cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Мейсон (округ, Техас)
Халкы
2019 елда халык саны 3738 кеше тәшкил иткән.
Пухали (Остроленцкий повяты)
Пухали  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(7319) Katterfeld
(7319) Katterfeld — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1976 елның 24 сентябрендә Черных Н. С. тарафыннан Кырым обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1976 SA6» саналган.
Лемишув
Лемишув — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Грязновка (Кеть кушылдыгы)
Грязновка  — Россия территориясеннән ага торган елга. Тум өлкәсе, Красноярск крае биләмәләрендә ага. Елга Кеть елгасының уң ярына тамагыннан 1473 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 36 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Кеть елгасы. Кече елга бассейны — (Югары) Об кушылдыклары бассейны, Чулымдан Кеть елгасына кадәр, елга бассейны — (Югары) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Калвертон (Виргиния)
Калвертон  — Америка Кушма Штатларының Виргиния штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Калвертон халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Яхшы Килде
Яхшы Килде (Яхши Кильде, Якши Кильды) ― Татарстан АССР Зәй районы Түбән Олыҗы (1959 елдан Бигеш) авыл советларына караган, 1960-елларның I яртысында да юкка чыккан торак пункт (авыл).
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.5 °C.
География
Координаталар: киңлек 55.434730, озынлык 52.028860.
Демография
Төп халык – татарлар.
Тарих
Авылга 1928 елда Татарстан АССР Чаллы кантоны (хәзерге Зәй районы) Бигеш авылыннан күченеп утырган берничә гаилә крестьяннар нигез салган. Элек җирбиләүче алпавыт хатын Л. В. Хитрово экономиясе булган урынны сайлап утырганнар. Яңа урынның үзләренә охшавын алар авыл исемендә чагылдырган. Зичә елгасындагы 3 ташы булган көчле су тегермәне шулай ук Л. В. Хитрово милке булган.
Авыл Октябрь революциясеннән соң төзелгән Түбән Олыҗы авыл советына караган (1930 елларда авыл советы рәисе ― Х. Афзалов).
1930 елның 10 августыннан – Чаллы, 1935 елның 10 февраленнән – Зәй, 1963 елның 1 февраленнән – Чаллы районнары составында . Күмәк хуҗалыклар төзү башлангач, 1929―1930 елларда авылда Тукай исемендәге авыл хуҗалыгы артеле (колхоз) оештырыла (беренче рәисе итеп Габдулла Юнысов сайлана). Бөек Ватан сугышыннан (1941―1945 еллардан) соң, күп кенә ир-атлар сугыштан өйләнеп кайтмау сәбәпле, колхоз элекке егәрен югалта.
1952 елда авылда 12 хуҗалыкта 37 кеше яшәгән.
Күмәк хуҗалыкларны эреләндерү башлангач, 1950 елның июлендә Тукай исемендәге күмәк хуҗалыкны (Яхшы Килде) «Илшат» (Түбән Олыҗы) һәм «Кызыл Тау» (Югары Олыҗы) колхозлары белән берләштерәләр, яңа хуҗалыкка «Илшат» исеме бирелә (үзәге Түбән Олыҗы).
1959 елның гыйнварында «Илшат» (Түбән Олыҗы) авыл хуҗалыгы артелен «Урай» артеле белән (Бигеш, Кәрәкәс, Байрак) кушалар, эреләндерелгән күмәк хуҗалыкка «Алга» исеме бирелә (үзәге Бигеш авылы).
1959 елда Түбән Олыҗы һәм Бигеш авыл советлары берләштерелә. Яңа авыл советына Бигеш авыл советы исеме бирелә (үзәге Бигеш авылы). Яхшы Килде авылы белән бергә яңа авыл советына Байрак, Бигеш, Югары Олыҗы, Бигеш тимер юл станциясе бистәсе, Карман, Кәрәкәс, Түбән Олыҗы авыллары кертелә. Мөстәкыйль хуҗалык итү мөмкинлеге калмагач, Яхшы Килде халкы тарала башлый.
1960-елларның I яртысында авыл яшәүдән туктый.
Авыл (элекке Л. В. Хитрово экономиясе) булган урында Зәй ДРЭСы карамагындагы балалар өчен җәйге ял лагере оештырылган.
Исакова (Алапай шәһәр бүлгесе)
Исакова (Исакова) — Свердловск өлкәсенең Алапай муниципаль берәмлеге составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (98%).
Аржоч
Аржоч — Румыниянең Горж жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Янгрот
Янгрот — Польшаның Кече Польша воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Курбанбаба (Шаһинбей)
Курбанбаба (Kurbanbaba) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Газиантеп иле Шаһинбей илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Хацинава (Камянецкий районы)
Хацинава  (Хацінава ) — Белоруссиянең Брест өлкәсе Камянецкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас, дәүләттә иң җылы климат шушы төбәктә. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза.
Роман Абрахам
Биографиясе
Беренче бөтендөнья сугышы вакытында Австрия армиясе кавалериясендә хезмәт итә, 1916 елда подпоручик, 1917 елда поручик исемен ала. 1918 елның ноябрендә Львов өчен Польша-Украина сугышларында катнаша. Тимер юл вокзалы өчен көрәш алып барган үз отрядын үзәктә һәм Персенкада булдырган. Абраһам җитәкчелегендәге Отряд Польша бүлекчәләре арасында беренче булып 1918 елның 22 ноябрендә Львов мәйданына керә һәм Ратуша өстенә Польша флагын элеп чыгара.1919 елның гыйнварыннан Абрахам аерым батальон, полк һәм Галициядә сугышчан хәрәкәтләрне алып баручы Владислав Сикорский дивизиясе составында оператив төркем белән җитәкчелек итә.
