cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Күзләр хәрәкәте
Күз хәрәкәтләре кануны
5.     Тигез иннервация турында Һеринг кануны: күзләрнең  һәр конъюгат хәрәкәтләрдә парлы мускуллар көч буенча тигез импульсны бер үк  вакытта ала (рәс. 20.11). Параличлы кылыйлыкта ике күзнең иннервациясе тәңгәл һәм һәр вакытта төбәүче күз белән билгеләнә, шуңа тайпылыш почмагы төбәлүгә  кулланылган күзгә карап төрле була ала. Мәсәлән, сул күзнең тышкы мускулы парезында төбәлүче күз уң була; бу очракта сул күзнең эчкә тайпылышы каршылык күрмәгән антагонист сул күзнең  парезлы тышкы туры мускулы йогынтысы астында барлыкка килә (сул күзнең эчке  туры мускулы). Бу очракларда ике күзнең тигез булмаган дәрәҗәсе беренчел тайпылыш дип атала (рәс. 20.12, сулда).
Төбәлү өчен парезлы сул күз кулланылганда, аны эшләтү өчен сул тышкы мускул  иннервациясенең өстәмә көчәнеше кирәк булачак. Тик Һеринг кануны буенча бер үк көчтәге импульс уң күзнең эчке туры мускулына юнәлә (парлы мускулга), бу  соңгысының артык кыскаруына һәм уң күзнең артык аддукциясенә китерә. Бу очракларда ике күзнең тигез булмаган дәрәҗәсе икенчел тайпылыш дип атала (рәс. 20.12, уң  яктан). Парезлы кылыйлыкта икенчел тайпылыш беренчелдән артык була.
6. Мускуллы җавап — күрсәтелгән кануннар белән тасвирланган үзара йогынты нәтиҗәсе. Ул күз хәрәкәтләре какшауларын ачыклауда мөһим санала, аерып алганда яңа барлыкка килгән һәм иске параличны аерганда ( клиник  бәяләмәсен кара).
Барлык үзгәрешләр барлыкка килсен өчен күпмедер вакыт кирәк. Бу колачны түбәндәге рәвештә күрсәтеп була.
•      Беренчел хәлсезлек  (мәсәлән, сул күзнең өске кыек мускулының).
•      Туры антогонистның  каршылыгын күрмәгән икенчел контрактура (сул күзнең аскы кыек мускулының).
•      Контралатераль  синергистның яки парлы мускулның икенчел контрактурасы (уң күзнең аскы туры  мускулының; Һеринг кануны).
•      Икенчел ингибитацион паралич (уң күзнең өске туры мускулы; Шеррингтон кануны).
Күзләр хәрәкәтләре
Күз хәрәкәтләрен тикшерүгә салмак күзәтү һәм алга таба саккадалы күз хәрәкәтләрен бәяләү керә.
1.    Верзияләрне карашның сигез эксцентрик торышында бәялиләр; гадәттә авыруга әйбер артыннан — каләм яки кесә яктыргычын күзәтергә кушалар  (соңгысының өстенлеге тикшерүне киңәйтүче мөгезкатлау рефлексын бәяләү  мөмкинлеге санала). Карашның һәр торышында фория тропиягә күчү яки почмак арту мөмкинлеген раслау өчен тиз итеп cover-сынавын үткәрәләр, ә авыруда  диплопия булуын тикшерәләр. Бу юнәлешләрдә хәрәкәтләрне махсус китереп чыгарып була: авыру белән элемтә булмаганда тавышлы ярсыткычка җавап буларак  яки «курчак башы» күчүе.
2.     Дукцияләрне бер яки ике яктан күз хәрәкәте чикләнгәндә бәялиләр. Кесә яктырткычы мөгезкатлау рефлексларын төгәл бәяләү өчен кирәк. Икенче күзне ябалар, ә авыруга төрле караш торышында яктылык чыганагы артыннан  күзәтергә кушалар.
Хәрәкәт бәяләвендә 0 тулы хәрәкәтне һәм -1 алып -4 кадәр функциянең какшавы дәрәҗәсе артуын билгеләп гади сан системасын  кулланалар (рәс. 20.38).
Конвергенциянең иң якын ноктасы
Конвергенциянең иң якын ноктасы (КЯН) — бинокуляр төбәлү сакланган иң якын нокта. Аны RAF сызгычы аша бәяләп була, аны авыру яңагына куялар (рәс. 20.39а). Әйбер (рәс. 20.39б) сызгыч буенча әкренләп авыруның күзенә таба бер күз төбәлүне югалтып  кырыйга тайпылганчы күчерелә (объектив КЯН). Субъектив КЯН — авыру диплопияне билгеләгән нокта. Нормада КЯН артык көчәнүсез 10 см ким булмаска тиеш.
Аккомодациянең иң якын ноктасы
Аккомодациянең иң якын ноктасы (АЯН) — бинокуляр кабул ителгән сурәтнең төгәл сакланган иң якын  ноктасы. АЯН шулай ук RAF сызгычы ярдәмендә бәяләнә. Авыру юлга төбәлә, аннары аны әкренләп ул төгәлсез булганчыга кадәр якынайталар.
Сурәт томанлана башланган ераклык сызгыч буенча билгеләнә, ул АЯН туры килә дә инде. АЯН яшь белән ерагая; кулай оптик төзәтүсез укыганда авырлыклар булу белән шактый ераклашу пресбиопия турында  аңлата. Гомернең 2 нче дистәсендә АЯН 8 см ераклыкта, ә гомернең 5 нче дистәсендә 46 см ераграк була ала. Аккомодация запасын Снеллен оптотиплары буенча 6/60 юлына төбәлгәндә сурәтнең төгәлсезлеге барлыкка килгәнче 0,5 дптр  адымы белән таратучы линзалар ярдәмендә бәяләп була.
Фузион резервлар
Фузион резервлар вергент хәрәкәтләрнең нәтиҗәлеге чарасы санала. Фузион резервларны призмалар ярдәмендә яки синоптофорда тикшереп була. Бифовеаль төбәлүне тоту өчен абдукция яки аддукция халәтенә күчерүче көчәюче призмаларны күз алдына куялар (призма нигезе торышына карап:  эчкә яки тышка). Призма көче фузион резеврлардан артык булса, диплопия барлыкка килә яки бер күз кире якка тайпыла.
