cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Суоярви районы
Суоярви райо́ны (Суоя́рвский район — Россия Федерациясенең Карелия Республикасы административ-территориаль берәмлек һәм муниципаль берәмлек (муниципаль район). Административ үзәге — Суоярви шәһәре
География
Район Карелия Республикасының көнбатышында урнашкан, ул чиктәш:
Ай-Игол (Элле-Еган кушылдыгы)
Ай-Игол — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елга  Элле-Еган елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 20 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — (Югары) Об кушылдыклар бассейны Васюганнан Вагага кадәр, елга бассейны — (Югары) Об Иртеш кушылганга кадәр.
HD12790
HD12790 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Голендухино (Реж шәһәр округы)
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (91%), арлар (9%).
Туймазы дәүләт юридик көллияте
Туймазы дәүләт юридик көллияте, «Туймазы дәүләт юридик көллияте» дәүләт автоном һөнәри белем бирү учреждениесе (Государственное автономное профессиональное образовательное учреждение Туймазинский государственный юридический колледж) — 1991 елда нигезләнгән Башкортстанның Туймазы шәһәрендә урнашкан махсус урта белем бирүче уку йорты. Гамәлгә куючысы — Башкортстан мәгариф министрлыгы.
Туарсе-Буйдру
Туарсе-Буйдру — Франциянең Вандея департаментында урнашкан коммуна.
Похалуиха
Похалуиха — Россия территориясеннән ага торган елга. Свердловск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Мугай елгасының сул ярыннан 16 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 10 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Тагил елгасыТүбән Тагил каласыннан тамагына чаклы. Кече елга бассейны — Тубыл, елга бассейны — Иртеш.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Рус Сәрдәсе
Рус Сәрдәсе  —Татарстан АССР Питрәч районында  юкка чыккан торак пункт (авыл).
1970 елларда бетерелә
Авыл тарихы
Элек Рус Сәрдәсе авылы Түбән Сәрдә һәм Преображенское кебек билгеле булган
Авылның исеме (үз исемендә «сәрдә» сүзе булган башка торак пунктлар белән беррәттән) татар «сәрдә»сеннән башлана — «тону» ("подагричник») .Түбән Сәрдә, Преображенское (1059). Мишә елгасы буенда, Нугай сәүдә юлы буенча авыл. Шәһәрдән 40 чакрым, вулыс идарәсе 5 чакрым. Чиркәүнең көньяк ягында, чокыр артында, алпавыт Суворовныкы булган сөрү кырында, чиркәүдән 150 сажин чамасы җирдә татар язулы кабер ташы саклана. Таш вертикаль куелган. Аның биеклеге 1 аршин 3 вершок, киңлеге 13 вершок. Анда татар язуы  күренә, ләкин, әмма шулкадәр иске һәм кырылган ки,  белгечкә дә укуга авыр бирелә. Янәшәдә шундый ук таш тора, әмма 1886 елда аның урынында кечкенә генә кыйпылчыклар гына була. <blockquote class="ts-Начало_цитаты-quote"> 1850 нче елларда Түбән Сәрдәдәдә алпавыт Михаил Иванович Мельников оештырган тоз һәм кирпеч заводлары эшли.
Халкы
Крестьян реформасына кадәр 1861 елда Түбән Сәрдә халкы статус киңәшчесе Михаил Иванович Мельников һәм майорша Фиона Матвеевна Суворовага караган алпавыт крестьяннары категориясенә керә
Крестьяннарны азат иткәннән соң авыл ике ширкәткә бүленә: «Мельниково» һәм «Суворово». Шул ук вакытта беренче җәмгыять крестьяннарының җир кишәрлеге 117 дисәтинә тәшкил итә, икенчесендә — 37 дисәтинә.
XIX гасыр ахырында халык игенчелек, һөнәрчелек: тимерчелек, слесарь, бондар, тегү кәсепләре белән шөгыльләнгән
1893 елга Түбән Сәрдәдәдә 53 ишегалды булган, аларда 189 ир-ат һәм 192 хатын-кыз яшәгән. Милләте буенча-барысы да руслар. 1930 елда 409 кеше яшәгән
Чиркәү мәхәлләсе
1774 ел да Түбән Сәрдәдәдә Изге Параскева хакына корылма белән Преображение Господня (барокко стилендә)  таш чиркәве төзелә. Соңыннан чиркәүгә шулай ук Изге Софья Мучениесе хакына янкорма төзелә <blockquote class="ts-Начало_цитаты-quote">Чиркәү коймасында кабер ташлары бар:1) отставкадагы прапорщик Иван Иванович Козлянинов; 1782 елда вафат була. 2) Коллеж асессоры Иван Данилович Хвостов; 1810 елда вафат була., 3) Александра Ивановна Каменовская; 1862 елда вафат була<div class="ts-Конец_цитаты-source">— Износков, Илиодор Александрович Чиркәү "Сәрдә мәхәлләсенә", 1893 ел торышы буенча,  Түбән Сәрдә (Преображенское) һәм дүрт авыл — өч Казил вулысы  (Әтрәч /Отрячи/, Колкомерка /Кулькумер/, Югары Сәрдә /Керәшен-Сәрдә/ һәм Лаеш өязе Панов вулысының  (Кибеч /Кибеч-Кавалы) авылы керә. Мәхәллә кешеләре барлыгы 1144 ир-ат, 1253 хатын-кыз булган. Шул ук вакытта алар арасында милли мөнәсәбәттә өстенлек алган «Иске керәшен татарлары» (керәшеннәр) (897 ир-ат һәм 1013 хатын-кыз), руслар-247 ир-ат һәм 240 хатын-кыз.
Хәзерге вакытта авылдан бары тик ярым җимерек хәлдә чиркәү генә сакланып калган.
