cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Кадунеа (Удине)
Кадунеа — Италиянең Фриули-Венеция-Җулия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Рижки
Рижки — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Дарашэвичы
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Кызылһисар (Алтынорду)
Кызылһисар (Kızılhisar) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Орду иле Алтынорду илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Малиничи
Малиничи (Малиничи) — Киров өлкәсенең Тужа районында урнашкан авыл.
Дулу
Дулу — Көнбатыш төрки каһанлыгында (603 — 704) ун ук төркиләре берләшмәсенә кергән биш кабилә. Ун ук төркиләренә шулай ук биш нушиби кабиләсе кергән. Биш дулу кабиләсенең берсе - кимәкләр - бүгенге татарлар (аеруча Себер татарлары) бабаларының берсе булып санала. Фарсы тарихчысы Әбү Сәид Гәрдизи буенча 9 гасырда кимәк дәүләтенә 7 кабилә төркеме: ишк, ланиказ, аҗлад, айрум, баяндур, татар, кыпчак халыклары кергән. 11 гасырда кимәкләр үз йогынтысын югалта һәм кыпчакларга буйсына.
Дулу хакиме чур (чура) дип йөртелгән.
Дулу биш кабиләсе (Кытай чыганагыннан әйтелеше):
Лев Гумилев "Борынгы төркиләр" китабында Көнбатыш төрки каһанлыгында дулу кабиләләренең җитәкчелек итү чорын тәфсилле тасвирлый.
Малиничи
Халык
Халык саны динамикасы:
(8024) Robertwhite
(8024) Robertwhite — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1991 елның 17 мартында Элеанор Хелин тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1991 FN» саналган.
(15407) Udakiyoo
(15407) Udakiyoo — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1997 елның 24 ноябрендә Я. Икари тарафыннан Moriyama обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1997 WM16» саналган.
Ştutgart
Xalıq sanı 613 meñ (2012).
Tarix
Ştutgart 895 yılda şvab hertsogı Lüdolf tarafınnan salına, 1496 yılğa qädär Würtenberg graflığınıñ töp qalası bulğan, 1803 yıldan kürfüstlekneñ başqalası.
1806 yıldan Würtenberg qıyrallığı, 1918 yıldan Würtenberg Cömhüriäteneñ başqalası.
Mersedes-Bens eşxanäläre tözelgännän soñ, avto tözeleş üzägenä äwerelä.
İqtisad
Ştutgart yuğarı texnologiälär häm maşinalar tözü üzäge. Töp xalıqara şirkätlär wäkillekläre urnaşqan. Alar arasında: Daimler AG, Porsche, Bosch, Celesio, HP/Compaq Deutschland, IBM Deutschland, Alcatel SEL, Agilent Technologies, Trumpf, Stihl, Dürr, Kärcher, Lapp, Festo, WMF, Märklin, Leitz, Ritter Sport.
Ştutgart fond birjası - Frankfurt birjasınnan soñ ikençe urında bulıp tora.
Дериножка
Дериножка — Россия территориясеннән ага торган елга. Ярославль өлкәсе, Кострома өлкәсе, Иваново өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Устье елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 14 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Идел бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Идел кушылдыклары бассейны Рыбинск сусаклагычыннан түбәнгә таба Ука кушылганчы, елга бассейны — (Югары) Идел Куйбышев сусаклагычына кадәр (Ука бассейныннан тыш).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Төрекмәнбашы
Төрекмәнбашы(Türkmenbaşy, элек — Красноводск) — Төрекмәнстаннең Балкан вилаяте шәһәре. Каспий диңгезе порты, нефть чыгару сәнагате үзәге.
География
Шәһәр Каспий диңгезенең Красноводск култыгында, Ашһабадтан 520 километр төньяк-көнбатышрак урнаша. Тимер юлы станциясе, аэропорт.
Тарих
Красноводск 1869 елда рус армиясенең ныгытылган пункты буларак нигезләнә. Каспий арты тимер юлы (1880 — 1891 еллар) төзелешеннән соң мөһим транспорт үзәгенә әверелгән. Берникадәр вакыт — Каспий арты өлкәсе үзәге, 1882—1925 елларда Каспий арты өлкәсенең Красноводск өязе үзәге.
1939—1947, 1952—1955, 1973—1988 елларда — Төрекмән ССРның Красноводск өлкәсе үзәге.
1993 елда шәһәргә Сапарморат Ниязов хөрмәтенә Төрекмәнбашы исеме кушыла.
Икътисад
Нефть эшкәртү заводлары.
Капысую (Җиде)
Капысую (Kapısuyu) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Кастамону иле Җиде илчесенә караган бер авыл (köy).
HD16127
HD16127 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Беркезоая
Беркезоая — Румыниянең Марамуреш жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Стари Гронди (Мазовия воеводалыгы)
Стари Гронди  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Ашагыбадемөзү (Һорасан)
Ашагыбадемөзү (Aşağıbademözü) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Эрзурум иле Һорасан илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Белая Калитва
Белая Калитва (Белая Калитва) — Россия Федерациясенең Ростов өлкәсендә урнашкан шәһәр.
Халык саны — кеше.
Тарих
Шәһәр тибындагы бистә статусын 1941 елдан, шәһәр статусын 1958 елдан башлап йөртә.
Халык
Милләтләр (2010): урыслар (95,6%), украиннар (1,7%).
Сен-Мишель-де-Вес
Сен-Мишель-де-Вес — Франциянең Крёз департаментында урнашкан коммуна.