Операциядән соң диплопияне тикшерү
Бу гади сынауны кылыйлык буенча операция алдыннан операциядән соң диплопия үсеше куркынычлыгын бәяләү өчен бинокуляр күрүсез  7-8 яшьтән олырак һәр авыруга һичшиксез үткәрергә кирәк. Бер күз алдында (гадәттә тайпылган) төзәтүче призмалар куялар, ә авыруга алдында урнашкан  әйбергә ике күз белән төбәлергә кушалар. Тайпылыш почмагының гиперкоррекциясе булганчыга кадәр әкренләп призмалар көчен арттыралар. Диплопия барлыкка килү турында авыруга хәбәр итәргә кушалар. Сынау барышында супрессия сакланса, операциядән соң диплопия үсеше куркынычлыгы зур түгел; 35Д экзотропиядә  диплопия 30Д соң барлыкка килә ала һәм саклана, чөнки призмалы төзәтү  эзотропияне охшата. Диплопия вакытлы яки даими була ала, тик һәр очракта ул ботулотоксин (Сl. botulinum) белән ачыклау сынавын үткәрергә дәлил  булачак  (алга таба кара). Диплопия кылый күздә югары күрү үткенлеге белән авыруларда гына очрамый; төзәтелмәгән диплопияне дәвалау бик авыр, аны  булдырмау яхшырак.
Диплопияне тикшерү
Һесс сынавы һәм Лесс экраны экстраокуляр мускулларның функциясе буларак күз алмаларының диссоциацияләнгән торышын сурәтләүче ике  охшаш сынаудан гыйбарәт. Сынаулар неврологик табигатьле парезлы кылыйлыкны рестриктив миопатиядән аерырга мөмкинлек бирә (мәсәлән калкансыман биз патологиясендә  яки орбитаның «шартлаулы» сынуында), шулай ук яңа парезны искедән.
Электрон Һесс сынавы
Экран караңгы-соры җирлеккә салынган тангенциаль ятьмәдән (ике үлчәнештәге сфера өслеге проекциясеннән) гыйбарәт. Идәрә аслыгы ярдәмендә аерым кабызып булган кызыл утлар күрү кырының үзәгендә (башлангыч  торыштан 15°) һәм перифериясендә (30°) карашның төп торышларын күрсәтә; һәр  дүрткел күзнең 5° борылуына туры килә. Үткәрү техникасы:
а)  авыруны экран алдында 50 см аралыкта утырталар, кызыллы-яшелле күзлек кидертәләр (кызыл  пыяла — уң күз алдында) һәм яшел күрсәткечне бирәләр;
в)  авыруга яшел утны кызылга салырга кушалар һәм шулай итеп сул күзнең чагыштырмача торышын  билгелиләр. Чиратлап барлык торышларны билгелиләр;
г)   ортофориядә ике ут та теге яки бу дәрәҗәдә һәр тугыз караш торышында кушыла;
е)  тикшерүче схемада чагыштырмача торышны билгели һәм аларны туры сызыклар белән  тоташтыра.
Лесс экраны
Аппарат бер-берсенә карата 90° урнашкан һәм урталай ике яклы яссы пыяла белән ике күзне чикләп бүленгән ике тонык пыяладан тора (рәс.  20.40). Һәр экранның арткы өслегенә тангенциаль пәрдә салынган һәм ул экранны яктыртканда гына күренә.
1. Техника. Һәр күз өчен сынауны чиратлап үткәрәләр:
а)  авыру яктыртылмаган экран алдында ияген көзгенең беркеткеченә тоташкан аслыгына  куеп утыра һәм экрандагы ноктага карый;
в) авыру яктыртылмаган экранда күрсәткеч белән аныңча тикшерүче күрсәткән нокта белән  туры килгән ноктаны билгели;
г)  барлык нокталар салынгач авыруны башка экран алдына утырталар һәм процедураны  кабатлыйлар. Нәтиҗәләрне шулай ук схемада билгелиләр.
Гишенвиль
Гишенвиль — Франциянең Эр департаментында урнашкан коммуна.
Күзләр хәрәкәте
Лесс экраны
2.     Аңлатма
б) кечерәк схема мускул парезына күрсәтә (уң күз);
в) зур схема пар мускулның гиперфункциясенә күрсәтә (сул күз);
Төмән
Төмән (Тюмень, Цемке-тора) — Россиядәге шәһәр, Төмән өлкәсенең һәм шушы өлкәнең Төмән районының үзәге. XIII гасырда татарлар Чыңгы-Тура шәһәренә нигез сала, XVI гасырда кала - Алтын Урданың Төмән олысының башкаласы. Алтын Урдада Туктамыш хан идарә иткән чорда шәһәргә Төмән исеме бирелә. 1495 елда эчке низаг нәтиҗәсендә Чыңгы Тура башкала вазифасын югалта, Мөхәммәд Тайбуга үз ирәген Кашлык - Себер каласына күчерә. 1585 елда рус илбасары Ермак Чыңгы Тура- Төмәнне яндырып басып ала һәм 1586 елда рус ныгытмасына нигез сала.
Күзләр хәрәкәте
Лесс экраны
г)  кечерәк схемада максималь тараю параличланган мускулның төп хәрәкәт юнәлешен күрсәтә  (уң күзнең тышкы туры мускулы);
Төмән
20 гасырда борынгы татар шәһәре Чыңгы Тура урынында "Төмән" дигән стадион төзелгән, нәтиҗәдә мәдәни катлам кайтусыз югалган.
Күзләр хәрәкәте
Лесс экраны
д) зур схемада максималь киңәю пар мускулның төп хәрәкәт юнәлешен күрсәтә (сул күзнең эчке  туры мускулы);
Төмән
Халык саны — 581 758 кеше, буйсындырылган торак пунктлары белән — 604 665 кеше.
Күзләр хәрәкәте
Лесс экраны
е) салынган нокта һәм карашның һәр юнәлешендә билгеләнгән трафарет белән аерма дәрәҗәсе  тайпылыш почмагын бәяләргә мөмкинлек бирә (һәр дүрткел = 5°).
