрендә К. Судзуки, Т. Урата тарафыннан Тоёта (город) обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1989 WV» саналган.
Моисеев (ай кратеры)
Моисеев - Ай өслегенә кече күк объекты бәрелү нәтиҗәсендә барлыкка килгән, диаметры якынча 61,56 км булган кратер.
Бәһрамбәй
Бәһрамбәй (Bəhrambəy ) — Әзербайҗанның Гөйгөл районына караган авыл.
Моисеев (ай кратеры)
Атамасы
Кратерга атама Николай Дмитриевич Моисеев (1902 — 1955) хөрмәтенә бирелә.
Тарихы
Кратер Халыкара Астрономия Берлеге (International Astronomical Union (IAU)) тарафыннан 1970 елда раслана.
Горновица (Мехединць)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Спрингфилд (Миннесота)
Спрингфилд  — Америка Кушма Штатларының Миннесота штатында урнашкан шәһәр.
(19324) 1996 XA18
(19324) 1996 XA18 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Спрингфилд (Миннесота)
Тарихы
Спрингфилд шәһәре  елда нигезләнгән.
(19324) 1996 XA18
Тарихы
1996 елның 7 декабрендә Spacewatch тарафыннан Китт-Пик обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1996 XA18» саналган.
Ровте (Радовлиця)
Ровте  — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Александр Таркаев
Александр Таркаев (Александр Никитич Таркаев,, — , ) — Россия сәясәтчесе, СССР министрлар шурасы премиясе лауреаты (1984), КДУның информатика һәм исәпләү техникасы үзәге директоры (?-1989), ТР ДШ депутаты (3-4 чакырылышлар).
Унтеррабниц-Швендграбен
Унтеррабниц-Швендграбен — Австриянең Бургенланд федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Шэйки (Зэльвенский районы)
Шэйки  (Шэйкі ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Зэльвенский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Отис (Массачусетс)
Отис  — Америка Кушма Штатларының Массачусетс штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Бюттельборн
Бюттельборн — Алманиянең Гессен җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Отис (Массачусетс)
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Яңа Сасыкүл
Яңа Сасыкүл — Башкортстанның Бакалы районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 452663, ОКАТО коды — 80207831004.
Калиново-Сольки
Калиново-Сольки — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Туомас Таркки
Туомас Таркки (Tuomas Tarkki,, — , ) — Финляндия һоккейчесе (капкачы), Финляндия чемпионатларының алтын (2007-2008) һәм көмеш (2009) призчысы, Финляндия чемпионатларының иң яхш капкачысы (2007-2008).
HD242720
HD242720 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Подгумер
Подгумер — Болгариянең София шәһәр өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Куруҗа (Дөртдиван)
Куруҗа (Kuruca) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Болу иле Дөртдиван илчесенә караган бер авыл (köy).
Рогатець (община)
Рогатець  — Словениядә урнашкан община (җәмгыять).
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(19325) 1996 XC18
(19325) 1996 XC18 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1996 елның 7 декабрендә Spacewatch тарафыннан Китт-Пик обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1996 XC18» саналган.
Казчина Канепа (Милано)
Казчина Канепа — Италиянең Ломбардия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казчина Канепа Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Эбе Камарго
Эбе Мария Камарго (Hebe Camargo, 1929 елның 8 марты, Таубате) — Бразилия, актрисасы һәм җырчысы.
Биографиясе
Эбе Камарго үзенең җырчы эшчәнлеген 1940 елларда башлый. Үзенең сеңлесе белән икәү «Rosalinda e Florisbela» (Розалиндаи һәм Флорисбела) дуэтында чыгыш ясыйлар. 1950 еллларда Камарго телевидениядә алып баручы, кайвакыт  радиода да эшли. 1986 елдан алып үзенең шәхси тапшыруын - «Hebe» алып бара.
2010 елның 8 гыйнварында Камарго хастаханәгә ашказаны яман шеше белән эләгә.
