cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Увеит
Herpes zoster вирусы чыгарган алгы увеит
NB herpes zoster ophthalmicus белән барлык авыруларны тимгел барлыкка килгәннән соң даими 6 атна дәвамында алгы увеитны үткәрмәү өчен тикшереп торырга кирәк, чөнки соңгысы симптомсыз барырга мөмкин.
Дәлилләр
1. Күрсәтелмәгән
• Аерым этиологиясе күрсәтелмәгән аз чагылган бер яклы алгы увеитның очраклы эпизодында.
• Кайбер очраклы увеит формаларында, шулардан симпатик офтальмия һәм Фукс увеиты.
• Увеитка туры килгән билгеләнгән системалы чир булганда, мәсәлән Бехчет чире яки саркоидоз.
2. Күрсәтелә
• Кабатланучы гранулематоз алгы увеитта.
• Ике яклы чирдә.
• Системалы күренештә диагноз билгеләнмәгәндә.
• Билгеле офтальмологик чирне раслаганда һәм ачыклау билгеләренә махсус тикшеренүләр мәгълүматы кергәндә, мәсәлән ядрәсыман хориоретинопатиядә HLA-A29 билгеләү.
Тире сынаулары
1. Туберкулинлы тире сынавы (Манту җавабы). Тире эченә чистартылган аксымлы M. tuberculosis дериватын кертү түбәндәге җаваплар бирә:
а) уңай җавап 48 сәгать эчендә 5-14 мм диаметрлы тыгызлану барлыкка килү белән сыйфатлана (рәс. 14.2а);
б) тискәре җавап гадәттә туберкулез диагнозын төшереп калдыра, әмма авыруның нык ябыгуында билгеләнә ала;
в) аз уңай җавап актив чир һәм тудыргыч белән кичергән бәйләнешне аерырга мөмкинлек бирми. Күпчелек кеше КГБ вакцинацияләнгән һәм шуңа гиперсизгерлек җавабын бирә;
г) чагылган уңай җавап (тыгызлану > 15 мм) гадәттә актив чиргә күрсәтә, чөнки шундый дәрәҗәдәге җавап вакцинациядән озак вакыттан соң ихтимал түгел (рәс. 14.2б).
2. Патергик сынау (инә белән төрткәнгә тире сизгерлеген билгеләү) Бехчет чире диагнозының бер күрсәткече санала, ләкин бик төгәл нәтиҗәләр бирми һәм чирнең системалы күренешләре булмаганда бик сирәк уңай була. Нечкә инә белән тирене тишкәндә папула барлыкка килү уңай җавап санала (рәс. 14.2в).
Сифилис
Сифилислы увеитның күп төрле күренешләре өчен серология тикшерүләрен өстәмә тикшеренү кирәк булган һәр авыруга үткәрергә кирәк. Серология сынаулары үзенчәлекле булмаган антитәнчекләр (кардиолипин) яки үзенчәлекле трепонема антитәнчекләрен табуга нигезләнгән.
1. Трепонемага бәйсез сынаулар, шулардан кардиолипин антигены белән преципитациянең микроҗавабы (RPR-сынау) һәм венерология чирләрен тикшерү буенча лаборатория сынавы (VDRL-сынау) беренчел сифилисны ачыклауга һәм антитәнчекләр титры буенча дәвалау нәтиҗәлеген бәяләү өчен туры килә. Бу сынауларда кан сүлен кардиолипинлы антиген белән кушалар (рәс. 14.3а).
Расланган сифилислы увеит белән 30 % авыруда трепонемага бәйсез сынау тискәре нәтиҗә бирә ала. Өстәвенә, дәвалаудан 6-18 айдан соң сынаулар нәтиҗәсе гадәттә тискәре була.
Токсоплазмоз
1. Сабин-Фельдман буенча буяу белән сынау. Тере микроорганизмнар кулланалар, аларны авыру сүленә өстиләр.
Үзенчәлекле антитоксоплазмозлы IgG антитәнчекләре булганда микроорганизмның күзәнәк тышчалары лизисы була, бу комплементның бәйләнеш җавабы белән бәйле, нәтиҗәсендә микроорганизмнар метиленлы зәңгәр эремәсе белән буялмый. Токсоплазмозны ачыклаганда бу сынау «алтын стандарт» булып кала.
2. Иммунофлюоресценция ысулы үлгән микроорганизмнар белән авыру сүле һәм кеше глобулиннарына флюоресцеин белән тамгаланган антитәнчекләр йогынтысын фаразлый. Җавап нәтиҗәсен флюоресцентлы микроскоп ярдәмендә билгелиләр (рәс. 14.4а).
3. Гемагглютинация җавабы. Эритроцитлар белән капланган лизислы микроорганизмнар кулланалар, аларны авыру сүленә өстиләр. Антитәнчекләр булганда эритроцитлар агглютинациясе була (рәс. 14.4б).
4. Иммуноферментлы анализ (ИФА) авыру антитәнчекләре артык булган беркетелгән антиген белән бәйләнүгә нигезләнгән (рәс. 14.4в). Ясалган «антиген-антитәнчек» комплексына тамгаланган ферментлы икенче антитәнчек өстиләр. Фермент активлыгын билгеләү тудыргычка антитәнчекләр тупланышын үлчәргә мөмкинлек бирә. Бу сынауны алгы камера сыекчасында антитәнчекләрне билгеләү өчен дә кулланып була, бу сүлдә антитәнчекләрне билгеләүгә караганда үзенчәлеклерәк күрсәткеч санала. ИФА-ны шулай ук «мәчеләр тырмалау» һәм токсокароз чирләрен билгеләгәндә кулланалар.
Антинуклеар антитәнчекләр
NB Ревматоидлы факторны билгеләү склеритны ачыклаганда гына мөһим, бу сынауны увеитта ак җәлеп ителмәсә үткәрмиләр.
Ферментларны билгеләү
1. Ангиотензин-әйләндергеч ферментны (АӘФ) билгеләү гранулематоз тукыма булуын күрсәтүче үзенчәлекле сынау түгел, мәсәлән саркоидоз, туберкулез яки ләперәдә. АӘФ дәрәҗәсе арту саркоидоз белән 80 % авыруда билгеләнә; мондый күтәрелү кискен чиргә хас. Балаларда әлеге сынау ачыклауда әһәмиятсез, чөнки АӘФ дәрәҗәсе нормада югары. 2. Лизоцим сизгеррәк санала, ләкин саркоидоз күрсәткече булган АӘФ караганда үзенчәлеге кимрәк. Ике ферментны да билгеләү, мөгаен, күбрәк сизгерлек һәм үзенчәлеккә ия.
