cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Полькавичы (Шумилинский районы)
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Крысовка
Крысовка (Крысовка) — Коми Республикасының Луза буе районында урнашкан авыл.
Климат
Крысовка климаты уртача-континенталь. Кыш озын, салкын, ә җәй кыска, гадәттә җылы, яисә салкынча. Биредә кырау җәен дә күзәтелә. Җәй көне циклоннар активлыгы сүлпәнәя, көзен исә киресенчә, үсә, шуңа күрә дә явым-төшем күләме арта. Көз белән яз салкын.
Халык
Халык саны динамикасы:
Коры күз синдромы
«Коры» күз җитәрлек яшь эшләнеп чыгарылмаса барлыкка килә һәм яшь пәрдәсе тотрыксызлыгына һәм күзнең алгы өлешенең патологиясенә китерә.
Бик озак вакыт компьютер белән эшләгәч, машина йөрткән һәм телевизор карап утырганнан соң, безнең күзләр арыйлар һәм кызарып китәләр. Күзләрдә кызышу, чәнчү, кычыту кебек уңайсыз күренешләр кичкә таба көчәя... Моны шулай булырга тиеш, күзләр аруы гына бу дип уйлыйсызмы? Алай гына түгел шул! Бу хәл күзләрдә шактый куркыныч авыру—«коры күз» синдромы барлыкка килүе турында сөйли. «Коры күз» алга киткән илләрдә яшәүче кешеләр авыруы... Телевидение, компьютерлар, заманча дарулар, контактлы линзалар кешеләр тормышын 1 шактый уңайлы иттеләр. Тик бу уңайлыклар белән бергә алар кешеләрнең күрү сәләте начараюга өлеш тә кертәләр. Мәсьәлә шунда, күзләр травмалар, ; тышкы тәэсирләрдән, төрле инфекцияле авырулардан сакланыр өчен, күз ; яше пәрдәләре белән капланганнар. Ул пәрдәләр күзләрне корудан саклый.
Вакыт узу белән, ул пәрдәләр юкара һәм без рефлекс рәвештә хәрәкәт ясап, күзләрне йомып алабыз. Бу вакытта күз яше сыеклыгы саклау катламны элекке хәленә кайтара. 1 Кеше бик озак вакыт берәр әйбергә төбәлеп карап торса, күзләрен сирәк кыса һәм күз пәрдәсе корый башлый. Күзнең мөгез катламы ачык кала ! һәм анда эрозияләр (лайлалы тышча яки эпителий кимчелеге) барлыкка килә. Күзләр кызыша, кычыта башлыйлар, аларга чүп кергән кебек тоела. Статистика буенча, регуляр рәвештә компьютер белән эш иткән кешеләрнең 70 % «коры күз» синдромыннан интегә.
Моннан кала бу хәл яшь арту белән дә бәйле, гормональ үзгәрешләр килеп чыгу(хатын-кызларның климакс чорлары), контактлы линзалар киеп йөрү аркасында да күзәтелә. «Коры күз» синдромы кайбер дарулар: кан басымын төшерүче, балага узудан саклану өчен гормональ препаратлар кабул иткән кешеләрдә дә булырга мөмкин. Чирне начар экология, аллергик реакцияләр, инфекцияле авырулар да китереп чыгара ала. Андый авырулардан вируслы конъюнктивитны мисалга китерергә була. Статистика буенча, аденовируслы конъюнктивитларның 57 % ы «коры күз» синдромына китерә. Шулай ук аллергия конъюнктивиты белән интеккән кешеләрдә дә «коры күз» авыруы барлыкка килү куркынычы берничә тапкыр артып китә. «Коры күз» авыруы түбәндә күрсәтелгән симптомнардан гыйбарәт; * күзләр авырту; * күзләрнең сизгерлеге көчәю; * күзләргә тузан керү тойгысы барлыкка килү; * күзләрдә чит җисем барлыгы тойгысы булуы; * күзләрнең кычытып кызышуы; * күзләрнең кызаруы; * күзләрнең сурәтләрне ачык күрмәве.
Бу симптомнардан кала, алдагы этапларда күзләрдә корылык түгел, киресенчә, яшь агу көчәергә мөмкин. Бу хәл салкын, җилле көннәрдә, бина эчендә кондиционердан һава ташкыны килгәндә очрый.
Цивилизациянең уңайлыкларыннан баш тартучылар кимер дип булмый, шуңа күрә күзләргә тискәре тәэсир итә торган факторләрны бераз азайтып кына була торгандыр. Бик озак вакыт киеренкелек белән карап эшләгәндә, һәр 45 минут саен тәнәфес ясап алырга кирәк. Бу вакытта эштән туктап, күзләрне йомып алуның файдасы тия. Еракка карап, күзләргә күнегүләр ясап алганнан соң, яңадан эшкә тотынырга була. «Коры күз» синдромы белән интеккән кешеләргә өстәмә дәва сыйфатында ясалма күз яше билгелиләр. Авыру бик күп сәбәпләрдән барлыкка килгәнлектән, составына төрле дарулар кергән препаратлар яхшы тәэсир итәләр. Бу күз тамчылары составына ясалма күз яше, интерферон, гистаминга каршы, йогышсызландыру компонентлары керә.
Башлангыч чорда «коры күз» синдромын дәвалау бик кыен түгел. Азып киткән очракларда бу синдром көчле дискомфорт тудырып кына калмый, күз күрүенең начарлануына, хәтта күзләрнең сукыраюына китерергә мөмкин. Шуңа күрә, «коры күз» синдромына шик туса, озакка сузмый күз табибына күренеп, үз вакытында кирәкле дәва алырга тырышыгыз.
Классификация
1.	 	Коры кератоконъюнктивит (ККК) һәртөрле корылык дәрәҗәсендәге күзләрдә барлыкка килә.
2.	 	Ксерофтальмия А витамины җитмәгәнгә күз корылыгы белән билгеләнә.
3.	 	Ксероз югары корылык дәрәҗәсендәге мөгезләнү һәм конъюнктиваль җөйләнүгә бирелүчән күзләргә хас.
