cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Казе Нуове (Витербо)
Казе Нуове — Италиянең Лацио төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казе Нуове Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Үзәк Апеннин тауларыннан көнбатышка таба урнашкан.
Саламат (станция)
Саламат (Саламат) — Чиләбе өлкәсенең Варна районы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (74%), татарлар (5%), украиннар (6%), алманнар (6%), казахлар (9%).
(9803) 1997 GL8
(9803) 1997 GL8 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1997 елның 2 апрелендә LINEAR тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1997 GL8» саналган.
Зауришийлар
Зауришийлар (Saurischia, кәлтә оча сөякле) — динозаврларның триас чорының уртасында барлыкка килгән беренче тәртибе. Кемдер зауришийларны һәм орнитишийларны архозаврлар өстәртибенең аерым төркемнәренә чыгара. Динозаврларны, ләгәннәре төзелешендәге аерманы күреп, ике тәртипкә 1887 елда профессор Гарри Говьер Сили аерган. Зауришийларның лонный сөяге, башка сөйрәлүчеләрнекедәй, алга юнәлешелгән, ә орнитишийларныкы, кошларныкыдай, — атрка. Зауришийлар тәртибенең өч ботагы бар :
Видави (Равицкий повяты)
Видави  — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Франсинополис
Франсинополис — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Пиауи штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Берлин өчен сугыш
Берлин өчен сугыш яки Берлин һөҗүм операциясе (tat.lat. Berlin öçen suğış) (16 апрель 1945 – 8 май 1945) - Совет гаскәрләренең Европада соң операцияләренең берсе, Берлин һөҗүм операциясе нәтиҗәсендә Кызыл гаскәр Алманиянең башкаласын ала һәм Бөек Ватан сугышында һәм Европада Икенче бөтендөнья сугышында җиңә.
Сары-яшел төс
Сары-яшел (yellow-green/chartreuse, шартрёз) — сары һәм яшел арасындагы төс.
Берлин өчен сугыш
Берлин өчен сугыш 1945 елның 16 апреленнән 8 маена кадәр, 23 көн сузыла. Совет гаскәрләре 100-200 км көнбатышка алга китә, сугышчан хәрәкәтләрнең киңлеге - 300 км.
Берлин өчен сугыш - Дөньяның тарихының иң зур бәрелеше: ике яктан 3,5 млн. кеше, 52 мең корал, 7750 танк, 11 мең очкыч катнаша.
Гармони (Индиана)
Гармони  — Америка Кушма Штатларының Индиана штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Берлин өчен сугыш
Берлин өчен сугыш кысаларында Штеттин-Росток, Зеелов-Берлин, Котбус-Потсдам, Штремберг-Торгау һәм Бранденбург-Ратен һөҗүм операцияләре уздырыла.
Гармони (Индиана)
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Берлин өчен сугыш
Хәрби-сәяси Европаның хәле
1945 елның гыйнвар-мартында Совет гаскәрләре (беренче Белорус һәм беренче Украин фронтлары) Одер һәм Нейсе елгаларына килеп чыгалар.
Инглиз-американ гаскәрләр апрель уртасында Эльба елгасына килеп чыгалар. Алман көчләре инглиз гаскәренә зәгыйфь каршылык күрсәтә, ә Совет гаскәрләре каршы 223 фашист дивизия туплана.
1944 елның ССРБ, АКШ, Бөекбритания илбашлары килешүе буенча Совет буйсындыру чикләре 150 км Берлин көнбатышрак булырга тиеш. Ләкин Винстон Чөрчилл Кызыл Гаскәр алга чыгуы фикерен тәкъдим итә һәм инглиз-американ көчләре тарафыннан Берлинны буйсындырырга ниятли.
Сысоево (Киров өлкәсе)
Сысоево (Сысоево) — Киров өлкәсенең Нема районында урнашкан авыл.
Берлин өчен сугыш
Хәрби-сәяси Европаның хәле
Алман-фашист гаскәрләре Совет көчләре каршы сугышны озакка сузырга ниятли, ә Инглиз-АКШ көчләре белән сепарат килешү имзаларга тели.
Зеелов биеклекләре өчен сугыш
16 апрельдә беренче Беларус фронты Берлин һөҗүм операциясен башлый. Бик зур арт-хәзерләнү үткәрелә: 9000 корал һәм миномет, 1500 "Катюша" (БМ-13 һәм БМ-31) фашист саклавы сызыгына зыян китерә.
Ләкин Зелов биеклекләрендә Гитлерчылар зур каршылык төенен туплый. Каты сугыш нәтиҗәсендә Совет гаскәрләре 18 апрелендә гына Зелов биеклекләрен яулап ала. Фашист саклавын җиңеп чыгып Совет гаскәрләре 19 апрельдә Берлин чикләренә чыгалар.
Сысоево (Киров өлкәсе)
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
Кшижовице (Бжезький повяты)
Кшижовице  — Польшаның Ополе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Берлин өчен сугыш
Зеелов биеклекләре өчен сугыш
Беренче Беларус фронтының икенче өлеше Берлин урап узып 17 апрельдә Эльба елгасына юнәлә.
Беренче Украин фронты
Беренче Украин фронты фашист-алман Берлин янындагы саклавы берләшмәсен юк итә. Беренче Украин фронты һөҗүме уңышлырак була, Рыбалко җитәкчесендәге танклары 21 апрельдә Берлин чигенә килеп чыга.
Спас (мәгънәләр)
Татарча Википедиядә әлеге атама  кулланылган  берничә бит бар:
Берлин өчен сугыш
Эльба елгасында очрашу
25 апрельнең 13:30 сәгатендә генерал Бакланов җитәкчесендәге 5-нче гвардия гаскәре 34-нче гвардия корпусы Эльба елгасында Америка көчләре белән очраша. Шулай итеп киләчәк Европа дәүләтләре чикләре формалаша.
