cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Көньяк-Көнчыгыш Азиядә Һинд дине
Таиланд
Ел саен уза торган Triyampavai-Tripavai буларак мәгълүм Гигант Таган церемониясе Таиландның иң зур шәһәрләрендә 1935 елга кадәр үткәрелгән булган, шул вакытта ул саклык сәбәпләренә күрә туктатылган булган. Церемониянең исеме ике Тамил теле Һинду шигареннән: Thiruvempavai һәм Thiruppavai-дан алынган. Мәгълүм булганча, Тамил шигырьләре Thiruvempavai — poet pratu sivalai ("Шива йортының порталларын ачу") — бу церемониядә җырлана, һәм шулай ук Таи атшасы Таҗ кию церемониясендә. T.P. Meenakshisundaram буенча, фестиваль исеме Тхируппаваи җырланырга мөмкин булганга ишарә итә. Таган церемониясе Ходай дөнья барлыкка китерү турында риваятьне сурәтли. Кибетләрдән тыш, бигрәк тә шәһәрчекләрдә, байлык, уңыш һәм муллык Алиһәсе буларак Нанг Квак (Лакшми Алиһәсенең юрамасы) потлары бар.
2005 ел Таи Халык санын алу буенча, Таиландта яшәүчеләрнең 52,631-е Һинд дине тарафдарлары, алар тулаем халыкның 0.09%-ын тәшкил итәләр.
Вьетнам
Чампада беренче язмаларда күрсәтелгән дине булып Шиваизм булган, ул Һиндстаннан диңгез буенча килгән булган. Һинд дине Чам халкы арасында уналтынчы гасырга кадәр төп дин булган. Шивага багышланган күпсанлы гыйбадәтханәләр хәзер Вьетнам булганның үзәк өлешендә төзелгән булган. Көньяк Вьетнамда Меконг Елгасы Дельтасында күбесенчә Һинду Óc Eo археологик урыны 7-енче гасырга яки иртәрәк вакытка карый. Чампа цивилизациясе хәзер Үзәк Вьетнам булганның көньяк өлешендә урнашкан һәм бик Һиндулашкан булган, анда диңгез буенча килгән Шайвит Һинд дине практикаланган. Үзәк Вьетнамда Чам халкы тарафыннан төзелгән Мишон Һинду гыйбадәтханә комплекты хәзер дә Вьетнамда Куанг Нам Провинциясендә тора. 15-енче гасырдан башлап төньяктан үсүче Вьетнам патшалыгы үсеше астында, Чампа яулап алынган һәм дәүләт буларак киметелгән булган. Чамнар шуннан соң Вьетнамлылар составына кертелгән булган һәм хәзер Вьетнамның күп этник азчылыкларның берсе булып торалар.
Баламон Чамнар (Һинду Брамин Чамнар) Вьетнам Чам халкының күпчелеген формалаштыралар, шул ук вакытта калганнарның күбесе Чам Бани Ислам тарафдарлары. Баламон сүз Браминнан алынган дип фараз ителә, шулай да башка өйрәнү буенча 70% Нагавамши Кшатрия кастасыннан килеп чыкакан дип фараз ителә (Чам телендә ул "Satrias" дип әйтелә), һәм Чампа Империясе токымнары дип игълан итәләр. Ничек булса да Баламон Һинду Чамнарның күп саны Браминнар дип таныла.
Чам телендә Һинд дине гыйбадәтханәләре Бимонг буларак мәгълүм һәм каһиннәр Halau Tamunay Ahier буларак мәгълүм.
Вьетнамда Һинд дине тарафдарларының төгәл саны Хөкүмәт халык санын алу буенча бастырылмый, әмма кимендә 50 000 Баламон Һиндуларның булуы фараз ителә, һәм тагын 4000 Һинду Хо Ши Минь шәһәрендә яши; аларның күпчелеге Һиндле (Тамиллар) яки катнаш Һинд-Вьетнам чыгышлы. Мариамман Гыйбадәтханәсе Хо Ши Миньда иң мәшһүр Тамил Һинду гыйбадәтханәләренең берсе булып тора. Соңгы халык саннарын алу буенча Нинһ Тһуан һәм Бинһ Тһуан Провинцияләре Вьетнамда Чам этник төркеме яшәгән (~65%) булып тора. 2002 елда Нинһ Тһуанда Чам Баламон (Һинду Чамнар) 32 000 булган алар 22 Чам авылының 15-сендә яшәгәннәр. Әгәр дә бу халык нисбәте Вьетнамның тулаем Чам халкы өчен типик булса, шул вакытта Вьетнам Чамнарының якынча 60%-ы Һинд дине тарафдарлары булып тора.
Һинд динен Вьетнамның этник Чам кешеләре практикалый, бигрәк тә Нинһ Тһуан провинциясендә (22%) һәм Бинһ Тһуан провинциясендә (4.8%).
Хак (гәҗит)
Хак — көнлек гәҗит. 1911 елда Әстерхан шәһәрендә татар телендә нәшер ителә. Мөхәррир һәм нәшир – М.-Л. Исмәгыйлев-Ширванский.
Чырпай
Чырпай (Чирпаево) — Казан губернасы Зөя өязенә кергән йомышлы татарлар авылы. Бүгенге Кайбыч районы территориясендә, Колангы авылы янында, Бәрле елгасы ярында урнашкан булган.
Тарих
Авыл 1792 елгы карталарда очрый.
1859 елда биредә 12 кеше яшәгән.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.3 °C.
Гоньчице
Гоньчице — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Мырпонаыб
Мырпонаыб (Мырпонаыб) — Коми Республикасының Койгородок районында урнашкан авыл.