4.	 	Sjögren синдромы — күз корылыгы белән күп очракта барган аутоиммунлы ялкынсыну барышы.
Гадәттә бозылу ысулын исәпләүче классификацияне кулланалар: Sjögren синдромы (җәд. 7. 1) яки non-Sjogren (җәд. 7. 2), ККК сәбәбе буларак яшь сыекчасының артык парлануы (җәд. 7. 3), гәрчә бу халәтләр бер-берсенә юл куймый.
Симптомнар
Киң таралган симптомнары — корылык, кыздыру, чит җисем тою, алар көн дәвамында арта. Шулай ук лайлалы җепсыман бүлендек, үзгәрүчән «томанлану» һәм кабаклар кызару хас. Пациентлар эмоциональ яшьләр җитмәү яки ярсыткычка тиешлечә булмаган җавапны билгели.
NB ККК билгеләре яшь сыекчасы парлануын артыручы тышкы факторлар тәэсиреннән, (мәсәлән, сафландыру, җил, үзәк җылыту) яки озак укыганда күз йому хәрәкәте ешлыгы кимегәндә арта.
Билгеләре
1.	 	Арткы блефарит һәм мейбомий бизләре дисфункциясе.
2.	 	Конъюнктивада җиңел дәрәҗәдәге мөгезләнү һәм кызару була ала.
3.	 	Яшь пәрдәсе
•	Нормаль күздә яшь пәрдәсе ертылганда муцинлы катлау липидлы белән кушыла, ләкин шул ук вакытта тиз юыла. «Коры» күздә муцинлы катлау белән кушылган липидлы катлау яшь пәрдәсендә бөртекләр булып җыела һәм күз йому хәрәкәтендә күченәләр (рәс. 7. 2а).
•	Кырыйдагы яшь минискы — яшь пәрдәсендә сулы катлауның үлчәү күләме. Нормаль күздә мениск биеклеге 1 мм диярлек, ә «коры» күздә ул юкара (рәс. 7. 2б) яки югала.
•	Яшь пәрдәсендә яки кабак кырыенда күбекле бүлендек мейбомий бизләре дисфункциясендә (рәс. 7. 2в).
4.	 	Мөгезкатлау
•	Мөгезкатлауның аскы һәм кабакара өлешендә флюоресцеин белән буялучы нокталы эпителиаль эрозияләр барлыкка килә(кара рәс. 7. 2б).
•	Җепләр эпителий белән җәелгән бер башы мөгезкатлауга беркетелгән лайлалы арканнардан тора һәм алсу бенгаль белән буялганда яхшы күренә (рәс. 7. 3б).
5.	 	Өзлегүләравыр очракларда мөгезкатлауның өске неоваскуляризациясе, эпителий ертылу, мөгезкатлау таркалып йомшару (рәс. 7. 4а) һәм тишелү вә бактериаль кератит (рәс. 7. 4б) була ала.
Махсус тикшеренүләр
Тикшеренү максаты булып «коры» күз диагнозын дөрес кую яки аны раслау тора. Кызганычка каршы симптомнар кабатлану белән сынауларның кабаттагы нәтиҗәләре арасында үзара бәйлек юк. «Коры» күз симптомнары авырлыгы артуы буенча тикшеренүнең нәтиҗәләре төгәллеге арта. Тестлар ярдәмендә түбәндәге параметрлар билгеләнә.
•	Яшь пәрдәсе тотрыклылыгы (ертылу вакыты)
•	Яшь сыекчасы эшләнеп чыгуы (Ширмер сынавы, яшь сыекчасы осмолярлыгы, конъюнктиваль куышлыгын флюоресцеиннан бушату).
•	Күз өслеге бозылу (мөгезкатлау буяу һәм импрессион цитология).
NB «Коры» күздә яшь сыекчасының артык парлануын бәяләүче сынаулар юк, шуңа бу бозылуның сәбәбен алдан мейбомий бизләре дисфункциясе дип саныйлар. Кабакларның кимерчәк диафаноскопиясе аларның халәтен һәм функциясен бәяләргә мөмкинлек бирә.
Күз өслеген буяу
1. Флюоресцеин мөгезкатлау һәм конъюнктива эпителие зарарлану индикаторы булып тора. Чагылган «коры» күздә флюоресцеин белән буяу кыенлаша, шуңа күрә аскы конъюнктива гөмбәзенә физиологик эремәнең берничә тамчысын салалар.
2.             Алсу бенгальне яшәүгә сәләтсез эпителиаль күзәнәкләр һәм муцинны буяу өчен кулланалар. Мөгезкатлау җепләре һәм инфильтратлар көчлерәк буяла һәм кызылсыз фильтрда әйбәт күренә. Буяу барышында 1%'лы алсу бенгаль яки бу эремә белән сеңдерелгән кәгазьле фильтр кулланалар.
NB Алсу бенгаль эремәсе озак вакытлы күз ярсытуы, аеруча чагылган ККК'та китерә ала. Ярсытуны киметү өчен берничә тамчы физиологик эремә кулланып, ә аннан соң урынлы анестетик тамызып була.
3.     Буяуны      бәяләү  диагнозны расларга мөмкинлек бирә.
•      Мөгезкатлау һәм конъюнктиваның кабакара буялуы күбесенчә сулы катлам җитмәгәндә була (рәс. 7. 5в, г).
•      Конъюнктиваның өстән буялуы өске лимбаль кератоконъюнктивит турында күрсәтә.
•     Мөгезкатлау һәм конъюнктиваның астан буялуы блефарит белән авыруларда еш күзәтелә.
Башка сынаулар
Клиник тәҗрибәдә кайчакта түбәндәге сынаулар кулланалар.
1.             Клиренс-флюоресцеинлы сынау (яшь эшләп чыгару индексы) күз өслегенә 5 мкл флюоресцеин урнаштыруда һәм 1, 10, 20 һәм 30 мин аралыкта кабакның аскы кырыена урнаштырылган кәгазьле Ширмер фильтрының буялган өлешен үлчәүдән гыйбарәт. Кәгазьдә флюоресцеин булуын зәңгәр яктылык фильтрында күреп була, стандартлы шкала белән чагыштырып яки флюорофотометрия кулланып була. Нормада күрсәткеч нольгә кадәр 20 мин соң кими. Клиренс тоткарлану «коры» күз синдромында күзәтелә.