HLA-типлаштыру
Җәд. 14.1 кайбер HLA антигеннары һәм алар белән бәйле системалы чирләр.
Чагылдыручы тикшерү ысуллары
1. Флюоресцеинлы ангиография (ФАГ).
• Ретиналь васкулитның активлыгын ачыклау һәм билгеләү.
• Кистоз макуляр шешүне (КМШ) ачыклау.
• Күрү начарлану сәбәбе буларак макуляр өлкәдә ишемияне билгеләү.
• Ретиналь неоваскуляризациянең ялкынсынулы һәм ишемияле табигатен аеру.
• Хориоидаль тамырлануны ачыклау һәм күзәтеп бару.
2. Яшел индоцианинлы ангиография (ИЯА) хориоидея үзгәрешләрен бәяләү өчен яхшырак туры килә, чөнки буяу тамырлы үзәннән тиз китми һәм тутлы эпителий белән әзрәк экранлый. ЯИА хориокапиллярларның перфузиясез урыннарын ачыкларга мөмкинлек һәм хориоидеяның стромасы ялкынсыну турында мәгълүмат бирә.
3. Ультратавышлы тикшерү (УТТ) оптика мохитлары тонык булганда аеруча файдалы, мәсәлән челтәркатлау кубарылуын яки күз эчендәге ясалуны үткәрмәү өчен.
4. Оптик когерентлы томография (ОКТ) кистоз макуляр шешүгә карата ФАГ кебек үк файдалы һәм КМШ сәбәбе буларак витреоретиналь тракцияне ачыкларга мөмкинлек бирә.
Биопсия
Гистология тикшерүе күп чирләрне төгәл ачыклаганда «алтын стандарт» булып кала. Тире яки башка әгъзалар биопсиясе офтальмологик күренеш белән барган системалы чирне, мәсәлән саркоидозны раслый ала. Күз эчендәге төзелешләрнең биопсиясе — катлаулы процедура, ул җитди өзлегүләр куркынычлыгы белән бәйле.
1. Конъюнктива һәм яшь бизе биопсиясе саркоидозны ачыклаганда максатчан, ләкин туры килгән клиник күрсәтмәләр булганда гына.
2. Алгы камера сыекчасы аспирациясе белән полимеразалы-чылбырлы җавап (ПЧҖ) кайбер очракларда вируслы ретинитны ачыклаганда файдалы.
3. Пыяласыман җисем биопсиясе инфекцияле эндофтальмитта һичшиксез мөһим булуы белән бергә, башка инфекцияле халәтләрне (ПЧҖ һәм чәчү ярдәмендә) һәм күз эчендәге лимфоманы ачыклаганда да күрсәтелә.
4. Челтәркатлау һәм хориоидея биопсиясе түбәндәге очракларда максатчан.
• Диагноз билгеләнмәгән.
• Дәвалауга карамастан алга таба халәт начарлана.
• Яман барыш яки инфекцияне төшереп калдыру.
Радиологик тикшеренү
1. Күкрәк читлеге рентгенографиясен туберкулез һәм саркоидозны төшереп калдыру өчен үткәрәләр.
2. Оча-әвернә буыннары рентгенын билнең аскы өлешендә авырту һәм увеит булганда спондилоартропатияне ачыклау өчен кулланалар.
3. Баш мие һәм күкрәк читлеге КТ һәм МРТ саркоидоз, таркау склероз һәм беренчел күз эчендәге лимфоманы ачыклаганда максатчан була. Күкрәк читлеге КТ үпкә тамырлары аденопатиясе булуын раслый яки кире кагарга мөмкинлек бирә.
ДӘВАЛАУ
Иммун халәте үзгәрүе белән барган увеитны дәвалау ялкынсынуга каршы һәм иммуносупрессив препаратларны куллануга нигезләнгән. Увеитның инфекцион формаларында антибактериаль дәвалау туры килгән бүлекләрдә карала. Онытмаска кирәк, увеит дәвалавында кулланылган барлык препаратлар диярлек каршы йогынтылар бирергә мөмкин, аны көтелгән файда белән чагыштырырга кирәк. Шулай ук ассызыкларга кирәк, системалы терапияне төп чирнең өзлегүләре буенча тәҗрибәсе булган белгеч белән бергә үткәрергә кирәк.
Препаратлар
1. Кыска йогынтылы
а) тропикамид (0,5 % яки 1 %) якынча 6 сәг. йогынты ясый;
а) циклопентолат (0,5 % яки 1 %) 24 сәг. йогынты ясый;
в) фенилэфрин (2,5 % яки 10 %) 3 сәг. йогынты ясый һәм циклоплегия йогынтысына ия түгел.
2. Дәвамлы йогынтылы а) гоматропин 2 % 2 көнгә кадәр йогынты ясый;
б) атропин 1 % иң көчле циклоплегия һәм мидриаз йогынтысына ия һәм 2 атнага кадәр йогынты ясый.
Дәлилләр
1. Керфексыман мускул һәм бәбәк сфинктеры спазмы белән бәйле уңайсызлыкны юк итү өчен. Гоматропин яки атропинны гадәттә 1-2 атна дәвамында билгелиләр, ә ялкынсыну беткәндә кыска йогынтылы препаратларга күчү мөмкин.
2. Яңа гына барлыкка килгән арткы синехияләрне ерту өчен тамчыда көчле мидриатиклар (атропин, фенилэфрин), ә нәтиҗәсе булмаганда — субконъюнктиваль мидрикаин (адреналин, атропин һәм прокаин) инъекцияләрен кулланалар. Субконъюнктиваль инъекцияне 0,5 мл мидрикаинны барлык юнәлешләрдә максималь тартылу ясау өчен 4 квадрантка тараталар. Субконъюнктиваль инъекция урынына мидрикаин сеңдерелгән тампоннарны аскы һәм өске конъюнктиваль гөмбәзләргә 5 минутка кертергә була.
NB Алгы камерага плазминогенның тукымалы активаторын (12,5 мкг 0,05 мл) 25G инәсе ярдәмендә кертү фибринозлы экссудатны эретергә һәм нык арткы синехияләрне ертырга мөмкинлек бирә.
