cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Диабет ретинопатиясе
Патогенез
ПДР әһәмиятле билгесе гипоксия халәтендә реваскуляризация омтылышы буларак челтәркатлау эшләп чыгаручы ангиоген үсү факторлары китереп чыгарган неоваскуляризация булып тора. Бу факторлар челтәркатлау, КНД һәм сирәгрәк — төсле катлау неоваскуляризация үсешенә булыша. Бик күп ангиоген этәргечләр тиңләштерелгән, алардан иң мөһим рольне тамырлы эндотелиаль үсү факторы (VEGF) уйный; башкаларга соңгылык үсү факторы һәм ЧПЭ эшләп чыгарган фактор керә.
Шулай ук ангиогенез ингибиторлары рәте билгеле, шулардан эндостатин, 4 нче тромбоцитар фактор һәм ангиостатин. Ретинопатия активлыгы VEGF һәм эндостатин арасындагы тигезлек белән бәйле дигән фараз бар. ПДР барлыкка килү алдыннан челтәркатлауның 1/4 мәйданы перфузиясез булуы ачыкланган.
Диагностика
1.  КНД неоваскуляризациясе  анда яки аннан бер ДД чигендә яңа ясалган тамырлар булу белән сыйфатлана (рәс. 16.15а).
2.   КНД тыш неоваскуляризация  эре ретиналь тамырлар буенча неоваскуляризация булу белән сыйфатлана.
3.   ФАГ. Диагнозны кую өчен ФАГ кирәк булмаса да, ул ангиограмманың башлангыч фазасында неоваскуляризацияне ачыкларга мөмкинлек бирә (рәс. 16.15б, в) һәм ахыргы фазада неоваскуляр тукымадан таралган буяу сеңү өчен гиперфлюоресценцияне күрсәтә (рәс. 16.15г).
Клиник күренеше
1.  ПДР авырлыгы КНД мәйданы чагыштырмасы буенча неоваскуляризация өлкәсе мәйданы белән бәйле.
•    КНД уртача чагылган неоваскуляризациясе — КНД кимендә 1/3 мәйданы (рәс. 16. 16а), чагылган — КНД 1/3 мәйданыннан күбрәк (рәс. 16. 16б).
•    Челтәркатлауның уртача чагылган неоваскуляризациясе — КНД кимендә 1/2 мәйданы (рәс. 16. 16в) һәм чагылган — КНД 1/2 мәйданыннан күбрәк (рәс. 16. 16г).
3.    Неоваскуляризация белән фиброзның (рәс. 16.16д) клиник мәгънәсе бик зур, чөнки чагылган фиброзлы пролиферация (рәс. 16.16е) челтәркатлауның тракцион кубарылуының югары куркынычлыгы белән бәйле (19 нчы бүлек кара).
•    Кан саву белән КНД уртача неоваскуляризациясе — күрү югалту куркынычлыгы 26% тәшкил итә һәм дәвалаганда 4% кадәр төшә.
•    Кан савусыз КНД чагылган неоваскуляризациясе — күрү югалту куркынычлыгы 26% тәшкил итә һәм дәвалаганда 9% кадәр төшә.
•    Кан саву белән КНД чагылган неоваскуляризациясе — күрү югалту куркынычлыгы 37% тәшкил итә һәм дәвалаганда 20% кадәр төшә.
•    Кан саву белән КНД тыш чагылган неоваскуляризация — күрү югалту куркынычлыгы 30% тәшкил итә һәм дәвалаганда 7% кадәр төшә.
Дәвалау
Лазерлы коагуляция максаты булып яңа ясалган тамырларның редукция барышын кузгату һәм күрү югалтуын булдырмау тора.
1.   Лазерлы нурланыш шартлары
-    башлаучы лазерлы хирургка Гольдманн линзасыннан куркынычсызрак панфундус-линзаны куллану кулайрак, чөнки коагуляция вакытында Гольдманн линзасы белән һәлакәтле нәтиҗәле үзәк өлкәсендә челтәркатлауны ялгыш зарарлау куркынычлыгы югарырак;
б)    импульс дәвамлылыгы 0,1-0,2 секунд тәшкил итә;
Равил Насыйров
Равил Насыйров (Равиль Насырович Насыров) — физик, педагог, уйлап табучы, "Минута славы" телевизион тапшыру лауреаты.
Диабет ретинопатиясе
Дәвалау
в) челтәркатлау абляциясенә караганда күбрәк дәрәҗәдә ЧПЭ кузгату өчен челтәркатлауда нәфис коагулянт барлыкка килүе өчен             егәрлек  җитәрлек булырга тиеш (рәс. 16.17).
NB Лазерлы дәвалауның төп йогынтысы коагулянтлар санына караганда күбрәк дәрәҗәдә челтәркатлауның коагуляцияләнгән мәйданына бәйле; димәк, коагулянт зурлыгын бераз үзгәртү коагуляция өлкәсе мәйданына көчле йогынты ясый.
Равил Насыйров
Тормыш юлы
1936 елда Ташкәнт шәһәрендә туа. Кемеровода Индустриаль-педагогик техникум тәмамлый, Сахалинда педагог булып эшли. Казанга күчә һәм Казан педагогия институтында физика укытучысы белгечлеген үзләштерә. 1986 елда пенсиягә чыга. 17 рационализаторлык таныклыгы һәм 10 уйлап табуга таныклыгы бар. Шулай ук уйлап табуга америка һәм кытай таныклыклары бар. Мәскәү күргәзмәләрендә 4 алтын һәм 4 көмеш медальләр ала. Шулай ук Польша, Германия, Болгария, Кипр, Токио күргәзмәләрендә катнашып, төрле бүләкләргә лаек була. 2007 елда "Минута славы" телевизион программада катнашып лауреат була.
Иҗат
Равил Насыйровның физиканы популярлаштыру мәкаләләре "Техника-молодежи", "Наука и жизнь", "Изобретатель и рационализатор", "Юный техник" һәм башка журналларда бастырылды.