Кузьниця-Кашевска
Кузьниця-Кашевска — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Мырпонаыб
Климат
Мырпонаыб климаты уртача-континенталь. Кыш озын, салкын, ә җәй кыска, гадәттә җылы, яисә салкынча. Биредә кырау җәен дә күзәтелә. Җәй көне циклоннар активлыгы сүлпәнәя, көзен исә киресенчә, үсә, шуңа күрә дә явым-төшем күләме арта. Көз белән яз салкын.
Кузьниця-Кашевска
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Мырпонаыб
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: комилар (100%).
Qorılma
Qorılma - tözü eşçänlegeneñ näticäse. Fänni-texnik ädäbiättä bina bulmağan qorılma dip yörtelä, mäsälän: küper, bua, maçta (maxsus bağana), qalança, tunnel, metro qorılması, häykäl, diwarlar, miğmari qorılma häm bütän.
Qorılmalar - kapital' tözü obyektları bulıp toralar.
Mäxkämä mäğnäsenä qorılma häm bina arasında ayırması yuq. Şuña kürä qorılma - cir belän bäylängän härber tözelgän obyekt dip yörtelä.
Иктым
Иктым — Россия территориясеннән ага торган елга. Пермь крае, Киров өлкәсе, Удмуртия биләмәләрендә ага. Елга  Лопья елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 62 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Чулман кушылдыклары бассейны Агыйдел кушылганчы, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Пизье (Сарта)
Пизье — Франциянең Сарта департаментында урнашкан коммуна.
Прад (округ)
Прад — Франциядәге округ (Arrondissement). Көнчыгыш Пиренейлар департаментына карый.
Географиясе
Мәйданы — 1845 км². Округ 6 кантоннан тора, алар үз чиратында 100 коммунага бүленгән.
Марцинавичы (Зэльвенский районы)
Марцинавичы  (Марцінавічы ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Зэльвенский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Онан (Ду)
Онан — Франциянең Ду департаментында урнашкан коммуна.
(3803) Тучкова
(3803) Тучкова  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1981 елның 2 октябрендә Журавлёва Л. В. тарафыннан Кырым обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1981 TP1» саналган.
Вильяр-дель-Посо
Вильяр-дель-Посо — Испаниянең Сьюдад-Реаль провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Хакыйкать (гәҗит)
Хакыйкать — гәҗит. А. Колчак штабы каршындагы гаскәри имам идарәсе органы. 1919 елда Омск шәһәрендә татар телендә нәшер ителә. Мөхәррир – Габдрахман Сәлимгәрәев.
Патрик (Көньяк Каролина)
Патрик  — Америка Кушма Штатларының Көньяк Каролина штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Александр Соколов
Александр Соколов :
Вайота (Айова)
Вайота  — Америка Кушма Штатларының Айова штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Вайота шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Скаручна
Скаручна — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Вя Трецо (Милано)
Вя Трецо — Италиянең Ломбардия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Вя Трецо Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Ваимыиса
Ваимыиса (Vaimõisa) — Эстониянең Рапламаа өязендә урнашкан авыл.
Кастелларе-ди-Казинка
Кастелларе-ди-Казинка (Castellare-di-Casinca) — Франциянең Югары Корсика департаментына караган коммуна, Казинка-Фумальто кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 8,88 км².
Рудзини (Диңгез буе воеводалыгы)
Рудзини — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
NGC 7604
NGC 7604 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда   тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Сантар (Аркуш-де-Валдевеш)
Сантар  — Португалиянең Виана-ду-Каштелу округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Эшборо (Төньяк Каролина)
Эшборо  — Америка Кушма Штатларының Төньяк Каролина штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Эшборо шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Бюрос
Бюрос — Франциядә урнашкан коммуна, Атлантик Пиренейлар департаментында урнашкан.
Блонець
Блонець — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Скоке
Скоке — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Плай (Сучава)
Плай — Румыниянең Сучава жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ваину (Лүганусе)
Ваину (Vainu) — Эстониянең Ида-Вирумаа өязендә урнашкан авыл.
Рошчына (Сенненский районы)
Рошчына (Рошчына ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Сенненский районында урнашкан авыл.
Брахма Кумарис
Брахма Кумарис („Брахма кызлары“) Брахма Кумарис Дөнья Университетының кыскача атамасы, Һиндстаннан йөзләрчә мең әгъзасы булган дини-рухи оешма. Раджа-Йога өйрәтелә, Кеше һәм Илаһ арасында мәхәббәт тулы элемтә. „BK“ оешма тарафдары өчен һәм оешма өчен кыскартылма булып тора. 1937 елда Лехрадж Крипалани (соңыннан ул Брахма Баба исемен алган) тарафыннан нигезләнгән булган. Дөнья буйлап берникадәр дәрәҗәдә бәйсез үзәкләр бар, алар күбесенчә хатын-кызлар тарафыннан идарә ителә. Юнәлешнең штаб-фатиры булып Маунт Абуда (Раджастхан, Һиндстан) Ашрам комплексы тора. Бөтен дөньяда экспансия 1970 елдан бирле башланган булган.
