cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Неоваскуляр глаукома
Төсле катлау рубеоз сәбәпләре
1.   ЧҮВ кан әйләнеше бозылу 36% очракта бу патологиягә китерә. Бу очракта НВГ якынча 50% очракта үсеш ала. Флюоресцентлы ангиографиядә челтәркатлауның киң колачлы периферия өлкәсе капиллярлар дәрәҗәсендә контраст перфузиясе булмау —  киләчәктә НВГ үсешенең иң мөһим билгесе, әмма кайбер очракта тикшергәндә  ишемия өлкәләре булмау киләчәктә алар барлыкка килә алмаганын аңлатмый. Гадәттә глаукома томаланудан 3 айдан соң үсеш ала («100-көнлек глаукома»), әмма 4 атнадан 2 елга кадәр вакыт дәвамында чир очраклары билгеле.
Лялькови
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Неоваскуляр глаукома
Төсле катлау рубеоз сәбәпләре
2.    Шикәр чире, бу очракта НВГ 32% очракта үсеш ала. Авырулар 10 елдан күбрәк чир дәвамлыгында пролифератив ретинопатия белән барганда аерым  куркынычлык төркеменә керә. Челтәркатлауның панретиналь фотокоагуляциясен үткәргәндә глаукома куркынычлыгы кими һәм катаракта экстакциясеннән соң,  аеруча арткы капсула зарарланганда арта, шуңа операциядән соң чорда беренче 4  атна дәвамында даими күзәтү мәҗбүри, ул төсле катлау рубеозы үсешендә  куркыныч. Pars plana витрэктомиясе лазерлы коагуляция тәңгәл үткәрелмәгәндә яки челтәркатлауның тракцион кубарылуы сакланганда шулай ук төсле катлау  рубеозын тизләтә ала.
3.     Башка сәбәпләргә ЧҮА томалану, йокы артерияләре кысылу, күз  эче шешләре, челтәркатлауның иске кубарылулары һәм хроник күз эче ялкынсынуы  керә.
Классификация
НВГ 3 стадиясен аералар: (а) төсле катлау рубеозы, (б) икенчел ябык почмаклы глаукома, (в) икенчел синехиаль ябык почмаклы глаукома.
Ачыклау
Рубеоз түбәндәге тәртиптә үсеш ала.
•     Бәбәк кырые буенча бәйләм яки кызыл төерләр кебек вак  киңәйгән капиллярлар барлыкка килә, алар олы зурайту кулланмаяча җентекләп  тикшермәгәндә үткәрелергә мөмкин (рәс. 13.296).
•      Яңа ясалган тамырлар  төсле катлау өслеге буенча АПК юнәлешендә радиаль үсә, кайвакыт киңәйгән кан  тамырлары белән «челтәрле яка» кебек тоташа. Бу стадиядә КЭБ гадәти кала ала, ә яңа ясалган тамырлар үзеннән-үзе яки дәвалау нәтиҗәсендә кими ала. NB АПК тамырлануы бәбәк өлкәсендә үзгәрешләр булмаганда ЧҮВ томаланудан соң үсеш алырга мөмкин, шуңа  тамырлануның югары куркынычлыгында, хәтта бәбәк өлкәсе җәлеп ителмәгән булса  да, җентекләп гониоскопия үткәрү мөһим.
Дәвалау
1.   Вакытында  үткәрелгән панретиналь  фотокоагуляция яңа ясалган тамырлар  кимүенә еш нәтиҗәле булыша һәм НВГ көчәюен булдырмый.
2.   Ретиналь хирургия. Челтәркатлау кубарылуының тулы булмаган тоташуы яки шикәр чире белән авыруларда витрэктомиядән соң саклана яки үсеш алса кабат  катнашу кирәк, чөнки уңайлы нәтиҗә очрагында рубеоз кимүен еш күзәтәләр. Шулай ук өстәмә панретиналь фотокоагуляция уңай йогынты ясый.
Ачыклау
Яңа ясалган тамырлар төсле катлау өслегеннән тамырга таба үсәргә дәвам итә. Аннары неоваскуляр тукыма АПК каплап, керфексыман җисем һәм склераль тибенке өслегенә тарала. (рәс. 13.29в). Монда тамырлар тармаклана һәм фиброваскуляр мембрана ясый, ул трабекуляр өлкәне бикли һәм икенчел ачык почмаклы глаукомага китерә.
Дәвалау
1.    Медикаментоз дәвалау — БАПГ-да кебек.
Ачыклау
Төсле катлау рубеозы көчәйгәндә трабекулага төсле катлау тамыры тартылу белән фиброваскуляр  тукымалар кыскару нәтиҗәсендә әкренләп АПК ябылуы була (рәс. 13.29г). Бу очракта почмак «молния» каптырмасы кебек бөтен әйләнмә буенча ябыла, бу кинәт  КЭБ арту белән шактый күрү югалтуына китереп, тоткарлык күренешләре һәм  авырту синдромын барлыкка китерә.
Дәвалау
Төп максат — авыртуны киметү, күрүгә карата фараз гадәттә бик начар.
2.    Челтәркатлау абляциясен күз төбе тәңгәл күренгәндә лазер ярдәмендә үткәрәләр. Тонык мохит белән күзләрдә нәтиҗә транссклераль диодлазерлы фотокоагуляция яки криопексия белән башкарыла.
3.    Фильтрацион хирургия күрү үткенлеге «кул хәрәкәтенә» тигез яки югарырак  булса, вариант буларак карала ала. Ике юл бар: митомицин С куллану белән трабекулэктомия яки дренажлы хирургия.
4.     Транссклераль диодлазерлы циклодеструкция КЭБ нормальләштерү һәм ярсытуны киметү өчен, аеруча медикаментоз терапия белән бергә нәтиҗәле була ала.