Висмар янында очрашу
3 майда генерал А. П. Панфилов (1898 елда Казан шәһәрендә туган) җитәкчесендәге 3-гвардия танк корпусы алман-фашист килүче резервларын тар-мар итеп Висмар янында Инглиз көчләр белән очраша.
Кшижовице (Бжезький повяты)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Берлин өчен сугыш
Берлинны штурмлау
1945 елның 30 апрелендә, 21:30 сәгатендә генерал-майор Шатилов һәм полковник Негода җитәкчесендәге совет гаскәрләре Рейхстаг төп өлешен буйсындыра.
30 апрельдә, 22 сәгать 40 минутта Гази Заһитов, М. П. Минин, А. Ф. Лисименко, А. П. Бобров Рейхстаг өстендә җиңү әлиһәсенең (Ника) таҗында Кызыл Җиңү Байрагын эләләр. 1 майның иртәсендә Рейхстаг өстендә 150-нче дивизия штурм байрагы күтәрелә. Ләкин Рейхстаг өчен сугыш бөтен көн сузыла, 2-нче майда гына гарнизон чигенә.
Чигенү
2 майның иртәсендә, 6 сәгатендә Берлин гарнизоны башлыгы - генерал Вейдлинг чигенә һәм әсирлеккә бирелә. Вейдлинг чигенү актын имзалый.
1945 елның 8 мае 22:43 сәгатендә Үзәк Европа вакыты буенча, 9 мае 00:43 сәгатендә Мәскәү вакыты буенча Берлин бистәсе - Карлхостта катгый берсүзсез капитуляция акты имзалана.
Нәтиҗә
5 апреленнән 8 майга кадәр фашист әсирлегеннән 197 523 кеше азат ителә, 68 467 союздашларга тормыш коткарыла.
(17405) 1986 VQ2
(17405) 1986 VQ2 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1986 елның 4 ноябрендә галимнәр тарафыннан CERGA обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1986 VQ2» саналган.
Пеларродригес
Пеларродригес — Испаниянең Саламанка провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Воскресенское (Мари Ил)
Воскресенское (Воскресенский, Воскресенское) — Мари Илнең Советский районында урнашкан авыл.
Пеларродригес
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Воскресенское (Мари Ил)
Халык
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (100%).
Шоличешть
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Донвиль-ле-Бен
Донвиль-ле-Бен — Франциянең Манш департаментында урнашкан коммуна.
Голоти (Куявия-Диңгез буе воеводалыгы)
Голоти  — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Пойнт-Реес-Стейшен (Калифорния)
Пойнт-Реес-Стейшен  — Америка Кушма Штатларының Калифорния штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Пойнт-Реес-Стейшен халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Низам (Адалар)
Низам (Nizam) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Истмала иле Адалар илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Азару
Азару (Azaru ) — Әзербайҗанның Астара районына караган авыл.
Бешконак (Кызылҗаһамам)
Бешконак (Beşkonak) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Анкара иле Кызылҗаһамам илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
HD195447
HD195447 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Керигю
Керигю (Quérigut) — Франциянең Арьеж департаментына караган коммуна, От-Арьеж кантонына карый.
Куба (Сырга кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы – Караидел елгасы, Нязепетровск гидротөененнән Павловск гидротөененә чаклы Әй елгасын кертмичә. Кече елга бассейны – Агыйдел, елга бассейны – Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Валя-Грошилор
Валя-Грошилор — Румыниянең Клуж жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Матка-Ёль
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Печора кушылдыклары бассейны Уса кушылганчы, елга бассейны — Печора.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Аваре (Франция)
Аваре — Франциянең Луар һәм Шер департаментында урнашкан коммуна.
Римбах (Түбән Бавария)
Римбах  — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Чарлстон (Көнбатыш Вирджиния)
Чарлстон  — Америка Кушма Штатларының Көнбатыш Вирджиния штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Чарлстон шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Мядзвинавичы
Мядзвинавичы (Мядзвінавічы ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Дварэцкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Хими
Хими — Япония дәүләтенең Тояма префектурасында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Хими шәһәре 1952 елның 1 августында шәһәр статусын ала.
Халкы
2008 елның 1 гыйнварына шәһәрдә 53316 кеше яшәгән. Халык тыгызлыгы - 1 км²-га 231 кеше тәшкил иткән.
Географиясе
Шәһәр территориясе 230.47 км² тәшкил итә.
Ширь-Ю
Ширь-Ю — Россия территориясеннән ага торган елга. Архангельск өлкәсе, Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга Олы Ия елгасының сул ярына тамагыннан 26 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 14 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Мезень елгасы башыннан Малонистогорская авылы янындагы су үлчәү постына кадәр. Кече елга бассейны — Өстәмә бассейны юк, елга бассейны — Мезень.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Ижау (станция)
Ижа́у — тимер юл станциясы, Ижауның һәм Горький тимер юлының Ижау бүлекчәсенең баш вокзалы.
Станция 1862 елның августта ачыла. Иң башта станция хәзерге урыныннан 1 километрга төньяграк урнашкан һәм Увинская исемен йөрткән (хәзер шул урынында йөк станциясы урнаша).
Хәзерге урынында 1954 елда ачыла, 2009 елда шәһәртирә вокзалы бинасы төзелә.
Видартово
Видартово — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Пеньякабальера
Пеньякабальера — Испаниянең Саламанка провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кемаллы (Кызылырмак)
Кемаллы (Kemallı) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Чанкыры иле Кызылырмак илчесенә караган бер авыл (köy).
Казе Нуове (Бреша)
Казе Нуове — Италиянең Ломбардия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казе Нуове Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Кшижовице (Глубчицкий повяты)
Кшижовице  — Польшаның Ополе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(17406) 1987 DO
(17406) 1987 DO — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1987 елның 25 февралендә Ц. Ниидзима, Т. Урата тарафыннан Ojima обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1987 DO» саналган.