Вега-де-Валькарсе
Вега-де-Валькарсе — Испаниянең Леон провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Нову-Лину
Нову-Лину — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Алагоас штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Байонвиль-сюр-Ма
Байонвиль-сюр-Ма (Bayonville-sur-Mad) — Франциянең Мёрт һәм Мозель департаментына караган коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 9,39 км².
Дьюгерст (Висконсин)
Дьюгерст  — Америка Кушма Штатларының Висконсин штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Погвиздув (Түбән Силезия воеводалыгы)
Погвиздув  — Польшаның Түбән Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Мажани
Мажани — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Маркис Салихов
Маркис Бикмулла улы Салихов (1896 елның 15 (27) мае, Тау Иле, Яшел Үзән районы, Татарстан, Россия империясе — 1958 елның сентябре, Истанбул) — совет генерал-майоры, Рус азатлык армиясе эшлеклесе.
Тормыш юлы
Маркис Салихов 1896 елның 15 маенда (башка мәгълүматлар буенча 28 маенда) Татарстанның Тау Иле авылында крестьян гаиләсендә туган. 1907 елда мәдрәсәне тәмамлый, авыл хуҗалыгында эшли.
1915 елдан 1918 елның гыйнварына кадәр патша армиясендә рядовой, аннары унтер-офицер булып хезмәт итә. 1918 елның февралендә партизан отрядына керә, 1919 елда отряд Кызыл армиягә кушыла.
Салихов ватандашлар сугышында катнашкан. 1919—1920 елларда Колчак гаскәрләренә каршы Көнчыгыш фронтта рядовой булып хезмәт итә. 1920—1921 елларда — Көньяк фронтта Украинадагы төрле бандаларга каршы көрәшә. 1921 елда Полтава пехота мәктәбен тәмамлый. Укчылар бүлекчәләре белән җитәкчелек иткән. 1925 елда Ленинградның команда составын камилләштерү курсларын тәмамлый. 1932 елга кадәр яңадан укчылар бүлекчәләре белән җитәкчелек итә. Ленинград бронетанк курсларын тәмамлый. 1935 елның 24 декабреннән полковник. Украинаның Смела шәһәрендәге 58 нче укчылар дивизиясенең 173 нче укчы полкы белән биш ел җитәкчелек иткән. 1937 елның февраленнән — Киев хәрби округында 60 нчы укчылар дивизиясе командиры ярдәмчесе. 1939 елның 4 ноябреннән — бригада командиры, 1940 елның 4 апреленнән — Киев хәрби округында 60 нчы укчылар дивизиясе командиры.
1940 елның 4 июнендә Салиховка генерал-майор исеме бирелә.
Бөек Ватан сугышы башлану белән 60 нчы тау атучылары дивизиясе командиры була, аның белән Көньяк фронтта чик буе сугышында катнаша. 1941 елның 29 июлендә Көньяк фронтның хәрби трибуналы тарафыннан читтән торып 10 ел төрмәгә хөкем ителә «сугыш тәмамланганнан соң җәза үтәү, хәрби исемне полковникка кадәр киметү һәм полк командирына кадәр түбәнәю белән». 1941 елның 24 августында Днепропетровск янындагы чолганыштан чыкканда әсирлеккә эләгә. Польшадагы Замостье лагерена урнаштырыла.
1942 елның 11 гыйнварында ССРБ Оборона халык комиссариатының Баш идарәсенең 370 номерлы боерыгы белән сугышта һәлак булган Кызыл Армия исемлекләреннән чыгарылган. Башка документлар буенча, ул хәбәрсез югалган дип саналган.
И. А. Гыйләҗев сүзләренә караганда, сугыш тәмамланганнан соң Салихов Төркиядә яшәгән, татар эмиграциясенең сәяси һәм мәдәни тормышында катнашкан.
1958 елда вафат була.
Феричет
Феричет — Румыниянең Алба жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(8025) Forrestpeterson
(8025) Forrestpeterson — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1991 елның 22 мартында Анри Дебеонь тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1991 FB4» саналган.
Штутгарт
Штутгарт (Stuttgart) — Алманиянең Баден-Вюртемберг җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Андовер (Канзас)
Андовер  — Америка Кушма Штатларының Канзас штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Андовер шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Старина (Чубура кушылдыгы)
Старина — Россия территориясеннән ага торган елга. Кемерово өлкәсе, Тум өлкәсе, Новосибирск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Чубур елгасының сул ярыннан 15 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 13 км.
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Мирабель-е-Блакон
Мирабель-е-Блакон — Франциянең Дром департаментында урнашкан коммуна.
Феминизм
Феминизм (лат. femina, «хатын-кыз») — хатын-кызларга ирләр белән бер тигез игътибар бирүне таләп иткән иҗтимагый-сәяси хәрәкәт.
Киң мәгънәдә — барлык мәсьәләләрдә хатын-кызларның ирләр белән тигез хокукларның таләп итү. Тар мәгънәдә — хатын-кыз хокукларын дискриминацияләүне бетерү һәм ирләр белән тигез хокуклы итү. Беренче чиратта феминизм хатын-кыз мәсьәләләрен анализлый, әмма феминизм затларның тигезлеге өчен көрәшә һәм кайбер феминисткалар ирләр хокукы өчен дә көрәшергә кирәк дип исәпли.
Иске Пәлчикәү
Иске Пәлчикәү — Татарстан Республикасының Зәй районындагы авыл.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.9 °C.
Кадута (Сьена)
Кадута — Италиянең Тоскана төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Кадута Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Дарынполле
Дарынполле (Дарынполле ) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Веткавский районында урнашкан авыл.