1920 елда поляк-совет сугышында Көньяк-Көнчыгыш фронтта сугышкан аерым отряд белән җитәкчелек итә, аерым алганда, «Польша Фермопиллары»дип аталган Львов янындагы Задворье сугышында катнаша.
1920-1921 елларда Генераль штаб каршындагы аерым йөкләмәләр өчен офицер вазыйфаларын башкара. 1921 елда майор исемен ала һәм югары Силезиягә командировкага җибәрелә, анда калган полякларга ярдәм оештыра.1922-1927 елларда Варшавада югары хәрби мәктәптә, аерым алганда, гомуми тактика кафедрасын җитәкли.
Тигезлек (геология)
Тигезлек (равнина, plain) — мәйданы буенча шактый зур булган коры җир өслеге, диңгез һәм океаннар төбе, ай өслеге рельефының иң әһәмиятле элементларының берсе. Җир өслегенең авышлыксыз диярлек (5° ка кадәр авышлык белән) һәм биеклекләре аз (200 метрга кадәр) тирбәлүе белән сыйфатланучы тигез урыны. Күпчелек тигезлекләр платформа өстендә формалаша. Кайбер тигезлекләр таулы өлкәләрнең тау аралары һәм тау аллары иңкүлекләрендә хасил була. Су асты тигезлекләреннән океан ятагында, шельфта, кырый диңгезләрнең казанлыкларында ясалган абиссаль тигезлекләр күбрәк таралган.
Тигезлекләр, таулар кебек үк, зур булмаган градиентлы (1-2 м/км кадәр) тектоник хәрәкәтләргә дучар була. Гомумән алганда, тигезлекләр коры җир өслегенең 65 % ын тәшкил итә. Дөньяның иң зур тигезлеге: Амазонка түбәнлеге (5 млн км2 артык).
Роман Абрахам
Биографиясе
1939 елда немец-поляк сугышы вакытында «Познань» армиясе составында кавалерия бригадасын җитәкли. 1939 елның 15 сентябреннән «Абрахам» оператив төркемен җитәкли, аның составына Бөек Польша һәм Подольск кавалерия бригадалары керә. 1939 елның 23 сентябрендә Варшава астында сугышкан кавалерия бригадасын җитәкли. Авыр яраланган Абрахам госпитальгә эләгә, анда 1939 елның 15 октябрендә аны гестапо кулга ала.
1945 елның 30 апрелендә америка гаскәрләре тарафыннан азат ителә. 1945 елның октябрендә Польшага кайта. 1950 елда пенсиягә чыга. Варшавада үлгән.
(14579) 1998 QZ99
(14579) 1998 QZ99 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1998 елның 26 августында Эрик Эльст тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1998 QZ99» саналган.
Тыла-Ю
Тыла-Ю — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Поинга елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 12 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Вычегда, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Зебжидова
Зебжидова — Польшаның Түбән Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Нәсимшәһр
Нәсимшәһр — Иранның Тәһран устанында урнашкан шәһәр.
Тарих
Хәзерге статусын 1995 елдан башлап йөртә.
Еланлы (Аксу)
Еланлы (Yılanlı) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Анталья иле Аксу илчесенә караган бер авыл (köy).
Ка де Ланци (Реҗо Эмилия)
Ка де Ланци — Италиянең Эмилия-Романья төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Ка де Ланци Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Гентке
Гентке — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Мельдорф
Мельдорф (Meldorf) — Алманиянең Шлезвиг-Гольштейн җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Юредей-Яха
Юредей-Яха — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Нямбой-То кушылдыгының сул ярыннан 61 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 227 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Таз елгасы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Таз.
Кеймадас (Баия)
Кеймадас  — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Баия штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Сессак (Жиронда)
Сессак — Франциянең Жиронда департаментында урнашкан коммуна.
Мэндон (Вермонт)
Мэндон  — Америка Кушма Штатларының Вермонт штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Ленги (Люблин воеводалыгы)
Ленги  — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(7320) Поттер
(7320) Поттер — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Хацислав
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас, дәүләттә иң җылы климат шушы төбәктә. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза.
Вальдеобиспо
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Бирҗәнд
Бирҗәнд — Иранның Төньяк Хөрәсән устанында урнашкан шәһәр.
Тарих
Хәзерге статусын 1928 елдан башлап йөртә.
Сененки
Сененки (Сененки) — Киров өлкәсенең Шабалино районында урнашкан авыл.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча даими яшәүче халкы юк.
Плавен
Плавен (Plauen) — Алманиянең Саксония җирендә урнашкан шәһәр.
Халык саны — 64077 кеше (2014).
Сәгать поясы
Халыкара стандарт буенча Плавен Үзәк Европа вакыты (Central European Time, CET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +1:00 гә тигез.
Тарих
12 гасырда нигезләнә. == Халык ==
Галимҗан Ибраһимов
Галимҗàн Гыйрфàн улы Ибраһѝмов (28 февраль (12 март) 1887, Солтанморат, Стәрлетамак өязе, Уфа губернасы, Россия империясе — 21 гыйнвар 1938, Казан, ТАССР, ССРБ) — татар әдәбияты классигы, язучы, әдәбият һәм тел галиме, публицист, тәнкыйтьче, тарихчы, җәмәгать һәм сәясәт-дәүләт эшлеклесе. Хезмәт Батыры (1932).