Тәңкә
Тәңкә — Туран территориясендәге илләрдә тәңкәләр (гадәттә көмеш) исеме, акча берәмлеге..
Хива (хореография биюе) 40 пулдан тора.
Шомартин
Шомартин — Румыниянең Сибиу жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Тәңкә
Алтын Урданың Хәрәзем Йортында сугылучы көмеш тәңкә, акча берәмлеге.
Шомартин
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Мядзюны
Мядзюны (Мядзюны ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Ашмянский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Честер (Көнбатыш Вирджиния)
Честер  — Америка Кушма Штатларының Көнбатыш Вирджиния штатында урнашкан шәһәр.
(9804) 1997 NU
(9804) 1997 NU — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Честер (Көнбатыш Вирджиния)
Тарихы
Честер шәһәре  елда нигезләнгән.
(9804) 1997 NU
Тарихы
1997 елның 1 июлендә E. O. Ofek тарафыннан Вайза обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1997 NU» саналган.
Авердон
Авердон — Франциянең Луар һәм Шер департаментында урнашкан коммуна.
Драже-Ронтон
Драже-Ронтон — Франциянең Манш департаментында урнашкан коммуна.
Поллок-Пайнс (Калифорния)
Поллок-Пайнс  — Америка Кушма Штатларының Калифорния штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Поллок-Пайнс халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Бала Шаһагаҗ
Бала Шаһагаҗ (Bala Şahağac ) — Әзербайҗанның Астара районына караган авыл.
Гартсвилл (Индиана)
Гартсвилл  — Америка Кушма Штатларының Индиана штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Алексеевское нәфис туку фабрикасы
Тарих
1927 елның августында Лаеш кантоны Алексеевское авылында «Ударница» артеле оеша. Җитештерү 4 цехта: бәйләү, җегерләү, бүрек тегү, трикотаж тегү цехларында алып барыла. Күпчелек эш кулдан башкарыла, примитив техника кулланыла. 1927 елда производствода беренче туку станогы барлыкка килә. 1935 елга кадәр артель керемгә эшли алмый, бурычлары җыела, хезмәт хакы түләү тоткарлана. Артельне ябу турында сүз чыккач, ТАССР ХКШ моңа рөхсәт бирми, җитәкче итеп И. И. Мухановны куя. Ике елдан «Ударница» артеле ТАССР җирле сәнәгать предприятиеләре арасында беренче урынны ала.
Бөек Ватан сугышы башлангач, Кызыл Армия өчен җылы кием-салым, бияләйләр, оекбашлар, шлем астыннан кияргә җылы шапкалар җитештерелә. Шырпы, кер кыстыргыч, одеяло сыру цехлары да эшли башлый.
Райпромкомбинат
Сугыштан соң, артельнең матди базасы ныгый, җитештерү күләме арта. Артельнең төп предприятиесе базасында, итек, бүрек һәм тегү һөнәрчелеге буенча махсуслашкан «Ударный труд» артеле оеша. Параллель рәвештә тимерчеләр, җиһаз ясаучылар, балта осталары эшли торган промкомбинат көч туплый. 1950-еллар ахырында ике предприятие бердәм коллективка ― Алексеевское район промкомбинатына берләшә.
Нәфис әйберләр туку фабрикасы
1969 елның 1 августыннан кәсепчелек еомбинаты нәфис әйберләр туку фабрикасы дип атала башлый. Җитәкче итеп Н. С. Жирнов билгеләнә. Оста хуҗалык итү нәтиҗәсендә, элеккеге кустпром шулай ук көнкүреш хезмәте күрсәтү комбинаты һәм кирпеч заводы кебек предприятиеләргә нигез салучы була.
Фабриканың икътисади элемтәләре киңәя: кирәкле чимал Алабуга һәм Чабаксардагы киҗе-мамык комбинатларыннан, Иваново өлкәсе текстиль предприятиеләреннән һәм Казан җитен комбинатыннан сатып алына. Җиһаз Клим һәм Подольск машина төзелеше заводларыннан кайтартыла.
Әзер продукция күпчелек Татарстан сәүдә базалары аша сатыла. «Татхлебопродукт» фирмасы автоҗәймәләргә, хастаханәләр урын-җир әйберләренә һәм эшче халатларга заказ бирә.
1996 елда 820 млн сумлык эшләнмә җитештерелсә, 1997 елда товар продукциясе 1 584 млн сумлык булган (деноминациягә хәтле булган бәяләрдә).
Фабрика социаль өлкәгә игътибар бирә: 3 ике катлы күпфатирлы йорт, 15 коттедж, 140 урынлык «Петушок» балалар бакчасы төзелгән, фабрика территориясендә фирма кибете эшли.
Яңа заман
Тегү цехында җәйге һәм җылытылган махсус кием-салым, халатлар, автомашиналарга чехоллар, урын-җир комплектлары, гобелен җәймә тегелә, индивидуаль заказлар үтәлә. Район мәктәпләренә, мәчетләренә, мәдәният йортларына шторалар, сәхнә киемнәре һәм «Сабан туе» бәйрәме өчен мәйдан бизәкләре тегелә.
2020 елдан Коронавирус таралуны кисәтү кысаларында фабрикада шәхси саклану чаралары җитештерү җайга салынган.
Эрләгән йонны фабрика Мәскәүдә һәм Петербургта сатып ала. Орехово-Зуеводагы «Мех Оретекс» ҖЧҖ киҗе-мамык, Мәскәү йон җегерләү фабрикасы җитен, йон җепләр белән тәэмин итә. Эшләнмәләр өчен капларга Ивановода һәм Казанда заказ бирелә.
Фабрика халык-сәнгать һөнәрчелеге эшләнмәләре күргәзмәләрендә катнаша. Фабрика эшләнмәләре ел саен Мәскәү, Санкт-Петербург, Казан, Яр Чаллы, Саранск, Пермь шәһәрләрендә узучы күргәзмәләрдә күрсәтелә.