Авылның танылган кешеләре
Түбән Сәрдә авылында танылган земство эшлеклесе, Казан губернасыннан III Дәүләт Думасы әгъзасы, акэмигрант Николай Александрович Мельников (1872—1951) туган, — ул үзенең «земство хезмәтендә 19 ел» дигән автобиографик очеркында бу турыда берничә тапкыр искә ала. Мин 1872 елның 15 октябрендә Казан губернасы, Лаешг өязе Краображенское, Түбән Сәрдә авылында нәсел утарында тудым. Биредә мин ун яшькә, гимназиягә биргәннәренә кадәр, даими яшәдем. Шуннан соң бөтен кышларны Казанда уздырырга туры килде. <blockquote class="ts-Начало_цитаты-quote"><div class="ts-Конец_цитаты-source">— Мельников, Николай Александрович 19 лет на земской службе (автобиографический очерк и воспоминания)
Нове Лепки
Нове Лепки — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Ясеново (Турчянске Теплице)
Ясеново  — Словакиянең  округында урнашкан авыл.
Нове Лепки
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Ясеново (Турчянске Теплице)
Тарихы
Авыл елда нигезләнгән.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
(6384) Кервин
(6384) Кервин — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Bayqoñğır ğäläm alanı
Bayqoñğır ğäläm alanı yäki Bayqoñır (qazaqça Байқоңыр - bay üzän) - dönyanıñ berençe häm iñ zur ğäläm alanı (kosmodromı), Qazaqstan, Qızıl-Urda ölkäse, Qazalı häm Jusalı arasındağı Töretam awılı yanında urnaşqan. Mäydanı 6717 km².
Bayqoñğır şähäre häm ğäläm alanı 2050 yılğa qädär Rusiä tarafınnan Qazaqstannan arendağa alınğan.
Faydalanu bäyäse - 5 mlrd. sum yılda. Arenda bäyäse - 115 mln. dollar. Roskosmos büdjetın 4,2% täşkil itä. Ğomümän, Rusiä 6,16 mlrd. sum yılda tota.
Bayqoñğır - ğälämgä cibärü sanı buyınça dönyada äydäp baruçı ğäläm alanı (2012): 12 yörtüçe raketa cibärelde, Kanaverel borını (AQŞ) ikençe urında (10).
Tarix
1954 yılda qıytğaara ballistik raketa R-7 sınaw öçen yaña poligon tözärgä kiräk ide. Mari ASSR, Dağstan, Ästerxan ölkäse, Qızıl-Urda ölkäse qarala ide. Radioyörtü öçen iñ uñaylı urın - Qızıl-Urda ölkäse bulıp çıqqan.
Berençe şartlı poligon iseme - "Tayga".
1955 yılda tözeleş başlana.
1957 yılda faydalanu başı, R-7 raketasın cibärü.
1957 yılda berençe Cirneñ yasalma iärçene, etlär belän iärçen cibärü.
1960 yılda R-7 raketası sınawı.
1961 yılnıñ 12 aprelendä berençe keşe ğälämi oçışı.
2018 yıldan soñ Rusiä pilotlı cibärülär "Könçığış" (Vostoçnıy) ğäläm alanına küçermäkçe bula.
Лисцянки
Лисцянки (Лісцянкі ) — Белоруссиянең Брест өлкәсе Столинский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас, дәүләттә иң җылы климат шушы төбәктә. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза.
Гуарани (Минас-Жерайс)
Гуарани  — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Минас-Жерайс штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Козагаҗы (Гүндогмуш)
Козагаҗы (Kozağacı) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Анталья иле Гүндогмуш илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Аксу (Атакум)
Аксу (Aksu) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Самсун иле Атакум илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Лун-Вож (Пожёг кушылдыгы)
Лун-Вож — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы, Архангельск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Пожёг елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 33 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Вычегда, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Пениг
Пениг (Penig) — Алманиянең Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Инкөй (Хафик)
Инкөй (İnköy) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Сивас иле Хафик илчесенә караган бер авыл (köy).
Хотецай
Хотецай (Хомстай) — Россия территориясеннән ага торган елга. Краснодар крае биләмәләрендә ага. Елганың тамагы кара диңгез урнашкан. Елга озынлыгы 7,800 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Кубань су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — кара диңгез елгалары бассейны Палагия борынынан Джанхот елгасының көнчыгыш чигенә чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — кара диңгез бассейны елгалары.
Чаркув (Пщинский повяты)
Чаркув  — Польшаның Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Джесап (Джорджия)
Джесап  — Америка Кушма Штатларының Джорджия штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Джесап шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Антелоп-Гиллс (Вайоминг)
Антелоп-Гиллс  — Америка Кушма Штатларының Вайоминг штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Антелоп-Гиллс халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гури-Ключковицки
Гури-Ключковицки — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
1977 елда авиация
1977 елда авиациядә булган вакыйгалар исемлеге:
Монреаль (кантон, Жер)
Монреаль (кантон, Жер) — Франциянең Жер департаментында урнашкан коммуна.
(13627) Юкитамаё
(13627) Юкитамаё — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1995 елның 15 ноябрендә К. Эндатэ, К. Ватанабэ тарафыннан Китами обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1995 VP1» саналган.
Пинкард (Алабама)
Пинкард  — Америка Кушма Штатларының Алабама штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Марцинковице (Тарновский повяты)
Марцинковице — Польшаның Кече Польша воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Флорешть (коммуна, Прахова)
Флорешть — Румыниянең Прахова жудецында урнашкан коммуна.
Марцинковице (Тарновский повяты)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Ай-Еган (Зур Запорная кушылдыгы)
Ай-Еган — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елга  Зур Запорная елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 22 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — (Югары) Об кушылдыклар бассейны Васюганнан Вагага кадәр, елга бассейны — (Югары) Об Иртеш кушылганга кадәр.