Свет (Чиләбе өлкәсе)
Свет (Свет) — Чиләбе өлкәсенең Кызыл районы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: казахлар (73%).
Гөлъюрт (Испир)
Гөлъюрт (Gölyurt) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Эрзурум иле Испир илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Розгард
Розгард — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Сухановка (Изнаир кушылдыгы)
Сухановка — Изнаир елгасы кушылдыгы. Сарытау өлкәсенең Ртищево районы һәм Ртищево шәһәре биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Изнаир елгасының уң ярыннан 47 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 10 км.
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Шэмбелевцы
Шэмбелевцы (Шэмбелеўцы ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Гродзенский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Сен-Манде-сюр-Бредуар
Сен-Манде-сюр-Бредуар — Франциянең Шаранта-Маритим департаментында урнашкан коммуна.
Мнихи
Мнихи — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Устшеш
Устшеш — Польшаның Люблин воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Унтертауэрн
Унтертауэрн — Австриянең Зальцбург федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Розгарти (Грудзёндзький повяты)
Розгарти  — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Васпухоль
Васпухоль — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елга Сеуль елгасының уң ярына тамагыннан 140 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 83 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Түбән Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об елгасы Иртеш елгасы кушылган урыннан Төньяк Сосва елгасы кушылган урынына кадәр. Кече елга бассейны — Об кушылдыклары бассейны, Иртештан Төньяк Сосьва тамагына кадәр, елга бассейны — (Түбән) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Мольтке (ай кратеры)
Мольтке - Ай өслегенә кече күк объекты бәрелү нәтиҗәсендә барлыкка килгән, диаметры якынча 6,15 км булган кратер.
Атамасы
Кратерга атама Хельмут Карл Бернхард фон Мольтке (1800—1891) хөрмәтенә бирелә.
Тарихы
Кратер Халыкара Астрономия Берлеге (International Astronomical Union (IAU)) тарафыннан 1935 елда раслана.
(4288) Tokyotech
(4288) Tokyotech — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1989 елның 8 октябрендә Т. Кодзима тарафыннан Тиёда обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1989 TQ1» саналган.
Киттери-Пойнт (Мэн)
Киттери-Пойнт  — Америка Кушма Штатларының Мэн штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Киттери-Пойнт халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
NGC 909
NGC 909 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда   тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Ламбр-ле-Дуэ
Ламбр-ле-Дуэ (Lambres-lez-Douai) — Франциянең Нор департаментына караган коммуна, Дуэ кантонына карый.
(19326) 1996 XD19
(19326) 1996 XD19 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1996 елның 8 декабрендә Т. Кобаяси тарафыннан Оидзуми обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1996 XD19» саналган.
Рогатець (Словения)
Рогатець  — Словениядә урнашкан община (җәмгыять).
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Калиново-Чосново
Калиново-Чосново — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Ваберн (Гессен)
Ваберн  — Алманиянең Гессен җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Старбак (Миннесота)
Старбак  — Америка Кушма Штатларының Миннесота штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Старбак шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Вислая Дубрава
Вислая Дубрава (Вислая Дубрава) — Сембер өлкәсенең Чардаклы районында урнашкан бистә.
Игорь Тарчевский
Игорь Тарчевски (Игорь Анатольевич Тарчевский,, — , ) — СССР һәм РФ физиологы, СССР ФА академигы (1987), РСФСҖнең атказанган фән эшлеклесе, СССР ФА КФ биология институты директоры (1975-1992), РФА КФҮ президиумы президенты, ТР ФА вице-президенты (1991-1995).
Оук-Блаффс (Массачусетс)
Оук-Блаффс  — Америка Кушма Штатларының Массачусетс штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Әбү Хәнифә
Имам Әгъзам Әбү Хәнифә Ногман ибне Сабит ибне Зута әл-Фариси (699—767, һиҗри 80—150) — бөек ислам галиме, фәкыйһ, мөхәддис, 4 сөнни мәзһәбнең берсенә нигез салучы. Әбү Хәнифә табигыйн буыны вәкиле. Гыйракның Күфә шәһәрендә туа һәм белем ала. Аның укытучылары арасында Мөхәммәднең (саләллаһу галәйһи вәссәләм) сәхабәләре дә (разый Аллаһу ганһум) була.