Фабрика җитештергән эшләнмәләр Татарстанның Милли музеенда, Болгарда Икмәк музеенда, Арча районы Габдулла Тукай музеенда, Яңа Чишмә районы Зирекле музеенда саклана.
Кызыклы факт
Россиядә нибары өч нәфис әйберләр туку фабрикасы бар. «Кызыл тукучы» фабрикасы (Череповец) 1931 елдан, Шахунья фабрикасы (Түбән Новгород өлкәсе) 1974 елдан эшли. Алексеевское фабрикасы – иң борынгысы.
Бешконаклылар (Кепез)
Бешконаклылар (Beşkonaklılar) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Анталья иле Кепез илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Пеньяпарда
Пеньяпарда — Испаниянең Саламанка провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(17407) 1987 TG
Тарихы
1987 елның 14 октябрендә А. Мркос тарафыннан Клеть обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1987 TG» саналган.
Видартово-Друге
Видартово-Друге — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Намерикава
Намерикава — Япония дәүләтенең Тояма префектурасында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Намерикава шәһәре 1954 елның 1 мартында шәһәр статусын ала.
Халкы
2008 елның 1 гыйнварына шәһәрдә 33789 кеше яшәгән. Халык тыгызлыгы - 1 км²-га 619 кеше тәшкил иткән.
Географиясе
Шәһәр территориясе 54.61 км² тәшкил итә.
Мядзюшы
Мядзюшы (Мядзюшы ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Воранавский районында урнашкан авыл.
Римпар
Римпар — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
HD195464
HD195464 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Каңлы-Төркәй
Демография
1917 елда үткәрелгән авыл хуҗалыгы исәбен алу мәгълүматларыннан Түреш вулысы, Төркәй авылында 390 кеше яши, шул исәптән башкортлар – 357, мишәрләр – 33 кеше.
Өч ел узуга, 1920 елда шунда ук 395 кеше яши, барысы да татар итеп язылган.
2002 елда Каңлы-Төркәйдә 100% башкорт яши итеп күрсәтелгән.
Валя-Дадей
Валя-Дадей — Румыниянең Димбовица жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Казе Нуове (Варезе)
Казе Нуове — Италиянең Ломбардия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казе Нуове Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Маткин-Ю
Маткин-Ю — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Печора елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 44 км.
(9805) 1997 NZ
Тарихы
1997 елның 1 июлендә BAO SCAP тарафыннан Синлун обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1997 NZ» саналган.
Маткин-Ю
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Печора кушылдыклары бассейны Уса кушылганчы, елга бассейны — Печора.
Кшикув (Ополе воеводалыгы)
Кшикув  — Польшаның Ополе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Маткин-Ю
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Кшикув (Ополе воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Самарка (Чиләбе өлкәсе)
Самарка (Самарка) — Чиләбе өлкәсенең Чибәркүл районы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
Күнгәк (елга)
Күнгәк — Россия территориясеннән ага торган елга. Башкортстанның Аскын районы биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Сарс елгасының сул ярыннан 23 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 35 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Караидел елгасы, Нязепетровск гидротөененнән Павловск гидротөененә чаклы Әй елгасын кертмичә. Кече елга бассейны — Агыйдел, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Голухово
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Клермон (Арьеж)
Клермон (Clermont) — Франциянең Арьеж департаментына караган коммуна, Көнчыгыш Кузеран кантонына карый.
Шоменешть
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сычёво (Киров өлкәсе)
Сычево (Сычево) — Киров өлкәсенең Верхошижемье районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (89%).
Шиннстон (Көнбатыш Вирджиния)
Шиннстон  — Америка Кушма Штатларының Көнбатыш Вирджиния штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Шиннстон шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Лайсола
Лайсола (Лайсола, Лайсола) — Мари Илнең Советский районында урнашкан авыл.
Халык
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (95%), урыслар (5%).
Франсискополис
Франсискополис — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Минас-Жерайс штатына карый.
Төрекмән тәңкәсе
Төрекмән тәңкәсе (teňňe) — Төрекмәнстанның акча берәмлеге, 1/100 төрекмән манатына тигез.
Тәңкәләр кулланылышка 1993 елның 1 ноябрендә керә, бу вакытта 1 тәңкә = 5 Россия сумы була. .
Инфләсә аркасында берара сугылмыйча тора, тик 2009 елда кире сугыла башлый. .
Пондероза (Калифорния)
Пондероза  — Америка Кушма Штатларының Калифорния штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Пондероза халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(17408) МакАдамс
(17408) МакАдамс — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Мяжанцы
Мяжанцы (Мяжанцы ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Воранавский районында урнашкан авыл.
(17408) МакАдамс
Тарихы
1987 елның 19 октябрендә Кэролин Шумейкер, тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1987 UZ1» саналган.
Мяжанцы
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Ыа
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Мезень елгасы башыннан Малонистогорская авылы янындагы су үлчәү постына кадәр. Кече елга бассейны — Өстәмә бассейны юк, елга бассейны — Мезень.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Азе (Луар һәм Шер)
Азе — Франциянең Луар һәм Шер департаментында урнашкан коммуна.
Пеньяранда-де-Бракамонте
Пеньяранда-де-Бракамонте — Испаниянең Саламанка провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Видартово-Перше
Видартово-Перше — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Ладза
Ладза — Польшаның Ополе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Дюсе
Дюсе — Франциянең Манш департаментында урнашкан коммуна.
Ладза
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Тонами
Тонами — Япония дәүләтенең Тояма префектурасында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Тонами шәһәре 1954 елның 1 апрелендә шәһәр статусын ала.
Халкы
2008 елның 1 гыйнварына шәһәрдә 49396 кеше яшәгән. Халык тыгызлыгы - 1 км²-га 389 кеше тәшкил иткән.
