cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Янкавшчына
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
(12301) Eotvos
(12301) Eotvos — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Раймонда (район)
Раймонда  — Португалиянең Порту округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
(12301) Eotvos
Тарихы
1991 елның 4 сентябрендә Эрик Эльст тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1991 RR12» саналган.
Караоглан (Мустафакемалпаша)
Караоглан (Karaoğlan) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Бурса иле Мустафакемалпаша илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
543 ел (б. э. к.)
543 ел (б. э к.) — Милади тәкъвим буенча безнең эрага кадәр VI гасырга кергән ел.
Сент-Андре-де-Сангони
Сент-Андре-де-Сангони — Франциянең Эро департаментында урнашкан коммуна.
Гяра (Реҗо Эмилия)
Гяра — Италиянең Эмилия-Романья төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Гяра Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Салча (Долж)
Салча — Румыниянең Долж жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Югары Турка
Югары Турка (Верхотурка) — Свердловск өлкәсенең Югары Пышма шәһәр округы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
(5169) Duffell
(5169) Duffell — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1986 елның 6 сентябрендә Эдвард Боуэлл тарафыннан Андерсон-Меса обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1986 RU2» саналган.
Вандерберг (округ, Индиана)
Вандерберг — Америка Кушма Штатларының Индиана штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Эвансвилл шәһәре.
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1818 елда оештырыла.
Территориясе
Округ мәйданы 604,7 км² тәшкил итә.
Гера (шәһәр)
Гера (Gera) — Алманиянең Тюрингия җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Искәрмәләр
Гера (город)
Түбән Анатриялы
Түбән Анатриялы (Кайрикас, Нижние Анатриялы) — Чуашстанның Чуел районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429901. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97241848005. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2101600006600. Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2137.
Халык
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 52 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (90,48%), руслар (9,52%).
Инка (Балеар утраулары)
Инка — Испаниянең Балеар утраулары провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Круле-Дуже
Круле-Дуже — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Частоозёрье районы
Частоозерье районы (Частоозерский район) — Курган өлкәсе составына керүче муниципаль район.
Административ үзәк — Частоозерье саласы.
Тарих
Район 1923 елда Урал өлкәсенең Ишем бүлгесе эчендә оештырылган. 1934 елдан — Чиләбе өлкәсе, 1943 елдан — Курган өлкәсе составында. 1963 елдан — Петухово районының өлеше, 1972 елда торгызылган.
Халык
Милләтләр (2010): урыслар (92,7%), казакълар (4,4%).
Административ бүленеш
Частоозерье районы составына 9 авыл җирлек керә.
Грюни
Грюни — Франциянең Сомма департаментында урнашкан коммуна.
Елизавета Каминская-Дульская
Каминская-Дульская Елизавета Иван кызы  (29 апрель 1899 ел — 28 февраль 1995 ел) — ССРБ галиме, геология-минералогия фәннәре кандидаты, профессор.
Биографиясе
Елизавета Иван кызы Каминская-Дульская 1899 елның 16 апрелендә (яңача 29 апрель) Томск шәһәрендә туа.
Е. И. Каминская-Дульская Магнитогорск хатын-кызлары арасында иң беренче булып кандидатлык диссертациясе яклый; шулай ук профессор дәрәҗәсен алган беренче хатын-кыз була.
Эшмәкәрлеге
Югары уку бинасын тәмамлап, Себердә һәм Уралда тимер мәгъдәне разведкалау белән шөгыльләнә. 1934 елда Магнитогорск металлургия комбинатының тау идәрәсе чакыруы буенча геолог ире Фаддей Фаддеевич Дульский (1900-1965) белән Магнитогорск каласына килә, монда петроград өлкән геолог, детальле разведкалау цехының төп геологы булып эшли. 1937 елда Мәскәүдә XVII халыкара геологик конгресста катнаша.
Елизавета Ивановна Каминская-Дульская ире белән бергә Магнитогорск тау-металлургия институтына (ММИ, хәзер Магнитогорск дәүләт техник университеты) геология һәм минералогия фәннәре укытырга чакырыла. Ул 1954 елдан 1970 елга кадәр доцент булып эшли, аннары геология кафедрасы профессоры. Аның катнашлыгында институтта петрография һәм минералогия лабораториясе һәм файдалы казылмаларның минералогия һәм геология кабинеты булдырыла. Аның укучылары арасында техник фәннәр докторы, профессор Г. Б. Ферштатер һәм берничә техник фәннәр кандидаты бар. Берничә тикшеренү авторы була, шул исәптән ике монография: «Генетическая связь руд с магматическими и метаморфическими породами на железорудном месторождении горы Малый Куйбас» һәм «Железорудные месторождения Магнитогорского района» авторы.
Елизавета Ивановна 1970 елда пенсияга чыга. 1995 елның 28 февралендә Ригада вафат була.
Масалыки
Масалыки (Масалыкі ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Горацкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Болд-Ноб (Арканзас)
Болд-Ноб  — Америка Кушма Штатларының Арканзас штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Болд-Ноб шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Камзул
Камзул — ир кешеләр киеме.
Рус теленнән «камзол» сүзеннән, беренчен чыганагы итальян теленнән cammiciuola «кечкенә күлмәк». Чуашча камсул, чирмешчә камчол татарчадан «камзул» булырга тиеш.
Чыганак
Рифгать Әхмәтьянов. Татар теленең кыскача тарихи-этимологик сүзлеге. Казан, ТКН, 2001
Сьвидно (Свентокшиж воеводалыгы)
Сьвидно  — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Тичин (Лодзь воеводалыгы)
Тичин  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Мегуреле (коммуна)
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Тичин (Лодзь воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Гярда (Реҗо Эмилия)
Гярда — Италиянең Эмилия-Романья төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Гярда Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
(12302) 1991 RV17
(12302) 1991 RV17 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1991 елның 13 сентябрендә Генри Хольт тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1991 RV17» саналган.