Ринок (Томашивский повяты)
Ринок  — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Портэн
Портэн — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елга Конда елгасының уң ярына тамагыннан 1010 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 20 км.
Ринок (Томашивский повяты)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Люнур
Люнур — Россия территориясеннән ага торган елга. Түбән Новгород өлкәсе, Мари Ил, Кострома өлкәсе, Киров өлкәсе, биләмәләрендә ага. Елга  Уста елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 13 км.
Портэн
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Конда елгасы. Кече елга бассейны — Конда, елга бассейны — Иртеш.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Люнур
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Идел бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Идел елгасы кушылдыклары бассейны, елга бассейны — (Югары) Идел Куйбышев сусаклагычына кадәр (Ука елгасы бассейныннан тыш).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Старий Барткув
Старий Барткув — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Глебицш
Глебицш (Glebitzsch) — Алманиянең Саксония-Анхальт җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Конотоп (Дравский повяты)
Конотоп  — Польшаның Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Нову-Машаду
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Кызылһисар (Енишеһир)
Кызылһисар (Kızılhisar) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Бурса иле Енишеһир илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Вега-де-Инфансонес
Вега-де-Инфансонес — Испаниянең Леон провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Уайт (округ, Теннесси)
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1806 елда оештырыла.
Халкы
2019 елда халык саны 26 653 кеше тәшкил иткән.
Территориясе
Округ мәйданы 982 / 976 км² тәшкил итә.
Беркенешть (Вилча)
Беркенешть — Румыниянең Вилча жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Репино (Мари Ил)
Репино (Репин, Репино) — Мари Илнең Яңа Торъял районында урнашкан авыл.
Халык
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (71,4%), руслар (28,6%).
(15408) 1997 WU21
(15408) 1997 WU21 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1997 елның 30 ноябрендә Т. Кобаяси тарафыннан Оидзуми обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1997 WU21» саналган.
Мөназәрә
Мөназәрә (гар. бәхәс, ызгыш) — бәхәс шәкелендә язылган шигырь формасы. Әсәр буенча бәхәс бара, һәр тараф үзенең өстенлеген, дөреслеген күрсәтергә тели.
Фарсы, таҗик, төрки әдәбиятларында Урта гасырларга кадәр еш кулланылган. Борынгы төрки әдәбиятта аның беренче мисалы Мәхмүд Кашгарыйның «Диване лөгат-эт төрк» әсәрендә очрый. Сәйф Сараи, Өмми Камал, Котб һәм башкалар тарафыннан үстерелә, камилләшә.
Старий Барцик
Старий Барцик — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
HD161277
HD161277 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Ашагыбаендыр (Низип)
Ашагыбаендыр (Aşağıbayındır) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Газиантеп иле Низип илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
(8026) Johnmckay
(8026) Johnmckay — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1991 елның 8 маенда Элеанор Хелин тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1991 JA1» саналган.
Мажево
Мажево — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Вега-де-Эспинареда
Вега-де-Эспинареда — Испаниянең Леон провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Погожала
Погожала — Польшаның Түбән Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Фәхрия
Фәхрия (гарәпчә горурлык, дан, намус) — Шәрык әдәбиятларында лирик жанр. Асылында мактау рухы ята, моның белән ул касыйдәгә һәм мәдхиягә охшаш. Әмма әлеге жанрлардан аермалы буларак, ул — шагыйрьнен үз-үзен тасвирлавы, олылавы.
Тышкы формасы буенча фәхрия газәл, мәснәви кебек языла, ләкин тотрыклы тышкы формасы юк. Шуңа күрә кайберләр аны мәдхиянең бер төре буларак карый.
Татар әдабиятында Сәгыйть Рәмиев, Акмулла кулланганнар дип санала.
Кадути (Падова)
Кадути — Италиянең Венеция төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Кадути Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Добриха
Добриха — Россия территориясеннән ага торган елга. Кострома өлкәсе, Иваново өлкәсе, Түбән Новгород өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Кусь елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 10 км.
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Ихтыяр иреге
Бәйсез ихтыяр, ихтыяр иреге яки ихтыяр азатлыгы (грек. τὸ αὐτεξούσιον яки τὸ ἐφ ἡμῖν; лат. liberum arbitrium) — аерым кешенең мөнәсәбәтләргә ирекле караш мөмкинчелеге.
Рича
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Сен-Морей
Сен-Морей — Франциянең Крёз департаментында урнашкан коммуна.
Караабалар (Кофчаз)
Караабалар (Karaabalar) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Кыркларэли иле Кофчаз илчесенә караган бер авыл (köy).
Давгалессе (Гомельский районы)
Давгалессе  (Даўгалессе ) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Гомельский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Элизабет Линней
Кристина Линней фон Элизабет, атасы дворянлык алганга кадәр— Элизабет Кристина Линнея (Elisabeth Christina von Linné, Elisabeth Christina Linnaea, 14 июнь 1743 ел — 15 апрель 1782 ел) — швед табигать фәннәре белгече һәм билгеле табиб Карл Линнейның кызы. Швецияда беренче хатын-кыз -ботаник буларак билгеле. Әдәбиятта еш кына аның исеме Лиза Стина (Lisa Stina) дип языла.
Биографиясе
Карл Линней (1707-1778) һәм аның хатыны Сара Элизабет Морея (1716-1806) гаиләсендә икенче бала була. Аның өлкән абыйсы— Карл Линней-төпчек (1741-1783).
Белемне өйләрендә ала. Бернинди дә уку йортында укымаган.