Географиясе
Шәһәр территориясе 126.96 км² тәшкил итә.
Гастон (Индиана)
Гастон  — Америка Кушма Штатларының Индиана штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Бешкөй (Көпрүбашы)
Бешкөй (Beşköy) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Трабзон иле Көпрүбашы илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Сабир Шәрипов
Сабир Шәрипов:
Нилүфер (Нилүфер)
Нилүфер (Nilüfer) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Бурса иле Нилүфер илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Франсиску-Айрис
Франсиску-Айрис — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Пиауи штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
(9806) 1997 NR6
(9806) 1997 NR6 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Казе Нуове (Лоди)
Географиясе
Казе Нуове Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Шомкуту-Мик
Шомкуту-Мик — Румыниянең Клуж жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Римстинг
Римстинг — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Әҗинияз
Тәрҗемәи хәле
1824 елда Җайхун (Амудәрья) елгасы Арал белән кушылган җирдә, Муйнак төбәгендә каракалпакларның ашамайлы һәм кыят кабиләләре яшәгән Камыш бөгәт кышлагында туган. Әтисе — Күсәбай, әнисе — Нәзирә. Муйнакта Хаҗиморат-имамның кадими мәдрәсәсендә, ятим калгач, әнисе ягыннан абыйсы Илморатта укый. Мәдрәсәләрдә укыганда, китап күчерү белән шөгыльләнә. Хивә шәһәрендә башта Ширгазый хан төзеткән мәдрәсәдә (үз чорында аны «Маскани фазилән», «Галимнәр йорты» дип атаганнар), 1840-1845 елларда Котлыморат мәдрәсәсендә укый. Үзбәк, чагатай (иске үзбәк), гарәп, фарсы, казакъ, төрекмән телләрен камил белә. Мәдрәсәне тәмамлагач, авылына кайта, аннары 1 ел Казакъстанда яши. Авылдан авылга, байдан байга йөреп, җыру җырлап, әйтешләрдә катнашкан. Ашамайлы кабиләсеннән Хәмра исемле кызга өйләнә, 3 улы, бер кызы туа.
Баш күтәрүдә катнашу
Каракалпаклар Хивә ханлыгына каршы 3 мәртәбә баш күтәрәләр (Айдас би күтәрелеше, 1827; Ирназар би күтәрелеше, 1855; Коңгырат күтәрелеше, 1858). Өченче күтәрелеш халык телендә «Бозатау (Бүзатау) бәрелеше» дип телгә алына. Баш күтәрүнең үзәге Коңгырат шәһәре була. Баш күтәрүчеләр башлыклары Әҗинияз белән Арал буендагы кечкенә атауга бикләнеп, соңгы сулышка кадәр хан гаскәренә каршы сугышалар. Бик аз кеше генә исән кала. Халык күтәрелеше бастырылгач, Әҗиниязны Төрекмәнстанга сөрәләр. Сөргендә вакытта төрекмән шагыйре Мәхтүмкули шигырьләрен тәрҗемә итә. Туган ягына әйләнеп кайткач, хакимиятләр эзәрлекләвеннән качып, берничә ел иленнән читтә — Җаек-Урал арасында, казакъ, башкорт, татарлар арасында йөри. Үз иленә 50-60 яшьләрендә, каракалпак җирләренең бер өлеше рус дәүләте кулына күчкәч кенә (1874), кайта ала. Бозатау, Камыш бөгәт, Ятим-үзәк авылларында ярлы балалар өчен мәктәпләр ачып, үзе шунда гыйлем бирә башлый.
Иҗаты
Әҗиниязның үз чорында басылып чыккан бер генә әсәре — казакъ акыны Мәңеш кыз (Кыз-Мәңеш) белән әйтеше — Ташкәнттә чыга торган «Төркестан вилаяте» газетасында 1878 елда басылып чыккан.
Шигырьләрен өч телдә — каракалпак, казакъ, үзбәк телләрендә яза. Каракалпак шигыренә (косык) фәлсәфә лирикасы төсмере кертә. Ватанны сөю, сагыну хисләренә бай шигырьләрен — «Кирәк», «Булыр», «Бозатау», «Егетләр», «Нәрсә яхшы», «Илләрем», «Бозатаулы гүзәлем», «Күңелем» — халык озак еллар хәтерендә саклап, телдән телгә сөйләп яшәтә. Билгеле булган барлык әсәрләре — кыска хикмәтле шигырьләре дә, борылышлы сюжет-вакыйгаларга бай озын-озын дастаннары да, халык күңелендә сакланып, яңа заманга килеп җиткән.
Мяйлуны
Мяйлуны (Мяйлуны ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Лидский районында урнашкан авыл.
Әҗинияз
Иҗаты
Татар-башкорт арасында йөргәндә Коңгырат күтәрелешенә багышлап, күп кенә шигырьләр чыгара.
Мяйлуны
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Әҗинияз
Иҗаты
Советлар Берлегендә шагыйрьнең әсәрләре бергә тупланып, 1949-1975 елларда каракалпак, үзбәк телләрендә, 1975 елдан соң рус телендә китап итеп нәшир ителә.
Абердин (Көньяк Дакота)
Абердин  — Америка Кушма Штатларының Көньяк Дакота штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Абердин шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Поплар-Коттон-Сентер (Калифорния)
Поплар-Коттон-Сентер  — Америка Кушма Штатларының Калифорния штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Поплар-Коттон-Сентер халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Франсиску-Алвис
Франсиску-Алвис — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Парана штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Валя-Данулуй
Валя-Данулуй — Румыниянең Арджеш жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Питрәч районы
Питрә́ч районы́ (рус. Пестречи́нский райо́н) – Россия Федерациясе Татарстан Республикасы составында муниципаль берәмлек. Зур социаль-икътисади уңышка ия булган муниципаль район, гомуми мәйданы – 1361 м², Татарстанның төньяк-көнбатышында урнашкан муниципаль. Административ үзәк – Питрәч авылы. . 2019 елда район халык саны 45 054 кеше тәшкил итә. .
