cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Нәүфәл Ризванов
Нәүфәл Гаяз улы Ризванов (1930 елның 15 гыйнвары, Казан, Татарстан АССР, ССРБ — 2012 елның 9 апреле) — совет һәм Россия астрономы.
Тормыш юлы
Нәүфәл Ризванов 1930 елның 15 гыйнварында Казан шәһәрендә хезмәткәрләр гаиләсендә туа. 1937 елда аның әти-әнисе репрессияләнә. Башлангыч мәктәпне Кострома шәһәренең балалар йортында тәмамлый, анда Казаннан Василий Аксёнов белән бер төркемдә җибәрелә. Урта мәктәпне Свердловск шәһәрендә тәмамлый. 1954 елда В. И. Ленин исемендәге Казан дәүләт университетын тәмамлый. 1955—1958 елларда Казакъстан ССР ФА Астрофизика институтының Кояш физикасы бүлегенең кече фәнни хезмәткәре.
1958 елдан 2012 елга кадәр В. П. Энгельгардт исемендәге Астрономия обсерваториясендә эшли. 1971 елдан — өлкән фәнни хезмәткәр. 1974 елдан башлап ай-планета лабораториясе мөдире, аннан соң фотографик астрометрия бүлеге мөдире. Бер үк вакытта АОЭ фәнни эш буенча директор урынбасары (1983—1992), директор вазыйфаларын башкаручы (1990—1991). 1987 елдан — физика-математика фәннәре докторы, «Астрометрия һәм күк механикасы» белгечлеге буенча профессор (2001).
Биектау «Нахичеванская» (1960) һәм «Зеленчукская» (1971) күзәтү станцияләре төзелешен оештыручы һәм инициаторы. ССРБда беренче тапкыр С.С. Тохтасьев белән бергә 1961 елда икенче һәм өченче контактлар янында тулы кояш тотылуы спектрокинематографлаштыруын уңышлы башкара. 1981 елда Ф. А. Гәрәев, М. И. Кибардина һәм З. К. Тутушкина белән бергә кояш тотылуы вакытында кояш таҗы сурәтләрен ала.
Халыкара Астрономия берлеге әгъзасы (1981), Аурупа (1990) һәм Россия Астрономия җәмгыятьләре (1991), Россия Фәннәр академиясенең Астрономия буенча фәнни советы һәм 9 нчы номерлы «Астрометрия, күк механикасы һәм гамәли астрономия» секциясе бюросы әгъзасы (1999). Аның җитәкчелегендә биш кандидатлык һәм бер докторлык диссертациясе якланган.
Казан университетының атказанган фәнни хезмәткәре (2010).
Нәүфәл Ризванов 2012 елның 9 апрелендә вафат була, АОЭ мемориаль зиратында җирләнгән.
Төп хезмәтләр
136 фәнни мәкалә һәм өч монография авторы.
Каһраман (Һендек)
Каһраман (Kahraman) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Сакарья иле Һендек илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Вильярта-де-лос-Монтес
Вильярта-де-лос-Монтес — Испаниянең Бадахос провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Азәрбайҗан татарлары
Азәрбайҗан татарлары — Азәрбайҗан Республикасы территориясендә яшәүче милли азчылыкларның берсе. 2009 елгы халык санын алу мәгълүматлары буенча, илдә 25 882 татар яшәгән, бу халыкның гомуми саныннан якынча 0,29% тәшкил иткән.
Вильярта-де-лос-Монтес
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Азәрбайҗан татарлары
Җәмәгать
Шәһәрләрдә татарлар хәзерге Азәрбайҗанда яшәүче башка халыклар кебек үк яшәү рәвешен алып бара. Әмма авыл җирендә Азәрбайҗан татарлары үзләренең борынгы гореф-гадәтләрен саклыйлар. Шул ук вакытта 2020 елга илдә бер генә татар җирлеге дә калмаган. Нигездә Азәрбайҗан татарлары зур шәһәрләрдә яши, шул ук вакытта күпчелек өлеше (97 %) дәүләт башкаласы Бакуда яши, шул рәвешле шәһәрнең этник төркеме саны буенча өченче булып тора. Шул ук вакытта Баку татарларының күбесе шәһәрдә күп буыннар дәвамында яши (үз чиратында, бу төп татарларның күбесе Пенза, Самар, Төмән, Сембер җирләреннән күчеп килүчеләрнең нәсел-нәсәбе булып тора, ә Татарстаннан чыккан кешеләр саны чагыштырмача зур түгел ). Азәрбайҗанның күпчелек татар халкы татар телен дә, азәрбайҗан телен дә белә. Азәрбайҗанда яши торган татарларның төп дине — хәнәфи мәзһәбе исламы, татар халкының нибары 1,5 % ы гына христианлык тота. Татарлар, кайбер искәрмәләрдән тыш, Азәрбайҗанда яшәүче башка милләтләрнең дә бәйрәмнәрен һәм истәлекле көннәрен билгеләп үтәләр. Алар Нәүрүз, Яңа ел һәм Корбан бәйрәмен, шулай ук аларның үз милли бәйрәме-Сабантуйны бәйрәм итәләр.
