cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Гайнан Вәисев
Тәрҗемәи хәле
Вәисевчеләр Казанда рус һәм татар эшчеләре, солдатлары белән бергә Вакытлы хөкүмәт вәкилләрен бәреп төшерүдә һәм Совет власте урнаштыруда катнашалар. Октябрь инкыйлабына Г. Вәисев югары бәя бирә. "Бу инкыйлаб Аллаһ Тәгаләнең кодрәте белән үсә туганнар... сез социаль реформаларны тормышка ашырыгыз, совет хакимиятен төзегез. Әгәр дә сез социализмга каршы бара калсагыз, сез моның белән Аллаһ Тәгаләнең үзенә каршы барасыз", - ди. Әйе, Г.Вәисев тә, бик күпләр шикелле инкыйлабка ышаныч баглап, социализм өчен көрәш киләчәктә рәхәт тормышка китерәчәк һәм бәлаләрдән коткарачак, дип уйлый. 1918 нче елның 28 нче февраленә каршы төндә яңа туып килүче милли дәүләт – Болак арты республикасының актив җитәкчеләре кулга алына. Моңа җавап йөзеннән меңләгән мөселман –татарлар, мәхбүсләрне (кулга алынучларны) азат итәргә теләп, урам-мәйданнарга чыгалар. Ниндидер астыртын эш итә торган көчләр совет хакимиятенә каршы көрәшергә теләмәгән, битарафлык саклаган вәисиләргә каршы халыкны котырта башлыйлар. Бу вакытта Г.Вәисев Казанның Тукай урамындагы вәисиләр штабы урнашкан йортта була. Г.Вәисевне яңа төзелергә тиешле җөмһүриятнең нинди булырга тиешлеге мәсьәләсе борчый. Ул бу җөмһүриятне Татарстан дип түгел, ә Болгарстан дип игълан итәргә тели. "Дөреслек һәм гаделлек” фиркасе җитәкчесе өчен яңа татар дәүләтен төзергә теләүчеләрнең кулга алынуы күңелсез выкыйга була. Ул теге көннәрдәге шартларда нинди юлга басырга турыда уйлана. Г. Вәисев янына дуслары килеп, аның фиркасенә каршы фетнә күтәрелүен әйтәләр. Озак та үтми, урамда ату тавышлары, янаулар ишетелә башлый. Гайнан, ярсыган халыкны тынычландырырга теләп, урамдагы төркемгә мөрәҗәгать итә: “Милләттәшләр, кардәшләр! Кемнәрдер сезне хата юлга кертергә маташа. Тынычланыгыз. Мин хәзер үк Советка барам һәм кулга алынганнарны азат итү чарасын күрәчәкмен“.
Гайнан сүзләрен әйтеп бетерә алмый, берничә җирдән аңа төбәп атып җибәрәләр. Г.Вәисов, күкрәген тотып, диванга ава һәм берничә минуттан үлә. Аны үтергән кеше төгәл ачыкланмаган. Ләкин Г.Вәисов җитәкчелегендәге ислам байрагы астында мөселман дәүләте төзү  Совет дәүләте өчен куркыныч хәл булганлыгы аңлашыла. Дөрес, Г.Вәисевне, зурлап, Кремльдә күмәләр. “Знамя революции” гәзите матур-матур некрологлар яза. Ләкин социализмга тоткан сәясәткә ислам диненең, аның җитәкчеләренең кирәге юк. Ул чорда Совет хөкүмәтенең вәисиләрне яклавы бары тик милли дәүләт төзергә теләүчеләрнең берләшү куркынычын юкка чыгару өчен генә кирәк була. Г Вәисевтән соң җитәкчелек аның икетуган энесе Газизҗан кулына күчә. Ләкин тиздән (1921 нче ел) вәисиләр хәрәкәте тар-мар ителә.
Хәтер
2005 елда Казан администрациясе башлыгы карары белән Казанның Киров районындагы (Адмиралтейство бистәсе) Үтеп йөрү урамы (улица Проходная) атамасы Сәрдар Вәисов урамы итеп үзгәртелгән.
Зәйнулла Багышаев
Мактаулы исемнәре һәм бүләкләре
Хөкүмәт бүләкләре, шул исәптән II дәрәҗә «Ватан алдындагы казанышлары өчен» ордены медале белән бүләкләнгән (2006).
Хезмәтләр
Зәйнулла Багышаевның фәнни тикшеренүләре Россиядә хокук һәм белем бирүне үстерү проблемаларына багышланган. Ул 50гә якын фәнни публикация авторы.
Шинкувко
Шинкувко — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Һаҗымустафалы
Һаҗымустафалы (Hacımustafalı ) — Әзербайҗанның Имишли районына караган авыл.
Саруһан (Саруһанлы)
Саруһан (Saruhan) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Маниса иле Саруһанлы илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Ридфилд (Мэн)
Ридфилд  — Америка Кушма Штатларының Мэн штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Пещерка
Пещерка — Россия территориясеннән ага торган елга. Алтай, Новосибирск өлкәсе, Кемерово өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Каменка елгасының уң ярыннан 42 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 20 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Чумыш елгасы. Кече елга бассейны — Об, Чулым кушылганга чаклы (Томи елгасын керетмәсә), елга бассейны — Об (өске өлеше) Иртеш кушылганга чаклы.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Сылтамалар
Пещерка
Элмер (ай кратеры)
Элмер - Ай өслегенә кече күк объекты бәрелү нәтиҗәсендә барлыкка килгән, диаметры якынча 16,86 км булган кратер.
