cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Дхарма
Чыганаклар
Кайбер Һинд дине текстлары буенча дхарма ул һәр ир кеше һәм хатын өчен тәҗрибә белешмәсе. Мәсьәлән, Апастамба Дхармасутрада расланганча: Дһарма һәм Адһарма "Бу без" дип әйтеп йөрмиләр. Шулай ук Ходайлар, гандхарвалар, бабалар да "Дхарма" нәрсә һәм "Адхарма" нәрсә турында игълан итмиләр. Апастхамба Сутра
Башка текстларда Һинд динендә дхарманы ачу өчен өч чыганак һәм ысул тасвирланган. Болар Paul Hacker тасвирлаганча: Беренче чиратта, Веда, Упанишадалар, Эпослар һәм башка Санскрит әдәбиятыннан остаз белән тарихи мәгълүматны өйрәнү. Икенчедән, яхшы кешеләрнең үзен тотышлары һәм мисалларын күзәтеп. Өченче чыгынак берәүнең белем алуы да, мисал үзен тотышы да мәгълүм булмаганда кулланыла. Бу очракта Һинд динендә дхарма чыганагы булып, "атматусти" тора, ул яхшы шәхеснең йөрәген, эчке хисен нәрсә канәгатьләндерә, нәрсәгә аның омтылышы бар чыганак булып тора.
Дхарма, тормыш этаплары һәм иҗтимагый стратификация
Һинд дине текстларында җәмгыять дәрәҗәсендә һәм шәхси дәрәҗәдә дхарма турында сөйләнә. Шулардан иң күп цитаталанганы Манусмрити (Ману законнары) ул дүрт "Варна"ны, аларның хокукларын һәм вазифаларын тасвирлый. Һинд диненең күп текстлары, шулай да, дхарма турында Варна (каста)га бәйләнешсез сөйлиләр. Башка дхарма текстлары һәм Смритилар Манусмритидан табигате һәм Варналар структурасы буенча аерылып тора. Эпосларда Бхригу дхарма өчен бернинди варналар кирәкми дигән теорияне тәкъдим итә. Практикада, урта гасыр Һиндстан иҗтимагый стратификацияләнгән җәмгыять дип ышаныла, һәр иҗтимагый катлам һөнәрне мирас итеп алган һәм эндогам булган. Һинду дхармада варна абсолют булмаган; шәхесләр мокша эзләп Варнасыннан баш кагып китә алган, һәм шулай ук тормыш этаплары Ашрамасыннан китә алганнар. Манусмритида да, шуннан соң килгән Смритиларда да варнадхарма сүзе кулланмаса да (бу варналарның дхармасы), яки варнашрамадхарма (бу варналар һәм ашрамалар дхармасы), Манусмритиның фәнни комментариенда бу сүзләр куллана һәм шулай итеп дхарма Һиндстанның варна системасы белән ассоциацияләнә. 6-ынчы гасыр Һиндстанында хәттә Буддачылык патшалары да үзләрен "варнашрамадхарма яклаучылары" дип атаганнар – бу тормыш ашрамнарының һәм варналарның дхармасы.
Шәхси дәрәҗәдә, Һинд диненең кайбер текстлары дүрт ашрамаларын яки тормышның баскычларын шәхеснең дхармасы итеп күрсәтә. Болар: (1) Брахмачарья, өйрәнчек буларак әзерләнү тормышы, (2) Грихастха, гаилә белән өй хуҗасы тормышы һәм башка иҗтимагый рольләр, (3) Ванапрастха яки араньяка, урманда яшәүче тормышы, дөнья шөгыльләреннән чагыдырылу һәм баш тартуга күчү һәм (4) санньяса, бөтен байлыгыңны бирү тормшы, аскет булу һәм мокшага, рухи әйберләргә тугърылык.
Дхарма һәм закон
Муллылык вазифасы төшенчәсе буларак Дхарма Һиндстанның борынгы законлы һәм дини текстларында бар. Һинд дине фәлсәфәсендә законлык, иҗтимагый гармония һәм бәхет кешеләрдән дхарма буенча яшәргә таләп итә. Дхармашастра бу кагыйдәләрнең һәм күрсәтмәләрнең язмасы булып тора. Хәзер булган шәһадәтнамәләр тәкъдим иткәнчә Һиндстанда дхармага караган әдәбият күп булган (сутралар, шастралар); сутраларның дүртесе сакланып калган һәм хәзер Дхармасутралар дип атала. Дхармасутраларда Ману кануннары белән бергә параллель һәм төрле кануннары җыелмалары бар, мәсьәлән, Нарада һәм башка борынгы галимнәр кануннары. Бу төрле һәм конфликта керүче канун китаплары эксклюзив түгел һәм алар Һинд динендә башка дхарма чыгынакларын алыштырмыйлар. Бу Дхармасутраларда яшьләрне укыту, аларның узу йолалары, дини йолалар һәм ритуаллар, өйләнү хокуклары һәм вазифалары, үлем һәм бабалар йолалары, хөкем хакимияте һәм кануннары, җинаятьләр, җәзалар, шәһадәт кагыйдәләре һәм типлары, патша вазифалары һәм шулай ук әхлак керә.
Сподний Оток
Сподний Оток — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Диңгез буе крае
Диңгез буе крае (рус. Приморский край) — Россия Федерациясенең субъекты.
Край 1938 елның 20 октябрендә төзелә.
Административ үзәге — Владивосток шәһәре.
Мәйданы — 165,9 мең км².
География
Диңгез буе крае Ерак Көнчыгышның көньяк өлешендә урнашкан. Ярлары көньякта бик ергаланган. Култыкларның иң эресе — Бөек Петр култыгы. Эре утраулар: Русский, Попов, Путятин, Аскольд.
Крайның үзәк өлешен Сихоте-Алинь таулары алып тора (биеклеге 1855 метргача, Облачная тавы), көнбатышта Уссури һәм Ханка күле буе түбәнлекләре бар. Көрән күмер вә ташкүмер, полиметалл мәгъдәннәр, алтын, кургаш, графит, төзелеш материаллары чыганаклары бар.
Климаты уртача муссонлы. Кыш суык һәм кыска. Гынварның уртача температурасы яр буенда -12°…-14°С, эчке районнарда -20°…-27°С. Җәй яңгырлы. Июльнең уртача температурасы +14…+21°. Елга 600–900 мм явым төшә. Вегетация дәвере төньякта 120 —130 көн, көньякта 160—200 көн.