3. Арткы синехияләр ясалуын кисәтү өчен актив ялкынсынуны туктату өчен кыска йогынтылы мидриатиклар билгелиләр, алар бераз бәбәк хәрәкәтен көчәйтә, бу мидриазда арткы синехияләр барлыкка килүгә каршы тора.
Аз чагылган хроник увеитта аккомодация туктавы белән бәйле уңайсызлыкны булдырмау өчен мидриатикны 1 тапкыр көнгә (төнгә) тамызырга мөмкин. Өстәвенә бәбәк өзлексез киңәйгән булырга тиеш түгел, чөнки бу очракта арткы синехияләр мидриаз халәтендә барлыкка килә ала. Кечкенә балаларда берьяклы атропинлаштыру амблиопиягә китерә ала.
NB Мидрикаинның субконъюнктиваль инъекциясе тахикардия һәм гипертензиягә китерә ала, шуңа аны йөрәк-тамыр чирләре белән авыруларга саклык белән башкаралар.
Урынлы кортикостероидларны куллану
Стероидларны тыштан куллану алгы увеитта гына нәтиҗәле, чөнки бу кертү юлы белән препарат тупланышы ясмык артында терапия дәрәҗәсенә кадәр җитми. Эремәләр мөгезкатлау аша суспензия һәм майларга караганда яхшырак үтә. Майларны күбесенчә йоклау алдыннан кулланалар, чөнки алар күрү томанлануына китерә. Тамчылар тамызу ешлыгы ялкынсыну авырлыгына бәйле.
NB Суспензиядә препаратны билгеләгәндә (мәсәлән, предфорте) тамызу алдыннан дару белән флаконны яхшылап селкетергә кирәклеге турында авыруны кисәтергә кирәк, чөнки актив компонент флакон төбенә утыра.
Дәлилләр
1. Кискен алгы увеитны дәвалау чагыштырмача катлаулы түгел һәм бу ялкынсыну авырлыгына бәйле.
• Башта үткәрелгән киеренке дәвалау я сәгать саен я һәр сәгатьнең беренче биш минутында һәр минутта кортикостероидлар еш тамызудан тора.
• Ялкынсыну билгеләре беткәч, тамызу ешлыгын әкренләп киметәләр (башта һәр 2 сәг., аннары һәр 3 сәг., аннары 4 тапкыр көнгә һәм ахырда — атнага 1 тапкыр). 5-6 атнадан соң тамчыларны гадәттә тулысынча туктаталар.
2. Хроник алгы увеитны дәвалау бик катлаулы, чөнки ялкынсыну айлар һәм елларга сузыла ала, бу стероидлы өзлегүләр үсеше белән, шулардан катаракта һәм күз эчендәге гипертензия, кортикостероидларны дәвамлы куллануны таләп итә.
• Җиңел стероидлы препаратларны куллану омтылышы мөмкин, шулардан римексолон яки лотепреднол этабонат, аеруча стероид-сизгерле авыруларда, чөнки бу препаратлар шактый кимрәк дәрәҗәдә күз эче басымын арттыра, гәрчә алар кимрәк ялкынсынуга каршы йогынтыга ия булса да.
• Өзлегүләрдә дәвалауны кискен алгы увеитта кебек башлыйлар. Ялкынсынулы җавап төшенке булса һәм алгы камерада күзәнәкле җавап 1+ артмаса, әкренләп тамызу ешлыгын айга 1 тамчыга киметергә мөмкин.
• Алгы камерада күзәнәкле җавап актив ялкынсынуны сыйфатлау турындагы классик күзаллау соңгы вакытта кире карала. Опалесценция гематоофтальмик киртәнең хроник какшавы белән чыга, ләкин көчле опалесценция шулай ук актив барышка күрсәтә ала һәм ул дәвалауга җавап бирә ала.
Шуңа күрә мондый авыруларны дәвамлы күзәтүдә опалесценция үлчәгечен кертү алга шактый адым булды (Kowa Flare Meter). Опалесценция үлчәү гематоофтальмик киртәнең тулылыгының санлы чагылышын бирә. Кызганычка күрә бу җиһаз күпчелек үзәкләрдә юк, шуңа авыруларны күзәтү күзәнәкле җавап һәм опалесценциянең клиник яктан бәяләвенә нигезләнә.
NB Дәвалауны тәмамлагач, авыруны кабатлануны үткәрмәү өчен кыска вакытлы аралык белән күзәтергә кирәк.
Өзлегүләр
1. Күз эче басымы арту (КЭБ) — стероидларга сизгер авыруларның еш өзлегүе, гәрчә кортикостероидларны дәвамлы куллану күпчелек авыруларда әкренләп күз гипертензиясенә китерә ала.
2. Катаракта кортикостероидларны системалы яки урынлы (сирәгрәк) куллануы белән килеп чыга ала. Доза һәм дәвалау дәвамлыгын арттырганда куркынычлык арта.
3. Мөгезкатлау өзлегүләре сирәк очрый һәм аларга икенчел бактериаль яки гөмбәчекле инфекцияләр, герпеслы кератит кабатлануы һәм мөгезкатлауның таркалып йомшаруы керә.
4. Системалы каршы йогынтылар сирәк һәм кортикостероидларны дәвамлы кулланганда, аеруча балаларда, үсеш алырга мөмкин.
Кортикостероидларны парабульбар куллану
1. Тышкы кулланыш белән чагыштырганда өстенлек
• Тышка кулланганда, мөгезкатлау аша үтмәүче суда эрүче препаратлар, күзгә ак аша парабульбар керткәндә үтә ала.
• Дәвамлы йогынты дәвамлы йогынтылы препаратларны, шулардан триамцинолон ацетонид (кеналог) яки депо-препаратлар, мәсәлән метилпреднизолон ацетаты (депомедрон) кулланганда була ала.
2. Дәлилләр
• Бер яклы яки асимметрияле чагылган арадаш яки арткы увеитта стероидларны парабульбар куллануны ялкынсынуга каршы һәм кистоз макуляр шешү дәвалавының кулай формасы буларак карарга кирәк.
• Увеит белән күздә хирургик катнашу вакытында.
3. Өзлегүләр
• Күз алмасы тишелү.
• КЭБ арту.
• Птоз.