Атамасы
Кратерга атама Чарльз Элмер (1872—1954) хөрмәтенә бирелә.
Тарихы
Кратер Халыкара Астрономия Берлеге (International Astronomical Union (IAU)) тарафыннан 1976 елда раслана.
Пшиборово (Шамотульский повяты)
Пшиборово  — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Вилье-Эрбис
Вилье-Эрбис (Villiers-Herbisse) — Франциянең Об департаментына караган коммуна, Арси-сюр-Об кантонына карый.
HD252106
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
(20164) Janzajíc
(20164) Janzajíc — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1996 елның 9 ноябрендә Я. Тиха, М. Тихи тарафыннан Клеть обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1996 VJ2» саналган.
Миколаювек (Подлясье воеводалыгы)
Миколаювек  — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Жарки-Велики
Жарки-Велики — Польшаның Любуш воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Юмата
Юмата — Россия территориясеннән ага торган елга. Архангельск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Төньяк Двина елгасының кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 40 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Төньяк Двина кушылдыклары бассейны Вычегда һәм Сухона елгалары кушылганчы, елга бассейны — Төньяк Двина.
Брезе-при-Винем Врху
Брезе-при-Винем Врху — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Юмата
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Брезе-при-Винем Врху
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гүнейсу (Пазарйолу)
Гүнейсу (Güneysu) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Эрзурум иле Пазарйолу илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Фултон (Мэриленд)
Географиясе
Фултон халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Сызран өязе
Сызран өязе (Сызранский уезд) — Сембер һәм Сембер губернасы эчендә административ-территориаль берәмлек.
Халык
Туган телләр (1897): рус теле — 88,7%, мордва телләре — 4,1%, чуаш теле — 3,4%, татар теле — 3,1%.
Эчке бүленеш
27 вулыс (1913).
(420) Бертольда
(420) Бертольда  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1896 елның 7 сентябрендә Макс Вольф тарафыннан Хайдельберг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1896 CY» саналган.
Диенч
Диенч — Румыниянең Олт жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Былинския
Былинския (Былінскія ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Лидский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Гомер (кратер)
Исеме
Кратер борынгы грек шагыйре Гомер хөрмәтенә аталган.
NGC 1406
NGC 1406 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Шихово (Польша)
Шихово  — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Гневен
Гневен — Алманиянең Мекленбург-Алгы Померания җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Пшиборув (Великопольское воеводалыгы)
Пшиборув  — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Эмден (ай кратеры)
Эмден - Ай өслегенә кече күк объекты бәрелү нәтиҗәсендә барлыкка килгән, диаметры якынча 114,64 км булган кратер.
Атамасы
Кратерга атама Роберт Эмден (1862—1940) хөрмәтенә бирелә.
Кайро (Пезаро һәм Урбино)
Кайро — Италиянең Марке төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Кайро Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Жарки-Мале
Жарки-Мале — Польшаның Любуш воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Катарыш
Катарыш — Башкортстанның Белорет районында урнашкан авыл.
Бяла-Река (Шумен өлкәсе)
Бяла-Река  — Болгариянең Шумен өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Катарыш
Почта индексы — ?, — ?.
Бяла-Река (Шумен өлкәсе)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Катарыш
Демография
Халык саны динамикасы:
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 14 кешенең яшәве мәгълүм.
(20165) 1996 VT2
(20165) 1996 VT2 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1996 елның 10 ноябрендә Деннис ди Сикко тарафыннан Sudbury обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1996 VT2» саналган.
Рипли (Мэн)
Рипли  — Америка Кушма Штатларының Мэн штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Карривилл (Миссури)
Карривилл  — Америка Кушма Штатларының Миссури штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Карривилл шәһәре  елда нигезләнгән.
Брезе-при-Гросуплем
Брезе-при-Гросуплем — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Миколаювка (Подлясье воеводалыгы)
Миколаювка  — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Железовка
Железовка (Железовка) — Киров өлкәсенең Кирово-Чепецк районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
Кызсини (Дадай)
Кызсини (Kızsini) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Кастамону иле Дадай илчесенә караган бер авыл (köy).
Урманбаш (Төмән өлкәсе)
Урманбаш (Ахманы) — Төмән өлкәсенең Түбән Тәүде районында урнашкан торак пункт.
Тарих
Октябрь инкыйлабына кадәр Тубыл губернасының Төмән өязенә караган.
Михнов
Михнов ― фамилия.
Саруһан (Шеһзаделер)
Саруһан (Saruhan) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Маниса иле Шеһзаделер илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Караталлар
Караталлар — Һинд музыка кагып уйнала торган корал. Караталлар төрле үлчәм һәм формада булырга мөмкин. (Мәсәлән, эчкә бөгелгән җиз яки башка эретмәдән дисклар). Һәрберсенең артында ефәк яки агач тоткы бар. Ике бертөрле диск җырның ритмы һәм яраштыруына карап, яссылык яки кабыргасы белән, вертикаль яки горизонталь рәвештә бер-берсенә төрлечә бәрәләр. Кайбер рәсемнәрдә бер кулда тәлинкә хәрәкәтсез тотылган булган, ә икенчесе аңа бәргән дип күрсәтелгән. Кирәк булганда тавышны баш бармак белән басканнар. Һинд музыкасында каратал тасвирламалары иң элек тарихи документларда бар. Мондый караталларны театр сәнгате буенча трактат - "Натья-шастра" тасвирлый.