6.    Энуклеацияне башка дәвалау төрләре нәтиҗәсе булмаганда башкаралар.
Дифференциаль диагностика
1.     Беренчел тоткарлы ябык почмаклы глаукома НВГ кайчакта кинәт авыртудан, тоткарлык һәм мөгезкатлау шешүеннән башлана ала. Дифференциаль диагностика өчен гониоскопия кирәк, әмма ул урынлы гипотензив препаратлар һәм/яки глицерол куллану ярдәмендә  мөгезкатлау ачыклыгы кайтканнан соң гына мөмкин. Бу очракта икенче күз АПК'сы үзгәрмәгән.
Ильясчылар (Юнусемре)
Ильясчылар (İlyasçılar) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Маниса иле Юнусемре илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
1128 ел
Вафатлар
1120'erne
Instagram
Instagram — фото һәм кыска видеоблог материаллар таратуга багышланган социаль челтәр. Хуҗасы - Facebook. Кулланучыларның күбесен смартфоннардан керә.
Вия Пияна (Рим)
Вия Пияна — Италиянең Лацио төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Арансюс
Арансюс — Франциядә урнашкан коммуна, Атлантик Пиренейлар департаментында урнашкан.
Краснае (Бераставицкий районы)
Краснае  (Краснае ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Бераставицкий районында урнашкан авыл.
Бурнима
Бурнима — Россия территориясеннән ага торган елга. Пермь крае, Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Молмыс елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 22 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Чулман кушылдыклары бассейны Агыйдел кушылганчы, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Риидая
Риидая (Riidaja) — Эстониянең Валгамаа өязендә урнашкан авыл.
Воля-Блендовска (Новодворский повяты)
Воля-Блендовска  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Мусульманская газета (гәҗит)
Мусульманская газета — иҗтимагый-сәяси һәм әдәби гәҗит. 1912 елның 12 октябреннән 1914 елның 8 июненә кадәр Санкт-Петербург шәһәрендә рус телендә нәшер ителә, барлыгы 34 саны чыга. Нәширләр – Сәет Габиев, Ислам Шаһиәхмәтов.
Тюрсак
Тюрсак — Франциянең Дордонь департаментында урнашкан коммуна.
Шелокта (Пенсильвания)
Шелокта  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
ZNF205
ZNF205 —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
Игнацев-Фольварчни
Игнацев-Фольварчни — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Парыхи
Парыхи (Парыхі ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Лёзненский районында урнашкан авыл.
Игнацев-Фольварчни
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Парыхи
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Мөхбир (гәҗит)
Мөхбир — иҗтимагый-сәяси гәҗит. Җаек өлкәсенең мөселман милли шурасы органы. 1917 елның 10 октябреннән 1918 елның 3 мартына кадәр Җаек шәһәрендә татар телендә нәшер ителә, барлыгы 19 саны чыга. Мөхәррир – Г. Ишмөхәммәтов.
Бәркә
Бәркә (tat. lat. Bärkä, بركه خان‎‎)(1209-1266) - Җучи Олысының бишенче хакиме. Җучинең улы, Чыңгызханның оныгы. Алтын Урданың беренче мөселман ханы.
Мисырдагы мәмлүкләр белән берләшмәне төзеп, үз ырудашына - Хулагу - Иран илханына каршы сугышкан. Бату ханның сәясәтен дәвам иттергән: Алтын Урданың бөтенлеген һәм бәйсезлеген ныгыткан. Бәркә идарә итүе нәтиҗәсендә Алтын Урдада Идел буе Болгарыннан Ислам дине актив таратыла башлаган һәм чынында Алтын Урда Бөек Ханнан бәйсез дәүләткә әйләнгән.
Тарих
Бәркә Көнбатышка яуда гаскәр башлыгы булып кыпчакларга каршы сугышкан, Арҗумак, Куранбас, Капаран кыпчак яубашларын әсирлеккә алган.
Көнчыгыш Аурупага һөҗүменнән соң 1242 елда Бату хан кире түбән Иделгә кайта. Бу вакытта түбән Иделнең яңа дәүләттә алып торган урыны үсә башлый. Бәркә Бату ханнан төньяк Кавказ далаларын үз эченә алучы биләмәләр белән идарәне үз өстенә ала.
1254 Бату Бәркәдән бу биләмәләрне кире алып аңа Иделдән көнчыгышка күчәргә әмер бирә.
Ислам динен кабул итү
1240 еллпрда Бәркә Идел буе Болгары йогынтысында Ислам динен кабул иткән. Ислам дине кабул иткәннән соң Бәркә хан Идел буе Болгары һәм Урта Азия сәүдә үзәкләрендә таяныч алган.
Алтын Урда хакимиятенә килү
Бату хан үлгәннән соң Алтын Урда тәхетенә христиан динен тотучы Сартак утыра. Әмма тәхеттә ул озак утыра алмый: Каракорымнан кайткан чакны юлда үлә. Тәхеткә үзе утырырга өметләнеп, аны Батуның энесе Бәркә үтерткән, дигән хәбәр кала. Бөек хан Мәнгү шулай да Алтын Урда тәхетенә Сартакның малае Улакчыны утырта. Анысы да шул ук елны үлеп киткәннән соң гына, Жучи улусының аксөякләре ярдәмендә тәхеткә Бәркә хуҗа була.
Алтын Урда мөстәкыйльлеге
Бәркәнең хан булып идарә итүе дәверендә Алтын Урдада ике зур вакыйга булып уза: Монголия империясеннән аерылып, Алтын Урда мөстәкыйль дәүләт буларак яши башлый һәм рәсми төстә ислам дине кабул ителә.
