cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Габдулла Буби
Философ-публицист, дини реформатор
1904-1906 елларда Габдулла Буби, «Хакыйкать, яхуд Тугрылык» исемле фәлсәфи-дини очерклар язып, публицист һәм дини реформатор буларак танылу ала. 1910 елга хәтле 20дән артык мәкалә язган. Ләкин аның мәкаләләрен бастыру тыела, алар яшьләр арасында кулъязма сыйфатында тарала. Мәкаләләрендә татар халкын гасырлар буена артта калудан беренчел, чиста ислам гына коткара ала дигән фикер үткәрә. Ислам социаль хокуксызлыкка каршы тора ала, туганлык һәм тигезлек принципларын ныгыта, дип исәпли. Һәрбер мөселман өчен мәҗбүри булган зәкят мөселман өммәтенең күп кенә проблемаларын чишә ала, дип уйлый. Зәкят түләүдән качучы байларны тәнкыйтьли. Татар сәүдәгәрләре арасында киң таралган хәйләне ачып сала. Мисал өчен, йөз мең сум капитал иясе ике мең ярым сум зәкят түләргә тиеш. Ләкин бу хәтле сумманы бирергә теләми. Аларга ярдәм итүче муллалар табыла. Алар тиешле сумманы ала, йөз сумын үзендә калдырып, калганын акча иясенә кире «бүләк итә». Әлеге мәсьәләдә Габдулла Буби үзенә дошманнар җыя. “Замане иҗтиһад мөнкарыйзмы дәгелме” дигән китабы актуаль булган дини проблемалар күтәрелгән. Галимнең әлеге бибәһа хезмәте 1909 елда басылып чыкканнан соң, бик күп мөселманнарның күзләре ачылуына һәм йөрәкләре фикер коллыгыннан азат ителүенә сәбәпче булган. Бу китапта беренчеләрдән булып күренекле татар галимнәре Г. Курсави, Ш. Мәрҗани күтәреп чыккан тәкълид һәм иҗтиһад мәсьәләләре энәсеннән җебенә кадәр җентекләп аңлатылган, халыкка хаклык, туры юл күрсәтелгән. Г. Буби фикеренчә, мөселманнар мәзһәбләргә сукырларча иярергә тиеш түгел, ә үзләре Коръән һәм хәдисләрдән дини сорауларына җавап эзләргә тиеш.
Кулга алыну
1911 елда, панисламизмда, хөкүмәткә һәм русларга каршы булуда гаепләнеп, төрмәгә ябуга хөкем ителә. Кем тарафыннандыр рәсемдәге патшаның күзләре чокылуны, мәчеттә җомга намазларында патшага исәнлек-саулык сорамауны гаеп итеп тагалар. Дусларының, 50 мең сум залог биреп, аны иректә калдыруны соравы хакимият тарафыннан кире кагыла.
Кытайда
Кәефе төшкән Габдулла Буби 1913 елда гаиләсе белән Кытайның Голҗа шәһәренә китә. Анда барлык энергиясен биреп, буш урында өр-яңа татар мәдрәсәсе оештыра. Кыз балаларга да әлеге уку йортында укырга рөхсәт ителә. Каты авырып киткәндә дә, дәресләрне өзми: өенә чакырып укыта.
Россиядә
Февраль инкыйлабыннан соң Россиягә кайта. 1917-1918 елларда Ырынбур губернасы Троицк шәһәрендә сәүдәгәр Яушевларның акчасына ачылган хатын-кызлар өчен укытучылар семинариясендә укыта. Апасы Мөхлисә Бубый, энесе кайту белән, үзе җитәкләгән кызлар мәдрәсәсен аңа тапшыра. Бер ел дәвамында фәнни эшчәнлек алып бара, телләр өйрәнү буенча методик әсбаплар яза, М.Е. Салтыков-Щедрин әсәрләрен татарчага тәрҗемә итә. 1918 елның җәендә туган авылындагы мәктәпне янәдән торгыза башлый. 1919 елда укытучылар өчен җәйге курслар оештыра, зыялылар корылтае үткәрә, төбәкнең руханилары җыенын оештыра. Аның тырышлыгы белән авылда икенче баскыч мәктәп ачыла. 1922 елның 7 февралендә Иж-Бубыйда туберкулёздан вафат.
Гаиләсе
Хатыны Хөснифатыйма (1882-1941, Казан), 1929 елга кадәр Иж-Бубый мәктәбендә башлангыч сыйныфларда укыта. Кызлары:
Парч (елга)
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Вычегда, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Аликаһья Меркез (Измит)
Аликаһья Меркез (Alikahya Merkez) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Коҗаэли иле Измит илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
(14344) 1985 CP2
(14344) 1985 CP2 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1985 елның 15 февралендә Анри Дебеонь тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1985 CP2» саналган.
Пырь-Яха
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Козице-Гурне
Козице-Гурне — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Пәрәү
Пәрәү — Татарстан Республикасының Лаеш районындагы авыл.
Почта индексы — 422620.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.1 °C.
Селишча (Пинский районы)
Селишча  (Селішча ) — Белоруссиянең Брест өлкәсе Пинский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас, дәүләттә иң җылы климат шушы төбәктә. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза.
