cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Свирдуны
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Каваҗык (Хекимһан)
Каваҗык (Kavacık) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Малатья иле Хекимһан илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Валлоннар
Валлоннар — Бельгиянең көньяк вилаятьләрендә яшәүче халык.
Халыкның саны якынча 3,5 млн кеше тәшкил итә. Валлоннар җәмгыятьләре Франциядә һәм АКШта да бар. Алар француз һәм валлон телләрендә сөйләшәләр. Дини яктан, күбесенчә католиклыкка карыйлар. Валлоннар белгларның варислары булып саналалар. Аларга иң якын милләт – французлар.
Тарих
Валлоннар – хәзерге Бельгиянең көньягында һәм Францияның күрше районнарында яшәгән һәм Рим империясе яулап алуларыннан соң романлашкан кельтларның (күбесенчә белгларның) варислары. Алар 1830 елда фламандлар белән бергә Бельгия дәүләтен төзиләр.
Ләкин XX гасырның икенче яртысында валлоннар һәм фламандлар арасында милли-тел каршылыклары көчәя. Нәтиҗәдә, 1980-елларда эчке мохтарият системасы урнаштырыла.
Красноперекопск
Красноперекопск (Красноперекопск, Красноперекопськ, Krasnoperekopsk, Красноперекопск) – Россия шәһәре, Кырым Җөмһүриятенең Красноперекопск районы үзәге.
География
Шәһәр Перекоп муентыгының көньяк өлешендә, Симферопольдән 128 километр төньяграк урнашкан. Тимер юл стансасы (Җаңкөй—Херсон сызыгы).
Тарих
1932 елда «59 км» тимер юл стансасы янында геология тикшерү экспедициясе килә; шул экспедиция нәтиҗәсендә биредә Перекоп бром зводы төзелеше турында карары кабул ителә. 1932 елның сентябрендә Бромзавод исемле бистә пәйда була; Ватандашлар сугышы вакытында Перекопны штурмлаган каһарманнар хөрмәтенә бистәгә 1936 елда Красноперекопск исеме кушылган.
1966 елдан — шәһәр.
Халык
Милли состав (2001): руслар — 51,0%, украиннар — 40,9%, кырымтатарлар — 3,0%, кореялылар — 1,4%, белоруслар — 1,2%.
Икътисад
Бром заводы, сода заводы.
Гжибув (гмина Богория)
Гжибув  — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Винасейте
Винасейте — Испаниянең Теруэль провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Темное (Пермь крае)
Темное — Пермь краеның Чернушка районында урнашкан авыл. Төй авыл җирлегенә карый.
Халык
Халык саны динамикасы:
Климат
Климаты — уртача континенталь. Кыш суык һәм буранлы, кар катламы берәр метрдан артып китә ала. Явым-төшем күләменең күпчелек өлеше июнь-август айларына туры килә.
Кобыла-Ю
Кобыла-Ю — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Щекурь-Я елгасының уң ярыннан 93 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 13 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Төньяк Сосьва. Кече елга бассейны — Төньяк Сосьва, елга бассейны — Об, Төньяк Сосьва елгасы кушылган урыннан түбәнрәк.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Эрапегоу (Төньяк Каролина)
Эрапегоу  — Америка Кушма Штатларының Төньяк Каролина штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Требче
Требче — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Башары (Беларусия)
Башары (Башары ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Мсциславский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Члухи
Члухи — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Гурне
Гурне — Франциянең Эндр департаментында урнашкан коммуна.
Члухи
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Адельмансфельден
Адельмансфельден (Adelmannsfelden) — Алманиянең Баден-Вюртемберг җирендә урнашкан коммуна.
Тугутка (Иртыш кушылдыгы)
Тугутка — Россия территориясеннән ага торган елга. Төмән өлкәсе, Омск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Иртыш елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 32 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Иртеш елгасы кушылдыклары бассейны Тубылдан алып Обка койганчы, елга бассейны — Иртеш.
Эмиринкөю (Эмирдаг)
Эмиринкөю (Emirinköyü) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Афйонкарахисар иле Эмирдаг илчесенә караган бер авыл (köy).
Тугутка (Иртыш кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Симбреш
Симбреш — Португалиянең Визеу округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Чонстково (Гданский повяты)
Чонстково — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Ракинская
Ракинская (Ракинская) — Коми Республикасының Луза буе районында урнашкан авыл.
Климат
Ракинская климаты уртача-континенталь. Кыш озын, салкын, ә җәй кыска, гадәттә җылы, яисә салкынча. Биредә кырау җәен дә күзәтелә. Җәй көне циклоннар активлыгы сүлпәнәя, көзен исә киресенчә, үсә, шуңа күрә дә явым-төшем күләме арта. Көз белән яз салкын.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: комилар (90%), руслар (10%).
Галачино (Гросето)
Галачино — Италиянең Тоскана төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Галачино Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.
Деце
Деце — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Поенарий-Апостоль
Поенарий-Апостоль — Румыниянең Прахова жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Деце
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Черривилл (Пенсильвания)
Черривилл  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Черривилл халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Әхмәт (Әлки районы)
Әхмәт — Татарстан Республикасының Әлки районындагы авыл.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.7 °C.
Конфрансон
Конфрансон (Confrançon) — Франциянең Эн департаментына караган коммуна, Аттинья кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 18,17 км².