Бату исән чакта ук Алтын Урда акрынлап мөстәкыйльлек ягына тарта, әмма Жучи улусы рәсми төстә империя эчендә яшәгәнлектән, ханнарны кахан куя һәм акча да кахан исеменнән суктырыла. Ә инде Хублай бөек хан булып алгач һәм башкаланы да Каракорымнан Ханбалыкка (Пекинга) күчергәч, ике башкаланың арасы тагын да ераклаша төшә. Бәркә моннан оста файдалана—бөек ханны санга сукмый башлый.
Эчке сәясәте: шәһәрләр төзү
Алтын Урда шәһәрләрендә мәчетләр, мәдрәсәләр, кәрван-сарайлар ачыла. Сарай-Бату шәһәре Сарай-Бәркә дип йөртелә башлаган.
Болгар шәһәрен үстерү
Болгар шәһәре яулардан соң тиз үсә башлый һәм Алтын Урданың иң мөһим икътисади, сәяси үзәгенә әверелә.
Болгар шәһәре - Бәркә хан икамәтгяһе булган. Поло бертуганнары 1261-1262 елларда Болгар шәһәрендә булып күп мөһим тарихи мәгълүматлар калдырганнар.
Болгар шәһәрендә акча сугу йорты урнашкан булган.
Ислам дине таралышы
Дин мәсьәләсенә килгәндә, Бату исән чакта ук мөселманнарга иркенлек туа; Бату хан, бүтәннәргә сиздермичә генә, ислам динен кабул иткән икән, дигән хәбәрләр дә була. Әмма Алтын Урда ислам динен рәсми рәвештә Бәркә заманында кабул итә. Бу хәлне Мисыр тарихчысы ән-Нүвәйри XIV йөз башында иҗат иткән энциклопедик хезмәтендә болай тасвирлый: «Чыңгыз хан нәселеннән чыгучылар арасында ул /Бәркә/ беренче булып ислам динен кабул итте: аңа кадәр мөселман булып китүчене безгә берәүнең дә әйткәне булмады. Ул мөселманга әйләнгәч, халкының күпчелек өлеше дә исламга күчте».
Халык санын исәпкә алу
Бәркә хан тәхеттә утырган дәвердә, 50 нче елларның азагында, Алтын Урдада һәм аңа буйсынган дәүләтләрдә, шул исәптән Русьтә да, беренче мәртәбә халык санын исәпкә алу уздырыла (кызганычка каршы, аның мәгълүматлары сакланмаган).
Бәркә 1257 елда Владимир, Сүздәл, Рязань, Мөрәм кенәзлекләренә татар баскакларын җибәргән һәм халык санын исәпкә алу уздырыла, хәрби курмалар (төмәннәр, меңнәр, йөзләр, уннар) оештырыла. Руханиләр (мөселманнар, православ чиркәү) ясак түләмәгәннәр.
Хулагу Ираны белән сугыш
Бәркә идарә иткән чакны Иран белән ике арада сугыш башлана. Чыңгыз нәселеннән чыккан Хулагу Иранның шаһы булып утырганда купкан бу сугыш Хулагуның варисларына да кала—йөз елга якын сузыла.
Алтын Урданың белән Хулагу Ираны чигендә 1262 елда бәрелешләр башлана. Алтын Урданың көньяк чиге Кавказда булган. Сугышның төп сәбәбе: мөселман халиф әл-Мустасимне Хулагу тарафыннан үтерү.
Татар ханы Бәркә Чыңгызхан васияте буенча көньяк Кавказ җирләренә (Әзәрбайҗан һәм Арран) ия булырга тиеш булган.
Марнан (Рона)
Марнан — Франциянең Рона департаментында урнашкан коммуна.
Фигейреду (Брага)
Фигейреду  — Португалиянең Брага округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Бәркә
Мәмлүкләр белән бергәлек
Мәмлүкләр—Идел буеннан чыккан кыпчаклар, гарәпчә «коллар» дигәнне аңлата: монгол явы заманында бер төркем әсирне кол итеп Мисырга озаталар. Анда алар Әййүбиләр нәселенең гвардиясе булып хезмәт итәләр.
Фигейреду (Брага)
Географиясе
Мәйданы —.
Бәркә
Мәмлүкләр белән бергәлек
1250 елны мәмлүкләрнең хәрби башлыклары Әййүбиләрне тәхеттән бәреп төшерәләр дә үз солтаннарын утыртып куялар. Мәмлүк солтаннары Мисыр һәм Сүрия белән 1517 елга кадәр һәм тагын яңадан XVIII йөздә Мисырда идарә итәләр. Бу нәселдән гаять зур дәүләт эшлеклеләре чыга, мәсәлән, бөтен дөньяга танылган Бибарс (1260—1277).
Мәмлүкләр Мисыры белән Алтын Урда арасында һәм сәяси, һәм икътисадый, һәм мәдәни дуслык урнаша.
Кавказ сугышының беренче чоры: 1262—1263
1263 елның 13 гыйнварында Терек буенда Бәркә һәм Хулагу арасында хәлиткеч сугыш булган. Бу сугышта Бәркә гаскәре җиңә. Ике яктан күп югалтулар булган. Хулагу Тәбризгә чигенә һәм яңа сугышка әзерләнә башлый.
Фракиягә яу
1265 елда Бәркәнең татар гаскәре Дунай буе Болгарына булыша һәм Византиягә болгар-татар явы оештырыла. 20 меңле Алтын Урда гаскәре Византияне Хулагу Ираны белән хезмәттәшлеге өчен җәза бирмәкче булган.
Татар гаскәре Константинопольгә һөҗүм итмәгән, ләкин Энос шәһәрен басып алган, селҗүк солтанын Византия әсирлегеннән азат иткән.