HD101268
HD101268 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Пестово
Пестово (Пестово) — Россия Федерациясенең Новгород өлкәсендә урнашкан шәһәр.
HD101268
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Темешив
Темешив — Польшаның Карпатасты воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
HD101268
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Рамалде
Рамалде — Португалиянең Порту округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Пестово
Халык саны — кеше.
Тарих
Шәһәр тибындагы бистә статусын 1927 елдан, шәһәр статусын 1965 елдан башлап йөртә.
Халык
Милләтләр (2010): урыслар (95,4%).
Косиги-над-Иплом
Косиги-над-Иплом — Словакиянең  округында урнашкан авыл.
Тарихы
Авыл елда нигезләнгән.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Гаривей
Гаривей — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы, Ненец АО биләмәләрендә ага. Елга  Тобыш елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 41 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Печора елгасы кушылдыклары бассейны Уса кушылганчы, елга бассейны — Печора.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Ковтозлей
Ковтозлей — Россия территориясеннән ага торган елга. Мордовия Республикасының Әтәш районы биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Зур Сарка елгасының сул ярыннан 56 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 13 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Идел су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Сыры, Сыры гидроузеленән Алатырь елгасы тамагына чаклы. Кече елга бассейны — Сыры, елга бассейны — Иделның өске өлеше, Куйбышев сусаклагычына чаклы (Ука елгасын кертмичә).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Без, без, без идек (уен)
Без, без, без идек — татар халык уены, җырлы-биюле уен төрләреннән санала.
Уйнау тәртибе
Уенчылар түгәрәктә баш бармакларын күрсәтеп түбәндәге сүзләрне әйтәләр:
Без,без, без идек,
Базга төштек май ашадык,
Келәткә кердек бал ашадык,
Авызыңны ач та яп!
Без, без, без идек,
Без унике кыз идек.
Келәткә кердек бал ашадык
Каплавычны капладык.
Кап-коп, тимер күп
Ак тешемне күрсәтмим.
Уенчылар авызларын йомалар, алып баручы уенчыларны көлдерергә, сөйләштерергә тырыша. Кем беренче көлә яисә авызын ача шул уеннан чыга. Уен шулай соңгы уенчыга кадәр дәвам итә.
Круле-Мали
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Тау иле
Тау иле (горная страна) — бер үк тау ясалу чоры (тектогенез) вакытында хасил булган, әмма берничә тау системасыннан торучы катлаулы таулар күтәрелеше. «Тау иле» термины таулыкларны районлаштыру берәмлеге булып та тора.
Үзенчәлекләре
Бер тау иленә керүче таулар бер-берләреннән структуралары һәм тышкы кыяфәтләре белән аерыла. Мисалга Кавказ тау иленә керүче тауларны алсак, Зур Кавказ, Кавказ арты, Кече Кавказ, Әрмән таулыгы — һәркайсы төрле төзелешкә ия, төрле кыяфәттәге таулар.
Берничә тау иле бер тау системасына керергә яки үзләре тау системасын тәшкил итәргә мөмкиин. Шулай ук «тау иле» термины «тау» сүзенең синонимы буларак та кулланыла.
Кайбер тау илләре, мәсәлән, Пиреней таулары, Зур Кавказ, турыга сузылса, Альп таулары, Карпат таулары, Һималай таулары кебек тау илләре төрле радиустагы дугалар ясап, бөгелешләр барлыкка китерә. Аерым очракларда 6 000, 7 000, 8 000 м һәм аннан да күбрәк биеклекләргә җитәргә мөмкин. Җир шарының иң югары биеклеге Һималайда — Джомолунгма (Эверест) — 8 848 м биеклеккә ия. Элекке ССРБ территориясендә Памирда — Коммунизм пигы (хәзер Сомони пигы, Таҗикстан) — 7 495 м.
Тау иленең рельефы горизонталь ландшафтны билгеләүгә зур йогынты ясый. Тау сыртлары еш кына дымлы һава агымнары яки атмосфера фронтлары юлында торганга күрә, алар ачык чагылган климат бүлүчеләр булып тора. Җилле тау битендә алар атмосфера явым — төшеменә бай булган дымлы климат, ә җил исмәгән якта фённарның еш кабатлануы күзәтелгән коры климат тудыра.
Челтәркатлау кубарылуы
Нейросенсорлы челтәркатлауның пигментлы эпителийдан арасындагы бәйләнешләр ертылу өчен аерылуы челтәркатлау кубарылуы дип атала.
Шул ук вакытта ЧПЭ һәм сенсорлы челтәркатлау арасындагы мөмкин булган бушлыкта сыекча җыела (субретиналь сыекча). ЧК төп түбәндәге төрләре бар.
Эпидемиология
Популяциядә челтәркатлау кубарылу ешлыгы бер елга 100 000 халык санына 8,9 алып 24,4 очракка кадәр була. Ике яклы челтәркатлау кубарылуы - 0,3 алып 30,0% кадәр (уртача 10%). Регматоген челтәркатлау кубарылуы белән күзләрдә миопияле рефракцияне 40-82% очаркта, регматоген челтәркатлау кубарылуы афакияле күзләрдә - 30-50%, артифакияле күзләрдә - 10% очаркка кадәр теркәлә.
Төрләре
1.  Регматоген (rhegma — ертылу, греч.) сенсорлы челтәркатлауның үтәли кимчелеге өчен барлыкка килә, аның аша сыекланган пыяласыман җисемнән сыекча челтәркатлау астына җыела.
2.  Тракцион. Челтәркатлау ертылуы булмаганда витреоретиналь мембраналар кыскару өчен челтәркатлау пигментлы эпителийдан аерыла.