2.            Лактоферрин — яшь бизләре белән эшләп чыгарылган төп аксым. Яшь сыекчасында лактоферринның түбән тупланышын Шегрен синдромында һәм яшь бизенең башка патологик халәтләрендә ачыклыйлар. Организм сыекчаларында лактоферрин күләмен билгеләүче мөмкин ысуллар бар.
3.            Кызыл фенол белән буялган җеп белән сынау, Ширмер сынавына охшаш, әмма әзрәк вакыт ала. Җеп бер башы белән аскы кабак эченә куела һәм 15 секундтан соң аның дымланган өлешен үлчиләр (сары җеп кызыл төскә әйләнә), 6 мм дан ким нәтиҗә нормадан тайпылыш турында күрсәтә.
4.            Менискометрия — аскы кырыйдагы менискның биеклеген үлчәү.
5.            Яшь пәрдәсе осмолярлыгы
6.            Импрессион цитология бокалсыман күзәнәкләр санын үлчи.
Пациентка белдерү
•	Токсик препаратлар куллануын булдырмау, тирә-яктагы мохит факторларын юк итү, мөмкин булганда токсик йогынтылы препаратлар белән дәвалауны туктату.
•	Пациентка күз йому хәрәкәте мөһим булуын аңлату.
•	Физик хәрәкәте чикләнгән пациентларга булышу (мәсәлән, ревматоидлы артритта). Тамызгыч белән шешә кечкенә булганлыктан, андый пациентларга шешәне сыту өчен кыскыч кулланырга кирәк.
•	Мөмкинлектә кераторефракцион лазерлы катнашулардан баш тарту.
•	Контактлы линзалар түзә алмаганда мөмкин терапия.
Яшь алмашлары
Яшь алмашларының чагыштырмача гади төзелеше, ул гади яшь пәрдәсе төзелешенең компонетлар саны һәм төзелеш катлаулыгы буенча калыша (җәд. 7. 4.). Яшь алмашларының йогынты вакыты кыска була. Аларның йогынты принципы яшь пәрдәсенең сулы фракциясен алмаштыруда нигезләнгән. Муцин алмашлары юк, ә парафин йогынты буенча яшь сыекчасы липидларына якынлаша.
1.	 	Тамчылар һәм гельләр
•	Симптомнар түбән чагылганда целлюлоза чыгармаларын кулланалар.
•	Карбомерлар кабак кырыенда тоткарлана һәм шактый озаграк эшлиләр.
•	Поливинил спирты яшь пәрдәсе тотрыклыгын арттыра һәм муцин катлавы җитмәгәндә файдалы.
•	Натрий гиалуронаты мөгезкатлау һәм конъюнктиваль зарарланулар төзәлүен тизләтә.
•	Аерым авыр очракларда пациентның үзенең сүлен кулланалар.
•	Повидон һәм натрий хлориды.
2.	 Вазелин булган мазьларны йокы алдыннан кулланалар.
Яшь ноктасын томалау
Яшь ноктасын томалау яшь агып китүен киметә, шулай итеп үз яшь сыекчасы саклана һәм ясалма яшьләр файдасы озыная. Бу дәвалау ысулы чагылган ККК белән авыруларга һәм шулай ук урынлы препаратларны еш куллану уңай нәтиҗә китермәгән кешеләргә дә файдалы.
1. Вакытлыча яшь ноктасын томалау яшь юлларына силиконлы капкач кертү белән башкарыла, ул 1-2 атна дәвамында эреп бетә (рәс. 7. 6а). Вакытлыча томалауның төп максаты — ул даими томалаудан соң яшь түгелү булмаячагына ышану.
• Башта аскы яшь нокталарын ябалар һәм авыруны 1-2 атнадан соң карыйлар.
•      ККК симптомнары һәм яшь түгелү булмаганда аскы яшь нокталарыннан капкачларны алалар һәм даими томалау башкаралар( алга таба кара).
•      Чагылган ККК'та өске һәм аскы яшь нокталарын ябалар.
2.             Вакытлыча озак томалау силиконлы яки дәвамлы коллагенлы капкач ярдәмендә башкарыла, алар 2-6 ай эчендә эри.
•      Проблемалар — капкач чыгу, гранулема ясалуы һәм таралуы.
•      Яшь юлының горизонталь өлешендә урнашкан капкач өлешен күреп булмый; яшь түгелү барлыкка килгәндә аны физиологик эремә белән юып була, ләкин һәрвакытта да килеп чыкмый.
3.             Даими томалауны чагылган «коры» күз һәм Ширмер сынавында 5 мм һәм кимрәк күрсәткеч кабатланган авыруларда һәм әгәр вакытлы томалау яшь түгелүгә китермәгәндә башкаралар. Яшьләргә даими томалауны башкарырга киңәш ителми, чөнки патологиягә кайтма сыйфат хас була ала.
•      Даими томалауны яшь ноктасы шактый киңәйгән очракта, яшь юлының проксималь кырыеның лайлалы катлавын кыздырып башкаралар (рәс. 7. 6б).
Уңышлы томалаудан соң яңадан юл ясалу билгеләре артыннан күзәтергә кирәк.
• Яңадан юл ясалудан соң диодлы лазерның термик коагуляциягә караганда файдасы кимрәк.
NB Барлык дүрт яшь ноктасын бер адымда томаларга ярамый.
Ялкынсынуга каршы препаратлар
2.             Урынлы циклоспорин (0, 05%; 0, 1%) Т-күзәнәкләр китереп чыгарган яшь тукымасы ялкынсынуын киметә, бу бокалсыман күзәнәкләр санын арттыра һәм конъюнктиваның кабырчыклы метаплазиясенең кире үсешенә булыша.
3.           Тетрациклиннарны системалы куллану ККК белән бәйле блефарит симптомнарын юк итә һәм яшь сыекчасында ялкынсыну медиаторларының санын киметә.
Ялганма линзалар
Озак вакыт ялганма линзаларны киеп йөрү яшь пәрдәсе парлануын арттыра, яшь инеше агышын киметә һәм инфекция куркынычын арттыра ала, әмма бу йогынтылар линза артында булган сыекча запасы белән тигезләнә ала.