Магутны Божа
“Магутны Божа” — бүген белорус халкының рухи һимны дип танылган бу җырның сүзләрен шагыйрә Наталья Арсеньева (1903-1997), көен композитор Николай Равенский (1886-1953) 1940 нчы елларда ук язган булганнар. Ул 1980 нче еллар азагында, АКШта туып, хәзер Праһада яшәүче белорус җырчысы Данчык (үз исем-фамилиясе — Багдан Андрусишин, 1958 елда туган) үз тарихи Ватанында үткәргән концертлардан соң, Беларусьта да бик популяр булып китә. “Магутны Божа” бүген күп кенә белорус җырчылары репертуарыннан төшми торган җыр. 2002 елда Беларусь оппозициясе аны белорус халык һимны буларак кабул итә. “Вакыты җиткәч, ул әле дәүләт һимны да булып китәчәк”, — ди бу хакта Белорус халык фронты лидерлары.
Авторлар һәм тәүге башкаручы
Җырны тудырып дөньяга танытучылар өчесе дә — катлаулы һәм гыйбрәтле язмыш ияләре һәм белорус халкының турылыклы милләтпәрвәрләре. “Магутны Божа”ның беренчел чыганагы булган “Беларусь хакына дога” шигыре (белорусча исеме — “Малiтва за Беларусь”) авторы Наталья Арсеньева (белорусча — Наталля Арсеннева) Бакуда рус гаиләсендә туган, беренче шигырьләрен яшүсмер чакта ук рус телендә яза башлаган. Гаиләсе Вильно (хәзерге Вильнюс) шәһәренә күчеп киткәч, белорус гимназиясен тәмамлаган һәм белорус милләтеннән булган Польша ватандашына кияүгә чыккан. Шуннан соң шагыйрәнең иҗаты гел белорус телендә генә дәвам итә. 1939 елның сентябрендә аның ирен Польша армиясенә чакыртып алып китәләр. 1940 елда, Литваны совет гаскәрләре басып алгач, шагыйрәне... поляк ватандашы һәм офицерының тормыш иптәше булганга күрә, ике баласы белән бергә Казакъстанга сөрәләр. Ләкин бер елдан соң ук, белорус халык язучысы Янка Купала үтенечен искә алып, Минскига кайтаралар. Һәм Ватан сугышы башлангач, Наталья ике баласы белән алман баскынчылары кулында кала. “Советлардан күп җәбер күргәннән соң, без алманнарга өмет баглаган идек, — дип яза бу еллар турында шагыйрә. — Кем уйлаган аны, алман фашистлары да шундый ук кешелексез булыр, дип...” Шулай да Наталья Арсеньева, Кызыл Армия Беларусьны совет карамагына кире кайтарыр алдыннан ире Франтишек Кушель һәм баласы Владимир белән бергә алманнарга ияреп китеп, соңрак АКШка барып чыга һәм шунда яшәп кала. Белорус халкы шагыйрәсенең җәсәде Нью-Йорк штатының Рочестер шәһәре зиратында җирләнгән. Минск өлкәсенең Старые Дороги шәһәрендә аңа һәйкәл куелган. Вильнюс шәһәренең белорус гимназиясендә Наталья Арсеньева истәлегенә хәтер тактасы куйганнар. Минск губернасында туган Николай Равенскийның да (белорусча — Мікалай Равенскі) гомер юлы башы Россия белән бәйләнгән булган. Ул, 1913-1915 елларда Петербургтагы регентлар курсында белем алып, соңрак Мәскәү консерваториясен тәмамлаган. Ләкин аның композитор, музыка белгече һәм галим буларак бөтен тормышы тулысынча белорус халкының музыка сәнгатенә багышланган. 1944 елда, алман баскынлыгы тәмамланыр алдыннан, ул гаиләсе белән Көнбатыш Аурупага күчеп китә һәм 1950 елда Бельгиядә төпләнеп кала. Равенский мөһаҗирлектә дә белорус җәмгыяте эшләрендә актив катнаша һәм иҗади эшчәнлеген дәвам итә. Композиторның җәсәде Лөвен шәһәре зиратында җирләнгән. Җырчы Данчыкның югары тембрлы тавышы “Песняры” ансамбле солисты Леонид Борткевичныкын хәтерләтә. Тормышының беренче 30 елдан артык өлеше АКШ белән бәйләнгән. Инглиз телендә генә белем алган булуына карамастан, ул белорус һәм украин телләрен камил белә, һәм аның иҗади эшчәнлеге дә нәкъ шул тугандаш телләрдә. 1989 елда артист ата-бабасы Ватанында чыгышлар ясый һәм белорусларның яраткан җырчысы булып китә. Озак та үтми Багдан Андрусишин АКШтан Чехиягә күчеп килә. Шуннан бирле ул “Азатлык” радиосының белорус бүлеге җитәкчесе урынбасары булып эшли.
Подвежбе (Серпецкий повяты)
Подвежбе  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Гагино районы
Гагино районы (Гагинский район) — Түбән Новгород өлкәсе составына керүче муниципаль район.
Административ үзәк — Гагино саласы.
Тарих
1954—1957 елларда Арзамас өлкәсе составында булган.
Халык
Милли состав (2010): урыслар (96,1%), мордва (2,3%).
Административ бүленеш
Гагино районы составына 6 авыл җирлеге керә.
HD139126
HD139126 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Сенан (Югары Сона)
Сенан (Cenans) — Франциянең Югары Сона департаментына караган коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 5,02 км².
Көшебашы (Ипекйолу)
Көшебашы (Köşebaşı) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Ван иле Ипекйолу илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Василий Мозжерин
Васили Мозжерин (Васили Иван улы Мозжерин,, — , ) — ветеринария табибы, БР ФАның мөхбир әгъзасы (1991), ветеринария фәннәре дуктыры (1976), профессор (1976), БАССРның атказанган фән эшлеклесе (1976), ССҖБның социалистик хуҗалыгы әтличниге (1970).