3.  Экссудатив (сероз, икенчел). Челтәркатлауның ертылуы яки тракциясе булмаганда, челтәркатлау һәм/яки хориоидея тамырларыннан сыекча килү өчен кубарылу була.
4.  Тракцион-регматоген, исеменнән аңлашылганча, ретиналь ертылу һәм витреоретиналь тракция бергә булу белән бәйле, башлыча пролифератив диабет ретинопатиясендә очрый. Тракция өчен фиброваскуляр пролиферация янында ертылу формалаша.
Керфексыман җисемнең яссы өлеше
Керфексыман җисемнең яссы өлеше (pars plana) лимбтан 1 мм дан башланып, артка таба якынча 6 мм га тарала. Алгы өчтән берен (2 мм) керфексыман өлешнең җыерчыклы өлеше, арткы өчтән икесен (4 мм) — яссы өлеше тәшкил итә, шуңа күрә күз ясмыгы һәм челтәркатлау өчен имин хирургик кисем күз ясмыгы белән пациентларда лимбтан 4 мм да һәм артифакия очрагында 3,5 мм да була.
Тешле сыр
Тешле сыр (ora serrata) — челтәркатлау керфексыман җисем эпителиенә күчкән урын. Тешле сыр өлкәсендә түбәндәге кисәкләрне аерып була (рәс. 19.1).
2. Тешле сырларның култыгы — тешле үсентеләр арасындагы керфексыман җисем өлкәләре.
3. Меридиональ җыерчык — тешле үсенте башына баручы калынайган челтәркатлауның зур булмаган радиаль җыерчыгы. Аны ешрак өске борын квадрантында табалар. Җыерчык нигезендә сирәк түгел зур булмаган «тишекле» челтәркатлау ертылуын ачыклыйлар (рәс. 19.2а). Тешле үсенте белән бергә гадәттә меридиональ җыерчыктан һәм керфексыман җисемнең башына юнәлгән үсентедән торган төзелешне меридиональ комплекс дип атыйлар.
5. Грануляр тукыма пыяласыман җисем нигезендә күп санлы ак төерләрдән гыйбарәт, аларны зур булмаган периферик ертылуларның «капкачы» дип ялгыш исәпләп була (рәс. 19.2в).
NB '''Пигментлы эпителий белән челтәркатлау һәм хориоидея кушылуы челтәркатлау купканда субретиналь сыекчаның алга таралуын чикли. Хориоидея һәм күз агы арасында андый тоташу булмаганлыктан, хориоидея кубарылуы алга керфексыман җисемне катнаштырып тарала ала (цилиохориоидаль кубарылу).'''
Периферик челтәркатлау
Экватордан тешле сырга кадәр челтәркатлау периферик дип санала. Анатомия ягыннан күз алмасы экваторы якынча ике диск диаметры аралыгында вортикоз веналары чыгу урыннан алда уза. Челтәркатлауның перифериясендә түбәндәге патологик мәгънәсез булган үзгәрешләрне күзәтеп була.
1. Микрокистозлы дегенерация чикләре төгәл булмаган соргылт-ак күренештәге күп санлы вак куыклардан гыйбарәт, шунлыктан челтәркатлау калынайган һәм ачыклыгы кимегән кебек күренә (рәс. 19.3а). Дегенерация тешле сыр кырыеннан башланып артка таба һәм әйләнмә тарала. Тешле сыр барлык бәлигъ кешеләрдә диярлек бар һәм яшь белән күбрәк чагыла. Микрокистозлы дегенерация челтәркатлау кубарылуы куркынычлыгы белән бәйле түгел, әмма ретиношизис үсешенә китерә ала.
2. «Түшәлгән күпер» төрендәге дегенерация саргылт-ак төстәге аерым хориоретиналь атрофия чыганагы булу белән сыйфатлана. Бу төрдәге дегенерация теге яки бу дәрәҗәдә 25% кешедә табыла (рәс. 19.б).
3. Ретикуляр дегенерация («кәрәзсыман» дегенерация) — периферик челтәркатлауның периваскуляр пигментациясенең кечкенә күзәнәкле челтәр сыман яшькә бәйле үзгәрүе, ул экватордан артка тарала ала (рәс. 19.3в).
4. Друзалар — күп санлы зур булмаган төссез чыганаклар, кайчакта кырые буенча гиперпигментацияләнгән (рәс. 19.3г). Алар күзнең арткы полюсындагы друзаларга тиңдәш һәм гадәттә өлкән яшьтәге пациентларда очрый.
Пыяласыман җисем нигезе
Бу 3-4 мм киңлектәге уртада тешле сыр белән кисешкән түгәрәк өлкә (рәс. 19.4). Шулай итеп, яссы керфексыман җисемнең урта өлешендәге кисем пыяласыман җисемнең нигезеннән алда урнашачак.
Пыяласыман җисем нигезе өлкәсендә аның кабык катламнары тыгыз тоташкан, шунлыктан кискен пыяласыман җисемнең арткы кубарылуы нигезнең арткы кырыеннан ераграк таралмый. Күз эченә берәр нинди үтмәс коралны пыяласыман җисем нигезе аша кертү тракция һәм челтәркатлауның периферик ертылуы ясалуына китерә ала. Нигез өлкәсендәге «тишекле» ертылулар челтәркатлау кубарылуына китерә алмый. Көчле туры күз җәрәхәте нигезнең алгы кырые буенча керфексыман эпителий ертылуы һәм арткы кырый буенча челтәркатлау ертылуы белән пыяласыман җисем нигезе өзелүенә китерә ала.
Витреоретиналь ялгану
1. Нормада. Гомумән пыяласыман җисемнең кабык катламы белән челтәркатлауның эчке чик мембранасы ялгануы шактый көчсез, чыгарма буларак түбәндәге урыннар санала.
•  Нигез өлкәсендә беркетелү бик тыгыз.
•  КНД тирәли — ныклык буенча уртача.