Азәрбайҗан татарларының күренекле вәкилләре булып торалар:
РТС (Беларусия)
РТС (РТС ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Талачинский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Правенцице
Правенцице — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Сернаше-ду-Бонжардин
Сернаше-ду-Бонжардин — Португалиянең Каштелу-Бранку округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Закорки 1
Закорки 1 (Закоркі 1 ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Кличавский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Гизалерио (Бергамо)
Гизалерио — Италиянең Ломбардия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Гизалерио Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
(11411) 1999 HK1
(11411) 1999 HK1 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Игнацув (гмина Блендув)
Игнацув  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
(11411) 1999 HK1
Тарихы
1999 елның 16 апрелендә LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1999 HK1» саналган.
Игнацув (гмина Блендув)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Токвиль-ан-Ко
Токвиль-ан-Ко — Франциянең Сен-Маритим департаментында урнашкан коммуна.
Долхешть (коммуна, Сучава)
Долхешть — Румыниянең Сучава жудецында урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Ле-Кью
Ле-Кью (Le Quiou) — Франциянең Кот-д’Армор департаментына караган коммуна, Ланвалле кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 5,06 км².
Яңа Җир (муниципаль берәмлек)
«Яңа Җир» муниципаль берәмлеге (Муниципальное образование «Новая Земля») — Россия Федерациясенең Архангельск өлкәсе составындагы муниципаль берәмлек. Шәһәр округы хокукларын йөртә.
Административ үзәк — Белушья Губа шәһәр тибындагы бистәсе.
География
Яңа Җир архипелагы территориясендә урнашкан.
Тарих
Муниципаль реформасы барышында (2004 ел) Яңа Җир муниципаль район, ә 2006 елда — шәһәр округы статусын алган.
Халык
2010 халык санын алу буенча биредә 2 429 кеше яши, шул исәптә 2120 рус (89,8%), 118 украин (5,0%), 42 белорус (1,8%), 27 татар (1,1%) яши.
Ле-Тиель-Отон
Ле-Тиель-Отон — Франциянең Эр департаментында урнашкан коммуна.
Брезини
Брезини — Словакиянең  округында урнашкан авыл.
Тарихы
Авыл елда нигезләнгән.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Коморув (Карпатасты воеводалыгы)
Коморув — Польшаның Карпатасты воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(10417) 1998 WA23
(10417) 1998 WA23 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1998 елның 18 ноябрендә LINEAR тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1998 WA23» саналган.
Ломбардия
Ломбардия (Lombardia, Lumbardía) — Италия төбәкләренең берсе.
(11412) 1999 JE19
(11412) 1999 JE19 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Ломбардия
Тарих
1948 елда барлыкка килгән.
(11412) 1999 JE19
Тарихы
1999 елның 10 маенда LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1999 JE19» саналган.
Ломбардия
Административ бүленеш
11 провинция һәм 1 метрополия шәһәре (2019).
Пушкаши (Прахова)
Пушкаши — Румыниянең Прахова жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Азан (Свердловск өлкәсе)
Азанка (Азанка) — Свердловск өлкәсенең Тәүде шәһәр округы составына керүче авыл.
Лихтенау (Баден)
Лихтенау (Lichtenau) — Алманиянең Баден-Вюртемберг җирендә урнашкан коммуна.
Азан (Свердловск өлкәсе)
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Лихтенау (Баден)
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Altın Urda
right|300px|thumb|Altın Urda, 1389. 300px|мини|уңда|Altın Urda çäçäk atu däwerendä, 14 ğasır Altın Urda ul Batu xan isemle Çınğız xan onığı barlıqqa kitergän böyek däwlät iseme.
Азан (Свердловск өлкәсе)
Халык
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (93%), татарлар (3%).
Altın Urda
Altın Urda iseme soňraq quşılğan. Urda tatar süzennän Urta kilep çıqqan.
Üzbäk xan xakimlegendä Altın Urda İslam dinen räsmi räweştä qabul itä.
Мичи (Теннесси)
Мичи  — Америка Кушма Штатларының Теннесси штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Altın Urda
Altın Urda qüät çorında Cänibäk xan xalimlegendä il iň zur territoriäsenä ireşä: Seber, İdel buyı, Üzäk Awrupa (Rus, Pülşä), Qırım, Qawqaz, Üzäk Aziä Xörezmgä qädär.
Мичи (Теннесси)
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Altın Urda
1440 yılda Altın Urda qabat eçke suğışlarğa bata wä tulısınça biş ayırım xanlıqqa bülenep tarala: Qazan Xanlığı, Seber xanlığı, Ästerxan xanlığı, Qırım Xanlığı, Olı Urda, Nuğay Urdası.