Тормыш юлы
Галимҗан Ибраһимов 1887 елның 12 мартында Уфа губернасы Стәрлетамак өязе (хәзер Авыргазы районына карый) Солтанморат исемле татар авылында туа. Галимҗан башта туган авылында белем ала, 3 сыйныфлы рус мәктәбенә дә йөри. 1898 елның көзендә әтисе Галимҗанны һәм аның бертуганын Ырынбурдагы мәдрәсәгә илтә. 1905 елгы инкыйлаб дулкыннары тәэсирендә, шәкертләр, иске тәртипләргә риза булмыйча баш күтәрәләр, һәм Галимҗан мәдрәсәдән куыла.
«Галия» мәдрәсәсе
Аннары ул Уфага китә һәм «Галия» мәдрәсәсенә укырга керә. Аның әдәби иҗат эшчәнлеге шул вакытта башлана. 1907 елда аның беренче хикәясе — «Зәки шәкертнең мәдрәсәдән куылуы» басылып чыга. «Галия»дән киткәннән соң, Галимҗан Ибраһимов Әстерханда була, Урал якларына бара, казакъ далаларына китеп, балалар укыта башлый.
Казан
Белемен күтәрү һәм әдәби эш белән шөгыльләнү өчен 1909 елда Казанга килә. Ләкин сәяси ышанычсыз саналган яшь татар әдибенә югары уку йортларына кереп уку мөмкинлеге табылмый. Казанда яшәгән бу беренче чорында (1909-1912) Г. Ибраһимовның ижаты активлаша. Ул үзенең революциягә кадәрге иҗатында романтик рухтагы хикәяләрен («Яз башы», «Диңгездә»» «Йөз ел элек», «Сөю-сәгадәт», «Уты сүнгән җәһәннәм», «Карак мулла» һ. б.) һәм «Яшь йөрәкләр» (1912) исемле романын яза.
Г. Ибраһимов әдәби тәнкыйть һәм публицистика өлкәсендәге эшчәнлеген дә киң җәелдереп җибәрә. Мәкаләләрендә ул татар әдәбиятыңның барышына, аерым жанрларның үсешенә, гомумән татар матбугатына, сәнгатькә, милли театрга, әдәби телгә, тарихка бәйләнешле төрле актуаль мәсьәләләрне күтәреп чыга һәм аларны заманның алдынгы идея-эстетик карашлары нигезендә хәл итәргә омтыла.
Инкыйлаб эшләре
1912 елның ахырында Г. Ибраһимов Казаннан Киевка китә һәм анда җиде айга якын яшәп, ирекле тыңлаучы сыйфатында университетта укып йөри һәм балалар укыта, бер үк вакытта Киевтагы мөселман студентларының яшерен оешмалары эшендә актив катнаша. Шунда катнашканга 1913 елның апрелендә кулга алына. Шул елның җәендә төрмәдән чыгарыла, 1917 елның февраль революциясенә кадәр полиция күзәтүе астында яши.
1913 елның көзеннән башлап Галимҗан Ибраһимов Казанда «Аң» журналында эшли. 1914 елның февралендә яңадан Киевка китә. 1915 елның көзеннән 1917 елгы Февраль инкыйлабына кадәрге чорда Галимҗан Ибраһимов «Галия» мәдрәсәсендә укытучы булып эшли.
1917 елгы Февраль инкыйлабы көннәрендә Г. Ибраһимов, «Галия» мәдрәсәсендәге укыту эшен ташлап һәм язучылык хезмәтен дә бер якка куеп, үзенең бөтен энергиясен көндәлек матбугат һәм иҗтимагый эшкә юнәлтә.
Шул елның мартында ул «Галия»дәге укытучы-хезмәттәше Фатих Сәйфи-Казанлы белән берлектә Уфада «Ирек» исемле сул юнәлештәге, авыл халкы мәнфәгатьләрен яклаган, җир һәм ирек идеяләрен пропагандалаган газета чыгара башлый.
Шул ук елның сентябрендә бу газета, мөселман гаскәриләре басмасы «Солдат теләге» дигән газета белән берләшеп, «Безнең юл» исеме белән дәвам иттерелә. Аның баш мөхәррире шулай ук Г. Ибраһимов була. Газетадагы эшеннән тыш әдип авыл игенчеләре, эшчеләр, солдатлар, мәдрәсә шәкертләре арасында инкыйлаби аңлату әңгәмәләре алып бара, митингларда чыгышлар ясый, Россиядәге төрек-татар халыкларының киләчәк үсеш юлларын билгеләү, аларның милли дәүләтчелек мәсьәләләрен ачыклау һәм хәл итү өчен 1917 елның маенда Мәскәүдә һәм июль аенда Казанда җыелган Бөтенрусия мөселманнарының ике корылтаенда катнаша.
Хакимият башына большевиклар килгәннән соң да, 20 ноябрьдә, Уфада җыелган Милләт Мәҗлесе утырышларында татарлар өчен җирле мохтарият (территорияле автономия) идеясен яклап чыгышлар ясый. Ул шулай ук Учредительное собраниегә (Халык җыенына) сайлаулар кампаниясенә дә актив катнаша, анда Уфа губернасы татарлары исеменнән делегат булып сайлана һәм Бөтенрусия Үзәк Башкарма комитеты әгъзасы була.