Төмән
2021 елның 21 маеннан ― Хезмәт даны шәһәре.
Күзләр хәрәкәте
Вакыттан соң үзгәрүләр
Вакыттан соң үзгәрүләр фаразлау өчен файдалы. Мәсәлән, уң күзнең өске туры мускулы параличында Һесс сынавы зарарланган мускулның  гипофукциясе һәм парлы мускулның гиперфункциясенә күрсәтә (сул аскы кыек). (рәс. 20.42а). Аерма шулкадәр ачык, шуңа диагноз шиксез. Параличланган мускул функциясе кайтса, ике схемада нормага кайта. Ләкин паралич сакланганда ике схема да түбәндәге рәвештә үзгәрә ала.
Төмән
2022 елда Төзелеш министрлыгы яңа шәһәр цифрлаштыру индексының яңартылган рейтингын бастырды. Тюмен 250 меңнән миллионга кадәр кеше яшәгән иң яхшы өч шәһәргә керде
Күзләр хәрәкәте
Вакыттан соң үзгәрүләр
•      Схемада гиперфункция  кебек күренүче ипсилатераль антогонистның (уң күзнең аскы туры мускулының)  икенчел контрактурасы, схемада гипофункция кебек күренгән парлы мускул  антогонистының (сул өске кыек) икенчел параличына китерә (рәс. 20.426). Бу сул күзнең өске кыек мускулының беренчел зарарлануы турындагы ялгыш нәтиҗәгә  китерә ала.
Төмән
География
Көнбатыш Себердә, Түре елгасы (Тубыл кушылдыгы) буенда урнашкан. Пристань, Свердловск тимер юлының төене, «Рощино» халыкара аэропорты бар. Мәскәүгә хәтле 1725 км. Халык исәбе 581 758 кеше (2010).
Күзләр хәрәкәте
Вакыттан соң үзгәрүләр
•      Күпмедер вакыттан соң ике схема да беренчел параличланган мускулны күреп булганчыга кадәр охшашрак була башлый  (рәс. 20.42в).
Төмән
Халык
Милли состав (2002): руслар — 83,1%, татарлар — 5,6%, украиннар — 2,0%.
Күзләр хәрәкәте
Клиник мисаллар
21 нче бүлектә бирелгән күз йөртүче нервларының параличы турындагы материалны өйрәнгәннән соң түбәндәге клиник мисалларны  тикшереп чыгарга кирәк.
Параньюш-да-Бейра
Параньюш-да-Бейра — Португалиянең Гуарда округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Күзләр хәрәкәте
Клиник мисаллар
1. Сулда III БМН параличы (рәс. 20.43).
Төмән
Икътисад
Машина төзелеше һәм металл эшкәртү (суднолар, приборлар, станоклар ясау, «Нефтемаш» һ.б.), агач эшкәртү, җиңел, азык-төлек сәнәгате үскән. Төмәнне нефтьүткәргечләр кисеп үтә.
Күзләр хәрәкәте
Клиник мисаллар
•      Сулдан экзотропия  (ике күзнең дә төбәлү билгеләренең эчке схемалары тышка тайпылганына игътибар  итегез). Уң схемада тайпылыш күбрәк чагыла (сул күз белән төбәлгәндә), бу икенчел тайпылышның беренчелдән өстен  булуы турында аңлата һәм параличлы кылыйлыкка гадәти.
Параньюш-да-Бейра
Географиясе
Мәйданы —.
Күзләр хәрәкәте
Клиник мисаллар
•      Сул схема тышкы  турыдан кала барлык мускулларның гипофункциясен чагылдыра.
Шыгырдан
Шыгырдан (чуаш. Шăнкăртам, рус. Шыгырдан, 1939-94 елларда Чкаловское, элегрәк — Шихирданы) — Чуаш Республикасының Батыр районында урнашкан зур татар авылы. Кызыл-Камыш авылы белән бергә Шыгырдан авылы җирлегенә керә. Халык саны 1478 йортта якынча 6 мең кеше.
Күзләр хәрәкәте
Клиник мисаллар
•      Уң схема  зарарланмаганнарга карата «парлы» булган эчке һәм аскы турыдан кала барлык  мускулларның гиперфункциясен чагылдыра.
Шыгырдан
Авыл 583 гектар мәйдан били, урамнар озынлыгы 33 километр. Авыл белән район үзәге олы юл аша гына.
Күзләр хәрәкәте
Клиник мисаллар
•      Беренчел тайпылыш  почмагы (төбәлүче уң күз, ТУК) башлангыч торышта -20° тигез, ә R/L 10°.
Шыгырдан
Демографик вазгыять
Авылда 2009 елда 96 бала (биредә олан диләр) туган, 58 кеше үлгән. 2011 елда 78 бала туып, үлүчеләр 43 булган.
Күзләр хәрәкәте
Клиник мисаллар
•      Икенчел тайпылыш почмагы (төбәлүче сул күз, ТСК) башлангыч торышта -28° тигез, ә R/L 12°.
Шыгырдан
Инфраструктура
Авылда урнашкан:
Күзләр хәрәкәте
Клиник мисаллар
2.     Уң яктан IV БМН яңа параличы (рәс. 20.44).
Шыгырдан
Икьтисад
Шыгырданда көн саен уртача 400 терлек суела. Аерым сугым цехы бар, әмма ул гына өл­герә алмый.
Төмән
Фән һәм мәгариф
Төмән өлкәсендә нефть һәм газ яткылыклары фәнни оешмаларының үсешенә булышлык ясады. 1990 еллар башында югары уку йортлар һәм гыйльми-тикшеренү институты хезмәткәрләре саны 11,5 мең кешене, ягъни булган кала халкының 10 процентын тәшкил иткән.
Күзләр хәрәкәте
Клиник мисаллар
•      Уң схема сулдан кечерәк.
•      Уң схема өске кыек мускулның гипофункциясен һәм аскы кыек мускулның гиперфункциясен чагылдыра.
•      Сул схема аскы туры мускулның гиперфункциясен һәм өске туры мускулның гипофункциясен чагылдыра.