Мадае-Нови
Мадае-Нови — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Пинзорта-Ю
Пинзорта-Ю — Россия территориясеннән ага торган елга. Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Коротаиха елгасының уң ярыннан 124 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 42 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Баренцев диңгезе бассейны елгалары Печора елгасы бассейнының көнчыгышынан Зур Ою елгасы бассейнынң көнчыгыш чигенә чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Печора һәм Об елгалары арасындагы, Баренец диңгезенә коючы, елгалар бассейны.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Плантейшен (Флорида)
Плантейшен  — Америка Кушма Штатларының Флорида штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Плантейшен шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гжибув (гмина Сташув)
Гжибув  — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Парана (шәһәр)
Тарих
1813 елда нигезләнгән.
Свиркавшчына
Свиркавшчына (Свіркаўшчына ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Докшицкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Висьедо
Висьедо — Испаниянең Теруэль провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Алты канатлы җил тегермәне
Алты канатлы җил тегермәне — 2015 елгача Буа районы Иске Лашчы авылында урнашкан булган тарихи тегермән. Тегермән – бөртекле ашлыкларны ярма яки он итеп тарттыру өчен корылган җайланма (машина), төп өлеше бер - берсенә ышкылып әйләнә торган ике көпчәктән – таштан тора. Тегермән ташы – су һәм җил тегермәннәрендә ашлыкны уалта торган таш көпчәк.
Тарихы
Авылда дүрт тегермән булган:
Алты канатлы җил тегермәнен Гаяз дигән кеше, якынча, 1905  нче елда төзегән. Гаяз белән Нәсимәнең 6 баласы булган: 5 кыз һәм 1 уллары. Гаяз 46 яшендә үлеп китә. Ул җил тегермәне 1916 нчы елда аның улы Мифтахетдин агага кучкән. Бу тегермән үзләре, авыл халкы өчен он тарту өчен бик уңайлы җайланма булган. Элек электр булмаган, шуңа күрә җил булганда гына әйләнгән. Колхозлашу чорында җил тегермәненең ачкычын алганнар. Сугыш башлангач, тегеермәнче сугышка киткән, аннан 1943 нче елда яраланып кайткан. 1944 нче елда аңа яңадан ачкычны биргәннәр. Ул шул ук көнне бер кечкенә савыт белән он алып кайткан. Шул тегермәнче, 1965 нче елда, күзе күрми башлагач кына, тегермәнгә бара алмаган. Ә тегермән озак еллар басып торган. Башта канатлары төшә, аннан ишекләр. 2015 нче елда бөтенләй ишелә.
Башкиравка
Башкиравка (Башкіраўка ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Шкловский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Синфайнш (район)
Синфайнш  — Португалиянең Визеу округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Валь-де-ла-Е
Валь-де-ла-Е — Франциянең Сен-Маритим департаментында урнашкан коммуна.
Синфайнш (район)
Географиясе
Мәйданы —.
Мадае-Стари
Мадае-Стари — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Тремере
Тремере — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Джиллетт-Гроув (Айова)
Джиллетт-Гроув  — Америка Кушма Штатларының Айова штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Джиллетт-Гроув шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кавак (Силифке)
Кавак (Kavak) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Мерсин иле Силифке илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Кая Каллас
Кая Каллас (Kaja Kallas; 1977 елның 18 июне, СССР, Эстония ССР, Таллинн) — эстон юристы, сәяси һәм дәүләт эшлеклесе. Эстония реформалар фиркасе рәисе. 2021 елның 26 гыйнварыннан — Хөкүмәте башлыгы (премьер-министр). 2014—2018 елларда — Европа парламенты депутаты.
Тәрҗемәи хәле
1977 елның 18 июнендә Таллиннда, Реформалар фиркасенең элекке рәисе һәм Европа комиссиясенең элекке вице-президенты гаиләсендә туган.
1995 елда Кая Каллас өлгергәнлек аттестатына имтихан тапшыра. 1999 елда юридик факультетын хокук өлкәсендә бакалавр дәрәҗәсе белән тәмамлый, шуннан соң көндәшлек өлкәсендә Европа һәм Эстония законнарында махсуслашкан адвокат булып эшли (адвокатлык эшчәнлегенә хокукы 2011 елда чыккан). 1996 елдан театр режиссеры ярдәмчесе буларак һөнәри рәвештә эшли.
2007 елда ул Эстония бизнес мәктәбенә укырга керә, анда 2010 елда икътисадта EMBA (эшлекле идарә итү магистры) дәрәҗәсен ала.
Кая Калаас эстон, инглиз, рус, фин, француз телләрен камил белә.
Сәяси карьерасы
2010 елда Каллас кабул ителә һәм 2011 елда 7157 тавыш җыеп, Эстония парламентына  сайлана. XII чакырылыш Эстония парламентында (2011 елдан 2014 елга кадәр) икътисадый мәсьәләләр комитетын җитәкли.
2014 елда сайланганда, 21 498 тавыш җыя. Европа парламентында Каллас Сәнәгать, тикшеренүләр һәм энергетика комитеты составына керә һәм Эчке базар һәм кулланучылар хокукларын яклау комитетының запас әгъзасы булып тора. Европа Берлеге — Украина парламент хезмәттәшлеге комитетында делегация рәисе урынбасары, шулай ук «Евронест» Парламент ассамблеясе һәм АКШ белән мөнәсәбәтләр буенча делегацияләр әгъзасы була. Моңа өстәп, Каллас цифрлы көн тәртибе буенча Европарламентның депутатлар төркеме әгъзасы һәм Яшьләр төркеме рәисе урынбасары булып тора.