Кавказ сугышының икенче чоры: 1265—1266
Бәркә гаскәре Ногайга булышка барган, Кура елгасында Бәркә татар гаскәре һәм Абага гаскәре арасында җәядән ату бәрелеше 14 көн дәвамында булган.
Бәркә үлгәннән соң Алтын Урда һөҗүмне туктаган һәм сугыш хәрәкәтләре тәмамланганнар.
Соңгы яу
Кавказ яуда 1265-1266 барганда Бәркә авырып киткән һәм үлгән. Сарай-Бату шәһәрендә күмелгән булган.
Бәркә ханнан соң тәхеткә Батуның оныгы Мәнгүтимер утыра (1266—1282).
Фальки (Подлясье воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Долайлы (Рефахие)
Долайлы (Dolaylı) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Эрзинҗан иле Рефахие илчесенә караган бер авыл (köy).
1129 ел
Вафатлар
1120'erne
Поводе
Поводе — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Бакалы (Баулы районы)
Бакалы — Татарстан Республикасының Баулы районындагы авыл.
Халык саны — 92 тирәсендә. Вакыт зонасы — MSK (Мәскәү вакыты) яки UTC+4. Почта индексы — 423942.
Тарих
XIX гасырда нигезләнгән.
Демография
Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): руслар.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.2 °C.
Сализер
Сализер — Россия территориясеннән ага торган елга. Вологда өлкәсе, Киров өлкәсе , Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Шонга елгасының сул ярыннан 63 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 10 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Көньяк елгасы. Кече елга бассейны — Сухона, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Перень (Румыния)
Перень — Румыниянең Долж жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ла-Лантехуэла
Ла-Лантехуэла — Испаниянең Севилья провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(1265) Швейкарда
(1265) Швейкарда  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1911 елның 18 октябрендә Франц Кайзер тарафыннан Хайдельберг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1911 MV» саналган.
NGC 7247
NGC 7247 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда   тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Вия Пияна (Фрозиноне)
Географиясе
Вия Пияна Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Үзәк Апеннин тауларыннан көнбатышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Илдархан Галәветдинов
Илдархан Галәветдинов, Илдархан Галәветдин улы Галәветдинов (1936 ел, СССР, РСФСР, ТАССР, Мөслим районы, Уразмәт) — галим-математик, физика-математика фәннәре кандидаты (1971). КДПИның физика-математика факультеты деканы (1991—1997), укыту эшләре буенча проректоры (1997), Татарстанның атказанган укытучысы (1996).
Лямк
Лямк — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Илдархан Галәветдинов
Тәрҗемәи хәле
1936 елда Мөслим районы Уразмәт авылында колхозчы гаиләсендә туган. Әтисе Галәветдин — Бөек Ватан сугышы инвалиды. Урәзмәт җидееллык мәктәбен тәмамлагач, Минзәлә педагогия училищесына укырга керә. Баку шәһәрендә өч ел хәрби хезмәттә була.
Лямк
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Илдархан Галәветдинов
КДПИ
1958 елда Казан дәүләт педагогия институтының физика-математика факультетына укырга керә һәм вузны кызыл дипломга тәмамлый. КДПИның алгебра һәм геометрия кафедрасына укытучы-стажер итеп билгеләнә. Казан дәүләт педагогия институтының аспирантурасында укып (1965—1967), Казан дәүләт университетында физика-математика фәннәре кандидатлыгына диссертация яклый (1971).
1969 елдан — алгебра һәм геометрия кафедрасының өлкән укытучысы.
1972 елдан — физика-математика факультеты деканы урынбасары, доцент.
1975 елдан — алгебра һәм геометрия кафедрасы мөдире.
1997 елдан — Казан дәүләт педагогия институтының укыту эшләре буенча проректоры.
2006—2019 елларда — Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты (2011 елдан Казан (Идел буе) федераль университеты) профессоры.
2012—2016 елларда — Идел буе дәүләт телекоммуникацияләр һәм информатика университетының (Самар) Казан филиалы табигый һәм техник фәннәр кафедрасы доценты.
Фәнни эше
Математика буенча уку китаплары авторы. Башка авторлар белән берлектә «Русско-татарский словарь–справочник математических терминов» (1997), «Математика для малышей» (3 бүлектән, 2000), «Симметричные многочлены» (2002) китапларын язуда катнаша. 1966 елда Математикларның халыкара конгрессында (Мәскәү) чыгыш ясый. Журналларда («Ученые записки Казанского университета. Серия: Физико-математические науки», «Филологоия и культура» һ. б.) фәнни мәкаләләр бастыра.
Игнацув (Белхатовский повяты)
Игнацув  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Воля-Блендовска (Остроленцкий повяты)
Воля-Блендовска  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Краснае (Карэлицкий районы)
Краснае  (Краснае ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Карэлицкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Подлясье воеводалыгы
Подлясье воеводалыгы (Województwo podlaskie) — Польшаның төньяк-көнчыгышында урнашкан воеводалык.
Үзәге – Белосток шәһәре.
Исем
Воеводалык Подлясье тарихи регионы хөрмәтенә аталган.
Халык
2011 елның җанисәбе нәтиҗәсендә воеводалыкта 1202365 кеше яши, шул исәптә 724547 кеше (60,3%) — шәһәр халкы, 477818 кеше (39,7%) — авыл халкы,
Ильясчылар (Мустафакемалпаша)
Ильясчылар (İlyasçılar) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Бурса иле Мустафакемалпаша илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Амброз (Төньяк Дакота)
Амброз  — Америка Кушма Штатларының Төньяк Дакота штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Амброз шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Бур-Сен-Кристоф
Бур-Сен-Кристоф (Bourg-Saint-Christophe) — Франциянең Эн департаментына караган коммуна, Мексимьё кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 8,98 км².