Диабет ретинопатиясе
Дәвалау
2. Башлангыч лазерлы коагуляциягә (БЛК) бер яки берничә сеанста арткы полюстан сузылган һәм челтәркатлауның перифериясен каплаган 1000 алып 2000 кадәр таралган коагулянтлар салу керә. Бер сеанста БЛК башкарганда өзлегүләр үсеше куркынычлыгы бераз күбрәк. Коагуляция сеансы күләме пациентның авырту чигенә һәм аның игътибарын юнәлдерү сәләтенә карап билгеләнә. Күбесенчә инстилляцион анестезия җитә, әмма анестетикны субтенон яки парабульбар кертү зарурлыгы барлыкка килә ала. Коагулянтлар салуның түбәндәге тәртибе.
1 этап. КНД янында (рәс. 16.18а); аскы чигә аркадасыннан аскарак (рәс. 16.186, в).
2 этап. Фовеа өлкәсен ялгыш коагуляцияләүдән саклагыч максаты белән макула тирәли (рәс. 16.19а); өске чигә аркадасыннан өскәрәк (рәс. 16.196, в).
3 этап. КНД борын ягыннан (рәс. 16.20а, 6); арткы полюс коагуляциясен тәмамлау (рәс. 16.20в).
4 этап.Тәмамлануга кадәр (рәс. 16.21в) периферия коагуляциясе (рәс. 16.21а, 6).
NB Бик чагылган ПДР коагуляцияне челтәркатлауның аскы яртысыннан башлау максаты куела, чөнки пыяласыман җисемгә һәр төрле кан саву авырлык көче нәтиҗәсендә аска төшәчәк һәм нәкъ шул өлкәне каплаячак, бу алга таба дәвалауга комачаулык тудырачак.
2.  Алга таба күзәтү 4—6 атнадан соң күрсәтелгән. Чагылган ПДР берничә сеанс кирәк булырга мөмкин, алар белән тулаем алганда 5000 кадәр һәм күбрәк коагулянт салалар. Кайвакыт КНД неоваскуляризациясен тулысынча юк итәргә авыр була, әмма яңа салган капиллярлар эшләми һәм бушый башлагач, алар күрү мөмкинлекләре өчен кимрәк куркынычлык китерә ала. Шундый фиброзлы үзгәргән тамырларны күзәткәндә күрү мөмкинлекләрен югалтуның иң еш сәбәбе персистент актив неоваскуляризация барында тиешлечә булмаган лазерлы коагуляция торганын онытмаска кирәк.
3.  Инволюция билгеләренә неоваскуляризация кимү, бушаган тамырлар яки фиброз тукыма барлыкка килү (рәс. 16.22), веналарның үзгәрешләр чагылганлык дәрәҗәсе кимү, ретиналь кан савулар абсорбциясе һәм КНД агарганлыгы керә. Күбесенчә ретинопатия ремиссиясе җиткәндә күрү мөмкинлекләре тотрыклылыгы билгеләнә.
Кайбер очракларда башлангыч лазерлы коагуляциядән соң яхшы нәтиҗә булса да, неоваскуляризациянең рецидивы барлыкка килә. Шуңа күрә авыруларны 6-12 айга бер тапкыр ешлык белән кабат карау кирәк.
NB БЛК фиброваскуляр пролиферациянең тамырлы өлешенә генә тәэсир итә. Неоваскуляризация кимү очрагында һәм фиброзлы тукыма сакланганда кабат дәвалау күрсәтелмәгән.
5. Рецидивларны дәвалауга керә ала:
а) өстәмә лазерлы коагуляция коагулянтларны инде булганнар арасына салалар яки туры булмаган офтальмоскопиядә челтәркатлауның кырыйдагы перифериясе коагуляциясендә кулланган линза ярдәмендә башкаралар;
б) челтәркатлауның периферик бүлекләре        криотерапиясе күз төбе мохит ачыклыгы булмаганда начар күренү өчен өстәмә лазерлы коагуляция мөмкин булмаган очракларда күрсәтелгән.
NB БЛК машина йөртүгә рәсми каршылык булган күрү кырының кимчелекләренә китерә алганы турында пациентка аңлатырга кирәк.
Диабетлы зарарланудан күзләрнең өзлегүләре
Лазерлы дәвалау үткәрелмәгән яки лазерлы коагуляция нәтиҗәсез яки күрсәтелмәгән ПДР белән пациентларның күрү мөмкинлекләренә янаган җитди өзлегүләр үсеше мөмкин. Шуның белән бергә бер яки берничә өзлегү барлыкка килә ала.
Диагностика
1. Кан саву преретиналь (ретрогиалоидлы), интравитреаль яки катнаш була ала. Преретиналь кан саву еш очракта ярымай формалы була, ул арткы гиалоидлы кубарылуның дәрәҗәсен чикли (рәс. 16.23а). Интравитреаль кан савулар, кагыйдә буларак, преретинальләргә караганда озаграк суырыла, чөнки беренчесе гадәттә көчлерәк кан саву нәтиҗәсе булып тора. Кайбер очракларда үзгәргән кан гиалоидлы мембрана өслегендә оеша һәм охра төсендәге мембрананы барлыкка китерә. Кан саву артык физик көчәнеш яки башка авырлык, гипогликемия һәм күзнең туры җәрәхәте белән китерелеп чыгарыла алганы турында пациентларны кисәтергә кирәк. Чагылган гемофтальм белән күзләрдә бергә мөмкин булган ЧК ачыклау өчен ультрасонографияне кулланалар (рәс. 16.23б).
2.   Челтәркатлауның тракцион кубарылуы витреоретиналь беркетелү өлкәсендә көчәюче фиброваскуляр мембраналар кыскару белән китерелеп чыгарыла. ПДР белән күзләрдә арткы гиалоидлы кубарылу пыяласыман җисемнең төшле катламнарның фиброваскуляр пролиферация өлкәсендә тыгыз бәйләнеш өчен гадәттә тулы түгел(19 нчы бүлек кара).