•      Тайпылышның беренчел почмагы (ТСК) R/L 8° тигез; тайпылышның икенчел почмагы (ТУК)  R/L  17° тигез.
3.     Уң яктан IV БМН тумыштагы параличы яки өске кыек мускулның тумыштагы  көчсезлеге
•      Схемалар зурлыгы үзгәрми.
•      Уң яклы гипертропия (Уң эчке схеманың төбәлү ноктасы өскә, ә сулның — аска күчкәненә игътибар итегез).
•      Гипертропия левоверзиядә көчәя һәм декстроверзиядә кими.
Төмән
Фән һәм мәгариф
Фәнни-тикшеренү һәм проект институтлары: Криосфера институты һәм Төньяктагы җирләрен үзләштерерү проблемалары институты. Гамәли нефть һәм газ комплексына ихтыяҗ юнәлтелә. Алар арасында "Сургутнефть" (Төмән бүлекчәсе), «Газпром проектирование» ҖЧҖнең Төмән бүлекчәсе, Гипротюменнефтегаз, Синицин, Төмәннефтегеофизика (компания "Интеграл"), "Нефтепроект", СибНАЦ, Синететика (ГМС Группасы) лидерлар булып тора.
Күзләр хәрәкәте
Клиник мисаллар
•      Уң схема өске кыек мускулның гипофункциясенә һәм аскы кыек мускулның гиперфункциясенә күрсәтә.
Төмән
Фән һәм мәгариф
Белем бирү учреждениеләре:
Күзләр хәрәкәте
Клиник мисаллар
•      Сул схема аскы туры мускулның гиперфункциясенә һәм өске туры мускулның гипофункциясенә күрсәтә.
4.     Уң яктан VI БМН параличы (рәс. 20.46).
Шыгырдан
Икьтисад
Авылда унлап кеше умарта тота, 540 ат бар. Ветеринария хезмәте яхшы куелган.
Күзләр хәрәкәте
Клиник мисаллар
•      Уң яктан эзотропия (эчке схеманың төбәлү ноктасы борын ягына тайпылганына игътибар итегез).
•      Уң схема тышкы туры мускулның чагылган гипофункциясенә һәм эчке туры мускулның аз чагылган гиперфункциясенә күрсәтә.
•      Сул схема эчке туры мускулның чагылган гиперфункциясенә күрсәтә.
•      Тайпылышның беренчел почмагы (ТСК) +15° тигез, ә икенчел (ТУК) — +20°.
NB Сул күзнең тышкы туры мускул параличы әле үсеш алмаган.
Сушчова
Сушчова (Сушчова ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Вицебский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Гурко (село)
Гурко — Польшаның Карпатасты воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Гимпецень (коммуна)
Гимпецень — Румыниянең Олт жудецында урнашкан коммуна.
(10239) Hermann
(10239) Hermann — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1998 елның 10 октябрендә LONEOS тарафыннан Андерсон-Меса обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1998 TY30» саналган.
Ото-сюр-Сен
Ото-сюр-Сен — Франциянең Сен-Маритим департаментында урнашкан коммуна.
Ла-Ескондида (Техас)
Ла-Ескондида  — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Ла-Ескондида халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Блэнд (округ, Виргиния)
Блэнд — Америка Кушма Штатларының Виргиния штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Блэнд шәһәре.
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1754 елда оештырыла.
Территориясе
Округ мәйданы 930/927 км² тәшкил итә.
Искәрмәләр
Блэнд (округ, Виргиния)
Молотков йорты (Казан)
Молотков йорты — Казанның Горьки урамында урнашкан, 1912-1913 елларда архитектор Василий Трифонов проекты буенча сәүдәгәр Яков Молотков өчен төзелгән өч катлы таш бина.
Красув (Свентокшиж воеводалыгы)
Красув  — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Зависти
Зависти — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Баха-Калифорния
Башкаласы — шәһәре.
Тарих
1952 елда нигезләнгән.
Административ бүленеш
5 (2019).
Kuybışev susaqlağıçı
300px|left||Susaqlağıçqa Qazannan küreneş Kuybışev susaqlağıçı, Awropada iŋ zur yasalma sulıq. Tatarstan, Mari El, Çuaşstan, Sember həm Samar ɵlkələre çiklərendə urnaşqan.
Бьерхе
Бьерхе — Испаниянең Уэска провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гута (Цяхцински авыл советы)
Гута  (Гута ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Бялыницкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Иг (Словения)
Иг — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гацо (Мантова)
Гацо — Италиянең Ломбардия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Уң Пешинская Рассоха
Уң Пёшинская Рассоха — Россия территориясеннән ага торган елга. Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Пеша елгасының сул ярыннан 242 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 37 км.
Гацо (Мантова)
Географиясе
Гацо Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Уң Пешинская Рассоха
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Баренцев диңгезе бассейны елгалары Канин борынынан Печора елгасы бассейнына чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Печора һәм Мезень елгалары арасындагы, Баренец диңгезенә коючы, елгалар бассейны.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Гшвенд
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Осова (Лодзь воеводалыгы)
Осова  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Жюйак (Коррез)
Жюйак (Juillac) — Франциянең Коррез департаментына караган коммуна, Плато-де-Мильваш кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 33,14 км².
Бөек Литва кенәзлеге
Бөек Литва кенәзлеге (Вели́кое кня́жество Лито́вское, Ру́сское, Жемо́йтское и иных, Lietuvos Didžioji Kunigaikštystė, Вялікае Княства Літоўскае, Велике Князівство Литовське, Wielkie Księstwo Litewskie, Magnus Ducatus Lituaniae) — урта гасырлар Көнчыгыш Аурупасы дәүләте, XII гасыр ахырыннан — 1795 елга кадәр төрле исемнәр астында булган кенәзлек.
Исеме
«Литва» исеме беренче тапкыр 1009 елда телгә алына. XIII гасыр уртасы — XIV гасыр башында дәүләт Литва дип атала.
Тарих
1225–1245 елларда Смоленск кенәзлеге Литвага каршы сугыша. 1274 Алтын Урда ханы Мәнгүтимер Смоленск кенәзлегенә Литвага каршы гаскәрләр белән булышкан. Татар гаскәре сугыш хәрәкәте нәтиҗәсендә Литва чигенгән.