Тарих
Край ССРБ Югары Совет Президиумы указы буенча 1938 елның 20 октябрендә төзелә.
Административ бүленеш
300px|thumb|right
NGC 7673
NGC 7673 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда   тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Рыжавшчына (Браславский районы)
Рыжавшчына (Рыжаўшчына ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Браславский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Югары Шлик
Барда авылы үзәгеннән якынча 24 км көньяктарак урнашкан.
Климат
Климаты — уртача континенталь. Кыш суык һәм буранлы, кар катламы берәр метрдан артып китә ала. Явым-төшем күләменең күпчелек өлеше июнь-август айларына туры килә.
Стара Домброва (Диңгез буе воеводалыгы)
Стара Домброва — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Шорошма
Шорошма — Россия территориясеннән ага торган елга. Вологда өлкәсе, Архангельск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Ельшма елгасының сул ярыннан 3 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 11 км.
Стара Домброва (Диңгез буе воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Шорошма
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — елганың башыннан алып Төньяк Двина Вычерга елгасына койганчыга чаклы, Юг һәм Сухона елгаларын кертмичә (инештән Көбән гидротөененә чаклы). Кече елга бассейны — Сухона, елга бассейны — Төньяк Двина.
Веадла
Веадла (Veadla) — Эстониянең Ляэне-Вирумаа өязендә урнашкан авыл.
Шорошма
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Варзеа-де-Тревойнш
Варзеа-де-Тревойнш — Португалиянең Визеу округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Әхмәт (Буа районы)
Әхмәт — Татарстан Республикасының Буа районындагы авыл.
Бенифальет
Бенифальет — Испаниянең Таррагана провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Әхмәт (Буа районы)
Тарих
XVII гасырда нигезләнгән.
Бенифальет
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Әхмәт (Буа районы)
Демография
Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): татарлар.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.7 °C.
Неонила Кедрова
Неонила Ивановна Кедрова (15 (27) Гыйнвар 1875 ел, Новоалександровский, Мосальск өязе, Калуга губернасы - 13 ноябрь, 1964 ел, Калуга) - совет акушер-гинекологы, РСФСРның мактаулы табибы (1944). Хатын-кызлардан беренче медицина фәннәре докторы.
Биография
1875 елның 15 (27) гыйнварында Калуга губернасы Мәскәү өязенең Новоалександровка авылында туган (хәзерге вакытта — Новоалександровский утары, Спас-Деменск районы, Калуга өлкәсе).
Неонила Кедрова башлангыч белемне туган авылы мәктәбендә алган, аннары Калуга епархия мәктәбендә укыган, аны 1893 елда тәмамлаган. Ул мәктәп укытучысы һәм хастаханәдә шәфкать туташы булып эшли.
(1663) ван ден Бос
(1663) ван ден Бос  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Лазьники (Лодзь воеводалыгы)
Лазьники  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(1663) ван ден Бос
Тарихы
1926 елның 4 августында Гарри Вуд тарафыннан Йоханнесбург обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1926 PE» саналган.
Камбарка-2
Камбарка-2 — Россия территориясеннән ага торган елга. Удмуртия биләмәләрендә ага. Елга  ? елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 13 км.
Шолга (Икса кушылдыгы)
Шолга — Россия территориясеннән ага торган елга. Архангельск өлкәсе, Вологда өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Икса елгасының сул ярыннан 9 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 58 км.
Камбарка-2
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Чулман кушылдыклары бассейны Агыйдел кушылганчы, елга бассейны — Чулман.
Шолга (Икса кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Онега елгасы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Онега.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Камбарка-2
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Неонила Кедрова
Биография
1913-1914 елларда ул Богырыслан шәһәрендә хирург һәм акушер-гинеколог булып эшли.
Бушнелл (Флорида)
Бушнелл  — Америка Кушма Штатларының Флорида штатында урнашкан шәһәр.
Неонила Кедрова
Биография
1914-1916 елларда Рязань өязе хастаханәсендә хезмәт итә.
Бушнелл (Флорида)
Тарихы
Бушнелл шәһәре  елда нигезләнгән.
Неонила Кедрова
Биография
1916 елдан ул Хлюстинская җирле хастаханәсенең акушерлык һәм гинекология бүлеге белән идарә итә (1917 - 1929 елларда больница Калуга өлкәсе хастаханәсе дип атала, 1929 - Калуга район хастаханәсе), шулай ук гомуми хирургия бүлегендә эшләвен дәвам итә. Шул ук вакытта, Кедрова 1916-1918 елларда 5-нче Калуга җирле хастаханәсенең хирургия бүлеген җитәкли.
Бушнелл (Флорида)
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Неонила Кедрова
Биография
Аның инициативасы белән 1933 елның ноябрендә Калугада беренче бала тудыру хастаханәсе барлыкка килә, ул анда озак еллар җитәкчелек итә. Бала тудыру хастаханәсе Калуга региональ хастаханәсенең ике катлы бинасында урнашкан була.
Калуга фашист гаскәрләре тарафыннан басып алынган вакытта (октябрь-декабрь 1941), Кедрова эвакуациягә китми һәм Калуга хатын-кызлары өчен бала тудыруны гына дәвам итмичә, Калуганың баш табибы вазифасын да башкара. Бу ике айдан артык вакыт эчендә Н.И.Кедрова ярдәмендә якынча 120 бала туа. Шәһәр азат ителгәннән соң, НКВД Кедрованы нацистлар белән бәйләнештә гаепли, ләкин тиздән барлык гаепләр дә кире кагыла.
1944 елның 14 октябрендә Калуга бала тудыру хастаханәсе бинасы тулысынча торгызыла һәм ул яңадан ачыла.
Кедрова акушерлык өлкәсендә актив белем бирүне алып бара, Бөтен Союз медицина конгрессларында катнаша, бала тудыру бүлмәләрен булдыруга актив ярдәм итә.
1959-нчы елда пенсиягә чыккач, ул бала тудыру йортында консультант булып эшләвен дәвам итә, яңа акушерлар һәм гинекологлар әзерләргә ярдәм итә.
Ул 1964 елның 13 ноябрендә үлә.
Аны Калуганың Пятницко зиратына җирлиләр.
Бүләкләре
1945 елның 25 мартында аңа Кызыл Хезмәт байрагы ордены бирелде.
Аваллон (округ)
Географиясе
Мәйданы — 2209 км². Округ 10 кантоннан тора, алар үз чиратында 149 коммунага бүленгән.