Питрәч районы – Татарстанның авыл хуҗалыгы өлкәсендә иң әһәмиятле төбәкләрнең берсе. Төп икътисади тармаклары арасында ит һәм сөт җитештерү, терлекчелек, кошчылык, ат үрчетү, җәнлекчелек. .
Район территориясендә республика әһәмиятендәге «Ленино-Кокушкино» Дәүләт тарихи һәм мәдәни музей-тыюлыгы эшли, анда Владимир Ульянов бабасы Александр Бланк утары урнашкан. Шулай ук Питрәч авылы янында тарихи һәйкәл – бронза гасыр Питрәч тукталышы (безнең эрага кадәр XVIII—IX гасырлар) бар.
Видзишево
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Питрәч районы
Гербы һәм байрагы
Питрәч районы гербы 2007 елда расланды һәм 3190 нчы саны белән Россия Федерациясенең Дәүләт геральдия регистрына кертелде. Герб үзәгендә кувшин сурәтләнгән, чөнки төбәктә яшәүчеләр зәркән, күн, агач һәм металл эшкәртү производстволары белән актив шөгыльләнгәннәр. Ашылк белән тулыландырылган кувшин игенчелек традицияләрен һәм район икътисадының нигезен тәшкил итүче заманча авыл хуҗалыгы җитештерүен символлаштыра. Ике чәшке икътисадның алга киткән башка тармагын — җәнлек тиресен җитештерүне чагылдыра. Гербта кызыл төс хезмәт сөючәнлек, көч, батырлык, матурлык сыйфатларыннан гыйбарәт. Уңыш, байлык, кояш энергиясе һәм җылылык алтынны тәңгәлләштерә. Яшел төс — табигать, сәламәтлек, яшьлек, тормыш үсеше символы.
Район байрагы герб нигезендә эшләнгән һәм 2007 елның маенда расланган. Ул — кызыл тукыма, аның аскы ягында байракның киңлеге 2/9 ле яшел полоса урнашкан. Үзәктә дә ике чәшке бар, алар өстендә әтәч торган сары кувшинны тоткан.
Барлыкка килүе
Беренче кешеләр хәзерге Питрәч районы территориясендә бозлык чоры ахырында урнаша башлаганнар. Алар балык тоту һәм аучылык белән шөгыльләнгәннәр — аларның тукталышлары соңыннан Питрәч авылыннан ерак түгел табылган. Авыл үзе 400 елдан артык элек Явыз Иван Казанны яулап алганнан соң барлыкка килгән. Аның идарә иткән елларда Идел ярындагы Зөя тавында Троице-Сергиев монастыре төзелә, аны төзүчеләргә Иван IV Казаннан көнчыгышка таба җир бүләк итә. Ул якларда беренче җирлек Троицкая Пустошь дигән исем алды. Соңыннан районга төрле һөнәр ияләре актив күченә башлады. XVI гасырда төбәктә чүлмәк җитештерү аерым үсеш ала, аннары ул татар милли орнаментлары белән нәфис керамика җитештерүгә үзгәрә.
1787 елда Питрәч халкы 865 ир-ат һәм 913 хатын-кыз тәшкил иткән, барлыгы 310 өй булган. 1901 ел мәгълүматлары буенча, Питрәчтә 356 өй, 2259 җан, 66 шәхси гончар йорты, берничә зур булмаган кирпеч заводы, сәнәгать тибындагы ике чүлмәк заводы, керамик төтен торбалары, керамик плиткалар, чүлмәк плиткалар җитештерү линиясе.
Питрәч районы 1930 елның 10 августында оештырыла. 1920 елга кадәр аның заманча территориясе Лаеш һәм Казан өязләренә кергән, 1920-1927 елларда ул ТАССРның Лаеш һәм Арча кантонына керә, 1927-1930 нчы елларда ул Арча кантонында гына була.
Хәзерге заман
1991 елда ССРБ таркалганнан соң, Татарстан Россия составыннан чыгарга һәм бәйсезлек алырга омтылган.1992 елда референдум үткәрелгән, аның нәтиҗәләре буенча Татарстан дәүләт суверенитетын игълан иткән. Әмма соңыннан төбәк суверен республика хокукларында Россия составында калу карарын кабул иткән. Шул ук вакытта Татарстан мөстәкыйль социаль-икътисади сәясәт үткәрә башлаган, республика составындагы районнар зур бәйсезлек алган
Джон Мотт
Джон Рэлей Мотт (JohnRaleigh Mott; 25 май 1865 ел – 31 гыйнвар 1955 ел Орландо) ― атаклы протестант эшлеклесе, Бөтендөнья христиан студентлары ассоциациясенең (WSCF) һәм Яшь Кешеләрнең Христиан Ассоциациясенең (YMCA) җитәкчесе, 1946 елда Тынычлык өчен Нобель премиясе лауреаты.
Питрәч районы
Хәзерге заман
1998 елдан 2013 елга кадәр Питрәч районын Шәйхулла Насыйбуллин җитәкләгән, аннан соң башлык итеп Эдуард Дияров билгеләнгән, ул районда авыл хуҗалыгын актив үстерә башлаган. 2018 елдан районда Илһам Кашапов җитәкчелек итә.
Джон Мотт
Биография
Джон Рэлей Мотт Джон һәм Эльмира Мотт гаиләсендә туа. Өлкән Мотт урман сәүдәгәре һәм Айовадагы бер кечкенә шәһәрнең мэры була. Рэлей Мотт исә 16 яшендә Югары Айова университетына укырга керә, ләкин 1885 елда Корнелль университетына күчә. Университетта ул YMCAга керә, һәм тиздән аның университет бүлеген җитәкли, ә 1886 елда халыкара христиан конференциясендә аның вәкиле була. Университетны 1888 елда тәмамлап, Мотт YMCAның АКШ һәм Канада милли сәркатибе вазифасына керешә.