Войшелкадан Гедиминга кадәр
Мәскәү кенәзлеге белән Гедиминның тыныч килешүе була; Шулай ук Гедиминның Алтын Урда отрядларыннан тәре тотучыларга каршы файдалануы да билгеле.
Витовт вафатыннан соң
1500 елны Мәскәү-Литва сугышы башлана. Мәскәү гаскәрләре Бөек Литва кенәзлеге составына кергән Чернигов-Северск җирен басып ала һәм Ведрошь елгасы янында Литва көчләрен тар-мар итте. Литва якынча өчтән бер өлешен үз территориясеннән мәхрүм ителде (чернигов-северск җирләре), 1514 елны — Смоленск җирләрен.
Татарлар Бөек Литва кенәзлегендә
1242–1256 елларда Бату хан Көнчыгыш Аурупаны буйсындырып, татар тәэсире Польшада ныгыткан. Туктамыш хан һәм Нугай әмире бәрелешләреннән соң Туктамыш гаскәренең өлеше Бөек Литва кенәзлегенә китәргә мәҗбүр булган. 15 гасырда Литвага вассал өч татар кенәзлеге оеша: Мансур кенәзлеге,Җагалдай ханлыгы һәм Курск төмәнлеге.
Җәләледдин гаскәре
Әмир Идегәй Туктамыш хан өстеннән җиңүдән сон Туктамыш хан улы Җәләледдин үзенең гаскәре белән Литвага күчкән. Литва бөек кенәзе Витовт аны яклаган һәм үзенең дәүләтенда татарларга яшәргә рөхсәт биргән.
Грүнвальд сугышы
Грүнвальд сугышында Татар Гаскәре Җәләледдин җитәкчелегендә катнашкан, гомуми литва-татар-славян җиңүендә хәлиткеч роль уйнаган.
Витовт Грүнвальд сугышында татар хәлиткеч булышуы өчен татарларга Литвада җир хокукы һәм мәчетләр төзүе рөхсәт биргән. Шул вакыттан башлап татарлар Литваның (1569 елдан Речь Посполита) чикләрен саклаганнар.
1557–1558 еларда язылган “Risāle-yi Tatar-i Leh” кулъязмасы буенча Польшада мәчетле 100 татар авылы булган.
Гаскәри катлау
Татарлар Речь Посполитаяда гаскәри катлау булган. Польша Татар Гаскәре 1683 елда Вена шәһәренә сугышында катнашкан.
Сушына (авыл)
Сушына (Сушына ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Полацкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
(11077) 1992 WB2
(11077) 1992 WB2 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1992 елның 18 ноябрендә С. Уэда, Х. Канэда тарафыннан Кусиро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1992 WB2» саналган.
Пасуш-да-Серра
Пасуш-да-Серра — Португалиянең Гуарда округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Гурно (Карпатасты воеводалыгы)
Гурно — Польшаның Карпатасты воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Сорочка-Вож
Сорочка-Вож — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Меркуш-Йоль елгасының сул ярыннан 5 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 11 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Төньяк Сосьва. Кече елга бассейны — Төньяк Сосьва, елга бассейны — Об, Төньяк  Сосьва елгасы кушылган урыннан түбәнрәк.
Гиндари (коммуна)
Гиндари — Румыниянең Муреш жудецында урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Красьник (Свентокшиж воеводалыгы)
Красьник  — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Җумачай (Агры)
Җумачай (Cumaçay) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Агры иле Агры илчесенә караган бер авыл (köy).
Баха-Калифорния-Сур
Баха-Калифорния-Сур (Baja California Sur) — Мексика штатларының берсе.
Башкаласы — шәһәре.
Тарих
1974 елда нигезләнгән.
Административ бүленеш
5 (2019).
Гутаравшчына (Мсциславский районы)
Гутаравшчына  (Гутараўшчына ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Мсциславский районында урнашкан авыл.
Прелень
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гутаравшчына (Мсциславский районы)
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Глизоль
Глизоль — Франциянең Эр департаментында урнашкан коммуна.
Барриллвилл (Род-Айленд)
Барриллвилл  — Америка Кушма Штатларының Род-Айленд штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Отрето
Отрето — Франциянең Сен-Маритим департаментында урнашкан коммуна.
(10240) 1998 VW34
(10240) 1998 VW34 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Осовець (Лодзь воеводалыгы)
Осовець  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
(10240) 1998 VW34
Тарихы
1998 елның 12 ноябрендә С. Уэда, Х. Канэда тарафыннан Кусиро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1998 VW34» саналган.
Осовець (Лодзь воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Бьескас
Бьескас — Испаниянең Уэска провинциясендә урнашкан муниципалитет.
GSC2700-1707
GSC2700-1707 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Бьескас
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Түбән Колаңгы
Түбән Колаңгы — Татарстан Республикасының Кайбыч районындагы авыл.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.3 °C.
Кале (Арабан)
Кале (Kale) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Газиантеп иле Арабан илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Зависти-Дзике
Зависти-Дзике — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Заелшье
Заелшье — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Жюйак-ле-Кок
Жюйак-ле-Кок — Франциянең Шаранта департаментында урнашкан коммуна.
Гацо (Асти)
Гацо — Италиянең Пьемонт төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Гацо Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Гурче
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Ла-Есперанса (Техас)
Ла-Есперанса  — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Ла-Есперанса халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Погва
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Чулман кушылдыклары бассейны Агыйдел кушылганчы, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Крашкув (Свентокшиж воеводалыгы)
Крашкув  — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Ботеторт (округ, Виргиния)
Ботеторт — Америка Кушма Штатларының Виргиния штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Финкасл шәһәре.
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1861 елда оештырыла.
Территориясе
Округ мәйданы 1414/1401 км² тәшкил итә.
Уң Рассоха (Волоковая кушылдыгы)
Уң Рассоха — Россия территориясеннән ага торган елга. Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Волоковая елгасының сул ярыннан 30 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 23 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Баренцев диңгезе бассейны елгалары Канин борынынан Печора елгасы бассейнына чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Печора һәм Мезень елгалары арасындагы, Баренец диңгезенә коючы, елгалар бассейны.