•  Фовеа тирәли — гадәттә чагыштырмача көчсез, нык беркетелү витреомакуляр тракцион синдромда һәм макуляр ертылуда була.
•  Челтәркатлауның периферик тамырлары буенча беркетелү бераз көчлерәк була ала.
Мукшы теле
Мукшы теле (мокшонь кель, мокшень кяль) – мордва теленең бер юнәлеше. Мукшы теле фин-угыр телләре гаиләсенә керә. Рус һәм эрзә телләре белән официаль Мордовия республикасында дәүләт теле булып санала.
Челтәркатлау кубарылуы
Витреоретиналь ялгану
2. Пыяласыман җисемнең кискен арткы кубарылу (ПҖАК) вакытында динамик витреоретиналь тракция үсеш алган өчен патологик ялгану түбәндәге урыннарда урнашканда челтәркатлау ертылуы сәбәбе була ала.
Мукшы теле
Мукшы телен мордва халкының туган тел дип өчтән бере саный.
Челтәркатлау кубарылуы
Витреоретиналь ялгану
•  «Рәшәткәле» дегенерациянең арткы кырый өлкәләре.
•   Пыяласыман җисемнең периферик тамыр тирәсендәге тыгызлануы.
•  «Батынкы белән ак» и «батынкысыз ак» өлкәләре (Алга таба кара).
Витреоретиналь тракция
Пыяласыман җисем төзелеше ягыннан челтәркатлауга салынган тартучы көчне витреоретиналь тракция дип атыйлар. Ул статик яки динамик була ала.
NB Челтәркатлауның регматоген кубарылуының патогенезын аңлауда ике төрдәге тракцияне аеру принципиаль әһәмияткә ия.
1. Динамик тракция күз алмасы хәрәкәтендә барлыкка килә һәм пыяласыман җисемгә таба үзәккә омтылучы юнәлеше бар. Ертылу һәм челтәркатлауның регматоген кубарылуы формалашуда аның мөһим роле бар.
2. Статик тракция күз хәрәкәтенә бәйле түгел һәм тракцион ЧК яки пролифератив витреоретинопатиядә була.
Пыяласыман җисемнең арткы кубарылуы
Пыяласыман җисемнең кабык катламнары эчке чик мембранасыннан аерылуы пыяласыман җисемнең арткы кубарылуы (ПҖАК) дип атала. ПҖАКн башланыш кискенлеге һәм озынлыгы буенча төркемлиләр.
1. Башланыш. Кискен ПҖАК — еш очрый, кисәк үсеш ала һәм тиз арада тулы була. Хроник ПҖАК әкренләп үсеш ала һәм берничә атна яки ай дәвамында формалаша ала.
2.  Озынлык. Тулы ПҖАКда бөтен пыяласыман җисем нигезнең арткы чигенә кадәр куба; тулы булмаган ПҖАКна нигез артыннан витреоретиналь беркетелү булу хас.
NB Регматоген кубарылу, кагыйдә буларак, кискен ПҖАК белән бәйле; челтәркатлауның тракцион кубарылуы гадәттә тулы булмаган ПҖАК барышында барлыкка килә; челтәркатлауның экссудатив кубарылуы ПҖАК белән бәйле түгел.
Челтәркатлау ертылулары
Сенсорлы челтәркатлауның үтәли кимчелеге челтәркатлау ертылуы дип атала. Ертылуларны төркемлиләр: (а) патогенезы, (б) формасы, (в) урнашуы буенча.
1. Патогенез
а)    капкачлы ертылулар динамик витреоретиналь тракция өчен башлыча күз төбенең өске яртысында барлыкка килә (борын ягында караганда чигә ягында ешрак)
б)    «тишекле» ертылулар сенсорлы челтәркатлауның атрофик үзгәрешләре белән бәйле һәм түгәрәк яки оваль була ала. Алар башлыча чигә ягында очрый (өстә аска караганда ешрак).
2. Форма
а)    тулы U-сыман капкачлы ертылу (дагасыман) очы алга пыяласыман җисемгә тартылган корамадан һәм челтәркатлауга беркетелеп калган нигездән тора (рәс. 19.5а);
б)    тулы булмаган U-сыман капкачлы ертылу сызыксыман (рәс. 19.5б), почмаклы яки L-сыман (рәс. 19.5в) була ала. Андый ертылулар ешрак тамыр янында урнаша;
в)    «капкач» белән ертылу челтәркатлауның корамасы тулысынча аерылуы өчен барлыкка килә (рәс. 19.5г);
г)    ретиналь диализ (челтәркатлау аерылу) — ертылуның арткы кырыена пыяласыман җисем беркетелү белән тешле сыр янында түгәрәк ертылу (рәс. 19.5д);
3. Урнашуы
а)    тешле сыр янында — пыяласыман җисем нигезе өлкәсендә;
б)    тешле сырдан артта — нигезнең арткы кырые һәм экватор арасында;
в)    экваториаль — экватор өлкәсендә;
г)    постэкваториаль — экватор артында.
д)    макуляр (һәрвакыт «тишекле» ертылулар) — фовеа өлкәсендә.
Беренчел ертылу урнашуы
Челтәркатлау кубарылуына китергән ертылу беренчел дип атала. Аның урнашуы челтәркатлау кубарылуы хирургиясендә мөһим мәгънәгә ия. Кубарылуның турыдан-туры сәбәбе булмаган ертылулар икенчел дип атала. Алар кубарылуга кадәр була яки аннан соң барлыкка килә ала.
1. Ертылуларның квадрантлар буенча бүленеше (якынча): 60% — өске чигә, 15% — өске борын, 15% — аскы чигә 10% — аскы борын.