3.   Тракцион ретиношизис  ЧК белән яки ансыз. Ретиношизисны тракцион ЧК клиник яктан аеру авыр, әмма ул принципиаль әһәмияткә ия, чөнки макуляр өлкә тоташканнан соң кубарылу очрагында үзәк күрү күбрәк дәрәҗәдә кайта. Бу очракта операция алдыннан бу ике халәтне аеру өчен ОКТ башкару максатчан.
4.   Төсле катлау рубеозы  ПДР белән күзләрдә барлыкка килә ала һәм көчле зарарлануда неоваскуляр глаукомага китерә ала (13 нчы бүлек кара). Аеруча еш очракта рубеоз чагылган челтәркатлау ишемиясе яки уңышсыз витрэктомиядән соң сакланган ЧК белән күзләрдә үсеш ала.
Дәвалау
ПДР катлаулы өзлегүләрен дәвалауда төп ысул трансцилиар витрэктомия булып тора.
1.  Дәлилләр
а) авыр суыртылмый торган интравитреаль кан савулар — иң еш дәлил. Бу очракта тыгыз кан савулар тәңгәл БЛК үткәрергә комачаулый. Төсле катлау рубеозы булмаганда витрэктомия үткәрү мәсьәләсен гадәттә кан савудан соң I типтагы диабет белән авыруларда 3 айдан соң, II типтагы диабет белән авыруларда 6 айдан соң карыйлар. Әмма витрэктомияне диабет тибына карамастан иртәрәк чорда, аеруча ике яклы кан савуларда үткәрәләр;
б) макула өлкәсенә янаучы яки катнаштыручы            көчәюче тракцион ЧК ашыгыч витрэктомия үткәрүгә дәлил булып тора (рәс. 16.23в). Макула өлкәсеннән тыш тракцион ЧК күзәтү белән генә чикләнсәң була, чөнки ЧК бик еш очракта озак вакыт дәвамында тотрыклы булып кала;
в) челтәркатлауның тракцион-регматоген кубарылуына тиз арада, хәтта макула катнашмаса да, операция ясалырга тиеш, чөнки субретиналь сыекча тиз таралу нәтиҗәсендә макула кубарылу куркынычлыгы бик югары;
г) премакуляр субгиалоидлы кан саву (рәс. 16.23г) әгәр ул тыгыз һәм озак вакыт булса витрэктомиягә дәлил булып тора. Югыйсә алга таба челтәркатлауның эчке чик мембранасы яки арткы гиалоидлы мембрана фиброваскуляр тукыма үсүенә нигез ролен уйнаячак, нәтиҗәсендә макуланың тракцион кубарылу үсешенә яки эпиретиналь мембрана ясалуына китерәчәк.
2.   Функциональ нәтиҗәләрвитрэктомия дәлилләре үзенчәлекләреннән һәм булган витреоретиналь патология авырлыгына бәйле. 70% очракта күрү мөмкинлекләре артуга ирешеп була, якынча 10% очракта ул начарлана, калган очракларда күрү үзгәрми. Операциядән соң беренче берничә ай иң мөһим дип санала. 6 айдан соң яхшылану күзәтелсә, яхшы фараз мөмкинлеге арта, чөнки күрү мөмкинлекләре өчен янау булган өзлегүләр үсеше ихтималлыгы түбән. Түбәндәгеләр уңайлы фараз шартлары булып тора.
•    Операция алдыннан югары күрү мөмкинлекләре.
•   40 яшькә кадәр.
•     Операциягә кадәр төсле катлау рубеозы һәм глаукома булмау.
•     Алдагы коагуляция челтәркатлауның 1/4 мәйданыннан ким булмау.
NB Күптән түгел үткәрелгән тикшеренүләр буенча интравитреаль үгез гиалуронидазасы инъекциясе интравитреаль кан савуның сеңүенә булыша.
Диабет ретинопатиясендә тикшерү
Шикәр авыруы белән 12 яшьтән өлкәнрәк һәм/яки яшүсмер яшенә керүче барлык авыруларны, шулай ук күрү начарлану куркынычлыгы шарты булган пациентларны күрү үткенлеге билгеләү һәм мидриаз шартларында күз төбен карау кергән тикшерүгә офтальмологка юнәлтергә кирәк.
Гомуми тикшерү
1.  Еллык күзәтү
•     Күз төбендә патологик үзгәрешләр юк.
•     Кечкенә кан савулар белән җиңел ПБДР һәм/яки фовеадан 1 ДД күбрәк аралыкта зур булмаган санда каты экссудат.
2.  Офтальмологка план буенча юнәлтү
•     Фовеага янамаучы чигә аркадалары буенча каты экссудат белән ПБДР.
•     Күрү мөмкинлекләре начарлану сәбәпләрен билгеләү максаты белән күрү үткенлеге кимегәндә макулопатиясез ПБДР.
3.  Офтальмологка башлангыч вакытта юнәлтү
•     Каты экссудат һәм/яки фовеадан 1 ДД чигендә кан савулар белән ПБДР.
•     Препролифератив ДР.
4.  Офтальмологка ашыгыч юнәлтү
•     ПДР.
•     Преретиналь яки интравитреаль кан саву.
•     Төсле катлау рубеозы.
•     Челтәркатлау кубарылу.
Йөклелек вакытында тикшерү
Йөклелек вакытында ДР барышы байтак көчәя ала. Йөккә узуга кадәр гликемия компенсациясе һәм йөклелекнең беренче триместрында җиңел ретинопатия стадиясе очрагында фараз уңайлырак була.
1.  Ретинопатия юк — ДР ПБДР җиңел формасына кадәр көчәю куркынычлыгы 10% тәшкил итә.
2.  Җиңел ПБДР — уртача чагылган яки авыр ретинопатия үсеш куркынычлыгы 20% тәшкил итә.
3.  Уртача яки чагылган ПБДР — ПДР үсеш куркынычлыгы 25% тәшкил итә, шуңа күрә ай саен күзәтелү кирәк.
4. Диабеттагы макуляр шешү  йөклелекнең ахырында үсеш алса, дәвалауны таләп итми һәм йөклелек тәмамлангач, үзеннән-үзе кими.