Сент-Коломб (Ду)
Сент-Коломб — Франциянең Ду департаментында урнашкан коммуна.
Сподни Врсник
Сподни Врсник — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Вагнерувка
Вагнерувка — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Габела VI (Кротоне)
Географиясе
Габела VI Апеннин ярымутравының көньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан көньяк-көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Воки (Айова)
Воки  — Америка Кушма Штатларының Айова штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Воки шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сен-Сатюрнен (Сарта)
Сен-Сатюрнен — Франциянең Сарта департаментында урнашкан коммуна.
Варзиелаш
Варзиелаш — Португалиянең Визеу округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Цистицеркоз
Цистицеркоз Cysticercus cellulosae үтеп керү белән бәйле, ул  дуңгызларның тасмалы гельминт Taenia solium'ның личинка формасы. Дуңгыз - паразитның арадаш хуҗасы, кеше соңгы хуҗасы, йоктыру АЭЮ ит, яшелчә һәм су белән T. solium цисталары эләгү белән  була.
1.    Чирнең системалы формасында үпкә, мускуллар һәм баш ми еш зарарлана.
2.     Тикшерүләр. Күкрәк читлеге һәм мускуллар рентгены (рәс. 24.35) кальцификацияләнгән цисталарны ачыклый.
Офтальмологик күренешләре.
Паразитар Cysticercus cellulosae инвазиясе цистицеркоз дип атала (тасма Taenia solium суалчанының личинка  формасы, дуңгыз тасма суалчаны) (24 нче бүлекне кара).
2.     Алгы камерада ирекле йөзүче цистаны табып була (рәс. 14.30а).
3.     Челтәркатлау кубарылуы белән субретиналь циста (рәс. 14.30б). Личинка субретиналь аралыкка эләгә һәм пыяласыман җисемгә чыга ала, анда ул эшләп чыгарган токсиннар чагылган  ялкынсыну җавапка китерә, бу сукырлыкка китерә ала.
Токсокароз
Токсокарозның тудыргычы - этләрнең гадәти эчәк аскаридасы (йомры суалчан) Toxocara canis санала (рәс.  24.32a). 2 айдан 6 айга кадәр булган көчекләрнең якынча 80% бу паразит белән зарарланган. Кешеләргә йогу ораль-фекаль юл белән эт тизәгендәге кортлар күкәйләре белән зарарланган матдәләр яки туфрак очраклы рәвештә эчкә  эләккәндә була. Туфрак (геофагия) ашаган яки көчекләр белән тыгыз бәйләнештә булган бик кечкенә балаларда йоктыру куркынычлыгы аеруча югары. Кеше эчәклегендә йомыркадан личинкалар үсә, алар эчәк тышчасын үтеп кереп төрле  әгъзаларга - бавыр, үпкә, тире, ми һәм күзләргә эләгә ала (рәс. 24.32б). Личинкалар үлгәннән соң, аларның калдыклары ялкынсынулы җавапка китерә, аннары грануляция ясала. Клиник яктан кешегә йогуы түбәндәге формаларда була ала.
Личинкаларның висцераль миграциясе (ЛВМ) авыр системалы инфекция нәтиҗәсендә гадәттә 2 яшь чамасы балаларда барлыкка килә. Төрле авырлыктагы клиник күренешләренә субфебриль бизгәк, гепатоспленомегалия, пневмонит, тартышу һәм үлем (сирәк)  керә. Канның гомуми тикшерүендә лейкоцитоз һәм чагылган эозинофилияне ачыклыйлар.
Күз токсокарозы
ЛВМ шактый аерыла, чөнки соңгысыннан аермалы буларак канда нормаль лейкоцитлар күрсәткече һәм эозинофилиясез сәламәт кешеләрдә  барлыкка килә. Анамнезда геофагия сирәк очрый. Чир ачыкланган яше ЛВМ (2 яшь) белән чагыштырганда олырак (7,5 яшь).
Токсокарозны эчәклек аскаридасы (йомры суалчан) Toxocara canis, инвазиясе китереп чыгара, ул еш этләрдә очрый (24 нче бүлекне кара). T. canis карата антитәнчекләр титрын билгеләү өчен ИФА  ысулын кулланырга була. Күз токсокарозына шик булганда сыекландырылмаган сүлдә антитәнчекләрнең төгәл титрын билгеләргә кирәк, чөнки һәр уңай титр  токсокароз белән килешә, әмма мәҗбүри тикшерү күрсәткече саналмый. Серологик тикшеренү мәгълүматларын клиник күренеш белән бергә аңлатырга кирәк.
Уңай титр башка диагноз булуын төшереп калдырмый, мәсәлән ретинобластоманы.
Хроник эндофтальмит
•      Алгы увеит яки  витреит.
•      Кайбер очракларда  периферия гранулемасы була ала.
•      Периферия  челтәркатлавы һәм керфексыман җисемнең яссы өлеше циклитта кебек «кар  көртләренә» охшаган тыгыз соргылт-ак экссудат белән каплана ала (рәс.  14.266).
3.    Ультрасонография оптик мохитлар ачык булмаганда һәм лейкокориянең башка  сәбәпләрен төшереп калдыру өчен файдалы була ала (рәс. 14.26в).
4.    Дәвалау. Стероидларны ялкынсыну активлыгын киметү өчен системалы яки парабульбар билгелиләр.
5.     Күбесенчә фараз начар, кайвакыт энуклеация кирәк. Күрү начарлануның төп сәбәпләре — челтәркатлауның тракцион кубарылуы, гипотония һәм күз алмасының  субатрофиясе циклит элпәсе кыскару өчен керфексыман җисем актан аерылу белән  килеп чыга (рәс. 14.26г).
Арткы котыпның гранулемасы
1.   6-14  яшьтә гадәттә бер яклы күрү начарлану белән билгеләнә.
2.     Билгеләре
Плейнс (Пенсильвания)
Плейнс  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Токсокароз
Арткы котыпның гранулемасы
•     Күз эчендә ялкынсыну булмау.
Плейнс (Пенсильвания)
Географиясе
Плейнс халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Токсокароз
Арткы котыпның гранулемасы
•     Күзнең арткы котып өлкәсендә 1 алып 2 кадәр диск  диаметрында түгәрәк, саргылт-ак тыгыз гранулема (рәс. 14.27а, б).
• Бергә булган үзгәрешләргә витреоретиналь арканнар (рәс. 14.27в) һәм челтәркатлауның урынлы  тракцион кубарылуы керә (рәс. 14.27г).