Далькув (Түбән Силезия воеводалыгы)
Далькув  — Польшаның Түбән Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Кампинорти
Кампинорти — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Гояс штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Льивия
Льивия — Испаниянең Жирона провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Крисмен (Иллинойс)
Крисмен  — Америка Кушма Штатларының Иллинойс штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Крисмен шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Карлсруэ
Карлсруэ (Karlsruhe) — Алманиянең Баден-Вюртемберг җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Старбак (Вашингтон)
Старбак  — Америка Кушма Штатларының Вашингтон штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Юрий Монаков
Юри Монаков (Юри Борис улы Монаков,, — , ) — химик, РФА академигы (1997), БР ФАның шәрәфле академигы (1998), химия фәннәре дуктыры (1981), профессор (1984), БРның атказанга фән эшлеклесе (1995), С. Лебедев ис. премия (1992), РФ хөкүмәте (2004) һәм Коми Җөмһүрияте хөкүмәте (2006) премияләре лауреаты.
Тарновець (Кече Польша воеводалыгы)
Тарновець — Польшаның Кече Польша воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(7075) Садовничий
(7075) Садовничий — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Вали (Щиценский повяты)
Вали  — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
(7075) Садовничий
Тарихы
1979 елның 24 сентябрендә Черных Н. С. тарафыннан Кырым обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1979 SN4» саналган.
Вали (Щиценский повяты)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Шам-ле-Дюк
Шам-ле-Дюк — Франциянең Вогез департаментында урнашкан коммуна.
(14345) Грицевич
(14345) Грицевич — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1985 елның 14 августында Эдвард Боуэлл тарафыннан Андерсон-Меса обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1985 PO» саналган.
Алмашу-Мик (Сирби, Бихор)
Алмашу-Мик — Румыниянең Бихор жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Козице-Дольне
Козице-Дольне — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Ксения Ситник
Ксе́ния Миха́йловна Си́тник (1995 елның 15 мае, Мозырь) — Белорусия җырчысы, Балалар өчен Евровидение җыр бәйгесе 2005 җиңүчесе.
Кулунь
Кулунь — Россия территориясеннән ага торган елга. Тум өлкәсе, Омск өлкәсе, Новосибирск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  ? елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 13 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — (Югары) Об кушылдыклары бассейны Кет белән Васюган арасы, елга бассейны — (Югары) Об Иртеш кушылганга кадәр.
Телиуку-Супериор
Телиуку-Супериор — Румыниянең Хунедоара жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кулунь
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Рания Мәрданова
Рания Мәрданова (Рания Рамил кызы Мәрданова,, — , ) — РФ мода моделе.
Селишча Вяликае
Селишча Вяликае (Селішча Вялікае ) — Белоруссиянең Брест өлкәсе Камянецкий районында урнашкан авыл.
Ка Алта (Верона)
Ка Алта — Италиянең Венеция төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Ка Алта Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Льорет-де-Мар
Льорет-де-Мар — Испаниянең Жирона провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Помпежак
Помпежак — Франциянең Жиронда департаментында урнашкан коммуна.
1077 км (тимер юл казармасы)
1077 км (тимер юл казармасы) (1077 км) — Киров өлкәсенең Фалёнки районында урнашкан тимер юл казармасы.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2010 елгы җанисәп буенча даими яшәүче халкы юк.
Николай Морев
Николай Морев (Николай Николай улы Морев,, — , ) — Сәвитләр Берелеге каһарманы (1945). Украина территориясендәге сугышларда күрсәткән батырлыклар өчен бүләкләнгән.
Кампу-Азул
Кампу-Азул — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Минас-Жерайс штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Подгае (Мазовия воеводалыгы)
Подгае  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Пюкыттонногы
Пюкыттонногы — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Пюль-Кы елгасының сул ярыннан 56 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 15 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Таз елгасы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Таз.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Дамяновице
Дамяновице — Польшаның Түбән Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Вангути
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Воллингфорд (сан алу урыны, Вермонт)
Воллингфорд  — Америка Кушма Штатларының Вермонт штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Воллингфорд халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Хольцдорф (Шванзен)
Хольцдорф (Holzdorf) — Алманиянең Шлезвиг-Гольштейн җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Вера Морозова
Вера Морозова (Вера Георги кызы Морозова,, — , ) — сынчы, БР рәссамнар берлеге әгъзасы (1944).
Госманлы төрекчәсе
Госманлы Төрекчәсе яки Госманлыча, Госман империясе нең Төрекчә (Госманлы төрек теле: لسان توركى Лисан-е төрки; توركى Төрки; توركجه Төрекчә; لسان عثمانى, Лисан-е госмани), XIII белән XX гасырлар арасында Анатулы һәм Госман империясенең барлык илләрендә кулланылган, гарәп һәм фарсы теле тәэсир ителгән төрки теле. Әлифба буларак, Фарсы һәм төрек теле өчен яраклаштырган, гарәп әлифбасының бер төре кулланылган. Халыкта бу тел чоры өчен кайчагында, ялгыш куллану буларак, Иске төрекчә гыйбарәте дә кулланыла.
Тарих
Госманлы төрек теленең тарихы 3 дәвергә бүленә.
Тел реформасы
Госман империясы Беренче дөнья сугышында җиңелгәч һәм Төркия җөмһүрияте төзелгәчтән соң 1928 нче елның тел реформасы оештырылгач, телдәге күпләп гарәп һәм фарсы теленнән кергән сүзләр алып ташланды һәм урынларына төрекчә яңа сүзләр кушылды. Гарәп әлифбасы урынына Латин әлифбасы кулланыла башланды. Бу реформа Мостафа Кәмал Ататөрк тарафыннан үткәрелде. Бу үзгәрешләрнең төп максаты - әдәби төрек телен сөйләм телгә якынлаштырып, Госман империясы урынына пәйда булган Төркияне милли дәүләт итеп төзү иде.