Рошчына (Сенненский районы)
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Брахма Кумарис
Тәгълимат
Ул тәнгә капма-каршы рәвештә җаннар идентиклыгын игътибар үзәгендә тоткан медитация формасына өйрәтә. Барлык җаннар эчтә яхшы һәм Илаһ барлык яхшылыкның чыганагы дип ышаныла. Оешма тән белән ассоциацияләнгән раса, милләт, дин һәм җенес белән бәйле шаблон фикерләрне җиңәргә өйрәтә һәм "җанны аңлау"да нигезләнгән глобаль мәдәниятне нигезләргә омтыла. 2008 елда хәрәкәт 100 илдә 8500-дән артык үзәге булып 825 000 даими өйрәнчеге булган дип раслаган. = Эшчәнлеге =
Белем бирү
Традицион рәвештә Брахма Кумарис җиде ике сәгать сессиясеннән торган медитациягә кереш алып барган. Сессияләргә ачык күз белән медитация техникасы һәм аның фәлсәфәсе кергән. Оешма шулай ук "уңайлы уйлау", "үзең белән идарә итү җитәкчелеге" һәм "яшәү кыйммәтләре" буенча курслар тәкъдим итә. Аларның шулай ук төрмәләрдә берничә пропаганда программасы бар. Висенте Фокс ярдәме белән Брахма Кумарис медитация практикаларын һәм фәлсәфәсен Мексика хөкүмәтенә "Үзең белән Идарә Итү Җитәкчелеге" аша тәкъдим иткән. Бу курс Брахма Кумарис фәлсәфәсенә бәйләнештә һәм Брахма Кумарис идарә фәлсәфәсенең асылы булып тора. 90 өйрәтелгән инструктор хөкүмәтнең өске дәрәҗәсендә 25 000 кеше узган программалар алып барган.
Марцинавцы (Мастовский районы)
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Брахма Кумарис
Яңартыла торган энергия
Брахма Кумарис берничә әйләнә-тирә мохит инициативасын башлап җибәргән. Кояш энергиясе һәм тәэмин ителә торган энергия буенча эшләренә 2007 елда дөньяда иң зур Кояш пешерү җиһазы һәм Маунт-Абуда халыкара штаб-фатиры урнашу җире нигезендә Кояш термаль электростанциясе керә. 25 акр мәйданлы урын көн саен 22000 кВт электр энергиясе җитештерергә проектланган. Проектны финанс ягыннан мөмкин булуны Һиндстан һәм Германия хөкүмәте тәэмин иткән.
Кузьниця-Луговска
Кузьниця-Луговска — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Брахма Кумарис
Сәламәтлек саклау
1991 елда Брахма Кумарилар, Ашок Меһта һәм бертуганнар Гулаб һәм Хубчанд Ватумалл Раджастханның Сироһи районында Джей биредәге халыкка медицина хезмәтләре күрсәтә торган Ватумалл Глобаль Хастаханәсен ачканнар.
Кузьниця-Луговска
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Албешть (коммуна, Васлуй)
Албешть — Румыниянең Васлуй жудецында урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Горинь (Мазовия воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Орв
Орв — Франциянең Ду департаментында урнашкан коммуна.
Халык (гәҗит)
Халык — сәяси, әдәби һәм икътисадый гәҗит. 1914-1915 елда Әстерхан шәһәрендә татар телендә нәшер ителә. Нәшир һәм мөхәррир – Шакир Баһаветдинов.
Пирмий
Пирмий — Франциянең Сарта департаментында урнашкан коммуна.
Халык мәгарифе (журнал)
Халык мәгарифе — атналык журнал. 1919 елда Әстерхан шәһәрендә татар телендә нәшер ителә.
Нью-Бедфорд (Пенсильвания)
Нью-Бедфорд  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Нью-Бедфорд халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Агно (округ)
Географиясе
Мәйданы — 666 км². Округ 3 кантоннан тора, алар үз чиратында 56 коммунага бүленгән.
Скомаре
Скомаре — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Эймир (Чорум)
Эймир (Eymir) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Чорум иле Чорум илчесенә караган бер авыл (köy).
Сан-Томе-де-Ваде
Сан-Томе-де-Ваде — Португалиянең Виана-ду-Каштелу округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Исасофта (Ладик)
Исасофта (İsasofta) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Самсун иле Ладик илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Албешть (коммуна, Констанца)
Албешть — Румыниянең Констанца жудецында урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Рудники (Квидзинский повяты)
Рудники — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Вильяррубия-де-лос-Охос
Вильяррубия-де-лос-Охос — Испаниянең Сьюдад-Реаль провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(2224) Тусон
(2224) Тусон  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1960 елның 24 сентябрендә К. Й. ван Хаутен, тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «2528 P-L» саналган.