'''NB Өске чигә квадранты беренчел ертылуның иң еш урнашуы булып тора, шунлыктан бу квадрантны аеруча җентекләп карарга кирәк. 50% пациентта бер ертылудан артык булуы турында шулай ук истә тотарга кирәк, өстәвенә күбесенчә ертылулар бер-берсеннән 90° чигендә урнаша.'''
а)    челтәркатлауның яссы аскы кубарылуы, чигә ягыннан биегрәк булганда, ертылуның аскы чигә квадрантында урнашуын күрсәтә (рәс. 19.7а);
б)   6 сәгатьтәге беренчел ертылу ике яктан тигез биеклектәге аскы кубарылуга китерәчәк (рәс. 19.7б);
в)    буллез аскы кубарылу, кагыйдә буларак, горизонталь меридианнан биегрәк урнашкан ертылу белән бәйле (рәс. 19.7в);
г)    ертылу өске борын квадрантында урнашса, СРС КНД тирәли урап уза һәм чигә ягыннан ертылу дәрәҗәсенә җиткәнче күтәрелә (рәс. 19.7г);
д)    чөйсыман купмаган челтәркатлау өлкәсе белән субтоталь кубарылу кубарылуның югарырак кырые янында урнашкан периферик ертылуны аңлата (рәс. 19.7д);
е)    кубарылу күз төбенең өске яртысында вертикаль меридиан белән кисешсә, беренчел ертылу СРС аскарак төшкән якта 12 сәгать ноктасы янында урнашкан (рәс. 19.7е).
3. Анамнез. Урнашуы билгеләү мәгънәсенә ия булмаган фотопсияләрдән аерма буларак күрү мәйданы кимчелеге үзгәреше беренчел ертылуны эзләүдә булыша ала. Мәсәлән, күрү мәйданы кимчелеге башта өске борын квадрантында барлыкка килсә, ертылу, мөгаен, аскы чигә квадрантында урнашкан.
Дегенератив ретиношизис
1.    Симптомнары. Фотопсияләр һәм йөзеп йөрүче томанланулар юк, чөнки витреоретиналь тракция юк. Күрү кыры кимчелеген авыру гадәттә сизми, чөнки күбесенчә ретиношизис экватордан артка таралмый һәм ЧК чагыштырмача  кимчелегеннән аермалы буларак абсолют санала. Симптомнар шулай ук пыяласыман җисемгә кан сауганда яки ЧК үсешендә барлыкка килә ала.
2.    Билгеләре (рәс. 19.34а).
•     Ретиношизисның бер яки ике битендә дә ертылулар.
•     Кабарынкы формалы, юка һәм шома өслекле, тонык һәм  җыерчыкланган ЧК аермалы буларак хәрәкәтсез күтәренкелек. Ретиношизисның юка эчке битен атрофик үзгәрешләр белән иске ЧК дип ялгыш охшату мөмкин, әмма  кубарылудан аермалы буларак ретиношизиста демаркацион сызыклар һәм  интраретиналь кисталар юк.
Хориоидея кубарылуы
1.    Симптомнары. Фотопсияләр һәм йөзеп йөрүче томанланулар юк, чөнки витреоретиналь тракция юк. Күрү кыры кимчелеге хориоидеяның таралган кубарылуында сизелә башлый.
2.     Билгеләре
•     Бергә булган керфексыман җисемнең кубарылуы өчен түбән  КЭБ.
•     Таралган хориоидея кубарылуында сай алгы камера.
•      Күз төбендә  чагыштырмача хәрәкәтсез шома өслек белән көрән төстәге кабарынкы формалы  күтәренкелекләр ачыклыйлар (рәс. 19.34б). Борын һәм чигә ягыннан кубарылу куыклары гадәттә аеруча чагылган һәм шулкадәр биек булып («үбешүче»), калган  күз төбен каплый ала.
Кубарылу экватордан артка таралмый, чөнки склераль каналлар аша вартикоз веналар чыгу  урынында супрахориоидаль табакларның тыгыз беркетелү белән чикләнгән.
Увеаль эффузия синдромы
Увеаль эффузия синдромы — күбесенчә гиперметропия белән урта яшьтәге ир-атларда очраган һәм  цилиохориоидаль кубарылу белән алга таба экссудатив ЧК белән сыйфатланган  сирәк идиопатияле халәт (рәс. 19.34в). Зарарлану ике яклы була ала. Кубарылу беткәннән соң үзенчәлекле «каплан таплары» кебек калган ЧТЭ үзгәрешләре  барлыкка килә. Увеаль эффузияне ЧК, катлауланган хориоидея кубарылуы яки хориоидеяның алгы бүлекләренең әйләнмә меланомасы дип ялгыш уйлау мөмкин.
Кораллар
Витрэктомия өчен күпчелек коралларның диаметры 0,9 мм (20G) тәшкил итә, шуңа алар үзара алмашынучан һәм төрле склеротомик тишек аша  кертелә ала. Соңгы вакытта коралларның кимрәк диаметры белән системалар таралыш ала.
Кимрәк диаметрдагы склеротомия гадәттә тегүне таләп итми, әмма алар пыяласыман җисем  кереп утыру өчен бикләнә һәм операциядән соң эндофтальмитның югарырак  куркынычлыгы белән бәйле булу шиге бар.
1.   Витреотом эчендә гильотин пычагы бар, ул минутка 1500 тапкыр ешлык  белән тибрәнә (рәс. 19.47, аста) һәм пыяласыман җисемнең кечкенә кисәкләрен  кисеп ала һәм аннары аларны җыючы кассетага аспирация белән алалар. Хәзерге вакытта минутка 2500 тапкыр ешлык белән яңа витреотомнарны ешрак кулланалар,  аларның өстенлеге беркетелгән пыяласыман җисемне кисеп алганда  челтәркатлауның әзрәк тракциясе санала.