Периферия гранулемасы
1. Гадәттә яшүсмер яки балигъ яшьтә макуляр тракция (дисторсия) яки челтәркатлау кубарылу белән билгеләнә. Бу өзлегүләр булмаганда гранулема гомер буе ачыкланмаган булып кала ала.
2. Билгеләре
Григрув
Григрув — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Токсокароз
Периферия гранулемасы
•     Күз эчендә ялкынсыну булмау.
Григрув
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Токсокароз
Периферия гранулемасы
•     Ярымшар формасындагы перифериянең ак гранулемасы күз  төбенең һәр квадрантында урнаша ала (рәс. 14.28а).
•     Гранулемадан арткы котыпка сузылган һәм диск һәм  макуланың «тартылуына» китергән пыяласыман җисемнең (шварталары) арканнары  (рәс. 14.28б).
Ведерника
Ведерника (Vedernika) — Эстониянең Вырумаа өязендә урнашкан авыл.
Стара Кишева
Стара Кишева — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Бару (коммуна)
Бару — Румыниянең Хунедоара жудецында урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Шохта
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — елганың башыннан алып Төньяк Двина Вычерга елгасына койганчыга чаклы, Юг һәм Сухона елгаларын кертмичә (инештән Көбән гидротөененә чаклы). Кече елга бассейны — Сухона, елга бассейны — Төньяк Двина.
Рыжавшчына (Чашницкий районы)
Рыжавшчына (Рыжаўшчына ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Чашницкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Няшабож
Няшабож (Няшабож) — Коми Республикасының Ижма районында урнашкан авыл.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: комилар (97%).
Юлганка
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Иртеш елгасы кушылдыклары бассейны Ишем кушылганчы, елга бассейны — Иртеш.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Бланкафорт
Бланкафорт — Испаниянең Таррагана провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Плопи (Бузеу)
Плопи — Румыниянең Бузеу жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Аткинсон (Төньяк Каролина)
Аткинсон  — Америка Кушма Штатларының Төньяк Каролина штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Исһаклар (Һарманҗык)
Исһаклар (İshaklar) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Бурса иле Һарманҗык илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Аткинсон (Төньяк Каролина)
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Важин-Другий
Важин-Другий — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Сподни Жерявци
Сподни Жерявци — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Вентоза (Возела)
Вентоза  — Португалиянең Визеу округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Шампо-ан-Морван
Шампо-ан-Морван (Champeau-en-Morvan) — Франциянең Кот-д’Ор департаментына караган коммуна, Сольё кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 33.95 км².
Вайлдвуд (Флорида)
Вайлдвуд  — Америка Кушма Штатларының Флорида штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Вайлдвуд шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
NGC 7674
NGC 7674 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда   тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Ведрука (Паиде)
Ведрука (Vedruka) — Эстониянең Ярвамаа өязендә урнашкан авыл.
Сент-Мари (Ду)
Сент-Мари — Франциянең Ду департаментында урнашкан коммуна.
Вера Лаврова
Вера Васильевна Лаврова (1915 - 2000) - совет хирургы. Социалистик Хезмәт Каһарманы (1969).
Биография
Ул 1915 елның 5 октябрендә Рәсәй империясенең Самара губернасы Бозаулык шәһәрендә туган.
1940 елда ул Казан медицина институтын тәмамлый. 1940-1942 елларда В.В.Лаврова Ульяновск шәһәрендәге балалар клиникасында хирург булып эшли. 1942 - 1944 елларда Ульяновск өлкәсе Мәләкәс районының Иске Сахча авылындагы авыл хастаханәсенең баш табибы булып хезмәт итә.
Гробице
Гробице — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Вера Лаврова
Биография
1944 - 1985 елларда Ульяновск өлкәсенең Яңа Малыклы районында Яңа Чирмешән хастаханәсенең баш табибы булып эшләде. Озак еллар баш табиб булып эшләгән В.В. Лаврова берничә мең операция ясады, йөзләгән кешенең гомерен саклап калды. Баш табиб буларак, ул хастаханәнең киңәюенә иреште, практикага медицина ярдәменең прогрессив формаларын кертте.
Гробице
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Лакнаж
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Вера Лаврова
Биография
1966 елның 2 декабрендә СССР Югары Советы президиумы указы белән Вера Васильевна Лаврова "Хезмәт батырлыгы өчен" медале белән бүләкләнде.
1969 елның 4 февралендә СССР Югары Советы президиумы указы белән "Совет халкының сәламәтлеген саклау өлкәсендәге зур хезмәтләр өчен" Вера Васильевна Лавровага Социалистик Хезмәт Каһарманы исеме бирелде. Ул Ленин ордены һәм "Урак һәм Чүкеч" алтын медале белән бүләкләнде.
Төп эшчәнлегенә өстәп В. Лаврова Халык депутатларының Ульяновск Региональ советы, КПССның Татарстан Яңа Малыклы районы комитеты әгъзасы итеп сайланды.
1985 елдан ул отставкага китә. Ул 2000 елның 18 апрелендә үлә һәм Ульяновсктагы Төньяк зиратта күмелә.
Искәрмәләр
<references group="" responsive="1">
Экинөрен (Боябат)
Экинөрен (Ekinören) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Синоп иле Боябат илчесенә караган бер авыл (köy).
Ламбей (коммуна)
Ламбей — Франциядә урнашкан коммуна, Атлантик Пиренейлар департаментында урнашкан.
Бер яклы таралган аскискен нейроретинит
Бер яклы таралган аскискен нейроретинит хәрәкәтчән субретиналь нематода белән сыйфатлана, бу калган яктан сәламәт авыруда бер  яклы күрү югалтуга китерә. Baylisascaris procyonis (янутның йомры суалчаны) һәм Ancylostoma canium (этнең кармаксыман суалчаны) тудыргычлар буларак билгеләнде, ләкин, бәлки, башка суалчаннар да шундый ук клиник күренешкә  китерә ала.
1.   Әкренләп,  гадәттә үзәктәге яки периферия күрүнең шактый кимүе белән сыйфатлана.
2.     Билгеләре
•     Папиллит, ретиналь васкулит һәм тышкы челтәркатлауның  кабатланучы соргылт-ак чыганакларның кабатланучы тимгелләре (рәс. 14.31а).
•     Витреит.
•     Күрү нервы атрофиясе, челтәркатлау тамырлары тараю һәм  ЧТЭ таралган дегенерациясе (рәс. 14.31б).