Мичи (Теннесси)
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Вильяфранка-де-лос-Баррос
Вильяфранка-де-лос-Баррос — Испаниянең Бадахос провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Lamantin
250px|right|thumb|Lamantin üze bozawı belän. Lamantinnar (Trichechidae isemle ğäilälek, Trichechus isemle törkeme) zur su imezüçese, qayçaqta diñgez síırı atala. Trichechidae Dugongidae'dän baş söyäge häm qoyrığı küreneşe buyınça ayırıla. Lamantinnıñ qoyrığı işkäk küreneşle, Dugong'nıñ qoyrığı çäneçkä küreneşle ide. Lamantin – üsemlek aşawçı xaywan, üze waqıtınıñ küpçelegen saylıqta kötüdä yörep ütkärä.
Вильяфранка-де-лос-Баррос
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Lamantin
Lamantin Tönyaq, Üzäk häm Könyaq Amerikanıñ, Karib diñgezeneñ say, sazlı yarlarında yäşi.
Lamantinnıñ ber töre (Trichechus senegalensis) Afrikanıñ Könbatışında, T. inunguis isemle tör Könyaq Amerikanıñ Könçığışında, öçençese (T. manatus) Karib diñgezendä West İndia utırawlarında kön kürä. Florida Lamantinı ayırım tör bulıp uylanıla, ITIS buyınça ul T. manatusnıñ törçelege ide. Lamantinnıñ ozınlığı 4.5 meter häm zurraq ide, lamantin tozlı häm tozsız suda yäşi ala. Lamantin awlaw may häm it öçen oyıştırıldılar, ämmä xäzer räsmiçä lamantin awlap yaramí.
thumb|left|200px|Lamantin West India lamantinı siräk oçrí torğan tör bula. Lamantinnıñ tabiğí doşmannar bulmağaç, keşeneñ ekspansise sazlı diñgez yarlarda anıñ tabiğí yäşäw tirälegen yuq itte. Bik küp lamantinnar köymä motorları belän yaralanğan bulalar. Aşap, balıq totu qoralların (qarmaqlar, batırğıçlarnı) yış yotalar. Bu äyberlär alarğa zían kitermi, qarmaq cebelärdän tış. Bu äyber aş qaynatu organnarğa yulnı yaba, şunnan xaywan ozaq ülä.
Lamantinnar sunı cılıtuçı elektrostansílar yänäşäsendä cíılırğa yaratalar. Alar bu tabiğí bulmağan cılılıqqa ışanalar häm sunıñ daimi temperatur buluı säbäple migrasí itmilär. Elektrostanşílar betkändä, U.S. Fish and Wildlife Service däwlät tabiğät saqlaw xezmäte lamantinnarğa öçen sunı cılıtu ısulı ezli.
Прага (Поддембицкий повяты)
Прага  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Сертан (район)
Сертан  — Португалиянең Каштелу-Бранку округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Самнер (Айова)
Самнер  — Америка Кушма Штатларының Айова штатында урнашкан шәһәр.
Сертан (район)
Географиясе
Мәйданы —.
Самнер (Айова)
Тарихы
Самнер шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ланье (округ, Джорджия)
Ланье — Америка Кушма Штатларының Джорджия штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Lakeland шәһәре.
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1920 елда оештырыла.
Территориясе
Округ мәйданы 484 км² тәшкил итә.
Фаворки
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Закорки 2
Закорки 2 (Закоркі 2 ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Кличавский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Миляновска-Вулька
Миляновска-Вулька — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Херсон
Херсон (Херсон, Херсон) — Украинаның көньяк өлешендә урнашкан шәһәр, Херсон өлкәсенең административ үзәге. 2022 елның февраль ахырыннан МХО нәтиҗәсендә Россия контроле астында. 2022 ел сентябрендә үткәрелгән референдум нигезендә РФ эченә керә, ләкин шуны күпчелек дөнья илләре танымый.
Халык саны — 328 360 кеше (2001).
Эчке бүленеш
Шәһәр 3 районга бүленә:
Язэли (Мазгирт)
Язэли (Yazeli) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Тунҗэли иле Мазгирт илчесенә караган бер авыл (köy).
GSC3292-2055
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Пражки
Пражки — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Игнацув (гмина Казанув)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Конечкова
Конечкова — Польшаның Карпатасты воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Быхов
Быхов (Быхаў, Быхов, Bychów) — Беларусның Могилёв өлкәсендә урнашкан шәһәр.
Халык саны — 16934 кеше (2015).
Сәгать поясы
Халыкара стандарт буенча Быхов Көнчыгыш Европа вакыты (Eastern Eurupean Time, EET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +2:00 гә тигез.