Туймазы индустриаль көллияте
Туймазы индустриаль көллияте, «Туймазы индустриаль көллияте» дәүләт автоном һөнәри белем биру учреждениесе (Государственное автономное профессиональное образовательное учреждение Туймазинский индустриальный колледж) — 1962 елда нигезләнгән Башкортстанның Туймазы шәһәрендә урнашкан махсус урта белем бирүче уку йорты. Гамәлгә куючысы — Башкортстан мәгариф министрлыгы.
Ульм (Вандея)
Ульм — Франциянең Вандея департаментында урнашкан коммуна.
Аниссола
Аниссола (Аниссола, Аниссола) — Мари Илнең Звенигово районында урнашкан авыл.
(6385) Мартиндэвид
(6385) Мартиндэвид — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1989 елның 5 мартында А. Мркос тарафыннан Клеть обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1989 EC2» саналган.
Гуараниасу
Гуараниасу — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Парана штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Пиньель-де-Арриба
Пиньель-де-Арриба — Испаниянең Вальядолид провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Нове Липини
Нове Липини — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Вулен-ле-Тамплие
Вулен-ле-Тамплие (Voulaines-les-Templiers) — Франциянең Кот-д’Ор департаментына караган коммуна, Ресе-сюр-Урс кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 13,42 км².
Колпаки (Киров шәһәре)
Колпаки (Колпаки) — Киров өлкәсенең Киров шәһәрендә урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2010 елгы җанисәп буенча даими яшәүче халкы юк.
Зала (Терни)
Зала — Италиянең Умбрия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Зала Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Пфафрода
Пфафрода (Pfaffroda) — Алманиянең Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ясеновце
Ясеновце — Словакиянең  округында урнашкан авыл.
Тарихы
Авыл елда нигезләнгән.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Лисяцичы
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас, дәүләттә иң җылы климат шушы төбәктә. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза.
Эканамша
Эканамша (Санскрит телендәː एकानंशा, әйтелешеː Ekānaṁśā) - ул шулай ук Арья буларак мәгълүм, Йоганидра белән идентификацияләнгән Һинд дине Алиһәсе. Санскрит телендә Эканамшаның мәгънәсе "берәү, өлешсез" һәм ул яңа айның атамасы. The Indian Theogony: Хәзерге заман галиме S. C. Mukherji буенча Харивамсада Эканамша Вишнуның шактисы буларак идентификацияләнә, ул Нанданың кызы буларак бәби Кришнаны Камсадан яклар өчен иңгән. Харивамсада ул Индраның кыз бертуганы буларак тәкъдим ителә, шуңа күрә ул шулай ук Каушики буларак мәгълүм. Вишнудхармоттара пурана аны Гандхари (Вишну Ходаена карый торган иллюзия куәте) буларак тасвирлый һәм бу Гандхари Лакшмины, Дхртины, Киртины, Пуштины, Шраддханы, Сарасватины, Гаятрины һәм Каларатрины чагылдыра. Харивамса (II.4.37-41) буенча аңа Вришнилар табына. Матхура төбәгендә күп "туганлык триадалары" бар, алар Кришнаны, Балараманы һәм аларның кыз бертуганы Эканамшаны сурәтлиләр һәм стилистика буенча алар безнең эрага карыйлар.
Козагаҗы (Коркутэли)
Козагаҗы (Kozağacı) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Анталья иле Коркутэли илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
(6386) Кейтнолл
(6386) Кейтнолл — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1989 елның 10 июлендә Генри Хольт тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1989 NK1» саналган.
Флорешть-Стоенешть
Флорешть-Стоенешть — Румыниянең Джурджу жудецында урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Рублиха
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Соходол (Хунедоара)
Соходол — Румыниянең Хунедоара жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Арвада (Вайоминг)
Арвада  — Америка Кушма Штатларының Вайоминг штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Арвада халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гуарани-д’Уэсти
Гуарани-д’Уэсти — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Сан-Паулу штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Туймазы педагогия көллияте
Туймазы педагогия көллияте, «Туймазы педагогия көллияте» дәүләт бүтжит һөнәри белем бирү учреждениесе (Государственное бюджетное профессиональное образовательное учреждение Туймазинский педагогический колледж) — 1990 елда нигезләнгән Башкортстанның Туймазы шәһәрендә урнашкан махсус урта белем бирүче уку йорты. Гамәлгә куючысы — Башкортстан мәгариф министрлыгы.
Инкөй (Гереде)
Инкөй (İnköy) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Болу иле Гереде илчесенә караган бер авыл (köy).
(13628) 1995 WE
(13628) 1995 WE — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1995 елның 16 ноябрендә Т. Кобаяси тарафыннан Оидзуми обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1995 WE» саналган.
Аксу (Һендек)
Аксу (Aksu) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Сакарья иле Һендек илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Фәридә Рәсүлева
Фәридә Рәсүлева  (1948 елның 29 июле, СССР, РСФСР, ТАССР, Казан ― 2022 елның 9 гыйнвары, РФ, Диңгез буе крае, Артём) ― шагыйрә, 1991 елдан Татарстан Язучылар берлеге әгъзасы (1991).
Тәрҗемәи хәле
Рәсүлева Фәридә Атилла кызы 1948 елның 29 июлендә Казан шәһәрендә  танылган прозаик Атилла Расих белән  язучы, мөгаллимә Зәкия ханымнар гаиләсендә   дөньяга килә. Урта мәктәпне тәмамлаганнан соң, Фәридә Казан дәүләт университетының механика-математика факультетына укырга керә, тик өч елдан гаиләсе белән бәйле рәвештә Ташкент шәһәренә китә. Ташкент дәүләт университетында «математик анализ» белгечлеге ала. Аннан соң Казанга кайта, СССР Фәннәр академиясенең Физика-механика институтында эшли.