2.    Күз эче яктырткычы 80-150 Вт көчле лампадан күз эченә яктылык китерүче  җепселле-оптик зондтан гыйбарәт (рәс. 19.47, өстә). Соңгы вакытта дүртенче склеротомия аша кертелгән үзен тотучы канюляга куеп булган яктырак галогенлы  яктырткычлар барлыкка килә. Бу бимануаль хирургия өчен хирургның икенче кулын ирекле итәргә мөмкинлек бирә, бу авыр диабетик тракцион ЧК очрагында аеруча  файдалы.
4.    Өстәмә кораллар. Күз эче кайчысы, эскәкләр, аспирацион канюля, эндодиатермокаутер һәм эндолазер.
5.     Киң почмаклы күзәтү системасы (рәс. 19.48) операция микроскобыннан аста куелган туры булмаган офтальмоскопия өчен линзадан һәм туры рәсемне алу өчен призмалар сериясеннән  тора. Шундый системалар тешле сызыкка кадәр күзәтергә мөмкинлек бирә; макуляр хирургиядә күбрәк зурайту белән линзалар кулланырга була.
Тампонада өчен матдәләр
1.   Күз  эчендәге тампонада максаты — бер үк вакытта СРС эчке корытуы белән сыекчаны газга  алмаштыру белән башкарылган операция вакытында челтәркатлауны тигезләү, шулай  ук операциядән соң чорда челтәркатлау ертылуларын эчтән бикләү.
2.    Киңәюче газлар. Аерым очракларда тампонада өчен һава кулланырга була,  әмма дәвамлы күз эчендә  тампонаданы тәэмин иткән киңәюче газларга гадәттә өстенлек бирелә.
•     Сульфургексафторид  (SF6) 100% тупланыш белән кертелгәндә күләмендә 2 тапкыр арта һәм  күз эчендә 10-14 көн дәвамында кала.
•     Перфторэтан (C2F6)  күләмендә 3 тапкыр арта һәм 30-35 көннән соң суырыла.
Перфторпропан (CзF8) күләмендә 4 тапкыр арта һәм 55-65 көннән соң суырыла.
NB Операция ахырында күз тулысынча диярлек газ белән тутырылгач, өстә саналган газларны изоволюмик тупланышта кулланалар (20-30% — SF6  өчен һәм 12-16% — CзF8 өчен).
4.   Силикон маеның чагыштырмача авырлыгы суга караганда кимрәк һәм шуңа  өстә кала. Пыяласыман җисемгә кертелгән май челтәркатлау белән алымнарның контролен арттыра. Аны шулай ук операциядән соң дәвамлы күз эче тампонадасы өчен кулланалар. Клиник тәҗрибәдә күбесенчә чагыштырмача түбән үзлелек (1000-5000 сСт) белән май кулланалар. 1000 сСт үзлелек белән силиконны кертергә һәм суырып алырга җиңелрәк, шул ук вакытта 5000 сСт үзлелек белән  силикон күпсанлы вак тамчылар (эмульсификация) кебек төзелеш үзгәрүләренә  сирәгрәк ия.
5.   Авыр сыекчалар белән дәвамлы тампонада. ПФОК башлыча операция вакытында куллану өчен ясалган, соңгы вакытта челтәркатлауның аскы бүлекләрен операциядән соң тампонада өчен  ярашлы яңа кушылмалар барлыкка килде. Әмма аларның челтәркатлауга карата агулы булу һәм операциядән соң чагылган ялкынсыну мөмкинлеге сагаю уята.
Дәлилләр
Катлауланмаган регматоген ЧК күпчелек очракларын склераль пломбалау ярдәмендә уңышлы дәвалыйлар,   әмма катлаулы очракларда, витрэктомияне  башкарсалар, фараз күпкә яхшырак. Хирургия техникасы камилләшкән һәм ысул белән яхшырак танышкан саен витрэктомияне ешрак башкаралар.
Витрэктомия артифакияле яки афакияле ЧК'да тизрәк реабилитация һәм шулай ук СРС корытуын таләп иткән очракларда югарырак  уңыш ешлыгы белән бәйле дигән нәтиҗәгә күпчелек хирурглар килә. Димәк, түбәндә китерелгән дәлилләр тулы түгел, ә катнашуны сайлаганда игътибар  итәргә кирәк булган шартларны гына күрсәтә.
Челтәркатлауның регматоген кубарылуы
1.   Ертылуны табып булмаса, мәсәлән пыяласыман җисемгә кан саву яки томанлану,  арткы капсула катарактасы яки артифакия өчен бөтен ертылуларны яхшырак күрү  өчен витрэктомия кирәк, чөнки нинди дә булса ертылу үткәрелсә, пломбалау ЧК  һәм ПВР кабатлануның югары куркынычлыгы белән бәйле.
2.    Ертылуны пломба белән бикләп булмаса, мәсәлән гаять зур ертылу (рәс. 19.49а), үзәктәге  ертылу (рәс. 19.49б) яки ПВР (рәс. 19.49в).
Челтәркатлауның тракцион кубарылуы
1.    Диабет ретинопатиясенә бәйле ЧК дәлилләр а) тракцион ЧК белән макула җәлеп ителүе яки макулага янау (рәс. 19.49г). Витрэктомиядә операциядән соң төсле катлау рубеозына һәм гемофтальмга китерүче тамырлануны кисәтү өчен һичшиксез  панретиналь лазерлы коагуляцияне башкаралар (рәс. 19.50). Макуладан тыш тракцион ЧК күзәтеп була, чөнки ул пролифератив ретинопатиядә панретиналь  лазерлы коагуляцияне дөрес башкарганда озак вакыт тотрыклы кала ала; б) катнаш  тракцион-регматоген ЧК макула җәлеп  ителмәсә дә ашыгыч операциягә дәлил булып санала, чөнки СРС бик тиз  тарала ала.
