cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
1140-еллар
1140-еллар — 1140 елда башланган һәм 1149 елда тәмамланган унъеллык.
Вейл-Пасс (Аляска)
Вейл-Пасс  — Америка Кушма Штатларының Аляска штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Вейл-Пасс халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Яроновице
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Наэталь-Вальдау
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Варна районы
Варна районы (Варненский район) — Чиләбе өлкәсе составына керүче муниципаль район.
Административ үзәк — Варна саласы.
Тарих
Варна районы 1926 елда Урал өлкәсенең Троицк бүлгесе эчендә оештырылган. 1934 елдан — Чиләбе өлкәсе составында.
Халык
Милләтләр (2010): урыслар (74,4%), татарлар (8,7%), казакълар (7%), украиннар (3,1%), мордва (1,9%).
Административ бүленеш
Варна районы составына 13 авыл җирлеге керә.
Карпузлу (Карпузлу)
Карпузлу (Karpuzlu) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Айдын иле Карпузлу илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Сылтамалар
Karpuzlu Karpuzlu
(5477) Holmes
(5477) Holmes — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1989 елның 27 октябрендә Элеанор Хелин тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1989 UH2» саналган.
Сестемвож
Сестемвож — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Зур Мутная елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 12 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Печора елгасы кушылдыклары бассейны Уса кушылганчы, елга бассейны — Печора.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Дешут (округ, Орегон)
Дешут — Америка Кушма Штатларының Орегон штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Ла Пин шәһәре.
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1916 елда оештырыла.
Эльня (Лодзь воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Падина (коммуна)
Падина — Румыниянең Бузеу жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Липка (Мазовия воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Падина (коммуна)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Бишево (Ормар районы)
Бишево (Энтрияль, Бишево) — Чуашстанның Ормар районында урнашкан авыл.
Климат
Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.
Халык
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 348 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (95%) алып тора.
Гөлеш
Гөлеш — Татарстан Республикасының Спаск районындагы авыл.
Бортне
Бортне — Польшаның Кече Польша воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Ашпе-Ачондо
Ашпе-Ачондо — Испаниянең Бискайя провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Бортне
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Ашпе-Ачондо
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гөлеш
Халык саны — 151 тирәсендә. Почта индексы — 422854.
Тарих
1930-елларда нигезләнгән.
Демография
Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): руслар — 55%, татарлар — 37%.
Холмистый (Невьянск шәһәр округы)
Холмистый (Холмистый) — Свердловск өлкәсенең Невьянск шәһәр округы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: билгесез
Паповцы (Шкловский районы)
Паповцы  (Папоўцы ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Шкловский районында урнашкан авыл.
Мерник
Мерник — Словакиянең  округында урнашкан авыл.
Паповцы (Шкловский районы)
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Мерник
Тарихы
Авыл елда нигезләнгән.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Бытковшчына
Бытковшчына (Быткоўшчына ) — Белоруссиянең Брест өлкәсе Баранавицкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас, дәүләттә иң җылы климат шушы төбәктә. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза.
HD108825
HD108825 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Лелянга
Лелянга — Ташкүмәк елгасы кушылдыгы. Пенза өлкәсенең Камешкир районы биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Ташкүмәк елгасының сул ярыннан 13 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 15 км.
HD108825
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Лелянга
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Идел су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Сыры елгасы, инештән Сыры гидроузеленә чаклы. Кече елга бассейны — Сыры, елга бассейны — Иделның өске өлеше, Куйбышев сусаклагычына чаклы (Ука елгасын кертмичә).
HD108825
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
923 ел (б. э. к.)
923 ел (б. э к.) — Милади тәкъвим буенча безнең эрага кадәр X гасырга кергән ел.
Дйониҗи-Ролини (Алесандрия)
Дйониҗи-Ролини — Италиянең Пьемонт төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Нёбдениц
Нёбдениц (Nöbdenitz) — Алманиянең Тюрингия җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сан-Домингуш (Сантьягу-ду-Касен)
Сан-Домингуш  — Португалиянең Сетубал округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Ярославице (Свентокшиж воеводалыгы)
Ярославице  — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(12658) Пейрай
(12658) Пейрай — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Браспар
Браспар — Франциянең Финистер департаментында урнашкан коммуна.
Липкув
Липкув — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Мэндерсон-Вайт-Горс-Крик (Көньяк Дакота)
Мэндерсон-Вайт-Горс-Крик  — Америка Кушма Штатларының Көньяк Дакота штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Мэндерсон-Вайт-Горс-Крик халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Паланка (коммуна)
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Виллоу (Аляска)
Виллоу  — Америка Кушма Штатларының Аляска штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Парадзина
Парадзина (Парадзіна ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Мсциславский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Розье-д’Эглетон
Розье-д’Эглетон (Rosiers-d'Égletons) — Франциянең Коррез департаментына караган коммуна, Эглетон кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 9,85 км².
Агҗамаһмут (Һавза)
Агҗамаһмут (Ağcamahmut) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Самсун иле Һавза илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
1150-еллар
1150-еллар — 1150 елда башланган һәм 1159 елда тәмамланган унъеллык.
Сиговейвис
Сиговейвис — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Нойхабаръю елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 13 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Печора елгасы кушылдыклары бассейны Уса кушылганчы, елга бассейны — Печора.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
(5478) Wartburg
(5478) Wartburg — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1989 елның 23 октябрендә Ф. Бёрнген тарафыннан Таутенбург обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1989 UE4» саналган.