Муру (Франция)
Муру — Франциянең Сена һәм Марна департаментында урнашкан коммуна.
Джеймс Барри
Дже́ймс Мэ́тью Ба́рри (ингл. James Matthew Barrie, 1860 елның 9 мае, Кирримьюр — 1937 19 июне, Лондон) — шотланд драматургы һәм прозаик, мәшһүр балалар әкияте «Питер Пэн» авторы.
Тормыш юлы
Джеймс Мэтью Барри 1860 елның 9 маенда Шотландиядә (Кирримьюр) тегүче гаиләсендә туа (ул гаиләдә тугызынчы бала була). Эдинбург университетында укый. Аны тәмамлагач «Ноттингем Джорнэл» газетасы редакциясендә эшли.
Гүнейсыныр (Гүнейсыныр)
Гүнейсыныр (Güneysınır) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Конья иле Гүнейсыныр илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Джеймс Барри
Тормыш юлы
Әдәби эшчәнлекне 1885 елда башлый.
1894 елда Барри яшь актриса Мэри Энселлга өйләнә.
1904 елда «Питер Пэн» сәхнәгә куела.
Джеймс Барри 1937 19 июнендә Лондонда вафат була.
Быльчыцы
Быльчыцы (Быльчыцы ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Гродзенский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Тура (Эвенкия)
Тура (Тура) — Красноярск краеның Эвенкия районында урнашкан торак пункт. Федераль классификатор буенча муниципаль статусы — посёлок.
Почта индексы — 648000.
География
Тура Түбән Тунгуска елгасында, аңа Кочечум елгасы кушылу урынында урнаша. Красноярскидан 1000 километр төньяк-көнчыгыштарак урнаша.
Тарих
1930 елдан 2005 елга хәтле Эвенк автономияле округы үзәге. 1938—2011 елларда шәһәр тибындагы бистә статусын йөрткән.
2005 елдан Красноярск краеның Эвенкия районы үзәге булып тора.
Рим Бакыев
Тормыш юлы
Рим Бакиев 1939 елда Башкорт АССРның Благовещен районы Түбән Турбаслы авылында туган. 1963 елда Башкорт авыл хуҗалыгы институтын тәмамлый. Уфа һәм Благовещен районнары хуҗалыкларында инженер-механик, баш инженер булып эшли.
Тура (Эвенкия)
Халык
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: руслар (73%), эвенклар (20%), украиннар (4%).
Рим Бакыев
Тормыш юлы
1991 елдан — «Башкирскптицепром» кошчылык предприятиеләре берләшмәсе генераль директоры.
Сәяси эшчәнлек
1990—1993 елларда — Россия Федерациясе халык депутаты, «Суверенитет һәм тигезлек» фракциясе әгъзасы. 1993 елдан — Башкортстан Республикасы премьер-министрының беренче урынбасары.
1994 елның июль-октябрь айларында — Премьер-министр вазыйфаларын башкаручы, октябрьдән — Башкортстан премьер-министры. 1995 елның мартында Башкортостан Республикасы Дәүләт Җыелышы вәкилләре палатасы депутаты итеп сайлана.
1995 елның 21 мартында яңадан Башкортстан Республикасы премьер-министры итеп билгеләнә. 1998 елның августында яңадан Республика хөкүмәте рәисе итеп раслана. 1999 елның гыйнварында премьер-министр вазыйфасыннан үз үтенече буенча азат ителә. Башкортстан Республикасы иминлек советының даими әгъзасы, Республика Президенты советы әгъзасы.
1999 елның декабрендә «Отечество — Вся Россия» сайлау блогының федераль исемлеге буенча өченче чакырылыш Россия Федерациясе Федераль Җыелышының Дәүләт Думасы депутаты итеп сайлана. «Отечество — Вся Россия» (ОВР) фракциясе әгъзасы, экология комитеты рәисе урынбасары була. Башкортстан Республикасында «Отечество» Бөтенроссия сәяси иҗтимагый оешмасының региональ бүлекчәсе советы рәисе итеп сайлана.
Гаилә
Өйләнгән, кызы бар.
Пшиборувко
Пшиборувко — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Шкленець
Шкленець — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Вильлу
Вильлу (Villeloup) — Франциянең Об департаментына караган коммуна, Сен-Лье кантонына карый.
(20166) 1996 VQ4
(20166) 1996 VQ4 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1996 елның 13 ноябрендә Т. Кобаяси тарафыннан Оидзуми обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1996 VQ4» саналган.
Көмеш кыңгырау (гәҗит)
«Көмеш кыңгырау» — Татарстанның Яр Чаллы шәһәрендә 1993 елдан нәшер ителүче балалар һәм яшүсмерләр өчен татарча гәҗит. Татарстанда чыгып килүче бердәнбер республика балалар газетасы. Атнага сигез битле 1 саны чыга. «Татмедиа» АҖ филиалы.