Инкыйлабтан соң эшчәнлеге
Әдипнең инкыйлабтан соң берничә ай тормышы һәм иҗтимагый эшчәнлеге Петроград һәм Мәскәү шәһәрләре белән бәйле. Учредительное собрание таратылганнан соң, ул Совет хөкүмәтенең Милләтләр халык комиссариаты каршында төзелгән Мәркәз мөселман комиссариатында эшли, Комиссариат рәисе Мулланур Вахитовның урынбасарларыннан берсе була, Комиссариат карамагында татар телендә чыккан «Чулпан» газетасына мөхәррирлек итә. 1918 елның көзендә авырып китеп, хастаханәдә дәваланып чыга һәм шул ук елның октябрь урталарында Казанга кайтырга мәҗбүр була. Гражданнар сугышы тәмамланып, илдә тыныч төзелеш мәшәкатьләре башлангач, Г. Ибраһимов инкыйлаб чорында вакытлыча читкә куеп торган әдәби-гыйльми эшләрен янәдән тергезеп җибәрә. Татарстан автономияле республикасы төзелүнең беренче көннәреннән алып 1927 елга кадәр ул җөмһүрияттәге иҗтимагый-мәдәни тормышның һәм әдәби хәрәкәтнең алгы сызыгында торып эшли, татар совет матбугатын нигезләүдә һәм оештыруда, мәгариф системасын яңача нигезгә коруда, яңа милли кадрларны тәрбияләп үстерүдә һәм башка бик күп иҗтимагый һәм мәдәни төзелеш мәсьәләләрен яңа тормыш шартларына яраштырып, гамәли хәл итү эшенә якыннан торып катнашкан шәхесләрнең иң күренеклесе була. Язучы буларак ул бу чор татар әдипләре арасында беренчеләрдән булып үзенең әсәрләрендә инкыйлаб, Гражданнар сугышы вакыйгаларын («Яңа кешеләр» драмасы, 1920; «Кызыл чәчәкләр» повесте, 1921), егерменче еллар башында авылда һәм шәһәрдә җәелгән кискен көрәш картиналарын («Тирән тамырлар» романы, 1926) калку итеп сурәтли. Шушы ук елларда кардәш казакъ халкының XIX йөз ахыры, ХХ йөз башындагы тормыш күренешләрен, гаилә һәм ыруглык мөнәсәбәтләрен, гореф-гадәт, йолаларын гаҗәеп тәэсирле итеп гәүдәләндергән «Казакъ кызы» романын (1923) язып тәмамлый; егерменче еллар башында Идел буе өлкәләрендә булып узган ачлык фаҗигаләренең тетрәндергеч күренешләрен тасвирлаган «Адәмнәр» повестен (1923), әүвәлдәрәк язылган «Татар хатыны ниләр күрми» повесте белән «Безнең көннәр» романының да югары сәнгать дәрәҗәсенә җиткерелгән яңа вариантларын бастырып чыгара.
Г.Ибраһимов татарлар арасында инкыйлаби хәрәкәтләр, тел-әдәбият һәм мәгариф тарихы буенча гыйльми хезмәтләр язуга көч сала. Аның «Шәрекънең бөек революционеры Мулланур Вахитов» (1919), «Татарлар арасында революция хәрәкәтләре» (1925), «Урал» һәм «уралчы»лар (1927), «Татар мәдәнияте нинди юл белән барачак» (1927) кебек хезмәтләре, К. Насыйри, Ш. Мәрҗани турындагы мәкаләләре Татарстанда иҗтимагый һәм гуманитар фәннәр үсешенә уңай йогынты ясыйлар. Г.Ибраһимов бөтен ил күләмендә таныла, күп гыйльми җәмгыятьләр аны шәрәфле яки хакыйкый әгъза итеп сайлыйлар. 1928 елда ул Бөтенроссия Сәнгать фәннәре академиясенең хакыйкый әгъзасы итеп сайлана.
1927 елдан башлап Г.Ибраһимов көчәеп киткән үпкә авыруы аркасында даими Кырымда яшәргә мәҗбүр була. Авыруының вакыт үткән саен җитди төс ала баруына карамастан, ул әдәби һәм гыйльми иҗат эшен дәвам иттерергә тырыша: «Безнең көннәр» романының икенче һәм өченче кисәкләрен язу, «Әдәбият кануннары» исемле зур хезмәтен язып тәмамлау өстендә эшли.
1932 елда Советларның Бөтенрусия Үзәк Башкарма комитеты Президиумы карары белән аңа «Хезмәт Батыры» дигән мактаулы исем бирелә. Аның әдәби әсәрләре рус һәм башка милли телләргә тәрҗемә ителеп басыла, төрки халыкларның олы буын язучылары аны әдәби остазлары итеп таныйлар.
Соңгы еллары
Гомеренең соңгы ун елын Ялтада уздыра.
1937 елның 29 августында ул Ялтадагы торак йортында кулга алынып, авыру хәлендә этап белән Казанга озатыла һәм шәһәрнең Пләтән төрмәсенә ябыла. Аны троцкийчы контрреволюцион оешма төзеп, Сталинга, совет-партия җитәкчелегенә каршы һөҗүм әзерләүдә гаеплиләр. Әмма «эш» хөкем-тикшерүләргә кадәр барып җитми, төрмә шартларында тәмам азып соңгы ноктасына җиткән үпкә авыруы әдипне 1938 елның 21 гыйнварында төрмә хастаханәсендә дөньядан алып китә. Җирләнүе Казанның Архангел дип йөртелгән христиан зиратында дип уйланыла. Шунда үлгәннән соң язучыга куелган һәйкәл тора.