1.     НЕМА линзаларында       аз су булу аларны уртача «коры» күздә кулланырга мөмкинлек бирә.
2.             Силиконлы линзаларда су юк һәм алар кислородны әйбәт үткәрә, ул яшь пәрдәсе кискен җитмәгәндә мөгезкатлауны саклый. Линзалар өслегендә төрле кушылмалар җыелу күрүне томанлый һәм өстәмә проблемалар китереп чыгара ала. Линзаларны озак киеп йөрү максатчалыгы шикле кала.
3.             Газ үткәрми торган каты линзалар сыекчаны мөгезкатлау өслегендә тоткарлый һәм югары күз корылыгында кулланыла ала.
2.     Махсус аппарат белән     бүлмәдә һаваны дымландыру күп очракта файдасыз, чөнки аппарат бүлмәдә һаваның чагыштырмача дымлылыгын җитәрлек арттыра алмый. Урынлы вакытлыча дымлылык арттыруны дымлы камералы махсус саклау яки кырый калканлы күзлекләр кию белән ирешеп була, ләкин бу авыру өчен һәрвакыт уңайлы булмый.
Башка дәвалау вариантлары
1.              Тарзорафия яшь сыекчасы парлану мәйданын кабакара аралыгын киметү аркасында азайта.
2.     Күзнең әйләнмә мускулының орбикуляр өлешенә      Cl. botulinum токсинын кертү чагылган «коры» күздә блефароспазмны контрольдә тотарга булыша. Күзнең медиаль почмагына кертү кабаклар хәрәкәтен чикләп яшь сыекчасы агып китүен киметә.
3.             Холинергик препаратларны эчкә кабул итү, мәсәлән 5 мг пилокарпин 4 тапкыр көнгә, Шегрен синдромы белән авыруларның «коры» күз һәм ксеростомия симптомнарын киметә.
4.             Зидовудин вирусларга каршы препарат булып санала һәм беренчел Шегрен синдромында файдалы була ала.
5.             Казналык асты бизе трансплантациясен чагылган «коры» күздә үткәрәләр. Операция гаять катлаулы санала, өстәвенә яшь пәрдәсендә ярамаган лайла булу мөмкинлеге барлыкка килә.
Вешкома
Вешкома — Россия территориясеннән ага торган елга. Архангельск өлкәсе, Вологда өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Долгое күле - Сондола елгасы урнашкан. Елга озынлыгы 8 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Онега елгасы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Онега.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Олы Кавал
Олы Кавал (Зур Кавал) — Татарстан Республикасының Биектау районындагы авыл.
Атамалары составында «кавал» берәмлеге (Олы Кавал һәм Кече Кавал) булган авыллар Казан ханлыгы чорындагы документта искә алына. Казан өязе теркәү кенәгәсендә Кавал авылы һәм шул ук исемдәге елга атамасы теркәлгән.
Халык саны — 468 тирәсендә. Почта индексы — 422727.
Зур Кавал һәм Кече Кавал авыллары тарихы
1793—1803 елларда үткәрелгән Генераль ызанлау документларында Олы Кавал һәм Кече Кавал авыллары искә алына. Олы Кавалдагы 126 хуҗалыкта 407 ир-ат һәм 445 хатын-кыз яшәгән, алар ясак түләгәннәр. Кече Кавал авылының 20 хуҗалыгында йомышлы татарлардан 61 ир-ат һәм 80 хатын-кыз көн иткән.
Тарихчы Д. А. Корсаков җыентыгында (XVIII йөз) Олы Кавалда 303 ясаклы татар, Кече Кавалда 53 йомышлы татар яшәве әйтелә. Галим тагын Рус Кавалын, Чирмеш Кавалын, шулай ук Кавал (Шыгай) авылларын да искә ала. А. Артемьев китабында Олы Кавал һәм Кече Кавал авыллары теркәлгән. Олы Кавал авылындагы 189 хуҗалыкта 667 ир-ат, 688 хатын-кыз, Кече Кавал авылындагы 29 йортта 177 ир-ат һәм 141 хатын-кыз исәпләнгән. Олы Кавал авылында ике мәчет, Кече Кавалда бер мәчет булган.
H. Н. Вечеслав хезмәтендә Зур Кавал турында мондый мәгълүмат бар: «Авылдагы 160 хуҗалыкта 718 ир-ат һәм 618 хатын-кыз яши. Авылда ике агач мәчет, ике җил тегермәне, бер тимерче алачыгы һәм вак-төяк сата торган кибет бар. Кече Кавалдагы 39 йортта 180 ир-ат һәм 158 хатын-кыз исәпләнә. Анда бер агач мәчет һәм ике җил тегермәне бар». Әлеге китапта Югары Кавал һәм Түбән Кавал авыллары да (һәр икесе Шәмәк суы ярына утырган) искә алына. Югары Кавалдагы 48 хуҗалыкта 151 ир-ат һәм 143 хатын-кыз көн иткән, авылда бер агач мәчет булган. Түбән Кавалның 34 йортында ислам динендәге 100 ир-ат һәм 104 хатын-кыз яшәгән. Авылда бер җил тегермәне һәм бер су тегермәне эшләгән. Рус Каналы һәм Чирмеш Кавалы авылындагы 122 йортта 343 ир-ат һәм 346 хатын-кыз исәпләнгән. Авылда волость идарәсе, мәктәп, тимерче алачыгы, мәйханә, ике җил тегермәне булган. Вознесенский авылындагы 55 йортта 177 ир-ат һәм 161 хатын-кыз яшәгән. Авылда җил тегермәне, вак-төяк сата торган кибет булган. Ул беренче Кавал авылы җәмгыятенә кергән. Кавал (Шыгай) авылы икенче Кавал авылы җәмгыятенә караган. Авылда 75 йортта 197 ир-ат һәм 238 хатын-кыз исәпләнгән, бер кибет булган.
