cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Рәшит Ваһапов
Тормыш юлы
1926—1928 елларда Питрәксе, аннан соң Пецә, Рбишча, Актук, Кызылъяр авыллары мәктәпләрендә укытучы булып эшли, соңгысында мөдир дә була.
1936—1939 елларда Мәскәүдә татар опера студиясендә укый.
1938—1940 елларда Мәскәүнең Татар мәдәнияте йортында (элекке Әсәдуллаев йорты) актер булып эшли. 1941 елның көзендә Мәскәүдә узасы Татарстан АССР әдәбияты һәм сәнгате ункөнлегенә әзерләнү максатында, композитор Александр Ключарев башлангычы белән ул Казанга чакыртыла.
1941 елның 27 маеннан Ваһапов Татар дәүләт филармониясе солисты. Сугыш башланган көннәрдә Р. Ваһапов музыкант Гани Вәлиев, җырчы Җәваһирә Сәлахова һәм биюче кыз Х. Муллахмәтовадан торган төркем белән Татарстан буйлап гастрольләргә чыга.
Рәшит Ваһапов 1962 елның 14 декабрендә уңышсыз операция вакытында вафат була. Кабере Яңа бистә зиратында (Казан).
Мактаулы исемнәр һәм дәүләт бүләкләре
Хезмәт казанышлары өчен 1950 елда аңа «Татарстанның атказанган артисты», ә 1957 елда «Татарстанның халык артисты» дигән мактаулы исемнәр бирелә.
Гаиләсе
Беренче хатыны Хәлифә Рәхимова. 1927 елда өйләнешкәннәр. Балалары: Шамил (1929), Венера, Равил, Мәксүт. Икенче хатыны — Зәйтүнә.
Ваһапов фестивале
2004 елдан башлап, ел да Рәшит Ваһапов истәлегенә «Татар җыры» халыкара фестивале үткәрелә (оештыручысы — Рифат Фәттахов).
Тисса (Урна кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Поеница (Димбовица)
Поеница — Румыниянең Димбовица жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кульжан
Кульжан — Франциянең Шаранта департаментында урнашкан коммуна.
Söyläm
“Tel” me, “Söyläm” me
Cirle söylämnärdän tış telneñ äle hönäri söylämnär dä bulala.
Tel söylämnäre süzlek belän genä tügel, ímla, yañğırış belän da ayırıla ala.
Äytergä qala, tel ilä söyläm ayıru öçen barçaqta qullanırlıq kürsätkeçlär yuq.
Söyläşü töre turında äytkändä, kiläse çaqlarda “tel” urınına yışraq “söyläm” ataması qullanıla:
Рәйсә Җиһаншина
Балачагы
Рәйсә Җиһаншина 1923 елның 17 июлендә Түнтәр авылында туган. Түнтәр мәктәбендә җиде сыйныф белем ала һәм колхозда эшли башлый. Аңа ифрат авыр сугыш алды һәм сугыш елларында чордашлары белән бергәләп ирләрсез калган авыл тормышының бөтен афәтен үз иңнәре аша үткәрергә туры килә.Шушында башлангыч белем алып, колхоз производствосында хезмәт юлын башлый. Аның балачагы бик авыр, болганчык елларга туры килгән. 1926 елда Түнтәргә патша заманыннан калган урманны алабыз дигән фәрман чыкканнан соң, Мари Иелендә Түнтәрнең яшь гаиләләреннән яңа Түнтәр Пүчинкәсе (Кече Түнтәр) авылы барлыкк килгән.
Söyläm
Säyäsi säbäp
Max Weinreich äytkänençä «Tel ul üz xärbilär bulğan xalıq söyläme». Säyäsi wazğíat üzgärelä torıp tel söylämgä dä, söyläm telgä dä äwerelä ala. Mísal itep İngliz ilä Serb-Kroat telen kiterergä bula, ikeseneñ dä ike töp söyläme bar. Britaniada Britania İnglizçäsendä, Amerikada Amerika İnglizçäsendä söyläşälär.
Рәйсә Җиһаншина
Мари Илендәге тормыш[үзгәртү |вики-текстны үзгәртү]
1945 елда Мари Иле Республикасының  Мари-Төрәк районындагы Кече Түнтәр  (Түнтәр Пүчинкәсе)  авылында яшәүче авылдашы Миңнемулла белән гаилә корып җибәрә һәм шушы авылда яши башлый. Аның алдагы бөтен гомере «За мир» совхозында сыер савучы хезмәтенә багышлана. Ул Мари-Төрәк районының иң алдынгы савымчыларының берсе,
Бүләкләре
Исеме районның Почет Китабына кертелгән, күп мәртәбә район җитәкчелегенең Мактау Грамоталарына, кыйммәтле бүләкләргә лаек булган. «Мари АССРның иң яхшы терлекчесе» исемен алган. Ул 1967-1971 елларда биш ел рәттән Бөтенсоюз халык хуҗалыгы казанышлары күргәзмәсендә катнашкан, 1967 һәм 1970 елларда күргәзмәнең бронза, 1968 елда— көмеш медальләрен алган. Совхоз һәм район җитәкчелеге тарафыннан күп мәртәбә бүләкләнә. 1965-70 елларда районның иң алдынгы савымчысы буларак район Почет Тактасына кертелә. 1971 елда хөкүмәтебезнең иң югары бүләге—Ленин орденына лаек була. Аның бик күп Мактау кәгазьләре һәм медальләре дә булган. Әйтүләренә караганда район җитәкчеләре аны"Социалистик Хезмәт Герое" исеменә тәеъдим итәләр. Әмма язылмаган кануннар нигезендә Мари Илендә яшәгәнлектән, андый исем беренче чиратта мири милләтеннән булганнарга бирелергә тиеш икән. Р.Җиһаншинага Ленин ордены бирү белән канәгатьләнгәннәр.
Söyläm
Söylämnär berläşmäse
Telneñ ayırım söylämnärendä söyläşüçe keşelär arasın ber bersen añlaw bulğanda, şul çaqta söylämnär berläşmäse buluı turında äytälär. Ämma kiresençä çaqları da bar, mäsälän İtalça wä Íspança ul ayırım tellär dip sanalsalar da, söyläşüçelär ber bersen añlasa, Lombard ilä Sisíliada yäşäwçeläre isä ber teldä söyläşsälär dä ber bersen añlamaslar. Ber cirdä küp tellär qullanu näticäsendä söylämnärdän butalğan berläşmä bulıp çığuı bar, iñ bilgele mísal itep Afrikança-Dutça-Frisça-Almança berläşmäsen kiterergä bula.
Törki telen küp söylämnär bulğan tel itep tä, söylämnär berläşmäse itep tä sanarğa bula, berençe märtäbä Törkiägä kilgän Tatar da öç kön eçendä cirle söylämgä künegep betä.
Рәйсә Җиһаншина
Чыганаклар:
Р.Зарипов Бакыйлыкка күчкән әби-бабаларыбыз рухына бер дога, 2021.
Söyläm
Taríxí qaraş
Taríxlı telbeçlärneñ qaraşı buyınça bar söyläşü törläre ul borınğı tellärneñ söylämnäre genä. Mäsälän Romalı tellär ul Latín teleneñ söylämnäre dip sanílar.
Рәйсә Җиһаншина
Чыганаклар:
Г.Мөхәммәтшин Балтач энциклопедиясе (Р.Зарипов туплап биргән мәгълүмат), 1 том, 2006.
Söyläm
Taríxí qaraş
Тел белеме
Грабки-Дуже
Грабки-Дуже — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Ядрәсыман хориоретинопатия
Ядрәсыман хориоретинопатия — идиопатияле, кабатланучы гадәттә гомернең 5-7 дистәсендә  ешрак хатын-кызларда барлыкка килүче ике яклы сирәк чир. 95% артык авыру HLA-A29 генын йөртә.
Ачыклау
1.    Әкренләп үзәк күрү начарлану белән фотопсия һәм йөзеп йөрүче томанланулар яки  караңгылык күрүе һәм төс тою бозылу белән билгеләнә. Күрү начарлану авырлыгы гадәттә күрү үткенлегенә туры килми, бу челтәркатлауның таралган зарарлануына күрсәтә.
•      «Карлы лачауларсыз»  һәм «карлы көртләрсез» уртача витреит.
•      Челтәркатлауның  уртача һәм вак тамырларын җәлеп итүче васкулит.
•      Арткы котыпта һәм  урта перифериядә күпсанлы аксыл сары төстәге кечкенә тонык хориоидаль  чыганаклар  (рәс. 14.54а).
•      Берничә ел дәвамында  яңа чыганаклар барлыкка килә ала, ә искеләре — арта ала.
•      Актив булмаган  чыганаклар пигментациягә бирелмәгән атрофияле төгәл таплар кебек күренә (рәс. 14.54б).
NB Кайвакыт таплы чыганаклар витреит, васкулит һәм КМШ берничә елдан соң барлыкка килә, бу ялгыш диагноз сәбәбе  була ала.
3.    ФАГ башлангыч фазасында гипофлюоресценция ачыклый, соңгы фазасында — җиңел гиперфлюоресценция. Үтеп чыгу һәм КМШ өчен дискның гиперфлюоресценциясен табып була (рәс. 14.54в). Ангиограммада чыганаклар офтальмоскопка караганда кимрәк күренә, чөнки алар хориоидаль фазадан соң  югала һәм ЧТЭ җәлеп ителгәндә генә күренә башлый.
Дзики-Бур
Дзики-Бур — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Ядрәсыман хориоретинопатия
Ачыклау
4.    ЯИА башлангыч фазада төгәл гипофлюоресцентлы таплар ачыклый (рәс. 14.54г), алар соңгы фазада гиперфлюоресцентлы була. ЯИА тикшерүендә офтальмоскоп һәм ФАГ караганда чыганаклар күпкә күбрәк.
5.     Чир башында ЭРГ үзгәрми, ләкин күпмедер вакыттан соң в-дулкын һәм  осциллятор потенциаллар кимүе барлыкка килә. Иң сизгер күрсәткеч ЭРГ 30 Гц җемелдәүче этәргечтә латент чор тоткарлануы санала. ЭРГ үзгәрешләре, мөгаен, интраретиналь шешүне чагылдыра һәм шуңа челтәркатлауның васкулопатия авырлыгы  белән тәңгәл килә, ә хориоидея зарарлануы белән түгел.
Дәвалау
Терапия кирәклеге ЭРГ үзгәрешләренә нигезләнә, алар дәвалауны иртә башлаганда кире кайта (ягъни күрү начарлануга кадәр). Стероидларны системалы билгеләгәндә яхшы нәтиҗәгә карамастан, оптималь дәвалау өчен азатиоприн яки микофенолат мофетил кебек стероид-саклаучы  препаратны билгеләү кирәк була ала. ЭРГ үзгәрешләре сакланганда дәвалауны туктатырга кирәк түгел, чөнки бу очракта  халәт начарланачак. Парабульбар стероидлар КМШ дәвалау өчен нәтиҗәле, ләкин тулаем челтәркатлау эшчәнлеге өчен бәясе кимрәк.
Фараз
Фараз билгеле түгел, 20% авыруда чир үзеннән-үзе чикләнүче барышка ия һәм гади күрү үткенлеге,  кимендә бер күздә саклана. Калганнарда теге яки бу дәрәҗәдә чагылган бер яки ике күзнең күрү начарлануын ачыклыйлар. Якынча 40% 10 елдан соң күрү макулопатия (КМШ, фиброз, ХТ) яки челтәркатлауның көчәюче дегенерациясе өчен  6/60 дәрәҗәсенә җитә.
NB ЭРГ нигезләнгән иртә билгеләнгән дәвалау бу чирдә фаразны шактый яхшырта.
Гармони (Род-Айленд)
Географиясе
Гармони халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ла-Иглесуэла-дель-Сид
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сарутаю
Сарутаю — Россия территориясеннән ага торган елга. Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Кара елгасының уң ярыннан 282 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 48 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Баренцев диңгезе бассейны елгалары Печора елгасы бассейнының көнчыгышынан Зур Ою елгасы бассейнынң көнчыгыш чигенә чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Печора һәм Об елгалары арасындагы, Баренец диңгезенә коючы, елгалар бассейны.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Кинансвилл (Төньяк Каролина)
Кинансвилл  — Америка Кушма Штатларының Төньяк Каролина штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Тубле-при-Комну
Тубле-при-Комну — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Форлеш
Форлеш — Португалиянең Визеу округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Элень (Диңгез буе воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Гавр
Гавр — Франциянең Сен-Маритим департаментында урнашкан коммуна.
Чыганаклар
Гавр
Мамень
Мамень — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Карлис Зале
Карлис Зале (Kārlis Zāle,, — , ) — сынчы, профессор (1936), Латвия сәнгать академиясенең шәрәфле әгъзасы (1939). Казан сынлы сәнгать мәктәбендә белем алган (С. Эрзә студиясе). Казандагы күп биналар (Дәүләт банкы, Казан югары хатын-кызлар курслары биналары, һ.б.) өчен әвәләп ясалган декоратив әсәрләр авторы. 1924 елдан Латвиядә. Иң танылган әсәрләр – Азатлык һәйкәле (Рига, 1931-1935), Рига бертуганнар зиратының мемориаль комплексы, һ.б.
Каваклы (Алтындаг)
Каваклы (Kavaklı) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Анкара иле Алтындаг илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Ла-Шатр
Ла-Шатр — Франциянең Эндр департаментында урнашкан коммуна.
Лес-Я
Лес-Я — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Ялбын-Я елгасының сул ярыннан 40 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 18 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Төньяк Сосьва. Кече елга бассейны — Төньяк Сосьва, елга бассейны — Об, Төньяк  Сосьва елгасы кушылган урыннан түбәнрәк.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Дзьвежно (Журоминский повяты)
Дзьвежно  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(4260) Янай
(4260) Янай  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1989 елның 4 гыйнварында С. Уэда, Х. Канэда тарафыннан Кусиро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1989 AX» саналган.
Селишча (Ушацкий районы)
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Dähli
Dähli yäki Deli, Dehli (hindi telendä दिल्ली, päncäbi telendä ਦਿੱਲੀ , urdu telendä دِلّی , inglizçä Delhi) - xalıq sanı buylap İndiäneñ ikençe şähäre (Mumbaidan soñ), Berlek cire statuslı (Deli Milli başqala töbäge).
Yamuna yılğası yarında urnaşa.
Xalıq sanı - 11 007 835 keşe (2011).
Dähli - küpmillätle qatnaş mädäniätle şähär.
Borınğı tarixı
Dähli - İndiä tarixında cide imperiä başqalası.
Deli şähärendä 6000 dönyanıñ ähämiätle häykällär urnaşa.
Berençe iseme - İndraprastha bulğan.
2 ğasırdan b.e.q. Mauria patşaları xäkimiäte astında bulğan.
İseme
340 yılda Kanauca Dehlu (Kanauca Dähli) patşası tarafınnan yañadan tözelgän. Ber çığanaq buyınça Dähli (Dehli) anıñ xörmätenä atalğan.
İslam çorı
1011 yılda Mähmüd Gäznäwi soltanı tarafınnan yawlap alınğan.
1193 yılda Äfğän ğäskär başlığı Qutb ud-din Aybäk basıp alğan. Qutb ud-din Aybäk berençe äfğän dinastiäsenä nigezlägän.
1288 yıdan Deli şähärendä ikençe törki dinastiä Gilci idärä itä başlıy. Gilci näsele idärä itkän çorda mogol höcümnären uñışlı tuqtata.
1321 yıldan öçençe dinastiä.
1325 yılda Giäs ud-Din Tuğlaq Tuğlaqabad şähärenä nigezlägän.
1450 yıldan - Lodi dinastiäse astında.
Böyek Mogollar İmperiäse eçendä
1526 yılda Färğänä üzänendäge däwlätneñ xäkime Babur Dähli şähären yawlap alğan. Babur - Böyek Mogollar İmperiäsenä nigezlägän.
1556 yıldan Aqbar imperatorı idärä itkän çorda başqala Agra şähärenä küçerelä.
Şah Cähän (1627-1658) idärä itkän çorda Qızıl Kirmän (Lal Kila) häm Şahcahanabad tözelgän.
Nädir Şah höcüme
1739 yılda Nädir Şah ğäskärläre Dähli şähären yawlap alğannan soñ Mogol İmperiäse tarqalğan.
Britaniä xäkimiäte astında
1803 yıldan Britan Ost-İnd şirkäte yoğıntısına eläkkän.
1857-1858 yılda möselman Sipay Kütäreleşe.
1857 yılda Britan yanaralı Wilson Deli şähären yawlap ala.
1911 yılda Deligä İndiä Britan vitse-patşası ikämätğähe küçerelä (Kalkutta şähärennän).
Bäysez İndiä
1911 yılda Yaña Dähli (Nyu-Deli) şähäre nigezlängän.
İdärä büleneşe
Dähli Milli Başqala cire 1483 km² mäydanlı öç ayırım şähär korporatsiäsenä bülenä: üzidärä korporatsiäse Dähli (1397,3 km²), üzidärä komitetı Nyu-Deli (42,7 km²), Dähli xärbi şurası (43 km²).
Rayonnar
1997 yıdan Dähli Milli Başqala cire 9 rayonnan bülenä.
Dählidä (elekke iseme - Xastinapur) Hind dine ğıybadätxänäläre isemlege
Şulay uq Dählidä Şri Prakaş Ci gurusı tarafdarları bar.
Ручпозъя
Ручпозъя (Ручпозъя) — Коми Республикасының Луза буе районында урнашкан авыл.
Климат
Ручпозъя климаты уртача-континенталь. Кыш озын, салкын, ә җәй кыска, гадәттә җылы, яисә салкынча. Биредә кырау җәен дә күзәтелә. Җәй көне циклоннар активлыгы сүлпәнәя, көзен исә киресенчә, үсә, шуңа күрә дә явым-төшем күләме арта. Көз белән яз салкын.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: комилар (100%).
Эджвуд (Айова)
Эджвуд  — Америка Кушма Штатларының Айова штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Эджвуд шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сәйдәш Гарифуллин
Сәйдәш Гарифуллин, Сәйдәш Фәтхелислам улы Гарифуллин — музыкант (аккордеончы), тәрҗемәче, филология фәннәре кандидаты (1990).
Тәрҗемәи хәле
1944 елның 10 ноябрендә Буа районы Казма авылында бишенче бала булып туган (абыйсы Сәгыйть, апалары Әлфия, Хөрия, Чәчәк). Әтисе Фәтхелислам, әнисе Сафура. 1959 елда фортепиано сыйныфы буенча Буа музыка мәктәбен, 1969 елда инглиз теле белгечлеге буенча Казан дәүләт университеты тарих-филология факультетының роман-алман бүлеген тәмамлый. 1990 елда «Татар теле бәйлекләре» темасына филология фәннәре диссертация яклый. Ерак Көнчыгышта хәрби хезмәттә булган.
Хезмәт юлы
1966-1968 елларда «Оргсинтез»ның тәрҗемәчеләр бюросында эшли.
1968 елдан Габдулла Тукай исемендәге Татар дәүләт филармониясендә: 1968-1971 елларда Илһам Шакировның концерт бригадасы аккордеончылар триосында (З. Гыйбадуллин, И. Галимов белән бергә), 1972-1973 елларда филармониянең эстрада бүлеге җитәкчесе, 1996-1998 елларда музыка бүлеге җитәкчесе булып эшли.
1974 елдан Казанда, 4 ел Гыйракта (1977-1981), 2 ел Сүриядә (1985-1987), Төркиядә (1991 елдан) тәрҗемәче булып эшли.
1982-1992 елларда Казан дәүләт университетында инглиз теле укыта.
1993-2004 елларда ТР ФА Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институтында өлкән фәнни хезмәткәр.
Пенсиягә чыккач, Казанның кайбер рестораннарында, Төркиядә отельләрдә рояльдә уйный.
Иҗаты
Аккордеонда да, фортепианода бердәй оста уйнаучы талантлы музыкант. Репертуарында — Салих Сәйдәшев, Рөстәм Яхин, Нәҗип Җиһанов, Ренат Еникеев, Александр Ключарев һ.б. татар композиторларының әсәрләре, халык көйләре, үзе язган инструменталь миниатюралар. Рус классик музыкасын да, көнбатыш композиторларының иҗади хәзинәсен дә җентекләп өйрәнә: композитор Дюк Эллингтон (АКШ), саксафончы Фаусто Паһетти (Италия), пианист Ричард Клайдерман (Франция), аккордеончы Михаи Табони (Маҗарстан) иҗаты күпкырлы музыкант булып өлгерүенә этәргеч була.
Аның уйнавында татар халык көйләре белән джаз традициясе органик бәйләнеш кичерә. С. Гарифуллин үзе эшкәрткән әсәрләрдә джаз ысулларын оста файдалана. Аккордеон белән әсәрне яздырганнан соң, үзе үк фортепианода импровизациясен шул ук фонограммага өстәп яза.
Галерето (Асти)
Галерето — Италиянең Пьемонт төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Галерето Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Грабки-Мали
Грабки-Мали — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Блиунг (авыл)
Блиунг  (Бліунг ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Климавицкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Маржинек
Маржинек — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Тубле-при-Хрпелях
Тубле-при-Хрпелях — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ла-Каньяда-де-Верик
Ла-Каньяда-де-Верик — Испаниянең Теруэль провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Альтенгстетт
Альтенгстетт (Althengstett) — Алманиянең Баден-Вюртемберг җирендә урнашкан коммуна.
Ла-Каньяда-де-Верик
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Альтенгстетт
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гаррисвилл (Род-Айленд)
Гаррисвилл  — Америка Кушма Штатларының Род-Айленд штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Гаррисвилл халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кумье-ле-Сек
Географиясе
Коммуна мәйданы — 32.29 км².
Бояну-Маре (коммуна)
Бояну-Маре — Румыниянең Бихор жудецында урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Эленьч (Диңгез буе воеводалыгы)
Эленьч — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Бьюфорт (округ, Көньяк Каролина)
Бьюфорт — Америка Кушма Штатларының Көньяк Каролина штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Бьюфорт шәһәре.
Территориясе
Округ мәйданы 1492 км² тәшкил итә.
Комодоро-Ривадавия
Комодоро-Ривадавия (Comodoro Rivadavia) — Аргентинаның Чубут провинциясендә урнашкан шәһәр.
Географиясе
Шәһәр илнең көньяк-көнчыгыш өлешендә, Атлантик океанның Сан-Хорхе култыгы ярында урнашкан. Климаты корылыклы. Халыкара һава лиманы, диңгез порты бар.
Тарих
1901 елда эшкуар Франсиско Пьетробелли тарафыннан порт буларак нигезләнә; исеме Аргентина диңгез эшләре министры Мартин Ривадавия (1852-1902) хөрмәтенә бирелә. Беренче күчеп утыручылар арасында африканерлар күп була. 1907 елда шәһәр тирәсендә нефть яткылыгы ачыла.
Кингстаун (Төньяк Каролина)
Кингстаун  — Америка Кушма Штатларының Төньяк Каролина штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сентер-Гилл (Флорида)
Сентер-Гилл  — Америка Кушма Штатларының Флорида штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Сентер-Гилл шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Коспаш
Коспаш — Россия территориясеннән ага торган елга. Пермь крае биләмәләрендә ага. Елга  Чаньва елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 20 км.
Голов
Голов (Кӑлава Шетмӗ, Голов) — Чуашстанның Кызыл Армия районында урнашкан авыл.
Коспаш
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Чулман кушылдыклары бассейны Агыйдел кушылганчы, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Голов
Климат
Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.
Халык
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 96 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (100%) алып тора.
Чертуш авылы мәдәният йорты
Чертуш авылы мәдәният йорты — Татарстанның Яңа Чишмә районы Чертуш авылында мәдәният тармагы учреждениесе, авыл җирлеге 1әм район администрациясендәге Татарстан Республикасы Мәдәният министрлыгы белән хезмәттәшлек бүлегенә карый.
Директоры Мусина Рәмзия Рафик кызы.
Мәдәният йорты авыл халкына, яшь буынга әхлак, патриотик һәм рухи тәрбия бирүдә үтемле чаралар оештыра.
“Без тарихта эзлебез” клубы
Элек-электән кешене тарихка җәлеп итүнең иң актив һәм иҗади формаларыннан берсе булып туган якны өйрәнү эше торган. Үткәнен белмәгән халыкның киләчәге юк, диләр. Безнең бай тарихыбыз, мәдәниятебез, мәгарифебез, батыр, эшчән халкыбыз бар. Авыллар тарихы – халкыбыз тарихының аерылгысыз бер өлеше, мөһим өлеше ул. Аларны өйрәнү, үзең яшәгән төбәк белән горурлану хисләре тәрбияләү – һәрберебезнең бурычы. Рухи кыйммәтләребез үз төсен югалта, онытыла барган бу чорда туган якны өйрәнү шул максатка ирешү юлы булып тора һәм мөстәкыйль, ирекле, намуслы, үз Ватанының лаеклы улы яки кызы булырлык шәхес тәрбияләргә ярдәм итә.
Авылның үз Хәтер көне
2019 нчы елның 2нче февралендә авылыбыз тарихында мөһим вакыйга – Хәтер көне узды. Ул гражданнар сугышы чорындагы фетнәле елларның фаҗигале вакыйгасы белән бәйле. Бу чарага әзерләгәндә, авыл тарихына багышланган бик күп истәлекләр, архив документлары, халык белән эшләргә туры килде. Еллар аша халык хәтерендә уелып калган хатирәләр бу эшнең төп өлеше булып торды.
Форнелу-ду-Монте
Форнелу-ду-Монте — Португалиянең Визеу округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Поеница (Муреш)
Поеница — Румыниянең Муреш жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Владимир Залежский
Владимир Залежский (Владимир Николай улы Залежский,, — , ) — инкыйлабчы. Казанда 1905-1907 еллар инкыйлабы вакыйгаларында катнашкан. 1915 һәм 1917 елларда РСДЭ(б)Ф ҮКнең Рус бюросы әгъзасы. 1918 елдан ЭККГ академиясе комиссары, 1 нче Атлы гаскәр сәяси бүлеге башлыгы. 1923 елдан Мәскәүдә фәнни-педагогик эшендә.
Васильевка (Әлмәт районы)
Халык саны — 483 тирәсендә. Почта индексы — 423424.
Тарих
XVIII гасырда нигезләнгән.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.3 °C.
Гайфонтен
Гайфонтен — Франциянең Сен-Маритим департаментында урнашкан коммуна.
27 октябрь
27 октябрь — Милади тәкъвимендә унынчы айның егерме җиденче көне. Ел ахырына 65 көн кала.
Неукен
Тарих
1904 елда нигезләнгән.
Владимир Мономах
Владимир Всеволод улы Мономах (борынгы русча Володимиръ (-мѣръ) Мономахъ;(1053 — 1125) — Бөек Киев кенәзе 1113 —1125 елларда, дәүләт эшлеклесе, гаскәр башлыгы һәм язучы. Кенәз Всеволодның улы. Мономах  исеме  — Византия императоры Константин Мономахның кызыннан чыккан.
Дзьвежно (Плоцкий повяты)
Дзьвежно  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Туи Грм
Туи Грм — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
(2693) Яньань
(2693) Яньань  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1977 елның 3 ноябрендә биредә эшләүче галимнәр тарафыннан Нанкин обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1977 VM1» саналган.
Туи Грм
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Эльдзино
Эльдзино — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Маривиль (Лодзь воеводалыгы)
Маривиль  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Кулонж (Шаранта)
Кулонж — Франциянең Шаранта департаментында урнашкан коммуна.
Ла-Кодоньера
Ла-Кодоньера — Испаниянең Теруэль провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сельники
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Каваклы (Чубук)
Каваклы (Kavaklı) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Анкара иле Чубук илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Себета-Яга
Себета-Яга — Россия территориясеннән ага торган елга. Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Тарипат-Яга елгасының сул ярыннан 15 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 34 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Баренцев диңгезе бассейны елгалары Печора елгасы бассейнының көнчыгышынан Зур Ою елгасы бассейнынң көнчыгыш чигенә чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Печора һәм Об елгалары арасындагы, Баренец диңгезенә коючы, елгалар бассейны.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Форнелуш (Синфайнш)
Форнелуш  — Португалиянең Визеу округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Грабкув (Конецкий повяты)
Грабкув  — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Бозак (Беларусия)
Бозак (Бозак ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Асиповицкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Ла-Шатр-Ланглен
Ла-Шатр-Ланглен — Франциянең Эндр департаментында урнашкан коммуна.
Альтютте
Альтютте (Althütte) — Алманиянең Баден-Вюртемберг җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Годой-Крус
Годой-Крус (Godoy Cruz) — Аргентинаның Мендоса провинциясендә урнашкан шәһәр.
Тарих
1872 елда нигезләнгән.
Китти-Гок (Төньяк Каролина)
Китти-Гок  — Америка Кушма Штатларының Төньяк Каролина штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гоуп-Велли (Род-Айленд)
Гоуп-Велли  — Америка Кушма Штатларының Род-Айленд штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Гоуп-Велли халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Брабова (коммуна)
Брабова — Румыниянең Долж жудецында урнашкан коммуна.
Галерия (Бергамо)
Галерия — Италиянең Ломбардия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Галерия Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Маринин (гмина Бедльно)
Маринин  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Эдженси (Айова)
Эдженси  — Америка Кушма Штатларының Айова штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Эдженси шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ту-16
Ту-16 «Н» эшләнмәсе, НАТО кодификациясе буенча: Badger — «Бурсык» ) — совет авыр ике моторлы реактив күп максатлы очкычы. Төрле модификацияләрдә чыгарылган, шул исәптән ракета йөртүче төре, ягулык салучы төр һ. б.
Беркли (округ, Көньяк Каролина)
Беркли — Америка Кушма Штатларының Көньяк Каролина штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Монкс-Корнер шәһәре.
Энчники-Велики
Энчники-Велики — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Беркли (округ, Көньяк Каролина)
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1882 елда оештырыла.
Ту-16
1953-1963 елда өч авиатөзелеш заводында җитештерелгән.
Беркли (округ, Көньяк Каролина)
Территориясе
Округ мәйданы 3181 км² тәшкил итә.
Дзюнин (Мазовия воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Лонгла
Лонгла — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Народ елгасының уң ярыннан 13 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 32 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Төньяк Сосьва. Кече елга бассейны — Төньяк Сосьва, елга бассейны — Об, Төньяк  Сосьва елгасы кушылган урыннан түбәнрәк.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Роза Җиһаншина
Роза Җиһаншина — татар актрисасы, Татарстанның атказанган артисткасы.
Ул 1930 елның 27 октябрендә туа. 1951 елда Казан театр училищесын тәмамлый. Аннары Минзәлә татар драма театрына артист итеп эшкә җибәрелә, анда ул 1985 елга кадәр эшли.
Туляки
Туляки — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Сент-Клауд (Флорида)
Сент-Клауд  — Америка Кушма Штатларының Флорида штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Сент-Клауд шәһәре  елда нигезләнгән.
Нокталы эчке хориоидопатия
Нокталы эчке хориоидопатия — яшь күрәкараулы хатын-кызларны зарарлаучы идиопатияле сирәк чир. Гадәттә ике күз дә җәлеп ителә, ләкин бер үк вакытта  түгел.
Ачыклау
2.    Билгеләре
•      Күз эчендәге  ялкынсыну чагылмаган яки юк.
•      Хориоидеяның эчке  катламнары дәрәҗәсендә урнашкан күпсанлы, вак, төгәлсез чикләр белән  саргылт-ак таплар. Бар чыганаклар бер үсеш стадиясендә була һәм күбесенчә арткы котып өлкәсендә урнаша (рәс.  14.55а).
•      Чыганаклар тупламасы  нейросенсорлы челтәркатлауның сүлле кубарылуы белән бергә бара ала, ул еш  үзеннән-үзе тәмамлана.
•      Мөгаен,  фоторецепторларның кискен зарарлануы чыгарган күрү кырының зур кимчелекләре.
•      Берничә атнадан соң  кискен барлыкка килгән үзгәрешләр чыганаклар урынында төгәл чикләнгән  атрофияле җөйләр ясалып бетә, алар соңрак пигментлана ала (рәс. 14.55б).
•      II тибындагы ХТ  (субретиналь) 40% очракта диярлек үсеш ала.
4.    ЭРГ үзгәрмәгән.
ХТ дәвалау
1.   Лазерлы коагуляцияне гадәттә стероидлар белән бергә үткәрәләр һәм ХТ  экстрафовеаль урнашуында аеруча фовеа ягына үсеш билгеләнсә башкаралар.
2.    Стериодларны системалы билгеләү субфовеаль ХТ тамырлардан үтеп чыгуны киметү өчен  кулланырга була, ләкин 200 мкм калынрак элпәдә дәвалау нәтиҗәсен фаразлап  булмый.
3.    Стероидлар  белән бергә фотодинамик  терапияне эчкә стероидларның  монотерапиясе нәтиҗәлеге булмаганда кулланырга мөмкин.
4.    Аерым очракларда  субфовеаль ХТ хирургик кисеп алу. Бу очракта күптәнлеген һәм урнашуын исәпкә алырга кирәк. ХТ күптәнлеге 3 айдан кимрәк булса, хирургия гадәттә күрсәтелми, аеруча күрү үткенлеге югары булганда, чөнки үзлегеннән яхшыру мөмкин. Ләкин дәвалау белән озак тоткарлаганда фиброз үсеш алырга мөмкин һәм катнашу  нәтиҗәсез була.
Кызганычка күрә ХТ еш кабатлана, бу күрү буенча ерак киләчәк фаразын киметә.
Фараз
Үзәк күрү үзәк чокырчыкта зарарлану чыганагы яки ХТ урнашуы өчен зарарлана ала, бу гадәттә  чир башланудан бер ел эчендә була. Субфовеаль ХТ кайвакыт үзәк күрү яхшыру белән үзлегеннән бетә ала. Зур булмаган, төгәл чикләнгән элпәләр өметлерәк фаразга нигез бирә — күпчелек авыруларда күрү 6/18 һәм югарырак дәрәҗәдә  саклана.
Дифференциаль диагностика
1.   Мультифокаль хориоидит белән панувеит арткы котыпта урнашкан охшаш чыганаклар белән  сыйфатлана, ләкин нокталы эчке хориоидопатиядән аермалы буларак күз эчендәге  ялкынсыну һәм челтәркатлауның перифериясе зарарлануы белән бергә бара.
2.    Күзнең шикләнгән гистоплазмоз синдромы «тишекле» күренешле, ХТ һәм күз эчендәге ялкынсынусыз  хориоретиналь җөйләр белән билгеләнә. Шулай ук перипапилляр атрофия, перифериянең сызыклы сырлар һәм периферия чыганаклары хас.
3.    Миопия макулопатиясе макулада охшаш үзгәрешләр һәм күз эчендәге ялкынсыну  булмаганда ХТ белән бергә бара ала, ләкин миопия үзгәрешләре гадәттә  хориоретиналь дегенерациянең күбрәк таралышы белән күбрәк чагыла. Күз озынлыгын һәм рефракцияне үлчәү дөрес диагнозны куярга булыша.
Ла-Куба
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ганзевиль
Ганзевиль — Франциянең Сен-Маритим департаментында урнашкан коммуна.
Гафурҗан Хәкимҗанов
Хакимҗанов Гафурҗан Хакимҗан улы — хәрби хезмәткәр, полковник.
Балачагы
Г.Хәкимҗанов 1932 елда Түнтәр авылында туган. Түнтәр җидееллык мәктәбен тәмамлагач Чепья урта мәктәбенә кукырга килә һәм аны 1949 елда тәмамлый. Шул ук елны хәрби һава училищесына укырга керә һәм аны уңышлы тәмамлый.
Совет Армиясендә хезмәте
Г.Хәеимҗанов Советлар Союзының күп почмакларындагы хәрби һава частьларында инженер- техник булып хезмәт итә. Аның бурычы—хәрби очышларның куркынычсызлыгын тәэмин итү була. Үз хезмәтен иң кырыс таләпләр югарылыгында башкара ул, бернинди көтелмәгән ситуацияләргә урын калдырмый. Югары командованиенең рәхмәт хатлары, күпсанлы хөкүмәт бүләкләре, хезмәтендәге эзлекле үсеше (ә мондый четерекле хезмәттә бу сирәк очрый торган хәл) менә шул турыда сөйли. Хезмәтендәге осталыгын һәм булганлыгын исәпкә алып командование Г.Хакимҗановны Н.Е.Жуковский исемендәге хәрби һава инженерлык академиясенә укырга җибәрә. Монда аңа  беренч космонавт Ю.А.Гагарин белән бергә уку бәхете насыйп була.
Җәмәгать эшчәнлеге
Г.Хәкимҗанов туган авылына, әти-әисе, туганнары янына еш кайта иде. Кайткан саен үзе укыган Түнтәр мәктәбенә килеп балалар белән бик матур очрашулар, әңгәмәләр үткәреп килде. Отставкага чыкканнан соң якташыбыз Мәскәү өлкәсендә яши һәм шунда 2001 елда вафат була.
Чыганаклар:
Г.Мөхәммәтшин Балтач энциклопедиясе (Р.Зарипов туплап биргән мәгълүмат), 1 том, 2006.
Выя (елга)
Выя — Россия территориясеннән ага торган елга. Төмән өлкәсе, Омск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  ? елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 192 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Иртеш елгасы кушылдыклары бассейны Тубылдан алып Обка койганчы, елга бассейны — Иртеш.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Форнуш-де-Масейра-Дан
Форнуш-де-Масейра-Дан — Португалиянең Визеу округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Ähmäthadi Maqsudi
Ähmäthadi Maqsudi Tatar imlasın kamilläşterügä zur öleş kertkän ğälimnär arasındadır.
Ähmäthadi Maqsudinıñ 1892. yılda berençe tapqır dönya kürgän «Möğällime äwwäl» isemle älifbası ayıruça zur uñış qazana. Kitapnıñ utızdan artıq basması bar, ğömümi bastıru 1,200,000 dänädän artıp kitä. Ä.Maqsudinıñ bu älifbası buyınça Tatarlar ğına tügel, Üzbäklär, Qazaqlar, Qırğızlar, Qırım Tatarları wä başqa Törki xalıqlar da uqu-yazu nigezlären üzläştergännär.
Ähmäthadi Maqsudi imla mäs'älälären tere tälqinçe bula, üzeneñ «Yoldız» gäcite bitlärendä imla mäs'älälären yaqtırtqan mäqälälärgä kiñ urın birä, “‘imlada işetelgänçä yazu tieşle’ digän mäşhür qağidäne Tatar dönyasına kertep, armıy-talmıy taratırğa tırışa” (Ğälimcan İbrahimnıñ bäyälämäse). Ähmäthadi Maqsudi Ğäräp yazuındağı öç suzıq awaz xäreflärenä tağın ikene (qısqa waw häm hai räsmiä) östi häm däreslekläre, kitapları aşa şunı ğämälgä kertep cibärä.
Monı da qara
1941 елда вафатлар
Бокатавка
Бокатавка (Бокатаўка ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Могилёвский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Turançılıq
Turançılıq (başqa tellärdä Pan-Turkism) dip Törki xalıqlarnıñ berdämlekkä tartıluın atıylar.
Tarix
19. yözyılnıñ azağında İdel-Ural Törkilärendä milli añ uyana başlıy wä alarğa Törki xalıqlarınıñ urtalıq buluı turında añlaw kilä.
1839. yılda Turan cämğiäte nigezlänä. Şul cämğiätneñ adı Urta Aziäda bulğan Turan il adınnan bulğan. Bu cämğiätneñ qatnaşuçıları arasında İsmäğil Gaspıralı da ide, ul cämğiät yünäleşen qısqaça “Teldä, fikerdä, eştä berlek” itep atarğa täqdim itkän, wä şunnan soñ bu özek iñ äytelä torğannarınnan bulğan.
(3039) Янгель
(3039) Янгель  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Turançılıq
Yünäleş
Turan cämğiäteneñ töp yünäleşe bularaq Törki xalıqlarnı berdäm il çiklärendä berläşterü tora, bu ilneñ cıkläre Balqannardan başlap Keçe Aziä arqılı Seber ilä Qıtayğa tikle suzılırğa tieş, bu kiñ alanda bertelle bermädäniätle Törki xalıqlar yäşi, wä alar il milläte dip íğlan itelergä tieş.
(3039) Янгель
Тарихы
1978 елның 26 сентябрендә Журавлёва Л. В. тарафыннан Кырым обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1978 SP2» саналган.
Turançılıq
Yünäleş
Turançılıq cämğiäte barlıqqa kilüe belän berçaq Törki xalıqlarnıñ çığışın açıqlıy torğan öyränülär başlanalar. Şulay uq Ural-Altay telläre turında fänni farazlar öyränelä, borınğı qazışlarda Törki çığış ezlänä, Sumerlar ilä Törkilär ul ber närsä digän fiker çığarıla. Kemallek yünäleşe başqa eşlär arasında Mustafa Kemal Atatürk täqdim itkän Kön tele farazına tabınıp Törekçäne Ğäräpçä ilä Farsı telennän kilgän süzlärdä tazarta başlağan.
Eştäşlek
Turan cämğiäte Ğosmanlı İmperiäsendäge Yäş Töreklär yünäleşe berlän dä eştäşlek itkän.
Şul çaqtağı Britaniä, Tönyaq Alman Berlege, Avstriä kebek patşalıqlar Rusiä alarnıñ iminlegenä zarar kiterä dip qarıy ide. Alar üsä torğan Turan yünäleşen da Urıslarnı almaştırıp alarnıñ iminlegenä zıyan kiterä başlar dip qarıy ide, wä Turan yünäleşen Panturkismustan başlap Groß-Türkentum yäğni Böyek Töreklekkä tikle atıy ide. Şul çaqtağı Fransiä ğına Törki xalıqlar yağında tora ide.
Bügenge xäl
1. Dönya suğışı çağında Ğosmanlı İmperiäse tarqalğannan soñ, Enver Paşa 1920. yıllarda Samarqandta yaña Törki Xälifät qoru belän mäşğül bulğanda Turançılıq yünäleşe Törkiädä ozaq arağa ülgän bulğan.
SSRB cimerelüennän soñ ğına Turançılıq yünäleşe yaña köç cıya başlağan. OATCT nigezlänüennän soñ Törki xalıqlar wä Törki däwlätlär arasındağı mädäni-iqtisadi elemtälär üsä nığıtlana başlağannar, eştäşlek qoru mömkinlege päydä bulğan.
Селядцова (Бешанковицкий районы)
Селядцова (Селядцова ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Бешанковицкий районында урнашкан авыл.
Turançılıq
Bügenge xäl
Törkiä barlıqqa kilgän yaña Törki däwlätlärgä mäğrifät, iqtisad, eşmäkärlek tözärgä yärdäm itep, alarnıñ töp xezmättäşe bulğan. Törkiä monnan tış Törki tele öçen berdäm Latinälif qabul itü eşen dä etep tora. Şulay itep Törki berdämlek qoru eşe däwam itä başladı.
Ankara Universitetınıñ TOMER İnstitüte elegräk Törkiäneñ milli mädäniät üzäge bulsa, xäzer ul Törki telen öyränü üzägenä dä äwerelgän.
1990. yıllarda Törkiä başqa Törki däwlätlärdä yaña mäktäplärne açqan. Alar arasında Törek-Tatar liseyläre dä bar.
Xezmätlär
"Öç tarzı säyäsät", Yosıf Aqçura 1904 yıl
Özemtä
“Teldä, fikerdä, eştä berlek” — İsmäğil Gaspıralı
Михаил Бондаренко
Михаил Захарович Бондаренко (7 (20) октябрь 1913 ел, Богдановка - 27 июль 1947 ел) - ике тапкыр Советлар Союзы Герое, Бөек Ватан сугышы елларында авиаэскадрильнең 198 нче штурм авиация полкы командиры (Югары баш командованиенең 4 нче удар авиация төркеме, Көнбатыш фронт); 198нче штурм авиация полкы штурмы (233 нче штурм авиация дивизиясе, 1 нче һава армиясе, Көнбатыш фронт)
Биографиясе
Михаил Захарович Бондаренко 1913 елның 7(20)  октябрендә  Россия империясенең Полтава губернасы Богдановка авылында (хәзерге Украинаның Киев өлкәсенең Яготынский районында) туган. Милләте буенча украин. 1927 елда авыл мәктәбенең 7 нче сыйныфын тәмамлый.
1936 елның августыннан Совет армиясендә. 1937 елда ул Харьков хәрби авиация пилот мәктәбен, 1939 елда -очучыларның Качин хәрби авиация мәктәбен тәмамлый.
Эмирхан (Соргун)
Эмирхан (Emirhan) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Йозгат иле Соргун илчесенә караган бер авыл (köy).
Михаил Бондаренко
Биографиясе
1939-1940 елларда совет-фин сугышында катнашучы, 148 нче истребитель авиация полкының кече очучысы буларак, И-153 «Чайка» истребителендә 17 хәрби очыш ясый. Сугыштан соң Балтыйк буе хәрби округының Хәрби-һава көчләре сафларында хезмәт итә.
Бөек Ватан сугышында катначусы. Төньяк-Көнбатыш фронтының 241 нче штурм авиация полкы звеносы командиры буларак, 1941 елның июнь-июль айларында Прибалтиктагы оборона сугышларында катнаша, И-153 истребителендә 25 хәрби очыш ясый. 1941 елның августында Ил-2 штурмовикына уку уза.
1941 елның сентябреннән 1942 елның декабренә кадәр звено, авиаэскадрилья командиры, 198 нче штурм авиация полкы штурманы, ә 1942 елның декабреннән 1943 елның ноябренә кадәр 3 нче штурм авиация корпусының пилотлаштыру техникасы буенча инспектор була. Мәскәүне оборонасында һәм Курск сугышында катнаша.
63 сугышчан очышларны үтәгәндә күрсәткән батырлыгы һәм каһарманлыгы өчен СССР Югары Советы Президиумының 1942 елның 6 июнендәге Указы белән лейтенант Бондаренко Михаил Захар улына Ленин ордены һәм «Алтын Йолдыз " медале белән Советлар Союзы Герое исеме бирелә» (No. 581).
СССР Югары Советы Президиумының 1943 елның 24 августындагы Указы белән майор Михаил Захарович Бондаренко икенче Алтын Йолдыз медале белән бүләкләнә (No. 7/2).
Сугыш вакытында барлыгы 94 хәрби очыш ясаган, шул исәптән 79 очыш штурмовик Ил-2 дә
1947 елның 27 июлендә ул Польша Халык Республикасының Олава шәһәре янындагы Одра елгасында йөзгәндә суга батып үлә. Аны Богдановка авылында җирлиләр.
Курбан (коммуна)
Курбан (Courban) — Франциянең Кот-д’Ор департаментына караган коммуна, Монтиньи-сюр-Об кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 17.62 км².
Киттрелл (Төньяк Каролина)
Киттрелл  — Америка Кушма Штатларының Төньяк Каролина штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Маринин (гмина Кросневице)
Маринин  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Грин (Род-Айленд)
Грин  — Америка Кушма Штатларының Род-Айленд штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Грин халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Альтлусхайм
Альтлусхайм (Altlußheim) — Алманиянең Баден-Вюртемберг җирендә урнашкан коммуна.