Эшвилл (Төньяк Каролина)
Эшвилл  — Америка Кушма Штатларының Төньяк Каролина штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Эшвилл шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Марцинова (Астравецкий районы)
Марцинова  (Марцінова ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Астравецкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Геометрия
Гыйльме һәндәсә яки Геоме́трия (tat. lat. Ğilme həndəsə, гарәп. علم الهندسة, бор. юнан. γῆ — җир һәм μετρέω үлчим) — риязият (математика) фәненең бер бүлеге, формаларны һәм гомумиләштерүләрне өйрәнә. Һәндәсә риязиятның башка бүлекләре белән тыгыз бәйләнгән, шуңа күрә аның чикләре тевәл билдәләнмәгән. Һәндәсә — иң элекке фәнләрнең бересе, килеп чыгышы бик бороннан килә, безнең заманга тиклем үк барып җитә. Геометрия сүзе юнан теленән тәрҗемә иткәндә «җир үлчәү» дигәнде аңлата. Мондый исемнең килеп чыгышы шулай аңлатыла: беренче геометрия үсеше төрле үлчәү эшләре белән башлана, җир үлчәүләр, юллар салу һәм төзелеш вактында үлчәүсез эшләве бик кыен, ә бу фән белән бу мәсьәләләр тиз чишелгән.Һәндәсәгә кагылышлы белемнәр бик борынгы заманнан ук (Мисыр, Бабил) Җир мәйданын, җисемнәрнең күләмен үлчәү, төзү, сугару һ.б. эшләр, астрономик күзәтүләр ихтыяҗы сөземтәсендә тупланып килгән. Борынгы юнан галиме Эуклидның «Башлангычлар» (юнан. Στοιχεῖα, лат. Elementa) исемле хезмәтендә беренче мәртәбә аксиомалар — һәндәсәнең төп кануннары тәгъбирләнгән, алар ярдәмендә иң гади фигураларның төрле үзлекләре исбатлап чыгарылган. Архимед (мәйдан һәм күләмнәрне тулыландырып исәпләү ысулы), Аполлоний (коник кисемнәр турасындагы тәгълимәт), Птолемей (сферик һәндәсә) ачышлары да — һәндәсә өлкәһендәге мөһим казанышлар. XVII гасырда Р. Декарт (1637) тарафынан төзелгән координаталар ысулы һәндәсә мәсьәләләрен сандар теленә күчерергә һәм аларны җәбери (алгебраик) ысуллар белән чишергә мөмкинлек бирә һәм яңа ачышларның — дифференциаль һәм интеграль исәпләүләрнең (И. Ньютон һәм Г. В. Лейбниц) нигезен тәшкил итә. XVIII гасырда евклидча фазалагы кәкреләрне һәм өчлекләрне өйрәнгәндә анализ ысуллары куллану барышында (бертуган Я. һәм И. Бернуллилар, Г. Монж, Л. Эйлер һ.б. хезмәтләрендә) классик дифференциаль һәндәсәгә нигез салына. IXX гасырда өчлекләр назариятындагы иң мөһим нәтиҗәләр алман риязый К. Ф. Гаусс исеме белән бәйле. Ул өчлекнең эчке һәндәсәте дигән, бүгелгәндә дә үзгәрмәүчән эчке үзлекләре җыелмасы төшенчәсен керетә (1827). Евклидча һәндәсәдән бөтенләй аермалы, логик каршылыксыз булган һәндәсә төзеп, Н. И. Лобачевский бу фәндең үсешендә принципиаль яңа азым ясый. IXX гасырда Лобачевский һәндәсәте барлыкка килү, шуннан соң башка һәндәсәләр төзелү математикала аксиомалар ысулын үстерүгә һәм камиллаштыруга этәргеч бирә (Д. Гильберт һ.б.). Алман риязый Ф. Клейндың рәвеш үзгәртүләр төркөмнәре назарияты (теориясы) нигезендә нон-евклид һәндәсәләр классификациясын төзүве IXX гасырдагы зур казанышларның бересе булып санала. 1854 елда алман риязый Б. Риман нон-евклид һәндәсәләр кысаларына сыймаган фазалар төзи. Риман күп төрлелекләре һәм аларны гомумиләштерү буенча алып барылган тикшеренүләрдә «гомумиләштерелгән фәзалар» дип аталган төшенчә керетелә, ә аларны өйрәнү XX гасырда киң колач ала. Мәсәлән, А. Эйнштейн, дүрт үлчәмле Риманча фаза-вакыт төшенчәсен кулланып (1916), чагыштырмалылыкның дөем назариятын төзи.
NGC 7605
NGC 7605 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Ваину (Тори)
Ваину (Vainu) — Эстониянең Пярнумаа өязендә урнашкан авыл.
NGC 7605
Тарихы
Әлеге галактика елда   тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Вайтинг (Айова)
Вайтинг  — Америка Кушма Штатларының Айова штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Вайтинг шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Пейджленд (Көньяк Каролина)
Пейджленд  — Америка Кушма Штатларының Көньяк Каролина штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Блотниця (Свентокшиж воеводалыгы)
Блотниця  — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Оржан-Бланшфонтен
Оржан-Бланшфонтен — Франциянең Ду департаментында урнашкан коммуна.
Сосера
Сосера — Россия территориясеннән ага торган елга. Архангельск өлкәсе, Вологда өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Чужга елгасының сул ярыннан 22 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 11 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Онега елгасы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Онега.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Скопо
Скопо — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Вя Трифлизко (Казерта)
Вя Трифлизко — Италиянең Кампания төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Кече Боерган
Малые Бюрганы — Татарстан Республикасының Буа районындагы авыл.
Вя Трифлизко (Казерта)
Географиясе
Вя Трифлизко Апеннин ярымутравының көньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан көньякка таба урнашкан.
Кече Боерган
Почта индексы — 422453.
Вя Трифлизко (Казерта)
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Кече Боерган
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.7 °C.
Рубанава
Рубанава (Рубанава ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Полацкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Тунгузка
Тунгузка — Россия территориясеннән ага торган елга. Омск өлкәсе, Новосибирск өлкәсе, Төмән өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Уй елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 11 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Иртеш елгасы кушылдыклары бассейны Ишем кушылганчы, елга бассейны — Иртеш.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Кастелларе-ди-Меркурио
Кастелларе-ди-Меркурио (Castellare-di-Mercurio) — Франциянең Югары Корсика департаментына караган коммуна, Голо-Морозалья кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 6,12 км².
Шабаз
Шабаз (Шебазово) — Казан губернасы Зөя өязенә кергән йомышлы татарлар авылы. Бүгенге Кайбыч районы территориясендә, Шуширмә авылы тирәсендә урнашкан булган.
Тарих
Авыл 1792 елгы карталарда очрый.
Понваллен
Понваллен — Франциянең Сарта департаментында урнашкан коммуна.