Ле-Татр
Ле-Татр — Франциянең Шаранта департаментында урнашкан коммуна.
Быхов
Тарих
1370 елда нигезләнгән.
Халык
<div style=*font-size:88%*>
Лацио
Административ үзәге — шәһәре.
Тарих
1970 елда барлыкка килгән.
Административ бүленеш
4 провинция һәм 1 метрополия шәһәре (2019).
Яны-Порсун-Я
Яны-Порсун-Я — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Ятри-Я елгасының уң ярыннан 77 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 24 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Төньяк Сосьва. Кече елга бассейны — Төньяк Сосьва, елга бассейны — Об, Төньяк  Сосьва елгасы кушылган урыннан түбәнрәк.
(11413) Catanach
(11413) Catanach — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Яны-Порсун-Я
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
(11413) Catanach
Тарихы
1999 елның 10 маенда LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1999 JG21» саналган.
Токвиль-ле-Мюр
Токвиль-ле-Мюр — Франциянең Сен-Маритим департаментында урнашкан коммуна.
Лихтенштайн (Вюртемберг)
Лихтенштайн (Lichtenstein) — Алманиянең Баден-Вюртемберг җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Каһраман (Һалылые)
Каһраман (Kahraman) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Шанлыурфа иле Һалылые илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Түбән Арбаш
Түбән Арбаш — Татарстан Республикасының Кукмара районындагы авыл.
Долхешть (коммуна, Ясси)
Долхешть — Румыниянең Ясси жудецында урнашкан коммуна.
Түбән Арбаш
Почта индексы — 422134.
Долхешть (коммуна, Ясси)
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Ле-Тий
Ле-Тий — Франциянең Эр департаментында урнашкан коммуна.
Түбән Арбаш
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.6 °C.
(10418) 1998 WZ23
(10418) 1998 WZ23 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1998 елның 25 ноябрендә LINEAR тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1998 WZ23» саналган.
Лоренс (округ, Джорджия)
Лоренс — Америка Кушма Штатларының Джорджия штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Даблин шәһәре.
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1807 елда оештырыла.
(11414) Allanchu
Тарихы
1999 елның 10 маенда LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1999 JU26» саналган.
Назарово (Красноярск крае)
Назарово (Назарово) — Россия Федерациясенең Красноярск краенда урнашкан шәһәр.
Мини
Мини — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Назарово (Красноярск крае)
Халык саны — кеше.
Мини
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Назарово (Красноярск крае)
Тарих
Шәһәр тибындагы бистә статусын 1946 елдан, шәһәр статусын 1961 елдан башлап йөртә.
Халык
Милләтләр (2010): урыслар (94,6%), татарлар (1,9%).
Гизиоло (Мантова)
Гизиоло — Италиянең Ломбардия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Гизиоло Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Конколювка
Конколювка — Польшаның Карпатасты воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Закрупец
Закрупец (Закрупец ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Славгарадский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Игнацув (гмина Пшиленк)
Игнацув  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Брезничка (Полтар)
Брезничка  — Словакиянең  округында урнашкан авыл.
Ерак Көнчыгыш федераль округы
Ерак Көнчыгыш федераль округы (Дальневосточный федеральный округ) — Россиянең Азия өлешендә урнашкан административ-территориаль берәмлеге. РФ президентының 2000 елның 13 май карары нигезендә корыла.
Брезничка (Полтар)
Тарихы
Авыл елда нигезләнгән.
Ерак Көнчыгыш федераль округы
Үзәге — Хабарау шәһәре.
Брезничка (Полтар)
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ерак Көнчыгыш федераль округы
Округның мәйданы бөтен Россия мәйданының 40%ын алып тора (иң зур федераль округ).
Брезничка (Полтар)
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Силвареш (Фундан)
Силвареш  — Португалиянең Каштелу-Бранку округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Вильяфранко-дель-Гвадиана
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Санборн (Айова)
Тарихы
Санборн шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Фаворы
Фаворы (Фаворы ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Паставский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Пражмув (Лодзь воеводалыгы)
Пражмув  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Месна
Месна — Россия территориясеннән ага торган елга. Ненец АО, Архангельск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Ак диңгез урнашкан. Елга озынлыгы 149 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Ак диңгез елгалары бассейны Воронов борынынан Канин борынына чаклы (Мезень елгасын кертмичә). Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Мезень.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Пушкашу
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Яны-Тангыр-Я
Яны-Тангыр-Я — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Огур-Я елгасының сул ярыннан 19 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 16 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Төньяк Сосьва. Кече елга бассейны — Төньяк Сосьва, елга бассейны — Об, Төньяк  Сосьва елгасы кушылган урыннан түбәнрәк.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Винница
Винница яки (Вінниця, Винница) — Украина шәһәре, Винница өлкәсенең административ үзәге.