Ш. Галиев премиясе
2019 елда газета мөхәррияте ТР Язучылар берлеге белән Шәүкәт Галиев исемендәге премия булдырган.
Брезе-при-Добем
Брезе-при-Добем — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Плоердю
Плоердю — Франциянең Морбиан департаментында урнашкан коммуна.
Олы Корбылька
Олы Корбылька — Россия территориясеннән ага торган елга. Тум өлкәсе, Красноярск крае, Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елга Корбылька елгасының уң ярына тамагыннан 39 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 31 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об елгасы Васюган елгасы кушылган урынган Вах елгасы кушылган урынга кадәр . Кече елга бассейны — Васюган, елга бассейны — (Югары) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Генерчай
Генерчай — Россия территориясеннән ага торган елга. Дагстан биләмәләрендә ага. Елга  Самур елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 29 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Көнбатыш Каспий бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Асбассейн юк, елга бассейны — Терек.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
HD25215
HD25215 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Муртмаш
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Вага елгасы. Кече елга бассейны — Төньяк Двина, Вычегда һәм Кече Төньяк Двиналар кушылган урыннан түбәнрәк, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Гневиц
Гневиц — Алманиянең Мекленбург-Алгы Померания җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гораций (кратер)
Исеме
Кратер Борынгы Рим шагыйре Гораций хөрмәтенә аталган.
NGC 1407
NGC 1407 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Энгельгардт (ай кратеры)
Энгельгардт - Ай өслегенә кече күк объекты бәрелү нәтиҗәсендә барлыкка килгән, диаметры якынча 43,51 км булган кратер.
Тарихы
Кратер Халыкара Астрономия Берлеге (International Astronomical Union (IAU)) тарафыннан 1970 елда раслана.
Диеч
Диеч — Румыниянең Арад жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(3179) Берути
(3179) Берути  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1962 елның 31 мартында Ла-Плата тарафыннан Ла-Плата обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1962 FA» саналган.
Чарлтон (Мэриленд)
Чарлтон  — Америка Кушма Штатларының Мэриленд штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Чарлтон халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Кайрони (Фрозиноне)
Кайрони — Италиянең Лацио төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Кайрони Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Үзәк Апеннин тауларыннан көнбатышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Һаҗырүстәмли
Һаҗырүстәмли (Hacırüstəmli ) — Әзербайҗанның Имишли районына караган авыл.
Бял-Бряг
Бял-Бряг — Болгариянең Шумен өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Микуличи (Польша)
Микуличи  — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Карроллтон (Миссури)
Карроллтон  — Америка Кушма Штатларының Миссури штатында урнашкан шәһәр.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Роббинстон (Мэн)
Роббинстон  — Америка Кушма Штатларының Мэн штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гүнейчам (Ашкале)
Гүнейчам (Güneyçam) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Эрзурум иле Ашкале илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Брезе-при-Доброви
Брезе-при-Доброви — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Пустыньга
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Кыш озын, салкын, ә җәй кыска, гадәттә җылы, яисә салкынча. Кырау җәен дә күзәтелә. Җәй көне циклоннар активлыгы сүлпәнәя, көзен исә киресенчә, үсә, шуңа күрә дә явым-төшем күләме арта. Көз белән яз салкын.
Сәгать поясы
Халыкара стандарт буенча Moscow Time Zone (MSK/MSD) сәгать поясында урнаша. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +4:00 гә тигез.
Халык
2010 елда биредә 27 кеше яшәве билгеле.
2010 елгы җанисәп буенча авылда руслар (98%), украиннар (2%) яши.
Быстрыца (Астравецкий районы)
Быстрыца  (Быстрыца ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Астравецкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
(20167) 1996 VX4
(20167) 1996 VX4 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1996 елның 13 ноябрендә Т. Кобаяси тарафыннан Оидзуми обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1996 VX4» саналган.
Шкоция (Куявия-Диңгез буе воеводалыгы)
Шкоция  — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Бока Хуниорс
Бока Хуниорс (Club Atlético Boca Juniors) - Аргентинаның Буэнос-Айрес шәһәреннән футбол клубы. лигасында чыгыш ясый. 1905 елда итальян һәм юнан мөһаҗирләре төркеме тарафыннан нигезләнә. 20 дән артык тапкыр ил чемпионы; Либертадорес (1977, 1978, 2000, 2001, 2003, 2007) һәм Көньяк Америка (2004, 2005) кубоклары иясе.
Николай Шубуччынни
Николай Шубуччынни (Николай Шупуççынни,, — , ) — чуаш телендә иҗат иткән язучы, шагыйрь, тәрҗемәче.
(20168) 1996 VY4
(20168) 1996 VY4 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1996 елның 13 ноябрендә Т. Кобаяси тарафыннан Оидзуми обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1996 VY4» саналган.
Пшиброда
Пшиброда — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Мусси-ле-Вье
Мусси-ле-Вье — Франциянең Сена һәм Марна департаментында урнашкан коммуна.
Жекцин
Жекцин — Польшаның Любуш воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Казанлы (Түбән Тәүде районы)
Казанлы (Казанка) — Төмән өлкәсенең Түбән Тәүде районында урнашкан торак пункт.
Тарих
Октябрь инкыйлабына кадәр Тубыл губернасының Төмән өязенә караган.
Кызык (Караман)
Кызык (Kızık) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Караман иле Караман илчесенә караган бер авыл (köy).
Пантюхино
Пантюхино (Пантюхино) — Киров өлкәсенең Кирово-Чепецк районында урнашкан авыл.
Эндимион (ай кратеры)
Эндимион - Ай өслегенә кече күк объекты бәрелү нәтиҗәсендә барлыкка килгән, диаметры якынча 122,1 км булган кратер.
Пантюхино
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Эндимион (ай кратеры)
Атамасы
Кратерга атама Эндимион (персонаж Грекской мифологии) хөрмәтенә бирелә.
Тарихы
Кратер Халыкара Астрономия Берлеге (International Astronomical Union (IAU)) тарафыннан 1935 елда раслана.
Пантюхино
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
Васил-Друмев
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Фетнә мәйданы (Казан)
Фетнә мәйданы (Площадь Восстания) — Мәскәү районы үзәгендә, Казанның шул исемдәге бистәсендәге мәйдан. Шәһәрлеләр ешрак мәйданны Фетнә почмагы дип атыйлар.
Какавели (Кампобасо)
Какавели — Италиянең Молизе төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Фетнә мәйданы (Казан)
Мәйдан 2 төп урамның киселешендә һәм көньяк-көнбатыштарак урнашкан. Декабристлар урамы төньяктан көньякка, Восстание урамы көнбатыштан көнчыгышка таба уза.
Какавели (Кампобасо)
Географиясе
Какавели Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Фетнә мәйданы (Казан)
Шәһәрнең аръяк өлешендә беренче мәйдан 1940 елларда Ленин (хәзерге Мәскәү) районы территориясендә якын-тирәдәге Үзәк Заречье (Кәҗә һәм Кизик Бистәсе) һәм ерактагы Карабай бистәсе белән Казан авиазаводы арасында күп катлы торак төзелешенә керешү белән бергә барлыкка килә. Мәйдан 1949 елда рәсми рәвештә теркәлгән һәм шул ук исемдәге бистә, тимер юл станциясе янында урнашкан урам белән бергә 1905 елда Беренче Рәсәй инкыйлабы барышында Казан аръягы эшчеләре күтәрелеше буенча атала.
Ча юлларынан тыш, мәйдан гамәлдәге фонтан, клумбалар, аллеялар, эскәмияләр һәм ике җәйге кафе белән яшел зонага ия. Яшел зона башта ачык мәйдан иде, аннары җәмәгать бакчасы кебек зур агачлар белән тула. 1970 еллар башында мәйдан киселеше астында җир асты узышы төзелә, икенчесе (һәм киләсе ике дистә ел эчендә икесенең берсе) һәм беренчесе елга аръягында, кисешкән юлның барлык почмакларына 4 чыгу һәм трамвай тукталышына 2 чыгу урыны төзелә.
Мәйдан тирәли 4-нче һәм 5-нче катлы биналар - кибетләр, кафелар һәм башка иҗтимагый биналар урнашкан. Мәйданның көньяк-көнбатыш почмагында 1нче балалар хастаханәсенең поликлиникасы һәм Заречьеның төп рестораны булган «Маяк» урнашкан. Мәйданның көньяк-көнчыгыш почмагында торак бинаның ике түбән каты — озак вакытлар эшләп килгән «Костёр» балалар кинотеатры булган, хәзер ул «Экзотика» зооүзәге, анда фауна һәм флораның даими экспозицияләре бар, шулай ук йорт хайваннары күргәзмәләре һәм аларның һәвәскәрләре клублары утырышлары даими рәвештә үткәрелә.
Декабристлар урамы буенча мәйдан аша 9-нчы номерлы трамвай маршрутлары линиясе (1933 елдан башлап мәйдан урынына кадәр һәм 1937 елдан алып төньякка таба) һәм 13 (1979 елдан башлап), шулай ук шәһәрдә беренче троллейбус линиясе (1948 елдан башлап), 3 (1953 елдан башлап), 5 (1964 елдан башлап) һәм 13 (1993 елдан башлап) маршрутлары линиясе уза). Көнбатыш юнәлештәге мәйданнан Восстание урамы буенча элек (1950—1959 елларда) 10 нчы маршрутның бер минутлык трамвай линиясе дә эшли иде. 1926 елда Восстание бистәсендәге мәйдан урынына кадәр шәһәрдә беренче автобус маршруты эшли башлый. Шулай ук көньяктан көнбатышка таба Декабристлар урамыннан Восстание урамына каршы юнәлешләрдә 4 һәм 10 номерлы боҗра троллейбус маршрутлары бара. Хәзерге вакытта берничә автобус маршруты мәйдан аша бөтен якка уза, көньяктан көнчыгышка Декабристов урамыннан Восстания урамына кадәр. «Фетнә мәйданы» җәмәгать транспорты тукталышлары һәр юнәлештә чаттан соң ук урнашкан. Мәйданы астында метроның беренче линиясе уза, әмма якындагы станцияләр Декабристлар урамында бер квартал көньякта һәм ике квартал төньякта урнашкан.
Кызыклы фактлар
1980 елның 26 ноябрендә Фетнә мәйданына хәрби Ка-27 вертолёты барлык коммуникацияләрне, электротранспортның элемтә линияләрен өзеп, көрәкләре белән трамвайга зыян китереп, каты утыра (200 метр биеклектән тиерлек егыла), ул Күмертаудан Североморскка Казан аша транзит белән очкан.
Виталий Шулаков
Виталий Шулаков (Виталий Юрьевич Шулаков,, — , ) — Россия һөнәри һоккейчесе (сакчы).
Плоермель
Плоермель — Франциянең Морбиан департаментында урнашкан коммуна.
Юменьга
Юменьга — Россия территориясеннән ага торган елга. Архангельск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Кова елгасының кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 27 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Төньяк Двина кушылдыклары бассейны Вычегда һәм Сухона елгалары кушылганчы, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Брезе-при-Добу
Брезе-при-Добу — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гневков
Гневков — Алманиянең Мекленбург-Алгы Померания җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Вильмерёй
Вильмерёй (Villemereuil) — Франциянең Об департаментына караган коммуна, Рисе кантонына карый.
Сарыагач (Анамур)
Сарыагач (Sarıağaç) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Мерсин иле Анамур илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Бычки (Ашмянский районы)
Бычки  (Бычкі ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Ашмянский районында урнашкан авыл.
Роща (Белорет районы)
Роща — Башкортстанның Белорет районында урнашкан авыл.
Почта индексы — ?, — ?.
Демография
Халык саны динамикасы:
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 27 кешенең яшәве мәгълүм.
Готорн (кратер)
Готорн — Меркурий планетасының -51°N, -116°W координаталары буенча урнашкан 100 километрлы кратеры.
NGC 1408
NGC 1408 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Олы Мегипугольская
Олы Мегипугольская — Россия территориясеннән ага торган елга. Тум өлкәсе, Красноярск крае, Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елга Мегипугольская кылымыгының уң ярына тамагыннан 2 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 64 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об елгасы Васюган елгасы кушылган урынган Вах елгасы кушылган урынга кадәр . Кече елга бассейны — Васюган, елга бассейны — (Югары) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
(1729) Берил
(1729) Берил  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1963 елның 19 сентябрендә IAP тарафыннан Бруклин обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1963 SL» саналган.
Микути (Подлясье воеводалыгы)
Микути  — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Кремль транспорт дамбасы
Кремль транспорт дамбасы (элеккеге Ленин дамбасы, Кизик дамбасы ) — Казан шәһәре чигендә Казансу елгасының уң һәм сул ярларын тоташтыручы гидротехник инженер-транспорт корылмасы. Дамбага Декабристлар урамының бер өлеше, шулай ук Кремль күпере керә. Кремль күперендәге транспорт чишелеше Батурин, Новокремлевская урамына һәм Меңьеллык мәйданына чыга.
Кремль транспорт дамбасы-шәһәрнең ике өлешен тоташтыручы иң мөһим транспорт артерияләренең берсе. Үткәрү сәләте сәгатенә дистәләгән мең автомобиль тәшкил итә.
Дамбаны соңгы масштаблы реконструкцияләү 1950 нче елларда башкарылган. Бу формада структура 2011 елга кадәр булган. 2011—2013 елларда яңа заманча транспорт чишелеше төзелгән.
Дамба янындагы Казансуның сул ярында Казан Кремле, Казан циркы һәм Үзәк стадион урнашкан. Казансуың уң ярында, дамба янында, «Кырлай»  паркы бар һәм 2013 елда   ярымутравда  шәһәр исеме символы булган зур казан формасында Казан Гаилә үзәге  бар. Монда, Казансу елгасы астында, Казан метрополитенының Үзәк сызыгы эшли һәм якын арада Кремль, Кәҗә бистәсе метро станцияләре урнашкан.
Тарих
XIX гасыр ахырына кадәр Кизик һәм Кәҗә бистәләре посад белән Казансу елгасы үзәне аша салынган йөзүче күпер аша   бәйләнгән. 1890-нчы еллар башында уңыш уңышсызлыгы Казанга ач крестьяннарның күпләп килүен тудыра. Ачларга ярдәм итү өчен "иҗтимагый эшләр" оештырыла. Мондый эшләр арасына күпер белән Кизик дамбасы төзелеше кергән. Шул ук вакытта, хөкүмәт төзелеш өчен 43 мең сум акча бүлеп биргән, ә җитмәгән 10 мең сум шәһәр үзе биргән. Дамба төзелеп беткәч, шәһәр Кремль янындагы Казансу аша даими күпер алган.
1915 елда дамба киңәйтелә, биредә беренче бөтендөнья сугышы әсирләре (нигездә, Австрия әсирләре һәм венгрлар) эшли. Кизик дамбасы киңәйтелгәннән соң, машиналар йөрү өлешен агач тумбалар белән әйләндереп алганнар. Совет чорында дамба Ленин исемен йөртә башлый.
1926 елның язында рекордлы язгы ташкын Ленин дамбасын, күперне тулысынча җимерә. Ләкин тиздән ул торгызыла, һәм 1926 елның 1 сентябреннән автобуслар йөри башлый. 1950 нче еллар уртасына кадәр Ленин дамбасы янындагы Казансуның сул һәм уң як ярлары агач күперне тоташтыра.
Советлар Союзыннан соң рәсми исеме «Кремль транспорт дамбасы» дип атала, ә «Кремль дамбасы» дип Кремль янындагы дамба, Адмиралтейство транспорт (элеккеге Киров) һәм Федосеев дамбалары арасындагы дамба атала. Исемнәр алмашуга карамастан, матбугатта һәм рәсми документларда «Ленин дамбасы» дигән билгеләмә әле һаман да еш кулланыла.
Урнашуы
Дамба Казан шәһәренең Киров һәм Мәскәү  районнары аша салынган. Казансу елгасы аша күпер өлешчә Казан шәһәренең Вахитов районында урнашкан. Шулай итеп, Кремль дамбасы төньякта Декабристлар һәм Сибгат Хәким урамнарын һәм Батурин урамнарын, Кремль ярын, Бауман урамын, шулай ук көньякта шәһәрнең Зареченская өлешен тарихи үзәге белән тоташтырган Меңьеллык мәйданын тоташтыра.
Транспорт
Дамба буенда бик күп автобус һәм троллейбус маршрутлары салынган, моңа кадәр трамвай линиясе дә булган
1926 елда шәһәрдә беренче автобус маршруты Кизик дамбасы буйлап, алга таба Аркыры Кизик урамы (хәзерге Декабристлар урамы) белән Күтәрелеш бистәсенә кадәр җибәрелә. Алга таба дамбада автобус маршрутлары һәм маршрут таксилары саны берничә дистәгә кадәр арткан, әмма 2007 ел реформасыннан соң дамба буенча йөрүче автобус маршрутларының саны берничә тапкыр кимегән.
1933 елда Ленин дамбасы буйлап һәм Декабристлар урамы буенча 9-нчы маршрут трамвай линиясе салынган, ул 1937 елда шәһәр үзәген ерак Карабай авылы белән яңа төзелгән Орджоникидзе самолет заводы (хәзерге Горбунов исеме белән аталган КАПО) белән тоташтырган. Бу линиядә соңрак шулай ук маршрутлар: 1980—2009 елларда 14 нче номерлы, 1999—2008 елларда № 20,21 (Казан үзәгендә трамвай линиясен бетерүгә кадәр) һәм 2008—2009 елларда 19 нчы номерлы маршрутлар  йөри. 2010 елның җәендә һәм көзендә Кремль дамбасыннан һәм Декабристлар урамы башыннан трамвай юллары сүтелә  , ә 9 нчы маршрут Киров районы һәм Киров дамбасы  аша үзәккә бара башлый.
1948 елда шулай ук шәһәр үзәгеннән Авиазаводка кадәр Ленин дамбасы аша шәһәрдә беренче троллейбус линиясе сузыла, аннан соң бу линия буенча шулай ук башка маршрутлар да бар.
2010 елның декабреннән Кремль күпереннән һәм дамбаның Көньяк азагыннан берничә метр ераклыкта һәм аннан соң аңа параллель рәвештә 30 метр тирәнлектә Казан метрополитенының Үзәк линиясе эшли.
Реконструкция һәм гадәттән тыш хәлләр
2011 елга кадәр Кремль дамбасы гадәттән тыш хәлдә иде. 1950 еллардан башлап, Казансу елгасы аша күпер берничә тапкыр ярыла һәм өлешчә җимерелә (кечкенә элементлар буенча), ләкин торгызыла.
2000 еллар башында дамба өлешчә реконструкцияләнә, нәтиҗәдә Казанның Мәскәү районына алып барган автомобиль юлы икедән өч полосага кадәр киңәйтелә, әмма дамбаның төп транспорт элементы-күпернең гомуми авария торышы элеккегечә калган
Дамбадагы трамвай линиясе 2010 елда сүтелә, бу ике юнәлештә дә транспорт хәрәкәте өчен полосалар санын арттырырга мөмкинлек бирде. Моңа кадәр, ашыгыч сәгатьләрдә, күп санлы машина йөртүчеләр, юл кагыйдәләрен тупас бозалар һәм үлемгә китергән аварияләргә кадәр аварияләр тудыралар, хәтта киләсе трамвай юлларында да йөриләр.
2011—2013 елларда Кремль дамбасын тулысынча реконструкцияләү эшләре алып барыла. Дамба башы өзлексез хәрәкәтне тәэмин итүче иң зур күпкатлы транспорт чишелешенә әйләнә
Бу планнарны тормышка ашыру 2011 елның маенда башлана. Казан Кремле ягыннан ком юыла һәм беренче терәкләр куела. 2012 елның июнь ахырында Кремль күперендә хәрәкәт туктатыла, һәм күпер белән махсус төзелгән әйләнеп узучы дамба аша транспорт өчен әйләнеп узучы маршрут тәкъдим ителә, бу Казан циркы бинасы белән Үзәк стадион арасындагы тар аллеяга алып бара.
2012 елның 29 ноябрендә Казансу елгасы аша яңа күпернең беренче этабы хәрәкәт өчен ачыла, һәм вакытлыча күпер күпере сүтелә. Әмма, яңартылган дамба буенча транспорт хәрәкәте ачылуга ук, электр тапшыру линияләренең һәм фонарь баганаларының машиналар йөрү өлешенә зыян килү очраклары сирәк күренеш булмый.
Хәзер Кремль дамбасы буенча хәрәкәт светофор режимында алып барыла. Кремль күперенең ахырында Батурин һәм Яр Буе урамнары киселешендә урнаштырылган светофор реконструкцияләнгәнче, ашыгыч сәгатьләрдә ике юнәлештә дә шактый транспорт агымнары барлыкка килә (Меңьеллык мәйданы, Бауман урамы һәм Батурин урамы) — Мәскәү районыннан, Кремль дамбасыннан — Кремль дамбасына таба. тарихи үзәк).
Кызыклы фактлар
1 апрельдә «Вечерняя Казань» шәһәр газетасы Ленин күперен төзекләндерү турында фотомонтажлы фотомонтажлы зур мәкалә бастырып чыгара, нәтиҗәдә, янәсе, ул елга вокзалына кадәр суднолар йөрешен тәэмин итү максатларында күтәрелә торган идән күпер һәм  Азатлык мәйданына күчерелергә тиеш була. Газета игълан иткән күпернең күтәрелү вакытын күзәтү өчен мәкаләдә игълан ителгән вакытта (икенче көнне көндез), берничә дистә шәһәр кешесе күпер тирәсенә җыела.
Тханиккудам Бхагаватхи Гыйбадәтханәсе
Тханиккудам Бхагаватхи Гыйбадәтханәсе, Һиндстанда, Кералада, Тхриссур даирәсендә, Тханиккудамда, Тхриссур шәһәрендә Кали Алиһәсенә багышланган гыйбадәтханә. Фестивальләр: "Тхиру Ааратту".
Тханиккудам Бхагаватхи Гыйбадәтханәсе ул шулай ук Тханиккудам елгасы дип аталган, Пужаккал елгасы ярларында, Кералада Тхриссур шәһәренең Тханиккудамда урнашкан Һинд дине гыйбадәтханәсе. Ул Нанадурга формасындагы Бхадракалига багышланган. Ул үзенең муссон фасылындагы 'аратту' церемониясе өчен мәшһүр, шул вакытта елга ташый да төп изге урынга кереп потны тулаем каплый. Бу гыйбадәтханә мондый церемония белән сирәк гыйбадәтханәләрнең берсе. Гыйбадәтханә Кочин Девасвом Идарә Коллегиясе идарәсе астында.
Картедж (Миссури)
Картедж  — Америка Кушма Штатларының Миссури штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Картедж шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Пшибродзин
Пшибродзин — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Чеви-Чейз (сан алу урыны, Мэриленд)
Географиясе
Чеви-Чейз халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Дижир
Дижир — Румыниянең Бихор жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Гүнейъюкары (Девэли)
Гүнейъюкары (Güneyyukarı) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Кайсери иле Девэли илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
(20169) 1996 VG11
(20169) 1996 VG11 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1996 елның 4 ноябрендә Spacewatch тарафыннан Китт-Пик обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1996 VG11» саналган.
Желехув (Любуш воеводалыгы)
Желехув  — Польшаның Любуш воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Шкулки
Шкулки — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Брезе-при-Довшкем
Брезе-при-Довшкем — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Игорь Шулепов
Игорь Шулепов (Игорь Юрьевич Шулепов,, — , ) — СССР һәм РФ волейболчысы, волейбол тренеры, Россия чемпионатларының алтын (1998/99, 2006/07) көмеш (1996/97, 1997/98) һәм бронза (2004/05) призчысы, Олимпия уеннарының көмеш мидәле иясе (2000), Дөнья кубогы иясе (1999), Европа чемпионатларының көмеш (1999) һәм бронза (2001, 2003) призчысы, дөнья лигасының көмеш (2000) һәм бронза (1996-1997, 2001) призчысы.
Рок-Блаффс (Мэн)
Рок-Блаффс  — Америка Кушма Штатларының Мэн штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Куадри
Куадри — Италиянең Абруццо төбәгендә урнашкан коммуна. провинциясе составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Бычки (Гродзенский районы)
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
HD252154
HD252154 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Хәлфәли (Имишли)
Хәлфәли  (Xəlfəli ) — Әзербайҗанның Имишли районына караган авыл.
Энке (ай кратеры)
Энке - Ай өслегенә кече күк объекты бәрелү нәтиҗәсендә барлыкка килгән, диаметры якынча 28,27 км булган кратер.
Атамасы
Кратерга атама Иоганн Франц Энке (1791—1865) хөрмәтенә бирелә.
Тарихы
Кратер Халыкара Астрономия Берлеге (International Astronomical Union (IAU)) тарафыннан 1935 елда раслана.
Икенче Казанлы
Тарих
Октябрь инкыйлабына кадәр Тубыл губернасының Төмән өязенә караган.
Халык
Милләтләр (2010): татарлар — 100,0%.
Герхожан-Су
Герхожан-Су — Россия территориясеннән ага торган елга. Кабарда-Балкар Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Баксан елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 12 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Көнбатыш Каспий бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Асбассейн юк, елга бассейны — Терек белән Идел арасындагы Каспий диңгезе бассейны елгалары.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
(20170) 1996 VM30
(20170) 1996 VM30 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1996 елның 7 ноябрендә С. Уэда, Х. Канэда тарафыннан Кусиро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1996 VM30» саналган.
Андрюшкина (Красноярск крае)
Андрюшкина (Андрюшкина) — Красноярск краеның Эвенкия районында урнашкан авыл.
Почта индексы — юк.
Халык
Халык саны динамикасы :