2017 елның 13 декабрендә Эстония реформалар фиркасе рәисе бу вазыйфага сайланмаячагын игълан итә һәм үз урынына Калласны сайларга тәкъдим итә. 15 декабрьдә Каллас тәкъдимне кабул итә һәм фирка башлыгы сайлауларында катнашырга ризалаша. 2018 елның 14 апрелендә Каллас Реформалар фиркасе рәисе вазыйфасын үтәүгә керешә.
2019 елның 3 мартында узган парламент сайлауларында 20 083 тавыш җыеп, янә депутат мандатын ала — бу кандидатлар арасында иң яхшы нәтиҗә. Реформалар фиркасе сайлауларда 28,9 % тавыш белән ота һәм Рийгикогуда 34 урын ала. 5 апрельдә Эстония президенты Керсти Кальюлайд Калласка яңа хөкүмәт төзергә тәкъдим итә. Әмма фирка коалиция формалаштыра алмый һәм хөкүмәт төзү хокукы Юри Ратаска күчеп, ул илнең премьер-министры була. Реформалар фиркасе оппозициядә кала.
2021 елның 13 гыйнварында, Юри Ратас Хөкүмәте отставкага киткәннән соң, Эстония президенты Керсти Кальюлайд янә Реформалар партиясе лидеры Калласка яңа хөкүмәт төзүгә керешергә тәкъдим итә. 14 гыйнварда президент Керсти Кальюлайд, 2019 елның мартында узган парламент сайлауларында иң күп урын алган фирка рәисе буларак, Калласны премьер-министр вазыйфасына кандидат итеп билгеләргә дигән карарга кул куя. 2021 елның 25 гыйнварында, Рийгикогу әгъзаларының 70 тавышын җыеп, Каллас Хөкүмәт формалаштыруга парламент фатыйхасын ала.
2021 елның 26 гыйнварында Эстониянең беренче хатын-кыз премьер — министры була. Шунысы игътибарга лаек, Каллас Хөкүмәтендә 14 министрның 7се хатын-кызлар, бу — Эстония өчен рекорд, Эстония президенты шулай ук хатын-кыз (Керсти Кальюлайд).
Гаилә хәле
. 2002—2006 елларда Эстония Диңгез академиясе хезмәткәре Роомет Лейгерда кияүдә булган.
2011—2014 елларда Эстония финанс министры булган (2003—2005 елларда) Таави Вескимяги белән гаилә кора. 2011 елда уллары туган.
2018 елның сентябрендә банкир Арво Халликка ("Arvo Hallik") кияүгә чыккан.
Эрвин (Төньяк Каролина)
Эрвин  — Америка Кушма Штатларының Төньяк Каролина штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Болотешть (коммуна)
Болотешть — Румыниянең Вранча жудецында урнашкан коммуна.
Адельсхайм
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Болотешть (коммуна)
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
(4296) van Woerkom
(4296) van Woerkom — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1935 елның 28 сентябрендә Хендрик Гент тарафыннан Йоханнесбург обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1935 SA2» саналган.
Колынва
Колынва — Россия территориясеннән ага торган елга. Пермь крае, Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Язьва елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 73 км.
Шаламае
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Дзбанице
Дзбанице — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Колынва
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Дзбанице
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Гжибув (Конецкий повяты)
Гжибув  — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Отто Куусинен
Тәрҗемәи хәле
Тегүче гаиләендә туган. Фин милләтеннән. Ювәскүлә шәһәрендә гимназияне, Һелсингфорста университетны (1905) тәмамлый. ССРБ ЮШ депутаты (1-6 чакырылышлары). Мәскәүнең Кызыл мәйданында җирләнгән.
Гаиләсе
Отто Куусинен өч мәртәбә өйләнгән булган. 1902 дә Сайма-Паулина Дальстрөмгә өйләнгән (1924 тә аерылышканнар). Балалары: кызы Һертта-Элина (1904—1974), фин сәясәтчесе; улы Эса (1906—1949), журналист һәм тәрҗемәче, 1937 дә төзәтү-хезмәт лагерена хөкем ителгән, 1939 да азат ителгән ; кызы Рийкка (1908—?); улы Һейкки (1911—?), физик, Һелсинки университеты доценты; улы Танели (1913—?), пианист.
1936 дан Мария Амирагова белән яшәгән.
Черч-Гилл (Пенсильвания)
Черч-Гилл  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Черч-Гилл халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Мадайка (Лодзь воеводалыгы)
Мадайка  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Галбато (Месина)
Галбато — Италиянең Сицилия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Галбато Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Шакирҗан Таһири
Тәрҗемәи хәле
1858 елда Казан губернасы (хәзерге Яшел Үзән районы) Ачасыр авылында туган. Башлангыч белемне туган авылында ала. Казанда Мәрҗани мәчете каршындагы мәдрәсәне (1876), Казан Татар укытучылар мәктәбен (1880) тәмамлый. Казан реальный училищесы рәссамы Х.Г. Пашковскийдан хосусый дәресләр ала, 1883 елда Петербургтагы император сәнгать академиясендә имтихан тапшырып, дипломга ия була, өяз укуханәләрендә рәсем, сызым, укытырга хокук ала.
