cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Гөлшат Зәйнашева
Хезмәт юлы
1952—1963 елларда Татарстан китап нәшриятында матур әдәбият мөхәррире.
1964—1965 елларда Татарстан радиокомитетында музыкаль тапшырулар мөхәррире.
1965—1966 елларда Татарстан язучыларының Матбугат йортындагы Г. Тукай исемендәге клуб мөдире.
1973—1983 елларда Татарстан китап нәшриятының кадрлар бүлеге мөдире.
1983 елдан һөнәри язучы буларак әдәби иҗат эше белән шөгыльләнә.
2005 елның 1 апрелендә Казан шәһәрендә шагыйрә якты дөнья белән хушлаша.
Иҗаты
Беренче иҗат тәҗрибәләре — шигырь, җыр, эстрада әсәрләре,үзешчән драма түгәрәкләре өчен язган бер пәрдәле пьесалары — вакытлы матбугатта, «Күңелле сәхнә», «Мәктәп сәхнәсе», «Эстрада», «Клуб сәхнәсе» кебек күмәк җыентыкларда басылып чыккан. Зур күләмле «Рамай» пьесасы халык театрлары сәхнәсендә уңыш казана. 1958 елда лирик шигырьләре тупланган «Тыңларсыңмы җырларымны» исемле беренче китабы дөнья күрә. 1958-2005 елларда авторның төрле жанрда язылган ике дистәдән артык китабы басылып чыккан.
Г. Зәйнашева җыр өлкәсендә актив иҗат иткән. Халык җырлары традицияләрендә язылган, мәхәббәт, туган җир, табигать, яшьлек темаларына багышланган лирик шигырьләре халыкчан гадилеге, ритмик төзеклеге, матур чагыштыруларга бай булуы белән аерылып тора. Татарстан һәм Башкортстан композиторлары тарафыннан йөзгә якын шигыренә көй язылган. «Туган җирем — Татарстан» (Александр Ключарев), «Китмә, сандугач» (Рөстәм Яхин), «Менәргә иде Урал тауларына» (Мансур Мозаффаров), «Үз илемдә» (Сара Садыйкова), «Зәңгәр төймә» (халык көе), «Күл буена килсәң иде» (Зиннур Гыйбадуллин), «Кичегеп килгән мәхәббәт» (Бәхти Гайсин), «Кояш гомере» (Фәтхерахман Әхмәдиев), «Аерылмагыз» (Ч. Зиннәтуллина), «Туган авылым урамы» (Ганс Сәйфуллин) һ. б. җырлары үзешчән һәм һөнәри җырчыларның озак еллар башкара торган репертуарына кергән.
Драматургия өлкәсендә дә актив иҗат итә. «Бәхет кошым», «Кем гүзәл ?», «Ирексездән әрәмтамак», «Рамай», «Яшел сукмак» һ. б. драма-комедияләре Минзәлә һ. б. татар театрлары сәхнәсендә уйнала. «Гайфи бабай, өйлән давай!», «Җаным жәл түгел сиңа» комедияләре Тинчурин театры сәхнәсендә уңыш белән бара.
Нәниләргә һәм кече яшьтәге мәктәп балаларына атап язылган шигырьләре һәм җырлары «Асия» (1973), «Кояш гомере» (1975), «Бөҗәкләр концерты» (1984), «Гимназиядә дуслаштык» (1996), «Әбиемне яратам» (1997) китапларында тупланып бирелгән.
1950-1960 елларда тәрҗемә белән дә шөгыльләнә. Сәнгать кешеләренә (Зифа Басыйрова, Әлфия Галимова, Әлфия Авзалова, Рокыя Ибраһимова, Фатыйма Ильская, Хәдичә Әхтәмова, Флера Сөләйманова һ. б.) сәхнә эшчәнлегенә багышланган мәкаләләр, Гөлсем Сөләйманова, Сара Садыйкова тормышы һәм иҗаты турында китаплар яза.
Хәтер
Минзәлә шәһәрендә мәктәп балалары арасында Гөлшат Зәйнашева шигырьләрен сәнгатьле уку буенча төбәкара фестиваль уздырыла.
Вилье-сюр-Луар
Вилье-сюр-Луар — Франциянең Луар һәм Шер департаментында урнашкан коммуна.
Шапада-ду-Норти
Шапада-ду-Норти — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Минас-Жерайс штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Беязлар (Шаһинбей)
Беязлар (Beyazlar) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Газиантеп иле Шаһинбей илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Валя-Каселор (Димбовица)
Валя-Каселор — Румыниянең Димбовица жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Дармстадт (Индиана)
Дармстадт  — Америка Кушма Штатларының Индиана штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Вйосна (Великопольское воеводалыгы)
Вйосна  — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Кемерчам (Терҗан)
Кемерчам (Kemerçam) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Эрзинҗан иле Терҗан илчесенә караган бер авыл (köy).
Клынби
Клынби (Klınbi ) — Әзербайҗанның Астара районына караган авыл.
Нуреттин (Арабан)
Нуреттин (Nurettin) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Газиантеп иле Арабан илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Штефан-чел-Маре (Бакеу)
Штефан-чел-Маре — Румыниянең Бакеу жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Лисе-Конти (Ополе воеводалыгы)
Лисе-Конти  — Польшаның Ополе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Лану (коммуна)
Лану (Lanoux) — Франциянең Арьеж департаментына караган коммуна, Ариз-Лез кантонына карый.
Ианвиль
Ианвиль — Франциянең Манш департаментында урнашкан коммуна.
(9838) Фальц-Фейн
(9838) Фальц-Фейн — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1987 елның 4 сентябрендә Журавлёва Л. В. тарафыннан Кырым обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1987 RN6» саналган.
Веблен (Көньяк Дакота)
Веблен  — Америка Кушма Штатларының Көньяк Дакота штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Веблен шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Навасёлки (Дэмбравски авыл советы)
Навасёлки  (Навасёлкі ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Шчучынский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Падь (Окуневка кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Миасс елгасы Чиләбе каласынан тамагына кадәр. Кече елга бассейны — Тобол, елга бассейны — Иртеш.