География
Шәһәр Көньяк Буг елгасы өстендә, Киевтан 258 километр (автоюл буенча) көнбатыштарак урнашкан.
Эчке бүленеш
1972—2012 елларда шәһәр 3 районга бүленгән:
Монтерей (Теннесси)
Монтерей  — Америка Кушма Штатларының Теннесси штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Закупленне
Закупленне (Закупленне ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Кличавский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Игнацув (гмина Ясенець)
Игнацув  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Миностовице
Миностовице — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Поминов
Поминов — фамилия.
GSC3295-1289
GSC3295-1289 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Конске (село)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Домашня (коммуна)
Домашня — Румыниянең Караш-Северин жудецында урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Әзи (Свердловск өлкәсе)
Әзи (Азева) — Свердловск өлкәсенең Ирбит шәһәр округы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
Андрей Поминов
Андрей Поминов, Андрей Иван улы Поминов (Андрей Иванович Поминов, 1958 елның 2 марты, СССР, РСФСР, Татарстан АССР, Казан) — Татарстан мәгариф министрының беренче урынбасары (2014 елдан). Физика-математика фәннәре кандидаты (1989).
Тәрҗемәи хәле
1958 елның 2 мартында Казанда туган. Әтисе Иван Сергей улы Поминов (1920—1999), КДУ профессоры, Taᴛaрстаʜның атказанган фән эшлеклесе. А. И. Поминов В. И. Ульянов-Ленин исемендәге Казан дәүләт университетының (2009 елдан федераль университет)  физика факуᴫьтетын «радиофизика һәм электроника» белгечлеге буенча тәмамлаган (1980).
Хезмәт юлын үзе укыган университетта башлый: 1980-1992 елларда инженер, өлкән инженер, КДУның радиоспектроскопия һәм квант электроникасы кафедрасында кече фәнни хезмәткәр, фәнни хезмәткәр була. 1989 елда каты җисемнәр физикасы өлкәсендә кандидатлык диссертациясе яклый. 30 дан артык фәнни хезмәте бар. Кафедрада эшләвен дәвам итеп, Казанның Идел буе районы 83нче мәктәбе (соңрак физика-математика лицее ) директоpы була. 2001 елның октәбреннән 2007 елның ноябренә кадәр КДУ каршындагы Н. И. Лобачевскᴎй исемендәге лицейны (33нче лицей ) җитәкли.
2002 елдан дәүләт һәм муниципаль идарә органнарында эшли. 2002—2007 елларда Казанның Вахитов районы мәгариф бүлеге башлыгы.
2007 елдан Татарстан мәгариф һәм фән министрлыгында: 2007—2014 елларда министр урынбасары, 2014 елның августыннан министрның беренче урынбасары.
Татарстан мәгариф һәм фән министрының беренче урынбасары буларак, махсус урта белем бирүче уку йортларының үсеше, шулай ук World Skills эшче һөнәрләрен популярлаштыру халыкара хәрәкәте ярышларына Татарстан җыелма әзерләү мәсьәләләренең дә куратоpы булып тора.
(10419) 1998 XB4
(10419) 1998 XB4 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1998 елның 11 декабрендә Т. Кобаяси тарафыннан Оидзуми обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1998 XB4» саналган.
Токвиль-сюр-Е
Токвиль-сюр-Е — Франциянең Сен-Маритим департаментында урнашкан коммуна.
Лихтенвальд
Лихтенвальд (Lichtenwald) — Алманиянең Баден-Вюртемберг җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гизионе (Мантова)
Гизионе — Италиянең Ломбардия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Гизионе Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.
Язконагы (Генч)
Язконагы (Yazkonağı) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Бингөл иле Генч илчесенә караган бер авыл (köy).
Сандивилл (Айова)
Сандивилл  — Америка Кушма Штатларының Айова штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Сандивилл шәһәре  елда нигезләнгән.
Ле-Тийе-ан-Вексен
Ле-Тийе-ан-Вексен — Франциянең Эр департаментында урнашкан коммуна.
Ли (округ, Джорджия)
Ли — Америка Кушма Штатларының Джорджия штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Лисберг шәһәре.
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1826 елда оештырыла.
Территориясе
Округ мәйданы 922 км² тәшкил итә.
Хмельницкий
Хмельницкий (Хмельницький, Хмельницкий) — Украинаның көнбатыша өлешендә урнашкан шәһәр, Хмельницкий өлкәсенең административ үзәге.
Халык саны — 253 994 кеше (2001).
Миклашкина Виска
Миклашкина Виска — Россия территориясеннән ага торган елга. Ненец АО, Архангельск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Несь елгасының уң ярыннан 71 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 11 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Ак диңгез елгалары бассейны Воронов борынынан Канин борынына чаклы (Мезень елгасын кертмичә). Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Мезень.
Закуцки Дварок
Закуцки Дварок (Закуцкі Дварок ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Кличавский районында урнашкан авыл.