Оскар, 2014
86 нчы «Оскар» премиясен тапшыру тантанасы — 2014 елда кинематограф өлкәсендәге иң абруйлы церемония. 2014 елның 2 мартында Лос-Анджелеста үтте. Номинантлар 16 гыйнвар көнне игълан ителде. Тантананы Эллен Дедженерес алып барачак.
Бер яклы таралган аскискен нейроретинит
3.    ЭРГ уртача үзгәргән.
4.    Дәвалау. Турыдан субретиналь нематоданың лазерлы коагуляциясен башкаралар: башта аның хәрәкәтен чикләүче коагулянтларның әйләнмә рәтен  салалар, аннары эчендәге бөтен өлкәне киеренке коагуляциялиләр. Шулай ук албендазолны системалы билгеләү мөмкин.
Барча (коммуна)
Барча — Румыниянең Галац жудецында урнашкан коммуна.
Санс (округ)
Санс — Франциядәге округ (Arrondissement). Йонна департаментына карый.
Географиясе
Мәйданы — 1704 км². Округ 10 кантоннан тора, алар үз чиратында 108 коммунага бүленгән.
Сподни Иваньци
Сподни Иваньци — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Барча (коммуна)
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Сподни Иваньци
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(2823) Ван дер Лаан
(2823) Ван дер Лаан  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
SINADR
Сигналга - кирәкмәгән тавыш һәм сигнал бозылу нисбәте Signal-to-noise and distortion ratio (SINADR ) сигнал сафлыгының үлчәү зурлыгы булып тора. SINADR типик рәвештә бирелгән мәгълүматлар конвертер спецификацияләрендә кулланыла. SINADR түбәндәгечә билгеләнә: биредә P сигналның уртача егәрлеге, quantization error - дискретизация хатасы, random noise - очраклы кирәкмәгән тавыш һәм distortion - сигнал бозылу компонентлары. SINADR гадәттә dB-ларда (децибелларда) үлчәнә. SINADR аналог-цифрлы конвертер һәм цифрлы-аналог конвертер өчен стандарт үлчәү чарасы булып тора.
(2823) Ван дер Лаан
Тарихы
1960 елның 24 сентябрендә К. Й. ван Хоутен, И. ван Хаутен-Груневельд,Том Герельс тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «2010 P-L» саналган.
SINADR
SINADR (децибелларда) Эффектив битлар санына (ENOB) түбәндәге тигезләмә буенча бәйле:
Вокома (Айова)
Вокома  — Америка Кушма Штатларының Айова штатында урнашкан шәһәр.
Плейнфилд (Пенсильвания)
Плейнфилд  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Вокома (Айова)
Тарихы
Вокома шәһәре  елда нигезләнгән.
Плейнфилд (Пенсильвания)
Географиясе
Плейнфилд халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Вокома (Айова)
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Плейнфилд (Пенсильвания)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сен-Селерен
Сен-Селерен — Франциянең Сарта департаментында урнашкан коммуна.
Стара Косьцельниця
Стара Косьцельниця — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Вила-да-Понте (Сернанселье)
Вила-да-Понте  — Португалиянең Визеу округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Важин-Перший
Важин-Перший — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Хориоидеяның пневмоцистозы
Pneumocystis carinii — БИДС-та өзлегүләр һәм үлемнең төп сәбәбе саналган оппортунистик паразит. Хориоидея зарарлануы үпкәдән тыш инфекция диссеминациясенең мөһим билгесе була ала. Хориоидит белән күпчелек авырулар превмоцисталы пневмонияне кисәтү өчен пентамидин ингаляциясе ала. Препаратны системалы кабул итүдән аермалы буларак ингаляцияләр үпкәләрне генә саклый, бу  микроорганизмнарга таралырга мөмкинлеген бирә.
2. Дәвалау. Триетоприм/сульфаметоксазол вена эченә яки пентамидин парентераль.
Рыжыки (Лёзненский районы)
Рыжыки (Рыжыкі ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Лёзненский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Гродзець (Мазовия воеводалыгы)
Гродзець  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Веду
Веду (Vedu) — Эстониянең Тартумаа өязендә урнашкан авыл.
Яңа Чәчкап
Почта индексы — 422417.
Тарих
Яңа Чәчкап авылының нигезләнүенә мөнәсәбәтле язма чыганаклар юк. Шунлыктан төп мәгълүматларны авылда сөйләнеп килә торган риваятьләрдән, кемнәрдәндер сакланып калган шәҗә­рәләрдән табарга була. Әгәр Яңа Чәчкап авылына нигез салынуны риваятьләргә таянып аңлатырга теләсәк, авылның тарихы болайрак. Урман Чәчкабыннан шушы урынга беренче булып өч нәсел күчеп килгән, имеш. Боларның берсе - Мыек, икенчесе —Колый, өченчесе — Бүре нәселеннән. Әле боларга дүртенче нәсел дә килеп кушылган икән. Моны болай аңлаталар. Яңа Чәчкап авылы белән хәзер­ге Чуаш Аксуы арасында "Йортлар урыны" дигән җир бар. Ул җир соңгы елларга кадәр сукаланмыйча, көтүлек итеп файдаланылды. Аннан соң бу чирәмлекнең күп өле­ше сукаланып чәчү әйләнешенә кертелде. Калганнары да сукаланып беткән булыр иде, ул урыннар, Кушкуак чирә­мендәге кебек түмгәкләрдән генә торган сазлыклы урын булганга гына, сакланып калган. Менә шушында кечкенә генә авыл булган. Ә авылның бер өлеше елганың аргы ягында икән. Яңа Чәчкап авылы нигезләнгән елларда шу­шы авыл уртасыннан агучы Лашчы елгасының югары агы­мындагы урманнардагы чуаш һәм башка кабиләләр яшәгән яклардан һөҗүм итүче юлбасарлардан бу авыл халкы җәфа чигеп яшәгән.