И. А. Износков китабында Гәреч сәүдә юлына урнашкан Зур Кавалдагы 160 хуҗалыкта элекке хөкүмәт крестьяннары, ислам дине тотучы 736 ир-ат һәм 682 хатын-кыз яшәгәнлеге әйтелә. Алар Олы Кавал авылы җәмгыятенә кергәннәр. Тормыш-көнкүрешләре ярлы булган. Халык аяк киеме һәм өс-баш киемнәре тегү, балта эше, тимерчелек һәм он тарту белән шөгыльләнгән. Авылда ике мәчет, кибет, тимерче алачыгы, ике җил тегермәне эшләгән. Кече Кавал авылы шулай ук Гәреч сәүдә юлының уң ягына урнашкан. Андагы 39 йортта ислам дине тотучы 178 ир-ат һәм 157 хатын-кыз исәпләнгән. Алар Маҗар авылы җәмгыятенә кергәннәр. Халык балта эше эшли, аяк киемнәре җитештерә, тегү тегә, такта яра, он тарта. Тормыш-көнкүрешләре ярлы булган. Галим Осока Кавалы, Шыгай, Вознесенский, Кавал, Берна Кавалы, Берна авылларына да сыйфатлама бирә.
Шампань-о-Мон-д'Ор
Шампань-о-Мон-д'Ор — Франциянең Рона департаментында урнашкан коммуна.
Олы Кавал
Зур Кавал һәм Кече Кавал авыллары тарихы
И. А. Износков җыентыгында элекке Мүлмә волостенда (хәзерге Биектау районы) тагын берничә Кавал авылы күрсәтелеп кителә. Югары Кавал (Яңа Кавал) Шәмәк суы ярына, Себер элемтә юлының сул ягына утырган. 1865 елда бу авылдагы йортлар бөтенесе дә янып бетә һәм алар Түбән Кавал авылы артына, Шәмәк суы буена барып урнашалар. Шушы вакыттан соң авыл Яңа Кавал дип йөртелә башлый. Ә Түбән Кавал авылы, Яңа Кавал оешканнан соң, Иске Кавалга әйләнеп кала. «Югары Кавал урынында,— дип яза И. А. Износков,— әле дә каралты эзләре күренә». Авылдагы 49 хуҗалыкта 190 ир-ат һәм 167 хатын-кыз көн күргән, алар ислам дине тотканнар. Тормыш-көнкүрешләре уртача булган. Халык иген иккән, умартачылык һәм он тарту белән шөгыльләнгән.
Уракка төшәр алдыннан Чуваш иле,Маҗар, Айбаш, Кече Кавал, Зур Кавал, Мәмдәл, Юртыш, Күлбаш, Бишнә авыллары, бергә җыйналып, Кабак җыены үткәргәннәр.
Авылдагы өлкәннәрнең әйтүенә караганда, Зур Кавалга Чуваш Иле авылыннан да килеп утыручылар булган.
Кавал авылы оешу турында риваять
Татар халык авыз иҗатының «Риваятьләр һәм легендалар» китабында (Казан, 1987) Кавал авылы оешу турында мондый риваять бар.
Бу Кавал күптән килгән, моңа алты йөз еллап бардыр. Менә шушыннан чыккан су Казан суына чыга. Дүрт кеше шул суның буе белән киткәннәр. Килә-килә безгә менеп җиткәннәр. Алар Казан каласы янындагы Каравайдан, Иван Грозный Казанны алгач, качып киткәннәр. Килгәннәр дә шушында дүрт кеше йорт салганнар. Картайгач, болар киңәшкәннәр, үзебез үлгәнче исем куйыйк, дигәннәр. Кувал дигәннәр, куылып килгәннәр бит, әүвәле Кувал булган ул, аннары Кавалга үзгәргән.
Халык
Авылда 200 гә якын хуҗалык исәпләнә. Элек юллар булмау сәбәпле, халык саны кимегән, хәзер, киресенчә, авыл үсә, зурая. 1995 елда авылда мәчет ачылган, янына мәдрәсә төзелгән.
Демография
Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): татарлар.
Табигать һәм тирә-юнь
Зур Кавал авылы янында вак елга-инешләр, чишмә-кизләүләр, тау-калкулыклар күп очрый. Менә алар: Умырткалы, Кизләүле, Бүреле, Мөхәммәт, Кычыткан, Чыршылы, Киек, Көртлек елгасы, Шыгай елгасы, Кыбай инеше, Кәләли, Нәйми үзәне, Умарталык, Түбән печәнлек, Җанбакты, Межа, Таллы елга, Маймырт, Ябалак оясы елгалары һ. б. Авыл янындагы инештә ике ташлы тегермән булган.
Авыл ике өлешкә бүленгән, авыл уртасында яр бар. Бу ярдан байтак чишмәләр бәреп чыккан. Авыл халкы чишмәләргә улаклар куйган һәм суын эчү өчен файдалана. Чишмә-кизләүләр янына төрле агачлар, таллар утыртылган. Һәркайсының үз исеме бар: Изгеләр чишмәсе, Аргы як чишмәсе, Бирге як чишмәсе, Кычыткан елгасы чишмәсе. Аларны авыл халкы карап, чистартып тора.
Авыл чишмә-кизләүләргә бай булса да, елгалар юк, чишмә сулары исәбенә аккан кечерәк инешләр генә бар. Алар ясалма юл белән төзелгәннәр. Буылган буалар байтак: Кети очы, Кече Кавал, Кичү буасы.
Авыл болыннарга бай. Һәрберсенең кызыклы гына атамалары да бар: Чыршылы елга, Кизләү болыны, Давыллы, Кобай, Шобай, Камали, Кычыткан елгасы, Карама елга, Аю аткан, Көртлек, Инешле елга, Кичү, Ташсу болыны. Элек Чургата, Җанбакты, Баймәт болыннары булган, хәзер сөрелгәннәр.
Авылның тирә-юнен каен агачлары матурлап тора. Анда Сабантуй үтә. Авыл янында берничә исемдәге урман бар: Чургата урманы, Әлдермеш урманы, Каенсар урманы, Киек түре урманы, Ташсу урманы.
Авылда Изге урын дип йөртелгән җир бар. Халык хәтерендә сакланган истәлекләргә караганда, бу урында ике игезәк кыз күмелгән. Ике кабер янына да агачлар утыртылган.