Иҗаты
1975 елда «Вечерняя Казань», «Советская Татария», «Комсомолец Татарии» газеталарында, «Хлеб и Розы» күмәк җыентыгында аның беренче шигырьләре дөнья күрә.
1979 елда Ф.Рәсүлева Мәскәүдә Максим Горький исемендәге Әдәбият институтына читтән торып укырга керә. Шигырьләр, хикәяләр, повестьлар иҗат итә. Әсәрләре «Литературная учеба» һәм «Новый мир» журналларында, «Литературная Россия» газетасында басыла.
1984 елда Ф.Рәсүлеваның «Пролог» исемле беренче шигырьләр китабы дөнья күрә.
1970–1980 елларда Ф.Рәсүлева Казандагы төрле оешмаларда эшли. Ул КХТИда ( КГТУ) җитештерүчәнлеккә өйрәтү остасы, реклама бюросында һәм телевидениедә мөхәррир; Пионерлар сараенда әдәби түгәрәк җитәкли. Шигырьләре республика матбугатында һәм «Стихи казанских студентов» күмәк җыентыгында басыла.
1989 елда шагыйрәнең «Холодное утро» исемле икенче шигырьләр җыентыгы нәшер ителә.
2022 елның 9 гыйнварында 73 яшендә Диңгез буе крае Артём шәһәрендә вафат. 14 гыйнвар көнне Артём зиратының татар секторына мөселманча җирләнгән.
Масловка (Североуральск шәһәр округы)
Масловка (Масловка) — Свердловск өлкәсенең Североуральск шәһәр округы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
Марциновице (Кече Польша воеводалыгы)
Марциновице — Польшаның Кече Польша воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Сед-Ёль (Пожёг кушылдыгы)
Сед-Ёль — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Пожёг елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 17 км.
Шумай
Шумай — Россия территориясеннән ага торган елга. Краснодар крае биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Гастогай елгасының уң ярыннан 24 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 11 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Кубань су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — кара диңгез елгалары бассейны Палагия борынынан Джанхот елгасының көнчыгыш чигенә чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — кара диңгез бассейны елгалары.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Пинья-де-Эсгева
Пинья-де-Эсгева — Испаниянең Вальядолид провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Чарна-Весь (Силезия воеводалыгы)
Чарна-Весь  — Польшаның Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Фаллерон
Фаллерон — Франциянең Вандея департаментында урнашкан коммуна.
Монтадет
Монтадет — Франциянең Жер департаментында урнашкан коммуна.
Пинья-де-Эсгева
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Чарна-Весь (Силезия воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Джефферсон (Джорджия)
Джефферсон  — Америка Кушма Штатларының Джорджия штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Джефферсон шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гури-Опольски
Гури-Опольски — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Писга (Алабама)
Писга  — Америка Кушма Штатларының Алабама штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Фаварис Галиев
Галиев Фаварис Мөхәммәтгали улы—хезмәт ветераны
Кыскача биографиясе
1941 елның 15 августында Смәел авылында туган. Смәел мәктәбендә  җиде сыйныф белем алганнан соң Яңгул урта мәктәбендә укый. 1959 елда урта белем ала һәм туган авылында хисапчы ярдәмчесе булып эшли. Хезмәт юлын мәктәп елларында ук тракторчы һәм комбайнчы  ярдәмчесе булып башлый.
1960-1965 елларда Казан авыл хуҗалыгы институтында укып галим-агроном белгечлеге ала.
Хезмәт юлы
Ф.Галиевнең бөтен гомере туган авылындагы Шаумян исемендәге колхозга багышланган: 1965-1978 елларда ул хуҗалыкның баш агрономы, 1978-1985 елларда—колхоз рәисенең мәдәни-агарту эшләре буенча урынбасары, 1985-1991 елларда—колхозның партия оешмасы секретаре, 1991-1994 елларда—колхоз рәисенең тәрбия эшләре буенча урынбасары, 1994-1997 елларда—техника куркынычсызлыгы һәм хезмәтне саклау буенча инженер, 1997-2004 елларда—кабат хуҗалыкның баш агрономы. Тирән хәзерлекле белгеч, киң фикерле шәхес, туган җирен, аның кешеләрен якыннан белүче һәм яратучы авыл баласы буларак Ф.Галиев әлеге хуҗалыкның тотрыклы матди-финанс базасын булдыруга, районыбызның югары нәтиҗәле эшли торган хуҗалыгы дәрәҗәсенә күтәрүгә бәя биреп бетергесез өлеш кертте, авылдашларының тирән ихтирамын казанды.
Җәмәгать эшләре
Ф.Галиев хезмәт юлының беренче көннәреннән киң җәмәгать эше алып барды. Ул күп мәртәбә хезмәт ияләре депутатларының Смәел авыл Советы депутаты булып сайланды, берничә мәртәбә КПССның район конференцияләре делегаты булды, райком членлыгына кандидат итеп сайланды. 1969 елда колхозчыларның республика конференциясе делегаты булды, аның секретариатына сайланды.
Дәүләт бүләкләре
Ф.М.Галиевнең фидакарь хезмәте югары бәяләнде. Ул РСФСР Мәгариф министрлыгының, Бөтенроссия табигатьне саклау җәмгыятенең, Татарстан Республикасы  Авыл хуҗалыгы һәм азык-төлек министрлыгының, район җитәкчелегенең күпсанлы Мактау Грамоталары, медальләр белән бүләкләнде. 2003 елда аңа Россия Федерациясенең атказанган агрономы дигән абруйлы исем бирелде.