Әбү Хәнифә Әфганстанның төньягындагы затлы фарсы гаиләсендә, Габдел-Мәлик ибне Мәрван хәлифәлек иткәндә, туа. Аның бабасы исламны Гомәр ибнел-Хәттаб хәлифә булган вакытта кабул итә. Әбү Хәнфәнең әтисе Күфә шәһәрендә ефәк һәм кием-салым белән сәүдә иткән, аның үлеменнән соң, әтисенең эше аңа күчә.
16 яшендә Әбү Хәнифә әтисе белән хаҗ һәм Мәдинәдә Мөхәммәднең (саләллаһу галәйһи вәссәләм) каберен зиярәт кыла. Ул анда Габдуллаһ ибне Харисны (разыйаллаһу ганһу) күрә һәм аңардан хәдисләр ишетә. Шулай ук ул Әнәс ибне Мәлик белән дә очраша.
Әбү Хәнифәне тәкъва (алладан куркучан), юмарт, аз сөйләүчән, уйга бирелүчән, буш, файдасыз сөйләшүләрдән читләнүчән булган дип сөйлиләр. Ул намазның бер рәкәгатендә Коръәнне укып чыга торган булган.
Гомере буена Әбү Хәнифә җитмеш мәртәбә хаҗ кыла, сәхабәләр һәм тәбигыйннәр белән очраша.
Хәлифә Мансурның Багдад казые булырга тәкъдимен кире каккач, аны төрмәгә утырталар һәм ул шунда вафат була.
Имам Әбү Хәнифә мәзһәбе
Мөхәммәд пәйгамбәр
Әбү Хәнифәнең шәкертләре
Әбү Хәнифәнең иң танылган шәкертләре:
Хәнәфи мәзһәбе
Әбу Хәнифә сөнни исламның хәнәфи мәзхәбенә нигез салучы. Аның хокук чыгару ысулы түбәндәге чыганакаларга нигезләнә:
Әбу Хәнифәнең укучылар тырышлыгы нәтиҗәсендә аның мәзхәбе фикеһнең теләсә-нинди диярлек мәсьәләсен чишә алырлык мөселман хокукының күпъяклы мәктәбенә әверелә. Хәнәфи мәзхәб Габбасилар тарафыннан хупланган.
Әбу Йосыф Һарун әр-Рәшид хәлиф тарафыннан Багъдадның югары казые итеп билгеләнә, һәм ул җирле казыйларны үзе билгеләгән, шуның белән бу мәзхәбнең таралуына булыша. Госман һәм Могол империялрендә хәнәфи мәзхәбе дәүләт статусына ирешә. Хәзерге заман мөселманнарының күпчелеге - бу мәзхәб тарафдарлары.
Световрачене
Световрачене — Болгариянең София шәһәр өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Сен-Сижисмон (Луаре)
Сен-Сижисмон — Франциянең Луаре департаментында урнашкан коммуна.
Гөльюзү (Сейдишеһир)
Гөльюзү (Gölyüzü) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Конья иле Сейдишеһир илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Мниховице (Великопольское воеводалыгы)
Мниховице  — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Шэрмичы
Шэрмичы (Шэрмічы ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Шчучынский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Казчина Канова (Лоди)
Казчина Канова — Италиянең Ломбардия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казчина Канова Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Тәслимә Низами
Тәслимә Низами (Тәслимә Низам кызы Шәрәфетдинева,, — , ) — шагыйрә, композитор һәм җырчы, ТРның атказанган артисты (2008).
HD242764
HD242764 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Янг-Яха (Седэ-Яха кушылдыгы)
Янг-Яха — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә ага. Елга  Седэ-Яха елгасының кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 12 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Түбән Об бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Асбассейн юк, елга бассейны — Пур.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Кукмара районы тарихы
Кукмара районы 1930 елда төзелгән.