Козли (Люблин воеводалыгы)
Козли  — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Аликаһья Фатиһ (Измит)
Аликаһья Фатиһ (Alikahya Fatih) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Коҗаэли иле Измит илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Козли (Люблин воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(7076) 1980 UC
(7076) 1980 UC — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Сенаржан-Миньяфан
Сенаржан-Миньяфан (Senargent-Mignafans) — Франциянең Югары Сона департаментына караган коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 10,77 км².
(7076) 1980 UC
Тарихы
1980 елның 30 октябрендә Зденка Ваврова тарафыннан Клеть обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1980 UC» саналган.
Көшейолу (Пазарйолу)
Көшейолу (Köşeyolu) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Эрзурум иле Пазарйолу илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Татьяна Морозова
Татьяна Морозова (Татьяна Васили кызы Морозова,, — , ) — кино актеры, «Comedy Woman» шовы катнашучысы.
Тайнушка
Тайнушка — Россия территориясеннән ага торган елга. Алтай Республикасы, Алтай крае биләмәләрендә ага. Елга Иша елгасының сул ярына тамагыннан 75 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 28 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Катунь елгасы. Кече елга бассейны — Бия һәм Катунь, елга бассейны — (Югары) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Творкова
Творкова — Польшаның Кече Польша воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(14346) Zhilyaev
(14346) Zhilyaev — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Льягостера
Льягостера — Испаниянең Жирона провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Нурзидә Әбдрәшитова
Әбдрәшитова Нурзидә Әхмәт кызы (30 апрель 1957 ел) — башкорт театр актеры, Башкортстан Республикасының халык артисты (2012)
Биографиясе
Нурзидә Әхмәт кызы Әбдрәшитова 1957 елның 30 апрелендә Башкорт АССРның Баймак районының Каратал авылында туган. Әнисе 1962 елда бик иртә йөрәк чиреннән вафат булып кала.
Аны, сеңлесен һәм агасын Чыңгыз авылында яшәгән Гарифә әбисе үз канаты астына ала. Өйе кечкенә генә булса да, йөрәге зур була әбисенең. Тик ул 1967 елда фани дөньядан китеп бара. Балалар яңадан Караталга, аталарының яңа гаиләсенә күчеп кайта.
Мәктәпне тәмамлагач, булачак актриса Куянтау тәҗрибә хуҗалыгында бер ел эшләп ала. Аннан, Роза Ильясованың үгетләүе буенча, Уфа дәүләт сәнгать институтына (хәзер академиягә) укырга керә.
Фәрдүнә Касыймова, Гөлли Мөбәрәкова, Суфия Корбангалиева, Тамара Ходайбирдина — аның укытучылары була. Фәрдүнә Касыймова һаман да иҗат юлында терәк укытучысы булып тора. Югары уку бинасын уңышлы тәмамлагач, 1977 елда А. Мөбәрәков исемендәге Сибай башкорт дәүләт драма театрына эшкә кайта.
Яңа эшли башлагач та тамашачы мәхәббәтен яулап өлгерә, хәзер инде Башкортстанның халык дәрәҗәсенә күтәрелгән актрисаны белмәгән, ул тудырган образларны хәтерләмәгән кеше юктыр, мөгаен. "Айсылуның айлы кичләре"ндә — Хәнифә, "Ай тотылган төндә"дә — Тәңкәбикә, "Аккош җыры"нда — Әлимә, «Бичәкәй»дә — Утлыбикә, "Ак калфак"та — Раушания рольләре аша халыкка яхшы таныш ул.
Тәүге адымнарын басарга өйрәткән режиссеры Фәтхелислам Галәветдиновны олы хөрмәт белән искә ала Нурия Әхмәт кызы. Аңа Хисмәтулла Дәүләтов, Әсгать Янбәков, Каюм Хөсәенов, Рәмзилә Әделшина, Хәмзә Курсаев, Закирҗан Ханов, Шәмсинур Сираҗетдинова кебек сәхнә осталары белән бергә эшләргә, иҗат итәргә насыйп була.
Театр сәнгате өлкәсендә күрсәткән хезмәте өчен 2012 елда Нурзидә Әхмәт кызы Әбдрәшитовага «Башкортстанның халык артисты» дигән мактаулы исем бирелә.
Рольләре
Тәүге тапкыр уйнаган спектакльләре: «Алсу таңнар», «Сәер  йолдызлар», «Зимагурлар», «Кыю кызлар», «Кара төндә якты моң»...
«Кара төндә якты моң» спектаклендә төп рольне — яшь хатын Гөлбикә образын тудыра. Көчле рухлы, уй-хисле, ышанычлы, урыны белән ярсу образ ул.
«Ай тотылган төндә» спектаклендәге Тәңкәбикә роле.
«Рәйсә+Фәйзи», «Кызлар нигә елый?», «Тойгылар нигә сүнә?», «Төштәге җыр», «Ак калфак», «Аккош җыры», «Казан сөлгесе», Арыслан Мөбарәковның "Бичәкәй" спектакльләрендәге рольләре дә тамашачы күңеленә хуш килә.
Гаиләсе
1977 елда Риза Әбдрәшитовка кияүгә чыга. Илгиз белән Илнур исемле уллары бар. Барысының да тормышы театр белән бәйләнгән: олы улы Илгиз — драма артисты, кечесе Илнур — театр директоры вазифасын башкаручы.
Парчу
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Вычегда, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Селишча Малое
Селишча Малое (Селішча Малое ) — Белоруссиянең Брест өлкәсе Камянецкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас, дәүләттә иң җылы климат шушы төбәктә. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза.
