cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Һейнц Гудериан
Белосток-Минск сугышы
29 июньдә Һотның 3-нче танк төркеме һәм Гудерианның 2-нче танк төркеме Минсктан көнчыгыштарак тоташтылар. 2-нче танк төркеме Бобруйскка һөжүмне дәвам итте.
1 июльне Һотның 3-нче танк төркеме Старо-Борисовка бәреп керде, ә Гудерианның 2-нче танк төркеме Бобруйскка бәреп керде, Свислочь кырында Березина аша күперне алды һәм плацдармны алды (картаны карагыз — Боевые действия на западном фронте. 22 июня — 11 июля 1941 г.).
Ружмонтье
Ружмонтье — Франциянең Эр департаментында урнашкан коммуна.
(11656) Lipno
(11656) Lipno — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1997 елның 6 мартында М. Тихи, З. Моравец тарафыннан Клеть обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1997 EL6» саналган.
Лончки Ягеллонски
Лончки Ягеллонски — Польшаның Карпатасты воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Эга
Эга — Португалиянең Коимбра округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Крутиха (Мудьюга кушылдыгы)
Крутиха — Россия территориясеннән ага торган елга. Архангельск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Мудьюга елгасының уң ярыннан 54 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 15 км.
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Жюсси-ле-Шодрие
Жюсси-ле-Шодрие — Франциянең Шер департаментында урнашкан коммуна.
Ольшовниця
Ольшовниця — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Стэнли (округ, Көньяк Дакота)
Стэнли — Америка Кушма Штатларының Көньяк Дакота штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Форт-Пьер шәһәре.
Остербуркен
Остербуркен (Osterburken) — Алманиянең Баден-Вюртемберг җирендә урнашкан коммуна.
(10580) 1995 OV
(10580) 1995 OV — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Стэнли (округ, Көньяк Дакота)
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1873 елда оештырыла.
(10580) 1995 OV
Тарихы
1995 елның 24 июлендә Ё. Симидзу, Т. Урата тарафыннан Нати-Кацуура обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1995 OV» саналган.
Стэнли (округ, Көньяк Дакота)
Территориясе
Округ мәйданы 3929,5 км² тәшкил итә.
Остербуркен
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Стэнли (округ, Көньяк Дакота)
Искәрмәләр
Стэнли (округ, Южная Дакота)
Ямжач
Ямжач — Россия территориясеннән ага торган елга. Пермь крае, Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Колва елгасының кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 34 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Чулман кушылдыклары бассейны Агыйдел кушылганчы, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Цеалин (Дубровенский районы)
Цеалин (Цеалін ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Дубровенский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Янгелде (Кызыл Чутай районы)
Янгелде (Енкĕлт, Янгильдино) — Чуашстанның Кызыл Чутай районында урнашкан авыл.
Халык
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 381 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (97%).
Рильск-Дужи
Рильск-Дужи — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
GSC3729-878
GSC3729-878 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Редиу (Хочень, Васлуй)
Редиу — Румыниянең Васлуй жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Коры Бөенде
Коры Бөенде – Россия территориясеннән ага торган елга. Башкортстан, Чиләбе өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Вознесен селосынан оңтүстікке қарай 2 км ераклыкта Сем елгасының уң жагалауында жерге сіңіп арнасын жогалтады урнашкан. Елга озынлыгы 10 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы – Сем елгасы, елга башыннан тамагына чаклы. Кече елга бассейны – Агыйдел, елга бассейны – Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
98 ел (б. э. к.)
98 ел (б. э к.) — безнең эрага кадәр I гасырга кергән ел.
Малавиль
Малавиль — Франциянең Шаранта департаментында урнашкан коммуна.
Камйоново
Камйоново — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Эйраш (Коимбра)
Эйраш  — Португалиянең Коимбра округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
İske Qırım
İske Qırım (qırımtatarça Eski Qırım, Эски Къырым, rusça Старый Крым) - Qırım yarımutrawı könçığış öleşendä, Çerek Su yılğası basseynında  urnaşqan şähär. İske Qırım böten yarımutrawğa isem birgän şähär.
Xalıq sanı - 9446 keşe (2011).
Tarix
XIII ğasırda Altın Urda zamanında tatarlar Qırım digän şähärgä nigez salğan. Tatarça isem Qırım qıpçaq süzennän - "qır" + "ım" - "ür", "qalqulıq" süzennän çıqqan.
Qırımda torğan genuyalılar häm başqa italiannar şähärne "Solhat" - Solcati dip yörtkännär.
Qayber tarixçılar şähär tatar Qırım isemle häm italian Solhat isemle öleşenä bülengänen farazlıylar.
XIV ğasırda şähärneñ çäçäk atu çorı. Ul däwerdä Qırım-Solhat Böyek yefäk yulınıñ zur säwdä üzäge bulğan.