Бвстырып чыгарган китаплары
Көзге яшьнәү
Фаваризмнар
Ф.Галиев гаять үзенчәлекле иҗатчы да. Аның шигырьләре район һәм республика матбугатында еш басыла. Туган авылы Смәелгә багышланган җыры үзешчән композиторларның район конкурсында җиңү яулады.
Ветеран туган авылы Смәелдә яши, актив җәмәгать эше алып бара.
Чыганаклар:
Балтач энциклопедиясе, I том, 2006
Литва (Ляхавицкий районы)
Литва  (Літва ) — Белоруссиянең Брест өлкәсе Ляхавицкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас, дәүләттә иң җылы климат шушы төбәктә. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза.
Журавлиная (Тирән Сабун кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — (Югары) Об кушылдыклар бассейны Васюганнан Вагага кадәр, елга бассейны — (Югары) Об Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
(6387) 1989 WC
(6387) 1989 WC — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Туктасын Гаетмөхәммәтев
Моны да карагыз
<ul></ul>
Нове Липки
Нове Липки — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Зала (Форли-Чезена)
Зала — Италиянең Эмилия-Романья төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
(13629) 1995 WD2
(13629) 1995 WD2 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Зала (Форли-Чезена)
Географиясе
Зала Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
(13629) 1995 WD2
Тарихы
1995 елның 18 ноябрендә Т. Кобаяси тарафыннан Оидзуми обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1995 WD2» саналган.
Зала (Форли-Чезена)
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Шәһит Ходайбирдин
Шәһит Ходайбирдин — инкыйлабчы, язучы, ВКП(б) эшлеклесе, 2-нче БАССР ҮБК рәисе.
Тәрҗемәи хәл
Шәһит Ходайбирдин хәзерге Башкортстан Республикасының Күгәрчен районы Печәнче (хәзер Ходайбирдин) авылында 1896 елның 9 (22) октябрендә ярлы крестьян гаиләсендә дөньяга килгән.
1914 елда Ырынбур шәһә­рендәге үзе укыган «Хөсәения» мәдрәсәсеннән андагы каты тәртипләргә ризалашмыйча, “Без” дигән сатирик кулъязма гәҗит оештырып, укыту-тәрбия эшлә­рен тәнкыйтьләп язган өчен куылган. Унсигез яшеннән армия сафына алына, кыска вакытлы фельдшерлар курсын тәмамлап, фронтка озатыла. Ике елга якын империалистик сугышта катнашып, фронтның алгы сызыгында солдат чыныгуы үтә. 1916 елда Австрия фронтының Санок шәһәре янында яраланып, Уфа госпиталенә китерелә. 1917 елгы Февраль революциясен исә 144нче полкның 1нче ротасы составында каршылый.
Февральдән Октябрьгә кадәрге чорда Ходайбирдин Уфа гарнизоны солдатлары, шәһәрдәге эшчеләр, интеллигенция арасында ялкынлы оратор буларак та, матбугатта басылган мәкалә­ләре белән дә тиз арада танылу ала. 1917 елның маенда оештырылган Уфа Мөселман хәрби советының, аның башкарма комитетының һәм президиумы­ның әгъзасы итеп сайлана, хәрби частьларда империалистик сугышны туктату, властьны эшче, солдат һәм крестьян депутатлары Советына бирү өчен агитация алып бара. 1917 елның 29 октябрендә Ходайбирдин рәисле­гендә үткән Мөсел­ман хәрби советы утырышы Советларның II Бөтенрусия съездының Русиядә властьның Советларга күчүе турындагы белдерүен котлап, карар кабул итә. 30 ноябрьдә исә ул эшче, солдат һәм крестьян депутатлары Советының III Уфа губерна съездында делегат булып катнаша, Советларның губерна Башкарма коми­тетының әгъзасы итеп сайлана. 13 декабрь­дә губерна революцион комитеты тарафыннан оештырылган революцион трибунал әгъзасы итеп тәгаенләнә. Шул ук вакытта, аңа Уфа губерна ревкомы кар­шында оештырылган башкорт эш­ләрен башкару комиссариаты рәисе урынбасары вазыйфасы йөклә­телә. 1918 ел башыннан ул — Уфа губернасының милли эшләр буенча комиссары урынбасары.
1918 елның 7 мартында Шәһит Ходайбирдин РКП (б) әгъзасы итеп сайлана. Шул ук елның 9 июнендә ул Уфа губрев­комының мөселман бүлеге мөдире итеп тәгаенләнә. Тагын бераздан аны Мәскәүдә Үзәк мөселман комисса­риатының комиссия әгъзасы, башкорт бүлеге мөдире итеп билгелиләр. 1918 елның декабреннән — Уфа губернасының Минзәлә шәһә­рендә өяз хәрби комиссары урын­басары, комиссарның тәэминат бүлеге мөдире.
Башкорт милли хәрәкәтен большевиклар ягына аудару өчен күп көч куя. 1919 елда «Кызыл яу» гәҗите битләрендә басылган «Башкорт юксылларына» дигән өндәмәсендә ул хәрәкәт юлбашчысы Зәки Вәлидине «башкорт ханы» булырга тырышкан типтәр дип атаган.
1919 елның февралендә Шәһит Ходайбирдинны Уфага чакырып алалар. Апрельдә инде ул — Башкорт­станның көнья­гында хәрәкәт итүче башкорт гаскәрләре составында 1нче башкорт кавалерия дивизио­нының, арытаба — 2нче башкорт кавалерия полкының комиссары.