Төмән (Киров өлкәсе)
Тюмень (Тюмень) — Киров өлкәсенең Оричи районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (98%), татарлар (2%).
Муркаш
Муркаш (Муркаш, Моргауши), Муркаваш (< морга «болын» + вож «чат», «кушылдык») — Чуашстанның Муркаш районында урнашкан торак пункт. Муркаш районының үзәге. Әлегә муниципаль статусы — село (федераль классификатор буенча).
Почта индексы — 429530. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды — 97232835001. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды — 2101300000100.
Тарих
Беренче тапкыр 1374 елда телгә алына.
Минден (Айова)
Минден  — Америка Кушма Штатларының Айова штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Минден шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Пева (Алмейда)
Географиясе
Мәйданы —.
(11078) 1992 WH2
Тарихы
1992 елның 18 ноябрендә С. Уэда, Х. Канэда тарафыннан Кусиро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1992 WH2» саналган.
Кампече (штат)
Кампече (Campeche) — Мексика штатларының берсе.
Башкаласы — шәһәре.
Тарих
1863 елда нигезләнгән.
Административ бүленеш
11 (2019).
Сценка
Сценка (Сценка ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Докшицкий районында урнашкан авыл.
Иксанова
Иксанова — фамилия. Татар теленә гарәп теленнән кергән Ихсан («ярдәм») исеменнән ясалган Ихсанова фамилиясенең фонетик варианты.
Трофимовская (авыл)
Трофимовская (Трофимовская) — Коми Республикасының Корткерос районында урнашкан авыл.
Климат
Трофимовская климаты уртача-континенталь. Кыш озын, салкын, ә җәй кыска, гадәттә җылы, яисә салкынча. Биредә кырау җәен дә күзәтелә. Җәй көне циклоннар активлыгы сүлпәнәя, көзен исә киресенчә, үсә, шуңа күрә дә явым-төшем күләме арта. Көз белән яз салкын.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: комилар (95%).
Сорум-Пузе
Сорум-Пузе — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Тугр елгасының уң ярыннан 6 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 11 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Төньяк Сосьва. Кече елга бассейны — Төньяк Сосьва, елга бассейны — Об, Төньяк  Сосьва елгасы кушылган урыннан түбәнрәк.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Осса (Опочинский повяты)
Осса  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Гиндень
Гиндень — Румыниянең Долж жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Покров (Днепропетровск өлкәсе)
Покро́в (Покров, 2016 елга хәтле — Орджоникидзе ) — Украинаның Днепропетровск өлкәсендә урнашкан шәһәр.
Халык саны — 41152 кеше (2014).
Сәгать поясы
Халыкара стандарт буенча Покров Көнчыгыш Европа вакыты (Eastern European Time, EET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +2:00 гә тигез.
Тарих
1883 елда нигезләнгән.
Халык
<div style=*font-size:88%*> Туган тел буенча, 2001: украин теле — 66,9%, рус теле — 32,5%.
Гуггенхаузен
Гуггенхаузен (Guggenhausen) — Алманиянең Баден-Вюртемберг җирендә урнашкан коммуна.
(10241) Milicevic
(10241) Milicevic — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1999 елның 9 гыйнварында К. Корлевич тарафыннан Вишня обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1999 AU6» саналган.
Төркистан
Төркистан (шулай ук Төркстан, фарсыдан Төркиләр иле) — Үзәк Азиянең төрки халыклар яшәгән тарихи өлкәсе. Элек бу өлкәне шулай ук Туран дип атаганнар.
Олы Урда
Олы Урда (тат. Олуг Урда, Тәхт Ил)- Алтын Урданың турыдан-туры варисы төсендә 1433 елда, Кече Мөхәммәт һәм Сәетәхмәт ханнар чорында барлыкка килгән татар дәүләте.
Бу ханнар арасындагы көрәш Кече Мөхәммәтнең җиңүе белән төгәлләнә һәм ул Олы Урдага нигез салучы булып санала.
Территориясе
Бу - Идел белән Дон арасындагы киң далаларны биләгән бик зур күчмәләр дәүләте. Аның ханнарының резиденциясе, бигрәк тә җәен, Азак шәһәренә урнашкан була.
Шушы шәһәрдә 1452 елга кадәр яшәгән итальян Иосифат Барбаро нигездә Олы Урда татарлары турында язып калдырган.
Әхмәт хан чоры
Дәүләт Кече Мөхәммәтнең улы һәм Әстерхан ханлыгына нигез салган Мәхмүтнең энесе Әхмәт идарә иткән елларда (1459-1480) үз куәтен шактый ныгыта. 100 меңле гаскәре булган Әхмәт хан татарларның Мәскәү өстеннән элеккеге хакимиятен яңадан торгызырга омтылып карый: 1476 елда Иван IIIгә ел саен җыела торган салымны түләүне таләп итеп хат җибәрә, ләкин олы кенәз, шуңарчы ике ел элек үзен ханның вассалы итеп таныган һәм салым түләргә вәгъдә биргән булса да, моңардан баш тарта. 1480 елда ике якның да гаскәре Уканың кушылдыгы Угра елгасы буенда очраша. Татарларның атлы гаскәре, елганы кичкәндә уңышсызлыкка очрап, кире далага чигенә. Мәскәү рәсми рәвештә татар йогынтысыннан чыга.
Олы Урда 1502 елга кадәр, Миңлегәрәй хан аның көнбатыш җирләре белән бергә төп халкын Кырымга кушканчы яши. Олы Урда татарларының калган өлеше Әстерхан ханлыгы һәм Нугай Урдасы халыкларына кушыла.
Кылыйлык
Кылыйлык яки Гетеротропия (тропия) — ачык тайпылыш, бу очракта күрү күчәрләре төбәлү ноктасында кисешми. Ике күз белән алынган рәсемнәр дөрес тигезләнми, шуңа яки икеләнү яки киткән күз белән  алынган сурәтнең кабык дәрәҗәсендә тоткарлануы күзәтелә, бу балаларда ешрак  очрый. Балачакта кылыйлык бинокуляр фузиянең нормаль үсеш ысуллары бозылганда яки ике күздә рефракция аермасы (аметропия) өчен күз йөртү дисбалансы  нәтиҗәсендә үсеш алырга мөмкин. Мәсәлән бер күзнең түбән күрүе белән бәйле фузия бозылуы өлкән яшьтә гетеротропия үсешенә китерә ала. Кылыйлык шулай ук экстраокуляр мускулларның көчсезлеге яки аларның механик чикләнүе яки  иннервацияләре зарарланганда үсеш алырга мөмкин.