Норт-Инглиш (Айова)
Норт-Инглиш  — Америка Кушма Штатларының Айова штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Норт-Инглиш шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Лейк-Браян (Техас)
Лейк-Браян  — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Лейк-Браян халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Паймурзино
Паймурзино (Кӗртекасси, Паймурзино) — Чуашстанның Муркаш районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429540. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97232810005. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2101300010000.
Припонештий-де-Жос
Припонештий-де-Жос — Румыниянең Галац жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Паймурзино
Халык
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 102 кешенең яшәве мәгълүм.
Припонештий-де-Жос
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Паймурзино
Халык
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (94,06%),.
Тарантова
Тарантова (Тарантова ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Чашницкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Обухов (шәһәр)
Обухов (Обухив, Обухів, Обухов) — Украинаның Киев өлкәсендә урнашкан шәһәр.
Халык саны — 33180 кеше (2014).
Сәгать поясы
Халыкара стандарт буенча Обухов Көнчыгыш Европа вакыты (Eastern European Time, EET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +2:00 гә тигез.
Тарих
1362 елда нигезләнгән.
Халык
<div style=*font-size:88%*> Туган тел буенча, 2001: украин теле — 87,1%, рус теле — 12,3%.
Горнет-Криков (коммуна)
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Санта-Комба (Вила-Нова-ди-Фош-Коа)
Санта-Комба  — Португалиянең Гуарда округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Парцице
Парцице — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Хербертинген
Хербертинген (Herbertingen) — Алманиянең Баден-Вюртемберг җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Нуэно
Нуэно — Испаниянең Уэска провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Әхәт Салихов
Әхәт Салихов:
Күнче урамы (Казан)
Күнче урамы (tat.lat. Künçe uramı, 1930 елга кадәр Апанаевлар тыкрыгы) - Казанның Иске Татар бистәсендә, тарихи үзәктә урнашкан урам. Казан шәһәренең иң кыска җәяүле урамы. Күнче урамы Шиһабетдин Мәрҗани урамын, Каюм Насыйри урамы белән тоташтыра.
Күнче урамы Апанай мәчете янында башлап Кабан күле ярына бара. Күнче урамының озынлыгы 100 метр гына, иң кыска киңлеге - 3,5 метр.
Урта гасырда Күнче урамында төрле татар һөнәрчеләре, осталары эшләгәннәр, аеруча күнчеләр, тегүчеләр.
Совет вакытында Күнче урам ташландык хәлдә, йөрү өчен бикләнгән булган.
Җәйге Универсиада уеннарына 2013 елда Күнче урамы җәяүле итеп торгызыла, бизәкләнә, татар тарихи рухына китерелә.
Иң кыска Казанның җәяүле урамы Иске Татар бистәсенең үзәгендә Универсиада башланганчы торгызылып ачыла.
Гвазто (Верона)
Гвазто — Италиянең Венеция төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Гвазто Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
(11140) Якэдакэ
(11140) Якэдакэ — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1997 елның 2 гыйнварында Т. Кобаяси тарафыннан Оидзуми обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1997 AP1» саналган.
Рувиль (Сен-Маритим)
Рувиль — Франциянең Сен-Маритим департаментында урнашкан коммуна.
Дзяжки
Дзяжки (Дзяжкі ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Шкловский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Әхәт Салихов (1938)
Бу Казан галиме турында мәкалә, Уфа галиме турында моннан укыгыз
Әхәт Салихов, Әхәт Салих улы Салихов (1938 елның 3 марты, СССР, РСФСР, ТАССР, Арча районы, Наласа) ― авыл хуҗалыгы фәннәре кандидаты (1970), Казан дәүләт аграр университеты профессоры һәм гомуми игенчелек кафедрасы мөдире (2002 елдан), ТАССР атказанган агрономы (1982), ТР атказанган фән эшлеклесе (1995), ТР фән һәм технка өлкәсендә Дәүләт премиясе лауреаты (2005).
Тәрҗемәи хәле
1938 елның 3 мартында Татарстан АССР Арча районы Наласа авылында колхозчы крестьян гаиләсендә туган.
Наласа җидееллык мәктәбен (1952), Ключищи авыл хуҗалыгы техникумын (1956), Казан авыл хуҗалыгы институтының агрономия факультетын (1961) тәмамлаган. «Татарстанның төньяк зонасы шартларында чәчү әйләнешенең кайбер буыннарына агротехник бәя бирү» темасына авыл хуҗалыгы фәннәре кандидатлыгына (1970) диссертация яклаган.
1961 елдан Казан авыл хуҗалыгы институтында эшли: 1961―1963 елларда ― институтның уку-тәҗрибә хуҗалыгы баш агрономы. 1963 елдан ― гомуми игенчелек кафедрасы доценты в. б., 1976 елдан ― институт парткомы секретаре. 1984 елдан ― институтның фәнни эшләр буенча проректоры.
Заленже-Дуже
Заленже-Дуже — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Әхәт Салихов (1938)
Тәрҗемәи хәле
2002―2009 елларда ― Казан дәүләт аграр университеты профессоры һәм гомуми игенчелек, үсемлекләрне яклау һәм селекция кафедрасы мөдире.
Заленже-Дуже
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Әхәт Салихов (1938)
Тәрҗемәи хәле
2005 елдан ― «Татарстан шартларында No-Till системасы буенча (туфракны эшкәртмичә) һәм туфракны минималь эшкәртеп авыл хуҗалыгы культураларын үстерүдә югары нәтиҗәле технологияләр куллану» инновацион проектын тормышка ашыру һәм эшләү буенча галимнәрнең иҗади төркеме җитәкчесе.
130 фәнни һәм укыту-методик эшләре, шул исәптән монография авторы.
(10289) Geoffperry
(10289) Geoffperry — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1984 елның 24 августында галимнәр тарафыннан Ок-Ридж обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1984 QS» саналган.