Бу юлбасарлар мал-мөлкәтне талап, терлекләрне куып китәләр икән. Тынычлап яшәргә мөмкин булмагач, елга­ның сул ягында яшәүчеләр хәзерге Бик Үти авылына күчеп урнашкан. Болары Бик, тегеләре Үти булган, ә кушылгач, Бик Үти исемен алганнар, имеш. Елганың уң ягында кал­ган берничә йорт та Яңа Чәчкап авылына күчеп киткән. Аларның нәселләре Габдрахманов Корбаннар, ягъни, авыл­ның дүртенче нәселе, имеш. Иске Чәчкабта туып-үскән Ка­дыйр Галимов үзенең туган як төбәге, бигрәк тә үз авылы­ның тарихын өйрәнүгә күп тырышлык һәм хезмәт куй­ган кеше, патша хөкүмәтенең Тау ягы халкын чукындыру тарихын өйрәнүгә һәм Иске Чәчкап белән Яңа Чәчкап авыл­лары арасындагы элемтәләрне өйрәнүгә дә әһәмият бирә. Аның раславынча, чыннан да, Иске Чәчкабта Колый (Ку­лай) нәселе яшәгән. Әле хәзер дә Иске Чәчкапта бер үзән Колый чокыры дип йөртелә икән. Аннан соң ул үз авылы халкы арасында шундый риваять сакланып калганын яза. Иван Грозный Казан ханлыгын яулап алу вакы­тында Иске Чәчкапта ике морза: Колый (Кулай) би һәм Чәчкә би яшәгән. Колый би Иван Грозный гаскәрләренә кушылып, Казанны яулап алуда катнашкан, шул хезмәте өчен патша аңа толып бүләк иткән. Ә Чәчкә би, киресенчә, Патша гаскәрләренә каршы сугышкан һәм шул сугышта һәлак булган. Авылның исеме дә Чәчкә би дип аталып йөртелә, имеш. Үзенә каршылык күрсәткәне өчен явыз Патша бу авылны яндырып, җир белән тигезләткән, хал­кын кырып ташларга боерган. Ә котылып калганнары авылдан көнбатышка чокыр-чакырлы урман арасына ка­чып, землянкаларда яшәгәннәр һәм авылларын иске урынга түгел, башка урынга нигезләгәннәр, имеш. Иске Чәчкап авылының Иван Грозный юк иткән урыны хәзерге Олы Кайбыч авылы урынында булган дип раслый Кадыйр Га­лимов.
Димәк, Яңа Чәчкап җирләре Колый бигә патшага хезмәт иткәне өчен бирелгәндер дип фараз итәргә дә мөмкин. Колыйның нәселе йомышлы татарлар булуы, нәселләре­нең хезмәтләрен бәяләп аларга биредән, Яңа Чәчкап ур­нашкан урыннан, җир бүлеп бирүләре, калган ике нәсел­нең дә алар белән бергә килеп урнашуы мөмкин.
Иске Чәчкап элек-электән шактый зур авыл булып килгән. И.А.Износков үзенең "Материалы о жителях и селениях Свияжского уезда в 1880 — 90 г.г." дигән хезмәтендә Иске Чәчкап авылында 557 кеше яшәвен, шуларның 268 е ир, 289 ы хатын-кыз булуын күрсәтә. Ә чәчү җире бик аз булган. 1877 елда Иске Чәчкапта 87 йортта 206 ир, 198 хатын-кыз яшәгән. Җирнең аз булуы яңа җирләргә күчеп утыру өчен төп сәбәп булуы да мөмкин. XVII гасырның ахырларында патша хөкүмәте үз дәүләтенең көньяк чикләрен ныгыту өчен "Засечная черта" дигән ныгытма­лар төзетә башлый. Дикое поле дип йөртелүче буш урын­нарга хөкүмәт халыкны күчереп утырту сәясәтен үткәргән. Ирекле күчеп утыручыларга җир бирелгән. Бирегә күчеп утырырга теләүчеләр аз булмагандыр. Чөнки биредә җир­ләр уңдырышлы, кара туфраклы, җитмәсә күлле-елгалы, сулы яклар.
Яңа Чәчкап авылында табылган, сакланып килгән шәҗәрәләрдән (чөнки кайбер шәҗәрәләрдә кайсы баба­сының Иске Чәчкаптан күчеп килүе күрсәтелгән) күрен­гәнчә, бирегә күчеп килүчеләрдән соң 7 —8 буын алмашын­ган, һәр буынны уртача 30 ел дип исәпләсәң, авылның нигезләнүе 240 — 250 еллар чамасы элек булып чыга, ягъ­ни 1750 елларга туры килә. Моннан чыгып тагын бер фаразга килергә була. Авылның нигезләнүе турында сүз чыкканда, урман якларыннан чукындырудан качып килү­челәр диючеләр дә бар. Болай да булуы мөмкин. Бу ел­лар — татарларны чукындыруның иң югары ноктасы — Аксак Каратун (Лука Канашевич) эшчәнлеге чоры. Бирегә мөселманнар чукындырудан качып килсәләр, чукындырылганнары мөселман диненнән язмас өчен алар белән ияреп килеп төпләнүләре дә бик мөмкин.
Яңа Чәчкап авылының XVIII гасыр урталарында гына нигезләнүен башка фактлар белән дә расларга мөмкин.Беренчедән, борынгы заман авылларының борынгы зыялылары да була. Мәсәлән, Кайбыч элекке Норлат районына кергән авылларның бик борынгы булулары тарихта билгеле нәрсә. Каюм Насыйринең ул авыллар турындагы язмалары һәркемгә мәгълүм. Ачасыр, Шырдан, Акъегет, Әҗәле, Мулла иле, Норлат, Урысбага һ. б. авылларда берничә зират бар. Аларның кайберләрендә Казан хан­лыгының беренче чорларында ук куелган кабер ташлары. Ә менә Яңа Чәчкап авылындагы ике зиратның берсе дә борынгы зират түгел. Лащи елгасының уңьяк яр буендагы "Бабай зираты" дип йөртелгәнен, хәзерге зираттан элек мәетләр шунда күмелгән дип кенә, борынгы зират дип санарга нигез юк. Дөресе - ул авылдагы керәшеннәрне күмә торган зират булган. Авылның чукындырылып керәшен ителгән кешеләрен гомуми зиратка, мөселманнар зиратына җирләмәгәннәр - моңа авылның мөселманнары да, христиан дине әһелләре дә юл куймаган. Ә нигә аны керәшеннәр зираты дип атамаганнар соң? Беренчедән, анда күмелгән мәрхүмнәр керәшеннәр дип аталсалар да, асылда, мөселман динендә калганнар, аның йолаларын тотканнар. Риза Фәхретдин язганча, мәкрүһләр булганнар. Икенчедән, мөселманнарда, гомумән, татарларда, мәрхүмнәр турында яман әйтү гадәте булмаган. Әле хәзер дә мәрхүмне күмгәндә, җеназа намазы укыганнан соң, мәет иясенең кем булуына карамастан, шундагы һәркем: "Әйбәт кеше иде, мәрхүм", - дип куя. Шундый гадәт буенча "Керәшеннәр зираты" дип гүгел "Бабайлар зираты" дип йөртелә, күрәсең.