Эшчәнлеге
Укыту-тәрбия эшендә схоластика тамыр җәйгән татар мәктәп-мәдрәсәләрендә уку-укыту эчтәлегенә һәм методларына реформа ясау, җәдит мәктәпләре өчен укыту әсбаплары булдыру, яңа методлар куллану мәсьәләләрен хәл итүнең башында торучыларның берсе була. Ш. Таһири татарларда аваз (саутия) методын нигезли. Гарәп графикасында төзелгән татар алфавитын һәм имласын камилләштерү тәкъдимнәрен кертә. Балаларны рус графикасына өйрәтү программасын төзи. Өзмичә язарга өйрәтүче дивар таблицалары рус-татар укуханәләрендә генә түгел, укыту округының рус мәктәпләрендә дә киң кулланыла.
Хезмәтләре
Тарихта тирән эз калдырган 20 хезмәт авторы. «Гарәпчә синтаксис», «Гарәп хәрефләре белән матур язарга өйрәтү», «Башлангыч мәктәптә геометрия», «Арифметикага өйрәтү» дәреслекләре басылмый калган.
Беренче басылган әлифбасы — «Бадьэ әл-тәгълим нам мөкәммәл әлифба» (1893) – рус мәктәпләрендә кулланылган аваз методы белән төзелгән. Ахырында «Мифтахө бадьэ әл-тәгълим» (Башлап укытырга өйрәтү ачкычы) исемле методик кулланма да урнаштыра. Моңа кадәр татар мәктәпләрендә укыту тарихында махсус методик кулланма һәм дәрес эшкәртмәләре булмаганга күрә, «Мифтахө бадьэ әл-тәгълим»е белән Ш. Таһирины татар методик әдәбиятына да нигез салучы дип атарга мөмкин. «Мөкәммәл әлифба» 15 тапкыр басыла.
Төзегән әлифбаларын камилләштерүгә дә игътибарлы була. Мәсәлән, «Әлифба»ның 1915 елда басылып чыккан VI басмасы, башка басмаларыннан аермалы буларак, татарча укыту өчен төзелгән, гарәпчә текстлар юк, һәр дәрес ахырында язу күнегүләре дә бирелгән.
«Мөкәммәл әлифба»
Әлеге әлифбаны язып, Ш. Таһири сабыйны грамотага аваз методы белән өйрәтүгә нигез сала. Татар алфавитын камилләштерүгә өлеш кертә. Каюм Насыйриның татар телендә 10 сузык аваз (хәрефе) булдыру идеясен тормышка ашыра (гамәлдәге алфавитта сузык авазлар өч хәреф белән генә белдерелгән була). Дәреслеген бөтенләй яңа, беркем тарафыннан танылмаган, кабул ителмәгән 10 сузык аваз хәрефен файдаланып төзи. Әлеге яңалык рус галимнәренең игътибарын җәлеп итә.
Понгатывис
Понгатывис — Россия территориясеннән ага торган елга. Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Сямаю елгасының сул ярыннан 32 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 28 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Баренцев диңгезе бассейны елгалары Печора елгасы бассейнының көнчыгышынан Зур Ою елгасы бассейнынң көнчыгыш чигенә чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Печора һәм Об елгалары арасындагы, Баренец диңгезенә коючы, елгалар бассейны.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Ур муены
Озынлыгы - 30 км, киңлеге 7 км-9,2 км.
Биредә көчле Ур өеме форты, Әрмәни базар шәһәр шурасы урнашкан.
Ур муенында Ватандашлар сугышында 1920 елда җимерелгән Ур Капка шәһәре урнашкан.
Ур муены аша Кырым өчен бик әһәмиятле авто юл, тимер юл, электр тапшыру линияләре, Төньяк-Кырым каналы урнаша.
Әдәбият
Ена, В. Г., Ена, Ал. В., Ена, Ан. В. Краткий географический словарь Крыма. — Симферополь: Бизнес-Информ, 2009. — С. 160. — 264 стр.
Коз-Вэр-Иоль
Коз-Вэр-Иоль — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Грубе-Ю елгасының уң ярыннан 16 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 23 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Төньяк Сосьва. Кече елга бассейны — Төньяк Сосьва, елга бассейны — Об, Төньяк Сосьва елгасы кушылган урыннан түбәнрәк.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Деоль
Деоль — Франциянең Эндр департаментында урнашкан коммуна.
Поенарий-Буркий
Поенарий-Буркий — Румыниянең Прахова жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Собрал (Каррегал-ду-Сал)
Собрал  — Португалиянең Визеу округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Гальве (Испания)
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Давыдов
Давыдов ― фамилия.
Тржець
Тржець — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Казарма 1331 км
Казарма 1331 км — Пермь краеның Чернушка районында урнашкан авыл. Төй авыл җирлегенә карый.
Халык
Халык саны динамикасы:
Климат
Климаты — уртача континенталь. Кыш суык һәм буранлы, кар катламы берәр метрдан артып китә ала. Явым-төшем күләменең күпчелек өлеше июнь-август айларына туры килә.
Дзбенин (гмина Жекунь)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Баянава
Баянава (Баянава ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Глуский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Валь-де-Саан
Валь-де-Саан — Франциянең Сен-Маритим департаментында урнашкан коммуна.
Мерло (шәһәр)
Тарих
1755 елда нигезләнгән.