Тикшеренүләр нәтиҗәсендә Кукмарага кимендә 700 ел булыр дип уйлыйлар. Археологлар Кукмара районы һәйкәлләрен өйрәнәләр һәм казу эшләре алып барып поселок белән янәшә чаңгы трассасы тирәсендә, тау итәгендә кешеләр яшәгән урынны табалар. Казу эшләре барышында Казан ханлыгы чорындагы XVII-XVIII гасырдагы ялтыравык йөгертелгән төсле керамика кисәкләре табылган. Шулай ук кирпеч корылмаларның калдыклары, металл һәм пыяла, тимер әйберләр, керамик савыт-саба, XIII- XVI һәм XVII- XIX гасыр датасы куелган пыяла кисәкләре һәм башка уникаль предметлар очраган. Үрәсбаш авылында яхшы эшкәртелгән һәм шомартылган чакма таштан ясалган эш коралы, Салтык-Ерыклыда мезолит чорының ак чакма ташыннан ясалган пычак формасындагы пластинка, Мәчкәрә авылында сөяк ыргаклы сөңге (гарпун), бакыр акчалар (XIV гасырныкы) һәм башка күптөрле предметлар табылган. Зур Кукмара авылыннан ерак түгел тау куышлыгында шәһәрчек булуы ачыкланды. Янсыбы авылы янында урта гасыр курганы барлыгы билгеле була. Нырья, Туембаш һәм башка авыллар, Кукмара поселогы янында Алтын Урда һәм Казан ханлыгы чорында кешеләр яшәгән зур урын булган.
Барлык бу материаллар Алтын Урда һәм Казан ханлык чорларында Татарстанның төньягында кешеләр яшәгән урыннарның киң челтәре булуын күрсәтә. Кукмарада элек-электән XIII-XVI гасырларда эре һөнәр, сәүдә үзәкләре булуын раслаучы табылдыклар бар. Атап үтелгән табылдыклар һәм археологик казу эшләренең нәтиҗәләре Кукмара җиренең борынгы һәм бай кулҗтурасы тарихы булуы турында искәртә.
Кукмараның урта гасырда кешеләр яшәгән урынның чикләре билгеләнде һәм биредә кешеләрнең кимендә 700 ел элек яшәгәнлеге расланды, ләкин кызганычка каршы археологик яктан регион тулысынча гамәлдә өйрәнелмәгән. Татарстанның археологик картасында 1954 нче елда 2 археологик объект Киндеркүл һәм Кукмара төбәге табылдыклары билгеләнүе турында әйтеп үтелә.
Кукмара районы Чулман буеның көнбатышында Нократ елгасының уң як ярында урнашкан. кукмара атамасы килеп чыгышында марича кок (ике) һәм мара (мари халкының үз-үзен атау исеме) сүзләреннән гыйбарәт дип уйлыйлар. Җирле халык аңа ике мари нигез салган һәм шуңа авыл исеме Кукмара (ике мари) булган дип саный.
Кукмара атамасын борынгы иран теле белән бәйләп аңлатканда “кук” сүзе “тау” төшенчәсен белдергән. III-V гасырда бу якларда мари кабиләләре, аннан арлар килгән. XII- XIII гасырда Болгар бабаларыбызны төрле яклардан төрле яулар кысрыклый башлагач, удмурт, мари кабиләләрен кысрыклап, көнчыгышка таба күчкәннәр. Тарих битләрендә Кукмара авылы исеме беренче тапкыр XVI гасыр башларында телгә алына.
XVI гасыр башларында Кукмара авылы янында бакыр рудалары чыгара башлаганнар. Биредә бер кечкенә завод салына башлаган. Кукмара тирәсендә бакыр рудалары эшкәртү XVII башларында башланса да бакырга ихтыяҗ булмау сәбәпле бу эшкә XVIII гасырда гына ныклап тотынганнар.
