cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Алгоритм
Рекурсив функцияләр
Тьюринг тезисына охшаш рәвештә исәпләү функцияләре теориясендә “Чёрч тезисы” дип аталган гипотеза куелган:
Санлы функция шул очракта һәм бары тик шул очракта алгоритмик рәвештә исәпләнә – ул өлешчә рекурсив булган очракта. Исәпләнүче функцияләр классы Тьюринг буенча исәпләнүчеләр белән тәңгәл килү ике адымда исбатлана: башта иң гади функцияләрнең Тьюринг машинасында исәпләнүне исбатлыйлар, аннан соң операторлар ярдәмендә чыгарылган функцияләрне испләнүне исбатлыйлар. Шулай итеп формаль булмаган рәвештә алгоритмны дискрет детерминирланган процессны төгәл инструкцияләр (бирелмәләр) системасы буларак билгеләргә мөмкин. Ул башлангыч мәгълүматлардан (керүдә) эзләнелгән нәтиҗәгә (чыгуда) алып бара, әгәр дә ул нәтиҗә чикле адым эчендә бар икән; әгәр дә эзләнүче нәтиҗә юк икән, алгоритм я бер кайчан да эшен тәмамламый, я чыгусыз халәткә керә.
Марковның нормаль алгоритмы
Марковның нормаль алгоритмы – ул бер-бер артлы килүче алыштырулар системасы, бу алыштырулар ниндидер әлифба символларыннан төзелгән нигез сүзләрдән яңа сүзләрне чыгаручы билгеле процедураларны чынлыкка ашыра. Тьюринг машинасы кебек үк, “нормаль алгоритмлар” исәпләүләрнең үзләрен башкармыйлар: алар фәкать бирелгән кагыйдәләр буенча хәрефләр алыштыру ысулы белән сүзләрне әверелдерүне башкаралар.
“Нормаль исәпләнүче” дип нормаль алгоритм ярдәмендә башкарырга мөмкин булган функцияне атыйлар. Ягъни, функциянең рөхсәт ителгән мәгълүматлар күплегеннән һәрбер сүзне аның башлангыч мәгънәсенә әверелдерүче алгоритм ярдәмендә.
Нормаль алгоритмнар теориясен уйлап табучысы А.А. Марков Марковның нормализация принцибы дип аталган гипотезаны куйган:
Стохастик алгоритмнар
Әмма, өстәрәк китерелгән алгоритмның формаль билгеләмәсе кайбер очракларда артык төгәл булырга мөмкин. Кайвакыт очраклы зурлыкларны куллануда ихтыяҗ килеп чыгарга мөмкин.
Әмма стохастик алгоритмнарны һәм зур ихтималлылык белән дөрес нәтиҗәне бирә торган методларны аерырга кирәк. Методтан аермалы буларак, алгоритм озак дәвам иткән эштән соң да коррект нәтиҗәләр бирә. Кайбер тикшеренүчеләр стохастик алгоритм алдан билгеле булган ихтималлылык белән дөрес булмаган нәтиҗә бирер дигән ихтималлылыкны кабул итә. Шул чакта, стохастик алгоритмнарны ике типка бүләргә була:
Башка формализацияләр
Кайбер мәсьәләләр өчен өстәрәк атап әйтелгән формализацияләр чишелешләр эзләүне һәм тикшерүләр башкаруны авырайтырга мөмкин. Киртәләрне узу өчен “классик” схемаларның модификацияләре дә, алгоритмның яңа модельләре дә барлыкка килгән. Һәм башкалар.
Алгоритмнарның формаль үзлекләре
Алгоритмның ачык күренгән яки ачык күренмәгән формада билгеләмәләре түбәндәге гомуми таләпләр рәтендә бар:
Алгоритм төрләре
Берәр кулланылыш өчен алгоритмнар аерым роль уйныйлар, алар аерым кулланылыш мәсьәләләр чишү максатлы. Алгоритм мәсьәләнең таләпләренә туры килсә (мәсәлән, физик дөрес нәтиҗә бирсә) дөрес булып санала. Алгоритмда (программада) кайбер башлангыч бирелгән мәгълүматлар өчен дөрес булмаган нәтиҗәләр, эш бозылулар, баш тартулар, я бөтенләй бернинди нәтиҗәләр бирмәсә хаталар бар дип санала. Соңгы тезис алгоритмик программалау буенча олимпиадаларда катнашучылар төзегән программаларга бәя бирү өчен кулланыла.
Алгоритмнарның нумерациясе
Алгоритмнарның нумерациясе аларның тикшерүендә һәм анализында мөһим роль уйный.
Теләсә нинди алгоритмны чикле сүз рәвешендә бирергә мөмкин булганлыктан (ниндидер әлифбаның чикле символлары бер-бер артлы килүе рәвешендә күрсәтергә), ә чикле әлифбада бөтен чикле сүзләр күплеге санаулы булганлыктан, бөтен алгоритмнар күплеге шулай ук санаулы. Бу натураль саннар күплеге белән алгоритмнар күплеге арасында бердәнбер чагылуын аңлата, ягъни һәрбер алгоритмга номер бирү мөмкинлеген аңлата.
Алгоритмнарның нумерациясе шулай ук барлык алгоритмик исәпләнүче функцияләрне аңлата, һәм шулай ук теләсә нинди функция чиксез номерлар микъдарына ия булырга мөмкин.
Дормаген
Дормаген — Алманиянең Төньяк Райн-Вестфалия җирендә урнашкан коммуна.
Алгоритм
Алгоритмнарның нумерациясе
Нумерациянең булуы алгоритмнар белән саннар белән кебек үк эшләргә рөхсәт итә. Бигрәк тә башка алгоритмнар белән эш итә торган алгоритмнарны тикшергәндә нумерация файдалы.
Алгоритмнар ярдәмендә чишелми торган мәсьәләләр
Алгоритм төшенчәсенең формализациясе чишелешләр эзләү алгоритмы булмаган мәсьәләләр барлыгын тикшерергә рөхсәт иткән. Соңыннан бер рәт мәсьәләләрнең чишелешләренең алгоритмик исәпләвенең юк булуы исбатланган, бу аларны теләсә нинди исәпләү җайланмасында мөмкин түгел итә.