Angkor Wat
Angkor Wat yäki Angkorwoat (kxmerçä ɑŋkɔːvoat - Angkor ğibädätxänäse) - Kamboca, Angkor töbägendä urnaşqan Vişnu allağa bağışlap tözelgän hinduist ğibädätxänä kompleksı. Dönyanıñ qayçan da bulsa tözelgän ğibädätxänäläreneñ iñ zurı, iñ ähämiätle tabınu häykälläreneñ berse.
XII ğasırda patşa Suryavarman idärä itkän çorda tözelgän.
Angkor şähäre kompleksı tärkibendä YUNESKO Bötendönya Mirası isemlegenä kertelgän.
Angkor Wat ğibädätxänäse Siemreal şähäreneñ 5,5 km tönyaqtaraq urnaşqan. Kxmerlar däwläteneñ borınğı başqalası - Angkor şähäre yanında tözelgän.
XV ğasırdan faydalanılmıy häm taşlandıq xäldä qalğan.
Angkor Wat Kambocanıñ däwlät bayrağında häm tuğrasında surätlängän.
Miğmariät
Baştaraq Vişnu xodayğa bağışlap tözelgän ul hinduist ğibädätxänä-tawı (Mera digän mifik taw kebek) stile häm soñraq kilep çıqqan galereyälär stilen berläşterä.
Ğibädätxänä öç kontsentrik turıpoçmaq qorılmasınnan tora, alarnıñ bieklege üzäk yağına biekräk. Perimetrı buylap 1,5×1,3 km diwar häm 3,6 km ozınlığındağı häm 190 m kiñlegendäge su çoqırı belän uratılğan.
Tarix
Angkor Wat - Kxmer imperiäseneñ miğmariäte tä'sirle ürnäge bulıp tora.
Patşa Suryavarman II (1113-1150) ğibädätxänä kompleksına saldıra.
Angkor bütän ğibädätxänälärennän ayırmalı bularaq Agkor Wat tulısınça taşlanmağan bulğan, çönki sıyınu birgän.
Кузьниця-Любецка
Кузьниця-Любецка — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Angkor Wat
Tarix
1860 yılda berençe awrupalı fransuz Anri Muo ğibädätxänä taswirlıy.
Кузьниця-Любецка
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Горише
Горише — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Angkor Wat
Tarix
1992 yılda YUNESKO ximayäse astında alınğan.
Горише
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Angkor Wat
Tarix
Kambocanıñ turistik iñ kürenekle urını.
Мольсем (округ)
Мольсем — Франциядәге округ (Arrondissement). Түбән Рейн департаментына карый.
Вильярта-де-Сан-Хуан
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сантьягу-де-Вила-Шан
Сантьягу-де-Вила-Шан — Португалиянең Виана-ду-Каштелу округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Рудники (Члуховский повяты)
Рудники — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Марцинова (Ашмянский районы)
Марцинова  (Марцінова ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Ашмянский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Албешть (коммуна, Муреш)
Албешть — Румыниянең Муреш жудецында урнашкан коммуна.
Ваинупеа
Ваинупеа (Vainupea) — Эстониянең Ляэне-Вирумаа өязендә урнашкан авыл.
Албешть (коммуна, Муреш)
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Кротово
Кротово авылы  – Смоленск өлкәсе Ярцево районы составына кергән авыл. Лосево авыллыры белән берлектә Кротово авыл җирлеген төзи. Әлегә муниципаль статусы — авыл (федераль классификатор буенча).
Халык саны — 211 тирәсендә. Вакыт зонасы — MSK (Мәскәү вакыты) яки UTC+4. Почта индексы — 215800.
Авылда 211 кеше яши.
Ярцеводан 23 километр төньяктарак урнашкан.
Моны да карагыз
Кротово авыл җирлеге
Скоришняк
Скоришняк — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Плай (Хунедоара)
Плай — Румыниянең Хунедоара жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Вя Тьел (Удине)
Вя Тьел — Италиянең Фриули-Венеция-Җулия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Исафакылар (Инҗирлыова)
Исафакылар (İsafakılar) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Айдын иле Инҗирлыова илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Иден (Төньяк Каролина)
Иден  — Америка Кушма Штатларының Төньяк Каролина штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Иден шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гамма-нурланыш
Гамма нурланыш – рентген нурланышка бик нык охшаган, әмма үтеп керү сәләте көчлерәк булган нурланыш ул. Дулкын озынлыгы - 10-8 смдан алып 10-11 смга кадәр. Дулкын ешлыгы - 3•1019 Гц һәм аннан да күбрәк.
Мырты-ю
Мырты-ю (Мырты-ю) — Коми Республикасының Сыктывдин районында урнашкан авыл.
Климат
Мырты-ю климаты уртача-континенталь. Кыш озын, салкын, ә җәй кыска, гадәттә җылы, яисә салкынча. Биредә кырау җәен дә күзәтелә. Җәй көне циклоннар активлыгы сүлпәнәя, көзен исә киресенчә, үсә, шуңа күрә дә явым-төшем күләме арта. Көз белән яз салкын.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: билгесез
Блотноволя
Блотноволя — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(1323) Тугела
(1323) Тугела  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1934 елның 19 маенда Сирил Джексон тарафыннан Йоханнесбург обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1934 LD» саналган.
Нью-Берлинвилл (Пенсильвания)
Нью-Берлинвилл  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Ширияздан Сарымсаков
Ширияздан Мөхәммәтҗан улы Сарымсаков (1912 елның 12 мае — 2001 елның 1 гыйнваре) — татар театрының режиссеры, Татарстанның һәм Россиянен атказанган сәнгать эшлеклесе, профессор. Камал театрында Кәрим Тинчуринның «Җилкәнсезләр» пьесасын куйган өчен 1958 елда Габдулла Тукай исемендәге Татарстан дәүләт премиясе белән бүләкләнгән.