Әдипнең кулга алыну вакытында чекистлар тарафыннан төяп алып кителгән бай кулъязма архивы һәм шәхси китапханәсе исә НКВД подвалларында юкка чыга. 1955 елның 24 сентябрендә Г.Ибраһимов исеме акланды.
Шәхси тормышы
20 нче еллар бик авыр булуга кара­мастан, студентлар ял вакытларында галимнәр, язучылар белән очрашулар, төрле кичәләр оештыралар. Шундый кичәләрнең берсендә Гөлсем Мөхәммәдова Галимҗан Ибраһимов — булачак ире белән таныша. Ә 1923 елның җәй урталарында алар өйләнешәләр.
Озак та үтми Татарстан хөкүмәте бу гаиләгә Комлев урамында дүрт-биш бүлмәле иркен фатир бирә. «1924 елда яңа өйгә күчеп килдек. Кулда акча бар чак иде, өй җиһазлары, савыт-саба алдык», — дип яза соңын­нан Гөлсем Мөхәммәдова.
Бу өй аларның тагын бик зур сөенеченә шаһит була — 1926 елның 5 ноябрендә уллары Рөстәм туа. «Галим­җанның улын бик көтеп алганлыгы тое­ла иде. Кайвакыт баланың бишеге кырыена терсәкләре белән таянып, бик озак карап торыр да: «Син аның күзләренә кара, нәрсәдер аңларга тырышкандай, төбәп багып тора бит! Акыллы егет булып үсәр төсле күренә. Башының формасы минеке, борыны да минекенә охшый бугай. Ә күзләре... синең күзләреңнән дә зәңгәррәк!» Ләкин Галимҗан Ибраһимовның бәхетле башланган гаилә тормышы тиздән бик фаҗигале рәвеш ала. Бергә яши башлауларына дүрт ел тулмастан ул бик каты авырып китә. Тиздән бу фаҗигагә  икен­че бәхетсезлек тә өстәлә  —  биш яше тулмастан бердән­бер бала — Рөстәмнәре, кинәт авырып, үлеп китә. Рөстәм тугач сөенгән Галимҗан Ибраһимов белән Гөлсемнең нинди тетрәнү кичерүләрен күз алдына китерүе дә кыен. Үпкә чирен «чигендерү» чарасы итеп үткәрелгән катлаулы операцияләрдән соң беркадәр тернәкләнә башлаган, «Без­нең көннәр» романының икенче өлешен язарга керешкән Галимҗан янә урын өстенә ава. Яшь йөрәген берьюлы ике кайгы телгәләгән Гөлсем өчен дә тормышның яме китә. ул көннәргә чаклы әле тагын ике ел чамасы вакыт үтә. Г. Ибраһимов яңадан аякка баса, тоткарланган иҗат эшен дәвам иттерә ала.
Язучының 1917 елга кадәрге әдәби иҗаты
Г. Ибраһимов үзенең беренче хикәяләрендә үк җәмгыять үсеше өчен мөһим мәсьәләләр күтәрергә, татар дөньясының гаделсезлегенә, иске тәртипләргә каршы чыгучы шәхесләрнең образларын тудырырга омтыла. Зәки шәкерт («Зәки шәкертнең мәдрәсәдән куылуы» хикәясе, 1907) мәдрәсәдәге иске укыту ысулларына, кадимчелеккә каршы чыга. «Татар хатыны ниләр күрми» хикәясендә (1910) Гөлбану хатын-кызларның хокуксызлыгына каршы күтәрелә.
Әдипнең 1917 елга кадәрге әдәби иҗатын икегә бүлеп карарга кирәк. Беренчесе 1907—1912 елларны эченә ала. Бу чорда язучы үзенең иҗат принциплары буенча башлыча романтик юнәлештә үсте. Аның иҗатына иске тормышны кире кагу, романтик рәвештә гаделсезлеккә каршы чыгу, ирек теләү хас. Әдипнең ул елларда язган хикәяләрендә («Яз башы», «Диңгездә», «Сөю-сәгадәт», «Уты сүнгән җәһәннәм» һ. б.) реаль тормыш белән килешмәүче шәхес образлары бирелә. Әмма язучының каһарманнары ул тормышны, социаль-сәяси тәртипләрне үзгәртеп кору юлларын чынбарлыкның үзеннән эзләмиләр әле. Реаль тормышка алар романтик хыял дөньясын, матурлык һәм мәхәббәт культын каршы куялар. Сәнгатьчә эшләнеше ягыннан Ибраһимовның бу әсәрләре сурәтләү чараларының байлыгы, психологик тирәнлек, табигать күренешләрен сурәтләү осталыгы белән аерылып торалар. Әдип көчле характерлы образлар тудырырга омтыла, аларның татар халкының иҗтимагый-сәяси хәленнән, тарихи язмышыннан ризасызлыгын күрсәтә. Аның геройлары колониаль тормышның тар кысаларыннан котылырга, милли азатлыкка, рухи иреккә омтылалар.
"«Диңгездә» хикәясенең каһарманы: «Яшисе, мең, миллион ел яшисе килә. Ләкин моңарчы булган кызганыч тән яшәве белән түгел, башка бер яшәү белән, матур, изге, бөек яшәү белән яшисе килә»."
Курбанлы (Тарсус)
Курбанлы (Kurbanlı) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Мерсин иле Тарсус илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Галимҗан Ибраһимов
Язучының 1917 елга кадәрге әдәби иҗаты
Романтик геройның рухи дөньясын сурәтләү аркылы Ибраһимов кеше кичерешләренең җанлы хәрәкәтен, хисләр көрәшен күрсәтте. Татар прозасын лирик психологизм, яңа сурәтләү алымнары һәм көчле характерлар белән баетты.