2. Күзнең үтәли җәрәхәтендә дәлилләр
а) тракцион ЧК-ын кисәтү.Эпиретиналь  мембраналар башлыча экватор артында ясалганда, диабет ретинопатиясеннән  аермалы буларак, үтәли җәрәхәттә фиброваскуляр пролиферация ешрак  преэкваториаль бүлекләрдә һәм/яки керфексыман җисем өлкәсендә барлыкка килә.  Операция күрүне торгызуга һәм тракцион йогынтыны киметүгә юнәлгән;
б) соңлаган тракцион ЧК күз эчендәге чит  җисем яки җәрәхәткә пыяласыман җисем кереп утыру белән бәйле була ала.  Кайвакыт кубарылу чит җисемне уңышлы чыгарганнан берничә айдан соң үсеш ала.
Нигезле витрэктомия
а)  лимбтан 4  мм'да конъюнктиваны кискәннән соң (артифакия яки афакиядә — лимбтан 3,5 мм)  тышкы туры мускулның аскы кырые дәрәҗәсендә акка инфузион канюляны кертәләр  һәм беркетәләр;
б)  башка ике  склеротомияне 10 һәм 2 сәгать ноктасында башкаралар. Бу хәнҗәр белән гадәти  кисем яки үзе үткәрмәүчән склеротомия була ала;
в)  өске  склеротомия аша яктырткыч һәм витреотом кертәләр (рәс. 19.51);
г)  пыяласыман  җисемнең үзәк өлешен һәм арткы гиалоид мембранасын кисеп алалар.
Бу адымнар һәр витрэктомия өчен гадәти. Коралларның кимрәк диаметры белән системаларны кулланганда конъюнктива кисеме һәм тегүе кирәк булмый. Алга таба адымнар кубарылу үзенчәлекләренә бәйле һәм түбәндәге гамәлләрдән тора ала.
Гаять зур ертылуны ябу
а)  челтәркатлауны  тоташтыру өчен сыекчаны һавага алмаштыралар (челтәркатлауның тоташуын гидравлик  торгызуы);
в)  ертылу кырые  буенча минималь энергия белән криотерапия яки эндолазерлы коагуляция  башкаралар;
г)  дәвамлы эчке  тампонаданы һаваны киңәймәүче SF6 (20 яки 30%) яки CзF8  (14-16%) катнашмасына яки силикон маена алмаштыру юлы белән ясыйлар. Газлы  катнашманы 50 мл күләмдәге шприцта әзерлиләр һәм һава белән тутырылган  пыяласыман җисем куышлыгы аша өрдерәләр.
Пролифератив витреоретинопатия
ПВР операция максаты пыяласыман җисемне кисеп алу һәм тангенциаль тракцияне эпиретиналь мембраналар диссекциясе өчен трансвитреаль  тракцияне бетерүдә тора. Бу челтәркатлау күчмәлеген кайтарырга һәм булган ертылуларны бикләргә мөмкинлек бирә:
б) тыгыз тоташуга  челтәркатлауның хәрәкәтчәнлеге җитәрлек булмаса, җиңеләйтүче ретинотомия  башкару карарын эпиретиналь мембраналарның максималь мөмкин кисеп алуыннан  соң гына кабул итәләр (рәс. 19.54).
Челтәркатлауның тракцион кубарылуы
Тракцион ЧК витрэктомия максаты алгы-арткы һәм/яки әйләнмә витреоретиналь тракцияне юк итү тора. Бетерелгән мембраналар гадәттә тамырлы, ә аның астындагы челтәркатлау бик зәгыйфь булганга мембрана пилингы  кан савуга һәм челтәркатлау ертылуына китерә ала. Шуңа күрә диабетлы тракцион челтәркатлау кубарылуында фиброваскуляр мембраналар кисеп алуын түбәндәге  ысулларның берсе белән башкаралар.
1. Деламинация челтәркатлау өслеген  мембрана белән тоташтыручы аерым тамырлы «аякларны» ятма кисүдән гыйбарәт  (рәс. 19.55).
Бу кулайрак ысул, чөнки челтәркатлау өслегеннән фиброваскуляр тукыманы тулысынча кисеп  алырга мөмкинлек бирә (бердәм чыгырлы деламинация)
2.    Буынтыклау мембрананы берничә кечкенә кисәкләргә асма кисүдән  гыйбарәт (рәс. 19.56). Деламинация катлаулы яки мөмкин булмаса, мәсәлән челтәркатлау бик хәрәкәтчән булган үзәктәге ертылулар белән  тракцион-регматоген ЧК бу әйләнмә витреоретиналь тракцияне җиңеләйтергә  мөмкинлек бирә.
КЭБ арту
КЭБ арту түбәндәге сәбәпләрдән килеп чыга ала.
1.   Пыяласыман  җисем куышлыгын тулысынча тутырганда югары тупланыштагы киңәюче газ  катнашмасын кулланганда газ куыгының киңәюе.
2.    Силикон мае белән бәйле глаукома
а) башлангыч операциядән соң чорда силиконның алгы өслеге белән бәбәк бикләнүе өчен глаукома килеп чыга ала (рәс. 19.57а). Бу өзлегү афакия һәм катнашмаган төсле катлау белән авыруларда бик еш очрый. Афакиядә бу өзлегүне операция вакытында  башкарылган аскы иридэктомия ярдәмендә кисәтеп була.
Бу арткы камерадан алгыга сыекчаның ирекле керүенә мөмкинлек бирә, шуңа күрә силикон  төсле катлау өслегенең артында кала һәм бәбәкне бикләми;
б) соңлаган операциядән соң чорда глаукома трабекуляр челтәрнең бикләнүнә китергән алгы камерадагы силикон маеның эмульсификацияләнүе (рәс. 19.57б) белән бәйле була ала. Керфексыман җисемнең яссы өлешеннән (күз ясмыгы булганда) яки лимбаль кисем  аша (афакиядә) силикон маен иртә суырып алу бу өзлегүне булдырмаска булыша.  Кайвакыт глаукома үз вакытында үзгәрмәгән силикон маен суырып алуга  карамастан үсеш ала.