Домброва (Любачивский повяты)
Домброва — Польшаның Карпатасты воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Сюртат-Яга
Сюртат-Яга — Россия территориясеннән ага торган елга. Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Греховая елгасының сул ярыннан 12 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 15 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Баренцев диңгезе бассейны елгалары Канин борынынан Печора елгасы бассейнына чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Печора һәм Мезень елгалары арасындагы, Баренец диңгезенә коючы, елгалар бассейны.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Ла-Перюз
Ла-Перюз — Франциянең Шаранта департаментында урнашкан коммуна.
Припонешть
Припонешть — Румыниянең Галац жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ольвена
Ольвена — Испаниянең Уэска провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Лагевники (Келецкий повяты)
Лагевники  — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
The Wall Street Journal
thumb|250 px|[[2002]] The Wall Street Journal Dow Jones & Company tarafınnan New York şähärendä näşer itelä torğan häm AQŞ tormışında ähämiätle urın totqan köndälek basma. Aziä häm Awropa bülekçäläre belän bergä 2 million nösxä bulıp çığa, 931,000 keşe gäcitne online yazdırıp uqıy.
Санта-Комба (Сея)
Санта-Комба  — Португалиянең Гуарда округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
The Wall Street Journal
Journal kübesençä iğtibarın AQŞ häm xalıqara biznes häm finans yañalıqları häm mäsäläre buyınça yaza. Gäcitneñ iseme New Yorknıñ töp finans üzäge – Wall Street uramı arqasında birelgän. Gäzit 33 Pulitzer bülägenä iä.
Санта-Комба (Сея)
Географиясе
Мәйданы —.
The Wall Street Journal
2007 yılnıñ 31 yüldä, ozaqqa suzılğan awır söyläşülärdän soñ, dönyanıñ iñ bay media-mağnatlarınıñ berse, Rupert Murdoch, The Wall Street Journal gäziten $5 milliardqa satıp alu turında Bancroft ğäiläse belän kileşügä ireşte.
Губа (култык)
Губа́, яки култыкча — Россия Федерациясенең төньягында һәм Ерак Көнчыгышта коры җиргә шактый эчкә кергән диңгез култыгы яки бухтаның урысча (помор) атамасы. Төньяк Боз океаны диңгезләрендә елның күп өлешендә губалар боз белән капланган була.
The Wall Street Journal
Sıltama
The Wall Street Journal basması
Губа (култык)
Тасвирлама
Кагыйдә буларак, губага зур елгалар коя. Мәсәлән, Ак диңгездә Двина губасы, Онега култыгы, Себернең төньягында Об култыгы, Фин култыгында Нева губасы һ. б. шундыйлардан. Мондый култыкларга коючы елганың тәэсире көчле: алар, гадәттә, сай сулы, култык ятагы (ложе) елга утырымнары (ком-ләм, юшкын һ. б. ш.) белән тулган була, суы, диңгез суы белән чагыштырганда, шактый төчеләнгән була. Култык суының төсе диңгез суы төсеннән кискен аерыла.
Губаны култыкның башына (яки югарыгы өлешенә) һәм култык тамагына аералар.
Норт-Либерти (Айова)
Норт-Либерти  — Америка Кушма Штатларының Айова штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Норт-Либерти шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Яңа Шотландия
Башкаласы — шәһәре.
Тарих
1867 елда барлыкка килгән.
Административ бүленеш
50 (2019).
Мэтьюс (округ, Виргиния)
Мэтьюс — Америка Кушма Штатларының Виргиния штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Мэтьюс шәһәре.
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1792 елда оештырыла.
Территориясе
Округ мәйданы 653/223 км² тәшкил итә.
Искәрмәләр
Мэтьюс (округ, Виргиния)
Парчув
Парчув — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Сабанец
Сабанец — Россия территориясеннән ага торган елга. Пермь крае биләмәләрендә ага. Елга  Сепыч елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 20 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Чулман кушылдыклары бассейны Агыйдел кушылганчы, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Горнешть (коммуна)
Горнешть — Румыниянең Муреш жудецында урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Арткы ишемияле оптик нейропатия
Арткы ишемияле оптик нейропатия (АрИОН) алгыга караганда сирәгрәк очрый. Ул күрү нервының ретроламинар өлешенең ишемиясе өчен үсеш ала, ул аны урап алган йомшак баш мие тышчасы белән бәйле үрелмәләр  аша кан белән тәэмин ителә. Капиллярларның берникадәр өлеше генә нервка үтеп керә һәм йомшак тышчаның бүлгесе юлы аша аның үзәк өлешенә җитә. Диагнозны ретробульбар невритның башка сәбәпләрен төшереп калдыргач, шулардан кысылу  яки ялкынсыну, куялар. АрИОН түбәндәге очракларда үсеш алырга мөмкин.
1.    Операциядән соң нейропатия кайбер хирургик процедуралардан соң үсеш ала, алар гадәттә арка миенә кагыла. Төп куркынычлык шарты анемия һәм гиповолемияле гипотония санала. Еш ике яклы зарарлану барлыкка килә. Фараз тискәре.
2.    Артериаль нейропатия зур күзәнәкле артериит белән бәйле һәм шулай ук тискәре фаразлы.
3.    Артериаль булмаган нейропатия артериитка бәйсез АИОН куркынычлык шартлары белән бәйле, әмма аңа кечкенә күрү нервы дискы хас түгел. Күрү буенча фараз артериитка бәйсез АИОН кебек.
(11141) Йиндравалтер
(11141) Йиндравалтер — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1997 елның 12 гыйнварында Я. Тиха, М. Тихи тарафыннан Клеть обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1997 AX14» саналган.
Тарапы
Тарапы (Тарапы ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Чашницкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Гвазто (Сондрио)
Гвазто — Италиянең Ломбардия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Гвазто Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Екаклон
Екаклон — Франциянең Эр департаментында урнашкан коммуна.
Калеҗик (Тушба)
Калеҗик (Kalecik) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Ван иле Тушба илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Александрия (Теннесси)
Александрия  — Америка Кушма Штатларының Теннесси штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Лейк-Въю (Техас)
Лейк-Въю  — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Домброва (Ряшивский повяты)
Домброва — Польшаның Карпатасты воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Нью-Брансвик
Башкаласы — шәһәре.