Авылда ике зират бар: иске һәм яңа зиратлар. Ике зират та халык тарафыннан карап торыла. Иске зират эченнән чишмә агып чыга.
Вальтер Скотт
Сэр Ва́льтер Скотт (ингл. Walter Scott; 1771 елның 15 августы — 1832 елның 21 сентябре) — бөтен дөньяга танылган шотланд язучысы, шагыйрь, тарихчы. Тарихи роман жанры нигезләүчесе. Аның феноменаль хәтере булган.
П'етроаса (Тимиш)
П'етроаса — Румыниянең Тимиш жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(1564) Сербия
(1564) Сербия  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1936 елның 15 октябрендә Милорад Протич тарафыннан Белград обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1936 TB» саналган.
Вулька-Печонца
Вулька-Печонца — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Ларресор
Ларресор — Франциядә урнашкан коммуна, Атлантик Пиренейлар департаментында урнашкан.
Навафрия
Навафрия — Испаниянең Сеговия провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
NGC 7380
NGC 7380 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда   тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Мурсош
Мурсош — Португалиянең Браганса округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
ZNF519
ZNF519 —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
Вит-ле-Бельвуар
Вит-ле-Бельвуар — Франциянең Ду департаментында урнашкан коммуна.
Вроки (Торино)
Вроки — Италиянең Пьемонт төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Дүртөйле (Шаран районы)
Почта индексы — 452642, — 80258820001.
Мыкыр (разъезд)
Мыкыр (Мокры, Мокры) — Чуашстанның Канаш районында урнашкан разъезд.
Почта индексы — 429305. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97216864005. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2100700010800.
Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2138.
Халык
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 0 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (100%).
Прапротна Полиця
Прапротна Полиця — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Дрейтон (Төньяк Дакота)
Дрейтон  — Америка Кушма Штатларының Төньяк Дакота штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Дрейтон шәһәре  елда нигезләнгән.
Инлер (Полатлы)
Инлер (İnler) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Анкара иле Полатлы илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Токуита
Токуита (Tocuyito) — Венесуэланың Карабобо штатында урнашкан шәһәр.
Тарих
1782 елда нигезләнгән.
Чижев-Храпки
Чижев-Храпки — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Лапеневцы
Лапеневцы (Лапенеўцы ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Бераставицкий районында урнашкан авыл.
Новий Двур (Квидзинский повяты)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Лапеневцы
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Силмси (Косе)
Силмси (Silmsi) — Эстониянең Харьюмаа өязендә урнашкан авыл.
Qayum Nasıyri
Q.Nasıyri çın mäğnäsendä böyek ğälim. Ul bar ğömeren, ğilemen, säläten Tatar xalqı arasında mäğrifät nurı taratuğa bağışlıy.
Q.Nasıyri 1825. yılnıñ 14. Fevrälendä elekkege Qazan gubernası Zöyä cirlegeneñ Yuğarı Şırdan awılında tua. Anıñ ätise Ğäbdelnasıyr uqımışlı keşe bula, qäläm tibrätä, Ğäräp, Farsı häm Urıs tellären yaxşı belä, kitaplar yaza ide. Zamanına qarata bu siräk küreneş bulğanğa, Nasıyrlar ğäiläse tirä-yaqtağı başqa ğäilälärdän şaqtıy ayırılıp torğan. Ğäbd-el-Nasıyr balaların kitapnı häm xezmätne söyärgä öyrätkän.
15 yıl däwamında Q.Nasıyri seminariädä bulaçaq Urıs ruxaniların uqıta häm 1871. yılda annan kitep Tatar balalarına Urıs telen öyrätü mäktäben aça. Läkin 1876. yılda Urıs bulmağan mäktäplär buyınça inspetor V.V.Radlov belän urtaq tel taba almağan Q.Nasıyri möğälimlek ğämälen tuqtata häm barlıq ğömeren fänni-mäğrifäti häm yazuçılıq eşenä bağışlıy. Bu yıllarnı Q.Nasıyri üzeneñ köçle häm sänğätçä iñ qämil bulğan äsärlären icat itä.
Q.Nasıyrineñ fänni häm ädäbi eşçänlege 1850. yıllarnıñ axırında başlanıp kitä. Kiñ qaraşlı ğälim fänni belemnärneñ törle ölkälärenä üzennän layıqlı öleş kertä. Anıñ berençe xezmäte Tatar tele beleme buyınça «Qısqaça nöxü kitabı». Bu kitap 1860. yılda basılıp çığa. Qayum ağa Tatar telendä 10 suzıq buluın bilgelägän, küräbez anıñ isemendä dä unınçı [ıy] awazı ike tapqır bar. Tatar telendä «Tañ yoldızı» gäciten çığaru Q.Nasıyrinıñ küptänge xıyalı bula, läkin Urıs xäkimiätenä gäcit çığaruğa röxsät birülären sorap möräcäğät itkän üteneçen kire qağalar. Şunnan soñ mäğrifätçe 1871. yılda Tatar waqıtlı matbuğat wazifaların ütägän yıllıq östäl täqwimnären çığara başlıy.
Кускиа (Айдахо)
Кускиа  — Америка Кушма Штатларының Айдахо штатында урнашкан шәһәр.
Qayum Nasıyri
Tuğan awılında mäktäp saldıru mäğrifätçeneñ küñel türendäge xıyalı bula. Ölkän keşelär süzenä qarağanda Q.Nasıyri bu mäktäpne tözetkän, läkin anıñ binası bügenge köngäçä saqlanmağan. Ğälimneñ yaqtı süräte awıldaşlarınıñ küñelendä genä tügel, xalqıbıznıñ ütkäne häm ğälimneñ bay mirası qäderle bulğan barlıq keşelärneñ yörägendä saqlanaçaq. Qayum Nasıyri Yaña Tatar bistäse ziratında kümelä. Qayum Nasıyri qäbere
Кускиа (Айдахо)
Тарихы
Кускиа шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Попелики
Попелики (Попелікі ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Паставский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Келчиглув-Окупники
Келчиглув-Окупники — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Бар (Коррез)
Бар — Франциянең Коррез департаментында урнашкан коммуна.