Уку-укыту эшләре
Авылда уку-укыту эшләре җәмәгать тәртибендә бик күп­тәннән бирле оештырылып килгән. Мәчетләр каршысында мәдрәсәләр дә булган. XIX йөз урталарында авылыбызда дамелла Бикмулланың тирә-якларда даны таралган мәдрәсәсе эшләп килгән. Күрше­ләрендәге Буа шәһәрендә атаклы мәдрәсәләр була торып, үсмерләрнең Түбән Наратбашыннан Яңа Чәчкап мәдрә­сәсенә килеп укулары шул хакта сөйли. Шул вакыттагы иске мәдрәсә бинасы мәчетнең көнчыгыш ягында була. Биредә ир балалар укыган. Балалар, хәзерге интернат-мәкәтәптәге кебек, шушы авылдан ук бу­луларына карамастан, мәдрәсәдә торып-кунып укыганнар. Укыту эшләре җәмәгать тәртибендә оештырылган. Мәдрәсәне тоту, укыту чыгым­нары ата-аналар өстендә булган. Укучы шәкертләр мәдрә­сәдә чиратлап кизү торганнар, мичен ягып җылытып тор­ганнар, бинаны чиста тәртиптә тотканнар. Мендәр-юрган- нарын бер җиргә өеп куеп, идәндә утырган килеш хәлфәдән дәрес алганнар. Хәлфәләре имам-хатиб-мөдәррис мулла, тиешле вакытта килеп дәрес биргән, дәрес тыңлаткан, би­ремнәрнең үзләштерелүен тикшергән. Шәкертләр укырга-язарга, дини йолаларга өйрәнгәннәр. Мәчеткә кереп на­маз укыганнар. Олырак шәкертләр яшьрәкләрне укыту­да хәлфәнең ярдәмчеләре булганнар.
Ә кыз балалар мулланың үз өенә абыстайдан укырга йөргәннәр. Абыстай аларны укырга, намаз-нияз тотарга өйрәткән, догалар ятлаткан. Кызлар язуга өйрәтелмәгән­нәр. Революциядән соң совет мәктәбе алда әйтелгән мәдрә­сә бинасында эшли башлый. Аның беренче укытучыларыннан берсе - Шәриф Сайкин, соңыннан республиканың танылган педагогы булып таныла. Мәдрәсәдә укулар тук­талгач, совет белем бирү системасында башлангыч мәктәп булып 1923 нче елдан эшләп китә. Беренче чыгарылышы 1927 нче елларга туры килә. 1934 нче елларда башлангыч мәктән өчен махсус бина төзелә. Бу бинаны Татар Аксуыннанмы, Югары Лащи авылыннанмы күчереп салганнар. Башлангыч мәктәп­нең беренче укытучылары барысы да читтән килүчеләр була. Дөрес, революциягә кадәр үзебезнең авылдан чык­кан хәлфәләр дә була. Закир бабай Ганиев Яшел Үзән районының Айдар авылында, Кәлимулла бабай Ибраһимов шул ук районның Акъегет авылларында хәлфәлек иткән­нәр... Башлангыч мәктәпне тәмамлагач, укуны дәвам итәрлек иң якын мәктәп Буадагы Вахитов исемендәге мәк­тәп кенә була. Авылда шунда укып урта белем алучылар­ның беренчесе (1937 нче елда) Мирзакрам Солтанов, икен­чесе - 1939 нчы елда тәмамлаган Сәлимҗан Латыйпов, ә Яңа Чәчкап мәктәбенең 7 классын тәмамлап 1949 нчы ел­да урта белем алган өченче кеше Дәян Бикмуллин була.
1938 нче елда аръяк мәчете мәктәп итеп үзгәртелә. Бе­ренче уку елында 1-6 класслар гына була. Ул чакта бу мәктәпкә Әхмәт, Кыр Тәүгелде, Тутай, Югары Лашче, Куҗак авылы балалары да бирегә йөреп укый. 1940 нчы елда бу җидееллык мәктәпнең 35 укучыдан торган берен­че чыгарылышы була. Шул елдан башлап 1958 нче елга кадәр бу мәктәптә 779 укучы җидееллык белем ала. 1960 - 61 нче уку елыннан 1974 - 75 нче уку елына кадәр мәктәп сигезьеллык булып яшәп килә. Шушы елларда 557 бала сигезьеллык белемгә ия була. 1973 - 74 нче уку елыннан башлап Яңа Чәчкап сигезь­еллык мәктәбе гомуми урта белем бирү мәктәбе дип үзгәр­телә. Беренче елда 9 класска Яңа Чәчкап, Бик-Ути, Исәк, Әнкәбә, Әлки, Тутай, Чуаш Аксуы, Әхмәт, Тәүгелде- барлыгы тугыз авылдан укучылар туплана. Рус һәм татар класслары оештырыла, укучылар өчен интернат-торак бул­дырыла. 1994 нче елга мәктәп 19 чыгарылыш ясый, 817 укучыга урта белем алу турында таныклык тапшырыла.
Авыл җирлегендә туган күренекле кешеләр
Рифат Сәлах (тулы исеме Рифат Гали улы Сәлахов) — татар шагыйре, Татарстан Язучылар берлеге әгъзасы, Төркия Язучылар берлегенең Намык Кемаль исемендәге премиясе лауреаты.
Бонастре
Бонастре — Испаниянең Таррагана провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сподни Ключаровци
Сподни Ключаровци — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Синхрон бер-бер артлы порт
Синхрон Бер-Бер Артлы Порт (SSP) ул Бер-бер артлы периферия интерфейсын (SPI), 4-чыбыклы Синхрон Бер-Бер Артлы Интерфейсын (SSI), һәм Microwire бер-бер артлы шиналарын тәэмин итүче контроллер. SSP үзенең тоташтырылган шинасы аша элемтә өчен master-slave парадигмасын җигә.
Габела Гранде (Кротоне)
Габела Гранде — Италиянең Калабрия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Габела Гранде Апеннин ярымутравының көньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан көньяк-көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Валперейзо (Флорида)
Валперейзо  — Америка Кушма Штатларының Флорида штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Валперейзо шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Шолтома
Шолтома (Шелтома) — Россия территориясеннән ага торган елга. Архангельск өлкәсе, Вологда өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Чурьега елгасының уң ярыннан 26 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 42 км.