Ber çığanaq buyınça mämlüklär idärä itkän Misır soltanı Beybars Qırım-Solhatta tuğan häm soñraq qalağa büläklär cibärgän, birelgän aqçada yaña mäçet tözelgän.
Qırım xanlığı nigezlängännän soñ xanlıq başqalası Qırım-Solhattan Qırıq-Ur yä Çufut Qalağa küçerelgän, soñraq Baqçasaray - Qırım xanlığı yaña başqalası.
1475 yılda Ğosman imperiäse italian koloniälären basıp alğannan soñ şähär tik İske Qırım dip yörtelä başlağan.
Фрейзер (Айова)
Фрейзер  — Америка Кушма Штатларының Айова штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Фрейзер шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кольядо-дель-Мирон
Кольядо-дель-Мирон — Испаниянең Авила провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ивешть (коммуна, Васлуй)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Вишний Жипов
Вишний Жипов — Словакиянең  округында урнашкан авыл.
Тарихы
Авыл елда нигезләнгән.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Спаркс (Техас)
Спаркс  — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Спаркс халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Чулым (шәһәр)
Чулым (Чулым) — Россия Федерациясенең Новосибирск өлкәсендә урнашкан шәһәр.
Халык саны — кеше.
Тарих
Шәһәр тибындагы бистә статусын 1935 елдан, шәһәр статусын 1947 елдан башлап йөртә.
Халык
Милләтләр (2010): урыслар (96,1%), казакълар (1,1%), алманнар (1,0%).
Калатовина (Мсциславский районы)
Калатовина  (Калатовіна ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Мсциславский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Тельман урамы (Казан)
Телман урамы (улица Тельмана) – Казанның Вахит районында урнашкан урам. Театр урамыннан башланып, Зоя Космодемьянская урамы белән киселештә тәмамлана.
Тарих
1927 елга кадәр урам, биредә Казан Алла анасы руханилары яшәгәнлектән, Поп тавы урамы дип аталган. 1927 елда урамга совет дәүләт эшлеклесе, булачак Сталин репрессияләре корбаны Алексей Рыков (1881-1938) исеме кушыла; Рыковның «халык дошманы» икәнлеге ачыкланганнан соң, 1937 елның 2 февралендә урамга Алмания коммунистлар фиркасе җитәкчесе, булачак фашист терроры корбаны Эрнст Телман (1886-1944) исеме кушыла.
Баженовски (Байкалово районы)
Баженовское (Баженовское) — Свердловск өлкәсенең Байкалово районы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
Лончки-Бжески
Лончки-Бжески — Польшаның Карпатасты воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
(11657) Antonhajduk
(11657) Antonhajduk — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1997 елның 5 мартында А. Галад, А. Правда тарафыннан Модра обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1997 EN7» саналган.
РСФСР халык артисты
РСФСР халык артисты (Народный артист РСФСР) — РСФСРның 1931—1992 елларда гамәлдә булган мактаулы исеме. 1931 елның 10 августында РСФСР ҮБК фәрманы белән булдырылган. Мактаулы исемнең нигезләмәсе буенча, киң җәмәгатьчелектә хуплау тапкан һәм илнең мәдәниятенә зур өлеш керткән югары сәнгати образлар тудырган, спектакльләр, кинофильмнар, телеспектакльләр, телефильмнар, концертлар, эстрада һәм цирк программалары, музыкаль, телевизион, радиоәсәрләр иҗат иткән артистларга, режиссерларга, балетмейстерларга, дирижерларга, хормейстерларга, башкаручыларга бирелгән.
Кагыйдә буларак, әлеге мактаулы исемне алу өчен кандидатның РСФСР атказанган артисты яки РСФСР атказанган сәнгать эшлеклесе мактаулы исемен алганнан соң ким дигәндә 5 ел үткән булуы шарт.
Мактаулы исемнең күкрәккә тага торган билгесе 1981 елның 30 гыйнварында РСФСР Югары шурасы президиумы указы белән расланган.
Мактаулы исем соңгы мәртәбә 1992 елның 4 февралендә хәрби дирижер Владимир Солодахинга бирелгән.
1991 елның 25 декабрендә кабул ителгән канун буенча мактаулы исемне булдырган дәүләтнең рәсми атамасы үзгәртелү сәбәпле, 1992 елның 4 февралендә соңгы тапкыр бирелгән
Карабаг (Җиһанбейли)
Карабаг (Karabağ) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Конья иле Җиһанбейли илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Сэнборн (округ, Көньяк Дакота)
Сэнборн — Америка Кушма Штатларының Көньяк Дакота штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Вунсокет шәһәре.
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1883 елда оештырыла.
Территориясе
Округ мәйданы 1477,5 км² тәшкил итә.
Искәрмәләр
Сэнборн (округ, Южная Дакота)
(10581) Jeníkhollan
(10581) Jeníkhollan — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1995 елның 30 июлендә П. Правец тарафыннан Ондржеёв обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1995 OD1» саналган.