Кампу-Алегри (Алагоас)
Кампу-Алегри  — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Алагоас штатына карый.
Ваплево (Ольштинский повяты)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Кампу-Алегри (Алагоас)
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Россия Федерациясе монополиягә каршы федераль хезмәте
Федераль монополиягә каршы хезмәт — норматив хокукый актларны кабул итү һәм Монополиягә каршы законнарның, Табигый монополияләр субъектлары эшчәнлеге өлкәсендәге законнарның (монополиягә каршы орган вәкаләтләре өлешендә) үтәлешен контрольдә тоту, ил оборонасын һәм дәүләт иминлеген тәэмин итү, дәүләт оборона заказы өлкәсендә һәм товарлар, эшләр сатып алу өлкәсендә күзәтчелек итү өчен стратегик әһәмияткә ия хуҗалык җәмгыятьләренә чит ил инвестицияләрен гамәлгә ашыруны контрольдә тоту функцияләрен гамәлгә ашыра торган башкарма хакимиятнең федераль органы.
Федераль монополиягә каршы хезмәт үзенең расланган формасына ия булмаган бердәнбер федераль дәүләт күзәтчелек органы.
Мөхәммәтъяр Солтанов
Мөхәммәтъяр Солтанов (Мөхәммәтъяр Мөхәммәтшәрип улы Солтанов,, — , ) — мөселман дин эшлеклесе, Ырынбур мөселман диния нәзарәтенең 5 нче мөфтие (1886-1915).
Кристал-Лейк (Иллинойс)
Кристал-Лейк  — Америка Кушма Штатларының Иллинойс штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Кристал-Лейк шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(7077) Шерманшульц
(7077) Шерманшульц — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1982 елның 15 ноябрендә Эдвард Боуэлл тарафыннан Андерсон-Меса обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1982 VZ» саналган.
Козлувка (Любартивский повяты)
Козлувка  — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Талый Ключ
Талый Ключ (Йошкарэҥер, Талый Ключ) — Мари Илнең Мари-Төрек районында урнашкан авыл.
Халык
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (63,6%), арлар (36,4%).
Санджит Кумар Җһа
Җәмәгать эшчәнлеге
2011—2012 елларда Россия Һинд дине тарафдарларын һәм "Бһагават-Гита ничек ул бар" китабын яклап чыккан, бу китапны Россиядә тыймакчы булганнар. Һиндлеләр Ассоциациясе башы сыйфатында ул Россиядә һәм Төрекмәнстанда кришнаитларның дини хокукларын яклап чыккан. 2000-енче елларда Мәскәүдә бердәнбер Һинд дине мәктәбенең төп спонсорларының һәм мөдирләре шурасының рәисе булган.
2000-енче елларда Халыкара Кришна Аңы Җәмгыятенең Һиндлеләр җәмәгатенең башы буларак, С. К. Джха Россия президенты Владимир Путин, Россия мөфтиләр Шурасы рәисе Равил Гайнетдин, Рус Православие Чиркәве митрополиты Климент белән очрашкан.
Шәхси тормышы
Өйләнгән. Мәскәүдә тора. Дине буенча — Кришнаит.
Подгаек
Подгаек — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Стилекум (Вашингтон)
Стилекум  — Америка Кушма Штатларының Вашингтон штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Телиця (Румыния)
Телиця — Румыниянең Тулча жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Алмашу-Мик (Хунедоара)
Алмашу-Мик — Румыниянең Хунедоара жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Дамяново (Польша)
Дамяново  — Польшаның Түбән Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Помпиньяк
Помпиньяк — Франциянең Жиронда департаментында урнашкан коммуна.
HD139149
HD139149 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
КОНМЕБОЛ
КОНМЕБОЛ ( CONfederacion sudaMEricana de FutBOL, Көньяк Америка футбол конфедерациясе) —  Көньяк Америкада футбол белән идарә итүче оешма. Кавакыт CSF кыскартуы кулланыла.
КОНМЕБОЛ турнирлары
Оешма өч зур турнир үткәрә. Боларның икесе клуб командалары өчен: Либертадорес кубогы - УЕФА Чемпионнар Лигасы аналогы, Көньяк Америка кубогы - Европа Лигасы аналогы һәм берсе илләрнең җыелма командалары өчен - Америка кубогы яки Көньяк Америка Чемпионаты.
Тулы исемлек түбәндәгечә:
Дөнья кубогы чыгышлары
Дөнья чемпионатына сайлап алынган илләр исемлеге. Калын шрифты белән чемпионы билгелән.
Тулаем катнашулары
Президентлар исемлеге
КОНМЕБОЛ Президентлары исемлеге:
Льядо
Льядо — Испаниянең Жирона провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Хонигзее
Хонигзее (Honigsee) — Алманиянең Шлезвиг-Гольштейн җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Пюлькы
Пюлькы — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Ундакы елгасының уң ярыннан 63км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 28 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Таз елгасы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Таз.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Вустер (сан алу урыны, Вермонт)
Вустер  — Америка Кушма Штатларының Вермонт штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Вустер халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Арыслан Мөбәрәков
Арыслан Мөбәрәков (Арыслан Котлыәхмәт улы Мөбәрәков,, — , ) — актер һәм режиссер, СССР халык артисты (1955), БАССРның һәм РСФСРның атказанган артисты (1940, 1944), Салават Юлаев премиясе лауреаты (1989), Башкорт академия драма театрының сәнгать җитәкчесе (1937-1939), директоры (1949-?) һәм баш режиссеры (1951-1954).
