cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Пруси (Буский повяты)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Сераковице-Леве
Сераковице-Леве — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Нисиномия
Нисиномия — Япония дәүләтенең Хиого префектурасында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Нисиномия шәһәре 1925 елның 1 апрелендә шәһәр статусын ала.
Халкы
2008 елның 1 гыйнварына шәһәрдә 477056 кеше яшәгән. Халык тыгызлыгы - 1 км²-га 4772 кеше тәшкил иткән.
Географиясе
Шәһәр территориясе 99.96 км² тәшкил итә.
Азелино мәдәнияте
Азелино мәдәнияте яки Азелино культурасы һәм Азиле мәдәнияте — тимер гасырда (якынча III—VII йөзләр) Идел-Нократ елгалары арасында яшәүчеләргә нисбәтле археологик мәдәният.
Беренче тапкыр 1956 елда В. Ф. Генинг тасвирлый, атамасы Киров өлкәсендәге Азелино авылы янында табылган каберлеккә бәйле рәвештә бирелә. Азелино мәдәнияте турындагы беренче мәгълүматлар XIX йөзгә карый. Азелино мәдәнияте истәлекләре А. А. Спицын, П. А. Пономарёв, М. Г. Худяков, А. П. Смирнов, В. Ф. Генинг, А. Х. Халиков, П. Н. Старостин һәм башкалар тарафыннан өйрәнелә.
Кайбер тикшеренүчеләр фаразынча Азелино мәдәнияте Пьянобор мәдәнияте нигезенә үсеп чыга һәм Идел аръягында яшәгән ахыргы чор Городец мәдәнияте кабиләләре, ш. и. фин-угыр кабиләләре катнашында барлыкка килгән дип санала. Азелино мәдәнияте халкы игенчелек, терлекчелек, балыкчылык, аучылык б-н көн күргән, сөяк эшкәртү, тимер эретү-кою һөнәрен белгән (эш, сугыш кораллары, бизәнү әйберләре һ. б. җитештергән). Азелино мәдәниятена балчыктан ясалган яссы һәм түгәрәк төпле савыт-сабалар хас. Торулыклары уртача 1,5 мең м² мәйданны алып торган. Биектау районындагы Соловцово шәһәрлеге якынча 6 мең м² мәйданны биләгән. Агач тораклары җир өстенә төзелгән. Мәетләрне кабер казып җирләгәннәр, мәет б-н бергә ат дирбияләре күмү гадәте дә булган. Каберләргә кылыч, сөңге, тимер башлык, ук очлыклары, тимерчелек кирәк-ярагы, уклы садак салып калдыру гадәте дә очрый. Татарстанда Азелино мәдәнияте истәлекләре Яшел Үзән районының Әйшә, Кама Тамагы районының Сөйки, Лаеш районының Нурминкә, Үкереч Колтык авыллары, Тәтеш шәһәре янында, Казанның элекке елга порты һ. б. урыннарда (барлыгы 48 истәлек, ш. и. 13 шәһәрлек, 3 авыллык, 11 каберлек) табыла.
Саузсайд (Алабама)
Саузсайд  — Америка Кушма Штатларының Алабама штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Саузсайд шәһәре  елда нигезләнгән.
Сен-Сенфорьен (Шер)
Сен-Сенфорьен — Франциянең Шер департаментында урнашкан коммуна.
Красная Паляна (Мсциславский районы)
Красная Паляна  (Красная Паляна ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Мсциславский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Яңа Тиньгеши
Яңа Тиньгеши (Çĕнĕ Тинкеш, Новые Тиньгеши) — Чуашстанның Ядернә районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429085. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97253865008. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2102000007900.
Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2136.
Халык
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (100,00%).
Урал буе районы
Урал буе районы (Приуральский район) — Ямал-Ненец автономияле округы составына керүче муниципаль район.
Административ үзәк — Аксарка саласы.
Халык
Милләтләр (2010): урыслар (38,2%), ненецлар (22,3%), хантлар (18,3%), комилар (6,9%), украиннар (5,8%), татарлар (1,7%).
Административ бүленеш
Урал буе районы составына 1 шәһәр һәм 3 авыл җирлеге керә.
Риу-Бербат
Риу-Бербат — Румыниянең Хунедоара жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Грушово (Римавска Собота)
Грушово  — Словакиянең  округында урнашкан авыл.
Тарихы
Авыл елда нигезләнгән.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Лагуардия
Лагуардия — Испаниянең Алава провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Монтгомери (округ, Арканзас)
Монтгомери — Америка Кушма Штатларының Арканзас штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Маунт-Ида шәһәре.
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1842 елда оештырыла.
Территориясе
Округ мәйданы 2023 км² тәшкил итә.
Чэрчыцы
Чэрчыцы (Чэрчыцы ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Шумилинский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Олы Глушица районы
Олы Глушица районы (Большеглушицкий район) — Самар өлкәсе составына керүче муниципаль район.
Халык
Милли состав (2010): руслар — 82,5%, казакълар — 4,5%, башкортлар — 3,7%, чуашлар — 3,4%, чирмешләр — 1,1%, татарлар — 1,0%.
Административ бүленеш
Олы Глушица районы составына 8 авыл җирлеге керә:
227 ел (б. э. к.)
227 ел (б. э. к.) — безнең эрага кадәр III гасырга кергән ел.