•     Күзләрнең ятма тайпылышы (яшерен яки ачык) — кылыйлыкның иң таралган формасы.
•     Асма тайпылыш һәрвакыт диярлек күз хәрәкәте бозылу белән бәйле.
•     Икенче күзгә карата бер күзнең өскә күчүе гипертропия, ә күзәтелгән өскә китүе — гиперфория дип атала.
•     Аска күчүе гипотропия, ә китүе — гипофория дип атала.
Анатомия күчәре — мөгезкатлау үзәге аша арткы котыпка таба баручы сызык. Фовеа гадәттә күзнең арткы котыбының анатомия үзәгеннән бераз чигәрәк урнашканга, күрү күчәре гадәттә анатомия күчәре белән туры килми.
Каппа почмагы (к) — күрү һәм анатомия күчәре арасындагы почмак, гадәттә 5° тәшкил итә (рәс. 20.1). К почмагы арткы котыпның үзәгеннән фовеа чигәрәк урнашканда уңай була, бу мөгезкатлау рефлексының борын ягына күчүенә китерә һәм кире очракта тискәре була. Зур каппа почмагы яшерен кылыйлык күренешен чыгара ала һәм гадәттә җитлекмәгәннәр ретинопатиясендә макула күчкәннән соң почмак +5° шактый артканда ялган экзотропия буларак күзәтелә
GSC2700-2295
GSC2700-2295 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Кылыйлык
Кылыйлыкка сенсорлы җайлашу
а) үзәк яки периферияле. Үзәк супрессиядә конфузияне булдырмау өчен тайпылган күз фовеасыннан сурәт бастырыла.  Диплопия, киресенчә, периферия супрессиясе ярдәмендә юк ителә, бу очракта  тайпылган күзнең челтәркатлау перифериясеннән сурәт бастыруы була;
GSC2700-2295
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Кылыйлык
Кылыйлыкка сенсорлы җайлашу
б) монокуляр яки альтернацияләүче. Баш күздән күренеш тайпылган (яки аметропияле) күздән һәрвакыт өстен чыкканда супрессия  монокуляр була, ягъни соңгысының күренеше өзлексез бастырыла. Супрессиянең бу  төре амблиопия үсешенә китерә. Супрессия альтернацияләсә (ягъни күренеш  чиратлап башта бер аннары икенче күздә бастырыла) амблиопия үсеш алмый;
2.    Челтәркатлауларның аномаль  корреспонденциясе (ЧАК) —  корреспонденцияләмәгән ретиналь өлешләр гомуми субъектив күрү юнәлешенә ия  булган халәт, ягъни кечкенә почмак белән ачык кылыйлыкта фузияне күзәтәләр. Шулай итеп, төбәлүче күзнең фовеасы тайпылган күзнең фовеаль булмаган өлеше белән эшли. ЧАК — гетеротропия булганда аномаль бинокуляр күрүгә булышкан кылыйлыкка уңай сенсорлы җайлашу (супрессиягә каршы).
ЧАК бинокуляр җавап беркайчан да гадәти бифовеаль бинокуляр аерым күрү кебек әйбәт булмый. ЧАК анизометропия белән бергә кечкенә почмак белән эзотропиядә (микротропия) ешрак күзәтәләр.
3.   Микротропия — кечкенә почмак белән кылыйлык (< 10Д), бу очракта  стереопсис бар, ләкин кимегән, шулай ук аметропияле күздә чагыштырмалы  амблиопия күзәтәләр. Микротропия ике формалы була:
а) соңга калу белән микротропия.Кылый күзнең  монокуляр төбәлү ноктасы бинокуляр төбәлүдә кебек сәламәт күз фовеасы белән  туры килә, шуңа күрә каплау белән сынауны үткәргәндә тайпылган күзнең  хәрәкәте монокуляр төбәлүдә күзәтелми;
Валье-де-Бардахи
Валье-де-Бардахи — Испаниянең Уэска провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Кылыйлык
Кылыйлыкка сенсорлы җайлашу
б) соңга калусыз микротропия. Бинокуляр төбәлүдә  кылый күзнең монокуляр төбәлү ноктасы сәламәт күзнең фовеасы белән туры килми.  Монокуляр төбәлүдә каплау белән сынау үткәргәндә тайпылган күзнең күпмедер  тайпылышын күзәтәләр. ЧАК аккомодатив эзотропиягә бик хас түгел, чөнки  тайпылыш почмагы төрле яки зур, сурәтләр бүленеше артык зур була.
4.    Кылыйлык нәтиҗәсе
Валье-де-Бардахи
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кылыйлык
Кылыйлыкка сенсорлы җайлашу
•      Конфузияне булдырмау  өчен кылый күзнең фовеасы бастырыла.
•      Диплопия барлыкка  килә, чөнки челтәркатлауның корреспонденцияләмәүче өлешләре бер үк сурәт ала.
•     Диплопияне булдырмау  өчен кылый күзнең периферия супрессиясе феномены яки ЧАК барлыкка килә.
•    Өзлексез бер яклы супрессия дисбинокуляр амблиопиягә  китерә.
Кылыйлыкка моторлы җайлашу
Кылыйлыкка моторлы җайлашу ихтыярсыз баш торышы белән чагыла һәм башлыча бинокуляр аерым күрүгә ирешү өчен тумыштагы күз  хәрәкәтләре аномалияләре белән балаларда барлыкка килә. Мондый очракларда ихтыярсыз баш торышын үзгәртү бинокуляр функция югалтуын һәм хирургик катнашу  кирәклеге турында күрсәтә ала. Мондый авыруларда өлкән яшьтә декомпенсация симптомнарын күзәтәләр, өстәвенә алар ихтыярсыз баш торышын үзләре еш сизми. Булдырылган парезлы кылыйлыкны өлкәннәр аңлап баш торышы белән тайпылыш бик күп һәм караш юнәлешенә (тотрыклы) бәйле булмаса кулда тота ала. Башның ихтыярсыз торышы диплопиядән коткара һәм бинокуляр күрү кырын үзәкләштерергә  булыша. Зарарланган мускул йогынтысы ягы өлкәсенә башны борып, караш зарарланган мускул өлкәсеннән мөмкин булганча (күз алмалары борыла алмаган  якка башны борып) кире якка тайпыла. Башның ихтыярсыз торышына түбәндәге өч компонент керә.