Бакио
Бакио — Испаниянең Бискайя провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сан-Жулиан (Сетубал)
Сан-Жулиан  — Португалиянең Сетубал округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Борувна
Борувна — Польшаның Кече Польша воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Дуглас (округ, Орегон)
Дуглас — Америка Кушма Штатларының Орегон штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Элктон шәһәре.
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1852 елда оештырыла.
Территориясе
Округ мәйданы 13,046 км² тәшкил итә.
Эрвонице
Эрвонице — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
HD108844
HD108844 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Белозерск
Белозерск (Белозерск) — Россия Федерациясенең Вологда өлкәсендә урнашкан шәһәр.
Халык саны — кеше.
Тарих
Шәһәр статусын 862 елдан башлап йөртә.
Халык
Милләтләр (2010): урыслар (98,2%).
Селиште-де-Помезеу
Селиште-де-Помезеу — Румыниянең Бихор жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Ломовка (Кәсле-Кыдады кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Идел су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Сыры елгасы, инештән Сыры гидроузеленә чаклы. Кече елга бассейны — Сыры, елга бассейны — Иделның өске өлеше, Куйбышев сусаклагычына чаклы (Ука елгасын кертмичә).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Монтонвилле
Монтонвилле — Франциянең Сомма департаментында урнашкан коммуна.
Ясенець (Свентокшиж воеводалыгы)
Ясенець  — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Тэхэ-Ненз-Яха
Тэхэ-Ненз-Яха — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Ниутей-Яха елгасының сул ярыннан 24 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 21 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Кара диңгезе елгалары бассейны Зур Ою елгасының көнбатыш чигеннән Скуратов борынына чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Печора һәм Об елгалары арасындагы, Кара диңгезенә коючы, елгалар бассейны.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Карпузлу (Эргани)
Карпузлу (Karpuzlu) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Диярбакыр иле Эргани илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Нёда
Нёда (Nöda) — Алманиянең Тюрингия җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Хомутинина (Талица шәһәр округы)
Хомутинина (Хомутинина) — Свердловск өлкәсенең Талица шәһәр округы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (97%).
Быцень (Ивацэвицкий районы)
Быцень  (Быцень ) — Белоруссиянең Брест өлкәсе Ивацеицкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас, дәүләттә иң җылы климат шушы төбәктә. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза.
Зыятдин бине Хисаметдин
Зыятдин бине Хисаметдин (Зыятдин бине Хисаметдин бине Кормашаһ бине Корбангали,, — , ) — таш уючы, кабер ташлары ясаучы. Самар губ. Бөгелмә өязе Чупай авылыннан. Ул ясаган кабер ташлары  Чупай, Колшәрип һәм Мәмәт авыллары зиратларында сакланган.
924 ел (б. э. к.)
924 ел (б. э к.) — Милади тәкъвим буенча безнең эрага кадәр X гасырга кергән ел.
Палеу (коммуна)
Палеу — Румыниянең Бихор жудецында урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
(12659) Шлегель
(12659) Шлегель — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1973 елның 27 октябрендә Ф. Бёрнген тарафыннан Таутенбург обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1973 UR5» саналган.
Липники (Венгровский повяты)
Липники  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Бадруженки
Бадруженки (Бадруженки) — Киров өлкәсенең Кумёны районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2010 елгы җанисәп буенча даими яшәүче халкы юк.
До (Кунео)
До — Италиянең Пьемонт төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
До Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Ясениця (Свентокшиж воеводалыгы)
Ясениця  — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Местиско
Местиско — Словакиянең  округында урнашкан авыл.
Тарихы
Авыл елда нигезләнгән.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
(5479) Grahamryder
(5479) Grahamryder — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1989 елның 30 октябрендә Шелте Бас тарафыннан Серро-Тололо обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1989 UT5» саналган.
Сан-Лоренсу (Сетубал)
Сан-Лоренсу  — Португалиянең Сетубал округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Екатериновка (Спас районы)
Екатериновка — Татарстан Республикасының Спаск районындагы авыл.
Миллтаун (Көньяк Дакота)
Миллтаун  — Америка Кушма Штатларының Көньяк Дакота штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Екатериновка (Спас районы)
Халык саны — 120 тирәсендә. Почта индексы — 422858.
Миллтаун (Көньяк Дакота)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Екатериновка (Спас районы)
Тарих
XVIII гасырда нигезләнгән.
Надыйр Зыятдинов
Надыйр Зыятдинов (Надыйр Низам улы Зыятдинов,, — , ) — химик-технолог, техник фәннәр докторы (2002), профессор (2003), 2001 елдан КДТУның өстәмә һөнәри мәгарифе инситуты директоры урынбасары.
Екатериновка (Спас районы)
Демография
Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): татарлар — 51%, руслар — 48%.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.7 °C.
Баррика
Баррика — Испаниянең Бискайя провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Параховка
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Тюринто-Ях
Тюринто-Ях — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Ури-Яха елгасының уң ярыннан 28 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 18 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Кара диңгезе елгалары бассейны Зур Ою елгасының көнбатыш чигеннән Скуратов борынына чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Печора һәм Об елгалары арасындагы, Кара диңгезенә коючы, елгалар бассейны.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Бреле
Бреле — Франциянең Финистер департаментында урнашкан коммуна.
Нидербёза
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Эрузаль
Эрузаль — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Сергей Тулин
Сергей Тулин, Риф Заһит улы Гыйззәтуллин, Тулин (Гизатулин) Сергей (Риф) Загитович (11.09.1957) — Совет Армиясе һәм РФ армиясенең хәрби эшлеклесе. Генерал-майор (2007 елдан запастагы). РФ Каһарманы (1996). Югославиядә ватандашлар сугышында, беренче һәм икенче чечен сугышында катнашкан. Юридик фәннәр кандидаты (2009).