Куян күле
Куян күле (Заячье озеро) — Татарстанның Лаеш районындагы күл. Татарстан АССР Министрлар Советының 1978 елның 10 гыйнварындагы 25 номерлы карары һәм Татарстан Республикасы Министрлар Кабинетының 2005 елның 29 декабрендәге 644 номерлы карары белән региональ әһәмияттәге табигый һәйкәл дип танылган.
География
Куян күле - чыгышы белән карст-суффозия процесслары нәтиҗәсендә барлыкка килгән күл. Татарстанның Лаеш районы Столбище авылында урнашкан. Су катлаулы формада һәм автомобиль юлы белән ике өлешкә бүленгән. Күлнең зур өлешенең озынлыгы 1105 м, максималь киңлеге 530 м, көзге мәйданы 11,76 гектар. Бәләкәй өлеше 530 м дан кечерәк, максималь киңлеге 120 м, көзге мәйданы 4,16 га. Күлнең уртача тирәнлеге 2 м. Диңгез өсте тигезлегеннән биеклеге - 74,2 м.
Күл янында ике чишмә бар. Куян күле фәнни-танып белү, рекреацион һәм хуҗалык ягыннан әһәмиятле, табигать һәйкәле булып тора.
Гидрология
Күлнең күләме 300 мең м³. Җир асты белән тотрыклы туклана. Көрән-сары төстәге су, тынган исле, катылыгы 1 ммоль/л, минерализациясе 99,4 мг/л, үтә күренмәлеге 70 см. Суның химик тибы —гидробонат-кальций.
Остфильдерн
Остфильдерн (Ostfildern) — Алманиянең Баден-Вюртемберг җирендә урнашкан коммуна.
Куян күле
Чыганаклар
Татарская энциклопедия: В 6 т /Гл. ред. М. Х. Хасанов, отв. ред. Г. С. Сабирзянов. — Казань: Институт Татарской Энциклопедии.
Остфильдерн
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Крутиха (Ушка кушылдыгы)
Крутиха — Россия территориясеннән ага торган елга. Архангельск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Ушка елгасының сул ярыннан 3 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 11 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Ак диңгез елгалары бассейны Золотница елгасының төньяк-көнчыгыш чигеннән Воронов борынына чаклы (Төньяк Двина елгасын кертмичә). Кече елга бассейны — Төньяк Двина, Вычегды һәм Кече Төньяк Двиналар кушылган урыннан түбәнрәк, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Бохар
Бохар — Татарстан Республикасының Лениногорск районындагы авыл.
Халык саны — 19 тирәсендә. Почта индексы — 423294.
Тарих
1924 елда нигезләнгән.
Ольшувка (Свентокшиж воеводалыгы)
Ольшувка  — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Бохар
Демография
Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): татарлар.
Ольшувка (Свентокшиж воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Бохар
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.3 °C.
Эрведал (Оливейра-ду-Ошпитал)
Эрведал  — Португалиянең Коимбра округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Целяки (Паставский районы)
Целяки (Целякі ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Паставский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Александр Лазарев (1958)
Александр Лазарев (22 март, 1958 ел, Казан ) - Россия математигы, расписаниеләр теориясе, комбинаторика, оптимальләштерү ысуллары өлкәсендә танылган белгеч. (2008), профессор (2010).
Ямьяды-Елга
Ямьяды-Елга — Россия территориясеннән ага торган елга. Башкортстан, Пермь крае биләмәләрендә ага. Елга  Буй елгасының кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 13 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Чулман кушылдыклары бассейны Агыйдел кушылганчы, елга бассейны — Чулман.
Александр Лазарев (1958)
Биография
1990 елда БССР Фәннәр академиясенең математика институтында (Минск) «Эффективные алгоритмы решения некоторых задач теории расписаний для одного прибора с директивными сроками обслуживания требований» темасына кандидатлык  диссертациясе яклый һәм  физика-математика фәннәре кандидаты гыйльми дәрәҗәсен ала (01.01.09).
Ямьяды-Елга
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Александр Лазарев (1958)
Биография
2000 еллар башында Мәскәүгә РФА ВЦ докторантурасына күчеп килә.
2008 елда «Методы и алгоритмы решения задач теории расписаний для одного и нескольких приборов и их применение для задач комбинаторной оптимизации» темасына докторлык диссертациясен яклап, физика-математика фәннәре докторы гыйльми  исеме бирелә (01.01 .09).
Соңрак РФА ИПУ сына күчә, баш фәнни хезмәткәр булып эшли.
Фәнни кызыксынулар өлкәсе
Расписание теориясе, комбинаторика, оптимальләштерү ысуллары, дискрет программалаштыру, кыйммәтле кәгазьләр базарына техник анализ, параллель исәпләүләр.
Укыту эшчәнлеге
2000 еллар башында МФТИның идарә һәм гамәли математика факультетында укыта, анда расписание теориясе курсы буенча уку әсбабын әзерләп бастыра. 2009 елның 1 сентябреннән бер үк вакытта профессор вазыйфасында түбәндәге уку йортларында  укыта:
2016, 2012, 2011 елларда "Югары икътисад мәктәбенең иң яхшы укытучысы" дип таныла.