Сен-Бартелеми (Югары Сона)
Сен-Бартелеми (Saint-Barthélemy) — Франциянең Югары Сона департаментына караган коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 13,46 км².
Обуховски (Камышлов районы)
Обуховское (Обуховское) — Свердловск өлкәсенең Камышлов районы составына керүче авыл.
Халык
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (97%).
Селишчы (Сцяпанкавски авыл советы)
Селишчы  (Селішчы ) — Белоруссиянең Брест өлкәсе Жабинскавский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас, дәүләттә иң җылы климат шушы төбәктә. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза.
(14347) 1985 RL4
(14347) 1985 RL4 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1985 елның 11 сентябрендә Анри Дебеонь тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1985 RL4» саналган.
Ка Алта (Мантова)
Ка Алта — Италиянең Ломбардия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Ка Алта Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Маннһейм
Халык саны — 299844 кеше (2014).
Сәгать поясы
Халыкара стандарт буенча Маннһейм Үзәк Европа вакыты (Central European Time, CET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +1:00 гә тигез.
Ваплево (Щиценский повяты)
Ваплево  — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Юмрукая (Татван)
Юмрукая (Yumrukaya) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Битлис иле Татван илчесенә караган бер авыл (köy).
Кумыль-Сын
Кумыль-Сын — Россия территориясеннән ага торган елга. Тум өлкәсе, Омск өлкәсе, Новосибирск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  ? елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 11 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — (Югары) Об кушылдыклары бассейны Кет белән Васюган арасы, елга бассейны — (Югары) Об Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
(7078) Унойёнсон
(7078) Унойёнсон — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1985 елның 17 октябрендә К.-И. Лагерквист тарафыннан Квистаберг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1985 UH3» саналган.
Кампу-Алегри (Санта-Катарина)
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
1099 км (тимер юл казармасы)
1099 км (тимер юл казармасы) (1099 км) — Киров өлкәсенең Фалёнки районында урнашкан тимер юл казармасы.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Аликелле (Чалдыран)
Аликелле (Alikelle) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Ван иле Чалдыран илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
1099 км (тимер юл казармасы)
Халык
2010 елгы җанисәп буенча даими яшәүче халкы юк.
Көшк (Һүюк)
Көшк (Köşk) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Конья иле Һүюк илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Тенгобоже
Тенгобоже — Польшаның Кече Польша воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Козодави
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Холецистит
Холецистит — бавыр күзәнәкләрендә барлыкка килә торган сыекчаның үт куыгына җыелганнан соң, ут куыгының ялкынсынуы ул. Үт сыекчасы кан белән бавырга эләгүче матдәләрне тарката, ашкайнату процессында катнаша. Ул су, үт кислотасы, пигмент, холестерин, органик булмаган тоз, тиреодин дип аталучы калкансыман биз гормоныннан тора.
Кеше тәүлегенә 1,2 л үт эшләп чыгара. Үт куыгының зурлыгы 10-12 см чамасы, ул 50 мл сыеклык сыйдыра.
Статистика буенча, холецистит авыруы һәм аның төрле формалары белән планетаның 15 % халкы интегә. Шуның белән бергә хатын-кызлар (бигрәк тә йөкле вакытта) ирләргә караганда 4 тапкыр артыграк авырыйлар. Хә­ зерге заман медицинасы карашынча, бу хәл сыекчаның составы үзгәргәндә, ташлар ясалыр өчен шартлар туганда була. Андый очракларда эремәгән : матдәләр кристаллашып, тау куышларында ясалган сталактитлар кебек, үт куыгында үсә башлыйлар.
Күптән түгел генә, үт куыгы сыекчасының үзгәрүенә һәм чыгарылуына йогынты ясаучылар дип, бавырга һәм аның «чолганышы»на инфекция кертүчеләр дип, төрле микроорганизмнар карала иде. Хәзерге вакытта аларның төп сәбәпчеләр булмаганлыгы ачыкланды.
Үт куыгы ялкынсынуын китереп чыгаручы төп факторлар үзләренең мөһимлекләре кимү тәртибендә язылды. 1. Генетик факторлар — нәселдәнлек, үт куыгы сыекчасы юлларының үсеш чорында аномалиясе барлыкка килү очраклары. 2. Демографик факторлар — ак тәнле раса вәкилләре (ягъни европеоид раса вәкилләре бу авыруга бирешүчәнрәк), хатын-кызлар, өлкән яшьтәге кешеләр, яшәү урыны (кызу климат). 3. Диетик факторлар — үсемлек аксымнарына һәм җепселләргә ярлы булган, углевод һәм хайван аксымнары күп булган ашамлыклар, шулай ук ач тору, калорияләре түбән булган диеталар. 4. Медицина факторлары — симерү, авырлы булу, бавыр кабыклануы гемолитик анемия. Шикәр диабеты, эчәклек ялкынсынулары, үт куыгы « сыекчасын чыгара торган юлларның йогышлы авырулар белән зарарлануы, арка мие травмасы. Канда холестерин микъдарын киметүче дарулар, сидек кудыру чаралары, эстрогеннар (күкәйлек гормоннары һәм аларның төрләре), прогестин нигезендә ясалган ораль контрацептивлар.
Хәтта авыру тешләр, ялкынсынган миндальсыман бизләр дә өянәкне 1 башлатып җибәрергә мөмкин. Бер уйласаң, үт куыгы кайда да, алар кайда? 1 Бар сәбәп инфекциядә. Микроорганизмнар кан һәм лимфа аша үт куыгына, бавырга үтеп керәләр.