Питрәч районы
Халык
2019 елга булган мәгълүматларга караганда, төбәктә 45 054 кеше яшәгән. Этник яктан район гетероген һәм аның 57% ы татарлар, 38% рус халкы, аерым 2% керәшен татарлары һәм чуаш, әрмән, грузин, мари һәм украиналыларның аз санлы төркемнәре тәкъдим ителгән.
Джон Мотт
Биография
1895 елда ул Бөтендөнья христиан студентлары ассоциациясенә (WSCF) нигез сала һәм аның генераль сәркатибе була.
Питрәч районы
Халык
2001 елдан 2011 елга кадәр төбәктә халыкның тискәре үсеше күзәтелде. 2012 елда туучылар саны аз гына артты: туучылар саны 343 кеше булган, 332 теркәлгән үлемнәр санына каршы. Шулай ук соңгы ун елда үлемнәр саны кимүе күзәтелә.
Нәүрүз Мәммәдов
Нәүрүз Исмаил улы Мәммәдов (1947 елның 15 марты, Шихмәхмүд авылы, Азәрбайҗан ССР) — Азәрбайҗан дәүләт һәм сәяси эшлеклесе, Азәрбайҗан премьер-министры (2018 елның 21 апреле — 2019 елның 8 октябре), Азәрбайҗан телләр университеты проректоры.
Джон Мотт
Биография
1910 елда Мотт бөтен дөньяның протестант чиркәүләрен берләштергән Эдинбург Бөтендөнья миссионерлык конференциясенең рәисе була. Соңрак аның даими комиссиясенең әгъзасы. Шулай ук, ул халыкара миссионерлык шурасының рәисе итеп сайлана.
Питрәч районы
Муниципаль-территориаль корылыш
Питрәч районында 21 авыл җирлегендә 74 торак пункт бар.
Нәүрүз Мәммәдов
Тормыш юлы
Нәүрүз Мәммәдов 1947 елның 15 мартында Нахчыван АССРның Нахчыван районы Шихмәхмүд авылында туа. Мәктәпне 1964 елда тәмамлап, Азәрбайҗан педагогика институтының «Европа телләре» факультетының француз теле бүлегенә укырга керә. 1967—1968 елларда Әлҗәзаирда, 1971—1973 елларда — Гвинеяда, 1978—1981 елларда яңадан Әлҗәзаирда тәрҗемәче һәм өлкән тәрҗемәче булып эшли. 1991 елда диссертация яклап, Нәүрүз Мәммәдов филология фәннәре кандидаты гыйльми дәрәҗәсен ала. 1992—1993 елларда Нәүрүз Мәммәдов Азәрбайҗан педагогика институтының чит телләр институтының әзерлек факультеты деканы, 1993—1997 елларда француз теле факультеты деканы булып эшли. 1997 елның 12 апрелендә Азәрбайҗан президенты администрациясенең тышкы элемтәләр бүлеге мөдире вазыйфасына билгеләнә.
Джон Мотт
Биография
1916 елда Мотт дипломатик миссия белән Мексикага җибәрелә, ә 1917 елда, инкыйлаб чорында, ул Элиу Рут миссиясе составында Россияга җибәрелә.
Саша Старович
Саша Старович (Саша Старовић / Saša Starović; 1988 елның 19 октябре, Гацко) — серб волейболчысы, диагональ, Европа чемпионы (2011).
Джон Мотт
Биография
1946 елда ул «миссионерлык эшчәнлеге» өчен Тынычлык өчен Нобель премиясе белән бүләкләнә. 1948 елда Джон Рэлей Мотт Бөтендөнья чиркәүләр шурасына нигез салуда катнаша һәм аның мактаулы рәисе итеп сайлана.
Саша Старович
Спорт карьерасы
Саша Старович босниянең «Гацко» клубы командасында уен карьерасын башлап җибәрә, 2006 елдан Подгорицаның «Будучност» клубы өчен чыгыш ясый. 2009 елда Италиянең «Лубе» (Мачерата) клубы белән контрактка кул куя, ләкин аренда хокукларында бер сезонны Уфаның «Урал»ында уздыра, шуннан соң Италиянең «Латин»ына күчә. 2010/11 еллар сезоны нәтиҗәләре буенча А1 Италия сериясенең иң нәтиҗәле уенчысы була һәм истәлеге бүләген ала.
Нәүрүз Мәммәдов
Тормыш юлы
2002 елның гыйнварында Азәрбайҗан президенты указы белән аңа гадәттән тыш һәм тулы вәкаләтле илче рангы бирелә. 2005 елның сентябреннән — Азәрбайҗанның ЮНЕСКО буенча Милли комиссиясе әгъзасы.
Джон Мотт
Биография
Мотт 1955 елның 31 гыйнварында вафат була.
Саша Старович
Спорт карьерасы
Сербия җыелма командасында Саша Старович 2007 елда Дөнья лигасы ярышларында беренче тапкыр катнаша, ә сезон дәвамында Европа чемпионатының бакыр медаленә ия була. Өч тапкыр (2008, 2009 һәм 2015 елларда) ул Дөнья лигасының көмеш призёры була; 2010 елда бу турнирның бакыр медален яулый һәм «Алты финал»ның иң нәтиҗәле уенчылары исемлегендә өченче урынны ала. Шул ук елны Италиядә узган дөнья чемпионатының бакыр призёры була.
Нәүрүз Мәммәдов
Тормыш юлы
2017 елның 1 июненнән — Азәрбайҗан президентының тышкы сәясәт мәсьәләләре буенча ярдәмчесе-бүлек мөдире.