Казык (шашка уены башлангычы)
“Казык” — рус шашкасы уенының популяр башлангычы. Бу дебютның беренче йөрешләре: '''1. cd4 ba5 2.dc5 d: b4 3. a:c5 яки 1. cb4 ba5 2.bc5 d:b4 3. a:c5.'''
Бу исем әлеге башлангычка шул йөрешләрдән соң акларның с5, караларның а5 һәм а7 кырларында урнашкан шашкаларының торышы буенча бирелгән. Акларның с5 кырындагы шашкасы “бугаздагы казык сыман төртелеп тора”. Бу башлангыч ике як тарафыннан да көндәшнең уң флангын тоткарлап торуга юнәлтелгән. Каралар, уен тактасы үзәгендәге урыннарны акларга баштан ук биреп, көндәшнең бу төркемен урап алырга һәм аның шашкаларын йөрешләрдән һәм алмашыну мөмкинлегеннән мәхрүм итәргә тырышалар. Акларның бурычы исә киресенчә — “казык шашкасын” тиешенчә саклау һәм тора-бара, караларның шашкаларын уен тактасының ике кырыена кысрыклап чыгарып, аларны бер-берсеннән аеру һәм йөреш-алмашыну мөмкинлекләрен нык чикләү. “Казык шашкасы”на баштан ук һөҗүм итү мәгънәсез, чөнки аны илаһи уптым яулап алу мөмкин түгел (өч һөҗүмгә өч саклану мөмкинлеге бар), һәм бу алым караларның уң флангын хәлиткеч зәгыйфьләндерүгә китерә. Шул сәбәпле каралар өчен '''3. ... f6-g5''' йөреше белән бәйле булган системнар һәм вариантлар гына уңышлы дип санала. Үзәкне урап алу планнарын бары тик шул рәвешчә генә гамәлгә ашырып була. Әмма '''3. ... f6-e5''' йөрешенең дә оттырышсыз булуы теориядә исбат ителгән. Ләкин бу йөреш караларның йөрешләрне сайлап алу мөмкинлекләрен чикли һәм акларның уенын катлаулыландыра алмый. Башлангыч йөрешләрдән соң берничә мөстәкыйль дебют һәм үзенчәлекле вариант барлыкка килә: 1) 1.cd4 ba5 2.dс5 db4 3.ac5 fg5 4.bc3 gf6 5.ab2
2. 1.cd4 ba5 2.dс5 db4 3.ac5 fg5 4.ed4
3. 1.cd4 ba5 2.dс5 db4 3.ac5 fg5 4.ef4
4. 1.cd4 ba5 2.dс5 db4 3.ac5 fg5 4.bc3 gf6 5.gf4 gh4 6.cd4 fg5 7.cb6 ac5 8.db6
5. 1.cd4 ba5 2.dс5 db4 3.ac5 fg5 4.bc3 gf6 5.gf4 gh4 6.fg5 hf4 7.eg5
6. 1.cd4 ba5 2.dс5 db4 3.ac5 fg5 4.bc3 gf6 5.gf4 gh4 6.cd4 fe5
7. 1.cd4 ba5 2.dс5 db4 3.ac5 fg5 4.bc3 gf6 5.gf4 ed6
8. 1.cd4 fg5 2.bc3 gf6 3.cb4 hg7
“Казык” башлангычының “кире кагылган”, “төс алмашынулы” һәм “икеләтә” дип аталучы тармаклары да киң кулланыла:
9. Кире кагылган “Казык”: 1.cd4 ba5 2.bc3
11. Икеләтә “Казык”: 1.cb4 ba5 2.bc5 db4 3.ac5 fg5 4.bc3 gf6 5.gh4 gf4 6.eg5 hf4
Муатрон
Муатрон (Moitron) — Франциянең Кот-д’Ор департаментына караган коммуна, Энье-ле-Дюк кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 15.38 км².
Лун-Вож (Ванда кушылдыгы)
Лун-Вож — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы, Ненец АО биләмәләрендә ага. Елга  Ванда елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 26 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Печора елгасы кушылдыклары бассейны Уса кушылганчы, елга бассейны — Печора.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
(11898) Dedeyn
(11898) Dedeyn — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1991 елның 10 апрелендә Эрик Эльст тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1991 GM9» саналган.
(10788) 1991 UC
(10788) 1991 UC — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1991 елның 18 октябрендә С. Уэда, Х. Канэда тарафыннан Кусиро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1991 UC» саналган.
Лореш (район)
Лореш  — Португалиянең Лиссабон округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Ожехув (Карпатасты воеводалыгы)
Ожехув — Польшаның Карпатасты воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Акыллы шәһәр
Акыллы шәһәр (smart city/смарт сити) - мәглүмати һәм коммуникацион технологияләрне куллану ярдәмендә үзендә урын алган процессларының нәтиҗәлерәк итүче, кешеләр өчен уңайлырак яшәү урыны, әйләнә-тирә мохиткә азрак тәэсир итүче шәһәрләшкән торак пункты. 'Акыллы' ителерлек секторларның иң алдынгылары арасына транспорт, энергия, су тәэмин итү, сәламәтлек системасы хезмәтләре һәм калдыкларның эшкәртелүе.
Акыллы шәһәрләр төшенчәсе климатик үзгәрешләр (мәс. Глобаль җылыну), югары технологияләр аркасында урын алган икътисади үзгәрешләр, пәрәвез-кибет һәм күңел ачу мөмкинлекләренең популярлыгы, Җир халкы структурасының картаюы һәм нәтиҗәдә дәүләт финансларына үсә баручы таләпләр аркасында игътибар үзәгенә чыга.