9 июльдә Кызыл Армия гаскәрләре Уфаны алу белән Шәһит Ходайбирдин Вакытлы Уфа губревкомы әгъзасы һәм аның мөселман бүлеге мөдире итеп билгеләнә. Җиң сызганып, губернада Совет органнарын тергезү эшендә катнаша. Бу чорда ялкынлы мәкаләләр белән халык арасында киң танылу алган Шәһит Ходайбирдин “25нче дивизиянең сәяси шөгъ­бәсе хәбәрләре” һәм “Кызыл юл” дигән гәҗитләр чыгаруны оештыра.
1921 елның мартында Шәһит Ходайбирдин Советларның беренче Бөтен Башкортстан һәм РКП(б) ның беренче Бөтен Башкортстан конференциясендә катнаша. Аны БашЦИК Президиумы һәм РКП(б)ның Башкортстан Өлкә комитеты әгъзасы итеп сайлыйлар. 1921 елның мартында РКП(б)ның Х съезды Кронштадтта Совет властена каршы баш күтәрүчеләрне бастырырга 300 делегаттан отряд оештыра. Кече Башкортстан делегатлары арасыннан өч кеше — Н. Алиев, С. Тизанов һәм Ш. Ходайбирдин съезд залыннан туп-туры Кронштадтка юнәлә. Кальгәдәге фортларны штурмлаганда каты яраланып, контузия алып, озак кына боз өстендә ятканнан соң Петроградтагы лазаретка озатыла.
Башкортстанга ул апрель азакларында күкрәгенә Кызыл Байрак ордены тагып кайтып төшә. Шул ук көннәрдә аны Башкортстан Үзәк Башкарма Комитеты рәисе итеп сайлыйлар. Әмма, сәламәтлеге какшау сәбәп­ле, беркадәр вакыттан рәис урынбасары эшенә күчә. Кыска гына вакыт эчендә (1921 елның 9 декабреннән 1922 елның апреленә кадәр) ул республикада иң югары партия җитәкчесе — РКП(б)ның Башкортстан Өлкә Комите­тының җаваплы сәркә­тибе була. 1922 елның сентяб­реннән Шәһит Ходайбирдин — республиканың җир эшләре халык комиссары урынбасары, 1923 елның августыннан гоме­ренең соңгы көннәренә кадәр — Башкорт АССРның эчке эшләр халык комиссары.
«Башкортстан» гәҗитенең редколлегия әгъзасы була. Ходайбирдин башкорт телен гамәлгә кертү Комиссиясен җитәкли. Ул башкорт әдәби теленең нигезенә казакълар белән укмашып яшәгән тау башкортлары телен салу фикере белән катгый килешми. Башкорт әдәби телен татар теленнән ерагайтмау яклы була.
Шәһит Ходайбирдин 1924 елның 21 декабрендә Мәскәүдә авыр операциядән соң вафат була һәм Уфага алып кайтып җирләнә.
Ш. Ходайбирдин премиясе
1989 елның 8 апрелендә Башкортстан Журналистлар берлеге оештырган Шәһит Ходайбирдин исемен­дәге премия журналистлар хезмәтен бәһаләүче иң югары бүләккә әверелде. 1996 елда исә аңа, БР Министр­лар кабинеты карарына ярашлы, республика статусы бирелде. Башкортстан Хөкүмәтенең Шәһит Ходайбирдин исемендәге премиясе ел саен журналистика өлкәсендәге иң яхшы өч хезмәт иясенә тапшырыла.
HD127924
HD127924 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Вульжезак
Вульжезак — Франциянең Шаранта департаментында урнашкан коммуна.
HD127924
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Испания
Испа́ния (España), рәсми исем – Испа́ния Патшалыгы (, Regne d'Espanya, Espainiako Erresuma) — Көньяк Европаның көнбатышында урнашкан зур булмаган дәүләт. Пиреней ярымутравының зур өлешен алып тора. Илнең исеме «и-шпаним» — «куяннар яры» сүзеннән килеп чыга.
Көнбатышта Португалия, көньякта Бөекбритания биләмәсе — Гибралтар, төньякта Франция, Андорра белән, һәм Африкадагы Сеута һәм Мелилья биләмәләре Марокко белән чиктәш. Испания ярлары Атлантик океан һәм Урта диңгез белән юыла.
Европа берлегенә һәм НАТОга керә.
Испания тарихы
left|300px|thumb|500нче елларда [[Вестготлар кыйраллыгы|Вестготлар Патшалыгы]]
Бу территориядә беренче кешеләр б. э. кадәр 35 мең еллар элек барлыкка киләләр. Берничә мәдәният бер-берсен алмаштыралар. Б. э. кадәр 1200 еллар элек монда финикиялелеә киләләр. Алар анда Гадес (хәзерге Кадис шәһәре) колониясен төзиләр. Финикиялеләр һәм греклар мондагы ибер дип аталучы, югары мәдәниятлы, ләкин кечкенә кабиләләр турында мәгълүмат калдыралар. Б. э. кадәр 5-3нче гасырларда монда кельтлар киләләр, һәм иберлар белән кушылып кельтибер кабиләләрен барлыкка китерәләр. Пун сугышларыннан соң бу территорияне римлылар басып ала башлыйлар, һәм Август идарә иткән вакытка буйсындыралар.
2нче гасырдан соң ярымутрауда нәсари дине тарала башлый. 5-нче гасырның икенче яртысыннан соң вестготлар басып керә һәм алар үзләренең корольлекләрен төзиләр. 711—718нче елларда гарәбләр бу җирләрне тулысынча диярлек басып алалар, һәм Хәлифлек эченә кертәләр. Тиздән Хәлифлек таркала, Кордовада Омейяд династиясе идарәсе саклана, 10нчы гасырда ил чәчәк ату чорына җитә. Кастилия, Арагон, Леон- христиан короллекләре бу илгә каршы бертуктаусыз сугышлар алып баралар (Реконсиста). 1492нче елда Арагон һәм Кастилия берләшеп маврларның соңгы дәүләте – Гранада әмирлеген алалар. Шул ук чорда Испания Яңа Дөньяга кораблар җибәрә, һәм зур колонияләрне басып ала.