Питрәч районы
Сәнәгать
Районда «Пресс» компаниясе авыл хуҗалыгы машина төзелеше өлкәсендә алдынгы. Районның эре предприятиеләре булып район эксплуатацион газ хезмәте һәм «Партнёр» һәм «Строитель» оешмалары була.
Авыл хуҗалыгы
Район Татарстанның агросәнәгать комплексын үстерүнең төп ноктасы булып тора һәм урбанизация булмавы белән аерылып тора. 2013 ел хәле буенча авыл халкы өлеше 100% тәшкил иткән. Шул ук вакытта район Татарстанда эшсезлек дәрәҗәсе буенча алда бара, 2020 елда ул 4,11% тәшкил итә, бу — республика буенча уртача күрсәткечтән ике тапкырга югарырак.
Төбәктә терлек азыгы, бөртекле, кузаклы культуралар, көзге арыш, арпа, солы, бәрәңге үстерәләр. Район территориясендә барысы 26 авыл хуҗалыгы оешмасы урнашкан, шул исәптән авыл хуҗалыгы кооперативы, ярдәмче хуҗалыклар, җаваплылыгы чикләнгән җәмгыятьләр, акционер җәмгыятьләр һәм крестьян хуҗалыклары. Терлекчелектә төп өлкәләр ит-сөт терлекчелеге, кошчылык, ат үрчетү, җәнлекчелек була. 2017 елда районда авыл хуҗалыгының тулай продукциясе 3,9 млрд. сум тәшкил иткән, аның күпчелек өлеше — терлекчелек тармагы.
Питрәч районында фермерлык хуҗалыкларына һәм шәхси хуҗалыкларга ярдәм итү программалары бар, аларга субсидия бирәләр, шул исәптән мини-фермалар төзүгә, саву аппаратлары сатып алуга, яшь кош-корт сатып алуга һәм башкаларга да бирелә. Районның авыл хуҗалыгында эре инвестор булып «Ак Барс холдинг» компаниясе тора. Бюджетны барлыкка китерүче башка предприятиеләр арасында — Кощак җәнлек совхозы, «Ак Барс» Питрәч кошчылык фабрикасы («Пестречинка» бренды), «Газовик» компаниясе («Богородский», «Татар» һәм «Шигалеевский» бүлекчәләреннән тора), «Кощаковский» АХП, «Ушня» балык хуҗалыгы, «Казан» ТКЗ, «Карповка», «Пестрецы-агро», «Рацин-Шали», «Питрәч азык-төлек корпорациясе» ПСХ.
Инвестицион потенциал
Питрәч районы инвесторлар белән эшне үстерә. 2017 елда бер кешегә инвестицияләрнең күләме 230,9 мең сум тәшкил итте. 2018 елда районда берничә эре инвестиция проекты эшли башлады, алар арасында «Данафлекс» компаниясенең сыгылмалы төргәк җитештерү базасын реконструкцияләү, проектка инвестицияләр күләме 140 млн сум тәшкил итте; алкоголь продукциясенең күпләп сату складларын төзү (200 млн тирәсе җәлеп ителде); сөт эшкәртү заводын ачу (30 млн); полиэтилен торбалар җитештерү (20 млн). 2018 елда инвестицияләрнең күләме 8 млрд сумнан артык булды, шуларның 906 млн ы авыл хуҗалыгы үсешенә кертелде.
2019 елда районда инвесторлар белән эшләү өчен онлайн CRM-система эшләтеп җибәрделәр, ул үзара нәтиҗәле мөнәсәбәтне тәэмин итү, администрация тарафыннан хезмәт күрсәтү вакытын кыскарту һәм районга инвестиция проектларын мөмкин кадәр арттыру өчен мөһим.
Районда «GreenwichPark Пестрецы» сәнәгать мәйданчыгы (2020 елга анда ике резидент — «Спектр» һәм «Технопарк») һәм «Данафлекс» компаниясе технопаркы эшли.
Торак фонд
2019 елда Питрәч районы башлыгы Илһам Кашапов БДБ катнашучыларының Парламентара ассамблеясендә авылның тотрыклы үсеш моделен тәкъдим итте. 2015 елдан 2019 елга кадәр әлеге модель кысаларында районда 575 мең м² торак файдалануга тапшырылды, бу — районга тагын 11,3 мең кешене җәлеп итте, шуннан соң халык 43,7 мең тәшкил итте. Төзелә торган торак күләме буенча Питрәч районы Казан һәм Яр Чаллыдан кала өченче урында тора. 2020 елда Питрәч районы торак йортларның бер кешегә исәпләгәндә, файдалануга тапшырылган гомуми мәйданы буенча беренче урынны алды. Мәсәлән, «Царево» торак комплексы исәбенә генә дә Питрәч районы халкы 16 меңгә артты.
Транспорт
Питрәч районы аша әлеге зур автомагистральләр уза: М-7 (Идел) «Мәскәү — Казан — Уфа», Шәле — Саескан Тавы, Казан —  Ленино-Кокушкино —  Теләче —  Шәмәрдән, Иске Шигали —  Питрәч —  Колай (М-7). Транспорт министрлыгы район территориясендә «Көнбатыш Ауропа — Көнбатыш Кытай» транспорт коридоры автомагистраленең бер өлешен (Йошкар-Ола — Шәле) уздыруны планлаштыра. М-7 трассасы Мамадыш трактын кисеп чыгуы бөкеләр сәбәбе булып тора. Бу проблеманы хәл итү өчен, 2021 елда Вознесенск тракты төзелә башланырга тиеш, ул Мамадыш трактын бушатачак.
Экология
Район территориясендә Ленино-Кокушкино дәүләт табигый-тарихи тыюлыгы — ясалма урманнар участогы урнашкан, алар Үшнә елгасының су саклау зонасында нарат һәм карагай токымнарыннан гыйбарәт.