Миклашкина Виска
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Закуцки Дварок
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Гарбаюэла
Гарбаюэла — Испаниянең Бадахос провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Каһраман (Чине)
Каһраман (Kahraman) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Айдын иле Чине илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Прандотув
Прандотув — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(11416) 1999 JK96
(11416) 1999 JK96 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Собрал (Олейруш)
Собрал  — Португалиянең Каштелу-Бранку округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Фалевичы (Паставский районы)
Фалевичы (Фалевічы ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Паставский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Ле-Вьё-Бур
Ле-Вьё-Бур (Le Vieux-Bourg) — Франциянең Кот-д’Армор департаментына караган коммуна, Плело кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 25,13 км².
Игнацув (Минский повяты)
Игнацув  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Пратковице
Пратковице — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Коньчице (Карпатасты воеводалыгы)
Коньчице — Польшаның Карпатасты воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Гомель
Гомель (Һомел, Гомель, Гомель, Homel) — Беларусның Гомель өлкәсендә урнашкан шәһәр.
Халык саны — 516976 кеше (2015).
Түбән Казаклар
Почта индексы — 422127.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.6 °C.
Гомель
Тарих
1142 елда нигезләнгән.
Халык
<div style=*font-size:88%*>
Татарстан Республикасының Архив эше буенча дәүләт комитеты
Татарстан Республикасының Архив эше буенча дәүләт комитеты — Татарстан Республикасы хөкүмәте составындагы мөстәкыйль структур бүлекчә, башкарма хакимият органы, дәүләт комитеты. Архивлар белән идарә итү, архив фонды документларын туплау, саклау, исәпкә алу һәм алардан файдалану өлкәсендә җаваплы дәүләт оешмасы. ТР Президенты Указы белән (УП-491 31.05.2016) ТР МК каршындагы Баш архив идарәсе Татарстан Республикасының Архив эше буенча дәүләт комитеты итеп үзгәртелә. 1996 елның 13 июнендә кабул ителгән «Татарстан Республикасының Архив фонды һәм архивлар турында» кануны нигезендә эшчәнлек алып бара.
Тарих
Татарстан территориясендә беренче архивлар Казан губернасы идарә органнары һәм дәүләт оешмалары белән бер үк вакытта барлыкка килә. XVIII гасыр ахыры — XX гасыр башында зур архивлар Казан губернаторы канцеляриясендә, губерна идарәсендә, жандарм идарәсендә, казна палатасында, җыенында, Казан шәһәр думасында, Татар ратушасында, Казан дини консисториясендә, Казан император университетында, руханилар академиясендә, Татар укытучылар мәктәбендә, Казан ветеринария институтында булдырылган. Тарихи чыганаклар шәхси кулларда, монастырь архивларында, Казан университеты һәм Казан руханилар академиясе китапханәләренең кулъязма бүлекләрендә сакланган.
Октябрь инкыйлабы
Октябрь инкыйлабыннан соң РСФСР 1918 елның 1 июнендә «РСФСРда архив эшенең реорганизациясе һәм үзәкләштерүе турында» декрет кабул итә. Казан губернасы оешмаларының әһәмиятле архивларын Төньяк-Көнчыгыш археология һәм этнография институты саклап кала. Әлеге фондлар Казан губерна архив фондының нигезен тәшкил итә. 1918 елның 24 октябрендә Казанның эшче, керәстиян һәм кызыл гаскәри депутатлар шурасы әлеге институтка архивларны җыю һәм саклау хокукы таныклыгы бирә. 1918 елның 15 ноябрендә РСФСР халык мәгарифе халык комиссариаты каршындагы Архив эше буенча баш идарә институтның статусын раслый. 1918 елның 1 июнендә Казан губернасында РСФСР Архив эше баш идарәсенең вәкаләтле вәкиле вазифасы кертелә (1919 елның 6 февраленнән — КДУ профессоры И. А. Стратонов). Вәкил каршында архивларны саклау буенча комиссия һәм вәкилгә буйсынучы Казан губерна архив фонды оеша.