• Тире асты май тукымасы атрофиясе. • Күз йөртүче мускулларының парезы.
• Күрү нервы зарарлануы. • Челтәркатлау яки хориоидея тамырлары томалануы.
• Тире гипопигментациясе.
4. Техника
а) конъюнктиваль анестезия:
— урынлы анестетик тамызу, мәсәлән аметокаин;
— инъекция урынына өске гөмбәзгә 2 минутка зур булмаган аметокаин (яки аналогы) белән юешләндерелгән мамыклы турунда куеп торалар;
б) арткы субтенон аралыгына инъекция:
— 16 мм 25G инәсе белән 2 мл күләмендәге шприцка 1,5 мл препарат җыялар
— инә башы белән (кисеме күз алмасына таба) бульбар конъюнктиваны гөмбәз башы янында тишәләр;
Бу вакытта лимбка карарга кирәк: аның хәрәкәтләре инәнең акка үтеп керү турында аңлата;
— инәне нигезгә кадәр керткәннән соң һәм алга таба аның керүе мөмкин булмагач (рәс. 14.10) пешкәкне бераз тартып карыйлар һәм әгәр шприцка кан кермәсә препаратның 1 мл кертәләр. Инә күздән бик ерак урнашса, препаратның тәңгәл транссклераль абсорбциясе мөмкин булмый.
Стероидларны күз эчендә куллану
1. Кадау
• Триамцинолон ацетонидны (4мг 0,1 мл) интравитреаль кертүне башка терапия төрләренә резистент булган увеит һәм КМШ дәвалау өчен кулланып була.
• Кадаулар КМШ-не 4 айга кадәр тиз бетүенә ирешергә мөмкинлек бирә; аларны шешү белән бәйле күрү начарлану кайтуын бәяләү өчен башкаралар.
• Күз эченә кадауларны увеит белән күзләрдә кабатлануны кисәтүдә башка ысуллар туры килмәгәндә хирургик катнашулардан соң кулланырга була.
• Кадауларны кабатлау саклык белән башкарылырга тиеш, чөнки бу өзлегүләрнең югары куркынычлыгы белән бәйле, мәсәлән КЭБ арту.
• Башка өзлегүләргә катаракта, эндофтальмит (септик яки асептик), кан саву һәм челтәркатлау кубарылу керә.
2. Препаратның әкрен чыгаручы имплантланган җиһазлар гади дәвалауга резистент яки шундый дәвалауны кичерә алмаган арткы увеит белән авырулар өчен җайлы була ала.
• Эреми торган стероидлы (флуцинолон ацетониды) имплантны керфексыман җисемнең яссы өлеше аша кертәләр һәм акка беркетәләр (рәс. 14.11).
• Препарат әкренләп 3 ел дәвамында чыга, шуңа күрә кортикостероидлар белән дәвамлы системалы терапиядән баш тартып була.
• Өзлегүләре триамцинолонны интравитреаль кертү кебек үк.
Стероидларны системалы куллану
1. Препаратлар һәм куллану формалары а) преднизолон эчү (5 яки 25 мг сәдәпләр) — төп препарат; б) метилпреднизолонны вена эченә (1 г/тәү) авыр ике яклы зарарлануда кулланырга була, ләкин, күрәсең, мондый ысул препаратның югары дозаларын перораль кабул итү белән чагыштырганда билгеле өстенлеккә ия түгел.
2. Дәлилләр
• Арткы субтенон аралыкка кадау файда китермәгән арадаш увеитта.
• Күрү начарлануына янаган арткы увеит яки панувеит, аеруча ике яклы.
• Сирәк очракта — урынлы терапиягә тотрыклы алгы увеит.
3. Каршылыклар.
• Начар компенсацияләнгән шикәр чире чагыштырмача каршылык дип санала.
• Ашказанының җәрәхәтле чире.
• Остеопороз.
• Актив стадиядә системалы инфекция.
• Стероидлар куллану белән бәйле психоз.
4. Билгеләүнең гомуми кагыйдәләре
• Дәвалауны югары дозаларда әкренләп киметү белән башлыйлар.
• Башлангыч дозаны (1-2 мг/кг/тәү) бер тапкыр иртән, иртәнге аштан соң кулланалар.
• Югары дозалар кабул итүен клиник йогынты барлыкка килгәнче дәвам итәләр. Шуннан соң реактивация булмасын өчен берничә атна дәвамында дозаны киметеп препаратны әкренләп туктаталар.
• Әкренләп туктату 3 атнадан күбрәк кабул ителгән препаратның дозасы 40 мг яки кимрәк булганда кирәк түгел.
NB Уңышсыз дәвалау сәбәбе препаратның дозасын дөрес сайламау санала.
5. Каршы йогынтылар куллану дәвамлыгы һәм дозага бәйле:
б) дәвамлы терапия кушингоидлы халәт, остеопороз, балада үсеш тоткарлану, инфекцияләр реактивациясе, мәсәлән туберкулез, катарактага китерә ала һәм диабет һәм миопатия кебек булган чирләр барышын начарлата ала. NB Балаларда системалы терапия кабул итүдән берничә көннән соң да кайвакыт чагылган күз гипертензиясенә китерә ала.
Дәлилләр
1. Күрүгә янаучы увеит гадәттә ике яклы була, инфекцион булмаган табигатькә ия, кире кайта һәм тәңгәл стероидлы терапиягә бирелә.
2. Системалы стероидлы терапиядән соң җитди өстәмә өзлегүләр белән авыруларга стероидлар дозасын киметү өчен. Иммуносупрессив препарат куллана башлаганнан һәм туры килгән дәвалау дозасын сайлаганнан соң 6-24 ай дәвамында дәвалауны дәвам итәргә кирәк, аннары дозаны әкренләп киметеп карарга һәм препаратны 3-12 ай дәвамында туктатырга. Кайбер авыруларга чир активлыгы идарәсе өчен дәвамлырак терапия кирәк.
Азатиоприн
2. Кулланыш
• Башлангыч доза 1 мг/кг/тәү (50 мг сәдәптә) тәшкил итә, көнгә 1 тапкыр кабул итәләр яки берничә кабул итүгә бүләләр.
• Дозаны кабул итүдән 1-2 атнадан соң ике тапкыр арттыралар.
• Ялкынсыну идарәдә булса, башка препаратлар дозасын (стероидлар, циклоспорин, такролимус) әкренләп киметәләр.