Тарих
1867 елда барлыкка килгән.
Административ бүленеш
107 (2019).
Онтиньена
Онтиньена — Испаниянең Уэска провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Дзямидавичы (Касцюковицкий районы)
Дзямидавичы  (Дзямідавічы ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Касцюковицкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Рувре-Катийон
Рувре-Катийон — Франциянең Сен-Маритим департаментында урнашкан коммуна.
Келәр
Келәр — Татарстан Республикасының Кама Тамагы районындагы авыл.
Халык саны — 20 тирәсендә. Вакыт зонасы — MSK (Мәскәү вакыты) яки UTC+4. Почта индексы — 422832.
Демография
Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): руслар.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.1 °C.
Заленже-Ельяше
Заленже-Ельяше — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Хербольцхайм
Хербольцхайм (Herbolzheim) — Алманиянең Баден-Вюртемберг җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Армияләрнең «D» төркеме
Армияләрнең «D» төркеме — (алман Heeresgruppe D) — Алман Кораллы көчләре (вермахт) эчендәге гаскәрләрнең оператив-стратегик берләшмәсе.
Төркемне оештыру. Көнбатыш фронт 1939—1940
Армияләрнең «D» төркеме 1940 елның 26 октябрендә Франциядә оештырылган.
(10290) Kettering
(10290) Kettering — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1985 елның 17 сентябрендә галимнәр тарафыннан Ок-Ридж обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1985 SR» саналган.
Лагувка
Лагувка — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Людмила Хохлова
Тормыш юлы
1967 елдан Казан университетында педагогик эштә: 1967 елдан алып 1970 елга кадәр — ассистент һәм өлкән укытучы, 1970 елдан — доцент, 1987 елдан — профессор һәм 1991 елдан — үсемлекләр физиологиясе кафедрасы мөдире. 1988 елдан башлап КДУның Үсемлекләрнең үсеш регуляторлары һәм тотрыклылыгы фәнни-тикшеренү лабораториясен оештыручы һәм фәнни җитәкчесе була. Людмила Хохлова җитәкчелегендә тикшеренүләр үсемлекләрнең стресслы тышкы факторларга җайлашуының һәм чыдамлыгының күзәнәк механизмнарын ачыклауга, алга таба авыл хуҗалыгы культураларының тотрыклылыгын арттыру ысулларын һәм алымнарын эзләүгә бәйле була.
1966 елда Л. П. Хохлова «Цитоплазма аксымының физик-химик үзенчәлекләренең һәм үсемлек яфракларындагы суның торышы» дигән тема буенча биология фәннәре кандидаты, 1985 елда —, «Үсемлекләрнең көзге чыныгу белән бәйле митохондрийның структур-функциональ торышы» темасы буенча биология фәннәре докторы буларак раслана. 1970 елда Югары аттестация комиссиясе боерыгы белән аңа доцент гыйльми исем бирелә, 1990 елда — профессор. 2010 елда аңа КДУның атказанган профессоры мактаулы исеме бирелә.
Фәнни-педагогик эшчәнлек
Людмила Хохлованың төп фәнни-педагогик эшчәнлеге үсемлекләр физиологиясе һәм биохимиясе өлкәсендәге мәсьәләләр белән бәйле, аның җитәкчелегендә беренче тапкыр препарат микъдарда цитоплазманың эретелгән аксымнары билгеләнә. Л. П. Хохлова җитәкчелегендә күзәнәк биологиясе мәсьәләләре өлкәсендә үсемлекләрнең адаптациясе һәм тотрыклылыгы механизмнарын формалаштыруда цитоскелетның интеграль физиологик ролен ачыклауга бәйле яңа фундаменталь тикшеренүләр үткәрелә. Л. П. Хохлова — үсемлекләрнең фотосинтезы һәм физиологиясе буенча РФА фәнни советы әгъзасы, Россия Федерациясе Мәгариф һәм фән министрлыгының «Биологик фәннәр һәм технологияләр» Советы әгъзасы, Россия Үсемлекләр физиологлары җәмгыяте Президиумы әгъзасы, Татарстан Республикасы Фәннәр Академиясенең «Үсемлекләрне адаптацияләүнең һәм продуктивлылыгының физиологик-биохимик нигезләре» Фәнни советы эксперты һәм рәисе, 2001 елдан КДУның Гыйльми советы әгъзасы.
Людмила Хохлова 350 дән артык фәнни эш, шул исәптән күп санлы монографияләр һәм уйлап табуларга ике авторлык таныклыклары авторы.
1995 елда аңа Татарстан Республикасының Атказанган фән эшлеклесе мактаулы исеме бирелә. 2008 елда Россия Президенты Указы белән Людмила Хохловага «Фәнни-педагогик эшчәнлектә һәм квалификацияле белгечләр әзерләүдә зур өлеш керткән өчен» Россия Федерациясе югары мәктәбенең атказанган хезмәткәре мактаулы исеме бирелә.
Тарын-Я
Тарын-Я — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Щекурь-Я елгасының сул ярыннан 49 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 12 км.
Табъяга
Табъяга — Россия территориясеннән ага торган елга. Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Нерута елгасының уң ярыннан 62 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 32 км.
Тарын-Я
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Төньяк Сосьва. Кече елга бассейны — Төньяк Сосьва, елга бассейны — Об, Төньяк  Сосьва елгасы кушылган урыннан түбәнрәк.
Табъяга
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Баренцев диңгезе бассейны елгалары Канин борынынан Печора елгасы бассейнына чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Печора һәм Мезень елгалары арасындагы, Баренец диңгезенә коючы, елгалар бассейны.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Тарын-Я
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Сталинград фронты
Сталинград фронты Сталинградский фронт (СФ) — Бөек Ватан сугышы вакытында ССРБ Кораллы көчләре эчендәге оператив стратегик хәрби берләшмә.