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Ланента (Лодзь воеводалыгы)
Ланента  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Вила-Кова-а-Коэльейра (Вила-Нова-де-Пайва)
Географиясе
Мәйданы —.
Исһаклы (Вакфыкебир)
Исһаклы (İshaklı) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Трабзон иле Вакфыкебир илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Кампызеп
Кампызеп — Россия территориясеннән ага торган елга. Пермь крае, Киров өлкәсе, Удмуртия биләмәләрендә ага. Елга  Чулман елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 46 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Чулман кушылдыклары бассейны Агыйдел кушылганчы, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Плопи (Васлуй)
Плопи — Румыниянең Васлуй жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
NGC 7675
NGC 7675 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Яңа Казанка (Барда районы)
Яңа Казанка — Пермь краеның Барда районында урнашкан авыл. Төнгүк авыл җирлегенә карый.
NGC 7675
Тарихы
Әлеге галактика елда   тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Яңа Казанка (Барда районы)
Халык
Халык саны динамикасы:
Климат
Климаты — уртача континенталь. Кыш суык һәм буранлы, кар катламы берәр метрдан артып китә ала. Явым-төшем күләменең күпчелек өлеше июнь-август айларына туры килә.
Бик-Үти
Бик-Үти — Татарстан Республикасының Буа районындагы авыл.
Халык саны — 270 тирәсендә. Почта индексы — 422414.
Тарих
XVI гасырда нигезләнгән.
Демография
Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): татарлар.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.7 °C.
Басков (коммуна)
Басков — Румыниянең Арджеш жудецында урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Бельфор (округ)
Бельфор — Франциядәге округ (Arrondissement). Бельфор җире департаментына карый.
Географиясе
Мәйданы — 609 км². Округ 15 кантоннан тора, алар үз чиратында 102 коммунага бүленгән.
(1666) ван Гент
(1666) ван Гент  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1930 елның 22 июлендә Х. ван Гент тарафыннан Йоханнесбург обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1930 OG» саналган.
КИВ-микроангиопатия
Ретиналь микроангиопатия — БИДС белән авыруларда ретинопатиянең иң еш формасы, 70% диярлек авыруларда очрый һәм CD4+  күзәнәкләр саны кимү белән бәйле. Була алган сәбәпләре: иммун комплекслар утырмалары, челтәркатлау тамырлары эндотелиеның КИВ-инфекциясе, гемореология  какшаулары һәм челтәркатлау гемодинамикасы үзгәрүләре.
1.    Билгеләре. Мамыксыман чыганаклар, кан савулар һәм капиллярлар үзгәрешләр белән бергә бара ала (рәс. 14.33а).
Атлантик-Бич (Төньяк Каролина)
Атлантик-Бич  — Америка Кушма Штатларының Төньяк Каролина штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
КИВ-микроангиопатия
2.     Дифференциаль диагностика. Әлеге үзгәрүләрне башлангыч CMV-ретинит дип ялгыш уйлау мөмкин, ләкин аннан аермалы буларак микроангиопатия гадәттә симптомсыз бара,  ә чыганаклар үзләре берничә атнадан соң юкка чыга.
Атлантик-Бич (Төньяк Каролина)
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Заманәлиф
Zamanälif яки Заманәлиф (Заманча әлифба, шулай ук Zamanalif, Заманалиф еш очрый) - Европа шрифтлары нигезендә төзелгән заманча татар әлифбасы. Бу мәкаләнең альтернатив версиясе бар. Атама "Заманча әлифба" сүзтезмәсеннән килеп чыга. 1928 елдан татар латин әлифбасының юрамалары берничә булган, шуңа күрә һәрберсенә шартлы исем белән аталган: Яңалиф (1928), Яңалиф-2 (1999), Заманәлиф (2003), Заманәлиф-2 (2012, рәсми).
Киңәйтелгән Заманәлифкә өстәмә í хәрефе һәм бүтән диакритик хәрефләр керә: â, ú, á, ó, é. Ул әлифба Заманалиф-1 дип йөртелә. Яңалиф-2 имләсенең кайбер хәрефләре күп кенә шрифтларда булмаганга күрә, 2003-2004 елдан Татар Википедиясе идарәчесе Альберт Фазлый Заманалиф әлифбасын актив куллана башлый. Заманалиф-1 әлифбасында артык диакритик хәрефләр булганга күрә, Татарстан тел белгечләре 2012 елда Дәүләт Шурасына гадиләштерелгән Заманәлиф вариантын тәкъдим итте.
Гадиләштерелгән Заманәлифта шушы өстәмә диакритик хәрефләр юк, һәм кулланыла торган хәрефләр латин төймәсарына сыя, ул татар орфографиясеннән зур үзгәрешләрне таләп итми, элекке юрама белән бутамас өчен Заманәлиф-2 кыскартмасы кулланыла. 2012 елда Татарстан Дәүләт Шурасы нәкъ бу әлифбаны рәсми итеп раслый. Хәзерге вакытта Татар Википедиясендә бары тик Заманалиф-2 генә кулланыла, иске латин имләсендә язылган мәкаләләр шушы стандартка күчерелә. Заманалиф-2 Уртак Төрки Әлифбага туры килә, һәм татар телендә ул әлифбаның бар хәрефләре кулланыла.
Өстәмә диакритик хәрефләр
Заманалиф-1 әлифбасында өстәмә диакритик хәрефләр:
í Í - ый авазы, "и" авазына каты ише булып тора, шулай итеп тулы сингармонизм булдырыла: a-ä, o-ö, u-ü, ı-e, í-i. Мәсәлән: barmí, çístart, taríx, Fatíma
Һәм алынмалар өчен аерым хәрефләр:
ú Ú - озын "у" авазы, рус теленнән алынмалар өчен. Тартыктан соң барган очракта, тартыгын йомшарта. Мәсәлән: тюль = túl, люк = lúk
ó Ó - озын "о" авазы, рус теленнән алынмалар өчен. Тартыктан соң барган очракта, тартыгын йомшарта. Мәсәлән: щётка = şótka, Аксёнов = Aksónov
é É - озын "э" авазы, рус теленнән алынмалар өчен. Мәсәлән: энергия = énérgiä, мэр = mér , Бэлза = Bélza, эфир = éfir