• Азатиоприн кабул итүен чир активлыгы бер ел дәвамында булмаганда һәм циклоспорин һәм такролимусны тулысынча туктатканда һәм стероидлар дозасы 7,5 мг/тәү булганда гына туктаталар.
3. Каршы йогынтылар. Җелек төшенкелеге, ашказаны-эчәк какшаулары һәм гепатотоксинлык иң чагылган өзлегүләр була, ләкин дозаны киметкәндә яки препаратны вакытлыча туктатканда кире бетә.
4.Күзәтү. Кан формуласын билгеләү (башта һәр атна, аннары һәр 4-6 атна) һәм шулай ук бавыр сынауларын һәр 12 атна башкару.
Метотрексат
1. Дәлилләр. Башлыча саркоидоз һәм ювениль ревматоидлы артрит белән бәйле увеитта стероидларның дозасын киметү өчен.
• Өлкәннәр өчен доза 10-15 мг/атнага тәшкил итә.
• Балаларга югарырак доза (30 мг/атнага) кирәк була, бу препаратның тизләтелгән бүленеп чыгарылуы белән бәйле.
• Җелек токсинлыгын киметү өчен бер үк вакытта фолий кислотасын (2,5-5,0 мг/тәү) билгелиләр.
3. Каршы йогынтылар. Җелек төшенкелеге, гепатотоксинлык, кискен пневмонит (гиперсизгерлек җавабы) — иң җитди каршы йогынтылар, ләкин алар түбән дозадагы терапиядә сирәк була.
NB Алкоголь куллануның туктату кирәклеге турында авыруны кисәтергә кирәк.
4. Күзәтү. Канның күзәнәкле төзелешен һәм бавыр функциясен һәр 1-2 билгеләү. Дәвамлы терапиядә кайвакыт бавыр биопсиясе кирәк.
Микофенолат мофетил
1. Дәлилләр. Препарат дәвалауга резистент яки чагылган каршы йогынтылар белән авыруларга азатиопринга яхшы альтернатива санала, ләкин аны балаларга билгеләү тәкъдим ителми.
3. Каршы йогынтыларга ашказаны-эчәк какшаулары һәм җелек төшенкелеге керә.
4. Күзәтү канның тулы күзәнәк төзелешен башта һәр атна 4 атна дәвамында, ә аннары ай саен билгеләүдән гыйбарәт.
Циклоспорин
1. Дәлилләр. Бехчет чире, арадаш увеит, ядрәсыман хориоретинопатия, Фогт-Коянаги-Һарада, симпатик офтальмия һәм идиопатияле ретиналь васкулит.
2. Кулланыш
• Башлангыч доза — 5 мг/кг/тәү 1 яки 2 тапкыр көнгә сүлдә препаратның тупланыш күтәрелүе булмасын һәм бавыр токсинлыгын киметү өчен.
• Ялкынсынуны туктаткач, дозаны әкренләп 2-3 мг/кг/тәү кадәр киметәләр.
• Циклоспорин кабул итүен кинәт туктатырга ярамый, чөнки бу ялкынсыну кабынуына китерә ала («кайтару» феномены).
3. Каршы йогынтыларга нефротоксинлык, гиперлипидемия, гепатотоксинлык, гипертензия, гирсунтизм, урт гиперплазиясе керә. Начар идарә ителгән гипертония һәм бөер чирләре куллануга чагыштырмача каршылык санала. 55 яшьтән өлкәнрәкләргә бөер функциясе резервы кимүе өчен препаратны саклык белән билгеләргә кирәк.
4. Күзәтү АБ идарәсе, һәр 6 атна бавыр һәм бөер функциясен бәяләүдән гыйбарәт. Сүл креатинины башлангыч күрсәткечтән 30 % артуын булдырмаска кирәк.
Такролимус
1. Дәлилләр. Препарат циклоспоринга, аны кичерә алмаганда яки аны кулланганда нәтиҗә булмаганда альтернатива санала.
2. Доза. Максималь дозага 0,1-0,15 мг/кг әкренләп ирешәләр.
3. Каршы йогынтыларга циклоспорин белән дәвалауга караганда ешрак үсеш алучы гипергликемия, нефро- һәм нейротоксинлык керә.
4. Күзәтүгә АБ, кан шикәрен үлчәү һәм башта һәр атна, аннары сирәгрәк бөер функциясен бәяләү керә.
Биологик блокаторлар
Биологик блокаторлар күбесенчә әгъзаларны күчереп утыртканда кулланыла.
Бу препаратларның күзнең ялкынсынулы чирләрен дәвалау өчен таныклыгы юк.
Хәзерге вакытта бу препаратларның офтальмологиядә клиник сынаулары уза.
1. IL-2 рецепторлары антогонисты даклизумаб (зенапакс) кайбер очракларда увеитны дәвалау өчен файдалы була ала.
2. Шеш некрозы факторының альфа бикләүчеләре (TNFa):
а) инфликсимабны (ремикад) башлыча ретиналь васкулит һәм витреит кебек халәтләрдә, мәсәлән, Бехчет чирендә, аеруча гадәти дәвалау нәтиҗә бирмәсә билгелиләр. Терәк дәвалау фазасында инфликсимабны вена эченә инфузия буларак һәр 8 атна билгелиләр;
б) адалимумаб инфликсимаб кебек, ләкин аны тире эченә һәр атна яки һәр 2 атна кулланалар.
NB Бу дару чараларын куллану тәҗрибәсе чикләнгән, иммун системага аларның кичектерелгән йогынтысы өйрәнелмәгән. Әлеге препаратлар туберкулез реактивациясен кузгата һәм демиелинизация чиренә китерә ала торган шикләнүләр бар; өстәвенә алар белән дәвалау бәясе югары.
Поленчино
Поленчино — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Раковник-при-Бирчний Васи
Раковник-при-Бирчний Васи — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
NGC 7484
NGC 7484 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда   тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Конопниця (Велюнский повяты)
Конопниця  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Дүзкөй (Фындыклы)
Дүзкөй (Düzköy) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Ризе иле Фындыклы илчесенә караган бер авыл (köy).
Хроник алгы увеит
Симптомнар
Чир гадәттә сиздермичә үсеш ала һәм өзлегүләр барлыкка килгәч кенә билгеләнә, мәсәлән  катаракта яки тасмасыман кератопатиядән соң.