Европада Карл V Габсбург (1516—56) идарә иткән вакытта Испания Изге Рим империясенең үзәге һәм зур католик дәүләт була. Испания флоты ("җиңелмәс армада") җимерелүе, Англия белән сугышта җиңелү, Нидерланд провинөияләрен югалту Испаниянең Европага тәэсирен бетерә. Филипп III җитәкчелеге вакытында Испаниянең куәте кимүе башлана, моңа инквизиөиянеҗ тәэсире зур була. 18нче гасырда илнең өчке тотрыксызлыгы башлана: Габсбургларны Бурбоннар алмаштыра, 19нчы гасырда 5 тәмамланмаган инкыйлаб була:1808—14, 1820—23, 1834–43, 1854—56 и 1868—74нче елларда. Бөтен инкыйлаблардан соң Конституцияле монархия кала.
1923нче елдан 1930нчы елга кадәр Испаниядә Мигель Примо де Ривера диктатурасы урнаша. 1931нче елдагы сайлаулардан соң илдә җөмһүрият иглан ителә. Уң хакимият идарәсенең "ике кара елы"ннан соң сайлауларда сул Халык фронты җиңә, һәм халык ике өлешкә аерыла: Халык фронты һәм Мароккодагы җөмһүрияткә каршы чыккан генерал Франко яклылар. Франко националистларына чиркәү, монархиячеләр, испан фашистлары таяныч булып торалар. 1936—1939нчы еллардагы гражданнар сугышында 600 мең кеше вафат була, шуларның 400 меңе Франконың сәяси терроры корбаннары. 1939—1975 елларда Франко диктатурасы вакытында, хакимият зур җир биләүче булган католик чиркәвендә була. 1975нче елда Франко үлеменнән соң илдә Хуан Карлос I җитәкчелегендәге парламент монархиясе урнаша. 1978нче елның 12 декабрендә яңа демократик Конституция кабул ителә. 1981нче елдагы хәрби путчтан соң 1982нче елдагы парламент сайлауларында социалистлар җиңәләр, Фелипе Гонсалес 1996нчы елга кадәр премьер-министр була. 1982нче елда Испания НАТОга, 1986нчы елда АБгә керә. Испаниянең башка Европа илләре белән якынаюы, илнең абруен күтәрә.
География
right|200px Испания Пиреней ярымутравының зур өлешен, урта диңгездәге Балеар утрауларын, Атлантик океандагы Канар утрауларын алыптора.
Испаниянең климаты бик үзенчәлекле: әгәр илнең төньяк-көнбатышы Европаның иң явым-төшемле урыннарының берсе булса, көньяк өлештә африка чүлләренә ошаган урыннаны күрү мөмкин.
Испанияне Швейцариядән соң Европаның иң таулы өлкәсе итеп саныйлар. Таулар һәм таулыклар илнең 90%ын алып торалар. Европадагы иң биек Месета (испанча өстәл) яссы таулыгы илнең яртысын диярлек алып тора, аның уртача биеклеге 660 метр. Месетада җәй бик кызу һәм коры, ә кыш салкын.
Илнең иң зур Пиреней таулар системасы көнбатыштан көнчыгышка таба 450 кмга сузылучы берничә параллель сырттан тора. Ането түбәсе (3404 м) Пиренейның иң биек ноктасы.
Пиреней ярымутрауының бөтен көньяк-көнчыгышын тау массивларыннан һәм сыртлардан торучы Кордильера-Бетика алып тора. Сьерра Невада сырты биеклеге альплардан гына калыша. Мондагы Муласен тауының биеклеге 3478 м.
Түбәнлекләр, үзәннәр илнең 10% ын гына алып торалар. Иң зур тигезлек -Андалус тигезлеге. Аның буенча Гвадалквивир елгасы ага. Илнең көньяк-көнчыгышында Эбро елгасы үзәнендә Арагон тигезлеге урнашкан. Урта диңгез ярлары буенчаа тар тигезлекләр сузыла.
Сәясәт
right|170px|thumb|Хуан Карлос I
Испания – Конституцияле монархия. Ил башлыгы — патша, хәзерге вакытта — Хуан Карлос I. Парламент исеме — Генераль кортеслар, ике палатадан тора — депутатлар конгрессы һәм сенат. Сенатта 259 кеше (бөтен сенаторлар 4 елга сайлана), ә Депутатлар конгресында 350 кеше (4 ел). Хөкүмәтнең башлыгы — премьер-министр.
Сәяси партияләр
Испаниядә барлыгы 500дән артык сәяси партия һәм җәмгыяви хәрәкәтләр теркәлгән.
Иң зур партияләр:
2008нче елның 9 мартында Испания парламентына сайлаулар узды. Сайлауда Испания Социалистик Эшчеләр Партиясе җиңде (168 урын), аларның төп көндәшләре Халык партиясе 154 урын алды. Сайлауларда халыкның 75%-ты катнашты.
Икътисад
Испания икътисады үсеш дәрәҗәсе буенча Европа Берлеге илләре арасында Финляндия, Алмания, Нидерландлар кебек алга киткән илләрдән ярыйсы калышып, ләкин Португалия, Греция кебек дәүләтләрдән алда торып, урта урыннарны алып тора.
Испания ТМП үсеше буенча Европада әпсәлүт лидер. Туризм һәм төзелеш икътисад үсешенә йогынты ясаучы төп тармаклар. Авыл хуҗалыгы, эшкәртү сәнәгате алай ук алга китмәгән, ләкин монда да Испания АБ буенча күршеләреннән алда тора.