Редакция советларында, академик советларда һ.б. г.
түбәндәге басмаларда редакция әгъзасы
Рильск-Малий
Рильск-Малий — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Гайленд-Парк (Техас)
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
ТАССР ягулык сәнәгате министрлыгы
Министрлар: Муллый Ганиев (1966-1983), Марс Рәмиев (1983-1988)
Гореньяваз (Удине)
Гореньяваз — Италиянең Фриули-Венеция-Җулия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
(11658) 1997 EQ17
(11658) 1997 EQ17 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1997 елның 1 мартында С. Уэда, Х. Канэда тарафыннан Кусиро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1997 EQ17» саналган.
Гореньяваз (Удине)
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Яйлабэли (Рефахие)
Яйлабэли (Yaylabeli) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Эрзинҗан иле Рефахие илчесенә караган бер авыл (köy).
Калацилы
Калацилы (Калацілы ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Горацкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Ивешть (коммуна, Галац)
Ивешть — Румыниянең Галац жудецында урнашкан коммуна.
Кампинос
Кампинос — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Ивешть (коммуна, Галац)
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Констансана
Констансана — Испаниянең Авила провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Лончки-Кухарски
Лончки-Кухарски — Польшаның Карпатасты воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Острах
Острах (Ostrach) — Алманиянең Баден-Вюртемберг җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
GSC3730-1334
GSC3730-1334 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
(10582) Harumi
(10582) Harumi — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
GSC3730-1334
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
(10582) Harumi
Тарихы
1995 елның 3 октябрендә Я. Икари тарафыннан Морияма обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1995 TG» саналган.
96 ел (б. э. к.)
96 ел (б. э к.) — безнең эрага кадәр I гасырга кергән ел.
Эрейра (Монтемор-у-Велью)
Географиясе
Мәйданы —.
Спейд (Техас)
Спейд  — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Редиу (Ясси)
Редиу — Румыниянең Ясси жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Мальмор
Мальмор (Mallemort) — Франциянең Буш-дю-Рон департаментына караган коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 28,16 км².
Тернер (округ, Көньяк Дакота)
Тернер — Америка Кушма Штатларының Көньяк Дакота штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Паркер шәһәре.
Ольшувка-Пильчицка
Ольшувка-Пильчицка — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Тернер (округ, Көньяк Дакота)
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1871 елда оештырыла.
Ольшувка-Пильчицка
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Тернер (округ, Көньяк Дакота)
Территориясе
Округ мәйданы 1599,8 км² тәшкил итә.
Искәрмәләр
Тернер (округ, Южная Дакота)
Сухояж
Сухояж (Инзерка) – Россия территориясеннән ага торган елга. Башкортстан, Чиләбе өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Инҗәр елгасының сул ярыннан 89 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 13 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы – Сем елгасы, елга башыннан тамагына чаклы. Кече елга бассейны – Агыйдел, елга бассейны – Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Рись (Лодзь воеводалыгы)
Рись  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Фридония (Айова)
Фридония  — Америка Кушма Штатларының Айова штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Фридония шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Куица
Куица — Россия территориясеннән ага торган елга. Архангельск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Ак диңгез урнашкан. Елга озынлыгы 12 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Ак диңгез елгалары бассейны Золотница елгасының төньяк-көнчыгыш чигеннән Воронов борынына чаклы (Төньяк Двина елгасын кертмичә). Кече елга бассейны — Төньяк Двина, Вычегды һәм Кече Төньяк Двиналар кушылган урыннан түбәнрәк, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Яңавыл (елга)
Яңавыл — Бүә елгасының сул як кушылдыгы. Башкортстанның Яңавыл районы биләмәләрендә ага. Елга озынлыгы 22 км.
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Вишний Казимир
Вишний Казимир — Словакиянең  округында урнашкан авыл.
Тарихы
Авыл елда нигезләнгән.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Глюон
Глюоннар (инглизчә gluon, glue — җилем) — көчле тәэсир итешүнең таратучы элементар кисәкчекләре.
Вишний Казимир
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
(11659) 1997 EX41
(11659) 1997 EX41 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Глюон
Квант хромодинамикасы (КХД) буенча глюоннар - кварклар арасындагы көчле төсле тәэсир итешү өчен җаваплы калибрлау бозоннары.
(11659) 1997 EX41
Тарихы
1997 елның 10 мартында LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1997 EX41» саналган.
Глюон
Квант электродинамикасындагы (КЭД) электрик нейтраль һәм үзара тәэсир итешми торган фотоннардан аермалы буларак глюоннар төсле коргыларга ия, көчле тәэсир итешүне тарата һәм тәэсир итешүдә үзләр катнаша. Шунлыктан КХД КЭДннан аңлау өчен шактый катлаулырак булып чыга.