1730ынчы елда Янсыбы инешендә Хлынов (Киров) купецы Тряпицын Иван бакыр заводы төзи башлый. Шул ук елны ул үлеп китә, аның улы Дмитрий заводны Хлынов купецы Вяземский Григорийга сата. 1730ынчы елда Янсыбы заводы төзелеп бетә һәм эшли башлый. 1734-1735енче елларда заводка өлешчә Сембер купецы Глазов та хуҗа булганы турында хәбәрләр бар. 1735енче елның 27енче ноябренда Вяземский Григорий белән аның улы Карп заводны Казан купецы Еремей улы Иноземцев Семёнга саталар. Семён заводны күчерергә уйлый. 1738енче елда ул заводның 4тән 1 өлешен туганы Пётрга сата. 1741енче елда алар заводны Норма елгасы буенда Туеш авылы кешеләреннән арендага алган җирдә төзи башлыйлар. 1743 елда купец Иноземцевның “Таишево-Кукмара заводы” эшли башлаган. Завод елына 1600 потка кадәр бакыр җитештергән. Заводка беркетелгән крестьяннар башта 49 булып, ә XVIII гасыр азакларына 100 кешегә җитә. Аннары аларга өстәмә рәвештә шактый санда ирекле кешеләр өстәлә. Бу завод 22 ел эчендә (1775 елдан соң) 50мең поттан артык бакыр эреткән.
1773 елда Кукмара заводы Е. Пугачев гаскәрен сугыш кирәк-яраклары белән тәэмин иткән. Шуның өчен хөкүмәт бу заводны яптырган.
XIX башларында руда гына чыгарылган, ләкин 1812 елда бакыр эретү яңадан, илгә металл кирәк булу сәбәпле, башланган. 327 крепостной эшче һәм 118 ялланган эшче белән бу предприятие 1400 поттан артык бакыр биргән. Ул 1851 елда янып китү сәбәпле яшәүдән туктый.
Унтертиллиах
Унтертиллиах — Австриянең Тироль федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Кукмара районы тарихы
Заводта эшләнгән эшчеләр тимер эшенең мастерлары булганнар. Завод ябылгач эшчеләр авылга ялланып киткәннәр, тимерчелек бклән шөгыльләнгәннәр.
Унтертиллиах
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Кукмара районы тарихы
Кукмара ягы башка һөнәр осталарына да бай була. Берәүләр бакыр самовар, савыт-саба арба, чана җитештерү белән, ә башкалар бау ишү, кием тегү, киез итек басу белән шөгыльләнгәннәр. Крепостное право бирелгәннән сон ялланып киткән крестьяннар яңадан Кукмарага кайтканнар. Кукмарада эшче көче тупланган. Итек басу эше башлап җибәрелгән.
Итек фабрикасы барлыкка килү
Бертуган Комаровларга 1889 нчы елда Париж бөтендөнья күргәзмәсендә катнашкан өчен дәрәҗәле бәя биргән. Итек эше белән бертуган Родыгиннар да шөгыльләнгәннәр. Аларның Рудник авылында фабрикасы булган, хәзерге Ленин урамы 3нче йорт. Родыгиннар йорты тегү фабрикасының алгы бинасы төп зданиесе аларныкы булган.
Фабрикада төп кара итек басылган, соңрак бераз чуарлау, чигүләр кертелгән һәм чигү эшләрен авыл апалары башкарган. Фабрикада эш авыр, техника булмаган. Эшчеләр бер караңгыдан икенчесенә кадәр көне буе эшләгәннәр. Яшәү урыннары булмау сәбәпле авылдан килгән эшчеләр эш урынында тукланырга һәм йон өстендә йокларга мәҗбүр булалар. Эшчеләрнең эш хаклары түбән була һәм 1905 елда акчаны арттыру өчен забастовка ясала. Забастовка нәтиҗәсендә 5 тиенгә хезмәт хакы арттырыла, ләкин ул озакка бармый, 1907 елда кире 2 тиенгә киметелә.