Xosep Guardiola
Xosep Guardiola yäki Jozep (Pep) Mariä Guardiola-i-Sala (katalonça Josep Guardiola i Sala; 1971, Barselona, İspaniä) - İspaniä futbolçısı häm futbol trenerı. Xäzerge waqıtta "Mançester Siti" ingliz futbol taqımı trenerı. Barselona futbol taqımınıñ iñ mäşhür trenerı, tarixında iñ küp titul alğan.
Yarım saqçı pozitsiäsendä uynağan. "Barselona", Breşiä, Roma, Äl-Axli, Dorados de Sinaloa häm İspaniä cıyılma taqımında uynağan.
Uyınçı bularaq İspaniä altı tapqır çempionı, İspaniä kuboğı ike tapqır iäse, İspaniä Superkuboğı 4 tapqır iäse, Awrupa çempionnar kuboğı, Kuboklar kuboğı, UEFA Superkuboğı iäse.
2007 yıldan trener bulıp eşli. Xosep citäkçelegendä Barselona dönyada bar klub titulların yawlağan.
Подлясье воеводалыгы
Административ бүленеш
Подлясье воеводалыгы 17 повятка бүленә: 1. Белосток шәһәр повяты
Xosep Guardiola
2009 häm 2011 yıllarda Guardiola dönyanıñ iñ yaxşı trenerı bulıp tanılğan.
Подлясье воеводалыгы
Административ бүленеш
3. Сувалки шәһәр повяты
4. Августов повяты
5. Белосток повяты
6. Бельск повяты
7. Граево повяты
8. Хайнувка повяты
9. Кольно повяты
10. Ломжа повяты
11. Моньки повяты
12. Сейны повяты
14. Сокулка повяты
15. Сувалки повяты
Ванами (Пенсильвания)
Ванами  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Ванами халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Фигейреду (Гимарайнш)
Фигейреду  — Португалиянең Брага округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Универсиада
thumb|right|200px|Универсиада (ФИСУ) эмблемасы Универсиа́да, Дөнья студентлары уеннары, Дөнья университетлары уеннары — Халыкара университетлар спорты федерациясе (ФИСУ) җитәкчелегендә студентлар арасында узучы дөньякүләм спорт чарасы.
«Универсиада» сүзе «университет» һәм «олимпиада» сүзләре кушылып барлыкка килгән.
ФИСУ (Fédération Internationale du Sport Universitaire (FISU)) Универсиаданы халыкара спорт һәм мәдәният фестивале дип билгели.
Студентлар уеннары җәйге һәм кышкы Универсиадага бүленә.
Тарих
Беренче уеннарның әйдәүчесе булып Франция җәмәгать эшлеклесе, галим, укытучы Жан Петижан (Jean Petitjean) чыга.
1923 елда Парижда Халыкара университетлар спорт конгрессы уздырыла. Конгресста катнашучылар Студентлар арасында дөнья чемпионаты уздырырга кирәк дигән нәтиҗәгә киләләр. Беренче ярышлар ул шул ук елның маенда Парижда уздырыла да.
1924 елда Варшавада (Польша) беренче тапкыр халыкара студентлар чемпионаты үтә. Әлеге чемпионатта спортчы-студентлар җиңел атлетика төрләре буенча ярышалар.
Румда (Италия) узган (1927 ел) чемпионат программасы футбол, йөзү, фехтование һәм теннис белән баетыла. Катнашучылар саны да арта. Европа студентларыннан башка, ярышларга АКШ һәм Гаитидан да студентлар киләләр.
Шуңа да карамастан сугышка кадәрге елларда әлеге чараларда чагыштырмача әз кеше катнаша.
Икенче бөтендөнья сугышы тәмамлангач студентлар арасындагы ярышлар кабат уздырыла башлый.
Ярышлар Халыкара студентлар берлеге (ИСУ) (The International Students Union (ISU)) җитәкчелегендә Яшьләр һәм студентлар халыкара фестивале кысаларында үткәрелә. Рәсми атамалары — Дөнья студентлар уеннары (World Student Games). Уздырылган урыннар:
thumb|right|125px| Казан Универсиадасы эмблемасы һәм билгесе — лалә чәчәге 1948 елда Люксембургта Халыкара университетлар спорты федерациясе (ФИСУ) төзелә һәм ул альтернатив ярышлар — Университет спорты халыкара атналары уздыра башлый: Мерано (1949), Люксембург (1951), Дортмунд (1953), Сан-Себастьян (1955).
Шулай итеп сугыштан соңгы елларда бер юлы ике оешма студентлар арасында халыкара ярышлар оештыру белән шөгыльләнә. Әлеге күренеш илләрнең ике каршы лагерьга бүленүе белән аңлатыла (салкын сугыш башлануы).
1959 елның 26 августыннан 7 сентябренә кадәр ИСУ һәм ФИСУ бергә Туринда (Италия) Халыкара студентлар уеннары уздыралар. Әлеге чарада 43 илдән килгән 1400 студент катнаша. Вакыйга хәзерге Халыкара студентлар уеннарына зур этәргеч була. Италия оештыручылары ярышларны Универсиада дип атарга тәкъдим итә. Сәяси тәэсирләрне киметү өчен җиңүчеләр исәбенә милли гимннар түгел, ә студентлар гимны — Гаудеамус Игитур («Gaudeamus Igitur») уйнатырга булалар.
I Кышкы Универсиада 1960 нчы елда Шамонида (Франция) уздырыла.
1973 елда VII Җәйге Универсиада Мәскәүдә үтә. Анда студентлар спортның ун төре буенча ярышалар. Совет җыелма командасы 68 алтын медаль ала.