Үзлекләр
Глюон - квант хромодинамикасында векторлы (ягъни бергә тигез спинлы һәм тискәре эчке җөплелекле) кырның кванты. Аның массасы юк.
Кырның квант теориясендә бозылмаган калибрлау инвариантлыгы калибрлау бозонының массасыз булуын таләп итә. Бөтен 1-спины һәм массасызлыгы глюонны фотон белән якынайта. (Стандарт модель буенча Һиггс кыры белән тәэсир итешү нәтиҗәсендә калибрлау бозоннары - фотон, глюоннар массасыз, ә W-, W+ һәм Z-бозоннары массалы булып чыга, шуның өчен Һиггс бозоны җаваплы, ул 2013 елда Зур адрон коллайдерында табылган дип белдерелә).
Массив векторлы кисәкчеләр полярлашуның өч халәтенә ия. Массасыз векторлы калибрлау бозоннары - глюон һәм фотон кебек полярлашуның ике халәтенә генә ия, чөнки калибрлау инвариантлыгы аркылы полярлашуны таләп итә.
Глюонның изоспины нульга тигез. Төссез глюоннар үз-үзенә антикисәкчәләр булып тора.
Тасвир
Электромагнит тәэсир итешүне бердәнбер калибрлау кисәкчәләр төре - фотон тарата, зәгыйфь тәэсир итешүне өч  W-, W+ һәм  Z-бозон тарата, ләкин көчле тәэсир итешүне 8 бәйсез төр глюон тарата.
Кварк төсле глюонны чәчеп, үз төсен үзгәртә, икенче кварк бу глюонны йотып, тагы үз төсен үзгәртә, шулай итеп көчле тәэсир итешү хасил була, нәтиҗәдә, мәсәлән, протоннар электромагнит этешенә карамастан, бер атом-төштә таркалмыйча торып кала бирә.
Квант хромодинамикасы - SU(3)-симметрияле калибрлау теориясе.
Конфайнмент
Конфайнмент (татарча Җибәрмәү) - кварклар ирекле халәттә күзәтелмәве. Конфайнментны математик исбатлау - "меңьеллыкның җиде мәсьәләсе" исемлегенә керә, әлегә тик берсе исбатланган ( 2002 елда Григорий Перельман Пуанкаре гөманын исбатлаган ).
Конфайнмент төсле глюоннар ярдәмендә аңлатыла: төсле глюоннар хәрәкәт иткәндә вакуумнан яңа глюоннарны булдыра һәм көчле тәэсир итешүне арттыра, шуңа күрә ерактарак кварклар көчлерәк үзара тартыша һәм "иреккә" чыга алмый.
Целянцеева
Целянцеева (Целянцеева ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Аршанский районында урнашкан авыл.
Карабаг (Инҗирлыова)
Карабаг (Karabağ) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Айдын иле Инҗирлыова илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
И-Сен-Рош
И-Сен-Рош — Франциянең Шер департаментында урнашкан коммуна.
Рюгль
Рюгль — Франциянең Эр департаментында урнашкан коммуна.
Эшпариш
Эшпариш — Португалиянең Коимбра округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Эстринген
Эстринген (Östringen) — Алманиянең Баден-Вюртемберг җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
95 ел (б. э. к.)
95 ел (б. э к.) — безнең эрага кадәр I гасырга кергән ел.
Лоп’янка (Польша)
Лоп’янка — Польшаның Карпатасты воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Керем
Керем, табыш — физик яки юридик зат белән, яки дәүләт белән билгеле бер вакыт аралыгында нинди дә булса эшчәнлек нәтиҗәсендә алынган акчалар яисә матди кыйммәтләр.
Шәхси мәгънәсендә
Шәхси яктан караганда керемнәр дип дәүләт керемнәре, оешмалар керемнәре яки халыкның  керемнәре аңлашыла:
Керем турында гомуми аңлау
Икътисад фәнендә универсаль һәм иң еш очрый торган керемгә билгеләмә менә бу:
Әлеге вакыт ичендәге керем — үзенең байлыгының кыйммәтен үзгәртмичә билгеле зат тотып бетерә ала торган акчалар кушымы.
Әлеге билгеләмә буенча, керем капиталның (яки байлыкның) хезмәте була. Бу француз икътисадчы Жак Рюэфның сүзләре буенча да раслана. Ул узенең «L'Ordre social» («Җәмәгать тәртибе») дигән китабында капитал дип хезмәт ясый ала торган теләсә нинди матди яки матди түгел объектны атый, ә (бер вакыт аралыгында капиталдан алынган) керем дип — капиталның, шушы вакыт ичендә китерә торган, хезмәтләр агымың атый. Рюэф капиталның (ул керемнең чыганагы) керемнән (ул агым) аерылып торуының мөһимлеген ассызыклый.