1912 елның маенда Г. Ибраһимов үзенең тәүге зур әсәрен — «Яшь йөрәкләр» романын язып тәмамлый һәм 1913 ел башында бастырып чыгара.
Совет чорындагы әдәби иҗаты
Әдипнең Совет чорында язган беренче әсәре «Яңа кешеләр» драмасы булды. Анда гражданнар сугышы — язучының Колчак тылында үзе күргән вакыйгалар сурәтләнә. Пьесаның үзәгендә кызыл Батырхан һәм авыл укытучысы Камәр образлары тора.
Язучының бу юнәлештәге идея-эстетик эзләнүләре «Кызыл чәчәкләр» хикәясендә (1922) дәвам иттерелә. Бу әсәрдә Агыйдел буена урнашкан татар авылларының берсендә туып үскән биш егетнең 1917 елгы инкыйлабларда, гражданнар сугышында катнашучылар, соңыннан фаҗигале язмышлары сурәтләнә.
1922 елда язылган «Алмачуар» хикәясе – шуның ачык мисалы. Бу әсәрдә Г. Ибраһимов ат яратучы крестьян малае Закирның күркәм образын иҗат итте, аның үзенчәлекләре характерын, бай эчке дөньясын, кичерешләрен күрсәтте.
Совет чорында Г. Ибраһимовның иҗат методы, характерлар иҗат итү принциплары реалистик нигездә үсә. Алар арасында аеруча әһәмиятлесе — геройларның эш-хәрәкәтләре яшәеш кануннары белән бәйләнештә бирелүе. Шуның белән бергә, язучының иҗат практикасында романтизм традицияләре дә саклана һәм үсә.
Истәлек
1996 елда БР Авыргазы районы хакимияте тарафыннан булдырылган бүләк.
Алтынтоп (Доганшеһир)
Алтынтоп (Altıntop) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Малатья иле Доганшеһир илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
HD143807
HD143807 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Яниковице (Кракивский повяты)
Яниковице — Польшаның Кече Польша воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Тиримия
Тиримия — Румыниянең Муреш жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(14580) 1998 QW101
(14580) 1998 QW101 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1998 елның 26 августында Эрик Эльст тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1998 QW101» саналган.
Кеймадас (Параиба)
Кеймадас  — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Параиба штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Каллаган (Виргиния)
Каллаган  — Америка Кушма Штатларының Виргиния штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Каллаган халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Зебжидув
Зебжидув — Польшаның Түбән Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Честер (Иллинойс)
Честер  — Америка Кушма Штатларының Иллинойс штатында урнашкан шәһәр.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(7321) 1979 MZ2
(7321) 1979 MZ2 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1979 елның 25 июнендә Элеанор Хелин, Шелте Бас тарафыннан Сайдинг-Спринг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1979 MZ2» саналган.
Гентлево
Гентлево — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Пухали (Прушковский повяты)
Пухали  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Солоновка (Язевка кушылдыгы)
Солоновка — Россия территориясеннән ага торган елга. Алтай крае биләмәләрендә ага. Елга  Язевка елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 18 км.
Грийон
Грийон (Grillon) — Франциянең Воклюз департаментына караган коммуна.
Солоновка (Язевка кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — (Югары) Об кушылдыклары бассейны Том кушылганчы, елга бассейны — (Югары) Об Иртеш кушылганга кадәр.
Грийон
Географиясе
Коммуна мәйданы — 14,92 км².
Солоновка (Язевка кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Каэмшәһр
Каэмшәһр — Иранның Мазәндәран устанында урнашкан шәһәр.
Карл Девид Андерсон
Карл Девид Андерсон (,, — , ) —. Физика өлкәсендә Нобель премиясе иясе (1936).
Еланлы (Догубаязыт)
Еланлы (Yılanlı) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Агры иле Догубаязыт илчесенә караган бер авыл (köy).
Карл Девид Андерсон
Бүләкләр, мактаулы исемнәр
<ul></ul>
Мельсдорф
Мельсдорф (Melsdorf) — Алманиянең Шлезвиг-Гольштейн җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Менард (округ, Техас)
Менард — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Менард шәһәре.
Халкы
2019 елда халык саны 2360 кеше тәшкил иткән.
Территориясе
Округ мәйданы 2336 км² тәшкил итә.
Хацяж
Хацяж (Хацяж ) — Белоруссиянең Брест өлкәсе Ляхавицкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас, дәүләттә иң җылы климат шушы төбәктә. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза.
Лендо-Велике
Лендо-Велике — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Ка де Леонарди (Модена)
Географиясе
Ка де Леонарди Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Нойвид
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Жуаньи
Жуаньи — Франциянең Йонна департаментында урнашкан коммуна.
Вальдеункар
Вальдеункар — Испаниянең Касерес провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Курбанлы (Чат)
Курбанлы (Kurbanlı) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Эрзурум иле Чат илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Лейла Абашидзе
Абашидзе Лейла Михайловна ( 1 август 1929 ел — 8 апрель 2018 ел) — совет һәм грузин киноактеры һәм җырчысы. Грузин ССРның халык артисты (1965). Хезмәт Кызыл Байрак ордены кавалеры.