Труфакинцы
Труфакинцы (Труфакинцы) — Киров өлкәсенең Нагорск районында урнашкан авыл.
Казан адмираллыгы
Казан адмираллыгы яки Казан адмиралтействосы (tat.lat. Qazan admirallığı, русча Казанское адмиралтейство, инглизчә Kazan Admiralty Shipyard) - 1718-1829 елларда Казан шәһәрендә урнашкан, соңыннан нең Идел елгасындагы баш Адмираллык верфьләре комплексы, бөтен Идел көймә төзелешен берләштерә. Казан адмираллыгында Каспий диңгез һәм Идел флоты көймәләре ясала. Казан мәшһүр имәне белән бөтен рус верфиләрен тәэмин итә.
Труфакинцы
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Падь (Окуневка кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Труфакинцы
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (97%).
HD196100
HD196100 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Ричгроув (Калифорния)
Ричгроув  — Америка Кушма Штатларының Калифорния штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
HD196100
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Ричгроув (Калифорния)
Географиясе
Ричгроув халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
HD196100
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Ричгроув (Калифорния)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Казан адмираллыгы
Тарихи Казанның Бишбалта бистәсендә урнаша.
Салыну
1718 елда императоры буларак Петр I  янында Идел елгасы буенда урнашкан Бишбалта авылы тирәсендә тан соң илнең икенче   Адмираллыгын нигезләргә куша. Бу Адмираллык төзелеше тирәсендә үсеп киткән бистә Адмираллык бистәсе буларак билгеле була.
Адмираллык бистәсендә баш Идел флоты, Каспий диңгез флоты ясала. Көймәләр ясаганда татарлар, руслар, чуашлар, мариләр эшлиләр.
1722 елда, императоры Петр I үзе Казанга килеп Адмираллык бистәсен тикшерә һәм шат булып кала. Ягъни Казанның Адмираллык бистәсеннән Фарсы походы башлана.
Ясалган көймәләр төре
Казан адмираллыгында 400 көймә ясалган: 70 гекбот, 12 фрегат, 7 бомбардир корабы, 1 корвет, 5 бриг, 12 палублы бот, 2 бригантина, 1 тендер, 12 галиот, 4 люгер, 1 зур транспорт, 18 гардкоут, 4 эмбен боты, 8 хәрби иол, 52 шмак, 13 гукор.
Идарәсе һәм осталары
Казан адмираллыгына шулай ук Түбән Новгород һәм Әстерхан верфиләре керә һәм буйсына торган була.
Казан адмираллыгының беренче җитәкчесе - вице-губернатор Н.А. Кудрявцев.
Казан адмираллыгында эшләгән кораб осталары:  Мокей Черкасов, Андрей Алатчанинов, Филипп Петрович Пальчиков, Гаврила Авдеевич Меншиков, Иван Степанович Рамбург,  Ричард Броун, В.Д.Власов, Е.И.Кошкин, А.П.Антипьев.
Дан һәм күчерү
Казан Адмираллыгы 1718-1829 елларда эшли. Бик күп хәрби, сәүдә көймәләре ясалган. Казанда ясалган көймәләре батырлыкны күрсәтеп бөтен Россия сугышларында катнашалар.
1829 елда Адмираллык Әстерханга күчерә. Төп күчерү сәбәбе - Каспий диңгезенә якынлыгы.
Барыбер шушы шәһәр өлешенең аеруча руслар арасында - Адмираллык бистәсе (Адмиралтейская) исеме кала. Татарлар бу Казан өлешен Бишбалта бистәсе дип исемлиләр.
Няръёль
Няръёль — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Кыдрымъю елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 11 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Печора кушылдыклары бассейны Уса кушылганчы, елга бассейны — Печора.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Межевка
Межёвка — Россия территориясеннән ага торган елга. Свердловск өлкәсенең Әртә районы биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Караидел елгасының уң ярыннан 573 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 12 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Караидел елгасы, Нязепетровск гидротөененнән Павловск гидротөененә чаклы Әй елгасын кертмичә. Кече елга бассейны — Агыйдел, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
(17454) 1990 SA7
(17454) 1990 SA7 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1990 елның 22 сентябрендә Эрик Эльст тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1990 SA7» саналган.
Казе Оливи (Падова)
Казе Оливи — Италиянең Венеция төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казе Оливи Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.
Таеп Сафаргалин
Сәфәргалин Таеп Әюп улы (Сафаргалин Таип Аюпович) — (1907 ел - 19 август 1943 ел) — 112-нче Башкорт атлы төмәне сугышчысы,гвардия рядовое, кызылармеец, ефрейтор. Кызыл Йолдыз ордены (1943) кавалеры.
Биографиясе
Сәфәргалин Таеп Әюп улы 1907 елда хәзерге Башкортстанның Учалы районы Кодаш авылында туган. 1941 елда Учалы район хәрби комиссариаты тарафыннан Кызыл Армия сафларына алына. 64-нче гвария укчылар дивизиясенең 160 нчы гвардия укчылар полкында, 54-нче гвардия укчылар дивизиясендә, 112-нче атлы дивизиясе 275-нче атлы полкының 4-нче эскадронында кылыччы, пулеметчы булып хезмәт итә.
Пулеметчы ефрейтор Сәфәргалин Таеп Әюп улы 1943 елның 19 августында Ростов өлкәсе территориясендә барган яуда һәлак була. Ростов өлкәсенең Куйбышев районы Елизаветинка авылында җирләнгән.
Янаи
Янаи — Япония дәүләтенең Ямагути префектурасында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Янаи шәһәре 2005 елның 21 февралендә шәһәр статусын ала.
Халкы
2008 елның 1 гыйнварына шәһәрдә 35438 кеше яшәгән. Халык тыгызлыгы - 1 км²-га 253 кеше тәшкил иткән.