Креспос
Креспос — Испаниянең Авила провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Калацичы
Калацичы (Калацічы ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Глуский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Горета (Асти)
Горета — Италиянең Пьемонт төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Горета Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Гакберри (Техас)
Гакберри  — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Кабак бәлеше
Бәлешнең эчлеген хәзерләү
Бәлеш пешерү өчен өлгереп җиткән, каты, баллы кабак алына. Башта аны яралар, эчен чистартып, телемләп кисәләр һәм һәр телемнең йомшак өле­шен кисеп алып, кабыгын әрчиләр. Шуннан соң ул урман чиклә­веге эрелегендә шакмаклап турала. Туралган кабакка кирәгенчә тоз сибеп тоталар яки бераз кул белән уып, юкә иләккә салып, саркыталар.
Суы саркып беткәч, кабакка бүрттерелгән, суытылган дөге япмасы кушыла, өстенә эретелгән сары май сибелә, Дөге урынына бүрттерелгән тары ярмасы салырга да ярый. Кабак бәлешенә дөге һәм тары ярмаларын бүрттерми генә дә кушарга мөмкин.
Рецепт:
Бер кабак бәлешенә: 1 килограмм камыр, 1,5 килограмм ка­бак, 300 грамм дөге яки тары ярмасы, 150—200 грамм сары май, өстенә сөртү өчен бер йомырка алына.
Игиу (коммуна)
Игиу — Румыниянең Алба жудецында урнашкан коммуна.
Карате
Карате́ 空手道, МФА ; карате-до: «буш кул юлы») — япон хәрби сәнгате.
Вазифасы – сугышканда дошманыңның, ярышларда исә көндәшеңнең һөҗүмнәреннән саклану, кирәк булган очракта, дөрес итеп җавап кайтара алу. Фәлсәфи яктан, карате үз тәнеңә үзең хуҗа булырга, аның белән идарә итәргә өйрәтә.
Советлар Союзына каратэның ничәнче елларда үтеп кергәнен төгәл генә әйтеп булмый. Берәүләр, алтмышынчы-җитмешенче елларда, диләр. Әмма, 1930 елларда ук НКВД карате белән таныш булган, диючеләр дә бар. Шунысы хак – халык карате турында беренче тапкыр кинофильмнардан карап белә башлады («Не бойся, я с тобой»). 1980 елларда каратэны өйрәтү һәм куллану закон тарафыннан тыелган була.
Каратэда ун кью, ягъни разряд бар – шәкертләрнеке һәм осталарныкы. Аларның һәрберсе билгеле бер төс белән билгеләнә. Япониядә элек андый бүленеш булмаган, ак пояс кына кулланылган. Шуннан соң остаз шәкертенә билгеле бер вакыттан соң кара пояс биргән. Ләкин Европа халкының менталитеты башка. Аларга үзләренең нәрсәгә ирешкәнлекләрен белеп торырга кирәк. Шуңа күрә төсле пояслар системасы Европа кешеләре өчен кертелә. Хәзер инде бу Япониянең үзендә дә кулланыла. Һәрбер дәрәҗәнең үзенең таләпләре бар, син моңа әзерлегеңне күрсәтергә тиеш. Кара пояска имтихан тапшыру 7-8 сәгатькә сузыла, кайчакта хәтта берничә көн буе тапшыралар. Нинди разрядка икәнлегенә карап, осталыгыңны да күрсәтергә тиешсең. Кара пояска тапшырганда 20-30 кешегә каршы торалар.
Каратэның кагыйдәләре зур, авыр җәрәхәтләрдән сакларга ярдәм итә. Башка кул белән сугарга ярамый, аяк белән тибү исә шактый авыр һәм аннан саклану да җиңел. Аркага сугу тыела һәм башкалар.
Кампинос-А
Кампинос-А — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Сергина (Байкалово районы)
Сергина (Сергина) — Свердловск өлкәсенең Байкалово районы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
Яйлабэли (Мудурну)
Яйлабэли (Yaylabeli) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Болу иле Мудурну илчесенә караган бер авыл (köy).
Опатковице (Свентокшиж воеводалыгы)
Опатковице  — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Тодд (округ, Көньяк Дакота)
Тодд — Америка Кушма Штатларының Көньяк Дакота штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - шәһәре.
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1909 елда оештырыла.
Территориясе
Округ мәйданы 3602,2 км² тәшкил итә.
Искәрмәләр
Тодд (округ, Южная Дакота)
Рихловице
Рихловице — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Түләк һәм Сусылу
Түләк һәм Сусылу (Заятүләк белән Сусылу, Заятүләк менән Һыуhылыу) — татар һәм башкорт сүз сәнгате истәлеге, дастан. Шигъри‑чәчмә формада язылган.
Тарихы
1843 елда беренче тапкыр «Москвитянин» журналында Владимир Даль «Башкирская русалка» дигән атама астында рус телендә бастыра. Бу әсәр проза белән язылган була, шул ук вакытта башкорт вариантларында кайбер өлеш җыр-шигырь формасында бирелә.