ҮТ КУЫГЫНЫҢ КИСКЕН ЯЛКЫНСЫНУЫ уң як кабыргалар астында көтмәгәндә көчле авырту килеп чыгудан башлана. Авырту берничә сәгать, эчендә көчәя: хәрәкәтләнгәндә, хәтта тирән итеп сулаганда да, түзә алмаслык авырту барлыкка килә. Еш кына авыру мәҗбүри торыш ала — аркасына я уң ягына ятарга тырыша. Температурасы 38 градустан югары күтәрелә. Теле коры була һәм анда ак катлам барлыкка килә. Өянәк булганда, * укшыта, күп тапкырлар костыра, эч кабара, кайвакыт тәрәт туктала. Бу очракларда авыруны кичекмәстән хастаханәгә алып барырга кирәк.
ҮТ КУЫГЫНЫҢ ХРОНИК ЯЛКЫНСЫНУЫ вакытында уң як кабырга астында көчле булмаган, сызлаулы авырту хасил була. Андый авырту даими рәвештә, күп итеп майлы, кыздырылган ризыклар ашап, 1-2 сәгать вакыт узгач барлыкка килә. Авырту уң як җилкәдә, муенда, калак сөягендә сизелә торган була. Авызда әчелек, тимер тәме сизелә. Бик еш кикерү, эч кабару, эч китү, эч катулар була. Болар өстенә йокысызлык, бик тиз ярсып китүчәнлек тә кушылырга мөмкин, һәр өченче авыруда типик булмаган формадагы симптомнар да очрый.
Үңәч, ашказаны авырулары кебек. Өзлексез рәвештә сару кайнау, күкрәк сөяге артында бик көчле булмаган авыртулар барлыкка килү белән характерлана. Авыртулар озак, туктаусыз диярлек була.
Эчәклек авыруларына охшаган. Бу очракта эчәклек авырулары вакы­ тындагы сыман эч кабару, көчле булмаган эч катулар күзәтелә.
Яшерен форма (яшерен таш йөртү). Бу очракта кайвакыт субфебриль (37,1-38 градус) тән температурасы булырга мөмкин.
Югарыда язылганча, холецистит хроник формада да булырга мөмкин. Аның беренче билгеләре күп түгел. Шунысы куркыныч: күп очракта алар бөтенләй сизелми. Гадәттә башта кискен холецистит белән авырыйлар. Ләкин кайбер очракта ул мөстәкыйль рәвештә барлыкка килә. Ул озак елларга сузыла: йә кискенләшеп ала, йә тынып тора. Кеше өзлексә, бавырны ялкынсындырып— гепатит, ашказаны асты бизен зарарлап — панкреатит авырулары барлыкка килә. Уникеилле эчәк белән ашказанын зәгыйфьли. Ә тыныч вакытта авыру ашаганнан соң, корсак куышлыгының уң ягының өске өлешендә чәнчү сизә; ул кикерә башлый, уң як кабырга астында каты булмаган авырту сизә. Бу халәт йөргәндә, физик көчәнеш булганда яки салкын душ астына кергәндә көчәя. Шулай ук майлы ризыкларны эшкәртә алмаучанлык барлыкка килә (андый ризыклардан соң эч авырта, күңел болгана, эч китә).
Хроник холециститның төп сәбәпләреннән икенчесе — үт куыгына таш утыру. Ул йогышлы бактерияләр аркасында барлыкка килергә мөмкин.
Бактерия үткә уникеилле эчәк, кан, лимфа яки башка органнардан керә. Бу хәл тонзиллит, синусит, хатын-кыз авырулары, пиелонефрит, простатит, йогышлы эчәк авырулары булганда күзәтелә. Аны үт куыгына эләккән стрептококк, энтерококк кебек эчәк таякчыклары һәм паразит суалчаннар да китереп чыгара. Кайберләре — матдәләр алмашы бозылу, шикәр чире, симерү, подагра авыруы нәтиҗәсе.
Үт куыгына таш утырганда, физик көч килеп, корсак эчендәге басым күтәрелсә, кеше билен кысып торган каеш тагып йөрсә, хатын-кызлар йөккә узса, авыру кискенләшә, холецистит үзен сиздерә башлый. Туклану режимы бозылу, ашый торган ризыкта җепселләр җитешмәү, эчәклек дисбактериозы да — хроник холециститның юлдашлары һәм булышчылары.
Үт куыгына ташлар составлары буенча бертөрле һәм катнаш була.
Кайвакыт таш тыныч кына ята һәм бернинди дә авырту тудырмый. Башка авырулар белән бутамас өчен авыруга лаборатор анализ, УЗИ | аппараты белән тикшерү узу шарт.
Дөрес туклану, сәламәт тормыш алып бару авырудан сакланырга гарантия бирә. Ташлар ясалуын кисәтүнең төп ысулы — үт сыекчасының җыелып торуын булдырмау! Моның өчен көненә 4-5 тапкыр ашарга, 5 нче санлы диета өстәлен кулланырга кирәк. Бу диета яхшы сыйфатлы аксымнарны (алар сөттә, балыкта, симез булмаган иттә була), яшелчә, җиләк-җимеш, үсемлек майларын кирәкле күләмдә кабул итүгә нигезләнгән. Өреле, авыр эш­ кәртелүдән шулпаларны (ит, тавык, балык, гөмбәләрнекен), симез итне ашау рационыннан алып ташларга кирәк. Кыздырылган, какланган ризыкларны, камыр ашларын, әче аш тәмләткечләрне кулланмасагыз яхшырак булыр.
Шалкан, редис, керән, кузгалак, борыч, сарымсакны чи килеш ашарга тәкъдим ителми. Алкогольле эчемлекләрне беркайчан да эчәргә ярамый.