1942—1943 елның кышкы кампаниясе
1942 елның 19 ноябрендә совет гаскәрләре каршы һөҗүмне башлыйлар, ә 23 ноябрьдә Сталинград һәм Көньяк-Көнбатыш фронтларның гаскәрләре Калач-на-Дону шәһәре янында тоташалар һәм дошманныкы 22 дивизяне чолгап алалар. «Малый Сатурн» операциясе нәтиҗәсендә Эрих фон Манштейн җитәкчелеге астында армияләрнең «Дон» төркеме җиңелә.
Диабетлы папиллопатия
Диабетлы папиллопатия — I һәм II типтагы диабетта үсеш алган күрү нервы дискы шешүе белән бәйле күрү сәләтенең вакытлыча бозылуы белән  сыйфатланган сирәк халәт. Патогенез билгеле түгел, ләкин ул вак тамырлар зарарлануы белән бәйле дип уйлыйлар.
1.    Гадәттә  күрү нервының уртача дисфункциясе белән билгеләнә, артериитка бәйсез АИОН яки оптик невриттан әкренрәк  көчәя.
2.     Билгеләре
•      КҮ гадәттә 6/12 һәм  югарырак була.
•      Бер яки ике яклы  зарарлану, дискның уртача шешүе һәм кызаруы.
•      Диск өслегендә  телеангиэктазияләр еш очрый (рәс. 21.10); авыр очракларда ашыгып караганда  аларны тамарлануга ялгыш охшату мөмкин.
3.    Чир барышы гадәттә берничә ай тәшкил итә, аннары үзлегеннән  ремиссия үсеш ала, әмма кайбер очракларда күрү начарлануы аздан алып уртачага  кадәр була.
4.    Системалы  стероидлар белән дәвалау шикле файда  китерә һәм күбрәк дәрәҗәдә диабет идарәсе бозылуына китерә, әмма арткы  субтенон инъекцияләре нәтиҗәле булган гаҗәп мисал билгеле.
Манитоба
Манитоба (Manitoba) — Канада провинцияләренең берсе.
Башкаласы — шәһәре.
Тарих
1870 елда барлыкка килгән.
Административ бүленеш
137 (2019).
Припору (Вилча)
Припору — Румыниянең Вилча жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Первое Мая
Первое Мая (Пӗрремӗш май Выҫҫӑлкки, Первое Мая) — Чуашстанның Муркаш районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429551. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97232880006. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2101300003100.
Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2136.
Парчувек
Парчувек — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Санта-Маринья (Сея)
Санта-Маринья  — Португалиянең Гуарда округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Первое Мая
Халык
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 164 кешенең яшәве мәгълүм.
Санта-Маринья (Сея)
Географиясе
Мәйданы —.
(11142) Facchini
(11142) Facchini — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1997 елның 7 гыйнварында Винченцо Казулли тарафыннан Коллеверде ди Гвидония обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1997 AP17» саналган.
Домброва (Сталёвовольский повяты)
Домброва — Польшаның Карпатасты воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Гвазто (Изерния)
Гвазто — Италиянең Молизе төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Гвазто Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Ос-де-Хака
Ос-де-Хака — Испаниянең Уэска провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Горуя (коммуна)
Горуя — Румыниянең Караш-Северин жудецында урнашкан коммуна.
Тарараки
Тарараки (Тараракі ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Мёрский районында урнашкан авыл.
Элита
Элита (фр. élite «гадәттән тыш», «эксклюзив») — социологиядә, байлык, социаль сыйныф, һөнәр яки осталык аркасында җәмгыятьтәге гади кешеләргә караганда югары социаль статуска ия булган, азчылык, социаль төркем.
Тарараки
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Элита
Элита социаль стратификациянең иң башында, чөнки ул җәмгыятьтә мөһим һәм кыйммәтле саналган характеристикаларга ия (гаилә чыгышы, байлык, сәяси хакимият яки мәгариф).
Элитаны өйрәнү ХХ гасыр башында башланды, Вилфредо Парето, Гаетано Моска һәм Роберто Мишель бу өлкәдә беренче теоретиклар. Сәясәт фәннәре күзлегеннән караганда, алар төрле политиканы тормышка ашыруда мөһим роль уйныйлар һәм аларның җәмгыятьтәге сәяси процессларга йогынтысы белән танышырга тиеш.
Societyәмгыятьтә күренекле шәхси сыйфатлары булган кешеләр төркеме буларак элита турында киң таралган фикер бар. Бу төшенчә еш кына дөрес - махсус өстенлекләр белән, югары катлам кешеләренең күбесе, вакыт узу белән, элита җәмгыять алдында алып барырга тиеш рухи сыйфатларга ия. Элита кешеләренең туганда махсус шәхси сыйфатлары булмаска мөмкин, ләкин аларда махсус рухи сыйфатлар булырга мөмкин, алар беренче чиратта тормыш тәҗрибәсе һәм күнегүләр нәтиҗәсе. Кайбер теоретиклар чын миссия тарихи миссиядә катнашучылар миссияне тиешенчә башкара алуларына инангач барлыкка килә дип саныйлар. Алар җәмгыятьнең идарә итү учреждениеләрендә төп урыннарны биләгән һәм коллектив элитаны формалаштырган кешеләрдә билгеле. Элита шулай ук ​​элита булмаган акчаларны үзләштерергә көче булган хакимнәр төркеме дип тә билгеләнергә мөмкин, алар үз чиратында ачык оештыру аппараты формалаштыралар.
Губа (мәгънәләр)
Губа — күп мәгънәле сүз.
Нума (Айова)
Тарихы
Нума шәһәре  елда нигезләнгән.
Зекериякөй (Ардануч)
Зекериякөй (Zekeriyaköy) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Артвин иле Ардануч илчесенә караган бер авыл (köy).
Ла-Порта
Ла-Порта (La Porta) — Франциянең Югары Корсика департаментына караган коммуна, Казинка-Фумальто кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 8,10 км².
Екарданвиль-ла-Кампань
Екарданвиль-ла-Кампань — Франциянең Эр департаментында урнашкан коммуна.
Губа (округ)
Губа́ — XVI—XVII гасырларда Рус дәүләтендә кабул ителгән административ-территориаль берәмлек һәм суд округы атамасы.