1850 елларда Лев Суходольский тарафыннан уфа татарларыннан язып алынган һәм 1858 елда «Башкирская легенда о Туляке» дип аталган вариант әкиятнең иң архаик варианты булып тора. Беренче басмадан аермалы буларак, бу вариантта кайбер өлеше шигъри формада тәкъдим ителә. Г.Н. Потанин үзенең «Дочь моря в степном эпосе» хезмәтендә Л. Суходольский вариантына мөрәҗәгать итә. «Заятүләк белән Сусылу» сюжетын ул конкрет тарихи нигездә барлыкка килгән башкорт шигъриятенең оригиналь иҗатын гына түгел, ә башка төрки эпик әсәрләр белән чагыштыру өчен материал буларак карый.
Эшпиньял
Эшпиньял — Португалиянең Коимбра округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Түләк һәм Сусылу
Тарихы
1894 елда С.Г. Рыбаков тарафыннан эпос ноталары языла.
1901 елда Венгрия тюркологы В. Преле «Түләк һәм Сусылу» эпосының кызыклы вариантын яза. Аның материалларының зур өлеше Будапештта немец һәм маҗар телләрендә «Танылган башкорт әкияте варианты» дигән исем астында басылып чыккан.
Х.С. Солтановның 1902 елда «Зая-Түләк һәм Су-сылу» дип басылган эпосның варианты башкалардан күпкә аерылып тора. Әйтик, төп геройның әтисен Самар түгел, ә Харымыркыс дип атыйлар. Әсәр шулай ук Түләк һәм Сусылуның үлеме белән тәмамланмый, ә геройларның Балкан-Тауда озак һәм бәхетле яшәве турында сөйли.
М. Гафури 1909 елда «Заятүләк белән Сусылу» дигән эпосны татар телендә бастыра.
Шулай ук «Заятүләк», «Түләк», «Балкантау» һ. б. атамалары белән башка вариантлары да билгеле.
Кыскача эчтәлеге
Эпоста ыруара мөнәсәбәтләрнең таркалу процессы чагылыш тапкан.
Төп тема — гаилә кору, кешенең шәхси бәхете өчен көрәше.
Эпосның баш герое Заятүләк, өлкән агалары белән талашып, туган йортын ташлап чыгып китә.
Асылыкүл эчендә ул, су асты патшасы кызы Сусылуны күреп, гашыйк була.
Сөйгәне белән бергә булыр өчен, Заятүләк, ата-анасыннан, иң якын дусларыннан (аты белән шоңкарыннан) баш тартып, су асты патшалыгына яшәргә китә.
Тора-тора батыр туган җиреннән еракта яши алмавын аңлый һәм, су асты патшасының фатихасын һәм кәләшенең бирнәсен — өер-өер елкысын алып, Сусылу белән туган җиренә кайта.
Күл ярында урнашкан Сусылу белән Заятүләк бәхетле һәм җитеш яши, әмма бервакыт егеткә, атасы үлү сәбәпле, тәхет өчен агалары арасында башланган ызгышлар турында хәбәр килеп җитә.
Иленә кайткан һәм ыру мәшәкатенә чумган Заятүләк хатыны янына вәгъдәләшкән көнгә әйләнеп кайтып өлгерми.
Сусылу сагышыннан үлә; ансыз яшәү мәгънәсен тапмый, Заятүләк тә үз-үзен үтерә.
Заятүләк белән Сусылуның гәүдәләре күмелгән Балкантау изге урын санала.
Xaci I Gäräy
Xaci I Gäräy yä Melek Xaci Gäräy (qırımtatarça I Hacı Geray, ١ خاجى كراى‎; Melek Hacı Geray, ملک خاجى كراى‎; 1397-1466) - Qırım xanlığı berençe xanı (1441-1466), bäysez Qırım xanlığına häm Gäräy näselenä nigez saluçı.
Çığış
Xaci Gäräy Cuçi ulı Tuqa Timer häm Çıñğızxan näselennän çığa.
1260 yılda Mengu Timer Qırımnı Tuqa Timer ulına idärä itü astına birgän.
Tarix
Xaci Gäräy Böyek Litva kenäzlege Lida şähärendä tuğan.
Şul uq yılda Altın Urda xanı Oluğ Möxämmäd Qırımnı kire qaytara. Näticädä Xaci Gäräy Vitovt yanına qaça.
1431 yılda Xaci Gäräy yaña ğäskärne cıyıp Qırım-Solxat şähären basıp ala häm soñraq Şirin morzası Tägänä bi citäklägän ğäskärne ciñä.
1453 yılda Dnepr yılğasında Altın Urda xanı Säyed I Äxmäd citäklägän ğäskärne ciñä.
1465 yılda Don yılğasında Zur Urda xanı Mäxmüd citäklägän ğäskärne ciñä.