Нью-Берлинвилл (Пенсильвания)
Географиясе
Нью-Берлинвилл халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Ширияздан Сарымсаков
Тәрҗемәи хәле
Ширияздан Мөхәммәтҗан улы Сарымсаков 1912 елның 12 декабренда Казакъстандагы Акмола өязенең Атбасар шәһәрендә туа. Башлангыч белем алгач, ул Казанга килә һәм 1928 елда Татар театр техникумына укырга керә, 1930 елда аны тәмамлагач, Мәскәүдәге Үзәк театр техникумында укый. Мәскәү татар театрында рольләр башкара. Бер елдан яңа ачылган Дәүләт театр сәнгате институтына (ГИТИС) күчә һәм, 1936 елда институтның режиссерлык факультетын тәмамлап, Казанга эшкә кайта. 1944 елдан Казан театр училещесындә актёр осталыгына өйрәтә. 1966 елга кадәр ул Г.Камал исемендәге Татар дәүләт академия театрында режиссер булып эшли; 1941— 1944 ел сезонында һәм 1952 — 1958 елларда театрның баш режиссеры вазыйфасын үти.
Нью-Берлинвилл (Пенсильвания)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ширияздан Сарымсаков
Тәрҗемәи хәле
Ш.М.Сарымсаков 2001 елның 1 гыйнварында Казанда вафат була, Яңа бистә зиратында җирләнә.
Иҗади эше
Татар дәүләт академия театрында утыз ел эшләү дәверендә Ш.Сарымсаков татар, рус һәм чит ил драматургларының җитмештән артык пьесасын сәхнәгә куя. Аның тарафыннан сәхнәләштерелгән Н.Гогольнең «Ревизор», А.Островскийның «Төшемле урын», М. Горькийның «Вәхшиләр», Н. Погодинның «Мылтыклы кеше», М. Әблиевнең «Шәмсекамәр», К. Тинчуринның «Зәңгәр шәл», Ә. Фәйзинең «Тукай», Т. Гыйззәтнең «Шомлы көннәр», «Чаткылар» спектакльләре татар театры тарихында күренекле урын алалар.
Ш. М. Сарымсаков төрле елларда М. Җәлил исемендәге Татар дәүләт опера һәм балет театрында Нәҗип Җиһановның «Ирек», Мансур Мозаффаровның «Галиябану», Җәүдәт Фәйзинең «Башмагым» һәм «Тапшырылмаган хатлар» музыкаль спектакльләрен сәхнәгә куя, Казан киностудиясендә «Салих Сәйдәшев», «Туган як моңнары» фильмнарын иҗат итә.
Ш. Сарымсаков зур педагогик эшчәнлек алып бара – 20 ел дәвамында Казан дәүләт мәдәният һәм сәнгать университетының режиссура кафедрасын җитәкли.
Дәүләт бүләкләре һәм мактаулы исемнәр
Режиссерлык эшләре өчен ТАССРның, РСФСРның атказанган сәнгать эшлеклесе дигән мактаулы исемнәр бирелә. 1958 елда Г.Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры сәхнәсендә Кәрим Тинчурин пьесасы буенча куелган «Җилкәнсезләр» спектакле өчен Ш.Сарымсаков, уйнаучы актерлар һәм бизәүчеләр Г.Тукай исемендәге Дәүләт бүләгенә лаек була.
Гаиләсе
Хатыны Галия Булатова (01.01.1900 — 08.08.1988), драма актрисасы, РСФСР халык артисты.
Орнан
Орнан — Франциянең Ду департаментында урнашкан коммуна.
Вильяэрмоса (Сьюдад-Реаль)
Вильяэрмоса — Испаниянең Сьюдад-Реаль провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кузьниця-Скакавска
Кузьниця-Скакавска — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Рубаники (Ушацкий районы)
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Марцули
Марцули (Марцулі ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Навагрудский районында урнашкан авыл.
Кузьниця-Скакавска
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Марцули
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
NGC 7606
NGC 7606 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда   тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Коры Вычера
Коры Вычера — Россия территориясеннән ага торган елга. Архангельск өлкәсе, Вологда өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Вычера елгасының сул ярыннан 10 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 38 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Онега елгасы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Онега.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Горниги
Горниги — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Санфинш (Валенса)
Санфинш  — Португалиянең Виана-ду-Каштелу округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Албешть (коммуна, Яломица)
Албешть — Румыниянең Яломица жудецында урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Эймир (Кастамону)
Эймир (Eymir) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Кастамону иле Кастамону илчесенә караган бер авыл (köy).
Скорно-при-Шоштаню
Скорно-при-Шоштаню — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Саверн (округ)
Саверн — Франциядәге округ (Arrondissement). Түбән Рейн департаментына карый.
Географиясе
Мәйданы — 1003 км². Округ 6 кантоннан тора, алар үз чиратында 127 коммунага бүленгән.
Скорно-при-Шоштаню
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ваивара
Ваивара (Vaivara) — Эстониянең Ида-Вирумаа өязендә урнашкан авыл.
Понсе-сюр-ле-Луар
Понсе-сюр-ле-Луар — Франциянең Сарта департаментында урнашкан коммуна.
Рудно (Диңгез буе воеводалыгы)
Рудно — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Кастелло-ди-Ростино
Кастелло-ди-Ростино (Castello-di-Rostino) — Франциянең Югары Корсика департаментына караган коммуна, Голо-Морозалья кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 12,40 км².