Контрево
Географиясе
Коммуна мәйданы — 14,18 км².
Кавак (Кавак)
Кавак (Kavak) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Самсун иле Кавак илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Плант-Сити (Флорида)
Плант-Сити  — Америка Кушма Штатларының Флорида штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Плант-Сити шәһәре  елда нигезләнгән.
Шаленець
Шаленець — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(3285) Ruth Wolfe
(3285) Ruth Wolfe — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1983 елның 5 ноябрендә Кэролин Шумейкер тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1983 VW1» саналган.
Маженин (Лодзь воеводалыгы)
Маженин  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Гжимала (Свентокшиж воеводалыгы)
Гжимала  — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Свирки (Докшыцкий районы)
Свирки (Свіркі ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Докшицкий районында урнашкан авыл.
Бонцида (коммуна)
Бонцида — Румыниянең Клуж жудецында урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Дзбенин (гмина Трошин)
Дзбенин  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Черчвилл (Пенсильвания)
Черчвилл  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Эрл (Төньяк Каролина)
Эрл  — Америка Кушма Штатларының Төньяк Каролина штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Черчвилл (Пенсильвания)
Географиясе
Черчвилл халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Дзбенин (гмина Трошин)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Эрл (Төньяк Каролина)
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Раковица
Раковица (Раковица) — Коми Республикасының Княжпогост районында урнашкан авыл.
Климат
Раковица климаты уртача-континенталь. Кыш озын, салкын, ә җәй кыска, гадәттә җылы, яисә салкынча. Биредә кырау җәен дә күзәтелә. Җәй көне циклоннар активлыгы сүлпәнәя, көзен исә киресенчә, үсә, шуңа күрә дә явым-төшем күләме арта. Көз белән яз салкын.
Халык
Халык саны динамикасы:
Гаргальо
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Раковица
Халык
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: комилар (100%).
Собрал (Мортагуа)
Собрал  — Португалиянең Визеу округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Джойс (Айова)
Джойс  — Америка Кушма Штатларының Айова штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Джойс шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Галбонеду (Сасари)
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Тржич
Тржич — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Аффальтербах
Аффальтербах (Affalterbach) — Алманиянең Баден-Вюртемберг җирендә урнашкан коммуна.
Ягодная (Иртыш кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Иртеш елгасы кушылдыклары бассейны Тубылдан алып Обка койганчы, елга бассейны — Иртеш.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Җеневез ныгытмасы (Судак)
Җеневез ныгытмасы (Σουγδαία (Сугде́я), Soldaia, Солдайя, Сурож) — Кырымның Судак шәһәрендә урнашкан тарихи кирмән. Ныгытма Җеневез коясында (Cenevez Qaya) корылган.
Диор (Эндр)
Диор — Франциянең Эндр департаментында урнашкан коммуна.
Рәкыйп Мәгъсүмов
Биографиясе
Мәгъсүмов Рәкыйп Мәгъсүм улы 1946 елның 24 июлендә Түнтәр авылында туган. Түнтәр мәктәбендә җиде сыйныф белем алганнан соң «Дружба» колхозына эшкә килә. Арча районының Үрнәк авылындагы һөнәри-техник училищеда укый, киң профильле механизатор һөнәре ала. Бер үк вакытта шофер һөнәрен үзләштерә. Укуын тәмамлап туган авылына кайта һәм  автомашина руле артына утыра.
Хезмәт юлы
Р.Мәгъсүмов армия хезмәтен намус белән үтәгәннән соң, колхозда шофер булып хезмәт итүен дәвам итә. Менә шушы меңмәшәкатьле шофер хезмәтенә ул үзенең 26 ел гомерен бирә. Ул шофер булып эшләгән елларда юллар начар хәлдә була. Көне-төне эшләгә кирәк була. Көндезләрен колхоз эшен башкарса, колхоз идарәсе рөхсәте белән төнге сменада авыл халкына утын, төзелеш материаллары алып кайту өчен аңа Мари Иленә яки Киров өлкәсенә чыгып китәргә кирәк була. Авыл халкының гозерен ул бервакытта да кире какмый
1979-1995 елларда колхозның гараж мөдире булып эшләде. 1995 ел аның хезмәт биографиясендә яңа борылыш  алып килә—ул колхоз фермасына терлек симертүче булып килә.
Мактаулы исемнәре
Р.Мәгъсүмов Һәр урында өлгерлек, җаваплылык, яңалыкка омтылучанлык күрсәтеп,  матур хезмәт нәтиҗәләренә ирешеп эшли. Күп тапкырлар районның Мактау Грамоталарына лаек була. Р.Мәгъсүмов 1986 елдаТатарстан АССРның атказанган авыл хуҗалыгы механизаторы исемнә лаек булды. Иң әһәмиятлесе шул, ул авылның бик тә хөрмәтле кешесе. Пенсиягә чыкканнан соң ул дин нигезләрен үзләштерде, мәчет әһеле, биш вакыт намазын калдырмый. Моннан тыш ул авылдашларыбызны соңгы юлга озаткакнда ир-ат мәетләрен юу, пакъләү хезмәтен башкарып, бик игелекле хезмәт куя.
Чыганаклар:
Р.Зарипов Тирән тамырлы Түнтәрем, 2008.
Г.Мөхәммәтшин Балтач энциклопедиясе (Р.Зарипов туплап биргән мәгълүмат), 1 том, 2006.