(10583) Kanetugu
(10583) Kanetugu — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Xaci I Gäräy
Tarix
Näticädä Qırım xanlığı Altın Urdadan ayırıla.
Xaci Gäräy xanlıq başqalasın İske Qırım şähärennän Qırıq Yir yä Çufut Qalağa küçerä.
(10583) Kanetugu
Тарихы
1995 елның 21 ноябрендә T. Окуни тарафыннан Нанъё обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1995 WC4» саналган.
Xaci I Gäräy
Tarix
1466 yılda ülgän. Salaçektä (bügenge Baqçasaray) kümelgän.
Ädäbiät
Törkem:Кырым ханнарыTörkem:Кырым тарихыTörkem:Гәрәйләр
Искитим
Искитим (Искитим) — Россия Федерациясенең Новосибирск өлкәсендә урнашкан шәһәр.
Халык саны — кеше.
Тарих
Шәһәр тибындагы бистә статусын 1933 елдан, шәһәр статусын 1938 елдан башлап йөртә.
94 ел (б. э. к.)
94 ел (б. э к.) — безнең эрага кадәр I гасырга кергән ел.
Искитим
Халык
Милләтләр (2010): урыслар (94,1%).
Этигхайм
Этигхайм (Ötigheim) — Алманиянең Баден-Вюртемберг җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Редиу-Алдей
Редиу-Алдей — Румыниянең Ясси жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(11660) 1997 FL2
(11660) 1997 FL2 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1997 елның 31 мартында LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1997 FL2» саналган.
Целяпни
Целяпни (Целяпні ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Бешанковицкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Спринг (Техас)
Спринг  — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Малиньи (Кот-д’Ор)
Малиньи (Maligny) — Франциянең Кот-д’Ор департаментына караган коммуна, Арне-ле-Дюк кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 16.72 км².
Юзеф Твардҗицки
Юзеф Твардҗицки (Józef Twardzicki,, — , ) — администраив-хуҗалык эшлеклесе, банкир, икътисадчы, Быдгощ шәһәре президенты (1945-1949).
Ивуа-ле-Пре
Ивуа-ле-Пре — Франциянең Шер департаментында урнашкан коммуна.
Калектывны Труд
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Янива
Янива — Россия территориясеннән ага торган елга. Пермь крае, Киров өлкәсе, Удмуртия биләмәләрендә ага. Елга  Сыпан елгасының кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 15 км.
Куэвас-дель-Валье
Куэвас-дель-Валье — Испаниянең Авила провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Янива
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Чулман кушылдыклары бассейны Агыйдел кушылганчы, елга бассейны — Чулман.
Куэвас-дель-Валье
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Янива
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Вишний Орлик
Вишний Орлик — Словакиянең  округында урнашкан авыл.
Тарихы
Авыл елда нигезләнгән.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Лопушка Велика
Лопушка Велика — Польшаның Карпатасты воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Саканвиль
Саканвиль — Франциянең Эр департаментында урнашкан коммуна.
Ян Пилсудски
Ян Пилсудски (Jan Piłsudski,, — , ) — Польша сәясәтчесе, хокукчы, Польша Сеймы депутаты (1928-1931), Польша Сеймы маршалы урынбасары (1930-1931), Польша финанс министры (1931-1932), Польша банкы рәисе урынбасары (1932-1937).
Абиул
Абиул — Португалиянең Лейрия округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
GSC3730-1558
GSC3730-1558 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Горета (Кунео)
Горета — Италиянең Пьемонт төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Фримонт (Айова)
Фримонт  — Америка Кушма Штатларының Айова штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Фримонт шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Рихлоцице
Рихлоцице — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Адекбаш
Адекбаш (Атĕкпуç, Адиково) — Чуашстанның Ялчык районында урнашкан авыл.
Халык
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 17 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (100,00%).
Кумжевая
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Ак диңгез елгалары бассейны Золотница елгасының төньяк-көнчыгыш чигеннән Воронов борынына чаклы (Төньяк Двина елгасын кертмичә). Кече елга бассейны — Төньяк Двина, Вычегды һәм Кече Төньяк Двиналар кушылган урыннан түбәнрәк, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Игнешть (коммуна)
Игнешть — Румыниянең Арад жудецында урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Трипп (округ, Көньяк Дакота)
Трипп — Америка Кушма Штатларының Көньяк Дакота штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Виннер шәһәре.
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1873 елда оештырыла.
Территориясе
Округ мәйданы 4189,5 км² тәшкил итә.
Искәрмәләр
Трипп (округ, Южная Дакота)
(10584) Ferrini
(10584) Ferrini — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Камянка (Лосицкий повяты)
Камянка  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Карабаглар (Караҗасу)
Карабаглар (Karabağlar) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Айдын иле Караҗасу илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Камянка (Лосицкий повяты)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(10584) Ferrini
Тарихы
1996 елның 14 апрелендә Л. Тези, А. Боаттини тарафыннан Сан Марселло обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1996 GJ2» саналган.