Татарстан спортчы-студентлары Универсиадаларда бик уңышлы катнашалар. Мисал өчен: 2007 нче елгы Бангкок Универсиадасында (Таиланд) 16 Казан студенты катнашып өч алтын, өч бронза һәм бер көмеш медаль алып кайталар, 2009 нчы елгы Белград Универсиадасында исә Казаннан 11 студент катнаша, шуларның икесе алтын һәм дүртесе көмеш медаль яулый.
Универсиада девизы
Универсиада девизы: Фән — Спорт — Дуслык — Тынычлык.
Универсиада (ФИСУ) эмблемасы һәм байрагы
Эмблема уртасында U латин хәрефе урнашкан. Аның тирәли, континентлар билгесе булган, зәңгәр, сары, кара, яшел, кызыл төсле биш йолдыз сүрәтләнгән. Олимпия байрагы ак төстә һәм аңа Универсиада (ФИСУ) эмблемасы төшерелгән. thumb|right|125px| Универсиада ([[Халыкара университетлар спорты федерациясе|ФИСУ) байрагы]]
Уеннар талисманы, эмблемасы һәм шигаре
Уеннар талисманы беренче тапкыр 1981 елның X Кышкы Универсиадада кулланылына. Хәзерге вакытта һәр Универсиаданың үзенең эмблемасы, талисманы, шигаре бар.
Өстәмә спорт төрләре
Оештыручылар өстәмә спорт төрләре буенча (Җәйге Универсиадаларда максимум 3, Кышкы Универсиадаларда — 2 )да ярышлар уздыра алалар. Казан Универсиадасында исә 12 өстәмә спорт төре буенча да ярышлар узды:
Влоцлавек
Влоцлавек (Włocławek, Leslau) — Польшаның Куявия-Поморье воеводалыгында урнашкан шәһәр.
Халык саны — 116914 кеше (2011).
Сәгать поясы
Халыкара стандарт буенча Влоцлавек Үзәк Европа вакыты (Central European Time, CET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +1:00 гә тигез.
Тарих
Шәһәр статусын 1255 елдан йөртә.
Халык
<div style=*font-size:88%*>
Көсекәй
Көсекәй — Башкортстанның Чакмагыш районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 452218, — 80256865005.
Шемокин-Дам (Пенсильвания)
Шемокин-Дам  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
ZNF207
ZNF207 —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
Риидаку
Риидаку (Riidaku) — Эстониянең Рапламаа өязендә урнашкан авыл.
Фанлак
Фанлак — Франциянең Дордонь департаментында урнашкан коммуна.
(3350) Скоби
(3350) Скоби  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1980 елның 8 августында Эдвард Боуэлл тарафыннан Андерсон-Меса обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1980 PJ» саналган.
Марси-л'Етуаль
Марси-л'Етуаль — Франциянең Рона департаментында урнашкан коммуна.
Фасти
Фасти — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Повчено
Повчено — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Фишкал (Амареш)
Фишкал  — Португалиянең Брага округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Хуҗиәхмәт Мәхмүтов
Хуҗиәхмәт Мәхмүтов — галим, язучы, шагыйрь. 1953—1958 елларда Казан дәүләт университетының татар теле һәм әдәбияты бүлегендә укый. 1960 елларда Буа районы "Яңа юл" газетасында бүлек мөдире, җаваплы секретарь вазыйфаларын башкара. Г.Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты хезмәткәре. "Татар халык табышмаклары" темасына кандидатлык һәм "Татар фольклорының афористик жанрлары" дигән темага докторлык диссертацияләре яклый.
30 елдан артык вакыт Татарстан радиосындагы "Тел күрке – сүз" тапшыруының даими авторларының берсе була.
1989 елда аңа 12 томнан торган "Татар халык иҗаты" җыелмасының "Табышмаклар", "Мәзәкләр", "Мәкальләр һәм әйтемнәр" китаплары өчен, Габдулла Тукай исемендәге Дәүләт бүләге бирелә.
2004 елдан Татарстан Язучылар берлеге әгъзасы.
Игнацув (Бжезинский повяты)
Игнацув  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Парэчча (Аршанский районы)
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Игнацув (Бжезинский повяты)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Долайлы (Дигор)
Долайлы (Dolaylı) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Карс иле Дигор илчесенә караган бер авыл (köy).
Ла-Луисьяна
Ла-Луисьяна — Испаниянең Севилья провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ляска (Лемборский повяты)
Ляска  — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Кармыльк
Климат
Кармыльк климаты уртача-континенталь. Кыш озын, салкын, ә җәй кыска, гадәттә җылы, яисә салкынча. Биредә кырау җәен дә күзәтелә. Җәй көне циклоннар активлыгы сүлпәнәя, көзен исә киресенчә, үсә, шуңа күрә дә явым-төшем күләме арта. Көз белән яз салкын.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: билгесез
Перету (Олт)
Перету — Румыниянең Олт жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Воля-Боглевска
Воля-Боглевска — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Вия Порденоне (Порденоне)
Вия Порденоне — Италиянең Фриули-Венеция-Җулия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Константин Листов
Константин Яковлевич Листов ( 1900 - 1983 ) - совет композиторы, 800 дән артык җыр, оперетта, спектакльләр өчен музыка авторы. Н.А. Рославец һәм Л.М. Рудольф шәкерте.
Фаще (гмина Високе-Мазовецке)
Фаще  — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Константин Листов
Биографиясе
Константин Яковлевич Листов 1900 елның 19 сентябрендә ( 2 октябрь ) Одессада яһүд гаиләсендә туган. Ата-анасы цирк артистлары булганнар (әтисе - гимнаст, әнисе - балерина) һәм гаилә еш кына бер урыннан икенче урынга күченгән. Биш яшеннән ул музыкага өйрәнә ( мандолинада ) һәм аренада үзе чыгыш ясый. Балачактан диңгезгә гашыйк була; соңрак ул бик күп җырларны диңгезгә һәм диңгезчеләргә багышлый.