NB Симптомсыз барыш мөмкинлеген исәпкә алып хроник алгы увеит үсеше куркынычлыгы белән авыруларга даими тикшерү кирәк  (аеручы ЮИА белән авыруларга).
Билгеләре
1.   Тышкы. Тыштан күз ак күренә, ялкынсыну башланса ал була.
2.   Алгы  камерадагы күзәнәкле  җавап чир активлыгына  карап төрле була ала, өстәвенә күзәнәкләр бик күп булса да симптоматика  булмаска мөмкин.
3.   Алгы камера сыекчасы опалесценциясе ялкынсынуның дәвамлы активлыгында күзәнәкле җаваптан  өстен була ала; опалесценция чагылганлыгы чирнең активлык күрсәткече булып  тора (моңарчы булган күзаллауга карамастан).
4.   Мөгезкатлау преципитатлары — эндотелийда эпителиоидлы күзәнәкләр, лимфоцитлар һәм  полиморфлы-төшле лейкоцитлардан торган утырмалар(рәс. 14.7а). Преципитатларның күренеше һәм таралышы билгеле увеит вариантына күрсәтә ала
. •      Гранулематоз увеитта  эре преципитатлар майлы күренә һәм аста күбрәк була. Алар очы өскә юнәлгән өчпочмак (рәс. 14.7б) булып еш тарала, бу авырлык көче йогынтысы һәм алгы  камерада сыекча конвекция холкы белән бәйле.
•      Дәвамлы булган  гранулематоз преципитатлар тутлана ала (рәс. 14.7г).
5. Төсле катлауда төерләр гадәттә гранулематозлы барышта барлыкка килә
Пыжы
Пыжы (Пыжы ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Лёзненский районында урнашкан авыл.
Хроник алгы увеит
Билгеләре
•     Бузак төерләре стромада урнаша (рәс. 14.8б).
Пыжы
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Хроник алгы увеит
Билгеләре
• Аслу төстәге эре төерләр саркоидоз белән бәйле увеитка хас  (рәс. 14.8в).
Барыш һәм фараз
Ялкынсыну 3 айга сузыла, кайвакыт берничә елга кадәр һәм ремиссия чорларыннан соң еш өзлегүләр белән сыйфатлана, шуңа чирнең  табигый барышы ахырга җиткәнен билгеләү мөмкин түгел. Чирнең хроник холкы, соңлаган мөрәҗәгать итү һәм дәвамлы барышы өчен хроник увеитта фараз билгеле  түгел;  өзлегүләр еш үсеш ала, шулардан  глаукома һәм катаракта.
Гандра (Понте-де-Лима)
Гандра  — Португалиянең Виана-ду-Каштелу округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Тапику
Тапику (Tapiku) — Эстониянең Йыгевамаа өязендә урнашкан авыл.
Левиттаун (Пенсильвания)
Левиттаун  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Левиттаун халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Петроков губернасы
Петроков губернасы (Петроковская губерния) — Россия империясенең административ берәмлеге.
Тарих
Петроков губернасы 1867 елда оештырылып, 1917 елда юкка чыгарылган.
Халык
Туган тел буенча, 1897: поляк теле — 72,1%, яһүд теле — 15,2%, алман теле — 10,5%, рус теле — 1,4%.
Дини состав, 1897: католиклар — 72,9%, яһүдиләр — 15,6%, лютераннар — 9,4%, праваслаулар — 1,6%.
Эчке бүленеш
1897 елда Петроков губернасы 8 өязгә бүленгән булган.
Шугар-Сити (Айдахо)
Шугар-Сити  — Америка Кушма Штатларының Айдахо штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Шугар-Сити шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гзовице-Колёния
Гзовице-Колёния — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Туртык
Туртык — Башкортстанның Яңавыл районында урнашкан авыл. 2009 елның 1 июлендә авылда барлыгы 34 хуҗалык, 81 кеше яши, пенсионерлар 24 кеше, эшчеләр-15; яшьрәк гаиләләр-8; укучылар-6; студентлар-3; уку бетергәннәр (дипломлылар)-3; армияга китүче -1; садик яшендә - 3 бала. Магазин, пункт, клуб эшли. 1 июльдән пунктның санитаркасын бетерделәр.
Краснобор
Краснобор (Краснобор, Краснобор) — Чуашстанның Порецкое районында урнашкан торак пункт. Әлегә муниципаль статусы — юкка чыгарылган торак пункт.
Туртык
Тарихи белешмә
Иң беренче Миңлебай белән Габдулла исемле кешеләр килгән (төпләре Кисәккаен якларыннан булырга тиеш). Алар бик бай булганнар. Патша Екатерина II байларны кысрыклый башлаганга, алар качып шушында урнашканнар. Шулай акрынлап, халык күчеп килә башлаган. Күпчелек кешеләр Кисәккаен, Тартар якларыннан килгәннар. Күчеп килгән һар гаилә агачларны кисеп, икешәр катлы өйләр салганнар, мал күп асраганнар, иген чәчкәннәр. Шулай авыл зурая барган: өч оч барлыкка килгән: таубаш, югары оч һәм түбән оч, 250 дән артык хуҗалыкка җиткән. Түбән очта елга буенча беренче булып Сайфаттал исемле кеше урнашкан, шуңа елганы да аның исеме белән Сайфаттал елгасы дип аталганнар (Сайфаттал Ушыя-таудан килгән). Чишмәгә “Таш чишмә” исеме биргәннәр. Ә, авылны каеннардан турыга төшкәнгә Туртык (туры сүзеннән чыккан) дип атаганнар. Байлар бик күп булган. Сайфаттал да бик бай булган, аның үзенең смала заводы булган. Ярлы халык шул байларга хезмәт итеп көн күргән. Бай кешеләрнең 2 катлы амбарлары булган, 25сарык, 3сыер, 3 ат асраганнар, җирләре күп булган. Авыл бик зур булган, авыл уртасында зур базар булган. Тирә-як авыллардан кешеләр килеп, шул базарда сәүдә иткәннәр.