Дормаген
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Алгоритм
Алгоритмнар ярдәмендә чишелми торган мәсьәләләр
f функциясен функция билгеләмәсенең бөтен элементлар күплегенең мәгънәсен f исәпли торган Тьюринг машинасы булса исәпләнүче функция дип атыйлар. Әгәр дә андый машина юк икән, f функциясе исәпләнмәүче дип атала. Функция хәтта керү мәгълүматларның бөтен күплегенең аскүплеге өчен мәгънәне исәпли ала торган Тьюринг машинасы булса да исәпләнмәүче функция дип саналачак. Peter Linz, An Introduction to Formal Languages and Automata f функциясенең исәпләү нәтиҗәсе “хакыйкать” яки “ялган” мантыйк гыйбарәсе (яки {0, 1} күплеге) булганда очрак f  функциясенең исәпләнүенә карап чишелә торган яки чишелми торган мәсьәлә дип атала. Керү мәгълүматларның рөхсәт ителгән күплеген төгәл күрсәтергә мөмкин, чөнки мәсьәлә бер күплек өчен чишелә торган икенче күплек өчен чишелми торган булырга мөмкин.
Чишелмәве исбатланган беренче мәсьәлә булып тукталу проблемасы тора. Ул түбәндәгечә формулаштырыла:
Гжегужки (Вармия-Мазурия воеводалыгы)
Гжегужки  — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Алгоритм
Корректлылык исбатлавы
Мәгълүмат технологияләре таралышы белән программа эш бозылулары куркынычы артты. Алгоритмнарда һәм реализацияләрдә хаталардан арынуның бер ысулы булып системалар корректлылыгының математик ысуллар белән исбатлау тора.
Ричард Гейтс гипотезасы буенча, “хаталардан алдан арыну хаталарны төзәтүдән яхшырак”. Хоар гипотезасы буенча, “программаларны исбатлау корректлык, документация һәм ярашучанлык (совместимость) программасын чишә». Программалар корректлылыкның исбатлавы аларның бөтен керү бирелгән мәгълүматлар диапазонына карата үзлекләрен ачыкларга мөмкинчелек бирә. Моның өчен корректлылык төшенчәсе ике типка бүленгән булган: Корректлылыкны исбатлау вакытында программа текстын теләнгән керү-чыгу бирелгән мәгълүматлары нисбәте спецификациясе белән чагыштыралар. Хоар типы исбатлаулары өчен бу спецификация алшартлар һәм постшартлар дип аталучы расламалар рәвешендә була. Программаның үзе белән бергә аларны шулай ук Хоар өчлеге дип атыйлар. Бу расламалар түбәндәгечә языла: Монда P - Q программасы эш башының алдыннан башкарылырга тиеш алшарт, ә R – программа эшенең тәмамыннан соң дөрес булган постшарт. Формаль методлар киң даирә мәсьәләләр өчен уңышлы кулланылган, ә хосусый очракларда: электрон схемалар, ясалма интеллект, тимер юлда автоматик системалар эшләгәндә, микропроцессорлар верификациясендә, стандартлар спецификациясендә, программалар спецификациясе һәм верификациясендә.
Эш вакыты
thumb|300px|Түбәндә таблицада китерелгән функцияләр графиклары Киң таралган алгоритмнарнарга бәя бирү критерие булып эш вакыты һәм керү бирелгән мәгълүматлары күләменә бәйле эш вакыты үсү тәртибе тора.
Һәрбер кәнкрит мәсьәлә өчен аның үлчәме дип аталган ниндидер сан төзиләр. Мәсәлән, матрицалар тапкырламасын исәпләү мәсьәләсенең үлчәме булып тапкырлаучы матрицаларның иң зур үлчәме торырга мөмкин, графларда мәсьәләләр өчен үлчәм булып графның кабыргалары микъдары торырга мөмкин.
Алгоритм мәсьәлә үлчәме n функциясе буларак сарыф иткән вакытны бу алгоритмның вакытлы катлаулыгы T(n) дип атыйлар. Мәсьәлә үлчәме артканда бу функция тотышының асимптотикасын асимптотик вакытлы катлаулылык дип атыйлар, ә аның билгеләнүе өчен махсус нотация («O»зур һәм «o» кече) кулланыла. Нәкъ менә асимптотик катлаулылык алгоритм эшкәртә алган мәсьәләләрнең үлчәмен билгели. Мәсәлән, әгәр дә алгоритм n үлчәмле керү бирелгән мәгълүматларын cn² вакыты эчендә эшкәрткәндә, монда c – ниндидер константа, мондый алгоритмның вакытлы катлаулыгы O(n²) дип атала.
Еш кына алгоритмнарны эшләп чыгарганда иң начар очраклар өчен асимптотик вакытлы катлаулылыкны киметеп карыйлар. Гамәлдә исә “гадәттә” еш эшли торган алгоритм җитәрлек була.
Тупасландырып әйткәндә, урта асимптотик вакытлы катлаулылыгын ике типка бүләргә була: аналитик һәм статистик. Аналитик метод төгәлрәк нәтиҗәләр бирә, әмма гамәлдә кулланырга катлаулы. Аның каравы статистик метод катлаулы мәсьәләрнең анализын тиз башкарырга мөмкинчелек бирә.
Түбәндәге таблицада коментарийлар белән киң таралган асимптотик катлаулылыклар китерелгән:
Башлангыч бирелгән мәгълүматлар һәм ниндидер нәтиҗә булуы
Алгоритм – ул төгәл билгеләнгән күрсәтмә (инструкция), аны бер-бер артлы башлангыч бирелгән мәгълүматларга кулланып мәсьәләнең чишелешен табарга була. Һәрбер алгоритм өчен башлангыч бирелгән мәгълүматлар рәвешендә рөхсәт ителгән ниндидер объектлар күплеге. Мәсәлән, матди саннарны (вещественные числа) бүлү алгоритмында бүленүче сан теләсә нинди булырга мөмкин, ә бүлүче нульгә тигез булырга тиеш түгел.
Кагыйдә буларак, алгоритм ниндидер бер мәсьәләне чишү өчен түгел, ә ниндидер класс мәсьәләләр чишү өчен хезмәт итә. Мәсәлән, кушу алгоритмы теләсә нинди пар натураль саннар өчен кулланылырга мөмкин. Монда аның массалыгы, ягъни алгоритмны бер классның теләсә нинди мәсьәләсе өчен күп мәртәбә куллану мөмкинчелеге үзлеге чагыла.
Алгоритмнарны эшләү өчен “алгоритмизация” кулланыла – бу куелган кулланылыш мәсьәләләрне чишү өчен систематик алгоритмнар төзү процессы. Алгоритмизация программаларны эшләү һәм электрон хисаплау машинасында чишү процессында мәҗбүри этап булып исәпләнә. Нәкъ менә кулланылыш алгоритмнары һәм программалар өчен принципиаль рәвештә детеминирлаганлык, нәтиҗәлелек һәм массалык һәм шулай ук куелган мәсьәләләрнең чишелеше нәтиҗәләре дөреслеге принципиаль рәвештә әһәмиятле.
Алгоритм – ул максатны ирешү өчен гамәлләр тәртибен башкарып кылырга аңлаешлы һәм төгәл күрсәтмә.
Алгоритмнарның күрсәтелеше
Алгоритм язылышының формалары:
Гадәттә (фикер дәрәҗәсендә алгоритм сүзләр белән тасвирлана, ләкин реализациягә якынаю белән ул формальрәк рәвешкә керә һәм башкаручыга аңлаешлырак телдә формулировкага ия була (мәсәлән, машина коды).
Алгоритмнарның эффективлыгы
Гәрчә алгоритм билгеләвендә нәтиҗәгә ирешү өчен фәкать адымнар санының чиклелеге таләп ителсә дә, гамәлдә миллиард булса да адымнарны башкару бик озак вакыт булып тора. Шулай ук башка чикләүләр дә бар (мәсәлән программа зурлыгына, рөхсәт ителгән гамәлләргә). Моның белән бәйле рәвештә алгоритм катлаулыгы кебек төшенчәләрне кертәләр (вакыт буенча, программаның зурлыгы буенча, исәпләү катлаулыгы һ.б.). Һәрбер мәсьәлә өчен максатка китерә торган күп алгоритмнар булырга мөмкин. Алгоритмнарның эффективлыгын арттыру хәзерге заман информатиканың мәсьәләләрнең берсе булып тора. XX гасырның 50-нче елларында хәтта аның бер өлкәсе - тиз алгоритмнар барлыкка килгән. Хосусый очракта, балачактан да бөтен кеше белгән унарлы саннарны тапкырлау мәсьәләсендә асимптотик мәгънәдә тапкырлама табуны шактый тизләтергә мөмкинчелек бирүче алгоритмнар рәте табылган. Тиз тапкырлауны карагыз.
Ачык мисал булып \pi санын исәпләү өчен Чудновский алгоритмы тора.
Мисал
Мисал итеп Евклид алгоритмын китерергә була. Евклид алгоритмы - иң зур уртак бүлүчене эффектив исәпләү методы. (ИЗУБ). Грек математикы Евклид хөрмәтенә аталган, хәзерге заманга кадәр кулланыла торган иң борынгы алгоритмнарның берсе. Knuth D, The Art of Computer Programming, Volume 2: Seminumerical Algorithms. Бу алгоритм Евклидның “Башлангычларында” (безнең эрага кадәр якынча 300-енче елда язылган), ә атап ук әйткәндә VII һәм X китапларда. Җиденче китапта бөтен саннар өчен алгоритм тасвирланган, унынчы китапта – кисемтәләр озынлыгы өчен. Алгоритмның берничә вариантлары бар, түбәндә китерелгәне псевдокодта язылган рекурсив вариант: функция нод(a, b)    если b = 0 возврат a    иначе возврат нод(b, a mod b)
функция изуб(a, b)    әгәр b = 0 кайтару a    яисә кайтару изуб(b, a mod b)
351px|thumb|right|1599 һәм 650 саннарының иң зур уртак бүлүчесен табу өчен Евклид алгоритмының башкарылуының сурәте 1599 һәм 650 саннарының иң зур уртак бүлүчесе:
Cи программалау телендә ике натураль санның иң зур уртак бүлүчесен табу программасы
/*greatest common divisor*/ int greatest_common_divisor (int a, int b) { if (b == 0) {    return a;   } return greatest_common_divisor (b, a % b); } int main {  int a, b;   printf ("Ике натураль санның иң зур уртак бүлүчесен\n"); printf ("табу программасы\n"); printf ("А һәм В саннарын кертегез\n"); scanf ("%d%d", &a, &b); printf ("A = %d B = %d и.з.у.б (А, В) = %d",         a, b, greatest_common_divisor (a, b)); }
Программаның эшләү нәтиҗәсе: Ике натураль санның иң зур уртак бүлүчесен табу программасы А һәм В саннарын кертегез 1024 192 A = 1024 B = 192 и.з.у.б (А, В) = 64
Милтон (Вермонт)
Милтон  — Америка Кушма Штатларының Вермонт штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Хвойник (Пружанский районы)
Хвойник  (Хвойнік ) — Белоруссиянең Брест өлкәсе Пружанский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас, дәүләттә иң җылы климат шушы төбәктә. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза.
Милтон (Вермонт)
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Таңчулпан Буракаева
Таңчулпан Дикъкать кызы Буракаева (7 гыйнвар 1982 ел) — кинорежиссер, сценарийлар авторы, рәссам, җәмәгать эшлеклесе. Рәсәй һәм Башкортстан Республикасының Кинематографистлар Берлеге әгъзасы (2017).
Белеме — Уфа сәнгать училищесының рәсем бүлеге; Уфа дәүләт сәнгать академиясенең сынлы сәнгать факультеты; Санкт-Петербург дәүләт кино һәм телевидениесе институтының экран сәнгате факультеты («кино һәм телевидениесе режиссурасы»).
2006-2015 елларда — «Башкортстан» киностудиясендә кинорежиссер.
Биографиясе
Таңчулпан Буракаева Уфа шәһәрендә билгеле галим-геолог, журналист Д. Буракаев һәм язучы, җәмәгать эшлеклесе, педагог Мәрьям Буракаеваның гаиләсендә бишенче бала булып дөньяга килә. Бала чагыннан бик актив була. Биш яшеннән әнисе оештырган төрле ансамбльләрдә катнаша. Музыка мәктәбенә йөри. Скрипка, фортепьяно классларында укый.
Бала чагыннан рәсем ясарга ярата. Бу шөгыле аны башта сәнгать училищесына, аннары Уфа дәүләт сәнгать институтына алып килә.
Апасының сценарийлар язуын күреп, Таңчулпан  да каләм сынап карый. Икәүләп «Рәхмәт» фильмынына сценарий язалар.
Сәнгать институтын тәмамлаган елында киностудиядән аны төшерергә чакыру килә. Аннары «Минем йолдызым» фильмы тулысынча аңа йөкләнә.
2009 елда читтән торып Санкт-Петербург шәһәренең кино һәм телевидение институтына укырга керә. Киностудиядә эшләгән чорында курс һәм диплом эшләре итеп кыска метражлы фильмнар төшерә.
Таңчулпан һәм Зөһрә Буракаева Башкортстан Кинематографистар берлеге белән бергә республика күләмендә «Җансүрәт» балалар анимациясе фестивален үткәрәләр.
Таңчулпан Буракаева «Ике лә генә егет» кинотасмасы өчен «Башкортстанның хатын-кыз киносы» фестивале лауреаты була.
Жонкеретт
Географиясе
Коммуна мәйданы — 2,57 км².
Натальевка (Татарстан)
Натальевка — Татарстанның Зәй районындагы юкка чыккан авыл.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.5 °C.
Куртаһметли (Чаршамба)
Куртаһметли (Kurtahmetli) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Самсун иле Чаршамба илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Леонардув (Люблин воеводалыгы)
Леонардув  — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Еланлы (Ханөнү)
Еланлы (Yılanlı) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Кастамону иле Ханөнү илчесенә караган бер авыл (köy).
Кижинги
Кижинги — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Баия штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Пцин
Пцин — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Жусси (Йонна)
Жусси — Франциянең Йонна департаментында урнашкан коммуна.
(14586) 1998 RN70
(14586) 1998 RN70 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1998 елның 14 сентябрендә LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1998 RN70» саналган.
Зимна Вода (Түбән Силезия воеводалыгы)
Зимна Вода  — Польшаның Түбән Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Отто Штерн
Отто Штерн (, —, ) —. Физика өлкәсендә Нобель премиясе иясе (1943).
Белем
дигән уку йортларында белем алган.
Оешмаларда әгъзалык
дигән оешмаларда әгъза булган.
Бүләкләр, мактаулы исемнәр
<ul></ul>
Тирлеле
Тирлеле — Румыниянең Бузеу жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Алтынчай (Антакья)
Алтынчай (Altınçay) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Һатай иле Антакья илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Ямба-Яха
Ямба-Яха — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Русская елгасының уң ярыннан 127 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 35 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Таз елгасы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Таз.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Вильямесиас
Вильямесиас — Испаниянең Касерес провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(7328) Цасанова
(7328) Цасанова — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1984 елның 20 сентябрендә А. Мркос тарафыннан Клеть обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1984 SC1» саналган.
Ка де Новели (Кремона)
Ка де Новели — Италиянең Ломбардия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Удзь-Ёль
Удзь-Ёль — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Буб елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 10 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Вычегда, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Яновице (Велицкий повяты)
Яновице — Польшаның Кече Польша воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Азот
Азот (яки  нитроген) – Менделеевның периодик таблицасының 7нче санында, 5нче төркемдә урнашкан, чагыштырма атом массасы 14,0067 булган химик элемент. Аның исеме грек сүзе azoos – терексез дигән сүздән ясалган, латыйнча атамасы Nitrogenium. Азот – төссез һәм иссез газ.
Тарихи белешмә
Азот кушылмалары –, азот кислотасы һәм аммиак – азотны ирекле хәлдә табуга хатле, күптән билгеле булалар. 1772нче елда Д. Резерфорд пыяла савытта фосфор һәм башка матдәләрне яндырып, сулауга һәм януга булышмаучы, ул үзе "буучы һава" дип исем биргән газ таба. 1787нче елда А. Лавуазье һава күләменә керүче бу газның гади икәнен исбатлый, һәм аңа "азот" исемен тәкъдим итә. 1784нче елда Г. Кавендиш азотның составына керүен күрсәтә.
Табигатьтә таралышы Азот – табигатьтә иң таралган элементларның берсе. Аның төп массасы ирекле килеш атмосферада таралган. Ирекле азот (N2 молекуласы) һаваның күләм буенча 78,09% ын, ә авырлык буенча 75,6% ын алып тора. Литосферада азотның масса буенча уртача өлеше – 1,9×10-3 %. Азот таралышы буенча Кояш системасында 4нче элемент (водород, гелий һәм кислородтан кала)
Физик һәм химик үзлекләре
Азот һавадан бераз гына җиңелрәк; аның тыгызлыгы 1,2506 кг/м3 (0 °С һәм 101325 н/м2 яки 760 мм. төр. баг. булганда), t эрү -209,86 °С, t кай -195,8 °С. Сыек азотның тыгызлыгы 808 кг/м3. Азот суда аз эри: 0 °С та 1 м3 суда 23,3 г азот эри.
Азот чагыштырмача аз температураларда литий, магний, кальций кебек актив металлар белән генә тәэсирләшә. Ә башка элементларның күбесе белән югары температураларда һәм катализаторлар булганда реакциягә керә.
Кулланылышы
Табылган ирекле азотның күп өлеше аммиак җитештерү өчен кулланыла. Аммиакны соңыннан азот кислотасы, ашламалар, шартлагыч матдәләр җитештерү өчен кулланалар.
Иң күп азот экспортлаучы илләр (2014, млн $, дөнья азот экспортының %-ы): Бельгия һәм Лүксембург – 39.6 (23%), Алмания – 12.3 (7.1%),  Франция – 12.2 (7.1%), АКШ – 11.2 (6.5%), Чехия – 9.06 (5.2%), Нидерланд – 8.31 (4.8%), Польша – 8.14 (4.7%), Италия – 7.38 (4.3%), Берләшкән Кыйраллык – 7.32 (4.2%), Швейцария – 6.47 (3.7%), Австрия – 5.63 (3.3%), Испания – 3.77 (2.2%), Швеция – 3.42 (2%), Күвәйт – 2.67 (1.5%), Сингапур – 2.55 (1.5%), Австралия – 2.55 (1.5%).
Митчелл (округ, Техас)
Митчелл — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Колорадо-Сити шәһәре.
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1876 елда оештырыла.
Халкы
2019 елда халык саны 9698 кеше тәшкил иткән.
Территориясе
Округ мәйданы 2357 км² тәшкил итә.
Леонин (Люблин воеводалыгы)
Леонин  — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Гженда (Вармия-Мазурия воеводалыгы)
Гженда  — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Шелбивилл (Иллинойс)
Шелбивилл  — Америка Кушма Штатларының Иллинойс штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Шелбивилл шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сигалан
Сигалан — Франциянең Жиронда департаментында урнашкан коммуна.
Каптен-Коув (Виргиния)
Каптен-Коув  — Америка Кушма Штатларының Виргиния штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Каптен-Коув халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Дролден
Дролден — Россия территориясеннән ага торган елга. Тум өлкәсе, Красноярск крае биләмәләрендә ага. Елга Орловка елгасының сул ярына тамагыннан 293 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 14 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Кеть елгасы. Кече елга бассейны — (Югары) Об кушылдыклары бассейны, Чулымдан Кеть елгасына кадәр, елга бассейны — (Югары) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Моркирх
Моркирх (Mohrkirch) — Алманиянең Шлезвиг-Гольштейн җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Черта (елга)
Черта — Россия территориясеннән ага торган елга. Кемерово өлкәсе, Новосибирск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  ? елгасының кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 23 км.
(7329) Беттадотто
(7329) Беттадотто — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Черта (елга)
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — (Югары) Об кушылдыклары бассейны Том кушылганчы, елга бассейны — (Югары) Об Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
(7329) Беттадотто
Тарихы
1985 елның 14 апрелендә Эдвард Боуэлл тарафыннан Андерсон-Меса обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1985 GK» саналган.
Киломбу (Санта-Катарина)
Киломбу  — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Санта-Катарина штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Херма
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас, дәүләттә иң җылы климат шушы төбәктә. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза.
Бәхтияров
Бәхтияров — фамилия.
Тойлиха
Тойлиха (Тойлиха) — Киров өлкәсенең Шабалино районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
Монктон (Вермонт)
Монктон  — Америка Кушма Штатларының Вермонт штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Еланлыҗа (Деврек)
Еланлыҗа (Yılanlıca) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Зонгулдак иле Деврек илчесенә караган бер авыл (köy).
Ариниш
Ариниш — Румыниянең Марамуреш жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(14587) 1998 RW70
(14587) 1998 RW70 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1998 елның 14 сентябрендә LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1998 RW70» саналган.
HD143914
HD143914 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Ямб-Хадыта-Яха
Ямб-Хадыта-Яха — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Хадыта елгасының уң ярыннан 4 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 27 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Таз елгасы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Таз.
Вәрамин
Вәрамин — Иранның Тәһран устанында урнашкан шәһәр.
Тарих
Хәзерге статусын 1941 елдан башлап йөртә.
Зимник (Түбән Силезия воеводалыгы)
Зимник  — Польшаның Түбән Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Рудня районы (Смоленск өлкәсе)
Рудня районы (Руднянский район) — Смоленск өлкәсе составына керүче муниципаль район.
Зимник (Түбән Силезия воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Рудня районы (Смоленск өлкәсе)
Административ үзәк — Рудня шәһәре.
Тарих
Рудня районы 1929 елны оештырылган.
Вильямьель
Вильямьель — Испаниянең Касерес провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Зинделфинген
Зинделфинген (Sindelfingen) — Алманиянең Баден-Вүртемберг җирендә урнашкан шәһәр.
Халык саны — 62215 кеше (2014).
Сәгать поясы
Халыкара стандарт буенча Зинделфинген Үзәк Европа вакыты (Central European Time, CET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +1:00 гә тигез.
Тарих
1155 елда нигезләнгән. == Халык ==
Тирлеле-Филиу
Тирлеле-Филиу — Румыниянең Бреила жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Перескачка (Первоуральск шәһәр округы)
Перескачка (Перескачка) — Свердловск өлкәсенең Первоуральск шәһәр округы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (81%), татарлар (6%), башкортлар (7%).
Жонкьер (Воклюз)
Жонкьер (Jonquières) — Франциянең Воклюз департаментына караган коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 23,87 км².
Гжехотки
Гжехотки — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Инфлатон
Инфлатон - фараз ителә торган элементар кисәкчек, скаляр инфлятон кырның кванты, бозон.
Леонув (Люблин воеводалыгы)
Леонув  — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Инфлатон
Инфляция теориясе буенча баштарак матдәсез, нурланышсыз вакуум булган, бөтен фәза инфлатон кыр белән тулган булган һәм очраклы рәвештә инфлятон кырның 10−33 см зурлыктагы бериш халәте килеп чыккан, нәкъ шул мизгелдән бирле Галәмебез тарихы башланган. Әлеге фәза өлкәсе бик тиз киңәя башлаган (инфляция чоры), инфлатон кыр энергиясе минимумга омтылган. Инфляция чоры 10−35 сек сузылган һәм нәтиҗәдә инфлатон кырның потенциаль энергиясе минимумга җиткән, ә кинетик энергиясе тиз хәрәтләнгән элементар кисәкчекләргә әйләнгән, ә Галәм зурлыгы 1 сантиметрга җиткән - Зур Шартлау дәвере башланган.
Леонув (Люблин воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Инфлатон
Инфлатон кырның ялган вакуумыннан чын вакуумына күченеп, бөтен элементар кисәчекләргә әйләнгән ягъни Зур Шартлауны тудырган.
Квант карашы буенча инфлатон кырның чын вакуумы инфлатон кисәкчекләре белән тулган халәт - ялган вакуумына туры килә. Инфлатон кырның 10−33 см (Планк озынлыгы) зурлыктагы өлкәдә инфлатоннар таркалып, хәрәкәтләнгән элементар кисәкчекләргә (шулай ук кара матдә кисәкчекләренә) әйләнгән, шулай итеп Зур Шартлау килеп чыккан. Ягъни инфлатоннар таркалып, Галәмебезне тудырганнар.
Инфлатон - скаляр кисәкчек, бозон, аның энергиясе 1016 ГэВка җитә ала.
Бер гипотеза буенча Һиггс бозоны инфлатон була ала.
Куртбагы (Арсуз)
Куртбагы (Kurtbağı) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Һатай иле Арсуз илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Кече Фёдоровка (Татарстан)
Кече Фёдоровка — Татарстанның Зәй районындагы юкка чыккан авыл.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.5 °C.
(7330) Анналемайтре
(7330) Анналемайтре — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1985 елның 15 октябрендә Эдвард Боуэлл тарафыннан Андерсон-Меса обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1985 TD» саналган.
Степановка (Зәй районы)
Степановка (Степановка) – Татарстан АССР Зәй районы Сармашбаш авыл советына караган, 1974 елда юкка чыккан торак пункт (авыл).
География
Авыл Мәлем елгасының сулъяк кушылдыгы Степановка инеше ярында урнашкан булган. Координаталар: 55.255770, 52.358854.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.5 °C.
Тарих
Яңа торак пунктының нигезләнү елы төгәл билгеле түгел. Авыл кешеләрендә сакланып килгән мәгълүмат буенча, авылны XIX гасырның 20-елларында, Наполеон Бонапартның Россиягә һөҗүме вакытында Смоленск губернасыннан күчерелгән крестьяннар нигезләгән. Әлеге крестьяннарны XVII—XVIII гасырларда үткән казна җирләренә урнаштырганнар. Авылга Степановка исеме алпавыт фамилиясеннән алып бирелгән.
Яновице (Лимановский повяты)
Яновице — Польшаның Кече Польша воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Степановка (Зәй районы)
Тарих
1858 елда узган X ревизиядә авыл халкы крепостной крестьяннар буларак теркәлгән. Ул вакытта авылда ике җенестән 249 кеше яшәгән. Төп халык – руслар.
Яновице (Лимановский повяты)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Степановка (Зәй районы)
Тарих
«1870 ел мәгълүматлары буенча торак пунктлар исемлеге»ндә («Список населенных мест» по сведениям 1870 года) Степановка авыл (сельцо) булып теркәлгән.
Эшкәртү өчен җир җитмәү авыл халкын вакытлыча читкә акча эшләргә китүгә этәргән. 1884 елда узган хуҗалыклар буенча исәп алу мәгълүматы буенча, авылда 12 ташчы исәпкә кергән, 4 хуҗалык агачтан савыт-саба ясап, аны читкә йөреп сату белән шөгыльләнгән, 9 хуҗалык урман белән кәсеп иткән. Авылдан 5 чакрым җирдә (хәзерге Сарман районы Чукмарлы авылы урнашкан җир) (калий карбонаты) әзерләүче кечкенә завод булган. Поташ сабын кайнату, буяу, фотосурәт төшерү, төрле пыяла җитештерүдә кулланылган, борынгы заманнардан ук поташны агач көленнән ясаганнар. Степановканың урман белән кәсеп итүчеләре казна яки Алабуга сәүдәгәрләре, миллионер Стахеевлар хуҗа булган урманнарда делянкалар сатып алып, агачны яндырып көлгә әйләндергән, көлне поташ заводына саткан.
1917 елгы инкыйлаб алдыннан авылда 55 крестьян хуҗалыгы булып, аларда 340 кеше яшәгән. Аларның шәхси милек хокукында 462 дисәтинә җире булган (361 е җәмгыять җире, 101 е казнадан льготалы бәягә, озак вакыт түләү шарты белән сатып алынган).
Беренче бөтендөнья сугышы алдыннан, 1913 елда авылның җирсез 18 хуҗалыгы яңа урынга күчеп китә һәм Удобная (хәзерге Мөслим районы Максимовка авыл җирлегенә караган, 2010 елдан юкка чыгучы Удобновка) авылына нигез сала.
Еллар узу белән авылда читкә китеп акча эшләү (отходничество) киң тарала. Мәсәлән, 1912—1914 елларда Степановкадан ташчылар бригадасы Яр Чаллы элеваторы төзелешенә яллана.
Беренче бөтендөнья (1914—1918 еллар) һәм Ватандашлар (1918—1922 еллар) сугышларында авылның 16 кешесе һәлак булган.
Алтынчанак (Узундере)
Алтынчанак (Altınçanak) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Эрзурум иле Узундере илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Степановка (Зәй районы)
Тарих
Октябрь революциясеннән соң (1917 ел) Совет хөкүмәте алпавыт В. П. Мельгуновтан арендага алынган җирләрне крестьяннарның үзләренә бүлеп бирә. 36 хуҗалыкка 800 га сөрүлек җире туры килә.
Күмәк хуҗалыклар төзелә башлагач, авылда 1930 елда «Новая победа» (Яңа җиңү) авыл хуҗалыгы артеле (колхоз) оештырыла. Колхозның беренче рәисе итеп С. Малахов, соңрак А. Волков сайлана. Авылда күмәк хуҗалык оештыруда актив катнашучыларның берсе — 1905—1907 елгы инкыйлабларда катнашкан, 1908 елда «гамәлдәге стройны бәреп төшерүгә омтылган өчен» үлем җәзасына хөкем ителгән, үлем җәзасы гомерлек каторга җәзасына алмаштырылган Ф. П. Осетрин (Орловка авылында туган, Орловка – хәзер Яр Чаллы шәһәре составында).
1920 елга кадәр Уфа губернасы Минзәлә өязе Яңа Спас волостена, 1920 елдан Татарстан АССР Минзәлә, 1921 елдан Чаллы кантоннарына, 1930 елдан Сарман, 1935 елдан Зәй, 1963 елдан яңадан Сарман, 1972 елдан яңадан Зәй районнарына караган.
Бөек Ватан сугышы фронтларына (1941—1945 еллар) авылдан киткән 21 кеше әйләнеп кайтмаган (һәлак булган яки хәбәрсез югалган). Шуларның берсе — Мәскәү өлкәсе Волоколамск районы Токаревка авылы өчен сугышта һәлак булган Порфирий Павлович Архипов (1915—1941)
1950 елның июнендә һәм 1959 елның гыйнварында, колхозларны эреләндерү вакытында, Степановка авылы, аның җирләре, маллары һ. б. хуҗалык милке Чапаев исемендәге колхозга (үзәге Сармашбаш) бирелгән. Мөстәкыйль хуҗалык итү мөмкинлеге калмагач, Степановка авылы тарала башлый. Авыл кешеләренең күпчелеге Зәй шәһәрендә төпләнә.
1974 елда авылдан соңгы кеше (В. Я. Еремеев) күчеп китә.
Хидры (Драгичынский районы)
Хидры  (Хідры ) — Белоруссиянең Брест өлкәсе Драгичынский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас, дәүләттә иң җылы климат шушы төбәктә. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза.
Карроллтон (Виргиния)
Карроллтон  — Америка Кушма Штатларының Виргиния штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Карроллтон халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кинзи-ди-Новембру
Кинзи-ди-Новембру — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Риу-Гранди-ду-Сул штатына карый.
Мольфзее
Мольфзее (Molfsee) — Алманиянең Шлезвиг-Гольштейн җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Узь
Узь — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Ныдыб елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 19 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Вычегда, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Салават күпере
Салават күпере — югары дымлылык кырында күзәтелүче атмосфера, оптика һәм метеорология күренеше. Ул спектрның төрле төсләреннән торган дуга яки әйләнәне хәтерләтә.
Салават күпере белән тәңгәл килүче әйләнәнең үзәге күзәтүче һәм Кояш аша узучы турыда урнаша, Кояш күзәтүченең артында урнаша: көзге кулланмыйча бер үк вакытта салават күперен һәм Кояшны күреп булмый. Җирдәге күзәтүче өчен салават күпере гадәттә дуга, әйләнәнең бер өлеше буларак күренә, һәм күзәтүсенең карау ноктасы биегрәк булган саен, әйләнә тулырак(таудан яки очкычтан тулы әйләнәне дә күрергә мөмкин). Кояш офыктан 43 градустан биегрәк күтәрелгәндә, Җир өстеннән салават күпере күренми.
Салават күпере физикасы
Салават күпере кояш нурларының атмосферада очып торучы яңгыр яки томан тамчыларында сынуы аркасында барлыкка килә. Әлеге тамчылар нурларны төрлечә һәм төрле төстә тайпылдыралар (суның сыну күрсәткече, кыска дулкынлы (шәмәхә) яктылыкка караганда, озын дулкынлы (кызыл) яктылык өчен әзрәк, шуңа күрә кызыл яктылык сынганда әзрәк тайпыла - кызыл 137°30’, шәмәхә 139°20’ һ.б.), нәтиҗәдә ак яктылык спектрга тарала. Әлеге күренешне яктылык дисперсиясе барлыкка китерә. Күзәтүчегә пространстводан концентрик әйләнәләр (дугалар) буенча төрле төстәге яктылык чыга кебек күренә (яктылык чыганагы күзәтүче артында булырга тиеш). Салават күпере сферик тамчыда яссыпараллель яктылык бәйләменең сынуы һәм чагылуы вакытында бирлыкка килүче каустика мисалы булып тора. Рәсемдә күрсәтелгәнчә (монохром бәйләм өчен), кайтарылган яктылык чыганак, тамчы һәм күзәтүче арасындагы почмакның ниндидер зурлыгында максималь интенсивлыкка ия. Эш шунда ки, тамчыдан чыккан кайтарылган һәм сындырылган нур почмагы төшүче (беренчел) нурдан аңа параллель һәм тамчы үзәге аша үтүче күчәргә хәтле ераклыкка бәйле, һәм әлеге бәйлелек шома экстремумга ия. Шуңа күрә почмакның экстремаль зурлыгына якын почмакта чыгучы «нурлар саны», башкаларга караганда, «күпкә күбрәк». Әлеге почмакта салават күперен төзүче максималь яктылык чагылу-сынуы барлыкка килә (төрле тамчылардан чыккан «якты» нурлар күзәтүче күзендә түбәсе булган, ә күчәре күзәтүче һәм Кояш аша үткән конус төзиләр).
Тамчы эчендәге төрле кайтарылу өчен әлеге почмак төрле зурлыкка ия. Беренче кайтарылуга беренчел күпер, ә икенчесенә икенчел һ.б. туры килә. Беренчел салават күпере - иң яктысы, ул тамчыдан күпчелек яктылыкны алып китә. Зуррак дәрәҗәле салават күперен гадәттә күреп булмый, чөнки ул бик көсез.
[[Файл:Rainbow formation.png|320px|right|thumb|Салават күпере барлыкка килү схемасы
1) сферик тамчы
2) эчке чагылыш
3) беренчел салават күпере
(14588) Pharrams
(14588) Pharrams — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1998 елның 14 сентябрендә LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1998 RH73» саналган.
Салават күпере
Салават күпере физикасы
4) сыну
Нина Кустурица
Нина Кустурица (Nina Kusturica; 1975 елда туган) — кинорежиссер, сценарист һәм продюсер, документаль һәм нәфис фильмнарда эшли.
Биографиясе
1975 елда Югославия шәһәре Мостарда дирижер Абид Кустурица һәм театр актрисасы Ратка Крстулович-Кустурицаның  гаиләсендә туган; киноактриса Здравка Крстуловичның (Zdravka Krstulović).
Босния һәм Герцеговинаның башкаласы Сараевода үскән. Венаның музыка һәм башкару сәнгате университетында,  Вена киноакадемиясендә (Filmakademie Wien) Петер Патцак (Peter Patzak) җитәкчелегендә режиссура өйрәнә.
Салават күпере
Салават күпере физикасы
6) керүче яктылык нуры
Нина Кустурица
Биографиясе
Күп кенә милли һәм халыкара фестивальләрдә: Берлин яшьләр киносы халыкара форумында, Мар-дель-Плата халыкара кинофестивалендә, Роттердам халыкара кинофестивалендә, Макс Офюльс Кинофестивалендә, Сан-паулу һәм Лидс халыкара кинофестивалендә, Хоф халыкара кинофестивалендә (Internationale Hofer Filmtage) һәм башкаларда катнаша.
Салават күпере
Салават күпере физикасы
7) беренчел салават күпере барлыкка килгәндә нурлар юлы
Нина Кустурица
Биографиясе
Австрия башкаласы Венада яши һәм эшли. Укытучы хезмәте һәм лекцияләр белән шөгыльләнә — Австриядә дә, чит илләрдә дә кино, режиссура һәм актёр осталыгы буенча төрле университетлар һәм институтларда семинарлар, лекцияләр, практикумнар үткәрә.
Иҗаты
Үзенең башлангыч тулы метражлы «Auswege» (2003) фильмында Нина Кустурица йорт көчләвеннән зыян күргән өч хатын турында сөйли. 2004 елгы Берлин кинофестивалендә фильм яшь кино номинациясендә бүләкләнә.
Салават күпере
Салават күпере физикасы
8) икенчел салават күпере барлыкка килгәндә нурлар юлы
Нина Кустурица
Иҗаты
2009 елда аның «Little Alien» документаль фильмы берничә халыкара кинофестивалендә күп санлы бүләкләргә лаек була.
2018 елда «Ciao Chérie» тулы метражлы нәфис фильмы Хоф халыкара кинофестивалендә «Австрия киносы» номинациясендә күрсәтелә, ә 2019 елның гыйнварында иң яхшы монтаж корылганы өчен Австрия кинопремиясенә лаек була.
Салават күпере
Салават күпере физикасы
9) күзәтүче
10) беренчел салават күпере ясалу өлкәсе
11) икенчел салават күпере ясалу өлкәсе
12) тамчылар болыты
Күп очракта беренчел салават күпере күзәтелә. Нурлар юлы рәсемдә күрсәтелгән. Беренчел салават күперендә кызыл төс дуганың тышкы ягында тора, аның почмакча радиусы 40-42°.
Кайвакыт беренче күпер янында икенчесен оныграгын күрергә мөмкин. Бу икенчел салават күпере, ул яктылыкның тамчыда ике тапкыр чагылуы сәбәпле барлыкка килә. Икенчел күпердә төсләр кире тәртиптә: тышта шәмәхә төс, ә эчтә - кызыл. Икенчел күпернең почмакча радиусы 50-53°.
Ике салават күпере арасында күк гадәттә караңгырак күренә. Зуррак дәрәҗәдәге салават күперләрен лаборатор шартларда күзәтергә мөмкин.
Якты айлы төндә ай салават күперен дә күзәтеп була. Начар яктыртылуда күзнең иң сизгер рецепторлары төсне аермаганга күрә, ай нурларыннан барлыкка килгән салават күпере аксыл булып күренә; яктылык яктырак булган саен, салават күпере дә «төслерәк».
Гадәти булмаган салават күперләре
Күбрәк гади салават күпере күзәтелсә дә, салават күпере барлыкка килү белән бәйле төрле оптик феноменнарның киң спектры билгеле, мәсәлән, каурыйсыман болытларда барлыкка килүсе горизонталь салават күпере, яки томан салават күпере.
Тикшерү тарихы
Фарсы астрономы en:Qutb al-Din al-Shirazi (1236—1311), ә бәлки, аның укучысы en:Kamal al-din al-Farisi (1260—1320), беренчеләрдән булып феноменның төгәл аңлатмасын бирә.
Салават күперенең гомуми тасвирламасын 1611 елда Марк Антоний де Доминис «De radiis visus et lucis in vitris perspectivis et iride» китабында бирә. Тәҗрибә күзәтүләре нигезендә ул салават күпере тамчының эчке өслегеннән кайтарылу һәм ике тапкыр сыну нәтиҗәсендә (тамчыга кергәндә һәм чыкканда) барлыкка килә дигән фикергә килә.
Рене Декарт 1635 елда «Метеорлар» китабының «Салават күпере турында» бүлегендә күренешкә тулы тасвирлау бирә.
Салават күперенең күп төсле спектры өзлексез булса да, күп илләрдә 7 яки 6 (мәсәлән, Япониядә һәм инглиз телле илләрдә ) төсне бүлеп йөртәләр. Беренче булып Исаак Ньютон 7 төсне сайлаган дип уйлыйлар, аңа 7 саны махсус символик мәгънәгә ия булган (пифагореик, теологик яки нумерологик аңлаулар буенча). «Оптика» хезмәтендә язганча, ул башта 5 төсне генә (кызыл, сары, яшел, зәңгәр һәм шәмәхә) аерган. Ләкин соңыннан тагын бер төсне (кызгылт сары) күрә, һәм моны шайтан вәсвәсәсе дип санап (алтыны ул шайтан саны дип уйлаган), саналган алты төскә тагын берне өстәгән (индиго).
[[Файл:WhereRainbowRises.jpg|right|250px|thumb|Радуга повисла разноцветным коромыслом,
Опустив один конец в зелёный океан…
- М.Рысаков]]
Сиссак-Медок
Сиссак-Медок — Франциянең Жиронда департаментында урнашкан коммуна.
Натрий
Натрий – Менделеевның периодик таблицасының l төп төркемендә, 11нче сан астында урнашкан химик элемент. Натрий селтеле металларга керә, аның атом массасы 22,98977.
Ачу тарихы
1807нче елда инглиз химигы Г.Дэви, әзрзк юешләтелгән каты селтеләрнең электролиз ярдәмендә, ирекле металлары – натрий һәм калийны таба. Бу вакытта натрийга содий (Sodium) исеме бирелә.