3. Глаукоманың башка сәбәпләре — трабекуляр челтәрнең гемолизацияләнгән эритроцитлар («өрәксыман» күзәнәкләр) белән томалану яки кортикостероидлар белән терапиягә  җавап (13 бүлекне кара).
Катаракта
Ясмык томанлануы түбәндәге сәбәпләрдән килеп чыга ала.
1.   Газ чыгарган катаракта. Зур күләмдәге газ куыгын һәм/яки озак вакыт газ куыгын куллану котылгысыз диярлек ясмыкның каурыйлы  арткы субкапсуляр томанлануларына китерә. Бәхеткә күрә, мондый үзгәрүләр гадәттә вакытлы була.
2.    Силиконлы катаракта. Үз ясмыгы белән күздә силикон тампонадасын кулланганда катаракта һәрвакыт диярлек үсеш ала (рәс. 19.57в). Хирургик дәвалауга факоэмульсификация, силикон маен чыгару өчен арткы капсулорексис һәм арткы  камера ИОЛ имплантациясе керә.
3.    Кичектерелгән катаракта үсеше. Витрэктомиядән соң 50 яшьтән өлкәнрәкләрдә бер ел дәвамында гадәттә ясмыкның төше томанлануы үсеш ала.
Тасмасыман кератопатия
Тасмасыман кератопатия силикон маеның мөгезкатлау эндотелие белән дәвамлы бәйләнеше өчен үсеш алырга мөмкин (рәс. 19.57г).
4-нче армия (Алман империясе)
4-нче армия (4. Armee) – Беренче бөтендөнья сугышында, һәм сугыштан алда элегерәк, Алмания Кораллы көчләре эчендәге оператив хәрби берләшмә (гомумгаскәр армиясе).
Сугыш хәрәкәтләре
Сугышның башыннан ук 2-нче армия Көнбатыш фронтта сугыша. 1-нче армия Брюссельны басып ала, Чик буе сугышларында катнашкан. Аеруча армияның частьләре үзләрен Лотарингия кырындагы бәрелештә яхшы яктан күрсәтәләр.
Янкишки (авыл)
Янкишки (Янкішкі ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Паставский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Пьедикроче
Пьедикроче (Piedicroce) — Франциянең Югары Корсика департаментына караган коммуна, Кастаньичча кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 3,27 км².
(5170) Sissons
(5170) Sissons — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1987 елның 3 мартында Эдвард Боуэлл тарафыннан Андерсон-Меса обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1987 EH» саналган.
Кампанет
Кампанет — Испаниянең Балеар утраулары провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Салча (Олт)
Салча — Румыниянең Олт жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гераберг
Гераберг (Geraberg) — Алманиянең Тюрингия җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Игдеҗик (Еркөй)
Игдеҗик (İğdecik) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Йозгат иле Еркөй илчесенә караган бер авыл (köy).
Масальшчына
Масальшчына (Масальшчына ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Могилёвский районында урнашкан авыл.
Ориол-Бич (Флорида)
Ориол-Бич  — Америка Кушма Штатларының Флорида штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Ориол-Бич халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сент-Етьенн-д'Альбаньян
Сент-Етьенн-д'Альбаньян — Франциянең Эро департаментында урнашкан коммуна.
(12303) 1991 RB24
(12303) 1991 RB24 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1991 елның 11 сентябрендә Генри Хольт тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1991 RB24» саналган.
Вашингтон (округ, Индиана)
Вашингтон — Америка Кушма Штатларының Индиана штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Сейлем шәһәре.
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1813 елда оештырыла.
Территориясе
Округ мәйданы 1330,6 км² тәшкил итә.
Караоглан (Миһалгази)
Караоглан (Karaoğlan) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Эскишеһир иле Миһалгази илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Гезераёль
Гезераёль — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Вылыс-Койю елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 12 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Печора елгасы кушылдыклары бассейны Уса кушылганчы, елга бассейны — Печора.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Ранде
Ранде — Португалиянең Порту округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
545 ел (б. э. к.)
545 ел (б. э к.) — Милади тәкъвим буенча безнең эрага кадәр VI гасырга кергән ел.
Аксумла (авыл)
Аксумла (Уксăмла) — Татарстан Республикасының Норлат районындагы авыл.
Халык саны — 525 тирәсендә. Почта индексы — 423010.
Тарих
1782 елда нигезләнгән.
Демография
Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): чуашлар.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.6 °C.
Гярдело (Реҗо Эмилия)
Гярдело — Италиянең Эмилия-Романья төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Сьвинкув (Свентокшиж воеводалыгы)
Сьвинкув  — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Гярдело (Реҗо Эмилия)
Географиясе
Гярдело Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Сьвинкув (Свентокшиж воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Гярдело (Реҗо Эмилия)
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Гуаянкур
Гуаянкур — Франциянең Сомма департаментында урнашкан коммуна.
Ткачев
Ткачев — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Кампос (Мальорка)
Кампос — Испаниянең Балеар утраулары провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Крупи (Соколовский повяты)
Крупи  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Түбән Кибекси
Түбән Кибекси (Анатри Кипекçĕ, Нижние Кибекси) — Чуашстанның Чуел районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429901. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97241848004. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2101600006700. Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2137.
Халык
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (98,63%).
Теодоривка (Польша)
Теодоривка — Польшаның Карпатасты воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Бонанза (Арканзас)
Бонанза  — Америка Кушма Штатларының Арканзас штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Бонанза шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Фудзиэда
Фудзиэда — Япония дәүләтенең Сидзуока префектурасында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Фудзиэда шәһәре 1954 елның 31 мартында шәһәр статусын ала.