Кристина Элизабет беренчеләрдән булып үсемлекләр дөньясында очраган оптик феномен күренешен сүрәтли. Күзәтүчегә ачык чәчәкләр үзләре нур чәчкән кебек күренә. Хәтта вакыт-вакыт кыска гына шәүлә белән балкып алуы күзәтелә.
Элизабет настурция чәчкәләрендә (Tropaeolum majus) күзәтелгән бу феномен электр табигатьле булырга тиеш дип фаразлый.
Бу мәкаләгә табигать фәннәре белгече һәм билгеле инглиз шагыйре Эразм Дарвин (бабасы Чарльз Дарвин) игътибар итә.
1789 елда ул үзенең The botanic garden, part II, loves of the the containing plants дигән хезмәтендә Элизабет Линнейның мәкаләсенә сылтау ясый. Дарвин, шулай ук, бу феномен күп кенә галимнәрнең хезмәтләре белән дә раслана дип яза. Күп галимнәр раславынча, башка ачык чәчәкле үсемлекләрдә дә күзәтелә. Феномен, бигрәк тә, эңгердә ныграк дәрәҗәдә чагылыш таба.
Дарвинның бу хезмәтен яшь чакларында, соңрак киң билгеле булып киткән инглиз шагыйрләре Уильям Вордсворт, Кольридж Сэмюэл укыган. Аларның ижатында феноменны шигъриятле тасвирлау да урын алган.
Хәзерге фән феноменны кеше күзендәге челтәр катлауда ачык төстән барлыкка килгән ярсуның кинәт юкка чыкмавы, ә ипләп кына сүнүе белән аңлата.
Әдәбияттә, еш кына бу күренеш « Элизабет Линней феномены» дип атала. Элизабет Линней 1782 елның 15 апрелендә Хаммарбюда 38 яшендә вафат була.
Гаилә
Элизабет Линней майор Карл Фредрик Бергенкранцка кияүгә чыга (Carl Fredrik Bergencrantz, 1726-1792).
Балалары:
Элизабет Линней әдәбиятта
2013 елда швед язучысы Кристина Вальденның Элизабет Линнейның язмышына багышланган (роман Кристины Вальден ) Den som jag trodde skulle göra mig lycklig романы басыла. Анда Элизабетның, Линнейның апостолларның берсе, Даниэль Соландерга (1733-1782) бәхетсез мәхәббәт турында сөйләнелә. Шулай ук романда «аның белемгә булган сусавы көнкүреш мәшәкатьләрендә басылып калуы» (ул жажда знаний тоне в бытовых забота" ) турында бәян ителә.
Кыйтга
Кыйтга:
Даймонд-Блафф (мисто, Висконсин)
Даймонд-Блафф  — Америка Кушма Штатларының Висконсин штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Нову-Мунду (Мату-Гросу)
Нову-Мунду  — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Мату-Гросу штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Глайна
Глайна (Gleina) — Алманиянең Саксония-Анхальт җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Конотоп (Хощенский повяты)
Конотоп  — Польшаның Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Баккара (Мёрт һәм Мозель)
Географиясе
Коммуна мәйданы — 13,53 км².
Старий Богушин
Старий Богушин — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Феркаш
Феркаш — Румыниянең Долж жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Беркенешть (Нямц)
Беркенешть — Румыниянең Нямц жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(8027) Robertrushworth
(8027) Robertrushworth — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1991 елның 7 августында Генри Хольт тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1991 PB12» саналган.
Машкино (Киров өлкәсе)
Машкино (Машкино) — Киров өлкәсенең Тужа районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
Булат Нигъмәтуллин (1973)
Булат Нигъмәтуллин, Булат Җәүдәт улы улы Нигъмәтуллин (1973 елның 21 марты, ССРБ, РСФСР, Мари АССР, Йошкар-Ола) — татар эстрада җырчысы (лирик баритон), ТР атказанган артисты (2017). «Татар җыры» халыкара татар эстрада җырлары фестивале призы иясе (2006 елдан). Татар эстрадасында бердәнбер абыйлы - сеңелле дуэт бшкаручы.
Тәрҗемәи хәле
1973 елның 21 мартында Йошкар-Олада туган. Әтисе Җәүдәт — Казан төзүче-инженерлар институтын тәмамлаган -төзүче, әнисе Флера — Мари дәүләт педагогия институтын тәмамлаган рус теле укытучысы, сеңлесе Дилә (1991), татар эстрада җырчысы, сеңлесенең ире — Марат, композитор, аранжировщик.
Булатка 1 яшь тә 2 ай вакытта, гаилә Мари АССР район үзәге Бәрәңгегә күчеп кайта. 1982 елда гаилә янәдән башкалага күченә, әмма 3 елдан кире туган якка кайта. Булатның балачагы Бәрәңге районы Мазарбашы авылында уза. Мәктәпне тәмамлагач, Булат Мари дәүләт политехника институтының (2012 елдан Идел буе дәүләт технология университеты) (ru) икътисад факультетында «аудит һәм бухучет» белгечлеге буенча укый.
Йошкар-Олада югары уку йортын тәмамлагач, Булат Казанга килә һәм «Ядкарь» продюсерлык үзәге (хәзерге вакытта эшен туктаткан) белән контракт төзи. Продюсерлар Булатка беренче вакытта нык ярдәм итәләр: радио, телевидениедә ротация булдырып, җырчыга танылу китерәләр. Контракт өч елга төзелгән була, аның вакыты чыккач, Булат контрактны дәвам итми, мөстәкыйль рәвештә эшли башлый.
Иҗаты
Сәхнәгә беренче тапкыр Булат Нигъмәтуллин 15 яшендә, мәктәптә укыган чагында чыга. Булат халыкка «Торналар» һәм «Якын дустың барын онытма» җырлары белән таныла. Эстрадада поп музыка стилен ярата.
Репертуарында: татар халык җырлары, композиторларның ретро әсәрләре («Әдрән диңгез», «Зәңгәр күзләр»), татар эстрадасының популяр хит-җырлары. Кайбер җырларга көйне үзе яза (мәсәлән, «Пар каеннар»), җырларга аранжировканы композитор Марат Мухин ясый.
Башкарган җырлары-треклар: «Яратам сине генә», «Абый белән сеңел», «Безнең гомер», «Салават күпере», «Чулпан», «Йөрәк җыры», «Сөйгән ярым», «Сау булыгыз, кызлар», «Көтмим инде», «Дәү әтием», «Аккошларым», «Булмас димә», «Юк димә сөюне», «Туганнарым», «Адаштырма мине», «Көзгең булсам иде», «Мәхәббәт дәвалары», «Зәңгәр күзләр», «Йөгерә елларым», «Якын дустың барын онытм»а, «Урман буйларында балан», «Урманнарга кергән идем», «Ышанма әгәр дә», «Сайра син, тынма гына», «Пешкән җиләк», «Көтмим инде», «Сөям диеп яз әле», «Сау булыгыз, кызлар», «Ландышлар», «Яшәр идем», «Гүзәлем», «Сулагай», «Әдрән диңгез», «Дусларга», «Туган як», «Каенкаем, син нишләдең», «Син булганга», «Сереңне җилләргә сөйләмә», «Язларыма кайт әле», «Туган көнең белән», «Мәхәббәт дәвалары», «Миләүшәләр үскән аланда», «Ике ярда», «Якты сагыш», «Син тормышым ялкыны», «Мәхәббәттә янганнар», «Торналар», «Тик көт кенә, әнкәй», «Оч син, җырым» (Болгар радиосының VI миллли музыкаль премиясе, 2018) һ. б.
Альбомнары: 2004 елда «Мин яшьлекне җырлыйм» исемле беренче альбомы дөнья күрә. 2005 елда «Якты юл» исемле альбомын чыгара, 2009 елда «Безнең гомер», соңрак, «Яратам сине генә», «Табалмассың яхшыракны» һ. б. альбомнары яздырыла.
Гаиләсе
Өйләнгән, улы Айдан.
Аргония (Канзас)
Тарихы
Аргония шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Мирабель-о-Баронни
Мирабель-о-Баронни — Франциянең Дром департаментында урнашкан коммуна.
Тәлгать Нигъмәтуллин
Тәлгать Нигъмәтуллин (1949-1985) — танылган актер. 1949 елның 5 мартында Кыргызстанның Кызыл-Кыя шәһәрендә туа.
Биография
Тәлгать Нигъмәтуллин 1949 елның 5 мартында Кыргызстанның Кызыл-Кыя шәһәрендә туа. Әтисе — татар, ә әнисе — үзбәк. Тәлгатьнең әтисе шахтер була, фаҗигале төстә үлә — Тәлгать ике яшь тә тулып өлгермәгән килеш ятим кала. Гаилә фәкыйрьлектә яши. Тәлгать үсмер чагында ук шикәр заводында, итек остаханәсендә эшли башлый. Җирле мәктәп директоры булып эшләгән әнисенә ике малайны үстерү кыенга туры килә һәм Тәлгатьне балалар йортына урнаштыралар.
Ул үз-үзенә бикләнгән, кеше белән аралашмый торган һәм оялчан булып үсә. Русча бик начар сөйләшә, рус телен шомарту өчен «Война и мир»ның ике томын күчереп яза.
Сәламәтлеге дә начар була, рахит белән авырып ала. Әмма физик күнегүләр белән даими шөгыльләнеп, ул чирле малайдан мәһабәт гәүдәле һәм көчле егеткә әверелә.
Кызылһисар (Кулунҗак)
Кызылһисар (Kızılhisar) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Малатья иле Кулунҗак илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Тәлгать Нигъмәтуллин
Биография
Тәлгать Нигъмәтуллин үзенең таланты һәм иҗат итү теләгенең көчле булуы аркасында зур шәхес булып формалаша. Малай чагында ук шигырьләр яза, драма түгәрәгенә йөри, бал биюләре белән шөгыльләнә, аннан җиңел атлетика секциясе белән кызыксына, көрәш белән мавыга. Кинорежиссер булу аның иң зур хыялы була.
Мәктәпне тәмамлаганнан соң, ул Мәскәүгә китә — ВГИКка укырга керергә тели. Әмма ВГИКка Тәлгать Нигъмәтуллинны кабул итмиләр. Беренче уңышсызлыктан соң ук, Тәлгать Мәскәүдән китәргә теләми — Цирк һәм эстрада сәнгате училищесына укырга керә. Цирк училищесында укыганда Тәлгать көрәш белән җитди мавыга. Үзбәкстан чемпионы була, СССР чемпионатында мактаулы алтынчы урынны ала.
Гаҗәеп мәһабәт гәүдәле һәм талантлы була: аны «Мосфильм»да күреп алалар һәм 1967 елда «Баллада о комиссаре» фильмында офицер ролен тәкъдим итәләр.
1968 елда Тәлгать Нигъмәтуллинны ВГИКка Сергей Герасимов һәм Тамара Макарованың актерлык остаханәсенә кабул итәләр. Уку елларында ул тулысынча акценттан арына һәм провинциалдан аристократик манералы көнчыгыш кыяфәтле иргә әверелә. Тәлгать бик матур итеп киенә, Пушкинга ияреп шигырьләр яза.
Тәлгать Нигъмәтуллин дүрт дистәләп картинада төшә. Кинода төшү һәм каратэ дәресләре белән генә чикләнми, шигырьләр, проза яза, фильмнар куя.
Актер Үзбәкстандагы бер сектага эләгә, шул секта аркасында Тәлгать Нигъмәтуллин 1985 елның 11 февралендә тәненә 119 җәрәхәт ясап үтерелә.
Тойгы
Тойгы яки эмоция (лат. emoveo — хәйран калдырам, дулкынландырам, борчыйм) — булучы йә мөмкин хәлләргә субъектив карашны чагылдырган урта дәвамлы психик процесс.
Тойгыларны ярсу (аффект), хис һәм кәеф  кебек башка төр эмоциональ процеслардан аерып карыйлар. Башка күп төрле психик күренешләр кебек тойгы да аз өйрәнелгән, төрле авторлар аны төрлечә аңлата, шуңа да югарыда китерелгән билгеләмәне ачык һәм имин дип тә, гомуми нигездә кабул ителгән дип тә әйтеп булмый.
Посол (Вор-Я кушылдыгы)
Посол  — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елга Вор-Я елгасының уң ярына тамагыннан 7 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 39 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Конда елгасы. Кече елга бассейны — Конда, елга бассейны — Иртеш.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Вегакемада
Вегакемада — Испаниянең Леон провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Рочестер (Нью-Йорк)
Рочестер  — Америка Кушма Штатларының Нью-Йорк штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Рочестер шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Уикли (округ, Теннесси)
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1823 елда оештырыла.
Халкы
2019 елда халык саны 33 507 кеше тәшкил иткән.
(15409) 1997 WQ31
(15409) 1997 WQ31 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Маженцице (Вармия-Мазурия воеводалыгы)
Маженцице  — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
(15409) 1997 WQ31
Тарихы
1997 елның 29 ноябрендә LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1997 WQ31» саналган.
Ричидул
Ричидул — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Маженцице (Вармия-Мазурия воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Погожелиска
Погожелиска — Польшаның Түбән Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Лючер
Лючер — Россия территориясеннән ага торган елга. Мари Ил биләмәләрендә ага. Елга  Куярка елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 11 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Идел бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Идел елгасы кушылдыклары бассейны, елга бассейны — (Югары) Идел Куйбышев сусаклагычына кадәр (Ука елгасы бассейныннан тыш).
Каега (Җенова)
Каега — Италиянең Лигурия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Каега Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Старий Бялинин
Старий Бялинин — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Стрелина
Стрелина — Россия территориясеннән ага торган елга. Кемерово өлкәсе, Тум өлкәсе, Новосибирск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Томь елгасының сул ярыннан 234 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 69 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Томь елгасы, Кемерово каласыннан койганчы урынга чаклы. Кече елга бассейны — Томь, елга бассейны — Об (өске өлеше) Иртеш кушылганга чаклы.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Нову-Ориенти
Нову-Ориенти — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Сеара штатына карый.
Зерноград
Зерноград (Зерноград) — Россия Федерациясенең Ростов өлкәсендә урнашкан шәһәр.
Халык саны — кеше.
Тарих
Шәһәр тибындагы бистә статусын 1933 елдан, шәһәр статусын 1951 елдан башлап йөртә.
Халык
Милләтләр (2010): урыслар (94,6%), украиннар (1,8%), әрмәннәр (1,3%).
Сен-Морис-ла-Сутеррен
Сен-Морис-ла-Сутеррен — Франциянең Крёз департаментында урнашкан коммуна.
Ашагыбакрачлы (Шенкая)
Ашагыбакрачлы (Aşağıbakraçlı) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Эрзурум иле Шенкая илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Глинде (Эльба)
Глинде (Glinde) — Алманиянең Саксония-Анхальт җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Дварэц (Рагачовский районы)
Дварэц  (Дварэц ) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Рагачовский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Конти (Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы)
Конти  — Польшаның Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(8028) Joeengle
Тарихы
1991 елның 30 августында Роберт Макнот тарафыннан Сайдинг-Спринг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1991 QE» саналган.
Беркенешть (Олт)
Беркенешть — Румыниянең Олт жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Алексей Толстой (1883)
Алексей Константин улы Толстой белән бутамагыз Алексей Толстой, Алексей Николай улы Толстой (Алексей Николаевич Толстой, 1882 елның 29 декабре (1883 елның 10 гыйнвары), Самар губернасы, Николаевск — 1945 елның 23 феврале, Мәскәү) — рус совет әдәбияты классигы, прозаик, драматург, публицист, җәмәгать эшлеклесе, ССРБ ФА академигы (1939). 1936-1938 елларда СССР язучылар берлеген җитәкли. Рус язучылары Л. Н. Толстой (1828-1910) һәм  А. К. Толстой (1817-1875) белән борынгы бабалары (Петр I нең иярчене булган граф П. А. Толстой) уртак. Өч мәртәбә беренче дәрәҗә Сталин премиясе (1941, 1943, 1946 — вафатыннан соң) лауреаты. 1нче чакырылыш ССРБ Югары Шурасы депутаты.
Тәрҗемәи хәле
1882 елның 29 декабрендә (1883 елның 10 гыйнварында) Самар губернасы Николаевск (хәзерге Сарытау өлкәсе Пугачев) шәһәрендә туган. Самар әйдәүчесе булган әтисе граф Николай Александр улы Толстой (1849-1900) баласын үстерү-тәрбияләүдә катнашмый, чөнки декабрист Н. И. Тургеневның туганнан туган оныгы, язучы һәм гыйлемле хатын-кыз булган әнисе Александра Леонтий кызы Толстая (кыз фамилиясе Тургенева, 1854-1906), иренең кырыс-авыр холкына түзә алмыйча, өч өлкән баласын иренә калдырып, биш айлык көмәне белән иреннән аерылып китә һәм ярлы алпавыт, губерна чиновнигы булып хезмәт итүче Алексей Аполлон улы Бостром (1852-1921) белән язмышын бәйли. Булачак язучының балачагы үги әтисенең Сосновка хуторындагы (хәзерге Самар өлкәсе Красноармейски районы Павловка бистәсе) утарында уза. Үзара яхшы мөнәсәбәтләр хөкем сөргән, әдәбият белән кызыксыну көчле булган гаиләдә Алексей өй шартларында үз заманына күрә яхшы белем-тәрбия ала. Үги әтисе йогынтысында 10 яшеннән Н. А. Некрасов, Л. Н. Толстой, И. С. Тургенев иҗаты белән таныша. Балачагы узган Сосновка хуторындагы тормышы турында соңрак «Никитаның балачагы» (Детство Никиты, 1922) повестен яза. 1897-1898 елларда әнисе белән Сызран шәһәрендә яши, реальный укуханәдә укый. 1898 елдан Самарда яши.
Беренче рус инкыйлабын (1905) Алексей Толстой Петербург технология институты (ru) студенты буларак каршылый. Укучы яшьләрнең инкыйлаби хәрәкәтендә катнаша, шул ук вакытта иҗат кешеләре белән якыннан таныша, театрга мәхәббәте уяна. Символизм белән мавыга. Аурупага (Алмания, Италия) барып кайту һуманитар фәннәрне яратуын арттыра. Институтны тәмамлаганда, ул үзенең алга таба инженер түгел, ә язучы булачагын аңлый.
Иҗаты
А. Н. Толстой әдәбиятка шагыйрь буларак аяк баса. 1907 елда «Лирика» исемендә өйрәнчек, ияреп язылган беренче шигырьләре тупланган китабы басылып чыга. 1911 елда басылып чыккан «Зәңгәр елгалар артында» (За синими реками) китабында рус  халык авыз иҗаты сюжетларын һәм каһарманнарын кулланып язылган шигырьләре урын ала. Башлап язучы яшь шагыйрьне рус символистлары (бигрәк тә Валерий Брюсов) матбугатта хуплап каршы алалар. Ләкин А. Н. Толстой шигърияттән читләшә, прозага тартыла. Прозадагы беренче тәҗрибәсе дип, язучы кырыклап рус халык әкиятен эшкәртеп язылган «Саескан әкиятләре» (Сорочьи сказки) җыентыгын (1910) атый.
1910 елда Идел арты (Самар һәм Сембер губерналары) алпавытлары тормышына багышланган «Повестьлар һәм хикәяләр» җыентыгы басылып чыга (соңрак чыккан басмаларда китапның исеме «Идел аръягы» (Заволжье), совет чорында «Карт юкәләр астында» (Под старыми липами) дип үзгәртелә). Әлеге китапка беренче булып Максим Горький уңай бәя бирә.
1911 елда «Чудаки» (баштагы исемнәре — «Ике тормыш» (Две жизни), «Җир хәзинәләре» (Земные сокровища)) романы басылып чыга. 1912 елда «Аксак алпавыт» (Хромой барин) романы чыга (баш каһарманның прототибы итеп үги әтисе А. А. Бодромны алган). Әлеге романнарында автор мәхәбәтне «кешене яхшы якка үзгәртергә сәләтле рухи кыйммәт» итеп күрсәтә. Инкыйлабка кадәр Мәскәү театрларында А. Н. Толстойның элек үзе язган повесть һәм хикәяләре сюжетларына нигезләнгән җиде пьесасы уйналып килә: «Көчләүчеләр» (Насильники, Мәскәүнең Кече театры, 1913), «Касатка» (1915, «Грибоедов премиясе» ала) һ.б.
Беренче бөтендөнья сугышы башлану язучыны публицистика жанрына мөрәҗәгать итәргә мәҗбүр итә. «Русские ведомости» газетасының хәрби хәбәрчесе буларак, хәрәкәттәге армиядә булып, 1914-1915 елларда «Волынь буйлап» (По Волыни), «Галиция буйлап» (По Галиции), «Кавказда» (На Кавказе) кебек очерклар циклын һәм «Гади кеше» (Обыкновенный человек), «Тауда» (На горе), «Су астында» (Под водой) хикәяләрен яза. Әлеге әсәрләрендә язучы сугышны халык өчен фаҗига итеп күрсәтә, хәрбиләр арасындагы иҗтимагый каршылыкларны күреп, язучының тормышка карашы да үзгәрә. 1915 елда декадентлыкка, ясалма сәнгатькә каршы юнәлтелгән «Гаваньдә» (В гавани), «Төнге күренешләр» (Ночные видения), «Вернисажда» (На вернисаже), «Егор Абозов» (соңыннар автор роман итеп үстерә) хикәяләрен бастыра. 1914 елда «Правда» газетасы аның исемен М. Горький, Иван Бунин исемнәре белән янәшә куеп, «әсәрләрендә чын тормышны күрсәтә», дип язып чыга.
Февраль һәм Октябрь инкыйлаблары тәэсирендә «Үтеп баручы кеше хикәясе» (Рассказ проезжего человека, 1917), «Беренче террорчылар» (Первые террористы) очеркы, «Күз алды томалану» (Наваждение, 1918), «Петрның көне» (День Петра, 1918) кебек хикәяләре языла.
Мөһаҗирлектә
1918-1923 елларда мөһаҗирлеккә китә, Истанбулда, Берлинда, Парижда яши, иҗат белән шөгыльләнә. Советлар Союзына кире кайту үтенечен большевиклар хуплап каршы ала, илдә аңа яшәү һәм иҗат итү өчен зур мөмкинлекләр тудырыла.
1922-1941 елларда «Михнәтле заман» (Хождение по мукам) трилогиясен яза.
1929-1945 елларда «Петр патша» (Петр I) тарихи романын яза.
Бөек Ватан сугышы елларында 60 тан артык публицистик әсәр яза.
1935 елда балалар өчен «Алтын ачкыч, яки Буратино маҗаралары» әкиятен (Карло Коллоди (it) әсәре буенча) яза.
1945 елның февралендә Мәскәүдә үпкә рагыннан вафат була. Новодевичье зиратында җирләнгән.
Хәтер
РФ язучылар берлеге тарафыннан А. Н. Толстой исемендәге әдәби премия булдырылган.
Егорята-Мишата
Халык
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (100%).
Дорок
Дорок — Россия территориясеннән ага торган елга. Кострома өлкәсе, Иваново өлкәсе, Түбән Новгород өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Троца елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 19 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Идел бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Идел кушылдыклары бассейны Рыбинск сусаклагычыннан түбәнгә таба Ука кушылганчы, елга бассейны — (Югары) Идел Куйбышев сусаклагычына кадәр (Ука бассейныннан тыш).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Дакота (Висконсин)
Дакота  — Америка Кушма Штатларының Висконсин штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
(15410) 1997 YZ
(15410) 1997 YZ — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1997 елның 19 декабрендә Франк Зольтовский тарафыннан Вумера обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1997 YZ» саналган.
Көнчыгыш (автоюл)
Көнчыгыш югары тизлекле автомобиль юлы (Скоростная федеральная автомобильная дорога М12 «Восток») — Мәскәү белән Екатеринбург арасында төзелә торган түләүле шоссе. Бу Көнбатыш Европа — Көнбатыш Кытай халыкара транспорт маршрутының бер өлеше. Юл M12 индексын алачак, һәм исеме ачык тендер аша сайланачак. Магистральләр инфраструктурасын модернизацияләү һәм киңәйтү буенча комплекслы планга кертелгән.
Дизайн мәгълүматлары
IA категорияле юлның озынлыгы дүрт полоса белән (һәр юнәлештә икешәр) 810 км (Мәскәү — Казан) булырга тиеш була. Магистральдә хәрәкәтнең якынча тизлеге — 120 км / сәг. Сметалар буенча, юл төзү бәясе 540—550 миллиард сум тәшкил итәчәк, шуның 70 % ка кадәре дәүләттән кирәк була. Магистраль төзелешен тәмамлау 2024 елга планлаштырылган.
Магистраль хәзерге M7 Идел трассасының дублеры була.
Киләчәктә маршрутны Яр Чаллы, Дүртөйле, Первуральск аша Төмәнгә кадәр озынайту һәм аны Чиләбедә ябу планлаштырыла. Коридор төзелеше кысаларында Росавтодорга караган юллар челтәрен өлешчә куллану планлаштырыла.
Проект барышы
Башта, Мәскәү-Казан юнәлешендә югары тизлекле тимер юл салу планлаштырылган була, ләкин чыгымнар бик зур булганга, проект кичектерелергә тиеш була.
2018 елның 25 сентябрендә Россия Премьер-Министры Дмитрий Медведев җитәкчелегендәге Милли Проектлар Советы Президиумы милли транспорт инфраструктурасын үстерү планын хуплый, ул беррәттән Мәскәүдән Казанга кадәр булган автомобиль юлын да үз эченә ала.
2020 елның июлендә Россия Премьер-Министры Михаил Мишустин Алабугада Европа-Көнбатыш Китай магистрален төзү буенча киңәшмәдә чыгыш ясаганда, Мәскәү-Казан трассасы проектының башланганын игълан итә.
Иске Роман
Иске Роман — Татарстан Республикасының Чистай районындагы татар авылы.
Көнчыгыш (автоюл)
Экологик проблемалар
Моннан тыш, табигать яклаучылар фикере буенча, юл төзелеше нәтиҗәсендә Владимир өлкәсенең Петушинский районы чикләрендә Клязьма елгасы сул ярында уникаль флора һәм фауна һәлак булачак.
Иске Роман
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.0 °C.
HD161281
HD161281 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Кыйтга (әдәбият)
Кыйтга (шигъри өземтә, өлеш) — Шәрык әдәбиятларында фәлсәфи-дидактик кыска лирик шигырь жанры. Ул әз сүзлелекне, фикри тыгызлыкны, ачыклыкны, афористик яңгырашны таләп итә.
Икеюллык строфалардан төзелә, гаруз ярдәмендә ясала. Уртача күләме — 2-10 бәет. Рифмалашуы, кагыйдә буларак, аб, вб, гб шәкелендә.
Гомумтөрки әдипләреннән кыйтгаларны Сәйф Сараи кулланган. Шулай ук Шәехзадә Бабичның кайбер шигырьләрен кыйтга дип атап була.
Комплекс яссылык
Комплекс яссылык — \mathbb{C} аркылы билгеләнгән комплекс саннар кырына изоморф булган ике үлчәмле матди пространствосы.