Баяры (Бабруйский районы)
Баяры  (Баяры ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Бабруйский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Мөслим районы байрагы
Мөслим районы байрагы (Флаг Муслюмовского района) — Татарстанның Мөслим районы рәсми символларының берсе (байрак). Байрак турында нигезләмә һәм байракның тасвирламасы 2006 елның 22 ноябрендә Мөслим муниципаль районы район шурасының XI сессиясе карары белән раслана. РФ дәүләт геральдика регистрына 2874нче сан белән, Татарстанның геральдика реестрына 89нчы сан белән теркәлгән.
Тасвирлама
Байрак яшел төстәге туры почмаклы иңе буена 2:3 күләмендә булган тукымадан гыйбарәт, аскы өлеше тукыманың 3/10 өлеше булган зәңгәр төстәге ; төп яшел төстәге өлешне зәңгәр төстәге аскы өлештән ак төстәге дулкынлы сызык аера. Тукыма уртасында (үзәктә) — сары, кара, алтын төстәге киемнәр кигән курайда уйнаучы көтүче егет (малай); егетнең ике ягында аста – алтын сары төстәге (кишер сары төстәге детальләр кертеп) ук очы һәм сөңге очы ясалган.
Символлар нигезләмәсе
Байрак Мөслим районының гербына нигеләнеп, символлар һәм аллегория аша районның тарихы, сәнгате һәм табигатен тасвирлый.
Байрактагы төп сурәт — егет — яшьлекне, чәчәк атуны, алга баруны, матурлыкка омтылуны гәүдәләндерә, шулай ук районда үсеш өчен югары потенциал булуның күрсәткече.
Милли кием һәм курай — районның тарихка һәм сәнгатькә бәйле үзенчәлекләрен, районда күпчелек татар милләтеннән булган халык яшәвен аңлата.
Ук һәм сөңге очлыклары — халыкның үзен яклап, каршы торуга сәләтле булуын, районның бай тарихын, мирасын, табигый үзенчәлекләрен күрсәтә. Мөслим районы файдалы казылмаларга бай, электән үк биредә бакыр игътибар үзәгендә булган. XVIII гасырда Ольгино авылы янында бакыр эретү заводы булган. Бакырдан ук, сөңге очлары, төрле эш коралы һәм көнкүреш өчен кирәкле җиһазлар җитештерелгән. Байракның аскы (кечерәк) ягындагы көмеш белән әйләндерелгән зәңгәр дулкын — районның табигый байлыгын — Ырынбур өлкәсеннән башланган Ык елгасын аңлата. Ык елгасы Баулы, Азнакай районнары аша үтеп, Мөслим районын икегә бүлә, елга — тирә-якта тормыш итү чыганагы.
Байракның өске (зуррак) ягындагы яшел төс — авыл хуҗалыгы, уңыш, табигать, тормыш символын аңлата.
Зәңгәр төс (лазурь) — намуслылык, зәвыклылык, рухи байлык күрсәткече.
(4723) Вольфгангматтиг
(4723) Вольфгангматтиг  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Александр Попов (1924)
Александр Васильевич Попов (1924 - 1991) - Совет медицина галиме һәм укытучысы, токсиколог, халык сәламәтлеге һәм медицина фәннәрен оештыручы, медицина фәннәре докторы (1968), профессор (1978), медицина хезмәте полковнигы (1970). СССР дәүләт премиясе лауреаты (1969).
Биография
1924 елның 18 октябрендә Үзбәкстан ССРының Ташкент шәһәрендә туган.
1948 - 1953 елларда С. М. Киров хәрби медицина академиясендә укыган. 1953 - 1954 елларда ул Совет армиясенең кайбер өлешләрендә хәрби бүлекнең медицина үзәге башлыгы булып хезмәт итә. 1954 - 1957 елларда С.М. Киров исемендәге Хәрби медицина академиясенең нормаль физиология бүлегендә аспирантурада белемен күтәрә.
1957-1969 елларда СССР Саклау Министрлыгының Дәүләт Үзәк Тикшеренү Провинциясендә (Семипалатинск Полигоны) түбәндәге эш урыннарын били: тикшерүче, лаборатория башлыгы һәм тикшеренү бүлеге җитәкчесе урынбасары.
Фәнни-педагогик эшчәнлеге һәм фәнгә керткән өлеше
А.В. Поповның төп фәнни-педагогик эшчәнлеге эксперименталь радиобиологияне һәм ионлаштыручы нурланышның организмга тәэсирен өйрәнү өлкәсендәге проблемалар белән бәйле. Ул үзәк нерв системасының югары өлешләренең бу авыруның барлыкка килүендә һәм барышында, нурланыш авыруы, нурланыш патологиясе проблемаларын үстерү, радиациягә каршы медицина ярдәме, гаскәрләрне һәм корылмаларны атом коралыннан һәм массалы юк итү коралыннан саклау тәкъдимнәре мәсьәләләре белән шөгыльләнә. A. В. Попов нурланыш авыруларының "эчәк", "баш мие" һәм "сөяк чылбыры" характеристикасының төп синдромнарын булдырды, нурланыш дозаларының санлы характеристикаларын билгеләде.