Аурупа Берлеге үзенең шәһәрләшкән метрополияләр регионнары өчен "акыллы" үсеш стратегиясен булдыруга зур көч түгә.
Акыллы шәһәрләрнең киләчәк урынын тасвирлаучы мәгълүматны 2012 елгы FuturICT фәнни тикшеренү нәтиҗәсендә ясалган докладтан табып була.
'Акыллы шәһәрләр' рәтенә, башкалар арасында,, , һәм  керә.
Билгеләмәләр
Яңа төшенчә булу аркасында, бердәм билгеләмә юк:
Вестгейт (Флорида)
Вестгейт  — Америка Кушма Штатларының Флорида штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Вестгейт халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Караҗаһисар (Милас)
Караҗаһисар (Karacahisar) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Мугла иле Милас илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Стейджкоуч (Техас)
Стейджкоуч  — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гранҗета (Кунео)
Гранҗета — Италиянең Пьемонт төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Гранҗета Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Пруси (Опатовский повяты)
Пруси  — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Түбән Паю-Яха
Түбән Паю-Яха — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Собет-Яха елгасының уң ярыннан 36 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 30 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Кара диңгезе елгалары бассейны Надым елгасының көнчыгыш чигеннән Пур елгасы бассейнының төньяк-көнбатыш чигенә чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Пур.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Сацума (Алабама)
Сацума  — Америка Кушма Штатларының Алабама штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Сацума шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сераковице-Праве
Сераковице-Праве — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Клудно-Старе
Клудно-Старе — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
GSC4886-1182
GSC4886-1182 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Фланкур-Кателон
Фланкур-Кателон — Франциянең Эр департаментында урнашкан коммуна.
GSC4886-1182
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Сохарево (Реж шәһәр округы)
Сохарево (Сохарево) — Свердловск өлкәсенең Реж шәһәр округы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (87%), татарлар (6%), чирмешләр (6%), арлар (5%).
228 ел (б. э. к.)
228 ел (б. э. к.) — безнең эрага кадәр III гасырга кергән ел.
Кожаска (коммуна)
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Красная Паляна (Хоцимский районы)
Красная Паляна  (Красная Паляна ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Хоцимский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Румил Азнабаев
Румил Азнабаев, Румил Тәлгать улы Азнабаев (Аҙнабаев Румил Тәлғәт улы, 01.08.1941) — БР Дәүләт җыелышы — Корылтай депутаты (2013 елдан), комитет рәисе, Бөтендөнья башкортлар корылтае башкарма комитеты рәисе (2012-2015).
Тәрҗемәи хәле
1941 елның 1 августында БАССР Куергазы районы Якшымбәт авылында туган. «Авыл хуҗалыгы машиналары буенча » белгечлеге буенча Башкортстан авыл хуҗалыгы институтын (1964), Свердловск югары фирка мәктәбен, «юрист» белгечлеге буенча БР президенты каршындагы дәүләт хезмәте һәм идарә академиясен тәмамлаган. 1964-1966 елларда армиядә хезмәт иткән.
Сен-Сеоль
Сен-Сеоль — Франциянең Шер департаментында урнашкан коммуна.
Риу-Вадулуй
Риу-Вадулуй — Румыниянең Вилча жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(11899) Weill
(11899) Weill — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1991 елның 9 апрелендә Ф. Бёрнген тарафыннан Таутенбург обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1991 GJ10» саналган.
Лансьего
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(10789) Mikeread
(10789) Mikeread — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1991 елның 5 ноябрендә Spacewatch тарафыннан Китт-Пик обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1991 VL10» саналган.
Шабаны (Галубицки авыл советы)
Шабаны (Шабаны ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Глыбоцкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Лориньян (район)
Лориньян  — Португалиянең Лиссабон округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Каргалы вулысы (Тәтеш өязе)
Каргалы (Зур Таяба) вулысы (زور تاﻱابا ۋولىٰسىٰ, قارغالىٰ ۋولىٰسىٰ, Каргалинская волость, Больше-Тоябинская волость, Каргалы вулăсĕ, Аслă Таяпа вулăсĕ) — Казан губернасына һәм Татарстан АССРга кергән административ-территориаль берәмлек.
Кәшәл (Чуел өязе), Өлҗән (Зөя өязе), Яңа Шимкус, Әлки һәм Шәмбалыкчы вулыслары белән чиктәш булган (1890). 15 торак пунктта 12078 кеше яшәгән. 1908 елга (вулыс үзәген Каргалыга күчерелгәнче) хәтле Зур Таяба вулысы дип аталган. 1920 елда Татарстан АССР составына керә, 1921 елда вулысның 7 торак пункты Чуаш АӨгә күчерелә, тагы берничә торак пункт Зөя кантонының Мәлки вулысына күчерелә. 1920-елларның беренче яртысында бетерлгән.
Кече Кирмән
Кече Кирмән — Татарстан Республикасының Мамадыш районындагы авыл.
Вакыт зонасы — MSK (Мәскәү вакыты) яки UTC+4. Почта индексы — 422172.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.0 °C.
Груштин
Груштин — Словакиянең  округында урнашкан авыл.
Тарихы
Авыл елда нигезләнгән.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Курасики
Курасики — Япония дәүләтенең Окаяма префектурасында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Курасики шәһәре 1928 елның 1 апрелендә шәһәр статусын ала.
Халкы
2008 елның 1 гыйнварына шәһәрдә 472452 кеше яшәгән. Халык тыгызлыгы - 1 км²-га 1332 кеше тәшкил иткән.
Географиясе
Шәһәр территориясе 354.71 км² тәшкил итә.
Яңа Шимкусы
Яңа Шимкусы (Курнавăш, Новые Шимкусы) — Чуашстанның Ялчык районында урнашкан авыл.
Халык
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 690 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (100,33%).
Ожехувка (Карпатасты воеводалыгы)
Ожехувка — Польшаның Карпатасты воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Казара
Казара — Россия территориясеннән ага торган елга. Вологда өлкәсе, Ленинград өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Шулма елгасының уң ярыннан 17 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 60 км.
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Прусиновице (Свентокшиж воеводалыгы)
Прусиновице  — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Данъёль (Югары Двойник кушылдыгы)
Данъёль — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Югары Двойник елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 30 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Печора елгасы кушылдыклары бассейны Уса кушылганчы, елга бассейны — Печора.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Трохтельфинген
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Стритмен (Техас)
Стритмен  — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гранҗета (Торино)
Гранҗета — Италиянең Пьемонт төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Гранҗета Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
229 ел (б. э. к.)
229 ел (б. э. к.) — безнең эрага кадәр III гасырга кергән ел.
Кльвати
Кльвати — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Яланы (Шаркышла)
Яланы (Yalanı) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Сивас иле Шаркышла илчесенә караган бер авыл (köy).
Невада (округ, Арканзас)
Невада — Америка Кушма Штатларының Арканзас штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Прескотт шәһәре.
Сельма (Алабама)
Сельма  — Америка Кушма Штатларының Алабама штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Сельма шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Невада (округ, Арканзас)
Территориясе
Округ мәйданы 1606 км² тәшкил итә.
Сафлык кардәшләре
Сафлык кардәшләре һәм тугрылык дуслары, яки Бәсрә кардәшләре, Ихван әс-Сафа (إخوان الصفا)– X гасырда Бәсрә шәһәрендә оештырылган яшерен мөселман фәнни җәмгыяте. Бәсрәдән тыш, Багдад, Нишапур һәм Сәмәрканд шәһәрләрендә дә эшләгәннәр. Шигыйлыкның исмәгыйльчелек агымында торганнар, җәмгыятьтәге гөнаһлы һәм зәгыйфь сыйфатларны юкка чыгарыр өчен фәлсәфи һәм фәнни белемне таратуны максат итеп куйганнар. Атаклы вәкилләре – Әбү Сөләйман Мөхәммәд ибн Мөшир әл-Бүстый, Әбү-л-Хәсән Гали ибн Һарун әз-Зәндҗәни, Мөхәммәд ибн Әхмәд ән-Нәхрәҗүри, Әбү-л-Хәсән әл-Ауфи һәм Зәйд ибн Рифа‘а.
«Сафлык кардәшләре»нең хезмәтләре «Сафлык кардәшләре һәм тугрылык дусларының язмалары» дип исемләнгән энциклопедик китапка тупланган. Анда 52 рисалә (трактат) бар: математика фәннәре һәм мантыйктан 14 трактат, табигать белеменнән 17 трактат, җан һәм акыл турында 10 трактат, илаһи кануннар һәм шәригать хакында 11 трактат.
(11900) Spinoy
(11900) Spinoy — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1991 елның 6 июнендә Эрик Эльст тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1991 LV2» саналган.
(10790) 1991 XS
(10790) 1991 XS — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1991 елның 5 декабрендә С. Уэда, Х. Канэда тарафыннан Кусиро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1991 XS» саналган.
Серакув (Лодзь воеводалыгы)
Серакув  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Караҗаһисар (Бозкыр)
Караҗаһисар (Karacahisar) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Конья иле Бозкыр илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
GSC4916-13
GSC4916-13 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Красная Слабада (Быхавский районы)
Красная Слабада  (Красная Слабада ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Быхавский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Лантарон
Лантарон — Испаниянең Алава провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Кожокна (коммуна)
Кожокна — Румыниянең Клуж жудецында урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Риу-де-Мори
Риу-де-Мори — Румыниянең Хунедоара жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Вестчейз (Флорида)
Вестчейз  — Америка Кушма Штатларының Флорида штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Лумиар
Лумиар — Португалиянең Лиссабон округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Молем
Молем (Molesme) — Франциянең Кот-д’Ор департаментына караган коммуна, Лень кантонына карый.
Лумиар
Географиясе
Мәйданы —.
Молем
Географиясе
Коммуна мәйданы — 28.42 км².
Зур Фролово вулысы
Зур Фырул вулысы (زور فرول ۋولىٰسىٰ, Больше-Фроловская волость) — Казан губернасына һәм Татарстан АССРга кергән административ-территориаль берәмлек.
Борындык (Сембер губернасының Буа өязе), Черки-Килдураз, Урта Балтай, Шонгат, Никифор, Зур Шәмәк вулыслары белән чиктәш булган (1890). 10 торак пунктта 9958 кеше яшәгән. 1924 елда бетерелә, территориясе Черки-Килдураз һәм Шәмәк вулысларына кушыла.
Сен-Флоран-сюр-Шер
Сен-Флоран-сюр-Шер — Франциянең Шер департаментында урнашкан коммуна.
231 ел (б. э. к.)
231 ел (б. э. к.) — безнең эрага кадәр III гасырга кергән ел.
Татар милли орнаментлары
Татарларның милли орнаментлары - татар халкына гына хас кием-салым, көнкүреш әйберләре, йортларны бизәү өчен кулланыла торган үзенчәлекле бизәк.
Татар халкының борынгы һәм колоритлы мәдәнияте бар. Аның көнкүреше, шатлык-кайгылары, сугышлары, тормыш рәвеше, ышанулары иҗатында чагылыш тапмаган. Чөнки татарлар борынгы халык, аның тарихы һәм мәдәнияте гасырлар дәвамында исәпләнә. Үзенең көнкүреше һәм дөньяны күзаллавы белән татар милләте янәшә урнашкан башка милләтләрдән аерылып тора. Шуңа күрә, татарларның кием-салым, көнкүреш әйберләре, йортлар бизәү өчен кулланыла торган орнаменты бик тә үзенчәлекле.
Орнамент төрләре һәм мотивлары
Халыкның яшәү рәвеше төрле эшләнмәләрдәге бизәкләргә сизелерлек йогынты ясады. Нигездә, татар милли орнаментынында борынгы игенчелекнең ачык чагылышы күренә. Әмма осталарның эшләрен игътибар белән өйрәнсәк, шуны әйтергә була: орнаментларда татар халкының ата-бабалары шөгыльләнгән терлекчелек культурасының да йогынтысы сизелә.
Татар бизәкләре һәм орнаментлары өч төрле мотивка ия: геометрик, чәчәк-үсемлекләр һәм зооморф. Аларның тәмамлануы бик үзенчәлекле төсмер алган.
Чәчәк-үсемлек орнаменты һәм аны куллану
Бизәкләр борын-борыннан гамәли сәнгатьнең күп кенә өлкәләрендә: архитектура, чигү, рәсем сәнгате, агачтан эшләнмәләр ясау осталары тарафыннан кулланылган. Татар орнаменты чәчәк-үсемлек мотивлары белән аеруча киң таралган. Осталар гади формалар да, катлаулы бәйләмнәр да тудыра. Эшләнмәләрдә кулланыла торган төсләр ачык, бай һәм бер-берсенә туры киләләр. Бизәк элементларының нинди тәртиптә урнашуы һәм үзара ничек ярашуы мөһим роль уйный.
Иҗат өчен кулланыла торган чәчәк-үсемлек мотивларында дала, болын һәм бакча юнәлешләре бар. Останың кайда яшәвенә яки остаханәнең кайда урнашуына карап, теге яки бу татар бизәкләре һәм орнаментлары күпчелекне тәшкил иткән. Дала юнәлеше өчен төрле стильдә эшләнгән мәкләр, лалә, канәфер һ.б. чәчәкләр сурәтләнгән мотивлар хас. Болын мотивлары гөлҗимеш, кыңгырау һ.б. чәчәкләр белән чуарлана. Бакча юнәлеше шәһәр җирлекләре өчен хас булган. Нигездә дәлия, хризантема, гөлчәчәк, астралар сурәтләнгән. Татар орнаментында куллана торган ике чәчәк аеруча еш очрый. Лалә һәм канәфер төп мотивлар булып хезмәт итә.
Геометрик һәм зооморф мотивлар
Зооморф рәсемнәр кулланылмый диярлек. Бу дин таләпләре белән аңлатыла, шуңа күрә татар орнаментларында хайван образлары бик сирәк очрый. Әмма үз эшләнмәләрендә зооморф мотивларны осталар шулкадәр осталык белән башкара ки, хәтта җәнлек икәнлеген аңлап та булмый. Геометрик татар орнаменты еш кына эшләнмәнең мөстәкыйль элементы булып тормый, ә ярдәмче функцияне башкара. Фигураларны куллану сурәтнең нинди булуына бәйле. Мәсәлән, тукуда геометрик мотивлар өстенлек итә, ә чигүдә - геометрик төгәллек белән урнашкан чәчәкләр.
Лалә чәчәгенең мәгънәсе
Һәр халыкның үз символы бар, ул бары тик аның өчен генә әһәмияткә ия. Татар орнаментында күп осталар куллана торган төп мотив булып лалә чәчәге тора. Халык өчен бу, барыннан да элек, яңарыш символы. Лалә чәчәге - Татарстан әләмендә. Икенчедән, лалә чәчәге мөселман дөньясының дини карашларына бәйле. Гөлчәчәк шулай ук татар орнаментларында еш чагылыш таба. Һәм янә дини сәбәпләр аркасында: ул Мөхәммәд пәйгамбәр символы булып тора. Чәчәкләр бик нык стильләштерелгән булса да, татар халкының символларын һәм мәдәниятен белгән кеше татар орнаментын укый алачак.
Татар хатын-кызларының баш киемнәре
Татар хатын-кызларының баш киемнәре - татар халкының милли баш киемнәре.
Такыя
Татар хатын-кызларының гадәти баш киеме бигрәк тә күп төрле һәм үзенчәлекле. Кызлар баш киеме хатыннарныкыннан аерылган. Бала чакта кызларга ситсыдан такыя ясаганнар. Аның маңгай өлешенә вак тәңкәләр, төймәләр һәм корт башлары тегелгән була. Тау ягы керәшен татарларында (Мәлки төркеме) такыя тоташ тәңкәләр, мәрҗәннәр белән бизәлгән баш киемен тәшкил итә. Аны буйга җиткән кызлар кигән. Калган төркемнәрдә кызлар калфак киеп, маңгайларына ука-чачак бәйләгәннәр.
Калфак
Калфакның төрләре хәйран күп. XIX гасырның урталарына кадәр зур, чуклары аркага (яки иңгә) төшеп торган капчык калфаклар була. Аларны төрле төстәге җептән яки тукымадан ясаганнар. Ак җептән бәйләнгән озын калфаклар барлык төркем кызларына да хас була. Ләкин керәшен татарларында бу төр кызлар калфагы бигрәк тә тотрыклы булган. Мондый озын калфакны башка кигәндә аның кырыен бер-ике кат бөкләгәннәр һәм өстән маңгайга ука-чачак бәйләгәннәр. Ә менә кара бәрхеттән яки сатиннан чигеп эшләгән озын калфаклар Мишә буе керәшен татарларында XX гасыр башларында да сакланган.
Шәһәрдәге мөселман татар кызлары зур, йомшак капчык калфакларны төрле төстәге ефәк җепләр белән чигеп бизәгәннәр, як-якларына һәм маңгай трусына ука-чуклар тотканнар. Мондый калфакка чачак калфак дигәннәр. Аны кызлар гына түгел, яшь хатыннар да бөркәнчек астыннан кигәннәр. XIX гасырның икенче яртысыннан кечерәгрәк «капчыклы», каты кырпулы хәтфә калфаклар өстенлек ала. Декоратив алымнарына карап аларны энҗеле калфак, кәнитил калфак, тәңкәле калфак дип йөртәләр. Шул ук вакытларда кәләпүш формасындагы такыя калфаклар да шактый киң тарала. Аларның да маңгай трусын, кайвакытларда түбәсен дә энҗе-тәңкәләр белән бизәгәннәр. Yсмер кызлар һәм олы яшьтәге хатыннар чикмәгән такыя калфак кигәннәр. Хатын-кызлар бәрхет калфакларны да яулык яки ефәк шәл астыннан киеп йөргәннәр. Керәшен хатын-кызларына каты кырпулы бәрхет калфаклар кереп өлгермәгән.
Хатын-кыз бүреге
Хатын-кызлар борын-борыннан бүрек тә кигәннәр. Әмма ул баш киеме үз эченә йомшак түбәле мех кырпулы бүрекне дә, кирәчле (каркаслы), кырыйларына тәңкәләр, асыл ташлар куеп эшләнгән яки челтәрләр белән бизәлгән очлы такыя бүрекне дә ала.
Кызлар бүрекне, зур калфаклар кебек үк, яулыксыз-нисез генә кияргә яратканнар; чәч толымнарына тезмә бәйләгәннәр. Хатыннар исә яулык йә булмаса бөркәнчек өстеннән кигәннәр.
Чәчкап
Хатыннарның баш киемнәре шактый катлаулы. Аның нигезен аскы яулык яки чәчкап тәшкил иткән. Чәчкап, исеме үк әйтеп торганча, чәчне толымнары-ние белән капларга тиеш була. Нижгород һәм Сембер губерналарының мишәр хатыннары аскы яулыкны сылапцау (сылавыч), әкәй дип тә атаганнар.
Мәләнчек
Керәшеннәргә христиан дине белән бергә рус хатыннарының чәчкабы — мәләнчек кергәч, баш яулыгы аларда да үзенең төп функциясен югалткан.
Кирәч
Хатын-кыз баш киеменең маңгай трусы калкурак булып торсын өчен, аңа каты кырпу яисә кирәч кую хас. Югарыда без аны Казан татарларының каты кырпулы яки мөгез калфакларында күрдек. Керәшен мәләнчеге алдына кечкенә, каты калак кую да шул ысулга бәйле. Биек калак (каркас) өстеннән укалы, тәңкәле яки челтәрле маңгайча бәйләү дә борынгы заманга кайтып кала. Мондый маңгайчалар рәтенә керәшеннәрнең маңгай укасы белән маңгай тәңкәсен, мишәрләрнең кашбавын, Себер татарларының сарауцын, Әстерхан татарларының мөезбәгын (мөгез бау) кертергә мөмкин.
Этнографик әдәбиятта бу маңгайчаларның кайберләрен бүрек (шапка) дип атыйлар, чөнки алдан караганда алар чыннан да бүректәй калкынып торалар. XX гасыр башларында аларның төрле вариантлары очрый. Мәсәлән, Лөмбрә төркеме мишәрләрендә ике төрле кашпау: тәңкәләр белән бизәлгән формасындагы һәм тәңкәле бүрек шикеллесе булган. Исеме үк күрсәтеп торганча, ул маңгайчадан, дөресрәге, каш бавыннан мөстәкыйль баш киеменә әверелгән.
Аскы яулык
Элегрәк аскы яулык, маңгайчасына карап, төрлечә аталган. Мәсәлән, Әстерхан татар хатыннарында бер үк формадагы аскы бөркәнчек, аның маңгайчасына карап, өч исем белән йөртелә: чембар, шылавыч, кимешек. Чембар мөезбәк белән бәйләнгән; аны кияүгә чыккан хатын биш ел буена бәйләгән. Биш елдан соң бөркәнчекнең маңгай трусына җагалык дип аталган маңгайча беркеткәннәр һәм бөркәнчекне шылавыч яки баштарткыч дип атаганнар. Олыгая төшкәч, тагы да бөркәнчекнең маңгайчасын алыштырганнар: кечерәгрәк кенә ука маңгайча беркеткәннәр һәм бөркәнчекне кимешек дип атаганнар. Башка төбәкләрдәге хатын-кызлар баш киемендә аермалык бик сизелми. Тик аскы баш киеменең маңгай өлешенә бизәлгән маңгайча кую гадәте һәр төркемгә дә хас.
Хатыннар баш киеменә кыекча, өрпәк, тастар һәм төрле яулыклар керә. Аларны аскы яулык-чәчкаплар өстеннән ябынганнар яки бәйләгәннәр.
Шабаны (Гарадоцкий районы)
Шабаны (Шабаны ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Вайханский районында урнашкан авыл.
Татар хатын-кызларының баш киемнәре
Кыекча
Кыекча — исеменнән үк күренгәнчә, өч чатлы формадагы зур баш яулыгы. Аны ак тукымадан ясап, маңгай трусына килә торган өлешенә ука тотканнар. XIX гасырның урталарында кыекча Казан татарлары яшәгән барлык төбәкләрдә дә (керәшен татарларыннан кала) очраган. Шәһәрләрдә һәм шәһәргә якын авылларда яшәүче өлкән яшьтәге хатыннар өрпәк сарганнар. Ул да — кыекча формасындагы зур (гипотенузасы 2,5 м) баш яулыгы (бөркәнчек). Аның почмаклары төрле төстәге ефәк җеп белән чигелгән була. Маңгай трусына ука битлек (өрпәк битлеге) беркетелә. XIX гасырның ахыры — XX гасыр башларында кыекча һәм өрпәкне зур фабрика яулыклары һәм шәлләре алыштыра. Ләкин традиция бөтенләй онытылмый. Бүген дә татар хатыннары ак дебет җебеннән сирәк итеп бәйләнгөн шөллөрне (паутинкалар) кыекча формасына китереп (диагональ буенча урталай бөкләп) өч чатлап ябынырга яраталар.
Сүрәкә
Керәшен хатыннарының баш киеме комплексында өчпочмаклы зур кыекча, өрпәкләр юк. Алар, христиан дине белән бергә сүрәкә (рус «copoкa»cын) кабул иткәннәр. Сүрәкә зур булмаса да берничә өлештән тора. Аның укалы маңгайчасы, канатлары, киндер түбәсе һәм кара бәрхет яки кызыл тукымадан ясалган «койрыгы» була. Сүрәкәне башка бәйләгәндә аның маңгайчасын мәләнчек калагына кигезәләр. Шуңа күрә сүрәкә маңгайчасының формасы да, мәләнчек калагыныкы кебек, төрле төркемдә төрле: Казан арты яки Мишә буе керәшеннәрендә озынча туры почмаклы, чистайлыларда кечкенә квадрат, ә Алабуга төркемендә дуга формасында түгәрәкләнеп тора. Бәйрәмнәрдә һәм туйларда хатыннар сүрәкә белән бергә вак тәңкәләр белән бизәлгән чигәчә (җилкәлек) һәм олы сырга тагалар.
Шабаны (Гарадоцкий районы)
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Татар хатын-кызларының баш киемнәре
Яулык
Яулык һәм тастар терминнары астында төрле формадагы бөркәнчекләр бар. Яулык — борынгы төрки термин. Бу термин белән, югарыда күреп узганча, кечерәк аскы баш яулыгы да һәм зур бөркәнчек кушъяулыклар да атала. Тыштан, ягъни, өстән ябына яки бәйләнә торган яулыкларның төрле борынгы формалары соңгы вакытларга кадәр керәшен төркемнәрендә очрый. Шундыйлардан иң оригиналь булганы — түгәрәк яулык. Бу яулыкның нигезен якынча 30 х 60 см зурлыктагы туры почмаклы ак киндер тәшкил итә. Аның кырыйларына, почмакла-рына һәм уртасына кара ефәк җеп белән борынгы орнамент төшерелгән, ә чит-читләренә кызыл ефәк җептән үрелгән чуклар тотылган була. Түгәрәк яулыкны Мишә буе керәшен татарларында яшь килен сүрәкә өстеннән кайнатасы йортына төшкәндә ябынган. Бер елдан соң бу килен сүрәкә өстеннән ак яулык бәйли башлый. Ак яулыкны икенче төрле олы яулык дип тә атыйлар. Ул 30 х 180 см чамасындагы баш-башларына борынгы чигеш төшерелгән ак киндер тукыма. Ак яулыкны сүрәкә өстеннән, буйга бөкләп, бизәкле очларын чигәләр трусына китереп, чалма кебек ураганнар.
Чистай керәшеннәрендә 30 х 150 см чамасындагы зәңгәр тукымадан, маңгай кырыена ука кисәге тегеп ясалган хатыннар яулыгы булган. Башка бәйләгәндә аның бу өлеше сүрәкәнең маңгайчасына туры килә, ә очлары артка илтеп беркетелә.
Тастар
Тастарның төрле формалары очрый. Аның иң таралганы Ука-Сыры бассейнында яшәүче мишәрләрдә һәм Касыйм татарларында сакланган. Ул 30 х 150 см чамасындагы юка тукымадан, ә Касыйм татарларында ак тюльдән эшләнгән, яннарына 2—3 см киңлектәге кызыл тасма /иң/ тотылган, баш-башлары /кай-бер очракта аркага төшеп торган башы гына/ бизәлгән була. Тастар башларын бизәү алымнарында җирле үзенчәлекләр бар. Мәсәлән, Нижгород өлкәсендә яшәүче мишәрләрнең тастар башы /тастар сапмасы/ төрле төстәге һәм төрле бизәкле ситсы кисәкчекләре /корама/ белән бизәлгән. Пенза һәм Сарытау өлкәләрендә яшәүчеләрнең тастар башы ука белән шома чигү, Мордва республикасында яшәүче татарларның — суырып чигү үрнәгендә, ә инде Касыйм татарларыныкы тыгыз Тамбовр техникасы кулланып чигелгән. Иделнең уң ягындагы керәшен татарларында /Мәлки керәшеннәре/ тастар башы төрле төстәге җепләр белән, вак геометрик формадагы бизәкләр төшереп тукылган; очларына челтәр тотылган була. Бу формадагы тастарны башка бәйләгәндә аның очлары ияк астыннан /яңакларны һәм муенны каплап/ үтеп, аркага салындырыла. Мордва республикасының Ләмбрә татар хатыннары бәйрәмнәрдә һәм туйларда тастар өстеннән кашбау бәйләгәннәр. Кашбавы булмаган хатыннар тастарның матуррак итеп чигелгән башын тастар инәсе белән маңгай өстенә китереп беркеткәннәр. Әстерхан татарларында ике төрле: зур канатлы формадагы һәм аскы бөркәнчегенә (чембар, шылавычка) охшашлы тастар булган. Тастарның бу ике төре дә юка, ак төстәге тукымадан йә булмаса тюльдән ясалган. Канатлы тастарны күбрәк яшь хатыннар бәйләгән. Аны башка бәйләү ысулы Казан татар хатыннарының өрпәк саруын хәтерләтә. Икенче төр тастарны чембар өстеннән мөезбәкнең очына беркетеп, артка салындырып куйганнар.
Шәл
XIX гасырның ахыры — XX гасыр башларында традицион бөркәнчекләр урынына фабрика эшләп чыгарган яулык һәм шәлләр керә. Ләкин традицион баш киеменә хас җирле үзенчәлек билгеләре хатыннарның фабрика яулыгын бәйләү ысулларында бүгенгә кадәр чагыла.
XX гасыр башында мөселман татар хатыннарының кием комплексына чуклы ефәк шәлләр керә. Каты кырпулы калфак өстеннән бәйләнгән озын чуклы ак ефәк шәл хатыннарның милли баш киеменә әверелә.
(10791) 1992 CS
(10791) 1992 CS — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1992 елның 8 февралендә Ц. Сэки тарафыннан Гэйсэй обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1992 CS» саналган.
Түбән Пырита-Яха
Түбән Пырита-Яха — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Поерянг елгасының сул ярыннан 29 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 18 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Кара диңгезе елгалары бассейны Надым елгасының көнчыгыш чигеннән Пур елгасы бассейнының төньяк-көнбатыш чигенә чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Пур.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Тайога (Техас)
Тайога  — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
(11901) 1991 PV11
Тарихы
1991 елның 7 августында Генри Хольт тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1991 PV11» саналган.
Тайога (Техас)
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ожинна
Ожинна — Польшаның Карпатасты воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Семмс (Алабама)
Семмс  — Америка Кушма Штатларының Алабама штатында урнашкан шәһәр.
Псари (Свентокшиж воеводалыгы)
Псари  — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Семмс (Алабама)
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Псари (Свентокшиж воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Троссинген
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Өрҗем районы
Өрҗем районы (Уржумский район) — Киров өлкәсенең көньягында административ берәмлек.
Адмнистратив үзәге — Өрҗем (Вӱрзым, Ӱржӱм) шәһәре.
Чиктәшлек
Төп елгалар — Нократ, Уржумка.
Тарих
Моны да карагыз: Өрҗем өязе
Районның асаба халкы — чирмешләр.
Район 1929 елда барлыкка килгән.
Кльватка-Крулевска
Кльватка-Крулевска — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Грядки (Требишов)
Грядки  — Словакиянең  округында урнашкан авыл.
Тарихы
Авыл елда нигезләнгән.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Риу-Мик
Риу-Мик — Румыниянең Хунедоара жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Мадалена (Лиссабон)
Мадалена  — Португалиянең Лиссабон округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Пур районы
Пур районы (Пуровский район) — Ямал-Ненец автономияле округы составына керүче муниципаль район.
Административ үзәк — Тарко-Сале шәһәре.
Халык
Милләтләр (2010): урыслар (62%), украиннар (8,8%), ненецлар (6,7%), татарлар (4,3%), молдаваннар (1,7%), комыклар (1,7%), белоруслар (1,4%), әзериләр (1,3%), башкортлар (1,2%).
Административ бүленеш
Пур районы составына 2 шәһәр, 6 авыл җирлеге һәи җирлекара территория керә.
Сержники
Сержники — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
(11902) 1991 PZ12
(11902) 1991 PZ12 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1991 елның 5 августында Генри Хольт тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1991 PZ12» саналган.
232 ел (б. э. к.)
232 ел (б. э. к.) — безнең эрага кадәр III гасырга кергән ел.
Красная Слабада (Бялыницкий районы)
Красная Слабада  (Красная Слабада ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Бялыницкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Ньютон (округ, Арканзас)
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1842 елда оештырыла.
Территориясе
Округ мәйданы 2132 км² тәшкил итә.
Гранҗете (Торино)
Географиясе
Гранҗете Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
GSC5096-1562
GSC5096-1562 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.