1918-1919 елларда ул Кызыл Армиянең 32 нче пулемет полкында хезмәт итә, Царицын фронтындагы сугышларда катнаша ; шул ук вакытта аның әтисе пулемет полкының хәрби комиссары, әнисе хёстаханәнең хәрби комиссары була.
1923 елда ул Мәскәүгә күченә, Бөтен Рәсәй Пролеткульт театрында эшли, спектакльләр өчен музыка яза. 1925 елдан ул «Синяя блуза» театрларының берсенең музыкаль директоры булып эшли. 1934 елдан - Матбугат йорты Күзәтү театрының музыкаль җитәкчесе һәм дирижёры. Театрның берничә спектакленә музыка яза.
1930 еллардан Листовның беренче класлы композитор  буларак даны башлана. Ул шулай ук зур пианист була, концертлар бирә. 1938 елдан ул Мәскәү Оперетта театрында дирижёр.
Сугыш елларында-хәрби-диңгез флоты баш Сәяси Идарәсенең музыкаль консультанты. 1983 елның 6 сентябрендә вафат була. Мәскәүдә Кунцево зиратына җирләнгән.
Онык оныгы - Э. Л. Листова, Россия телевидениесе журналисты.
Иҗаты
Константин Листов радиопостановкаларга һәм спектакльләргә, «Победный маршрут» кинофильмына (1939) музыка яза, төрле оркестр инструменталь әсәрләр иҗат итә. Әмма аның талантының төп юнәлеше-массакүләм җыр була.
Җырлары
Гомумән алганда, Константин Листов 800 дән артык җыр иҗат итә. Алар якты көй, эчкерсез лиризм белән аерылып тора.
1930 елларда җырлар бик популяр иде:
Сугыш вакытында Листов Хәрби-диңгез флотының политик дирекциясендә музыкаль консультант булып эшли. Ул язган җырлар арасында А.А.Сурковның шигыренә   " В землянке"   (1942)  җыры популяр булган.
Сугыштан соңгы елларда Листовның яңа искиткеч җырлары пәйда була.
Краснае (Красненски авыл советы, Карэлицкий районы)
Краснае  (Краснае ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Карэлицкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Саракас
Саракас — Россия территориясеннән ага торган елга. Вологда өлкәсе, Киров өлкәсе , Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Луза елгасының сул ярыннан 467 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 11 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Көньяк елгасы. Кече елга бассейны — Сухона, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Майзас (Тара кушылдыгы)
Майзас — Россия территориясеннән ага торган елга. Омск өлкәсе, Новосибирск өлкәсе, Төмән өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Тара елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 168 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Иртеш елгасы кушылдыклары бассейны Ишем кушылганчы, елга бассейны — Иртеш.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Риидакүла
Риидакүла (Riidaküla) — Эстониянең Хийумаа өязендә урнашкан авыл.
Фесталем
Фесталем — Франциянең Дордонь департаментында урнашкан коммуна.
NGC 7248
NGC 7248 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда   тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Фонтаркада
Фонтаркада — Португалиянең Брага округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Шенандоа (Пенсильвания)
Шенандоа  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(876) Скотт
Тарихы
1917 елның 20 июнендә Иоганн Пализа тарафыннан Вена обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1917 CH» саналган.
Парэчча (Вицебский районы)
Парэчча (Парэчча ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Вицебский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Имамбакыр (Һалылые)
Имамбакыр (İmambakır) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Шанлыурфа иле Һалылые илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Сылтамалар
İmambakır, Haliliye İmambakır, Haliliye
Игнацув (Паенчанский повяты)
Игнацув  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Вәрәки
Вәрәки (Верки) — Рязань өлкәсенең Кадым районында урнашкан авыл.
Халык
Милләтләр (2010): татарлар — 50,0%, руслар — 50,0%.
Погоник
Погоник — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
1132 ел
Русь
1132 елда Владимир кенәзе Мстислав үлгәннән соң, Русь берничә кенәзлеккә таркала: Новгород кенәзлеге, Владимир-Сүздәл кенәзлеге, Галич-Волын кенәзлеге, Чернигов кенәзлеге, Рязань кенәзлеге, Полоцк кенәзлеге, Смоленск кенәзлеге һ. б.
Бюэлла
Бюэлла (Buellas) — Франциянең Эн департаментына караган коммуна, Аттинья кантонына карый.
Риидамәэ
Риидамәэ (Riidamäe) — Эстониянең Харьюмаа өязендә урнашкан авыл.
Фаще (гмина Кулеше-Косьцельне)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Ла-Пуэбла-де-Касалья
Ла-Пуэбла-де-Касалья — Испаниянең Севилья провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кызыл Йолдыз (Чакмагыш районы)
Кызыл Йолдыз — Башкортстанның Чакмагыш районында урнашкан авыл.
Бай Чишмә
Бай Чишмә — Татарстан Республикасының Баулы районындагы авыл.
Халык саны — 0 тирәсендә. Вакыт зонасы — MSK (Мәскәү вакыты) яки UTC+4. Почта индексы — 423238.
Тарих
1920-елларда нигезләнгән.
Демография
Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): чуашлар, руслар.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.2 °C.
Марси (Рона)
Марси — Франциянең Рона департаментында урнашкан коммуна.
Воля-Бранецка
Воля-Бранецка — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Вашингтон-Боро (Пенсильвания)
Вашингтон-Боро  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Вашингтон-Боро халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Амидон (Төньяк Дакота)
Амидон  — Америка Кушма Штатларының Төньяк Дакота штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Амидон шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Фонте-Боа (Эшпозенде)
Фонте-Боа  — Португалиянең Брага округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
ZNF211
ZNF211 —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
Фирбе
Фирбе — Франциянең Дордонь департаментында урнашкан коммуна.