•      Битне уңга яки сулга  бору.
•      Башны уңга яки сулга  ию.
•      Иякне күтәрү яки  төшерү.
1.   Ятма  тайпылышларны гына төзәтү өчен авыру  битне бора. Мәсәлән, сул тышкы мускул параличында сулга караганда диплопия барлыкка килә; башны сулга борганда карашны зарарланган мускулның  йогынтысы өлкәсеннән һәм диплопиядән кырыйга уңга читләштерә. Авыру шулай ук вертикаль йогынтылы мускуллар парезында башны бора ала, бу иң күп асма  тайпылышлы торышны булдырмау өчен кирәк (мәсәлән, өске кыек мускулның  хәлсезлегендә бит сулга борылачак).
2.     Башны июне авыру торсион һәм/яки асма диплопияне җайлау өчен  куллана. Сул өске кыек мускул көчсезлегендә сул күз чагыштырмача өскә күтәрелә, ә баш уңга (рәс. 20.16) гипотропияле күз ягына авыша; мондый торыш  асма буенча икеләнгән сурәтләрнең бүленүен киметеп фузияне кайтарырга булыша. Фузиягә комачаулаган чагылган торсион компонент булганда, башны шул ук (сул) якка авыштыру аның йогынтысын төзәтүче рефлекслар (эксторсияне сораган  торышында уң күзнең урыны) ярдәмендә киметәчәк.
3.     Иякне күтәрү яки төшерүне авыру күтәрүче яки  төшерүче мускуллар хәлсезлегенә җайлашу, шулай ук «А» һәм «V» төрендәге ятма  тайпылышларын киметү өчен кулланалар.
Анамнез
1.    Барлыкка килү чагы кылыйлык  этиологиясенә күрсәтә ала. Кылыйлык иртәрәк барлыкка килсә, хирургик катнашу кирәклеге арта. Кылыйлык соңрак барлыкка килсә (гадәттә 18-36 айда), аккомодация компоненты ихтималлыгы күбрәк. Балачакта кылыйлыкның дәвамлыгы күбрәк булган саен амблиопия куркынычлыгы югарырак, альтернацияләүче төбәлүдән кала  очраклардан. Иске фотографияләрне бәяләү кылыйлыкны яки башның ирексез торышын теркәү өчен файдалы була ала.
Беренче очракта авыру уңайсызлык, төгәлсезлек һәм, бәлки, билгесез башлану белән диплопиягә  һәм булдырылган чирдән аермалы буларак, бу очракта диплопия кинәт барлыкка  килү белән билгеләнә, дәвамлыгына зарлана. Диплопия төрен (ятма, асма), ул максималь булган караш юнәлешен, бинокуляр аерым күрү саклануын билгеләргә  кирәк. Өлкән авырулар дәвалавын сайлаганда кылыйлык нинди авырлыкларга китергәнен аерым ачыкларга мөһим.
3.    Почмак төрлелеге мөһим, чөнки алмашучы кылыйлык бинокуляр күрүнең  күпмедер саклануына күрсәтә. Альтернацияләүче кылыйлык ике күздә дә тәңгәл күрү үткенлегеннән гыйбарәт.
4.    Гомуми халәт яки үсеш аномалияләре аерым мәгънәгә ия (мәсәлән,  церебраль паралич белән балаларда кылыйлык ешлыгы күбрәк). Өлкән яшьтәгеләрдә начар сәламәтлек һәм стресс декомпенсациягә китерә ала, ә булдырылган парезда  авырулар сәбәп шартын яки бәйләнешне күрсәтә ала  (җәрәхәт, неврология чире, диабет һәм б.  ш.).
5.    Туу анамнезы шуларга йөклелек чоры, туганда тән авырлыгы, карын  эчендәге үсеш, туу яки неонаталь чор патологиясе керә.
6.    Нәсел анамнезы мөһим,  чөнки  кылыйлык гаиләле холыкка ия, тик нәселдәнлек төре билгеле түгел. Гаиләнең башка әгъзаларына нинди дәвалауны үткәргәннәрен белергә кирәк.
7.    Офтальмологик анамнез, шул исәптән күзлек билгеләү һәм аңа һәм окклюзиягә  карата комплаентлык, моңарчы булган хирургик катнашулар яки призмалар кию  терапияне сайлау һәм фараз өчен мөһим.
Һиршберг сынавы
Һиршберг сынавы — яшь яки элемтәгә керә алмаган авыруларга һәм шулай ук кылый күз белән начар төбәлүдә ачык кылыйлык почмагын  бәяләү өчен чагыштырмача бәяләү ысулы. Кул озынлыгы аралыгыннан авыру күзенә яктырталар, ул яктылык чыганагына карарга тиеш. Мөгезкатлау рефлексы төбәлүче күзнең бәбәк уртасында (азмы-күпме) урнаша һәм кылый күзгә таба тайпылышның кире  ягына күчә. Мөгезкатлау үзәгеннән һәм рефлекс арасын бәялиләр. Һәр тайпылган миллиметр тайпылышы 7° тигез. (1° = 2А). Мәсәлән, рефлекс бәбәкнең чигә кырыенда урнашса (бәбәк диаметры 4 мм булганда) почмак 15° тәшкил итә (рәс.  20.29а); рефлекс лимб янында урнашса, почмак якынча 45° тәшкил итә (рәс.  20.29б, в). Бу сынау шулай ук түбәндәге халәтләр белән чыгарылган ялган кылыйлыкны ачыклау өчен файдалы.
2.   Аномаль бәбәкләр аралыгы. Кыска аралык эзотропияне, киң — экзотропияне охшата  (рәс. 20.30б).