Этимология
Рус тарихчысы В. Н. Татищев (1686—1750) фикеренчә, «губа» сүзе русча «бетерү, юкка чыгару» (губить, губление) мәгънәсен биргән. Н. М. Карамзин фикеренчә, «губа» сүзе борынгы алман хокук белемендә «утар» (усадьба), рус хокук белемендә — «волость» яки «ведомство»ны аңлаткан.
Зиннур Зарипов
Зиннур Зарипов (Зиннур Зарип улы Зарипов,, — , ) — Дан орденының тулы кавалеры (1944, 1944, 1945). Алман-совет сугышы вакытында сержант, туп командиры, Украина, Польша өчен сугышларында батырлык күрсәткән.
Биографиясе
Зиннур Зариф улы Зарипов 1915 елның 10 мартында Уфа губернасы Бөре өязе Түбән Әлкәш авылында крестьяннар гаиләсендә туа. Татар.
Авылда 4 сыйныф белем ала. Дүртөйле районының «Кызыл Бүләк» колхозында бригадир булып эшли.
1936-1938 елларда Кызыл Армия сафында хезмәт итә, тупчы-төзәүче була. Туган авылына кайткач, «Кызыл Бүләк» колхозы рәисе итеп сайлана.
1941 елның авгусында Башкорт АССР-ының Дүртөйле район хәрби комиссариаты тарафыннан кабат Кызыл Армия сафына чакырыла. Шул вакыттан алып Бөек Ватан сугышы сугыәшларында катнаша. Калинин, Степной, 1 нче һәм 4-нче Украина фронтларында сугыша. 623-нче артиллерия полкы сафында Мәскәүдән Берлингача яу юлы үтә. Мәргән артеллирист дип санала. 1942 елдан ВКП(б)/КПСС әгъзасы.
Старшина З.З. Зарипов 1945 елда демобилизацияләнә. Туган төбәгенә кайткач, «Кызыл Бүләк» колхозында рәис, рәис урынбасары, ферма мөдире була.
127-нче Карамалы-Гөбәй сайлау округы буенча 3-нче чакырылыш БАССР Югары Советы депутаты итеп сайлана.
Каһарманлыгы
623-нче артиллерия полкының 3-нче артиллерия командиры (183-нче укчылар дивизиясе, 38-нче армия, 1-нче Украина фронты) сержант З. З. Зарипов 1944 елның 19-20 мартында Винница — Украинаның Винница өлкәсе мәйдан үзәге өчен барган сугышта дошманның җиде ут ноктасын һәм бик күп солдатын юк итә.
Сугышларда күрсәткән каһарманлыгы һәм батырлыгы өчен сержант Зарипов Зиннур Зариф улы 1944 елның 29 апрелендә 3-нче дәрәҗә Дан ордены белән бүләкләнә (№41845).
1944 елның 25-27 июлендә Украинаның борынгы шәһәре Львов — Львов өлкәсенең мәйдан үзәге өчен алышта сержант Зарипов Зиннур үзенең расчеты белән дошманның биш орудиесен, ике минометын, дүрт дзотын, сиге күзәтү пунктын кыйрата, күп дошманны юк итә.
1944 елның 21 октябрендә күрсәткән каһарманлыгы һәм батырлыгы өчен сержант Зарипов Зиннур зариф улы 2-се дәрәҗә Дан ордены белән бүләкләнә (№ 9796).
1945 елның 12-13 февралендә 623-артиллерия полкы 3-нче батареясының артилдлерия командиры (183-нче укчылар дивизиясе, 38-нче армия, 4-нче Украина фронты) сержант З. З. Зарипов Польшаның Струмень янында дошманның танк һәм җәяүле контрһөҗүмен кире кага дошман орудиесен сафтан чыгара. Артиллерия белән командалык итеп ул өч көн буенча ул дошман һөҗүмен тотып тора, егермедән артык фашист солдатын һәм офицерын юк итә.
1945 елның 29 июнендә ССРБ Югары Советы Президиумы Указына яраклы, немец-фашист илбасарлары белән сугышта командованиенең заданиеләрен яхшы үтәгәне өчен сержант Зарипов Зиннур Зариф улы 1-нче дәрәҗә Дан ордены белән бүләкләнеп (№1744), Дан орденының тулы кавалеры була.
Заленже-Поникевка
Заленже-Поникевка — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Лазиска (Келецкий повяты)
Лазиска  — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Британия Колумбиясе
Британия Колумбиясе (British Columbia) — Канада провинцияләренең берсе.
Башкаласы — шәһәре.
Тарих
1871 елда барлыкка килгән.
Административ бүленеш
162 (2019).
Лейк-Данлап (Техас)
Лейк-Данлап  — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Лейк-Данлап халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Хербрехтинген
Хербрехтинген (Herbrechtingen) — Алманиянең Баден-Вюртемберг җирендә урнашкан коммуна.
Дзяржынски (Глуский районы)
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Хербрехтинген
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Румар
Румар — Франциянең Сен-Маритим департаментында урнашкан коммуна.
Токмак (Украина)
Халык саны — 32772 кеше (2014).
Сәгать поясы
Халыкара стандарт буенча Токмак Көнчыгыш Европа вакыты (Eastern European Time, EET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +2:00 гә тигез.
Тарих
1784 елда нигезләнгән.
Халык
<div style=*font-size:88%*> Туган тел буенча, 2001: украин теле — 70,3%, рус теле — 29,4%.
Нельсон (округ, Виргиния)
Нельсон — Америка Кушма Штатларының Виргиния штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Ловингстон шәһәре.
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1791 елда оештырыла.
Территориясе
Округ мәйданы 1228/1220 км² тәшкил итә.
Искәрмәләр
Нельсон (округ, Виргиния)
Сәвәләй (елга)
Сәвәләй — Дала Зәе елгасы кушылдыгы. Татарстанның Зәй районы биләмәләрендә ага. Елга озынлыгы 10 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Чулман кушылдыклары бассейны Агыйдел кушылганчы, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча: