cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Подури (Муреш)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Күшки
Халык саны — 167 тирәсендә. Почта индексы — 422892.
Демография
Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): руслар — 78%.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.7 °C.
Барсуки (Шкловский районы)
Барсуки  (Барсукі ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Шкловский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Тополовци
Тополовци — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Бреттвиль-Сен-Лоран
Бреттвиль-Сен-Лоран — Франциянең Сен-Маритим департаментында урнашкан коммуна.
Флаинг-Гиллс (Пенсильвания)
Флаинг-Гиллс  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Флаинг-Гиллс халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Свечы
Свечы (Свечы ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Сенненский районында урнашкан авыл.
Гаик (Свентокшиж воеводалыгы)
Гаик  — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Свечы
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Николай Петухов
Николай Александрович Петухов (1938 елның 8 августында туган) - Совет һәм Россия хәрби судьясы, хокук фәннәре докторы (2003), профессор (2003), генерал-полковник (1993). СССР Югары Судының Хәрби коллегия рәисе (1989-1991). Россия Федерациясе Югары Судының Хәрби коллегия рәисе (1992-2003) һәм Россия Федерациясе Югары Суды рәисе урынбасары (1999-2003). Россия Федерациясенең мактаулы юристы.
Биография
1953 - 1958 елларда ул Мәскәү Югары Комбинацияле Кораллы Мәктәптә һәм 1961 - 1965 елларда В.И. Ленин исемендәге Хәрби Хокук факультетында укыган һәм аны мактау билгесе белән тәмамлаган.
1958-1961 елларда ул СССР Кораллы Көчләр бүлекләрендә офицер позициясендә актив хәрби хезмәттә була. 1965-1984 елларда хәрби гарнизон судында хәрби хөкем булып хезмәт итә. Шулай ук СССР Югары суды Хәрби коллегиясенең хәрби хакиме дә була. 1984 елдан 1989 елга кадәр - Хәрби коллегия хакиме һәм СССР Югары суды әгъзасы вазифаларын үти.
1989 - 1991 елларда - СССР Югары Судының Хәрби коллегиясе рәисе. 1992-2003 елларда - Россия Федерациясе Югары Судының Хәрби коллегиясе рәисе һәм Россия Федерациясе Югары Суды Президиумы әгъзасы. Шул ук вакытта, 1999-2003 елларда ул - Россия Федерациясе Югары Суды рәисе урынбасары булып та хезмәт итә. Төп эшчәнлегенә өстәп, ул Россия Федерациясенең Югары Судында фәнни консультатив совет әгъзасы вазифасын үти. 1991 елдан 2003 елга кадәр ул Россия хәрби, җинаять һәм җинаять процедуралары законнарын, хәрби судлар һәм суд органнары законнарын эшкәртүдә һәм камилләштерүдә катнашкан.
2003 елдан Россия Дәүләт Югары Хөкем Университетында педагогик эш алып бара: 2003 елдан 2014 елга кадәр - Суд һәм хокук саклау эшчәнлеге оешмасы бүлеге мөдире, 2014 елдан - Суд һәм хокук оешмасы мәсьәләләре кафедрасы җитәкчесе һәм профессоры.
Фәнни-педагогик эшчәнлеге һәм җинаять-хокук системасына керткән өлеше
Н.А. Петухованың төп фәнни-педагогик хезмәте хокук саклау һәм суд эшчәнлеген оештыру өлкәсендәге проблемалар белән бәйле. Ул хәрби җинаять һәм хокук саклау законнары, суд хакимияте, хәрби гаделлек һәм хәрби хокук өлкәсендә тикшеренүләр алып барган. Н.A. Петухов федераль законнар турында ун фәнни һәм практик аңлатма бастыруда катнашкан, шул исәптән Россия Федерациясенең җинаять кодексы, Россия Федерациясенең җинаять башкарма кодексы һәм Россия Федерациясенең җинаять-процессуаль кодексы. Н.A. Петухов Халыкара Информатизация Академиясе академигы һәм Россия Федерациясе Югары Суды боерыгы белән Россиядә суд эшчәнлеген оптимальләштерү буенча фәнни юнәлеш башлыгы була.
1998 елда ул юридик фәннәр кандидаты дәрәҗәсе өчен "Россия Федерациясенең Кораллы Көчләрендә суд хакимиятен куллану" темасына кандидатлык диссертациясе, 2003 елда докторлык дәрәҗәсе өчен "Россиядә хәрби судларның формалашу һәм үсеш системаларының социаль-хокукый проблемалары" темасына докторлык диссертациясен яклады. Н.А. Петухов ике йөздән артык фәнни хезмәт, шул исәптән күпсанлы монографияләр авторы: "Рәсәйдәге хәрби судлар тарихы", "Хәзерге дөньядагы хәрби судлар", "Система формалашу һәм үсешнең социаль-хокукый проблемалары", "Россиядәге хәрби судлар һәм Кораллы Көчләрдә Суд хакимиятен куллану ", шулай ук "Россия Федерациясенең җинаять законы" кебек дәреслекләр бастыруда катнашкан галим. Ул, шулай ук, "Хәрби хезмәткә каршы җинаятьләр" (, 1999), 6 томлык "Россиядә суд системасы. Тарих. Документлар", "Җинаять процедурасы" (, 2003), 2 томлык "Россия җинаять законы " (, 2004) кебек дәреслекләр бастыруда катнаша.
Чарне (гмина Калиска)
Чарне — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Гала (Павия)
Гала — Италиянең Ломбардия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Гала Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Дембини (Пшисуский повяты)
Дембини  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Люткувка (Лодзь воеводалыгы)
Люткувка  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Элчи (Чаералан)
Элчи (Elçi) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Йозгат иле Чаералан илчесенә караган бер авыл (köy).
Санта-Мария-ди-Визеу
Санта-Мария-ди-Визеу — Португалиянең Визеу округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Орандж-Сити (Флорида)
Орандж-Сити  — Америка Кушма Штатларының Флорида штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Орандж-Сити шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кабасакал (Шалпазары)
Кабасакал (Kabasakal) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Трабзон иле Шалпазары илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Богденица (коммуна)
Богденица — Румыниянең Васлуй жудецында урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Бордон
Бордон — Испаниянең Теруэль провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
NGC 7838
NGC 7838 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда   тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Декстер (Айова)
Декстер  — Америка Кушма Штатларының Айова штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Декстер шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Барсуки (Ямницки авыл советы)
Барсуки  (Барсукі ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Быхавский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Джефферсон (Төньяк Каролина)
Джефферсон  — Америка Кушма Штатларының Төньяк Каролина штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ла-Плата (шәһәр)
Ла-Плата (La Plata) — Аргентинаның Буйныс-Айрыс провинциясендә урнашкан шәһәр.
Географиясе
Шәһәр Буйныс-Айрыстан 50 км төньяк-көнчышытарак урнашкан. Климаты дымлы субтропик.
Тарих
1882 елда нигезләнгән. 1952-1955 елларда Эва-Перон исемен йөрткән.
Икътисад
Ла-Плата – илнең мөһим административ, сәнәгый һәм тиҗари үзәге.
Туган як
Туган як (Родина) —  кешенең туган җире, чыгыш урыны, туган иле, ватаны , туган җире һәм үзе ватандаш булган иле ; индивид һәм җәмгыять, ватандаш һәм дәүләт, шәхес һәм үзәкләштерелгән идеологик система арасында мөнәсәбәтләр моделе ; берәр объект яки күренешнең барлыкка килү урыны.
Зволен
Сәгать поясы
Халыкара стандарт буенча Зволен Үзәк Европа вакыты (Central European Time, CET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +1:00 гә тигез.
Тарих
Беренче мәртәбә 1135 елда телгә алынган.
Халык
<div style=*font-size:88%*>
Эспешед
Эспешед — Франциядә урнашкан коммуна, Атлантик Пиренейлар департаментында урнашкан.
Дембини-Осуховски
Дембини-Осуховски — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Гай-Конемлоцкий
Гай-Конемлоцкий — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Дембини-Осуховски
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Гай-Конемлоцкий
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Tatar aşları
Tatar aşları - tatar xalqınıñ borınşıdan kilgän aş-su yolaları. Milli aşlarnıñ üzençälege xalıqnıñ tormış räweşenä bäyle bulğan.
On
Tatarlar elek-elektän igen ikkän, şuña kürä kübräk onnan, yarmadan aşlar äzerlägän, arış, boday, qaraboday, borçaq, arpa wä solı onın, tarı, qaraboday wä boray, soñraq döge yarmasın kiñ qullanğan. Awıl xalqı tarttırmıyça ğına borçaq belän yasmıqtan törle aşamlıqlar äzerlägän.
İt
İt, bigräk tä sarıq, sıyır wä at (tay) ite Tatarlarnıñ yaratqan aşı ul. Yaña suyğan terlek iten östenräk kürälär, ämma elek cäyen, saqlar urın bulmağanlıqtan, tozlı wä qaqlağan it tä qullanğannar. İttän aş, şulpa peşergännär, aştan alğan itne yış qına şulpadan soñ birgännär.
At iten ayıruça yaratıp aşağannar, çönki ul bik tuqlıqlı, xalıq arasında xättä at ite aşağan keşe salqınğa bireşmi, aru-talunı belmi digän fiker dä yäşägän. At itennän ğäyät küp törle aşlar äzerlägännär, qayberlären isä barı şul ittän genä peşerep bulğan. Qullama (itle salma) wä qaqlağan qazılıq Tatar aşları arasında şundıy tämnelektän sanala da.
Söt
Tatar aşları arasında söt azıqları zur urın alıp tora. Läkin sötne şul kileş kenä siräk qullanğannar, çäygä salıp eçkännär, yäisä aşamlıqlarğa salğannar. Söttä may yazğannar, sözmä, eremçek, qatıq, qaymaq, qort yasağannar. Tatarlar yasağan atlan may böten turä-yündä dan totqan.
Yomırqa
Yomırqanı törleçä peşerälär, aşqa salalar, täbä äzerlälär, qamırğa wä törle bäleşlärgä sıtalar. Sabantuy waqıtlarında ul ğädäti aşamlıq bulıp sanala.
Balıq
Balıq beraz azraq qullana. Qorban balığı, sazan, sudaq kebek balıqlarnı qızdıralar, alardan bäleş salalar. Yılğa balığınnan (alabuğa, çabaq, taşbaş, şırtlaqa w.b.) ğädättä täbä peşerelä.
Yäşelçä
Yäşelçälär äz qullanıla, kübräk suğan, sarımsaq, qabaq, çögender. Soñğı ğasırlar bäräñge bik yaratılğan. Ğömümän dä yäşelçä üsterü ul Tatarnıñ töp şögellärenä kermi.
Ciläklär
Mük ciläge, narat ciläge, balan, cir ciläge, qayın ciläge, qara ciläk, şomırt, miläş, w.b. törle qırğıy ciläklärdän eçemleklär wä bäleş eçläre yasala.
Чарне-Гурне
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Екатеринбург
Екатеринбург (يكاتيرينبور, Екатеринбург, Кәтринбур, Кәтримбур 1924 — 1991 елларда Свердловск; Цыбар-тора) — Свердловск өлкәсенең административ үзәге, халык буенча Россиядә дүртенче шәһәр.
2020 елның 2 июленнән — «Хезмәт даны шәһәре».
Урынлаштыру
Екатеринбург Ауразиянең үзәк өлешендә, Урал тауларының көнчыгыш битләвендә, Исәт елгасының ике ярында, Мәскәүдән 1667 километр көнчыгыштарак урнашкан.
Сәгать поясы
left|100px Екатеринбург халыкара стандарт буенча Yekaterinburg Time Zone (YEKT) сәгать поясында урнаша. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +6:00 гә тигез.
Екатеринбург агломерациясе
Екатеринбург агломерациясе — халык саны буенча Россиянең дүртенче агломерациясе. Халык саны — 2,2 млн кешедән артык. Агломерациянең беренче поясына Югары Пышма, Среднеуральск, Березов, Әрәмәле шәһәрләре, икенче поясына Первоуральск, Ревда, Полевской, Сысерть, Новоуральск шәһәрләре керә.
Эчке бүленеш
150px|right
(3899) Вихтерле
(3899) Вихтерле  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1982 елның 17 сентябрендә M. Mahrová тарафыннан Клеть обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1982 SN1» саналган.
Флауртаун (Пенсильвания)
Флауртаун  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Флауртаун халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Юрий Акатьев
Юрий Акатьев (18 апрель 1939, Дубровка (Благовещен районы), БАССР — 29 ноябрь 1999, Уфа) — ССРБ һәм Россия социологы һәм укытучысы. Социология фәннәре докторы (1993), профессор (1994).
Биографиясе
Акатьев Юрий Васильевич 1939 елның 18 апрелендә Башкорт АССР Благовещен районының Дубровка авылында туа.
1963 елда Уфада Башкортстан авыл хуҗалыгы институтын тәмамлый. 1963—1973 елларда комсомол һәм фирка эше белән шөгыльләнә.
1974 елдан алып Уфа дәүләт авиация техник университетында укыта: өлкән укытучы, фәлсәфә һәм гыйльми коммунизм кафедрасы, социализм теориясе кафедрасы доценты, социология һәм политология кафедрасының доценты һәм профессоры.
1993 елда Социология фәннәре докторы исемен яклый.
Акатьеваның гыйльми эшчәнлеге җәмгыятьтә социаль процесслар белән идарә итү мәсьәләләренә, төбәк, хезмәт һәм авыл икътисадының социологиясенә багышланган. Ул йөздән артык гыйльми эш авторы.
1999 елның 29 ноябрендә Уфада вафат була.
Тополц
Тополц — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кичмень
Кичмень — Россия территориясеннән ага торган елга. Пермь крае биләмәләрендә ага. Елга  Юрман елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 11 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Чулман кушылдыклары бассейны Агыйдел кушылганчы, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Няртей-Яга
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Буа-Гийом
Буа-Гийом — Франциянең Сен-Маритим департаментында урнашкан коммуна.
Сантар (Нелаш)
Сантар  — Португалиянең Визеу округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Лютобори
Лютобори — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Свидна (Паставский районы)
Свидна (Свідна ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Паставский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Россия Югары Советы куып таратылуы
Россия Югары Советы куып таратылуы (Разгон Верховного Совета России, «1993 елдагы Октябрь фетнәсе», «1993 елдагы Октябрь күтәрелеше», «1993 елдагы Ельцин түнтәрелеше», «Ак йортны атыш», «Советлар йортны атыш», «1400 указы») — 1993 елның 21 сентябрь — 4 октябрьдагы Россия Федерациясендәге эчке сәяси конфликты.
1992 елда башлаган конституцон кризис нәтиҗәсендә килеп чыккан. Конфликт нәтиҗәсе — Мәскәү урамнарындагы кораллы бәрелешләре (президент рәсми чыганаклар буенча бәрелешләр нәтиҗәсендә 157 кеше һәлак булган, 348 кеше яраланган, парламент чыганагы буенча 10 меңгә кадәр кеше вафат) белән 1917 елдан гамәлдә булган «совет хакимият моделе»нең көчләп туктату.
Бәрелешләр сәбәпләре
Конфликт сәбәбе: президент Ельцин канунсыз рәвештә Россия парламентын — Югары Советны таратып җибәрү фәрманын чыгарган. Шушы 1400 санлы указ эш иткән Конституциягә каршы булган, шулай итеп президент конституцияне бозып канунсыз булуын парламент тарафыннан танылган. Конституцияне бозган президент легитим түгел булып чыкканын парламент раслаган һәм вице-президентны Руцкойны президент итеп сайлаган.
1993 елның 24 сентябрендә Конституция Мәхкәмәсе Ельцинның карары Конституцияне бозганын хөкем иткән һәм аның вазифаларыннан читләшкәнен хуплаган.
Канлы бәрелеш
Кыска ватандашлар сугышыннан соң һәммә парламент җитәкчеләре кулга алынган (бер елдан алар азат ителгән), сул карашлы һәм миләтчеләр карашлы оешмалар бастырылганнар.
Кабасакал (Аладаг)
Кабасакал (Kabasakal) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Адана иле Аладаг илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Брончалес
Брончалес — Испаниянең Теруэль провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гала (Парма)
Гала — Италиянең Эмилия-Романья төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Гала Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Протока
Климат
Протока климаты уртача-континенталь. Кыш озын, салкын, ә җәй кыска, гадәттә җылы, яисә салкынча. Биредә кырау җәен дә күзәтелә. Җәй көне циклоннар активлыгы сүлпәнәя, көзен исә киресенчә, үсә, шуңа күрә дә явым-төшем күләме арта. Көз белән яз салкын.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: билгесез
Кедрась-Ю
Кедрась-Ю — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Мань-Я елгасының сул ярыннан 71 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 16 км.
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
NGC 7839
NGC 7839 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда   тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Богешть (коммуна)
Богешть — Румыниянең Вранча жудецында урнашкан коммуна.
Галензице
Галензице — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Богешть (коммуна)
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Галензице
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Бартняки
Бартняки (Бартнякі ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Могилёвский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Вернёй-сюр-Иньере
Вернёй-сюр-Иньере — Франциянең Эндр департаментында урнашкан коммуна.
Чарне-Дольне
Чарне-Дольне — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Тополшиця
Тополшиця — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Поду-Ризий
Поду-Ризий — Румыниянең Димбовица жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Большой Юг (авыл)
Большой Юг — Пермь краеның Чернушка районында урнашкан авыл. Трушники авыл җирлегенә карый.
Халык
Халык саны динамикасы:
Климат
Климаты — уртача континенталь. Кыш суык һәм буранлы, кар катламы берәр метрдан артып китә ала. Явым-төшем күләменең күпчелек өлеше июнь-август айларына туры килә.
Делавер (Айова)
Тарихы
Делавер шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Санта-Эулалия (Сан-Мартинью-де-Моруш)
Санта-Эулалия  — Португалиянең Визеу округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Дембинки (Вишковский повяты)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Ормонд-Бич (Флорида)
Ормонд-Бич  — Америка Кушма Штатларының Флорида штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Ормонд-Бич шәһәре  елда нигезләнгән.
Джонсвилл (Төньяк Каролина)
Джонсвилл  — Америка Кушма Штатларының Төньяк Каролина штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Флорадейл (Пенсильвания)
Флорадейл  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Флорадейл халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Лима
Лима (Lima)- Перу җөмһүриятенең башкаласы. Лима төбәгенең идарә үзәге.
Перуның сәяси, икътисади, мәдәни үзәге.
Халык саны - 7605742 кеше (2007).
Тарих
Борынгы дәвердә ичма (индеец кабиләләре) халкы бу урында торган. 15 гасырда шушы кабиләләр Инк империясенә кергән.
1535 елда Испания конкистадоры (илбасары) Франсиско Писсаро Патшалар шәһәренә (испанча Сьюдад-де-лос-Рейес) нигезләгән.
1687 елда бик көчле җир тетрәү шәһәргә зур зыян китергән.
1820 елда Сан-Мартин генералы Лима шәһәрен басып алгач, 1821 елда Перу бәйсезлеген игълан иткән.
Эспоэ
Эспоэ — Франциядә урнашкан коммуна, Атлантик Пиренейлар департаментында урнашкан.
Лима
Тарих
Икенче Тын Океаны сугышыннан соң 1884-1929 елда Лима тирән икътисади кризиста булган.
Элчилер (Муш)
Элчилер (Elçiler) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Муш иле Муш илчесенә караган бер авыл (köy).
Лима
Тарих
1940 елда көчле җир тетрәү шәһәргә зур зыян китергән.
1940-1980 елда шәһәрнең халык саны 600 меңнән 4,8 миллионга кадәр үскән.
Буа-Гильбер
Буа-Гильбер — Франциянең Сен-Маритим департаментында урнашкан коммуна.
(3721) Уидорн
(3721) Уидорн  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1982 елның 13 октябрендә Эдвард Боуэлл тарафыннан Андерсон-Меса обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1982 TU» саналган.
Бурбагена
Бурбагена — Испаниянең Теруэль провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Лютомерск
Лютомерск — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Комбьер
Комбьер — Франциянең Шаранта департаментында урнашкан коммуна.
Торка
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Rusiäneñ Baltıyq flotı
Rusiäneñ Baltıyq flotı yä ike Qızılbayraqlı Baltıyq flotı - Baltıyq diñgezendä urnaşqan Rusiä Federatsiäseneñ Xärbi-Diñgez Flotınıñ operativ-strategik territorrial' berläşmäse. Anıñ sostavına köymälär köçläre, diñgez aviatsiäse, hawa-ğälämi häm hawa höcümenä qarşı saqlanu çaraları, yar buyındağı ğäskärlär kerälär.
Tarix
Baltıyq flotı 1703 yılnıñ 18 mayında Pötr I tarafınnan nigezlängän. Ul könne Pötr I citäkçelegendä Rusiä flotiliäse Şvetsiä flotın ciñgän.
1700-1721 yıllarda Tönyaq suğışı waqıtında Baltıyq flotı yärdämendä Vıborg, Rövel, Riga, Moozund utrawları, Helsingfors, Abo basıp alına, Gangut (1714), Ezele (1719), Grengam (1720) bäreşlärendä Baltıyq flotı ciñä.
1724 yılğa Baltıyq flotında 141 paruslı köymä.
1914-1918 yılda Berençe bötendönya suğışında Baltıyq flotı Baltıyq diñgeze öçen Almaniäne ciñä, 100 doşman köymäsen yuq itä.
1941-1945 yılda Böyek Watan suğışında Leningrad saqlanuı operatsiäsendä qatnaşa.
Галаверна (Реҗо Эмилия)
Географиясе
Галаверна Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Няр-Халытасе
Няр-Халытасе — Россия территориясеннән ага торган елга. Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Табров-Яга елгасының сул ярыннан 10 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 12 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Баренцев диңгезе бассейны елгалары Печора елгасы бассейнының көнчыгышынан Зур Ою елгасы бассейнынң көнчыгыш чигенә чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Печора һәм Об елгалары арасындагы, Баренец диңгезенә коючы, елгалар бассейны.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Актүбә өлкәсе
Административ үзәге – Актүбә шәһәре, 1891 елда нигезләнгән.
Галковице
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Кабасакал (Чукурова)
Кабасакал (Kabasakal) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Адана иле Чукурова илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Барчыцы
Барчыцы (Барчыцы ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Киравский районында урнашкан авыл.
Санту-Адриан (Армамар)
Санту-Адриан  — Португалиянең Визеу округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Барчыцы
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Александр Астафьев
Александр Иванович Астафьев (1816, Козельский өязе - 1863, Твер) - хәрби публицист, Россия Император Армиясенең генерал-майоры.
Биографиясе
Александр Иванович Астафьев 1816 елда Калуга губернасының Козельский өязендә Астафьевларның дворян гаиләсендә туган.
Ул Беренче Мәскәү кадетлар корпусында курсны тәмамлай, аннан 1835 елда 8 нче артиллерия бригадасына прапорщик булып чыгарыла. 1844 елда Николаев генераль штаб академиясен тәмамлагач Генераль штабка кабул ителә.
1854 елда полковник дәрәҗәсендә Николаев академиясенең штаб офицеры вазифасына билгеләнә һәм 1863 елга, сәламәтлеге аркасында генерал-майор дәрәҗәсендә отставкага киткәнче кадәр, анда кала.
А. И. Астафьев үз хезмәтләрендә тәҗрибәнең төрле әһәмиятен кире кага; хәрбиләрдән универсаль теоретик белем, барлык гомуми фәннәр белән танышуны таләп итә, махсус хәрбиләр фәннәре турында кимсетү белән басалай.
Урна (Демьянка кушылдыгы)
Урна — Россия территориясеннән ага торган елга. Төмән өлкәсе, Омск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Демьянка елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 336 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Иртеш елгасы кушылдыклары бассейны Тубылдан алып Обка койганчы, елга бассейны — Иртеш.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Свидэршчына (Мёрский районы)
Свидэршчына (Свідэршчына ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Мёрский районында урнашкан авыл.
Тарихы
1921-1945 елларда Польша Республикасы Виленский воеводалыгы Дисенский өязе Пераброддзе гминасы составында авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Чарне-Мале (Диңгез буе воеводалыгы)
Чарне-Мале — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Богича (коммуна)
Богича — Румыниянең Нямц жудецында урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Фокс-Чейз (Беркс округы, Пенсильвания)
Фокс-Чейз  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Фокс-Чейз халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Подуриле (Вранча)
Подуриле — Румыниянең Вранча жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Вигу
Вигу — Франциянең Эндр департаментында урнашкан коммуна.
Диллсборо (Төньяк Каролина)
Диллсборо  — Америка Кушма Штатларының Төньяк Каролина штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Дембинки (Легёновский повяты)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
NGC 7840
NGC 7840 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда   тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Буэнья
Буэнья — Испаниянең Теруэль провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Лютославице-Жондове
Лютославице-Жондове — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Җәүдәт Фәйзрахманов
Җәүдәт Ибраһим улы Фәйзрахманов (1948 елның 27 июне, Носы авылы, Арча районы, Татарстан АССР, ССРБ) — Казан дәүләт аграр университеты ректоры, икътисад фәннәре докторы (1991), профессор (1993), Татарстан Фәннәр Академиясенең хакыйкый әгъзасы (2013), Халыкара югары мәктәп академиясенең хакыйкый әгъзасы (1997), Россия авыл хуҗалыгы мәгарифе академиясенең мөхбир-әгъзасы (1995).
Тормыш юлы
1977— 1990 елларда Казан авыл хуҗалыгы институтының икътисад кибернетика кафедрасы ассистенты, өлкән мөгаллиме, доценты. 1978 елда «сөт терлекчелеге үсеш алган хуҗалыкларда рациональ азык базасын оештыру һәм планлаштыру мәсьәләләре» темасына икътисад фәннәре кандидаты гыйльми дәрәҗәсенә диссертация яклый. 1991 елда К. А. Тимирязев исемендәге Мәскәү авыл хуҗалыгы Академиясендә икътисад фәннәре докторы гыйльми дәрәҗәсенә диссертация яклый.
1990 елдан-авыл хуҗалыгында икътисад һәм маркетинг кафедрасы мөдире, Казан дәүләт ветеринария академиясенең авыл хуҗалыгы икътисады һәм ветеринария эшен оештыру кафедрасы доценты. 1992 елда Җәүдәт Фәйзрахмановка икътисад һәм маркетинг кафедрасы профессоры исеме бирелә. 1996 елдан КДАУның авыл хуҗалыгы җитештерүе белән идарә итү кафедрасы мөдире булып эшли. Шул ук елның августында вузның ректоры итеп сайлана. 2009 елның сентябрендә Татарстан Республикасының регби федерациясе җитәкчесе итеп билгеләнә. 2018 елның 17 июлендә университет ректоры постыннан отставкага китә.
Җәүдәт Фәйзрахманов 62 фәнни, укыту-методик хезмәт, шул исәптән 7 монография һәм студентлар өчен 8 укыту кулланмасы һәм методик күрсәтмәләр, 6 фәнни-методик күрсәтмә авторы.
Делгай (Айова)
Тарихы
Делгай шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Үсемлекләр
Үсемлекләр (Plantae яки Vegetabilia) — күпкүзәнәкле организмнарының төп төрләренең берсе. Еш кына үсемлекләргә шулай ук суүсемнәрне кертәләр.
Төрле климат зоналарында нәкъ менә төрле үсемлекләр бергәлекләре биомнар­ның структурасын билгели. Биом — бил­геле бер җирлектә: тундрада, яфраклы урман, дала, тропик урманнар, саванна һ. б. урыннарда таралган тере организм­нар (хайваннар, үсемлекләр, гөмбәләр һәм микроорганизмнар) җыелмасы ул. thumb|270px|left|[[Абагалар]] Әмма гаять күптөрлелеккә ия булула­рына карамастан, үсемлек организмнар­ның уртак билгеләре бар, алар җыены­сы бергә үсемлекләрне терек табигать­нең башка патшалыгы вәкилләреннән аерып тора.
1. Үсемлек организмнар — барысы да автотрофлар, һәм алар фотосинтезга сәләтле, ягъни яктылык энергиясе исәбенә неорга­ник молекулалардан органик молекулалар барлыкка китерәләр. Шуның аркасында үсемлекләрдә матдәләр алмашы процессларын­да, матдәләрнең таркалуына караганда, органик молекулаларның биологик синтезы реакцияләре өстенлек итә. Нәтиҗәдә үсемлекләр барлык гетеротроф организмнар, шул исәптән хайваннар туклануы өчен кирәкле органик биомассаны барлыкка китерәләр. 2. Үсемлекләрнең пластидларда ясала торган үзенчәлекле пиг­ментлары, мәсәлән хлрофилы бар. Башка пигментлар — кыз­гылт сары һәм кызыл каротиноидлар яфраклар саргайганда барлыкка килә һәм үсемлекнең аерым өлешләренә (җимешенә, чәчәгенә) төрле төс бирә. Бу пигментлар, фотосинтезда катнашып, үсемлекнең тереклек эшчәнлегендә мөһим роль уйный. thumb|270px|right|Үсемлек күзәнәгенең төзелеше 3. Үсемлек организмының тереклек эшчәнлеге процессларын үсемлек гормоннары — фитогормоннар көйли. Аларның үзара тәэсир итешүе үсемлекнең үсүен, үсешен һәм башка физиологик процессларны тәэмин итә. Моның мисалы булып үсемлекнең картайган тукымаларында барлыкка килә торган этилен яки үсүне тизләтүче матдәләр — ауксиннар хезмәт итә. Фитогормоннар бик аз микъдарда синтезлана һәм организмның үткәргеч системасы буйлап күчә. 4. Үсемлек күзәнәкләре цитоплазма мембранасының тышкы ягында урнашкан калын күзәнәк стенкасы белән әйләндереп алынган. Ул башлыча целлюлозадан тора. Мондый күзәнәк тышчасы булу — үсемлекләргә генә хас үзенчәлек: хайваннарда ул юк. Һәрбер үсемлек күзәнәгенең каты тышчасы үсемлекләрнең хәрәкәтчәнлеген нык киметә. Нәтиҗәдә үсемлек организмының туклануы һәм сулавы аның әйләнә-тирәлек белән бәйләнештә булган тән өслегенә бәйле булып кала. Ә бу исә, эволюция про­цессында үсемлекләрнең тәне—хайваннарныкы белән чагыштыр­ганда, ныграк бүлгәләнүгә — тамыр системасының һәм бәбәкләр­нең тармаклануына китерә. 5. Үсемлекләрнең матдәләр алмашында даими ясала торган продукт — күзәнәк сыекчасы. Бу — төрле органик (аминокисло­талар, аксымнар, углеводлар, органик кислоталар, туплау матдә­ләре) һәм неорганик (нитратлар, фосфатлар, хлоридлар) матдәләр эремәсе. Цитоплазмада җыелып, күзәнәк сыекчасы эчке басымны арттыра, күзәнәк стенкасын киерелдерә. Бу тургор дип атала. Тургор үсемлек тукымаларына ныклык бирә. 6. Үсемлекләргә чиксез үсү хас: алар гомер буена үсә, зурая. Үсемлекләр патшалыгы организмнарның ике зур төркемен: түбән төзелешле һәм югары төзелешле үсемлекләрне үз эченә ала. Алар төзелешендәге һәм тереклек эшчәнлегендәге принципиаль үзенчәлекләр белән нык аерылып торалар.
Юзан
Юзан — Франциядә урнашкан коммуна, Атлантик Пиренейлар департаментында урнашкан.
Торово
Торово — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Галковице-Оцин
Галковице-Оцин — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Кабасакал (Сур)
Кабасакал (Kabasakal) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Диярбакыр иле Сур илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Буа-д'Еннбур
Буа-д'Еннбур — Франциянең Сен-Маритим департаментында урнашкан коммуна.
Билибино шәһәр җирлеге
Билибино шәһәр җирлеге — Чукотка автономияле округының Билибино районы составына кергән административ берәмлек. Үзәге — Билибино шәһәре.
Состав
Билибино шәһәр җирлегенә Билибино шәһәре керә.
Сантуш-Эвуш
Сантуш-Эвуш — Португалиянең Визеу округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Базарлы Матак
Базарлы Матак — Татарстан Республикасының Әлки районындагы авыл.
География
Авыл Актай елгасында, Казаннан 134 километр көньяк-көнчыгышрак урнаша.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.7 °C.
Тарих
1730-елларда нигезләнгән.
Демография
Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): татарлар — 62%, руслар — 27%, чуашлар - 11%.
Свидэршчына (Талачынский районы)
Свидэршчына (Свідэршчына ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Талачинский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Чарниж
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Кедыр-Я
Кедыр-Я — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Сем-Я елгасының уң ярыннан 31 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 10 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Төньяк Сосьва. Кече елга бассейны — Төньяк Сосьва, елга бассейны — Об, Төньяк  Сосьва елгасы кушылган урыннан түбәнрәк.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Галазко-Чернобио (Комо)
Географиясе
Галазко-Чернобио Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.
Элчилер (Тут)
Элчилер (Elçiler) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Адыяман иле Тут илчесенә караган бер авыл (köy).
Дембинки (Новодворский повяты)
Дембинки  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Оук-Гилл (Флорида)
Оук-Гилл  — Америка Кушма Штатларының Флорида штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Оук-Гилл шәһәре  елда нигезләнгән.
Подуриле (Прахова)
Подуриле — Румыниянең Прахова жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Фолсом (Пенсильвания)
Фолсом  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
(1941) Вильд
(1941) Вильд  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Фолсом (Пенсильвания)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Баршчовка (Бабруйский районы)
Баршчовка  (Баршчоўка ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Бабруйский районында урнашкан авыл.
Богиш (коммуна)
Богиш — Румыниянең Селаж жудецында урнашкан коммуна.
Баршчовка (Бабруйский районы)
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Күл Черкене мәктәбе
Күл Черкене мәктәбе — Татарстан Республикасы Буа районы Күл Черкен авылында урнашкан белем бирү учреждениесе (мәктәп).
Мәшәди Әзизбәков
Мәшәди Әзизбәк оглу Әзизбәков яки Мәшәди-Бәк Әзизбәков  ( Мəşədi Əziz bəy oğlu Əzizbəyov; 1876 елның 18 (6) гыйнвары, Бакы - 1918 елның 20 сентябре, Каспий аръягы тимер юлының 207 нче чакрымы, Перевал һәм Ахча-Куйма станцияләре арасында) - Азәрбайҗандагы инкыйлаб хәрәкәтнең күренекле шәхесе, тәүге азәрбайҗан марксистларның берсе; ЗСЭның 1 нче чыгарылышы буенча, ул төрки революцион интеллектуаллар буынына караган. Ул «Һүммәт» ( Hümmət) оешмасы азәрбайҗан җитәкчеләренең берсе, РСДРП(б) һәм «Адалят» Фарсы социал-демократлар  фиркасы әгъзасы, Бакы Шәһәр Думасы гласные, Бакы СНК губерна комиссары һәм эчке эшләр буенча комиссар урынбасары  (1918 ).
Күл Черкене мәктәбе
Мәктәп тарихы
Революциягә кадәр балаларны укыту өчен мәктәп булмаган. Ир балалар мәдрәсәдә, кыз балалар мулла өендә дин сабагын укыганнар.1918 елда беренче совет мәктәбе ачыла. Беренче укытучылары – Шәйхи Мулюков һәм Мәгъфрүз Арсланова була. 1923-30 елларда укытучы булып Ракеев Таһирҗан эшләгән. Аның вакытында балаларны башлангыч мәктәпкә тарту буенча зур эш башкарыла.
Комбланшьен
Комбланшьен (Comblanchien) — Франциянең Кот-д’Ор департаментына караган коммуна, Нюи-Сен-Жорж кантонына карый.
Күл Черкене мәктәбе
Мәктәп тарихы
1934 елда 6 бүлмәле мәктәп бинасы төзелә. 1935-36 уку елында мәктәп пионерлары өчен форма кайтарыла. Шуннан соң пионерлар саны һәм дәрәҗәләре күтәрелә. Укучыларның кайберләре Каенлык авылындагы җидееллык мәктәпкә барып укыганнар.1939 елда мәктәп җидееллык итеп үзгәртелә. Аның беренче директоры Бакиров Җәүдәт була. Мәктәп бинасы итеп 1901 елда салынган мәчет бинасы яраклаштырыла.
Сугыш еллары. Укытучылар бер-бер артлы фронтка китәләр. Укытучылар җитми.Кайбер класслар укытучысыз утыралар.Балалар мәктәпкә ачлы- туклы киләләр. Йөзләре сары, күзләре сүнгән. Алар ил өстенә төшкән авырлыкны олыларча кичерәләр. Дәрестән соң, көзен күмелеп калып, череп беткән бәрәңгеләрне казырга бәрәңге бакчаларына баралар. Алардан “кәтергиләр” пешереп ашыйлар.
Дәфтәр җитми, иске китапларга язалар.
Укытучылар колхозчылар арасында зур эш алып баралар.Төнге сменага эшкә чыгалар,сәхнәдә чыгышлар оештыралар. Ирләр җитмәгәнлектән, ирләр ролен хатын – кызлар башкара. Барлык авырлыклар җиңелә, укучылар укуны дәвам иттерә.
1947 елны мәктәп директоры итеп Вәлиев Әкрам билгеләнә. Аның вакытында мәктәпне күргәзмә әсбаплар белән тулыландыру буенча күп эш эшләнә.1959 елда аны Бакирова Нәвар алыштыра. Аның вакытында мәктәпнең хәзерге бинасын төзетү башлана.
Комбланшьен
Географиясе
Коммуна мәйданы — 3.61 км².
Мәшәди Әзизбәков
Мәшәди Әзизбәковның революцион эшчәнлеге Санкт-Петербургта укыганда башлана. Ул Беренче Россия Революциясендә актив катнаша, шул вакытта "Һүммәт"  оешмасына әгъза булып керә, соңрак аның күренекле шәхесләренең берсе булып китә. Иран революционерларына ярдәм күрсәтә; Бакы "Ниджат" Nicat cəmiyyəti мөселман мәгариф җәмгыяте эшчәнлегендә ул турыдан-туры катнашкан. Ул оста итеп яшерен революцион эшләрен легаль эшчәнлек белән бергә алып бара белә. Бакы шәһәр Дума әгъзасы була. Бакы коммунасының күренекле шәхесләренең берсе буларак, ул крестьяннар арасында совет хакимиятен булдыру, шулай ук Бакы оборонасын оештыру өчен бик тырыша. Ул " 26 Бакы комиссары " арасында үтерелә.
Биографиясе
Мәшәди Әзизбәк оглу Әзизбәков елның 6 гыйнварында (яңача - 18)  Бакыда  ак таш остасы Азизбек Әзизбәков гаиләсендә (1844-1889)  туган. Әнисе Сәлминаз Хаҗи Имам Али кызының бердәнбер баласы була.
Аны шәхсән белгән кешеләр Мәшәди Әзизбәковның ярлы гаиләдән булуын хәбәр итәләр ; бу совет басмаларында, шул исәптән биографик басмаларда да очрый. ССРБдагы Гражданнар сугышы һәм хәрби интервенция энциклопедиясендә аның эшчеләрдән булуы әйтелә. Шул ук вакытта, документларның берсендә бәк улы дип күрсәтелгән   ; аның  фамилиясе шулай ук бәк килеп чыгышлы булуына ишарә ясый. Моннан тыш, аның башка замандашы А. Микоян, М. Әзизбәков бай гаиләдән булган, дип язган. 1883 елда, Мәшәди беренче рус-татар мәктәбенә, ә 1889 елда, Бакы реаль көллиятенә укырга керә. 1894 елда төп бүлекне тәмамлап, Тифлис реаль көллиятенең өстәмә классына күчерелә, чөнки авыру аркасында климатны үзгәртергә туры килә. . Соңгысын 1896 елда тәмамлый. Ул Санкт-Петербург төзелеш инженерлары институтына керә алмый, аннан соң Санкт-Петербург технология институтына ике тапкыр имтихан тапшыра, ләкин кабул ителми. 1899 елда гына М.Әзизбәков технологик институтка керә ала. Әнисе кечкенә җир кишәрлеге исәбенә бурычка акча алып улын укырга җибәрә.
Санкт-Петербургта фәкыйрьлектә яшәгән Мәшәди Әзизбәков Кавказ мәгариф округына һәм Бакы шәһәр мэрына стипендия сорап яза, ләкин үтенече кире кагыла. Бу хәл аны шәхси дәресләр бирә башларга мәҗбүр итә. Студентлар мохитендә М. Әзизбәков зур мәхәббәт һәм хөрмәт яулый. Ул хәтта Санкт-Петербургтагы югары уку йортлары студентлары Азәрбайҗан җәмгыяте башлыгы итеп сайлана. 1897 елның мартында Санкт-Петербург студентлары М.Ф. Ветрованың Петропавловск крепостендә үз-үзен яндыруы сәбәпле берничә демонстрация оештыралар. М.Әзизбәков мөселман студентларын бу акциядә катнашырга өнди. Демонстрантларның күпләре кулга алына. М. Әзизбәков Кресты төрмәсенә утыртыла. Санкт-Петербургта, 1898 елда, ул РСДРП сафына керә. Соңрак Германия тарихчысы Йорг Баберовски аны милли коммунистлар исәбенә кертә. Санкт-Петербург технология институты студенты буларак, М.Әзизбәков берничә революцион күтәрелештә катнаша.
1899 елда Петербург технология институтына укырга керә, 1908 елда тәмамлый, инженер-электрик квалификациясен ала. РСДРПның 2 нче съездыннан соң (1903 ел) большевикларга кушыла. 1905-1907 еллардагы революциядә катнаша, РСДРП Бакы комитеты әгъзасы, "Һүммәт" социаль-демократик төркемен, хәрби эшчеләр дружиналарын, нефть промыселы эшчеләре берлеген оештыручыларның берсе.
1908 елдан Бакыда инженер булып эшли, "Ниҗат-Мариф" легаль мәдәни-агарту җәмгыятендә революцион эш алып бара, азәрбайҗаннар өчен якшәмбе мәктәпләре оештыра.
1911 елда Бакы шәһәр Думасына сайлана.
1913-14 елларда Бакы стачкалары җитәкчеләренең берсе.
Беренче бөтендөнья сугышы елларында Бакы большевиклар оешмасы җитәкчеләренең берсе, Бакы шәһәр Думасында шәһәр хезмәт ияләренең мәнфәгатьләрен яклаган, фронт яны районнарыннан качакларга ярдәм итү Комитеты әгъзасы булган.
1917 елның Февраль революциясеннән соң Бакы эшчеләр һәм хәрби депутатлар Советы депутаты итеп сайлана. 1917 елның мартыннан "Һүммәт" оешмасының вакытлыча комитеты әгъзасы, "Һүммәт"газетасының редколлегия әгъзасы. 1917 елның 5 апрелендә Бакы Мөселман социалистик партияләре бюросы рәисе итеп сайлана. 15-20 апрелдә Кавказ мөселманнарының 1 нче съездында катнаша. Яңадан Бакы шәһәр Думасы депутаты итеп сайланган, азык-төлек комитетында эшләгән. 23 апрельдән РСДРП(б) Бакы комитеты пропаганда һәм агитаторлар коллегиясе әгъзасы.