Кызыклы факт
1992 елда, Югославиягә барганда, халыкара кораллы көчләр штабы таләбе буенча, документларындагы «рус булмаган» фамилияне рус фамилиясенә алыштырырга туры килә.
Борусова
Борусова — Польшаның Кече Польша воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
HD108945
HD108945 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
1160-еллар
1160-еллар — 1160 елда башланган һәм 1169 елда тәмамланган унъеллык.
Зур Карачура
Зур Карачура (Карачура, Большие Карачуры) — Чуашстанның Чабаксар районында урнашкан авыл.
Климат
Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.
Халык
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 1120 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (90%), руслар (8%) алып тора.
(12660) 1975 NC
Тарихы
1975 елның 15 июлендә К. Торрес, S. Barros тарафыннан Cerro El Roble обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1975 NC» саналган.
Палтин (коммуна)
Палтин — Румыниянең Вранча жудецында урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Монши-Лагаш
Монши-Лагаш — Франциянең Сомма департаментында урнашкан коммуна.
Розье-де-Жюйак
Розье-де-Жюйак (Rosiers-de-Juillac) — Франциянең Коррез департаментына караган коммуна, Л'Иссандонне кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 13,24 км².
Виллоу-Крик (Аляска)
Виллоу-Крик  — Америка Кушма Штатларының Аляска штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Виллоу-Крик халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сан-Мартинью (Алкасер-ду-Сал)
Сан-Мартинью  — Португалиянең Сетубал округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Быч
Быч (Быч ) — Белоруссиянең Брест өлкәсе Ивацеицкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас, дәүләттә иң җылы климат шушы төбәктә. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза.
Зур Нөркәй
Зур Нөркәй — Татарстан Республикасының Сарман районындагы авыл. Административ яктан Нөркәй авылы Татарстанның көнчыгыш өлешендә, Ык елгасына коя торган Минзәлә елгасы буенда урнашкан. урнашкан. Нөркәй көньяк-көнчыгыштан Тәкермән, төньяктан Шәрләрәмә, көнбатыштан Теләнче Тамак, көньяк-көнбатыштан Юлтимер, көньяк-көнчыгыштан Сарман, Янурыс һәм Азалак авыллары белән чикләнә. Нөркәй авылы су һәм тимер юллардан ерак урнашкан. Автомобиль юлы Нөркәйдән 3 км ераклыкта тора.
Тарих
XVIII гасырда нигезләнгән. Шул чорда Минзәлә елгасының көнчыгыш ягында мари кабиләләре, авылның көньяк-көнчыгышында чуаш халыклары яшәгәннәр. Моннан 5-6 йөз еллар элек монда башкорт милләтенән булган Нуркай исемле кеше килеп утырган. Ул терлек асрау белән шөгыльләнгән. Аның 40 баш аты булган. Аның Гаит һәм Даит исемле ике малае булган. Даит Кәүҗияк ягындагы чирәмлектә көтү көткән һәм шунда үлгән дип сөйлиләр. Нуркайга чирәмлектәге урын ошамаган һәм ул хәзерге Минзәлә елгасы буена килеп утырган. Нуркай агачларны төпләп, үзенә яшәү өчен урын әзерләгән. Ул килгәнче бу урыннар урман белән капланган булган. Урман күбрәк каен, имән агачларыннан торган. Урман эченнән Минзәлә елгасы аккан. Башка елгалар бу урыннарда булмаган. Үзе янына Нуркай Шәяхмәт исемле кешене чакыртып китергән. Нуркай үзе башкорт, ә Шәяхмәт Казан ягыннан килгән татар булган. Алардан соң татарлар, башкортлар килеп урнашкан. Шулай итеп Нөркәй авылы барлыкка килгән. XIX гасырның II нче яртысында Нөркәй зур авылга әйләнә. Ул чакларда әле йортларның тәрәзәләре карыннан торган, түбәләре саламнан булган. 1885 нче елларда җир үлчәп бирүче (землемерлар) билгеләнгән. Алар җирләрне башкорт кешеләренә күбрәк, Казан татарларына азрак биргәннәр. Нөркәйдә Казан татарларын-аз җирле кешеләрне типтәрләр дип атаганнар. Шулай итеп сыйнфый катлау туган. Уфа губернасы, Минзәлә өязе Нөркәй вулысына 32 авыл керә, аларда барлыгы 550 хуҗалык исәпләнә.
Нөркәй вулысына бик еш тире җыючы вак сәүдәгәрләр килеп чыга торган булган. Эре байлар, купецлар барлыкка килгән. Сәүдә үсә барган, ярминкәләр оешкан. Ярминкәгә якын-тирә авыллардан сәүдәгәрләр үзләреннән йон һәм тиреләрен алып килә торган булганнар. Соңрак бу ярминкәләр зураеп киткән: сәүдәгәрләр Казан, Мәскәү, Астраханьнан, хәтта чит илләрдән дә (Алманиядән дә) килә торган булганнар. Байлар сәүдә итеп ярыша-ярыша баеганнар. Эре бай купецлардан Гали, Мифтах Зәйнетдиновлар һәм Хафиз Таишевлар булганнар. Алар авылның күп җирләрен, терлекләрен үзләштергәннәр, шул ук вакытта сәүдә белән дә шөгыльләнгәннәр. Төп сәүдә әйберләре икмәк, тире, комач булган. Уфа архивы мәгълуматларына караганда Нөркәйнең ул чактагы адресы – Уфа губернасы, Минзәлә өязе, Нөркәй вулысы. Нөркәй вулыс үзәге булган. 19 нчы гасырның 2 нче яртысында ук ул мәдрәсәле зур авыл булган. Анда яртылаш дөньяви һәм яртылаш дини фәннәр укытылган. Авылда 4 мәчет, 4 мәхәллә, зур базар булган. Базарның урыны хәзерге мәдәният йорты белән 3 этажлы йорт арасында булган. Нөркәйдә ел саен зур ярминкә үткәрелгән (Бу мәгълүматларны Уфа шәһәре архивыннан авылдашыбыз Лиюдә Миңнәхмәт кызы алып кайта). Байлардан башка авылда урта хәлле,ярлы крестьяннар, батраклар яшәгән. Экономик яктан крестьяннар һәм батраклар авыр хәлдә яшәгәннәр. Урта хәлле крестьяннар башкортлардан торган.