Шапада-дус-Гимарайнс
Шапада-дус-Гимарайнс — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Мату-Гросу штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Рамазан Өметбаев
Рамазан Өметбаев (Рамазан Гыймран улы Өметбаев, Рамаҙан Ғимран улы Өмөтбаев) — җәмәгать-дәүләт эшлеклесе, язучы, публицист. Икътисад фәннәре кандидаты (1967). РСФСР халык мәгарифе отличнигы (1958). РФ атказанган мәдәният хезмәткәре (1995). БР язучылар берлеге әгъзасы (1989). Ким Әхмәтҗанов премиясе лауреаты (1993).
Тәрҗемәи хәле
1924 елның 7 апрелендә БАССР Җылаер кантоны (хәзерге БР Әбҗәлил районы) Әлмөхәммәт авылында туган. Уфада икееллык фирка мәктәбен (1953), Магнитогорскида педагогия институтын (1954), Мәскәүдә фирка үзәк комитеты каршындагы иҗтимагый фәннәр академиясен (1967) тәмамлаган.
Бөек Ватан сугышында
1942 ел башында үзе теләп фронтка китә. 1943 елның җәендә Kуpcк сугышында була, Opёл шәһәре  янында авыр контузия ала. Дәваланып, кире сафка баса һәм 11- Аpмия  составында Бaлтика җирләрендә яуларда катнаша.
Вильефо
Вильефо — Франциянең Луар һәм Шер департаментында урнашкан коммуна.
Рамазан Өметбаев
Иҗаты
Р. Өметбаевның иҗаты документларга нигеләнгән булуы белән аерылып тора. Халыкның тормышын һәм көнкүрешен чагу сурәтли. «Генерал Күсимов» (1990; 1995 ) документаль повесте Советлар берлеге Каһарманы Т.Т. Күсимовка багышланган. Ике китапны эченә алган дилогияда Октябрь инкыйлабыннан соңгы авыл язмышы сурәтләнгән: «Чыктан иелә кылган» (1993), «Сыну» (1999). «Сарыколак» хикәясе буенча «Башкортстан» ДТРК 2 серияле нәфис фильм төшергән (1990, 1995, режиссёр Ә. Нурмөхәммәтов).
Чыганаклар
Башкортстан (белешмәлек)
Доминик Собослаи
Доминик Собослаи (Szoboszlai Dominik; 2000 елның 25 октябре, Секешфеһервар) — Маҗарстан футболчысы, «РБ Лейпциг» клубы һәм Маҗарстан җыелма командасы ярымсакчысы.
Карьера
Доминик карьерасында күп санлы Маҗарстан мәктәпләрен һәм академияләрен уза, 2016 елда Австриягә, Зальцбургның «Ред Булл» футбол клубына күченә. 2017/18 УЕФА яшүсмерләр Лигасында катнаша, анда 6 очрашу уздыра, 1 туп кертә.
2017 елдан «Лиферинг» фарм-клубы өчен чыгыш ясый. 2017 елның 21 июлендә Австриянең беренче дивизионында «Капфенберг»ка каршы көрәштә дебют ясый. Шул ук елның 4 августында профессиональ футболда беренче туп кертә — «Блау-Вайсс» командасы капкасына. Дебют сезонында барлыгы 33 очрашу уздыра, команда лидерларының берсе буларак, 10 туп кертә. Чемпионатның иң яхшы бомбардирлары унлыгына керә.
2018 елның 27 маенда Австриянең Бундеслигасында «Аустрия»га каршы көрәштә дебют ясый, ул, Энок Мвепу урынына 57 минутта алмашка чыга. 2018 елның гыйнварында клуб белән өч еллык контрактка кул куя.
Маҗарстан яшүсмерләр һәм яшьләр җыелма командалары өчен чыгыш ясый. 2017 елның маенда Россия һәм Андоррага каршы матчларга әзерлек өчен Маҗарстанның төп җыелма командасына чакырыла. Тренировкаларда катнаша, әмма рәсми очрашуларда кырга чыкмый.
2020 елның 17 декабрендә футболчының 20 миллион еврога күчүе турында игълан итә. Маҗарстан ярымсакчысы белән контракт 2025 елның июненә кадәр исәпләнгән.
Казанышлар
Ред Булл Зальцбург
Рундинг
Рундинг — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Башакүл
Башакүл (Башакуль) — Чиләбе өлкәсенең Аргаяш районы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (28%), татарлар (4%), башкортлар (67%).
Лисенцице
Лисенцице — Польшаның Ополе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Хәнәфи мәзһәбе
Хәнәфи мәзһәбе — Ислам динендә хәзергәчә яшәп килгән 4 мәзһәбнең берсе. Аңа күренекле фәкыйһ, имам Ногман Әбү Хәнифә нигез сала. Хәнәфиләр башка мәзхәбләрдә аермалы буларак, шәригатьне киң куллану белән бергә җирле гадәтләрне дә оста файдаланалар. Алар башка диннәргә тынычрак мөнәсәбәттә.
Таралышы
Азәрбайҗаннан башка, барлык төрки илләрдә сөнни мөселманнарның күпчелеген тәшкил итә. Шулай ук Кытай, Һиндстан, Сүрия мөселманнары арасында киң таралган.
Әбү Хәнифә тәгълимәте һәм Хәнәфи мәзһәбе
2017 елның көзендә Болгарда ачылырга торган Болгар ислам академиясе әһәмиятлелеге һәм аның киләчәк гыйльми эшчәнлеге турында Татарстан Җөмһүрияте мөселманнарының Диния нәзарәте башлыгының китеп баручы беренче ярдәмчесе һәм пресс-сәркәтибе Рөстәм Батровның язмалары Татарстан, Россия һәм дөнья буенча күп мөселманнарны гына түгел, хәттә Ислам белгечләрне дә дискуссиягә керешергә этәрде.
Навасёлки (Жупрански авыл советы)
Навасёлки  (Навасёлкі ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Ашмянский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
HD196133
HD196133 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Виргиново
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Дейл (Индиана)
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Николаевка (Мари Ил)
Николаевка (Регенсола, Николаевка) — Мари Илнең Советский районында урнашкан авыл.