1957-нче елда А.В. Попов медицина фәннәре кандидаты дәрәҗәсе өчен "Нормаль һәм функциональ яктан зәгыйфьләнгән баш мие корты белән этләрдә кискен нурланыш авыруында кечкенә эчәкнең яшерен һәм мотор функцияләре" дигән темага кандидатлык диссертациясе һәм медицина фәннәре докторы дәрәҗәсе өчен "Югары һәм ультра югары дозаларда кискен нурланыш җәрәхәтләренең патофизиологик үзенчәлекләре" темасы белән докторлык диссертациясен яклады. 1968 елда А.В. Поповка профессор исеме бирелә. 1969-нчы елда язылган хезмәтләренең гомуми күләме буенча, А.В. Попов СССР дәүләт премиясенә лаек булды. A. В. Попов йөз илледән артык фәнни хезмәт авторы, монографияләрне дә кертеп. Шулай ук, ул тугыз табиб һәм фән кандидатларын әзерләгән галим.
Ул 1989 елның 21 августында Ленинградта үлә һәм Волково зиратына күмелә.
Маженцице (Лодзь воеводалыгы)
Маженцице  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Шарлата (Диңгез буе воеводалыгы)
Шарлата — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Поенарий-Веки
Поенарий-Веки — Румыниянең Прахова жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Порчтывис
Порчтывис — Россия территориясеннән ага торган елга. Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Море-Ю елгасының сул ярыннан 80 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 39 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Баренцев диңгезе бассейны елгалары Печора елгасы бассейнының көнчыгышынан Зур Ою елгасы бассейнынң көнчыгыш чигенә чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Печора һәм Об елгалары арасындагы, Баренец диңгезенә коючы, елгалар бассейны.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Дзбондз
Дзбондз — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Гжималкув
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Свирки (Мёрский районы)
Свирки (Свіркі ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Мёрский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Созелу
Созелу — Португалиянең Визеу округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Зебьюлон (Төньяк Каролина)
Зебьюлон  — Америка Кушма Штатларының Төньяк Каролина штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Җеневез ныгытмасы
Җеневез, Җеневез, Генуэз ныгытмасы — Җеневезлылар тарафыннан салынган ныгытмалар:
Зебьюлон (Төньяк Каролина)
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сан-Сальвадор-де-Хухуй
Сан-Сальвадор-де-Хухуй (San Salvador de Jujuy) — Аргентинаның Хухуй провинциясендә урнашкан шәһәр.
Тарих
1593 елда нигезләнгән.
Трзин
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Черчтаун (Пенсильвания)
Черчтаун  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Эмирлер (Улукышла)
Эмирлер (Emirler) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Нигде иле Улукышла илчесенә караган бер авыл (köy).
Черчтаун (Пенсильвания)
Географиясе
Черчтаун халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Конзьё
Конзьё (Conzieu) — Франциянең Эн департаментына караган коммуна, Белле кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 7,20 км².
Бордей-Верде (коммуна)
Бордей-Верде — Румыниянең Бреила жудецында урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Шәһәр магистраты бинасы (Казан)
Шәһәр магистраты бинасы — Казанның Бауман урамында, 1788 елда архитектор Василий Кафтырев (173?-1804) тарафыннан төзелгән бина. 1815 (Александр Шмидт тарафыннан) һәм 1844 елларда үзгәртеп төзелгән.
Полк-Сити (Флорида)
Полк-Сити  — Америка Кушма Штатларының Флорида штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Полк-Сити шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гриегос
Гриегос — Испаниянең Теруэль провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Колым-Я
Колым-Я — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Тапсуй елгасының сул ярыннан 196 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 15 км.
Гриегос
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Колым-Я
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Төньяк Сосьва. Кече елга бассейны — Төньяк Сосьва, елга бассейны — Об, Төньяк Сосьва елгасы кушылган урыннан түбәнрәк.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Мазанець
Мазанець — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Баяры (Крычавский районы)
Баяры  (Баяры ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Крычавский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Шатарпи
Шатарпи — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Габдулла Рәхмәтуллин
Бөек Ватан сугышы елларында
Г.Рәхмәтуллин 1940 елда Кызыл Армия сафларына алына. Бөек Ватан сугышы башлану белән алгы сызыкка җибәрелә. Авыр сугышның ахырынача сафта була, аның бөтен ачысын, бөтен фаҗигаларын үз йөрәге аша уздыра, берничә мәртәбә яралана. Аның сугышчан батырлыкларының шаһите—күкрәгендәге Икенче дәрәҗә Ватан сугышы, Кызыл Йолдыз орденнары, медальләр. Фронтта да ул трактор рулендә хезмәт итә. Аңа дошманның фронт сызыгында янып калган авыр "Тигр" маркалы танкын өстерәтеп алып кайту бурычын куялар. Фронт сызыгына тракторы белән барып ул "Тигр"ны өстерәтеп алып кайта. Әлеге трофейны кулга төшерү Кызыл Армия өчен беренчеләрдән була. Шушы батырлыгы өчен Г.әхмәтуллин "Кызыл Йолдыз" орденына лаек була.
Сугыштан соңгы еллардагы хезмәте
Солдат туган ягына  1946 елның августында кайта. 1958 елга кадәр Чепья МТСында эшләвен дәвам итә. 1958 елдан туган авылындагы «Дружба» колхозында—башта тракторчы,соңрак гараж мөдире булып эшли. Ул мул икмәк өчен көрәшнең иң алгы сафында, хезмәттәшләренә үрнәк, яшьләргә акыллы остаз. 1966 елда сугышчан бүләкләр янына "Хезмәт Кызыл Байрагы" ордены өстәлде. Бу аның тыныч хезмәт юлының лаеклы бәясе.