1917 елгы революция башлангач, авылның байлары төрлесе-төрле якларга качканнар, кайберләре акларга кушылып киткәннәр. 1918 нче елны совет власте урнашкач, Нөркәй Волисполком булып оеша. Волисполкомның беренче председателе Куликов дигән кеше була. Аның туган авылы-Языково. Волисполком секретаре булып Хәмитов Сәет эшләгән. 1917-1918 нче елларда земский отделлар барлыкка килә. Земотдел председателе булып Романов эшләгән. Земотделлар җир, урман эшләре белән шөгыльләнгәннәр. Бу эштә Хөснетдинов Шәкүр актив эшләгән.
Гражданнар сугышы елларында авылда зур вакыйгалар булган. 1918 нче елда «сәнәклеләр сугышы» башланып китә. “Сәнәклеләр» авылга керә алмаганнар. Алар Зәй ягыннан килеп чыгып, Нөркәй аша ага торган Минзәлә елгасы буйлап килеп чыгалар. Авылның активлары, коммунистлары халыкны сәнәклеләргә каршы көрәшкә туплыйлар һәм аз гына вакыт эчендә куып җибәрәләр. Бу көрәштә Галиев Хуҗа, Куликов, Вахитов, Романов, Шәмсетдинов Салихҗаннар актив катнашканнар.
1918 нче елның җәендә ак чехлар авылга килеп керәләр. Шул вакытларда авылның бай малайлары Зәйнетдинов Гали, Мифтахлар яңадан кайталар. Суханов (Суханов Минзәләдә туган) җитәкчелегендәге Кызыл отряд ак чехларны куып җибәрә. Бу көрәштә Хөснуллин Г., Хаертдинов С., Галләмов Г., Фахертдинов М., Зигангиров Соббухлар актив көрәшкәннәр. Зигангиров Соббух Вятка Алны фронтында катнашкан. Аннан соң Деникин армиясенә каршы көрәштә Азин командалагында көрәшкән. Кызыл отряд командиры Суханов дошман кулына эләгә һәм каты җәзаланып үтерелә. Аның кулларын сындырып, колакларын кисәләр.
Колхозлаштыру
1918 нче елларда ярлылар комитеты оеша. Бу комитетны «крестком» дип йөрткәннәр. Крестьяннар комитеты председателе Нуриахметов Габдерахман булган. «Крестком»нар ярлыларны икмәк белән тәэмин итүдә зур эшләр эшләгәннәр. 1918 нче елның азагында «кресткомнар» бетерелгән. 1925 нче елда сельхозтовариществолар оеша. Башта оешмада 10-15 хуҗалык кына була. Сельхозтовариществолар Нөркәйдә «Сельхозснаб» дип йөртелгән. Сельхозснабларны оештыруда Ганиев Хади, Габдрахманов Хайберахман, Кадушин Яким (Бикмәт авылында туган), Хадиев Зәки (Т.Тамакта туган) актив катнашканнар. Сельхозснаблар аша крестьяннар авыл хуҗалыгы машиналары, сука, тырма һәм башка инвентарьлар алганнар, ссуда белән акчалар ала торган булганнар, дип сөйли Габдрахман Исмагилов.
Билгеле булганча, 1923 нче елда Мәскәүдә (илебездә беренче тапкыр) авыл хуҗалыгы күргәзмәсе ачылды. Анда илебезнең төрле почмакларыннан күп вәкилләр, кунаклар җибәрелде. Шул исәптән, Чаллы контоны комсомоллары үзләренең вәкилләре итеп Төхфәт Имаметдиновны җибәрәләр(Имаметдинов соңыннан Нөркәй совхозында эшли). Мәскәүдә үткәрелгән авыл хуҗалыгы күргәзмәсенең тәэсире белән, Нөркәй волисполкомы, партоешмасы 1924 нче елның көзендә уңыш бәйрәме көннәрендә Нөркәй вулысы авыл хуҗалыгы күргәзмәсе үткәрде. 5 нче октябрьдә үткәрелде бу чара, анда барлык авыллардан җыелган вәкилләргә, авыл хуҗалыгын торгызудагы бурычлар аңлатылды, бергәләп эшләүгә чакыру ясалды. 1924 нче елның 22 нче октябрендә вулыс үзәге Нөркәйдә янәшә берничә вулыс өчен авыл хуҗалыгы күргәзмәсе үткәрелде. Бу күргәзмәдә 1923-1924 нче елгы авыл хуҗалыгында ирешелгән уңыш нәтиҗәләрен күрсәтүче экспонатлар булган. Күргәзмәнең төп максаты китерелгән авыл хуҗалыгы техникасы, сабаннар, тимер тырмалар, суырткыч, ашлык суккыч һәм җилгәргеч, ашлык ургыч һәм башка машиналарны бергәләшеп сатып алырга мөмкин икәнен төшендерү иде. Бу техниканың иң гаҗәбе - күргәзмәгә трактор килү булды. 22 нче октябрьдә трактор киләсе халыкка аңлатылган иде. Иртә белән күргәзмәнең үзәге - базар мәйданына халык җыелгач, түземсезлек белән трактор килгәнне көтәләр иде. Көткән вакытта кешеләрнең «ничек инде җир сукалый торган машина булсын» дигән шөбһә сүзләрен ишетергә туры килде. Менә бервакыт, бу якларда гомерендә бер кеше дә ишетмәгән гөрелдәү тавышы ишетелде. Кечкенә трубасыннан төтен пошкырта-пошкырта трактор килә. Артыннан 4 төрәнле зур сабан, тимер тырма да таккан. Ул Кече Нөркәй һәм Зур Нөркәй авыллары арасындагы калкулыкны эһ дигәнче сөреп тә ташлады. Агайлар буразналардагы сөрү тирәнлеген 20-30 см дан да ким булмаган бармаклары белән вершоклап үлчәгәч тынычландылар. Бу трактор шул еллардан соң озак та үтми,көчле авыл хуҗалыгы машиналары һәм тракторлар нигезенә таянып оештырылачак колхоз һәм совхозларның беренче хәбәрчесе иде.
1928 нче елларда авылда «җәйге театр» эшләгән. Беседкалары белән парк бакчасы, су коену купальнясы, елгада йөрү өчен көймәләр булган. Болар бар да раскулачивание вакытында, Бөек Ватан сугышы елларында юкка чыкканнар.
1929 нчы елда Нөркәйдә күмәк хуҗалыклар (колхозлар) оеша башлый. Колхозларны беренче оештырып йөрүдә катнашучы Гыйлманов Вилдан председатель итеп сайланган. Колхоз оештыруда Фатхуллин, Идиятуллин З., Булатов, Шәмсетдинов, Нуриев, Валиева Маһруйлар зур активлык күрсәткәннәр. 1931 нче елда 25 меңчеләрдән Гыймадиев килә, ул колхозлар төзүдә зур эшләр эшли. Колхозның партком секретаре Шәмсетдинов булган. «1929 нчы елның көзендә республикада колхозлар хәрәкәте шактый көчәеп киткән иде. Мин дә солдаттан кайту белән, вулыс партия оешмасының кушуы буенча Нөркәйдә колхоз оештыру эшенә керештем. Коллективлашу өчен көрәш һәм бу җаваплы бурычны үтәүдә комсомолларның актив катнашулары, Нөркәй комсосол оешмасы тарихында аерым урын алып тора»,- дип яза Хаҗи ага Галиев.
Колхоз төзелеше елларында Нөркәй комсомолларының эшләгән эшләренә сокланып авылдашыбыз Сөббух Рәфыйков түбәндәгеләрне яза: «Саный китсәк комсомоллар эшләгән эшләрнең очына чыгарлык түгел. Беренче колхозлар оешып, күмәк кырларда тургайлар моңы ишетелгәч тә беренче буразнаны салучы кешеләр дә коммунистлар, комсомоллар булдылар. 1930 нчы ел комсомоллары турында никадәр җылы сүзләр әйтсәң дә аз булыр сыман. Бу вакытларда карт комсомолларның күбесе партия сафларына кереп, совет партия оешмаларында җаваплы хезмәтләр башкаралар иде. Элек беренче пионер булган яшүсмерләр яңа буын комсомолы булып үсеп җиттеләр. Алар, коммунистлар, ярлы активистлар – Борһанова Ш., Халиков Миннәхмәт, Нәҗметдинов Ә., Мухаметшин Ш., Валиева Маһруйвафалар белән кулга-кул тотынып авылны яңа таңнарга ашыктырдылар. Бу елларда иң актив комсомол яшьләр Яхин Г., Файзуллин Г., Фаррахетдинов Г., Шарипов Латыйп, Шарафетдинов Ф., Вагизов, Абдуллин Х., Ямалиев Шәми, Сәмигуллин З., укытучы Токмановлар һәртөрле җәмәгать эшләрендә якыннан торып катнашалар иде. Колхоз төзүдә һәм сыйнфый дошманнарга каршы көрәштә комсомоллар коммунистларның турыдан-туры ярдәмчеләре булдылар».
Зигангиров Сөббух сөйләве буенча, 1934 нче елда МТС оешкан. Аның беренче директоры Бәхтиев булган. МТС каршында политбүлекләр оешкан. Политбүлек начальнигы Хәкимҗанов, хезмәткәрләре Булатов һәм башкалар иде. Политбүлекләр колхоз белән килешүләр төзеп, аның җирләрен авыл хуҗалыгы машиналары белән эшкәрткән. 1935 нче елда МТС ка беренче тракторлар кайта. Беренче трактор йөртүчеләр Галиев Галиәхмәт, Исламов Гариф, Бакиев Таһир, МТСта оешкан курста механик Ханов укыткан. 1938 нче елда беренче комбайннар кайта. Беренче номерлы комбайнны Абдуллина Мәхтүмә апа, икенче номерлысын Бәдертдинов йөрткәннәр.
МТСта тимерче Миңнулла, глав.слесарь Гайфулла (Сөлек авылыннан), беренче токарь Муслимов Җәмил (Шыгай авылыннан), столяр-плотниклар Ахметшин М., Исмагилов Габдрахманнар актив эшчеләрдән саналганнар. Беренче 15 трактор өчен алар 15 кыр вагоны ясаганнар. 1930-1931 нче елларда авылны коллективлаштыру тәмамланган. Коллектив хуҗалык авыл кешеләрен дәрт белән эшкә тарткан. Колхоз басуларында Валиева М., Мухаметшина Мөтахара, Шәрәфетдинова Нурлыхода, Борханова, Сахапова Зәхирә, Нәҗметдинова, Афзалова Әминә зур тырышлык белән эшләгәннәр.
Нөркәй авылында партия ячәйкәсе һәм комсомол оешмасы. 1918 нче елның 29 нчы октябрендә коммунистик яшьләр союзының беренче Бөтенроссия съезды ачыла. Бу съезда Ленин комсомолы төзелә. 1919 нчы елларда авылларда беренче комсомол ячәйкәләре төзелә башлый. Нөркәйдә беренче комсомол ячәйкәсе 1919 нчы елда барлыкка килә. Комсомол сафына беренчеләрдән булып Зөфәр Кормашев, Шәйхемәрдән Шириязданов һ.б.керәләр. Нөркәй комсомол ячәйкәсенең беренче секретаре Ш.Шириязданов, членнары Асия Валиева(Т.Тамак авылыннан), Хәсәнова М. була. Авылга аклар кергәч ячәйкә тарала. «Беренче яз» китабының авторы, язучы Сөббух Рафиков язмаларыннан: 1921-1922 нче елларда Зөфәр Кормашев җитәкчелегендә авылда яңадан комсомол ячәйкәсе торгызыла. Комсомол оешмасын торгызуда Нөркәй вулысы партия ячәйкәсе җитәкчелек итә. Бу эштә партячәйкә секретаре Харисов, коммунистлар: Юлдашев, Шарифуллин, Муратов, Таишев активлык күрсәтәләр. Авылның культурасы өчен көрәштә, кешеләргә аң-белем бирүдә коммунистлар һәм комсомоллар башлап йөрүчеләр булганнар, алар үзләре артыннан авылның актив кешеләрен дә иярткәннәр. Бөек Октябрь Социалистик Революциясеннән соң авылның культурасы. 1.Мәктәп. 1924 нче елларда Нөркәй авылындагы укый-яза белмәүчелекне бетерү өчен көрәш башлана. Бу эштә дә башлап йөрүчеләр коммунистлар һәм комсомоллар булалар. 1924 нче елның сентябрь аенда Нөркәйдә наданлыкны бетерү өчен зур яшьтәге кешеләргә мәктәп ачыла. «Укучыларның җыелу урыны элекке Мифтах байның кара-каршы салынган зур йорты волисполком тарафыннан мәктәп итеп файдалануга бирелде. Бинасы табылганнан соң, эчке җиһазларны-кара такта, таякка урнаштырылган счет, парталарны, шкафларны без - комсомоллар - Нөркәйдән ерак түгел Бикмәт мәктәбеннән барып алдык»,-дип искә ала З.Кормашев. Шулай итеп,бу мәктәпкә 30-40 лап «сакаллы укучылар» белем алырга килгәннәр. 1927 нче елда авылда 4 еллык гомуми мәҗбүри уку кертелә. Мәктәпнең беренче директоры Ипейкин була. Укытучылар: Садертдинова Нурлыхода, Абдекаева Фәрхенур, Кашапова К., Якупов, Хаҗи Галиевлар булган. Нөркәй урта мәктәбе тарихы-гаять бай. Беренче мәктәп (агач) 1924-1926 нчы елларда төзелә. Ул нарат бүрәнәләрдән салынган була. Бүрәнәләрне Чаллының Боровецкое урманыннан ташыйлар. Урманнан агач ташуда Хөсәен Абдуллин, Габдулла Гыйззатуллин, Кече Нөркәйдә яшәгән Оркыя апаның атасы Әхмәтша абзый да катнаша. Мәктәп салуда Һади Хафизов һәм аның туганы Салих Хафизовлар катнаша. 1927 нче елда хәзерге агач мәктәп эксплуатациягә бирелә.
Ясённа (Свентокшиж воеводалыгы)
Ясённа  — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Зур Нөркәй
Колхозлаштыру
1928 нче елда гарәп теленнән яңалифкә күчәләр. Ул чорларның беренче укытучылары: Шакурова С., Исламов Д., Шарафетдинов Т., Ширин Әхмәт, Вагыйзов Нәҗип, Хәмидә Шәкурова, Таһир Шәрәфетдинов, Габделхак Абдуллин, Гали Шаехов, Зәкия Мехәммәтшина, Мөстәбширә Лотфрахманова, Галимҗан Бакиев һәм башкалар булалар. 1939 елда Нөркәйдә урта мәктәп ачыла. Сугыш башлангач, ир-ат укытучылар фронтка китә һәм күбесе яу кырында ятып кала. Югары класс укучылары да парта арасыннан сугышка алына. 10 нчы класстан сугышка киткән Гали Шаехов, Рашат Шакиров, Габделхак Абдуллин, Фәрвәй Имамовларга исән-сау кайтырга насыйп була. Абдуллин Г., Шаехов Г., Имамов Ф. Нөркәй урта мәктәбендә укыталар. Бөек Ватан сугышы елларында Нөркәй мәктәбе урта мәктәп булудан туктап тора. Яшьләрнең күбесе урта белемне русча алу өчен, 12 км ераклыктагы Теләнче Тамак урта мәктәбенә җәяү йөреп укыйлар. Язгы ташу вакытларында Чуртанлы елгасыннан чыга алмыйча, кире кайтып та киләләр. Аякларында чабата, ачлык, ялангачлык, акча түләп укыйсы. 1954 нче елда Нөркәй җидееллык мәктәбе яңадан урта мәктәпкә әйләнә һәм хәзергәчә эшләп тора. Беренче чыгарылыш 1957 нче елда була. Мәктәпне әйләнә-тирә авыллардан 48 укучы тәмамлый. Сугыштан соңгы елларда Нөркәй урта мәктәбендә укыткан укытучылар: Диниев, Рауза Әсәдова, Доха Чувашаева, Янурыстан Закирә апа, Хәдичә Һадиева, Хәдичә Мирсәетова, Разия Минһаҗева, Мөстәбширә Лотфрахманова, Таһир Шәрәфетдинов, Гали Шәехов, Габделхак Абдуллин, Галимҗан Бакиев, Нәгыймә Гайнуллина, Мәсрүрә Вәлимөхәммәтова, Хәмидә Шәкурова, Халидә Сабирова, Ризван Шәмсиев, Оркыя Таһирова һәм башкалар була. Китапханәче булып озак еллар Мәдинә Гарипова эшли (ул сугышта да катнаша). Ә директор вазыйфасын төрле елларда Ипейкин, Аюкин, Дәүләтшин, Захаров, Арсланов, Насыйбуллин, Хәдичә Һадиева, Диниев, Әнәс Валиев, Наил Фәрдиев, Шәйхенур Гайнетдинов, Фәйзелхак Искәндәров, Фарух Кадыйров, Наил Хафизов, Нур Абдуллин тарттылар. 1968 нче елда кирпеч мәктәп (хәзерге детсад, кантур бинасы) салына. Аны ул чактагы мәктәп директоры Ф.Х.Кадиров салдыра. 1982 нче елда хәзерге мәктәп бинасы салына. Аны төзетүдә ул чактагы мәктәп диреторы Н.Х.Хафизов зур тырышлык куя.
2005 нче елның августыннан мәктәп директоры булып шушы мәктәпнең элеккеге укучысы Шәйхеразиева Ләйлә Назимовна эшли.
Ясённа (Свентокшиж воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Зур Нөркәй
Колхозлаштыру
Халыкның культура агарту учреждениеләре. 1923 нче елларда уку йортлары, халык клублары эшли башлый. Уку йортының мөдире булып Баһаутдинов Мәхмүт эшләгән. Ул комсомол ячәйкәсы секретаре булып та торган. Уку йортларында авылның комсомол активлары кычкырып китап укуларны оештырганнар. Хаҗи ага Галиев күп китаплар укыган һәм аның эчтәлеген яшьләргә сөйләгән. Ул үзе шаян табигатьле булып, байлардан эчке сарказм белән көлдерә торган әкиятләр сөйли торган булган. Аннары ул башта «Ялкынлы яшьлек», аннары «Трактор» исеме белән чыккан стена газетасының редакторы да булган. Озак еллар райком секретаре булып торган, партиянең Татарстан өлкә комитеты постында да эшләгән.
Мансур Хәсәнов дингә каршы лекцияләр укыган, спектакльләрдә картлар ролен бик оста башкарган. 1939 нчы елда авылда беренче халык клублары оешкан. Бу халык клубы «Нардом» дип аталган. Аның мөдире Яхин Гайсә булган. Радио, кино, телевидениеләрне күрмәгән, ишетмәгән яшьләр көз һәм кышның озын төннәрен аулак өйләрдә, мунчаларда, сафсата сатып утыра торган булганнар. Комсомол яшьләр бу артталыкка каршы көрәшкә күтәрелә. Волисполком урнашкан урамның икенче очында элек бай йорты булган калай түбәле зданиене клуб итәләр. Клубны утыргыч өстәлләр, плакатлар, рәсемнәр белән җиһазлыйлар. Клуб ачылуга багышлап «Яшь йөрәк» исемле стена газетасы да чыгарыла. Иң элек, авылның актив яшьләреннән, укытучы һәм кайбер вулыс актив хезмәткәрләреннән драма түгәрәге оештырыла. Драма түгәрәгенең актив членнарыннан Сәүбанов Гатуф, Харисов Зәки, Галиев М., Валиева Асия, Салиха апалар һ.б. санарга була. Сәхнәгә «Башмагым», «Казанга сәяхәт», «Үрмәкүч оясында» һәм башка күп пьесалар куела. Комсомолларның җитди рәвештә культура агарту эше белән шөгыльләнүләре, спектакль, концерт, уку йортында оештырылган беседалар, кычкырып китап укулар авыл яшьләренең активлыгын күтәрә һәм алар аулак өйләрдә йөрүдән туктыйлар. 1952 нче елда агачтан клуб салына. Ә 1968 нче елда таштан яңа клуб салына. 1956 нчы елда агачтан библиотека салына.
Бөек Ватан сугышы елларында Нөркәй авылы. Илебезгә килгән авыр кайгы Нөркәй авылы халкына да килде. Немец фашистларының басып керү хәбәре яшен тизлеге белән авылга таралды. Октябрь революциясенең авыр елларын, гражданнар сугышының дәһшәтле минутларын, колхозлар оештыру елларындагы зур эшләр эшләгән Нөркәй колхозчыларына, хезмәткәрләренә Бөек Ватан сугышының да авырлыкларын да кичерергә туры килде. Йөзләгән кешеләрне фронтка озаталар. Барлыгы 400 дән артык кеше фронтка китә, 286 сы үлеп кала. Бары 100 дән артыгы гына җиңү тантанасы белән әйләнеп кайталар. Авылның ирләре «Берлинда җиңгән өчен», «Ленинград фронтындагы батырлыгы өчен», «Советлар берлеге герое» исемнәре алып туган авылларына кайтканнар. Авылның батыры Зиннәт Шарафетдинов – запастагы подполковник, соңгы елларда Алабуга шәһәрендә яшәде. 1993 нче елда үлде. Зиннәт Шәрәфетдинов белән эшләп йөргән колхозчылар, колхоз эшендә батырлыклар күрсәтеп, дошманны җиңү көнен якынайталар. Фронттан кайткан ирләр Ибрагимов Ф., Исмагилов Г., Нуретдинов Н., Сабитов Ш., Галиев А., Хафизов С., Сахапов М., Җиһангиров С. һәм башкалар дошманны җиңеп кайтып тыныч колхоз эшенә керешәләр. Мухаметдинов Ф., Зарипов Г., Шаехов Г., Шарафетдинов Таһирлар да сугышта катнашалар. Ирләр фронтка киткәч авылда калган хатын-кызлар, балалар, картлар, карчыклар дошманны җиңүне якынайту өчен икмәк фронтында батырларча көрәшәләр. Менә Хәертдинова Мөкатдисә апа. Аның 2 улы да фронтта. Ул колхозның алдынгы стахановчысы, ярты ел эчендә 300 дән артык хезмәт көне эшли. Тимерова Хәерниса – иптәшен фронтка озаткач, аның урынына ат караучы булып эшли. Икенче ат караучы Мәхмүт бабай Нәҗметдиновның да улы фронтта, ә Мәхмүт бабай үзе 60 яшьлек булуына карамастан 270 хезмәт көне эшли. Хатын-кызлардан Шарафетдинова Х.,Хузина Х.,Мухаметшина М., Сахапова З., Нәҗметдинова Зәйнәп, Салихова Хәерлебанатлар ирләр кебек эшләделәр. Алар авыл хуҗалыгы машиналарын да үз кулларына алдылар. Мәсәлән, Сахапова Захирә трактор белән җир сукалаган. Алар белән беррәттән 10-15 яшьлек малайларның да хезмәте зур булды. 15 яшьлек Фаррахов Мөнәвир ярты елга 130 хезмәт көне эшләгән. Мондыйларны тагын күпләп санарга мөмкин. Хезмәт белән беррәттән авыл халкы дошманнан саклаучыларга ярдәмнәр оештырган. Мәсәлән, танклар колоннасына 150 мең сум, самолетлар эскадрилиясенә 120 мең сум, җиңү фронтына 95 мең сум күләмендә акча җыеп бирелгән. Зур суммаларда заемнар түләү, лоторея алу оештырылган. 1942 нче елда Нөркәй үзешчән коллективы яшьләре концерт, спектакль куеп, 13 мең сум акча фронтка бүләк итте. Авылның кызлары, яшьләре җылы киемнәр әзерләп, үзләренең исемнәре чигелгән кулъяулыклары булган посылкалар салалар, фронтовикларның йөрәкләрен җиңүгә дәртләндерәләр иде», - дип искә ала укытучы Таһир Шәрәфетдинов. 1966 нчы елда Бөек Ватан сугышында һәлак булучыларны искә алу һәйкәле салынды. 2008 нче елда һәйкәл яңа урынга күчерелде. 1967 нче елда сельпо бинасы төзелә. Хәзерге кибет, склад биналары революциягә кадәр төзелгән. Волисполком вакытындагы зур-зур биналар Сарман авылына, Азалакка һәм Теләнче Тамак авылына күчерелгәннәр.
Нөркәй совхозы
1957 нче елда авылда МТС бетерелә. Шул җирлектә 1957 нче елның март аенда Нөркәй совхозы оештырылды. Совхоз оештыру колхозчыларның гомуми җыелышында халыкка игълан ителә. Шуннан соң колхозчылар совхозга керергә гаризалар язалар. Гаризалар тикшерелгәннән соң, Нөркәй совхозына керерлек бер өлеш колхозчыларны совхозның даими эшчеләре (1700 кеше чамасы) итеп, калганнарын сезонлы эшчеләр итеп совхозга кабул итәләр. Беренче елларында совхоз 8 бүлекчәдән тора: 1 нче бүлекчә - Нөркәй, 2 нче бүлекчә - Имән, 3 нче бүлекчә - Тәкермән, 4 нче бүлекчә - Саклаубаш, 5 нче бүлекчә - Чөйле, 6 нчы бүлекчә - Алга, 7 нче бүлекчә - Шәрләрәмә һәм 8 нче бүлекчә - Сөлек бүлекчәләре. Совхозның беренче директоры Сафиуллин Садри, партком секретаре - Камалиева, агрономы - Галиакберов иде. 2 елдан соң Галиакберов директор итеп билгеләнә. 1962 нче елда өлкән агроном итеп Сәлахов Хәниф җибәрелә. 1966 нчы елда Сәлахов Хәниф Нөркәй совхозы директоры итеп билгеләнә. 1974 нче елда директор булып Галиев Равил Фатихович килә, баш агроном булып Гәрәев Рафаэл Халитович эшли. 1984 нче елда Гәрәев Р.Х. директор итеп билгеләнә, баш агроном булып Гарифҗанов Рашат Габделхаевич эшли башлый. 1965 нче елның февраль аенда совхоз ике өлешкә аерыла - «Тукай» һәм «Нөркәй «совхозлары барлыкка килә. Нөркәй совхозына Сөлек, Кормаш, Шәрләрәмә, Нөркәй бүлекчәләре керә. 1967 нче елда Кече Нөркәй һәм Зур Нөркәй авыллары Верховный Совет указы белән берләштереә, шуннан соң Нөркәй исеме белән генә йөртелә башлый.
(Астагы материалларны эшкәртеп бетерәсе бар!)
Хезмәткә коммунистик мөнәсәбәтләр
Көзге арыш 501 8993 17,95 Көзге бодай 232 5142 22,16
Яров.бодай 1704 32514 19,08 Солы 95 1541 16,23
Тары 27 1091 40,40
Борчак 551 12387 22,48 Ясмык 0,58 10 18,00 Вика 103 1765 17,13
Итогы 3213,58 63443 19,75