Келчиглув-Окупники
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Älcäzairlelär
Älcäzairlelär - Älcäzair däwläteneñ töp xalqı. Nigezdä ğäräplär häm bärbärlärdän tora. Sannarı yaqınça 33 mln keşe. Nigezdä möselmannar, tik aralarında xristian-katoliklar (150 meñläp keşe) häm yähüdilärdä (ber meñläp keşe) oçrıy.
Yaqınça 80% ğäräpçä, 20% bärbärçä söyläşälär. Xalıqnıñ 90 % tan artığrağı yar buyı polosasında häm taw üzännärendä yäşi.
Доёнка
Доёнка — Россия территориясеннән ага торган елга. Пермь крае биләмәләрендә ага. Елга  Зур Уса елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 13 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Чулман кушылдыклары бассейны Агыйдел кушылганчы, елга бассейны — Чулман.
Дуглассвилл (Пенсильвания)
Дуглассвилл  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Дуглассвилл халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Думанлы (Гүмүшхаҗыкөй)
Думанлы (Dumanlı) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Амасья иле Гүмүшхаҗыкөй илчесенә караган бер авыл (köy).
ZNF521
ZNF521 —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
Ньева
Ньева — Испаниянең Сеговия провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Шапонне
Шапонне — Франциянең Рона департаментында урнашкан коммуна.
Набу (Вила-Флор)
Набу  — Португалиянең Браганса округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Прапротниця
Прапротниця — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Найленд (Көньяк Дакота)
Найленд  — Америка Кушма Штатларының Көньяк Дакота штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Симисте
Симисте (Simiste) — Эстониянең Сааремаа өязендә урнашкан авыл.
(3875) Сталь
(3875) Сталь  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1988 елның 17 маенда Элеанор Хелин тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1988 KE» саналган.
Бурсык (Шаран районы)
Бурсык — Башкортстанның Шаран районында урнашкан авыл.
Һерберт Уэллс
Һе́рберт Джордж Уэ́ллс (ингл. Herbert George Wells; 1866 елның 21 сентябре — 1946 елның 13 августы) — британ язучысы, публицист. Күп кенә популяр фәнни-фантастик әсәрләр авторы. «Вакыт машинасы», «Дөньялар сугышы», «Күзгә күренмәс кеше» кебек романнар аның тарафыннан язылган. Фабианлык тарафдары. Тәнкыйди реализм остасы.
1932-1935 — халыкара ПЕН-клуб президенты.
Новий Двур (Тчевский повяты)
Новий Двур  — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Келчувка
Келчувка — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Вулька-Полицка
Вулька-Полицка — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
ZNF524
ZNF524 —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
Поплавки
Поплавки (Поплаўкі ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Лепельский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Дуглас (Төньяк Дакота)
Дуглас  — Америка Кушма Штатларының Төньяк Дакота штатында урнашкан шәһәр.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
NGC 7381
NGC 7381 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда   тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Koreyaneñ öç patşalığı
Koreyaneñ öç patşalığı - Koreya yarımutırawında häm Manjuriadä urnaşqan Goguryeo, Baekje häm Silla patşalıqları ide (MA 1.yöz - 7. yöz). Koreanıñ öç patşalığı däwerendä bulğan başqa keçe patşalıqlar menä mondí: Gaya, Dongye, Okjeo, Buyeo, Usan, Tamna, h.b.
Han näsele axırında, 3. yöz başında, öç patşalığın alğa kitüe däwam itä. Bu däwlätlärdä oxşaş mädäniät üsä. 1. yözdä aqsöyäklärdä Konfusianizm cäyelä. Annan soñ böten Koreada anı Buddhizm almaştıra.
Öç patşalığınnan iñ zurısı Goguryeo patşalığında ike başqala bula: Nangnang (xäzerge Pyongyang) häm Yalu yılğası yarındağı Kungae. Qıtay belän ciktäş il bulşaç, bu däwlät az-azlap Qıtaydağı Manjurianıñ zur öleşe suğışıp ala häm Nangnang'dan Qıtaylarnı 313.tä qua. Buddhizm räsmi din bularaq qabul itüdän soñ (372.), Qıtaynıñ yoğıntısı zuraya.
4. yözdä Baekje patşalığı yarımutırawnıñ Könyağında iñ zurısı häm iñ ähämiätle bula.
Silla patşalığı Kaya (Gaya) patşalığın 4. yöz axırında yota. Sillanıñ başqalası - Gumsong şähäre (xäzerge Gyeongju yä Kyongju). Buddhizmne räsmi din bularaq 528. yılda qabul itä.
Tang näselele Qıtay belän berläşkäç, Silla 660.da Baekje'ne, 668.dä Goguryeo'nı suğışıp ala. Berdäm Silla däwere başlağaç, Koreanıñ Öç patşalığı däwere tämamlana.
"Samguk", yä "Öç Patşalıq" atı Samguk Sagi häm Samguk Yusa Korey klassik tekstlarında qullana.
Вижа
Вижа — Россия территориясеннән ага торган елга. Архангельск өлкәсе, Вологда өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Шид күле -күл - Подломка елгасы урнашкан. Елга озынлыгы 11 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Онега елгасы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Онега.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Зур Баклянка
Зур Баклянка — Россия территориясеннән ага торган елга. Омск өлкәсе, Новосибирск өлкәсе, Төмән өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Шайтанка елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 16 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Иртеш елгасы кушылдыклары бассейны Ишем кушылганчы, елга бассейны — Иртеш.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Вронко (Реҗо Эмилия)
Вронко — Италиянең Эмилия-Романья төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Вронко Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Во-е-Шантгрю
Во-е-Шантгрю — Франциянең Ду департаментында урнашкан коммуна.
Чижи (Польша)
Чижи  — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Петроаса-Маре
Петроаса-Маре — Румыниянең Тимиш жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Чижи (Польша)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Петроаса-Маре
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Шапоно
Шапоно — Франциянең Рона департаментында урнашкан коммуна.
Лапухова
Лапухова (Лапухова ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Слонимский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Навалью
Навалью — Португалиянең Браганса округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Акаригва
Акаригва (Acarigua) — Венесуэланың Португеса штатында урнашкан шәһәр.
Тарих
1620 елда нигезләнгән.