Сугыш һәм хезмәт ветераны Г.Рәхмәтуллин 1999 елда вафат булды. Түнтәр авылы зиратында җирләнде.
Чыганаклар:[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]
Р.Зарипов Тирән тамырлы Түнтәрем, 2008.
Р.Зарипов Бакыйлыкка күчкән әби-бабаларыбыз рухына бер дога, 2021.
Г.Мөхәммәтшин Балтач энциклопедиясе (Р.Зарипов туплап биргән мәгълүмат), 1 том, 2006.
Дзбондзек
Дзбондзек — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Агластерхаузен
Агластерхаузен (Aglasterhausen) — Алманиянең Баден-Вюртемберг җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Дулкын (су)
Дулкын — сулыкларда (гөрләвек, буа, елга, күл, канал, диңгез, океаннарда) суның тибрәнү хәрәкәте. Дулкын элементлары — биеклек, озынлык, период, таралу тизлеге, уртача текәлек, иң зур (максималь) текәлек, дулкын сырты, дулкын сызыгы, дулкын нуры. Дулкынның аскы өлеше дулкынның итәге дип, югары өлеше (дулкынның иң биек ноктасы) дулкын сырты дип атала. Дулкын биеклеге (итәктән сыртка кадәр вертикаль аралык) латин h хәрефе белән, дулкын озынлыгы (сырттан сыртка кадәр булган горизонталь аралык) грек юл λ хәрефе белән күрсәтелә.
Дулкын ясалуның сәбәпләре
Кояш һәм Айның тартуы, су күтәрелү; җилнең үзгәрүе; атмосфера басымы үзгәрү; су астында җир тетрәүләр (сейсмик активлык) барлыкка килү; вулкан атылулар, сулыклар өстендә көймә—суднолар хәрәкәт итү.
Дулкын булу нәтиҗәләре
Сулык төбендәге ташларны кузгату, бер-берсенә кавыштыру, ярдагы ташларга чарпыну сәбәпле су очлы ташларны йомарлап чагырташ ясый, эре ташларны ваклый, таш кырынтыларыннан ком ясый.
Сәбәпләр буенча
Дулкыннарны китереп чыгаручы сәбәпләргә бәйләп, дулкыннар бүленә:
Торышлары буенча
Торышлары буенча дулкыннар ике төргә бүленә:
Озынлык буенча
Дулкын озынлыгының диңгез тирәнлегенә чагыштырмасына карап, дулкыннар бүленә:
Зурлык буенча
һәм зурлыгына карап, дулкыннар бүленә:
Сотелу-ду-Дору
Сотелу-ду-Дору — Португалиянең Визеу округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Madrid
Madrid (Madrid ) - İspaniä däwläteneñ başqalası häm iñ zur şähäre. Şulay uq isemdäş töbägeneñ başqalası.
İspaniäneñ iñ zur iqtisadi, säyäsi, mädäni üzäge.
Pireney yarımutrawınıñ üzägendä urnaşa.
Madrid aglomeratsiäse mäydanı 1,2 meñ km².
21 idärä rayonınnan tora.
İsem çığışı
Şähär çığışı berniçä yuramaları bar:
Madrid şähäre ğäräplär tarafınnan 927 yılda Mawritan kirmäne bularaq nigezlängän.
939 yılda Mäcerit iseme astında telgä alına.
Ğäräp däwere
Läkin iñ ışanıçlı häm abbruylı çığanaq buyınça şähär ğäräplär salınğan Mäcirit kirmäne tiräsendä üskän.
932 yıldan soñ Älqasba kirmäne, "mädinä" - toraq kvartalınnan ayırım tözelgän.
Rekonkistadan soñ
Rekonkista (yañadan buysındıru) waqıtında 1085 yılda Alfonso IV patşası ğäräp Mäcirit şähären yawlap alğan.
1561 yılda Filipp II patşası Madrid şähäre Valiadolid urınına patşalıq başqalası itep yasağan.
Karl V Gabsburg idärä itkän çorda şähärdä 100 meñ keşe torğan.
1734 yılda iske sarayı yanıp betä. Anıñ urınında Yaña Patşa Sarayı "Palacio Real" tözelgän.
1808 yılda Napoleon ğäskärläre şähärne yawlap alğannar.
1808 yılda Madridta buysındıruçılarğa qarşı zur kütäreleş bulğan, läkin ul qatı bastırılğan.
Azatlıq köräşe näticäsendä 1808-1814 yılda Madrid azat itelä.
Ferdinand VII patşası häm İzabella II patşabikäse idärä itkän çorda Madrid bik üskän.
İspaniä Watandaşlar suğışı
1936-1939 yılda İspaniä Watandaşlar suğışı waqıtında respublikaçıları tarafınnan şähär saqlanuı suzılğan.
1939 yılnıñ martında Franko ğäskärläre şähärne yawlap alğan.
Fransisko Franko höcüme näticäsendä şähärgä zur zıyan kiterelgän.
1975 yılda Franko diktatorı ülgännän soñ İspaniä täxetenä Xuan Karlos I utıra.
Sıltamalar
Törkem:Башкалалар
Каргалы (Әлки районы)
Каргалы — Татарстан Республикасының Әлки районындагы авыл.