Скриле
Скриле — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Валерия (Айова)
Валерия  — Америка Кушма Штатларының Айова штатында урнашкан шәһәр.
Пелцер (Көньяк Каролина)
Пелцер  — Америка Кушма Штатларының Көньяк Каролина штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Валерия (Айова)
Тарихы
Валерия шәһәре  елда нигезләнгән.
Пелцер (Көньяк Каролина)
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Валерия (Айова)
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Виван (Атлантик Пиренейлар)
Виван — Франциядә урнашкан коммуна, Атлантик Пиренейлар департаментында урнашкан.
Чыганаклар
Виван (Атлантик Пиренейлар)
Алюминий
Алюми́ний (әлүмин ) — Менделеев периодик системасының атом саны 13 булган элемент. Al символы билән билгеләнә (лат. Aluminium). Җиңел металлар төркеменә керә. Дөнья буенча иң таралган металл һәм өченче элемент.
(1425) Туорла
(1425) Туорла  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1937 елның 3 апрелендә K. A. Inkeri тарафыннан Турку обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1937 GB» саналган.
Алюминий
Алюминий – җиңел көмешсыман ак төстәге металл, ул җылылык һәм электр тогын яхшы үткәрә. Алюминий химик актив металл. Алюминий җиңел оксидлаша һәм оксид элпәсе белән каплана һәм ул аны алга таба оксидлашудан саклый. Алюминий порошогын яки фольгасын югары температурага кадәр җылытсак, металл көчле ялкын белән янып, оксид хасил итә.
Алюминий эрү ноктасы бик югары - 660°С җиткәч эри башлый. Ул сыгылмалы: чыбык итеп сузыла, табаклы һәм фольга итеп җәелә. Тыгызлыгы 2,72/ см3. Электр үткәрүчәнлеге буенча ул Ag, Au, Cu металларыннан гына калыша.
Алюминийның практик кулланышы
Алюминий җиңел эретмәләр җитештерү өчен кулланыла. Алюминийга бакыр, магний, кремний, цинк, марганецны ныгыту өчен кушалар.
Алюминий авиация техникасы, машина төзелеше, судно төзелешендә, химия сәнәгатендә, электротехникада киң кулланыла.
Алюминийны термитлы эретеп ябыштыру эшендә кулланалар. Алюминотермия ысулы металлар табу өчен кулланыла.
Табигатьтә таралышы
Алюминий – кеше организмына кирәкле микроэлемент. Үсемлек организмында хайван организмына караганда 10 тапкыр күбрәк. Кеше организмында барлык органнарда да бар. Иң күбе үпкәдә, бавырда, сөякләрдә һәм баш миенда таралган.
Алюминий күзәнәк, тоташтыргыч тукыма тезүда, сөяк тукымасын регенерацияләүдә, фосфор алмашында катнаша. Алюминий нерв системасына тәэсир итә: канда артканда организмны ярсыта, житмәгәндә тоткарлану күзәтелә; кеше организмында алюминий 10% тәшкил итә. Алюминий организмда артып китсә, күзәнәкләрнең үрчүен һәм үсүен тоткарлый.
Җитештерү
Алюминий - киң таралган металл булса да, чиста хәлдә булмый. Аны чиста хәлдә Дания физигы X. Эрстед 1825 елда таба.
Ул А12О3 алюминий оксидын күмер белән кыздырып, аның аша хлор эремәсе үткәрә. Табылган алюминий хлоридын калий амальгамасы белән җылыта, соңыннан амальгамадан терекөмешне кудырып металл таба.Ул аккургашка охшаш була.
Ф. Велер 1827 елда алюминийны табуның үз ысулын тәкъдим итә. Алюминий гидроксидын күмер, сыек май белән кыздыра һәм аның аша коры хлор үткәреп, коры сусыз алюминий хлориды табуга ирешә. Алюминий хлоридына металлик калий белән тәэсир итеп керән порошок хәлендә алюминий җитештерә.
Велер тикшеренүләренә таянып француз химигы Сент-Клер Девиль 1854 елда алюминий табуның промышленность ысулын тәкъдим итә. Бу ысулны куллану алюминий хлоридыннан металлик калий белән алюминий табуга нигезләнгән һәм XIX гасырга кадәр 1856 елдан башлап производствода киң кулланылган.
Бу ысул икътисади яктан файдасыз. Сәнәгать масштабында бокситлардан электрохимик ысул белән табалар. Заманча эшкәртү ысулын бер үк вакытта диярлек америкалы Чарльз Холл һәм Поль Эру 1886 елда ачалар. Алюминий оксидын кайнап торган Al2O3 криолит Na3AlF 6 эретмәсендә эретеп, эзлекле электролиз үткәреп кокс яки графит электродларын файдаланып чиста металла чыгаралар. Болай эшкәртү бик күп электр чыгымнары таләп итә. Шуңа күрә ул XX гасырда гына практикага керә.
1000 кг чимал алюминий ясау өчен 1920 кг балчык, 65 кг криолит, 35 кг алюминий фториды, 600 кг анод массасы һәм 17 мең кВт сәгать электр энергиясенең агымы кирәк була.
2007 елда дөнья буйлап 38 млн т беренчел алюминий җитештерелде, 2008дә — 39,7 млн т. Җитештерү буенча беренчелекне ошбу дәүләтләр били:
Албешть-Палеологу (коммуна)
Албешть-Палеологу — Румыниянең Прахова жудецында урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Илья Вож
Илья Вож — Россия территориясеннән ага торган елга. Пермь крае, Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Северный Колчим елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 11 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Чулман кушылдыклары бассейны Агыйдел кушылганчы, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Бобжа (Свентокшиж воеводалыгы)
Бобжа  — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Артемий Волынский
Артемий Петр улы Волынский (Артемий Петрович Волынский, 1689 — 27 июнь 1740, Петербург), дәүләт эшлеклесе, дипломат, генерал-аншеф (1736).