ТАССР
ТАССР оешкач, 1920 елның ахырында Казан губерна архивы фондының исеме ТАССР Үзәк архивы итеп үзгәртелә. Май аенда ТАССРның бөтен архив эше ТАССР үзәк архив идарәсенә берләшә. 1921 елның башында ТАССР үзәк архив идарәсенә Октябрь инкыйлабы һәм РКП (б) тарихларын өйрәнүче комиссиянең республика бюросы да кушыла. 1922 елның май аеннан ТАССР үзәк архив идарәсе ТАССР буйсынуында. 1923 елдан ТАССР кантоннарында вазифасы һәм кантон архивлары булдырыла. Беренче архивлар Буа, Алабуга, Спас кантоннарында барлыкка килә. 1925 елда ТАССРның 12 кантонында да архивлар булдырыла. 1927 елда ТАССР районнарга бүленгәч, Лаеш һәм Зөя районнарында беренче район архивлары оеша. 1933 елда 44 районда архив (6 районда гына архивариус) була. 1936 елда 60 районның 40 ында, 1940 елда 63 ендә архив булдырыла. 1929 елда үзәк архив идарәсе каршында милли бүлек булдырыла. ТАССР үзәк архивына (1928 елда сәяси секция нигезендә оештырылган) архив, архив-белешмә китапханәсе һәм басма бүлек керә. 1929 елның маенда Октябрь инкыйлабы һәм РКП (б) тарихлары буенча комиссия (1939 елда комиссия бетерелә) каршында фирка архивы оештырыла. 1935 елдан Тарих архивы һәм Октябрь инкыйлабы архивы мөстәкыйль архив булып торалар. ТАССР Үзәк архив идарәсендә барлык архивлар белән идарә итү бүлеге булдырыла.
1939 елда архивлар ТАССР, фирка архивы ВКП(б) Татарстан өлкә комитеты карамагына күчә. 1941 елда Тарихи архив һәм Октябрь инкыйлабы архивы нигезендә ТАССР Үзәк дәүләт архивы оеша. 1942 елда ТАССР ЭЭХК архив бүлеге дәүләт архивлары бүлеге итеп үзгәртелә (1946 елдан — ТАССР архив бүлеге). 1953 елда фирка архивы КПССның Татарстан ӨК каршындагы Фирка тарихы институтына, 1960 елда янәдән КПССның Татарстан ӨК карамагына күчә. 1962 елның 22 гыйнварында ТАССР архив бүлеге нигезендә ТАССР министрлар шурасы каршындагы Архив бүлеге булдырыла.
Яңа тарих
РФ Президентының 1991 елның 24 августында «ССРБ Дәүләт куркынычсызлыгы комитетының архивлары турында» һәм 1991 елның 6 ноябрендә «КПССның һәм РСФСР Коммунистлар партиясенең эшчәнлеге турында» Указлары чыга. 1991 елның 10 ноябрендә Татарстан ССР министрлар кабинеты каршындагы Архив идарәсендә КПСС рескомы фирка архивы нигезендә Татарстанның Иң яңа тарих документларын саклау һәм өйрәнү үзәге оеша. 1992 елда аңа ТР архивыннан фильтрацион-тикшерү һәм архив-тикшерү эшләре күчерелә.
1993 елның 28 июненнән ТР шәһәр һәм район архивлары шәһәр һәм район администрацияләренең архив бүлекләре итеп үзгәртелә. 1993 елның сентябрендә Казанда, Алабугада һәм Чистайда ведомствоара эш-хезмәт документлары архивлары оеша. 1994 елның 26 декабрендә ТР Эш-хезмәт документларын саклау үзәге ачыла (1999 елның 30 мартыннан Эш-хезмәт документлары дәүләт архивы). Аңа үзгәртелгән яки бетерелгән министрлык, дәүләт комитеты, ведомство, предприятие, оешма, күмәк хуҗалык, совхоз, шәхси оешма һ. б. ларның эш-хезмәт документларын кабул итү, саклау һәм файдалану бурычы йөкләнә. 1996 елның 7 мартында Архив идарәсенең исеме каршындагы Баш архив идарәсе итеп, ТР Үзәк дәүләт архивы ТР Милли архивы итеп, ТР Иң яңа тарих документларын саклау һәм өйрәнү үзәге ТР тарихи-сәяси документлар үзәк дәүләт архивы итеп, Әлмәт филиалы ТР нефть һәм газ сәнәгате тарихы документлары үзәге итеп үзгәртелә (1999 елның августында бетерелә).
1996 елның 13 июнендә «Татарстан Республикасының Архив фонды һәм архивлар турында» канун кабул ителә. Әлеге канун — архивлар белән идарә итү, архив фонды документларын туплау, саклау, исәпкә алу һәм алардан файдалану өлкәсендә төп хокукый документ. 1999 елның 31 декабрендә ТР Аудиовизуаль документлар үзәк дәүләт архивы оеша. 2000 елда Татарстанның архивлар челтәренә ТР милли архивы, ТР тарихи-сәяси документлар үзәк дәүләт архивы, ТР эш-хезмәт документлары дәүләт архивы, ТР аудиовизуаль документлар үзәк дәүләт архивы, шәһәр һәм районнардагы 44 архив бүлеге, Казан, Чистай, Алабуга эш-хезмәт документлары ведомствоара архивлары, «Архивист» дәүләт предприятиесе керә.
2004 елның апрелендә «Гасырлар авазы – Эхо веков» журналы редакциясенә каршындагы Баш архив идарәсенең мөстәкыйль бүлекчәсе статусы бирелә.