Чит ил инвестицияләренең килүе, евро бәясе арту, ипотеканың юн булуы төзелеш үсешен арттыра. АБның әгъзалары арасында тигезләндерү сәясәте алып баруына карамастан, Испаниядә бәяләр бик арзан. Испан гаиләсенең уртача кереме бик югары булмау сәбәпле, хакимият субсидияләр йәм льготалар ярдәмендә көнкүреш товарларына бәя артмауны кулда тота.
Административ бүленеш
Испания 17 автоном өлкәгә караган 50 провинциядән тора. Шулай ук Африкадагы ике автоном шәһәр бар: Сеута һәм Мелилья.
thumb|450px|Испаниянең административ бүленеше
Халык
Испания халкының үсүе:
Шәһәрләрдә халыкның 76 %-ты яши. Халык тыгызлыгы — 79,7 кеше/км². Испаниядән тыш дөньяда 2,7 млн испан яши.
Дин
Испания Корольлеге — дөньяви дәүләт, аңарда чиркәү рәсми рәвештә дәүләттән аерылган. Ил Конституциясе (16 статья) дин тоту иреген игълан итә. Конституция шулай ук дини билгеләр буенча дискриминацияләүне тыя. Шул ук вакытта, Конституция Рим католик чиркәве белән аерым мөнәсәбәтләрне таный. Төп дин — католиклар (ил халкының 75 % ы). Моңа карамастан, 2005 елдан башлап берҗенесле никахлар рәхсәт ителгән. Протестантлар — 460—567 мең кеше. Православие тарафдарлары соңгы елларда артып, 900 меңгә җиткән. Йәхвә шаһитлары һәм мормоннар — 200 мең кеше. Ислам динен тотучылар — 1 млн 180 мең кеше (ил халкының 2,60 % ы). Яһүдиләр 15 мең. Буддистлар 47 мең. Һинд дине тарафдарлары 45 мең. Бәһаилар 13 мең.
Флорика (коммуна)
Флорика — Румыниянең Бузеу жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Салка (Иса кушылдыгы)
Салка — Россия территориясеннән ага торган елга. Свердловск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Иса елгасының сул ярыннан 20 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 12 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Тагил елгасыТүбән Тагил каласыннан тамагына чаклы. Кече елга бассейны — Тубыл, елга бассейны — Иртеш.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Пфлюкуфф
Пфлюкуфф (Pflückuff) — Алманиянең Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гуарани-дас-Мисойнс
Гуарани-дас-Мисойнс — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Риу-Гранди-ду-Сул штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Уфа автотранспорт көллияте
Уфа автотранспорт көллияте, «Уфа автотранспорт көллияте» дәүләт бүтжит һөнәри белем бирү учреждениесе (Государственное бюджетное профессиональное образовательное учреждение Уфимский автотранспортный колледж) — 1930 елда нигезләнгән Башкортстанның Уфа шәһәрендә урнашкан махсус урта белем бирүче уку йорты. Гамәлгә куючысы — Башкортстан мәгариф министрлыгы.
Марципоремба
Марципоремба — Польшаның Кече Польша воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Сортавала районы
Сортавала муниципаль райо́ны (Сортава́льский муниципальный район — Россия Федерациясенең Карелия Республикасы административ-территориаль берәмлек һәм муниципаль берәмлек (муниципаль район). Административ үзәге — Сортавала шәһәре
География
Ул Ладога күленең төньяк ярында урнашкан. Чиктәш:
Зирекле (Яңа Чишмә районы)
Почта индексы — 423185.
Кыска мәгълүмат
«Татарстан Республикасы Яңа Чишмә муниципаль районының Зирекле авыл җирлеге» муниципаль берәмлеге составына Кичү авылыннан 16 км төньяк-көнчыгышка таба, Яңа Чишмә авылыннан төньяк-көнчыгышка таба һәм Зирекле авылыннан 7 км төньякта урнашкан Татар Зирекле авылы керә.
Авылның башлангыч исеме Кичү-Адамча, Зирекле-тож булган. Чистай өяз шәһәренә кадәр ераклык 51 чакрым тәшкил итте, Казанга кадәр – 141 чакрым.
Зирекле авылына 1730 елда нигез салынган, авылда ХХ гасыр башында архитектура һәйкәлләре бар: 1905 елдан эшләп килүче таш мәчет һәм 1909 елда Инеш елгасы аша төзелгән таш күпер.
Зирекле авылы территориясендә урта мәктәп-лицей, халык иҗаты һәм көнкүреше музее, участок хастаханәсе, балалар бакчасы, авыл клубы, китапханә, «Аҗаган» яшүсмерләр клубы, элемтә бүлеге, янгын часте эшли. 2011 елның язына кадәр Россия Саклык банкының филиалы эшләде. Урганча авылында авыл клубы, ФАП һәм китапханә эшли.
"Кичү» коллектив хуҗалыгы 2002 елда бөлгенлеккә төште. Садыйков Марат Хаматзакировичның крестьян фермер хуҗалыгы эшли. Халыкның пай җирләрен «Татарстан "агрофирмасы" ҖЧҖ арендалый.
Хуҗалыклар эре мөгезле терлек, сөт терлекчелеге, умартачылык, сарык үрчетү, кошчылык белән шөгыльләнәләр.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.0 °C.
Халык
Авылда хәзер 673 кеше исәпләнә.
Польос
Польос — Испаниянең Вальядолид провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гурка (гмина Тарнаватка)
Гурка  — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Чарни-Ляс (Ченстоховский повяты)
Чарни-Ляс  — Польшаның Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Ясова
Ясова — Словакиянең  округында урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Арлингтон (Вайоминг)
Арлингтон  — Америка Кушма Штатларының Вайоминг штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Арлингтон халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.