Платонешть (Харгита)
Платонешть — Румыниянең Харгита жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Артемий Волынский
Тәрҗемәи хәле
Борынгы дворяннар нәселеннән. 1704 елдан хәрби хезмәттә. 1715 ел ахыры - 1716 ел башында Казанда дипломатик хезмәткә әзерләнә. Аннары Иранга Рәсәй илчесе итеп җибәрелә; 1717 дә Исфаһанда сәүдә килешүен төзи. 1719-24 елларда Әстерхан губернаторы һәм бер үк вакытта, 1728 елга кадәр, рус-калмык мөнәсәбәтләренә бәйле эшләр идарәчесе. 1722-23 тә Пётр I нең Иранга явын оештыруда катнаша.
Платонешть (Харгита)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Артемий Волынский
Тәрҗемәи хәле
1725-30 да (бүленеп) Казан губернаторы. «Наказ»да каралганча (1728), губернада югары административ вазифа белән беррәттән мәхкәмә эшләрен һәм полиция хезмәтен дә башкара. Казанда полиция, ветеринария хезмәтен оештыра, шәһәрне төзекләндерү эшен җайга сала. Янгыннарны булдырмас өчен шактый агач корылмаларны, шул исәптән шәһәр үзәген әйләндереп алган диварны сүттерә. Дәүләт ихтыяҗы өчен башкарыласы эшләрне һәм бурычларны үтәү тәртибен кертә. Казан Сильвестр һәм вице-губернатор Н.Н. Кудрявцев белән фикер каршылыгы аркасында эшеннән азат ителә.
1731-32 дә хәрби инспектор. 1732 дән Петербургта сарай ат-абзарлары хуҗалыгында, 1736 дан генерал дәрәҗәсендәге обер-егермейстер (ау хуҗалыгы генералы). 1733-35 тә Польша тәхете өчен барган сугышта катнаша. 1737 дә Немировский конгрессында Рәсәй делегациясе вәкиле була. 1738 дән кабинет-министр вазифасын үти. «Эчке дәүләт эшләрен җайга салу генераль проект»ын эшли («Генеральный проект о поправлении внутренних государственных дел»). Дәүләттә административ үткәрү һәм сәяси, социаль-икътисади үзгәртүләр кертү кирәклеге турындагы язмалар авторы («О гражданстве» һ.б.). Э.И. Бирон, А.И. Остерман һ.б. белән интригалар нәтиҗәсендә кулга алына, фетнә әзерләүдә һәм тәхет яуларга ниятләүдә гаепләнә, җәзалап үтерелә.
Кече Шыгырдан (Буа районы)
Кече Шыгырдан — Татарстан Республикасының Буа районындагы авыл.
Почта индексы — 422444.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.7 °C.
Каннаполис (Төньяк Каролина)
Тарихы
Каннаполис шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ружини
Ружини — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Вя Ф. Турати (Виченца)
'''Вя Ф. Турати''' — Италиянең Венеция төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Вя Ф. Турати Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Марцянавцы
Марцянавцы (Марцянаўцы ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Вавкавыский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Висо-дель-Маркес
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Горнувек (Мазовия воеводалыгы)
Горнувек  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Кузьниця-Стробинска
Кузьниця-Стробинска — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Рубашки
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Ваивина
Ваивина (Vaivina) — Эстониянең Ида-Вирумаа өязендә урнашкан авыл.
Рөстәм Яхин
Рөстәм Мөхәммәтхаҗи улы Яхин — күренекле татар композиторы, Татарстан Республикасы Дәүләт гимны авторы, СССРның халык артисты (1986).
Тәрҗемәи хәле
Рөстәм Яхин 1921 елның 16 августында Казанда хезмәткәр гаиләсендә туган. Ул күренекле мәгърифәтче Таиб Яхин белән бер нәселдән. Рөстәм Яхинның нәсел җебе Саба районы Шыңар авылына һәм Теләче районының Казаклар авылына барып чыга. Мөхәммәт Мәһдиевнең әнисе Сафина Бибирабига да шул затлы тамырдан. Рөстәм Яхин кечкенәдән үк музыка белән кызыксына башлый. 3 яшендә пианинода үзлегеннән халык көйләрен уйный башлый. 13 яшендә музыка мәктәбенә укырга керә һәм 7 еллык мәктәпне 3 елда тәмамлый. Ул бик сәләтле, тырыш бала була.
Рөстәм Яхин — оста пианист. Ул тирән эчтәлекле җырлар, фортепиано өчен әсәрләр авторы. Татарстан Республикасының Дәүләт гимны авторы.
Преваль
Преваль — Франциянең Сарта департаментында урнашкан коммуна.
Сапардуш
Сапардуш — Португалиянең Виана-ду-Каштелу округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Скровник
Скровник — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Халык сүзе (гәҗит)
Халык сүзе — иҗтимагый-сәяси гәҗит. Симәй шәһәр мәдәният җәмгыяте органы. 1917-1919 елда Симәй шәһәрендә татар телендә нәшер ителә, барлыгы 22 саны чыга. Нәшир – Фуат Айтикин, мөхәррир – Гариф Мусин.
Нью-Джерусалем (Пенсильвания)
Нью-Джерусалем  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Нью-Джерусалем халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.