2006 елның 1 гыйнварында муниципаль районнар һәм шәһәр округларының (Казан шәһәрендә дә) башкарма комитетларында архив бүлекләре оештырыла. 2007 елның гыйнварында ТР МК каршындагы Баш архив идарәсе карамагына ТР Китап палатасы тапшырыла (март аеннан — ТР дәүләт матбугат архивы). 2007 елда Яр Чаллыда эш-хезмәт муниципаль архивы оеша. ТР Президенты Указы белән (УП-491 31.05.2016) ТР МК каршындагы Баш архив идарәсе Татарстан Республикасының Архив эше буенча дәүләт комитеты итеп үзгәртелә. карары (№ 497 22.07.2016) белән «Татарстан Республикасы Дәүләт архивы» дәүләт бюджет учреждениесе булдырыла. ТР Дәүләт архивы составына ТР милли архивы, ТР тарихи-сәяси документлар үзәк дәүләт архивы, ТР аудиовизуаль документлар үзәк дәүләт архивы, ТР эш-хезмәт документлары дәүләт архивы, ТР дәүләт матбугат архивы, «Гасырлар авазы – Эхо веков» журналы редакциясе (1995 елдан нәшер ителә) кертелә.
(11417) Chughtai
(11417) Chughtai — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1999 елның 13 маенда LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1999 JW117» саналган.
Яны-Тосым-Я
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Төньяк Сосьва. Кече елга бассейны — Төньяк Сосьва, елга бассейны — Об, Төньяк  Сосьва елгасы кушылган урыннан түбәнрәк.
Мйонсова
Мйонсова — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Пуюлецешть
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Либерти (округ, Джорджия)
Либерти — Америка Кушма Штатларының Джорджия штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Hinesville шәһәре.
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1777 елда оештырыла.
Территориясе
Округ мәйданы 1344 км² тәшкил итә.
(10420) 1998 YB12
(10420) 1998 YB12 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1998 елның 27 декабрендә Т. Кобаяси тарафыннан Оидзуми обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1998 YB12» саналган.
Закуцце (Кличавский районы)
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Монтигл (Теннесси)
Монтигл  — Америка Кушма Штатларының Теннесси штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Торси-ле-Гран (Сен-Маритим)
Торси-ле-Гран — Франциянең Сен-Маритим департаментында урнашкан коммуна.
Брезница
Брезница — Словакиянең  округында урнашкан авыл.
Тарихы
Авыл елда нигезләнгән.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Лимбах (Баден)
Лимбах (Limbach) — Алманиянең Баден-Вюртемберг җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Собрал-де-Сан-Мигел
Географиясе
Мәйданы —.
Тупрунка (авыл)
Тупрунка (Тупрунка) — Киров өлкәсенең Югары Кама районында урнашкан авыл.
География
Чулман елгасының уң ярында, Кирс шәһәреннән 103 километр ераклыкта урнашкан.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Тарих
1950—1951 елларда нигезләнгән. Исеме — Тупрунка елгасы буенча.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (96%), татарлар (4%).
Игнацувка-Бобровска
Игнацувка-Бобровска — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Гарлитос
Гарлитос — Испаниянең Бадахос провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Домнешть (коммуна, Арджеш)
Домнешть — Румыниянең Арджеш жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гизола (Кунео)
Гизола — Италиянең Пьемонт төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Сосновоборск (Красноярск крае)
Сосновоборск (Сосновоборск) — Россия Федерациясенең Красноярск краенда урнашкан шәһәр.
Гизола (Кунео)
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Сосновоборск (Красноярск крае)
Тарих
Шәһәр тибындагы бистә статусын 1971 елдан, шәһәр статусын 1985 елдан башлап йөртә.
Халык
Милләтләр (2010): урыслар (94,8%), украиннар (1,2%).
Сарджент-Блаф (Айова)
Сарджент-Блаф  — Америка Кушма Штатларының Айова штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Сарджент-Блаф шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Конюша (Польша)
Конюша — Польшаның Карпатасты воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Праткув
Праткув — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Ле-Тор (Эр)
Ле-Тор — Франциянең Эр департаментында урнашкан коммуна.
Язла (Муш)
Язла (Yazla) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Муш иле Муш илчесенә караган бер авыл (köy).
Каһраманказан (Каһраманказан)
Каһраманказан (Kahramankazan) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Анкара иле Каһраманказан илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
(11418) 1999 JN118
(11418) 1999 JN118 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1999 елның 13 маенда LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1999 JN118» саналган.
Ле-Вьё-Серье
Ле-Вьё-Серье — Франциянең Шаранта департаментында урнашкан коммуна.
Залаг
Залаг (Залаг ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Кличавский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Фальварак (Полацкий районы)
Фальварак (Фальварак ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Полацкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Пайнгерст (Монтгомери округы, Техас)
Пайнгерст  — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Пайнгерст халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.