(769) Татьяна
(769) Татьяна  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Туртык
Тарихи белешмә
Пермь ягыннан килгән Мөхәммәд Мөкыйм ишан хәзрәт 1847 елда авылда мәчет төзеткән. Бу мәчетне Чайковски ягыннан атлар белән агач ташып салганнар. Мәчет 2 катлы, манаралы булган. Бу мәчет хәзерге көндә дә исән, аны “Ишан бабай мәчете” дип йөретәләр. Мөхәммәд Мөкыйм ишан хәзрәттә бай булган, 40 булмәсе, 2 катлы өе, маллары күп булган. 1932 елда Мадарисов Рзаитдин исемле укытучы манарасын кистергән. Мөхәммәд Мөкыйм ишан хәзрәтнең зират эчендә дә аерым зираты бар. Ул кирпеч белән әйләндереп алынган, түбәләре матурлап тимер рәшәткәдән, калайдан эшләнгән. Кабер өстендә 4 кырлы язулы таш куелган.
(769) Татьяна
Тарихы
1913 елның 6 октябрендә Неуймин Г. Н. тарафыннан Кырым (Симеиз) обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1913 TA» саналган.
Краснобор
Почта индексы — 429034. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97235875003. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2101400001399.
Евае
Евае — Франциянең Сарта департаментында урнашкан коммуна.
Краснобор
Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2138.
Нортвуд (Төньяк Дакота)
Нортвуд  — Америка Кушма Штатларының Төньяк Дакота штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Нортвуд шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Краснобор
Халык
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: юк.
Гаррай
Гаррай — Испаниянең Сория провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Раковник-при-Шентруперту
Раковник-при-Шентруперту — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кюссе-сюр-Лизон
Кюссе-сюр-Лизон — Франциянең Ду департаментында урнашкан коммуна.
(1127) Мими
(1127) Мими  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1929 елның 13 гыйнварында Сильвен Арен тарафыннан Уккел обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1929 AJ» саналган.
Бонфон
Бонфон (Bonnefond) — Франциянең Коррез департаментына караган коммуна, Миди-Коррезьен кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 45,06 км².
Ляли (авыл)
Ляли (Ляли) — Коми Республикасының Княжпогост районында урнашкан авыл.
Климат
Ляли климаты уртача-континенталь. Кыш озын, салкын, ә җәй кыска, гадәттә җылы, яисә салкынча. Биредә кырау җәен дә күзәтелә. Җәй көне циклоннар активлыгы сүлпәнәя, көзен исә киресенчә, үсә, шуңа күрә дә явым-төшем күләме арта. Көз белән яз салкын.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: комилар (54%), руслар (36%).
Бөтендөнья елмаю көне
Бөтендөнья елмаю көне — рәсми булмаган елмаюларның халыкара бәйрәме. Октябрь аеның беренче җомгасында билгеләнә.
Тапупере
Тапупере (Tapupere) — Эстониянең Рапламаа өязендә урнашкан авыл.
Любча
Любча (Любча ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Навагрудский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Йолгидер (Һарран)
Йолгидер (Yolgider) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Шанлыурфа иле Һарран илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Кече Минина
Кече Минина — Россия территориясеннән ага торган елга. Архангельск өлкәсе, Вологда өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Подломка елгасының сул ярыннан 96 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 13 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Онега елгасы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Онега.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Кнов
Кнов — Россия территориясеннән ага торган елга. Омск өлкәсе, Новосибирск өлкәсе, Төмән өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Туй елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 12 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Иртеш елгасы кушылдыклары бассейны Ишем кушылганчы, елга бассейны — Иртеш.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Пиглиша
Пиглиша — Румыниянең Клуж жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Вест-Юнион (Көньяк Каролина)
Вест-Юнион  — Америка Кушма Штатларының Көньяк Каролина штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Мандит
Мандит — Франциядә урнашкан коммуна, Атлантик Пиренейлар департаментында урнашкан.
Явори-Клепаче
Явори-Клепаче — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Лангон (округ)
Лангон — Франциядәге округ (Arrondissement). Жиронда департаментына карый.
Географиясе
Мәйданы — 2306 км². Округ 13 кантоннан тора, алар үз чиратында 169 коммунага бүленгән.
Конопниця (Поддембицкий повяты)
Конопниця  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Яшел Үзән механика көллияте
Яшел Үзән механика көллияте, «Яшел Үзән механика көллияте» дәүләт автоном һөнәри белем учреждениесе (Зеленодольский механический колледж) — Татарстанның Яшел Үзән шәһәрендә (1928 елдан шәһәр тибындагы бистә, 1932 елдан шәһәр) урнашкан махсус урта белем бирүче уку йорты. 2015 елдан Машина төзелеше юнәлешендәге һөнәри белем бирүнең ресурс үзәге. Гамәлгә куючы — Татарстан мәгариф һәм фән министрлыгы. Директор (1988 елдан) — Виктор Семен улы Муханов, ТР атказанган укытучысы (2002).
Тарих
1939 елда ССРБ сугыш кораллары халык комиссариаты фәрманы белән Яшел Үзән механика техникумы буларак ачылган. Беренче директоры — К.С. Писарева. Беренче уку елында техникумга 160 студент кабул ителгән.
1965 елда техникумга янкормалары булган ике уку бинасы өстәлә (барысы өч була).
Раковци
Раковци — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Яшел Үзән механика көллияте
Тарих
2002 елда Серго исемендәге заводның (хәзерге POZIS/ПОЗИС компаниясе ) матди ярдәме белән яңа уку бинасы төзелә.
2006 елдан федераль, 2012 елдан республика милкендә.
2012 елда көллияткә Яшел Үзән шәһәренең 107нче һөнәри училищесы кушыла. Шәһәрнең урамында көллиятнең тулай торагы бар.
Уку йорты эшләү дәверендә 20 меңнән артык белгеч (механиклар, программалаучылар, автомобильчеләр, икътисадчылар) әзерләгән.
Белгечлекләр
2017-2018 уку елына Яшел Үзән механика көллиятенә ТР мәгариф һәм фән министрлыгы фәрманы буенча 300 студент кабул ителә.
Җәваһирә Сәләхова
Җәваһирә Сәләхова — татар җырчысы, Татарстанның атказанган артисткасы (1957).
Ул Татарстанның Балтач районы Түбән Кенә авылында Сәләх абзый гаиләсендә унынчы, төпчек бала булып дөньяга килә. Арча районының Апаз авылындагы тулы булмаган урта мәктәптә укып, 1939 елда җиде сыйныф белем ала. Уку елларында үзешчән сәнгатьтә актив катнаша, үзенең моңлы җырлары белән авылдашларын сокландыра.