Hawa transportı buyınça federal' agentlıq
Hawa transportı buyınça federal' agentlıq (qısqartma — Rosaviatsiä) — Räsäy Federatsiäse transport ministrlığına buysınğan Aviatsıä tarmağında küzätü buyınça federal' başqarma xakimiät organı.
2004 yılda oyışqan.
Elekke Räsäy Mintrans xezmätenä Rosaviatsiä, Rostransküzätü, Räsäy mintransı kerä ide.
Прапротно
Прапротно — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ларрибар-Сорапюрю
Ларрибар-Сорапюрю — Франциядә урнашкан коммуна, Атлантик Пиренейлар департаментында урнашкан.
ZNF526
ZNF526 —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
Барбаджо
Барбаджо (Barbaggio) — Франциянең Югары Корсика департаментына караган коммуна, Бигулья-Неббио кантонына карый.
Симунамәэ
Симунамәэ (Simunamäe) — Эстониянең Ляэне-Вирумаа өязендә урнашкан авыл.
Барбаджо
Географиясе
Коммуна мәйданы — 10,86 км².
Дьюарт (Пенсильвания)
Дьюарт  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Дьюарт халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Инли (Чумра)
Инли (İnli) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Конья иле Чумра илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Оломбрада
Оломбрада — Испаниянең Сеговия провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Поравна (авыл)
Поравна (Пораўна ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Ушацкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Кутенай (Айдахо)
Кутенай  — Америка Кушма Штатларының Айдахо штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Кутенай шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Вулька-Працка
Вулька-Працка — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Думанлы (Дикмен)
Думанлы (Dumanlı) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Синоп иле Дикмен илчесенә караган бер авыл (köy).
(2250) Сталинград
(2250) Сталинград  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1972 елның 18 апрелендә Смирнова Т. М. тарафыннан Кырым обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1972 HN» саналган.
Онрубия-де-ла-Куэста
Онрубия-де-ла-Куэста — Испаниянең Сеговия провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
БашНИПИнефть
БашНИПИнефть — нефть яткылыкларын эзләү буенча эшләр алып барган фәнни-тикшеренү һәм проект институты. Ул, «Башнефть» ПАО-сының Кече компаниясе буларак, җир мае һәм газ тупланмаларын эзләү һәм табу, нефть һәм газ яткылыкларын иләү, скважиналар кору, нефть чыгару, җир мае яткылыкларын төзекләндерү проектларын төзү өлкәсендә төп гыйльми үзәк булып тора.
Тулы исеме — "«Башкортстан нефть фәнни-тикшеренү һәм проект институты» Ваплылыгы тар җәмгыяте". Офисы Уфадә урнашкан. Хәзерге вакытта оешмада 1200-дән кичү кеше эшли.
Чижики
Чижики — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
БашНИПИнефть
Институт тарихы
«Башнефть» гыйльми үзәге үзенең тарихын 1947 елда ачылган Уфа нефть гыйльми-тикшеренү институты белән бәйли, аның алдында девон нефте яткылыкларын үзләштерүне фәнни-техник яктан тәэмин итү бурычы куела. 1970 елдан «Башнефть» җитештерү берекмәс составындагы институт «БашНИПИнефть» исемен йөртә.
Исемен үзгәртү тарихы: 2018 елда ул эшләгән бөтен төбәкләрдә «НК „Роснефть“» ПАО-сының эшмәкәрлеген тәэмин итү өчен Уфадагы БашНИПИнефть һәм РН-УфаНИПИнефть институтларын берләштерү планлаштырыла.
Төп эшчәнлек юнәлешләре
Геология һәм эшчәнлек:
Новий Двур (Хойницкий повяты)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Ногейра (Браганса)
Ногейра  — Португалиянең Браганса округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
(1001) Гауссия
(1001) Гауссия  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1923 елның 8 августында Белявский С. И. тарафыннан Кырым (Симеиз) обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1923 OA» саналган.
Ярәмкә
Ярәмкә — Башкортстанның Шаран районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 452642, ОКАТО коды — 80258820003.
Шаранте
Шаранте — Франциянең Рона департаментында урнашкан коммуна.
ZNF527
ZNF527 —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
Кельхинув
Кельхинув — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Лапушна
Лапушна (Лапушна ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Дварэцкий районында урнашкан авыл.
Кужба
Кужба (Кужба) — Коми Республикасының Усть-Кулом районында урнашкан авыл.
Эгеленд (Төньяк Дакота)
Эгеленд  — Америка Кушма Штатларының Төньяк Дакота штатында урнашкан шәһәр.
Кужба
Климат
Кужба климаты уртача-континенталь. Кыш озын, салкын, ә җәй кыска, гадәттә җылы, яисә салкынча. Биредә кырау җәен дә күзәтелә. Җәй көне циклоннар активлыгы сүлпәнәя, көзен исә киресенчә, үсә, шуңа күрә дә явым-төшем күләме арта. Көз белән яз салкын.
Эгеленд (Төньяк Дакота)
Тарихы
Эгеленд шәһәре  елда нигезләнгән.
Кужба
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: комилар (96%).
Нанда (Көньяк Дакота)
Нанда  — Америка Кушма Штатларының Көньяк Дакота штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Бурк-ан-Брес (округ)
Бурк-ан-Брес — Франциядәге округ (Arrondissement). Эн департаментына карый.
Нанда (Көньяк Дакота)
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Бурк-ан-Брес (округ)
Географиясе
Мәйданы — 3105 км². Округ 24 кантоннан тора, алар үз чиратында 219 коммунага бүленгән.
Синалепа
Синалепа (Sinalepa) — Эстониянең Ляэнемаа өязендә урнашкан авыл.
NGC 7382
NGC 7382 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда   тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Евансбург (Пенсильвания)
Евансбург  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Евансбург халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Во-ле-Пре
Во-ле-Пре — Франциянең Ду департаментында урнашкан коммуна.
Ларсево-Аррос-Сибитс
Ларсево-Аррос-Сибитс — Франциядә урнашкан коммуна, Атлантик Пиренейлар департаментында урнашкан.
Порплишча
Порплишча (Порплішча ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Докшицкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.