Биографиясе
Лейла Михайловна Абашидзе 1929 елның 1 августында Тифлиста туа. Режиссер Константин Пипинашвили кинематографта Лейла Михайловнаның атасы кебек була. 1941 елда «Грузия-фильм» киностудиясендә «Каджана» фильмында Като ролен башкаручыга сайлау үтә. Лейланы анда атасының сеңлесе алып килә (Лейланың ата-анасы репрессияләнгән була). Күренергә килгән балалар арасында Лейла уңып беткән иске күлмәге, өйдә генә кыркылган чәче белән аерылып тора. Сайлап алуда үз гаебе белән ир кардәшенең телсез калуына тетрәнгән Катоның үксеп елавы һәм Алладан аңа тавышын кайтаруын ялварып сорау күренеше уйнала. Лейла бу эпизодны искиткеч табигый, бик тормышчан итеп уйный, кардәшенә булган ихлас сөюен күрсәтә, хәтта павильондагылар беразга өнсез кала. Шулай итеп, кызны төп рольгә алалар.
1951 елда Шота Руставели исемендәге Тбилиси театр институтының актерлык факультетын (Додо Алексидзе курсы) тәмамлый.
Комедияләрдә дә, драматик фильмнарда да төшә.
1981 елда режиссер сыйфатында үз сценарие буенча (Леван Челидзе белән берлектә) «Тифлис—Париж и обратно» комедиясен куя һәм төп Тен Шервашидзе ролен үзе башкара.
Яниковице (Тарновский повяты)
Яниковице — Польшаның Кече Польша воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Миддлбери (Вермонт)
Миддлбери  — Америка Кушма Штатларының Вермонт штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ариешень
Ариешень — Румыниянең Алба жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Савә
Савә — Иранның Мәркәзи устанында урнашкан шәһәр.
Тарих
Хәзерге статусын 1931 елдан башлап йөртә.
Сестас
Сестас — Франциянең Жиронда департаментында урнашкан коммуна.
Ютурмаль-Кы (Часелька кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Таз елгасы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Таз.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Тириту
Тириту — Румыниянең Вранча жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Даптен
Даптен — Россия территориясеннән ага торган елга. Тум өлкәсе, Красноярск крае биләмәләрендә ага. Елга Рассомаха елгасының сул ярына тамагыннан 83 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 13 км.
Тириту
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Даптен
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Кеть елгасы. Кече елга бассейны — (Югары) Об кушылдыклары бассейны, Чулымдан Кеть елгасына кадәр, елга бассейны — (Югары) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Угдым-Вож
Угдым-Вож — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Угдым-Ю елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 16 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Вычегда, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Кейрос (Бразилия)
Кейрос  — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Сан-Паулу штатына карый.
Герлож-Польска
Герлож-Польска — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Кейрос (Бразилия)
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Герлож-Польска
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Ялкын (журнал)
«Ялкын» — урта һәм олы яшьтәге мәктәп балаларының айлык татар журналы. 1924 елдан бирле чыга. Абдулла Алиш, Муса Җәлил премияләре лауреаты. Баш мөхәррире — Илназ Фазуллин.
Казанышлар
«Ялкын» журналы «Почет билгесе» ордены кавалеры, ике тапкыр «Бәллүр каләм» бәйгесе лауреаты, «СМИ - Вся Россия - 2000» конкурсы дипломанты, Абдулла Алиш һәм Муса Җәлил премияләре лауреаты (2011 елның 15 февралендә игълан ителде), «Матбугатның алтын фонды» мактау билгесенә лаек.
Зелёне-Людове
Зелёне-Людове — Польшаның Түбән Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
(7322) Лаврентина
(7322) Лаврентина — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
(14581) 1998 RT4
(14581) 1998 RT4 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1998 елның 14 сентябрендә LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1998 RT4» саналган.
Канат төзелеше
[[Файл:Control surfaces at the wing of a plane.svg|300px|thumb|right| 1 — Канат очы
2 — элерон
3 — югары тизлекле элерон
4 — арткы канатчыкларны читләтеп агып үткәргечләр.
5 — Крүгер алгы канатчыгы.
10 — спойлер ]] Канат төзелеше яки канат механизациясе - күтәрү көчен көйләү өчен оча торган аппаратның канатында урнашкан җайланмалар җыелмасы.
Канат механизациясенә арткы канатчыклар, алгы канатчыклар, интерцепторлар, спойлерлар, флалероннар керәләр.
Арткы канатчыклар
Арткы канатчыклар - канат арткы очында урнашкан авышучы өслекләр. Алынган хәлдә Арткы канатчыклар - канатның дәвамы.
Арткы канатчыклар канат өслеген арттырып канатның күтәрү үзлекләрен яхшырталар, кече тизлектә - очып менгәндә, утырганда кулланыла.
Алгы канатчыклар
Алгы канатчыклар һөҗүм почмагын арттыра, нәтиҗәдә һава агымы югарырак һөҗүм почмагында төшә.
Интерцепторлар
Интерцепторлар (спойлерлар) яки киртәләр - аэродинамик каршылыкны артырыр өчен һава агымына авышучы өслекләр, нәтиҗәдә күтәрү көче кими. Шушы төрле киртәләр (Элерон-интерцептор, спойлер) турыдан-туры күтәрү көчен көйли.
Очкыч тукталганда бөтен механизация чыгарыла, аеруча спойлерлар, зур очкычларда интерцепторлар (спойлерлар) реверс белән очкычны туктата.
30 август
30 август — Милади тәкъвимендә сигезенче айның утызынчы көне. Ел ахырына кадәр 123 көн кала.