Беязшеһир (Коҗасинан)
Беязшеһир (Beyazşehir) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Кайсери иле Коҗасинан илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Валя-Каселор (Дрегешань, Вилча)
Валя-Каселор — Румыниянең Вилча жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(9839) Краббегат
(9839) Краббегат — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1988 елның 11 февралендә Эрик Эльст тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1988 CT2» саналган.
Лапеж
Лапеж (Lapège) — Франциянең Арьеж департаментына караган коммуна, Сабарте кантонына карый.
Кали (асурасы)
Кали (Санскрит телендә:कलि, IAST:kāli) — Һинд дине мифологиясендә соңгы хәзер булучы Кали-юга дөнья эпохасының шәйтан кыяфәтендә чагылышы. . Шакмаклы комарлы уенда Кали ул отылу чагылышы. . Кали «Маһабһаратам»ның Нала һәм Дамаянти турында мәшһүр эпизодта катнаша : ул шуның йогынтысы астында бертуганы Пушкара белән Нала патшалыгын отттырган — гандхарва. Ул Калкиның (Вишнуның унынчы мессия аватары) төп дошманы.
Изге текстларда һәм эпоста
«Вишну-пурана» буенча Кали асурасы шәйтан ярдәмчелләре белән бу дөньяның җимерелүе сәбәбе булып тора. «Калки-пурана»да Кали бөтен явызлыкның чыганагы булган шәйтан буларак тасвирлана. «Маһабһаратам»да Дамаянти аннан өстен Наланы күргәне өчен рәнҗетелгән Кали аларның икесеннән дә үч итә һәм Наланың ялгышын кулланып аңа керә, аның җанына ия була һәм оттырырга мәҗбур итә һәм шуннан соң Дамаянтины чүлдә ташларга күңеленә сеңдерә. .
Чагылышлар
Калиның иң мәгълүм чагылышы — Кауравларның патшазадәсе Дурьодхана.
Аналоглар
Айявари мифологиясендә Калиның аналогы булып Крони шәйтаны һәм аның чагылышы Калиян тора.
Нурие (Саруһанлы)
Нурие (Nuriye) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Маниса иле Саруһанлы илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Хитеш Моди
Хитеш Субхаш Моди (1971 елның 13 октябренда Кисумуда туган) элек уйнаган Һиндле Гуҗарати чыгышлы Кения крикетчысы. Ул сул куллы битачы һәм сул куллы оффбрэйк боулеры булган.
Халыкара карьерасы
ODI дебютын 1992 елда ясап, Моди һаман такымның урта өлешендә булган, һәм шулай ук 1996 ел Дөнья Крикет Кубогында, 1999 ел Дөнья Крикет Кубогында, 1999 ел Дөнья Крикет Кубогында һәм 2003 ел Дөнья Крикет Кубогында һәм 1994 һәм 1997 ел ICC Трофейларында катнашкан. Стив Тиколоны кертеп берничә уенчыларның күрсәткечләре контракт буенча килешмәүгә күрә төшүенә шәһит булып, Моди капитан булып куелган булган.
Гаиләсе
Әтисе Субхаш Моди белән алар уникаль пар булып торалар, чөнки бу бер үк Бер көн Халыкарада битачы һәм судья булган бердәнбер әти/угыл пары. Найробида Бангладешка каршы 2006 елның августында әтисе улына "Leg before wicket" биргән.
(17455) 1990 SH7
(17455) 1990 SH7 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Андрей Говоров
Андрей Андреевич Говоров (Андрій Андрійович Говоров; 1992 елның 10 апреле, Акъяр) — Украин йөзүчесе, Атказанган спорт мастеры, Беренче яшүсмерләр Олимпия уеннары чемпионы, 50 м га баттерфляй белән йѳзүдә ике тапкыр дөнья рекордчысы, яшүсмерләр арасында күп тапкырлар дөнья һәм Европа чемпионатлары призёры, яшүсмерләр арасында 50 м га баттерфляй белән йѳзүдә ике тапкыр Европа рекордчысы, 50 м га ирекле стиль һәм 100 м га баттерфляй белән йөзүдә һәм 50 м га кыска бассейннарда баттерфляй белән йѳзүдә алты тапкыр Украина рекордчысы. 2012 елда Лондондагы Олимпия уеннарында ирекле стиль белән 50 метр дистанциягә йөзүдә ярымфиналга барып җитә, ул 2 августның кичке сессиясендә 22,09 секунд һәм 22,12 секунд вакыт күрсәтә.
Тормыш юлы
2013 елның июль аенда Казанда узган XXVII Бөтендөнья җәйге Универсиадада 50 м га баттерфляй ысулы белән йөзүдә финалда алтын медаль яулый.
2015 елның августында Мәскәүдә йөзү буенча Дөнья кубогының беренче этабында алтын һәм бакыр медальләргә ия була.
Тумша
Тумша (Тумша) — Киров өлкәсенең Пижанка районында урнашкан авыл.
Андрей Говоров
Тормыш юлы
2015 елның декабрь аенда 22,36 вакыт белән Нетаниядә (Израиль) кыска суда йөзү буенча дөнья чемпионатында алтын медаль яулый.
Кемерьяны (Гөльяка)
Кемерьяны (Kemeryanı) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Дүзҗе иле Гөльяка илчесенә караган бер авыл (köy).
Андрей Говоров
Тормыш юлы
2016 елның 10 июнендә «Маре Нострум» (Барселона) турнирының йомгаклау этабында җиңү яулый, ярышлар рекордын яңарта — 23,16 сек., 50 м баттерфляй белән йөзү.
2017 елда Будапештта узган су спорт төрләре буенча дөнья чемпионатында баттерфляй белән 50 метр дистанциядә бакыр медаль яулый.
Тумша
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
Андрей Говоров
Шәхси тормыш
Днепропетровск югары физик культура училищесын тәмамлый. укый. Өйләнгән.
Тумша
Халык
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (60%), руслар (40%).
Скакун (Мияс кушылдыгы)
Скакун  — Россия территориясеннән ага торган елга. Курган өлкәсе, Чиләбе өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга Мияс елгасының сул ярына тамагыннан 129 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 15 км.
Разия Котлыярова
Разия Таҗетдин кызы Котлыярова (Биби-Разия Таҗетдин кызы Котлыярова, кияүгә чыккач - Сөләйманова) (1866, Касыймов, Рязань губернасы, РИ - 1923, Ырынбур(?), РСФСР ) - Беренче татар хатын-кызы-табиб, Россия империясендә хатын-кыз-мөслимәләре арасында беренче табиб, җәмәгать эшлеклесе, феминизм эшлеклесе.
Табиблык эшчәнлек
Касыймда, 1866 елда туган, хатын-кызлар гимназиясен бик яхшы тәмамлаган. 1886 елда табиб ярдәмчеләре һәм фельдшерларының Санкт-Петербург курсларына укырга керә. Билгеле булганча, 1890 елның җәендә ул Исмәгыйль белән Зөһрә Гаспралыларда кунак булган. "Тәрҗеман" газитәсендә гигиена турында мәкалә бастырган. 1891 елда ул фельдшерлар курсын тәмамлый. Ә 1892 елда, императрица Мария Федоровна ярдәме белән, хатын-кыз-табиб исеме ала. Бу махсус очрак иде. Россия югары уку йортлары хатын-кызга 1902 елдан бирле генә табиб дипломын бирә башлаган (Санкт-Петербург хатын-кызлар медицина институты), ләкин ул христиан дине затлары өчен генә билгеләнгән булган. Икенче тапкыр хатын-кыз татар табибы исеме 1898 елда гына (Әминә Батыршина) ала. 1893 елдан Касыйм өязенең земство хастаханәсендә эшли, анда ул үзен аямыйча тимгелле тиф һәм холера эпидемияләре белән көрәшә, үзе тиф белән авырый, ләкин исән кала. 1902 елда Ырынбурга күченеп, анда шәхси практика ачкан һәм 1904 елга кадәр мөселман хатын-кызларын дәвалаган. 1904-1905 елгы рус-япон сугышы вакытында. Разия ханым яраланган кешеләргә ярдәм күрсәтә һәм Кызыл Хач Җәмгыяте белән хезмәттәшлек итә, моның өчен медаль белән бүләкләнә. Сугыштан соң Ырынбурга әйләнеп кайта, табиблык практикасын дәвам итә. Ырынбурның татар хатын-кызлар мәктәбе укучыларын бушлай дәвалаган.
Иҗтимагый эшчәнлек
Гимназиягә керергә теләүче татар кызлары өчен әзерлек курслары ачты. 1912 елның мартында, Разия тырышлыгы белән Уфада хатын-кызлар мәктәбе ачыла. 1912 елның маенда Ырынбур мөселман хатын-кызлары хәйрия җәмгыяте ачырга рөхсәт ала. Бу җәмгыятьнең советына Разия Сөләйманова да сайланды. Җәмгыять ярлы мөселманнар хатын-кызларга һөнәрчелек мәктәпләре төзи, лекцияләр, кинокүрсәтүләр, спектакльләр үткәрә һәм хатын-кызларга сайлау хокукы бирүгә ирешә. 1917 елда ул Оренбург мөселман хатын-кызлар комитеты рәисе була, беренче Бөтенроссия мөселманнар съезды делегаты була (1917 елның маенда). 1917 елның мартында Оренбург хәйрия җәмгыяте Разия ханумның табиблык эшчәнлеге юбилеен (25 ел) бәйрәм итә. Моның хөрмәтенә, табибка укырга теләгән мөселман хатын-кызларга, аның исемендәге стипендия булдырылды.
Скакун (Мияс кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Миасс елгасы Чиләбе каласынан тамагына кадәр. Кече елга бассейны — Тобол, елга бассейны — Иртеш.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Шападан-ду-Лажеаду
Шападан-ду-Лажеаду — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Санта-Катарина штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Сыртлан (Бүздәк районы)
Тарихи мәгълүматлар
Россия Дәүләт Думасының 1-2нче чакырылыш (1905 елдан) депутаты Сыртланов Шәйхәйдәр Шаһимәрдән улының төп имениесе ул вакыттагы Бәләбәй өязенең иң зур авылы Шланлыкүлдә була. Тимер юлы төзелү сәбәпле, табигатькә шактый зыян китерелә. Кыдаш елгасы саега башлый. Ә тимер юл авылның ындыр артыннан гына уза. Шуннан соң Сыртланов (Шланлыкүлдә аны “Хәйдәр түрә” дип йөртәләр) мул сулы, балыкка бай Чәрмәсән буенда, хозур табигать кочагында икенче утарына нигез сала. Авылга фамилиясеннєн алып, Сыртлан атамасын бирє. Шланлыдан анда күченүчеләр үз теләкләре белән барысы да Сыртланов фамилиясен ала.
Демография
Өч ел узуга, 1920 елда шунда ук 53 хуҗалыкта 303 татар яши, бер хуҗалыкта – урыслар (7 кеше).
2002 елда Сыртланда 50% башкорт яши итеп күрсәтелгән.
Вирембин
Вирембин — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Русторф-ан-дер-Ротт
Русторф-ан-дер-Ротт — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Навасёлки (Зэльвенский районы)
Навасёлки  (Навасёлкі ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Зэльвенский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Колатан (Астара)
Колатан  (Kolatan ) — Әзербайҗанның Астара районына караган авыл.
Вильксантон
Вильксантон — Франциянең Луар һәм Шер департаментында урнашкан коммуна.
Штефан-чел-Маре (Васлуй)
Штефан-чел-Маре — Румыниянең Васлуй жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Хаги
Хаги — Япония дәүләтенең Ямагути префектурасында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Хаги шәһәре 2005 елның 6 мартында шәһәр статусын ала.
Халкы
2008 елның 1 гыйнварына шәһәрдә 55831 кеше яшәгән. Халык тыгызлыгы - 1 км²-га 79.9 кеше тәшкил иткән.
Географиясе
Шәһәр территориясе 698.87 км² тәшкил итә.
Ричфилд (Калифорния)
Ричфилд  — Америка Кушма Штатларының Калифорния штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Ричфилд халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Вебстер (Көньяк Дакота)
Вебстер  — Америка Кушма Штатларының Көньяк Дакота штатында урнашкан шәһәр.
Казе Оливьери (Равена)
Казе Оливьери — Италиянең Эмилия-Романья төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Вебстер (Көньяк Дакота)
Тарихы
Вебстер шәһәре  елда нигезләнгән.
Казе Оливьери (Равена)
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Вебстер (Көньяк Дакота)
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Лихиня
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Пали теле
Пали ул Һиндстан суб-континенты өчен асаба урта Инд-Арий литургик теле. Ул Пали Каноны яки Трипитака теле һәм Тһеравада Буддизмы изге теле булып киң өйрәнелә. Иң иртә Пали Шри-Ланкада безнең эрага кадәр 1-енче гасырда кулланылган булган. Пали һәм Санскрит бик якын телләр һәм Пали һәм Санскритның уртак хасиятләре Һиндстанда ике телне дә белгәннәр тарафыннан җиңел танылган булган. Пали һәм Санскрит сүз тамырларының күбесе форма буенча идентик һәм бары тик интонация белән аерылып торалар.
(9840) 1988 RQ2
(9840) 1988 RQ2 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1988 елның 8 сентябрендә Поуль Йенсен тарафыннан Брорфельде обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1988 RQ2» саналган.
Җиләк бистәсе (Казан)
Җиләк бистәсе (tat.lat. Ciläk bistäse, русча Ягодная слобода) - Казан шәһәрендә тарихи бистә.
Шападан-ду-Сеу
Шападан-ду-Сеу — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Гояс штатына карый.
Җиләк бистәсе (Казан)
Тарих
Борыңгы болгар-татар риваятьләре буенча Казан кирмәне алдында, Казансу каршындагы ягында Җиләкле урман урнаша иде. Анда төрле урман җиләге үсә иде: кура җиләге, җир җиләге, каен җиләге, караҗиләк... Шул урыннарда үрдә борыңгы болгар-татар Җиләкле авылы урнаша иде.
Шападан-ду-Сеу
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Җиләк бистәсе (Казан)
Тарих
1825 елда Җиләк бистәсе Казан шәһәренә кертелә.
Хәзер Җиләк бистәсе Казанның Киров районына керә.
Танылган шәхесләр
Монда урнашкан Энгельс урамындагы 1 йортында 1960 еллардан 2002 елларга кадәр тарихчы, академик Миркасыйм Госманов яшәгән.
Дейлвилл (Индиана)
Дейлвилл  — Америка Кушма Штатларының Индиана штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Беязыт (Акъюрт)
Беязыт (Beyazıt) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Анкара иле Акъюрт илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Анна Волкова
Тәрҗемәи хәле
1869 елдан Петербург урман институтында А. Н. Энгельгардтның лабораториясендә, 1870 елдан П. А. Кочубей лабораториясендә эшли. Д. И. Менделеев җитәкчелегендә Петербург гавами курслары тыңлаучылары белән практик дәресләр дәрес биргән.
1870 елда Волкова мәкалә басыла, анда ул беренче тапкыр саф килеш орто-толуольфокислота, аның хлорангидриды һәм амидын (алга таба хлорангидрид һәм амид шикәр җитештерү өчен нигез буларак кулланыла башлый) алуын тасвирлый. Сульфокислоталар эретеп, А. Ф. Волков селте белән толуол тиешле крезоллар алды, шулай итеп, сульфокислоталар төзелешен ачарга ярдәм итте. Аның белән пар-крезолдан беренче тапкыр пар-трикрезолфосфат алына, соңыннан аны пластмасса өчен компонент-пластификатор буларак киң куллана башлыйлар. Өч ел эчендә (1870-1873) Рус Химик җәмгыяте журналында Волкова тарафыннан тикшерелгән ароматик сульфокислоталар амидлары һәм аларның кайбер җитештерүләры турында ике дистәгә якын мәкалә бастырыла.
Истәлек
Чулпандагы кратерларның берсе Анна Волкова хөрмәтенә аталган.
Шулай ук карагыз
Юлия Лермотова
(17456) 1990 SS7
(17456) 1990 SS7 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1990 елның 22 сентябрендә Эрик Эльст тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1990 SS7» саналган.
Ивето-Бокаж
Ивето-Бокаж — Франциянең Манш департаментында урнашкан коммуна.
Лапен
Лапен (Lapenne) — Франциянең Арьеж департаментына караган коммуна, Мирпуа кантонына карый.
Рашен-Ривер
Рашен-Ривер (Russian River — русская река — рус елгасы) — АКШның территориясеннән ага торган елга. Тын океанга сыуны коя торган елга. Елга озынлыгы 177 км дип исәпләнә. Бассейн мәйданы — 3 846 км².
Агым
Тын океанга сыун коя.
Валя-Каселор (Попешть, Вилча)
Валя-Каселор — Румыниянең Вилча жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Математика
Риязыят – саннар, структуралар, аравыклар һәм әверелдерүләрне өйрәнгән фән. Тәүге чорда математика исәп, исәпләү, үлчәү өчен, шулай ук дедуктив фикерләү һәм абстракциялар ярдәмендә физик объектларның шәкелләрен һәм хәрәкәтләрен өйрәнү өчен кулланылган. Математика формаль аралашу теле тәкъдим итә, ул математика белеменең асылын уңышлы аңлату өчен файдалана. Шуңа күрә математика — табигать фәннәрен өйрәнү, проектлау һәм икътисад өчен мөһим һәм кирәкле чара булып тора.
Билгеләмә
Математиканың төгәл генә билгеләмәсе юк, төрле танылган математиклар үзләренчә математиканың асылын аңлатучы билгеләмәләр бирергә тырышканнар. Бу билгеләмләр шәхес яшәгән чорга, шөгыльләнгән өлкәгә һәм шәхеснең күзаллавына карап бер-берсеннән шактый аерылар.
Этимологиясе
«Математика» сүзе борынгы юнан μάθημα сүзеннән чыккан, бу «өйрәнү», «гыйлем» дигәнне аңлата, һәм μαθηματικός, башта «аңлап баручы», «өлгерүче», соңрак «өйрәнергә тиешле», тагы да бераз вакыттан «математикага караган». Мәсәлән, μαθηματικὴ τέχνη, латин телендә ars mathematica — «математика сәнгате». Хәзерге мәгънәдә бу истилах. μᾰθημᾰτικά (математика) сүзе Аристотель (безнең эрага кадщр IV гасыр) хезмәтләрендә үк очрый. Фасмер фикеренчә, рус теленә matematyka, яки mathematica аша килә.
Рус телендә «математика» ягъни «маѳематика» XVII гасырдан башлап, мәсәлән, Николай Спафарийның «Книга избранной вкратце о девяти мусах и о седмих свободных художествах» (1672 ел) китабында очрый
Математиканың бүлекләре
Укытуны системалаштыру өчен, гадәттә, математиканы мәктәпләрдә өйрәтелә торган элементар һәм вузларның математик булмаган белгечлекләренә укытыла торган югары математика бүлекләренә аералар. Бу бүлекләр үз эчләренә мәктәпләрдә укытыла торган арифметикаябыВ, элементар әлҗәбер, элементар һәндәсә, югары уку йортларында укытыла торган математик анализ, әлҗәбер, топология кебек дисциплиналарны үз эчләренә ала.
Вири (Великопольское воеводалыгы)
Вири  — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Навасёлки (Ивевски авыл советы)
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Сибәгатов Вәли
Сибәгатов Вәли Сибгат улы (Сибагатов Вали Сибагатович) — (1912 ел – 2001 ел), 112-нче Башкорт атлы төмәне сугышчысы, гвардия кызылармеецы, рядовой. Ике тапкыр Кызыл Йолдыз (1943,1945), II дәрәҗә Ватан сугышы (1944) орденнары кавалеры.
Биографиясе
Сибәгатов Вәли Сибгат улы 1912 елда хәзерге Башкортстанның Учалы районы Илче авылында керстьян гаиләсендә туган. Белеме башлангыч. Сугышка кадәр һәм сугыштан кайткач та «Башкортстан» колхозында комбайнчы булып эшли. Фидакяр эшчәнлеге өчен Кызыл Байрак Хезмәт орденына лаек була. 1941 елда Учалы районы хәрби комиссариаты тарафыннан Кызыл Армия сафларына алына. 16 нчы гвардия атлы дивизиясенең 60 нчы гвардия атлы полкында элемтә взводы телефонисты булып хезмәт итә. Беренче Кызыл Йолдыз орденын 1943 елның 23-24 октябрендә күрсәткән батырлыклары өчен ала. Красная Ветка һәм Липовка авыллары районында һөҗүм итүчеләр белән бергә элемтә линиясен суза һәм элемтә булдыра. Элемтә һәркайсы вакытларда туп ярчыклардан югала. Ул тиз арада оста итеп бәйләнешне булдыра, шулай итеп сугышның уңышын тәэмин итә.
1944 елның 10 февралендә кызылармеец Сибәгатов Вәли Сибгат улы II дәрәҗә Ватан сугышы ордены белән бүләкләнә. Дошман уты астында ул шуышып, дошман оборонасын узып китә һәм сигезле урында элемтә өзеклекләрен бетерә, командованиега ике полк һәм подразделениеләр белән идарә итәргә, дошманның һөҗүмен кире кагырга мөмкин була.
Икенче Кызыл Йолдыз орденын сугышта күрсәткән батырлыгы өчен ала. Фашистар армиясе снайперы уты астында берничә элемтә өзелешен табып ала, элемтәдәге җитешсезлекләрне бетереп, снайперның тылдагы позициясен уза, аның белән кул сугышына керә, шуннан соң аны әсирлеккә ала һәм команда пунктына алып килә. Бу уңайдан Кызыл Йолдыз орденына лаек була
Ветеран 2001 елның сентябрендә 89 нчы яшендә вафат була. Учалы районында туган авылында җирләнә.
Ольгевей
Ольгевей — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Лыжа елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 37 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Печора кушылдыклары бассейны Уса кушылганчы, елга бассейны — Печора.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Ривер-Пайнс (Калифорния)
Ривер-Пайнс  — Америка Кушма Штатларының Калифорния штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Ривер-Пайнс халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
HD196158
HD196158 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Рамазан Өметбаев премиясе
Рамазан Өметбаев премиясе (Рамазан Өметбаев исемендәге премия) – БР Сибай шәһәре хакимиятенең әдәбият, сәнгать, мәгариф һәм публицистика өлкәсендәге (дәүләт) бүләге. 2000 елда булдырылган. Җәмәгать-дәүләт эшлеклесе, язучы Рамазан Өметбаев (1924-1997) исемен йөртә.
Тарих
2000 елда «Атайсал» газетасы Рамазан Өметбаев исемендәге премия булдырган. 2005 елдан Сибай хакимияте тапшыра башлаган. Җәмәгать-дәүләт эшлеклесе, язучы һәм публицист Рамазан Өметбаев исемен мәңгеләштерү һәм язучылар, сәнгать, фән әһелләре, журналистларның игътибарын Рамазан Өметбаевның тормыш юлына һәм иҗатына юнәлтү максатында, БР Сибай шәһәр округы Советы карары белән премия турында нигезләмә расланган.
Рюгланд
Рюгланд — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Нагато (шәһәр)
Нагато — Япония дәүләтенең Ямагути префектурасында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Нагато шәһәре 2005 елның 22 мартында шәһәр статусын ала.
Географиясе
Шәһәр территориясе 357.92 км² тәшкил итә.
Муллаяр Сыртланов
Сыртланов Муллаяр Исламгәрәй улы  (Муллаяр Исламгареевич Сыртланов) — пехота өлкән сержанты. 1923 елда Сыртлан авылында туган. 7 сыйныф укыганнан соң башта авылында, соңыннан Караганда өлкәсендә шахтада эшли. 1943 елда Караганда хәрби комиссариаты тарафыннан хәрби хезмәткә чакырыла.
Бүләкләүгә тәкъдим итү шартлары
569 укчылар полкының өлкән сержанты, комсомолец Сыртланов М.И. 1943 елның 23 сентябрендә беренчеләрдән булып Монастырищина районының Зарубинцы авылы янында (Черкассы өлкәсе) Днепр елгасын беренчеләрдән булып кичкән. Бер тәүлек буена үз бүлекчәсе белән өстләренә ут давылы чәчрәткән дошманның һөҗүмнәренә каршылык күрсәтә. Өстәмә ярдәм килгәнче плацдармны саклый, дошманың тере көченә һәм техникасына сизелерлек зыян сала. Муллаяр берүзе дошманның 8 танкын һәм 16 гаскәриен сафтан чыгара.
СССР Югары Шурасы Президиумы 1943 елның 23 октябрь карары белән алман-фашист баскыннары белән бәрелешләрдә командалыкның биремнәрен үрнәк рәвештә үтәгән өчен һәм бәрелешләрдә күрсәтелгән кыюлык һәм батырлык өчен өлкән сержант Сыртлановка Советлар Союзы Герое исеме бирелә, Советлар Союзы герое медале һәм Ленин орденын тапшыру белән.
Корделл Халл
Корделл Халл (Cordell Hull; 2 октябрь 1871 ел, Олимп, Теннесси – 23 июль 1955 ел, Вашингтон) — америкалы дәүләт эшлеклесе. 11 ел буена (1933-1944 елларда) ул АКШ Дәүләт сәркатибе була. 1945 елда Тынычлык өчен Нобель премиясе белән бүләкләнә.
Биография
1891 елда Халл Камберленд университетында 10-айлык курсны биш айда тәмамлап, юрист дәрәҗәсен ала. 1893 елда ул Теннесси штатының вәкилләр палатасына сайлана. Испан-американ сугышы вакытында ул Кубада теннессилы пехота капитаны булып хезмәт итә.
1906 елда ул АКШ Конгрессына сайлана һәм анда 1920 елга кадәр эшли. Корделл Халл керемләтә салым һәм мирас салымы турында кануннарның авторы була. 1920 елгы сайлауларда җиңелгәч, Демократик милли комитет (АКШ демократик фиркәсе белән идарә итүче комитет) рәисе итеп куела. 1923 елда яңадан Конгресска сайлана һәм андагы урынын 1930 елга кадәр саклый. 1931 елда аны АКШ Сенатына сайлыйлар.
1933 елда Франклин Рузвельт К.Халлны АКШ Дәүләт сәркатибе итеп билгели. Шул ук елны Корделл Халл Лондон икътисади конференциясендә Америка делегациясен җитәкли. Халл Латин Америкасы илләре белән тыныч мөнәсәбәтләр урнаштыру өчен күп көч куя. Икенче бөтендөнья сугышы башлангач, Рузвельт Европа эшләре белән шәхсән үзе шөгыльләнә башлый һәм Халлга тын океан проблемасы өстендә эшләүне тапшыра. Корделл Халл Япония һәм Кытай белән сөйләшүләр алып бара. 1939 елда ул үзенең йогынтысын кулланып, Европадан килгән йөзләрчә яһүд качакларына АКШта SS St. Louis корабыннан төшүне тыя, һәм нәтиҗәдә аларга Европага кире кайтырга туры килә. 1942 елның февраленнән ул сугыштан соңгы чор мәсьәләләре буенча киңәшләшү комитетын җитәкли. 1943 елның 18 октябрендә ул Мәскәү конференциясендә катнаша. 1944 елда Халл дәүләт сәркатибе вазифасыннан, авыруы сәбәпле, китә. Ләкин моннан соң, 1945 елда ул БМО оештыру конференциясендә америкалы делегацияне җитәкли. Моның өчен ул Тынычлык өчен Нобель премиясе белән бүләкләнә.
Ловковице (Ключборский повяты)
Ловковице  — Польшаның Ополе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Шападан-ду-Сул
Шападан-ду-Сул — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Мату-Гросу-ду-Су штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Туишев
Туишев — татар фамилиясе.
Меседа
Меседа (Меседа) — Чиләбе өлкәсенең Катав-Ивановск районы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (93%).
Вильмарди
Вильмарди — Франциянең Луар һәм Шер департаментында урнашкан коммуна.
Тырышкино (Киров өлкәсе)
Тырышкино (Тырышкино) — Киров өлкәсенең Кикнур районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (4%), руслар (94%).
Навасёлки (Каменналогски авыл советы)
Навасёлки  (Навасёлкі ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Ашмянский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Август Вейсман
Август Вейсман (1834-1914) - алман зоологы, эволюцион теория тарафдары. Чарльз Дарвинның эволюция теориясен үстереп, неодарвинизм дигән тәгълимат тудырган кеше.
Өметбаев
Өметбаев – татар, башкорт халкында еш очрый торган фамилия. «Өметбай» исеменнән ясалган.
Татарча Википедиядә әлеге фамилияне кулланып ясалган түбәндәге мәкаләләр урнаштырылган:
(9841) Mašek
(9841) Mašek — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1988 елның 18 октябрендә Зденка Ваврова тарафыннан Клеть обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1988 UT» саналган.
Казе Олимпио (Падова)
Казе Олимпио — Италиянең Венеция төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казе Олимпио Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.