Кукмараның кустарчылык үзәгенә әйләнүе
Кукмарада кустарчылык эше киң тарала. Иске военкомат йортының хуҗасы Володин Василий Николаевич мастерскоенда самовар, поднос, кәстрүл, койган комган ясау, аркан ишү белән шөгыльләнәләр. Аның кибете булган (хәзерге сүтелгән поссовет янында). Анда барлык товарларны сатканнар.
Беренче бөтендөнья сугышы елларында Кукмара аша тимер юл салына. Кукмара сәүдә үзәге булып китә. Анда базар барлыкка килә. Кукмарада бу чорда 7 урам була.
Патша Россиясе чорында шәһәрләр үрнәгендә Кукмараның иң биек урынына чиркәү салынган. Дин укыту мәктәптә алып барылган. Мәктәп 1893 елда салына. Ул халык мәгарифе министрлыгы карамагында була. Беренче ике класслы мәктәп булып анда 5 ел укыганнар. Беренче укытучылар: Тихонов Яков Иванович, Холкин Степан Иванович, Юнусов В.Ф. булалар.
1916 елда ике класслы мәктәп 3 ел уку белән алмаштырыла. Бу хәзерге Майская урамында элекке клуб бинасында була. 1916-1918 еллардагы укытучылар Тихонов Я. И., Черногубова А.Н., Сергеева О.М. Шул ук 1916 елда югары башлангыч мәктәбе ачыла, җитәкчесе Устинов Н.И. була.
1912-1913 елларда һөнәр мәктәбе Вавилов йортында ачыла. Анда тимерче эшенә өйрәтәләр.
Бөек Октябрь революциясе елларында Кукмарадагы үзгәрешләр
Патшаның төшерелүен Кукмарада революция елларында капиталистлар һәм интеллекция генә белгән. Якшәмбе көнне фронттан солдат Федор Чулкин кайткан була. Икенче көнне базарда ул бу хакта сөйләгән. Шуннан соң зур халык төркеме җыйналып Родыгин йортына киткәннәр. Бу вакыт полиция начальнигы фабрика конторасында урнашкан була. Халык аның чыгуын таләп иткәч, ул чыгып патшаныкы дип, ялган тилиграм укыган. Кемдер аңа дуга белән бәрү сәбәпле ул аңсыз егылган. Шул вакытта халык кибетләрне талаган.
Бераз вакыттан соң Мамадыштан комиссия килеп авыл старостасы урынына авыл комиссоры исеме белән Голов Михаил Степановичны сайлаган. Кибетләрне туздырганнан соң, калган хуҗалар кибетләрен ачмаганнар, әйберләрен яшереп өйләренә ташып, яшереп сатканнар.
Октябрь революциясе Кукмарага икенче көнне үк ишетелгән, ләкин эшче-крестьян советы башта оешмаган. Бераздан Мамадыштан комиссия килеп 7 кешедән торган ярлылар комитеты оештырган. Председателе Богомолов Иван Никитович була. Фабрикаларда эшче комитеты сайлана.
1918 ел башында контрреволюционерлар яңадан үзләрен хуҗа итәргә теләп, урында таркаулык китереп чыгаралар. Бу вакытта ВЧК оештырыла. Председателе итеп Кузнецов билгеләнелә. Бу комиссия элеккеге кунакларны, кибет хуҗаларын кулга ала башлый. Бертуган Николай һәм Сергей Комаровлар фабрикаларын ташлап качалар.Шулай ук Родыгин да эшен ташлый. Аның малае Александрны эшчеләр яклап калалар. Николай опись төзеп фабриканы эшчеләргә тапшырырга мәҗбүр була. Комаров Николай йон эше мастеры булып казанга трестка соңыннан эшкә алына. Итек фабрикалары берләшә һәм төп Комаровлар фабрикасы кала.
1919 елда Колчак Нократ елгасына килеп җитә. Компартия бөтен Совет халкын Колчакны тар-мар итү өчен көрәшкә өнди. Колчакны тар-мар итү өчен партия чакыруы буенча 10 кеше сугышка китә.