HD143868
HD143868 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Камберленд (Виргиния)
Камберленд  — Америка Кушма Штатларының Виргиния штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Камберленд халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Алтынтопрак (Кызылтепе)
Алтынтопрак (Altıntoprak) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Мардин иле Кызылтепе илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Перегрузочная (Свердловск өлкәсе)
Перегрузочная (Перегрузочная) — Свердловск өлкәсенең Югары Саллы шәһәр округы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (85%), татарлар (15%).
Еланлы (Варто)
Еланлы (Yılanlı) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Муш иле Варто илчесенә караган бер авыл (köy).
Гульт
Гульт (Goult) — Франциянең Воклюз департаментына караган коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 23,77 км².
Пучице
Пучице — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Лендо-Руске
Лендо-Руске — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Пчеловод
Пчеловод — Татарстан Республикасының Кукмара районындагы авыл.
Почта индексы — 422125.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.6 °C.
Викторин Груздев
Викторин Сергеевич Груздев (1866 елның 24 гыйнвары, Кинешма, Кострома губернасы, Россия империясе — 1938 елның 7 феврале, Казан, РСФСР, ССРБ) — рус совет акушер-гинекологы, медицина фәннәре докторы, профессор, РСФСРның Атказанган фән эшлеклесе.
Тормыш юлы
Викторин Груздев 1866 елның 24 гыйнварында Кинешмада Ипатьев монастыреның Кострома Троицк чиркәве рухание С. И. Груздев гаиләсендә туа.
1891 елда С. М. Киров исемендәге Хәрби-медицина академиясен тәмамлый. 1894 елда медицина докторы дәрәҗәсе ала. 1897 елда, Хәрби-медицина академиясе клиникасына кайткач, приват-доцент итеп билгеләнә. 1900—1931 елларда — Казан Император университетында акушерлык һәм хатын-кыз авырулары кафедрасының җитәкчесе. 1900 елларда Викторин Груздев Родионов затлы кызлар институтында акушерлык һәм гинекология буенча лекцияләр укый, Казан шәфкать туташлары җәмгыятенең баш табибы булып эшли. «Табигать һәм кешеләр» фәнни-популяр журналының редакторы була.
Хәтер
1915 елда Викторин Груздев хөрмәтенә Казан университетында гинекология һәм акушерлык өлкәсендә иң яхшы хезмәтләр өчен премия гамәлгә куела. 1936 елдан аның исемен Казанның Толстой ур., 4 урнашкан бала тудыру йорты йөртә. Шулай ук Казанда Груздев урамы бар. Груздевның тууына 150 ел тулу уңаеннан аның эшчәнлегенә багышланган китап чыгарыла.
Клинтон Девиссон
Клинтон Девиссон (,, — , ) —. Физика өлкәсендә Нобель премиясе иясе (1937).
Белем
дигән уку йортында белем алган.
Оешмаларда әгъзалык
дигән оешмаларда әгъза булган.
Бүләкләр, мактаулы исемнәр
<ul></ul>
Чикаго-Гайтс
Чикаго-Гайтс — Америка Кушма Штатларының Иллинойс штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Чикаго-Гайтс шәһәре елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Хвалава (Пружанский районы)
Хвалава  (Хвалава ) — Белоруссиянең Брест өлкәсе Пружанский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас, дәүләттә иң җылы климат шушы төбәктә. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза.
Мосиха (елга)
Мосиха — Россия территориясеннән ага торган елга. Кемерово өлкәсе, Новосибирск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  ? елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 15 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — (Югары) Об кушылдыклары бассейны Том кушылганчы, елга бассейны — (Югары) Об Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Курбанчаеры (Пасинлер)
Курбанчаеры (Kurbançayırı) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Эрзурум иле Пасинлер илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Майн (Шлезвиг-Гольштейн)
Майн (Meyn) — Алманиянең Шлезвиг-Гольштейн җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(7323) Robersomma
(7323) Robersomma — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1979 елның 22 сентябрендә Черных Н. С. тарафыннан Кырым обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1979 SD9» саналган.
Келузиту
Келузиту — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Минас-Жерайс штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Жуи (Йонна)
Жуи — Франциянең Йонна департаментында урнашкан коммуна.
(14582) Conlin
(14582) Conlin — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1998 елның 14 сентябрендә LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1998 RK49» саналган.
Ка де Лунги (Лоди)
Ка де Лунги — Италиянең Ломбардия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Ка де Лунги Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Сенниковы
Сенниковы (Сенниковы) — Киров өлкәсенең Шабалино районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча даими яшәүче халкы юк.
Вальдефуэнтес
Вальдефуэнтес — Испаниянең Касерес провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гетшвалд
Гетшвалд — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Мидленд (округ, Техас)
Мидленд — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Мидленд шәһәре.
Ютурмаль-Кы (елга)
Ютурмаль-Кы — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Кече Каш-Кы елгасының сул ярыннан 9 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 32 км.
Мидленд (округ, Техас)
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1885 елда оештырыла.
Ютурмаль-Кы (елга)
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Таз елгасы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Таз.
Янкова (Кече Польша воеводалыгы)
Янкова — Польшаның Кече Польша воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Ютурмаль-Кы (елга)
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Мидленд (округ, Техас)
Халкы
2019 елда халык саны 116 009 кеше тәшкил иткән.
Янкова (Кече Польша воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Мидленд (округ, Техас)
Территориясе
Округ мәйданы 2331 км² тәшкил итә.