Үт куыгы ялкынсынуын дәвалау һәм бу авыруның профилактикасы өчен, көн саен кишер белән кыяр соклары катнашмасын, абрикос, шәфталу (персик) сокларын эчәргә тәкъдим ителә.
Миңлегаян Сафина
Сафина Миңлегаян Миңлеәхмәт кызы (2 июль 1951 ел) — Башкорт дәүләт курчак театрының курчакчы-артисты. 1980 елдан СССР Театр эшлеклеләре берлеге әгъзасы. Башкортстан Республикасының халык артисты (1999).
Биографиясе
Миңлегаян Миңлеәхмәт кызы Сафина 1951 елның 2 июлендә Башкорт АССРның Кыйгы районы Абзай авылында туган.
1974 елда Уфа сәнгать училищесын (педагогы К. Ф. Гаделшина) тәмамлый һәм үзаллы хезмәт юлын Башкорт дәүләт курчак театрында башлый. «Травести артисты» амплуасына ия.
Холецистит
Үт куыгы сыекчасын куу һәм организмны тынычландыру үзенчәлегенә ия дару үсемлекләренен төнәтмәләрен (кайнаган суга салынган чималны су мунчасында 15 минут төнәтеп) куллану нәтиҗәле. Бу очракта мондый катнашмалар кулланыла.
Әнеч орлыгы — 10 г, эт шомырты кайрысы—30 г, песи борчагы тамыры— 10 г, бөтнек (мята) яфраклары—30 г, шалфей яфраклары—30 г. Төнәтмәне кич белән, ашарга 15 минут кала кабул итәргә. Төнәтмәне, тәрәт нормаль булганда — бер стакан, тәрәт тоткарланып торса, 2 стакан эчәләр.
Эт шомырты кайрысы — 20 г, бөтнек яфраклары—20 г, төче үлән —15 г, сары мәтрүшкә — 30 г. Төнәтмәне көнаралаш, ашар алдыннан 2-3 стакан эчәләр.
Хроник холецистит симптомнары көчәеп киткәндә, түбәндәге үләннәрдән ясалган төнәтмә белән дәваланып карагыз: бөтнек яфраклары — 10 г, әче әрем (полынь горькая) — 10 г, комлык үлмәс чәчәге (бессмертник песчаный)—10 г, эт шомырты кайрысы—10 г, тузганак тамыры—10 г, буяу үләне (марена кра- сильная)—40 г. Иртән һәм кич, ашарга 20-30 минут кала, 1 әр стакан эчәләр.
Авыртуны басып, тынычландыру чарасы: төче үлән — 50 г, бөтнек яф­ раклары— 50 г алына. Болардан ясалган төнәтмәне иртә-кич, ашарга 20-30 минут кала эчәргә киңәш ителә. Дәвалану курсы — 2-3 ай. * Каен бөреләре һәм яфракларын да кулланырга мөмкин. 1 аш кашыгы бөре һәм яфракларга 1 стакан кайнар су салып, ярты сәгать су мунчасында кайнатырга кирәк. Бүлмә температурасында 10 минут суытырга. Стакан тулганчы кайнар су өстәргә. Лямблияле холецистит авыруы булганда, кө­ ненә 3 тапкыр ашар алдыннан чирек стакан эчәргә.
Ахырда шунысын да әйтергә кирәк: бу чаралар ташлар ясалып өлгермәгән вакытта гына әйбәт нәтиҗә бирә. Әгәр дә ташлар инде формалашкан булса, бу ысулларны ташларны эретү яисә чыгару максаты белән өйдә кулланырга ярамый.
Тайозен
Тайозен — Россия территориясеннән ага торган елга. Алтай Республикасы, Алтай крае биләмәләрендә ага. Елга Улусук елгасының сул ярына тамагыннан 2 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 26 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Катунь елгасы. Кече елга бассейны — Бия һәм Катунь, елга бассейны — (Югары) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Гөлли Мөбәрәкова
Гөлли Мөбәрәкова (Гөлли Арыслан кызы Мөбәрәкова,, — , ) — актер, РСФСРның һәм СССРның халык артисты (1981, 1990), БАССРның һәм РСФСРның атказанган артисты (1969, 1975), профессор (1993), Салават Юлаев премиясе лауреаты (1976), БАДТның баш режиссеры (1996-1997).
Томас Чек
Томас Чек (,, — , ) —. Химия өлкәсендә Нобель премиясе иясе (1989).
Белем
дигән уку йортларында белем алган.
Оешмаларда әгъзалык
дигән оешмаларда әгъза булган.
Бүләкләр, мактаулы исемнәр
<ul></ul>
Кристофер (Иллинойс)
Кристофер  — Америка Кушма Штатларының Иллинойс штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Кристофер шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Подгаць (Польша)
Подгаць — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Данелёвице
Данелёвице — Польшаның Түбән Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Шамдре
Шамдре — Франциянең Вогез департаментында урнашкан коммуна.
Хоге
Хоге (Hooge) — Алманиянең Шлезвиг-Гольштейн җирендә урнашкан коммуна.
Льямбильес
Льямбильес — Испаниянең Жирона провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Ләбиб Мөгътәбәрев
Ләбиб Мөгътәбәрев (Ләбиб Мөгътәбәрев,, — , ) — рәссам, БРның атказанган рәссамы (2001), БАССРның атказанган югары мәктәп уктыучысы (1983), БР рәссамнар берлеге әгъзасы (1968).
Селишчы (Хмелевски авыл советы)
Селишчы  (Селішчы ) — Белоруссиянең Брест өлкәсе Жабинскавский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас, дәүләттә иң җылы климат шушы төбәктә. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза.
Вапник
Вапник — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.