1939 елда Мәскәү музыка училищесына укырга керә.
Бөек Ватан сугышы елларында ул, хезмәттәшләре белән бергәләп, алгы сызыкта сугышучы солдатлар алдында күп мәртәбә чыгышлар ясады, аларга батырлык рухы бирде.
Татар җыр сәнгатен үстерүдәге олы хезмәтләре өчен Җәваһирә Сәлаховага 1956 елда Татарстанның атказанган артисты исеме бирелде.
Җәваһирә Сәләхова — милли җыр сәнгатен үстерүгә зур өлеш керткән, 40 елдан артык халкыбызга хезмәт иткән күренекле җырчы. Аның исеме Г. Сөләйманова, Р. Ваһапов, З. Басыйрова исемнәре белән янәшә язылырлык. Татар эстрадасының чишмә башында Җәваһирә Сәләхова һәм Рәшит Ваһапов тора, дисәк, һич ялгышмабыз. Сәхнәгә иң беренче дуэт белән җырлауны алып менүчеләр дә алар булалар. “Мәрфуга”, “Зөләйха”, “Галиябану” җырлары “Алтын фонд”та алар тавышы белән сакланган.
Җ. Сәләхова гомеренең соңгы елларын Мәскәүдәге кызы гаиләсендә үткәрде.
Гзовице-Фольварк
Гзовице-Фольварк — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Гольмайо
Гольмайо — Испаниянең Сория провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Арткы увеит
Арткы увеит ретинит, хориоидит һәм ретиналь васкулит кебек күз эчендәге ялкынсыну формаларын  берләштерә. Беренчел чыганак челтәркатлау яки хориоидеяда урнаша ала, ләкин ике төзелеш тә еш җәлеп ителә (ретинохориоидит һәм хориоретинит).
Гольмайо
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Арткы увеит
Симптомнар
Беренчел симптоматика ялкынсыну чыганагы урнашуына һәм витреит булуга бәйле. Мәсәлән, периферия ялкынсынуы белән авырулар күбесенчә йөзеп йөрүче томанлануларга  зарлана, ә макуляр өлкә зарарланганда үзәк күрү начарлануга зарлану өстен  була.
Билгеләре
1.   Ретинит фокаль (ялгыз) яки мультифокаль була ала. Актив чыганак тонык челтәркатлауның төгәлсез чикләре һәм аның тирәли шешү белән аксыл өлкә  буларак билгеләнә (рәс. 14.9а). Ялкынсыну беткән саен чыганак чикләре төгәлрәк була башлый.
2.    Хориоидит фокаль, мультифокаль яки географик була ала. Бергә булган челтәркатлау җәлеп ителүе булмаганда ул витреитка китермәскә мөмкин. Актив хориоидит хориоидеяның түгәрәк саргылт төер кебек билгеләнә (рәс. 14.9б).
3.    Васкулит беренчел яки ретинит чыганагы янында барлыкка килеп  икенчел була ала. Артерияләр (периартериит) һәм шулай ук веналар (перифлебит) зарарлана ала, әмма соңгы вариант ешрак очрый. Актив васкулит тамырлар тирәли саргылт яки соргылт-ак чыганаклы муфталар барлыкка килү белән сыйфатлана  (рәс. 14.9в). Ремиссия стадиясендә периваскуляр җөйләнүне күзәтеп була, аны актив васкулиттан аерырга кирәк. (рәс. 14.9г).
Вя Дон Сетимио Валорани (Асколи Пичено)
Вя Дон Сетимио Валорани — Италиянең Марке төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Вя Дон Сетимио Валорани Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Поликси
Поликси — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Тапурла
Тапурла (Tapurla) — Эстониянең Харьюмаа өязендә урнашкан авыл.
Пыршчына
Пыршчына (Пыршчына ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Глыбоцкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
NGC 7485
NGC 7485 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда   тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Чангакүл
Чангакүл — Башкортстанның Яңавыл районында урнашкан авыл.
(1989) Татры
(1989) Татры  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1955 елның 20 мартында A. Paroubek тарафыннан Скалнате Плесо обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1955 FG» саналган.
Ганфей
Ганфей — Португалиянең Виана-ду-Каштелу округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Норт-Ривер (Төньяк Дакота)
Норт-Ривер  — Америка Кушма Штатларының Төньяк Дакота штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Норт-Ривер шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Любянцы
Любянцы (Любянцы ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Воранавский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
ZNF77
ZNF77 —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
Юкон (Айдахо)
Юкон  — Америка Кушма Штатларының Айдахо штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Юкон шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кюссе-сюр-л'Оньон
Кюссе-сюр-л'Оньон — Франциянең Ду департаментында урнашкан коммуна.
Екоммуа
Екоммуа — Франциянең Сарта департаментында урнашкан коммуна.
Лейк-Артур-Естейтс (Пенсильвания)
Лейк-Артур-Естейтс  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Ракулик
Ракулик — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Лейк-Артур-Естейтс (Пенсильвания)
Географиясе
Лейк-Артур-Естейтс халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Яворувка (Подлясье воеводалыгы)
Яворувка  — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Ракулик
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Конопниця (Равский повяты)
Конопниця  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Гзово
Гзово — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Конопниця (Равский повяты)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Гзово
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Меритен
Меритен — Франциядә урнашкан коммуна, Атлантик Пиренейлар департаментында урнашкан.
Пьер Корнель
Руанда яшәүче чинауник улы. Үзе адвокат буларак эшләгән. Прокурор урынын алган булган, ләкин карьера белән кызыксынмаган.
Пикетуриле
Пикетуриле — Румыниянең Долж жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Полхово (Диңгез буе воеводалыгы)
Полхово  — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Леспар-Медок (округ)
Географиясе
Мәйданы — 1318 км². Округ 4 кантоннан тора, алар үз чиратында 32 коммунага бүленгән.
Зөя (Яшел Үзән районы)
Зөя — Татарстан Республикасының Яшел Үзән районындагы торак пункт. Элеккеге Зөя өязе үзәге. Әлегә муниципаль статусы — авыл (федераль классификатор буенча).
Почта индексы — 422500.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.3 °C.
Тарих
1920—1927 елларда — ТАССРның Зөя кантоны, ә 1927—1931 елларда — Зөя районы үзәге.