Краснае (Смаргонский районы)
Краснае  (Краснае ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Смаргонский районында урнашкан авыл.
Чатыр
Әдәбиятта берничә чатырны бер урында, теге яки бу максатлар өчен урнаштырганда чатырлар лагере сүзтезмәсе белән атыйлар.
Аңлатма
ЧАТЫР, иск. чадыр «шатёр, палатка, юрта; крытая телега, экипаж» > чув. чатăр, мар. диал., удм. чатыр < гом. кыпч., угыз. һ.б. чатыр, тув., угыз. чадыр (> нуг., каз., к.-калп. шатыр, шадыр) id., тув. диал., алт. диал. шадыр > хак. садыр «тирмәнең ябу киезе (ул дүрт данә була)», уйг. чадир, үзб. чотир, чодир «чатыр, чадра (!)» < бор. төрки čatïr, čačïr, čаšïr ~ бор. монг. čadur «пәрдә», čačir «пәрдә; чадра», čatir «кулчатыр» < иске фар. čatаr «чадра», čätir «шәтер, зонт», čatr «чатыр; шәмсия» < бор. һинд. chattra «зонт, күләгәлек» ← chad- «күләгәләү» (һинд.-евр. тамырларыннан). Фар. теленнән киң таралган: рус., гом. слав. чаторъ, шатёр, шатро, венг. sator, морд. Э. шатра «чатыр». К. Чадра, Чатра, Чатырык, Шатрун, Шәтер. (рус. диал. чадыр «бер төрле корылма; чатыр» тур.).
Ляска (Хойницкий повяты)
Ляска  — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Вия Провинчале (Кротоне)
Вия Провинчале — Италиянең Калабрия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Вия Провинчале Апеннин ярымутравының көньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан көньяк-көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Долак (Акдагмадени)
Долак (Dolak) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Йозгат иле Акдагмадени илчесенә караган бер авыл (köy).
Игнацув (Пйотрковский повяты)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Переу
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(155) Сцилла
(155) Сцилла  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1875 елның 8 ноябрендә Иоганн Пализа тарафыннан Пула обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «ук әлеге атамасы» саналган.
11 сентябрь
11 сентябрь — Милади тәкъвимендә тугызынчы айның унберенче көне. Ел ахырына кадәр 111 көн кала.
right|140px|Халыкара сәүдә үзәге манараларына һөҗүм
Подбеже
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Федоровизна
Федоровизна — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Шикшинни (Пенсильвания)
Шикшинни  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Риидма
Риидма (Riidma) — Эстониянең Тартумаа өязендә урнашкан авыл.
Фонти-Коберта
Фонти-Коберта — Португалиянең Брага округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Парэчча (Глыбоцкий районы)
Парэчча (Парэчча ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Глыбоцкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Имамбакыр (Һарран)
Имамбакыр (İmambakır) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Шанлыурфа иле Һарран илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Пётр Бутков
Петр Григорьевич Бутков (1775-1857) - рус тарихчысы, Фәннәр академиясенең хакыйкый әгъзасы, дәүләт эшлеклесе, хакыйкый яшерен киңәшче, сенатор. В. П. Бутковның әтисе, М. Г. Бутковның абыйы.
Биографиясе
1803-нче елда Бутков отставкага китә һәм Кавказдан чыгып, Санкт-Петербургта урнаша, анда Грузия тарихы буенча үз эшмәкәрлеген дәвам итә.
1805 елда Бутков янә хезмәткә керә һәм герольдиягә алына; 1809 елда Молдавия армиясе баш командующийы генерал-фельдмаршал князь А. А. Прозоровскийгә генерал-аудитор-лейтенант итеп билгеләнә, ә соңгысының варислары, княз Багратион һәм граф Каменский 2-нче очоронда тагын поход канцеляриясе белән идарә итә һәм армиянең гамәлләре һәм хәрәкәтләре турында хатап язма алып бара.
1811-нче елда, авыру аркасында, Бутков хезмәттән китә һәм 1820-нче елга, Воронеж губернасы училищелары директоры итеп билгеләнгәнгә кадәр, отставкала кала, ә 1823 елда Финляндия генерал-губернаторы граф Закревский янында аерым йөкләмәләр буенча чиновник итеп билгеләнә.
1828 елда ул Эчке эшләр министрлыгы советы әгъзасы итеп билгеләнә һәм бу дәрәҗәдә ике тапкыр, министр булмаганда, министрлык белән идарә итә; 1841 елда ул академикка сайлана, 1849 елда сенатор итеп билгеләнә.
Хакыйкый статс киңәшче (1826 ел), яшерен киңәшче (1836 ел), хакыйкый яшерен киңәшче (1856 ел) дәрәжәләренә лаек була.
Петр Бутков 1857 елның 12 декабрендә вафат була. Төньяк Кавказда, Новосвободная (Адыгея) станицасы янындагы мәгарә аның исеме белән атала.
Бүләкләре
- Изге Иоанн Иерусалимский ордены (1800)
- 4 нче дәрәҗә Изге Анна ордены (1800) - 2 нче дәрәҗә Изге Владимир ордены (1828) - 1 нче дәрәҗә Изге Анна ордены (1830)
- 1 дәрәҗә Изге Анна орденына империя таҗы (1831)
Светица (Кичменьга кушылдыгы)
Светица — Россия территориясеннән ага торган елга. Вологда өлкәсе, Киров өлкәсе , Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Кичменьга елгасының уң ярыннан 112 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 62 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Көньяк елгасы. Кече елга бассейны — Сухона, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Воля-Брвиленска
Воля-Брвиленска — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
NGC 7249
NGC 7249 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда   тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.