cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
NGC 7191
Тарихы
Әлеге галактика елда   тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Файон
Файон — Испаниянең Сарагоса провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сан-Мигел-ду-Праду
Сан-Мигел-ду-Праду — Португалиянең Брага округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Заповедник (Лодзь воеводалыгы)
Заповедник  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Перудина
Перудина — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Исмай Шәмсетдинов
Исмай Шәмсетдинов, Исмәгыйль Гайнетдин улы Шәмсетдинов (29 сентябрь, 1910, Надеждинск, Пермь губернасы – 8 июнь, 1982) – Бөек Ватан сугышында катнашкан көйязар, музыкаль мөхәррир, тавыш режиссёры, ТАССРның атказанган сәнгать эшлеклесе (1966), ТАССРның халык артисты (1981).
Тормыш юлы
1910 елның 29 сентябрендә Пермь губернасының Надеждинск шәһәрендә (хәзерге — Серов) эшче гаиләсендә дөньяга килә.
Татар һәм рус мәктәпләрендә белем алып, 16 яшьтән заводка кара эшче булып керә. Фабрика-завод мәктәбен тәмамлап (ФЗО), заводның металлопрокат цехында эшли.
1941-45 елларда Бөек Ватан сугышында катнаша. 1941 елда Ленинград фронта хезмәт иткән вакытта аяк бармакларын өшетә һәм югалтырга мәҗбүр була. Госпитальдән чыгу белән Сталинград фронтына шофер буларак җибәрелә. Санитарлар машинасын йөртә. 1945 елда Берлинга җитеп, җиңүче рәтләрендә Казанга кайта.
1948 елда Нәҗип Җиһанов киңәше буенча, милли кадрлар кирәклеге сәбәпле Казан дәүләт консерваториясенә керә, 1952 елда — аны бетерә.
1952-71 елларда — Татар радиосында башта музыкаль мөхәррир, аннары тавыш режиссёры вазифаларын башкара.
1982 елның 8 июнендә вафат була.
Иҗаты
Композиторның әсәрләре даими рәвештә «Татарстан» радиосы буенча тапшырыла.
ZIC2
ZIC2 —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
(3615) Сафронов
(3615) Сафронов  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1983 елның 29 ноябрендә Эдвард Боуэлл тарафыннан Андерсон-Меса обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1983 WZ» саналган.
Жене (Рона)
Жене — Франциянең Рона департаментында урнашкан коммуна.
Бейкерстаун (Пенсильвания)
Бейкерстаун  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Бейкерстаун халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Вицинки-Осовски
Вицинки-Осовски — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Витияна (Лука)
Витияна — Италиянең Тоскана төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Витияна Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Сен-Сюльпис-де-Руманьяк
Сен-Сюльпис-де-Руманьяк — Франциянең Дордонь департаментында урнашкан коммуна.
Кашкар (Чакмагыш районы)
Кашкар — Башкортстанның Чакмагыш районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 452209, — 80256820002.
Раигасте
Раигасте (Raigaste) — Эстониянең Тартумаа өязендә урнашкан авыл.
Аранк
Аранк (Aranc) — Франциянең Эн департаментына караган коммуна, Отвиль-Лонес кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 21,65 км².
Луке (Парагвай)
Луке (Luque) — Парагвайның Үзәк департаментында урнашкан шәһәр.
Тарих
1781 елда нигезләнгән.
Педуря (Муреш)
Педуря — Румыниянең Муреш жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Клёны (Навагрудский районы)
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Ындыр ае
Ындыр ае Милади тәкъвим буенча 21 августтан 21 сентябрьгә кадәр сузыла.
Сентябрь аена туры килә диярлек.
Ындыр ае (21.8-21.9) – Идел-Урал төрки халыкларында, Урак аенда җыеп алган игенне ындыр табагында эшкәртү чоры. Татар-башкорт һәм себер төркиләренең яшүсмер һәм егетләре бу айда өмәгә йөреп ындыр табагында көлтә сукканнар.
Сылтамалар
[http://www.azatliq.org/content/feature/24454699.html Татар дәверлеге кайчан югалды? ]
Иван-Чомъя
Иван-Чомъя (Иван-Чомъя) — Коми Республикасының Койгородок районында урнашкан авыл.
Климат
Иван-Чомъя климаты уртача-континенталь. Кыш озын, салкын, ә җәй кыска, гадәттә җылы, яисә салкынча. Биредә кырау җәен дә күзәтелә. Җәй көне циклоннар активлыгы сүлпәнәя, көзен исә киресенчә, үсә, шуңа күрә дә явым-төшем күләме арта. Көз белән яз салкын.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: комилар (5%), руслар (67%), украиннар (10%), татарлар (9%), алманнар (9%).
Дон-Урай
Дон-Урай — Татарстан Республикасының Балык Бистәсе районындагы авыл.
Халык саны — 161 тирәсендә. Почта индексы — 422660.
Тарих
Авыл бик борынгылардан: Казан ханлыгы чорында ук нигезләнгән
Демография
Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): руслар — 72%, татарлар — 25%.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.0 °C.
Татьяна Калинина
Татьяна Калинина (19 гыйнвар, 1946, Мәскәү ) - cовет һәм Россия тарихчысы ; тарих фәннәре кандидаты (1970).
Биография
Татья́на Миха́йловна Кали́нина 2946 елның 19 гыйнварында Мәскәүдә туган.
1970 елда М.В. Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университетының тарих факультетын тәмамлый.
1974 елда РФА Русия тарихы институтында аспирантура тәмамлый һәм 1976 елда«Древняя Русь и страны Востока (Средневековые арабо-персидские источники о Руси)» темасы буенча кандидатлык диссертациясен яклый.
1997 елның августыннан РФА Гомуми тарих институтында «Восточная Европа в античном и средневековом мире» үзәгендә өлкән фәнни хезмәткәр булып эшли. Ул ел саен СССР Фәннәр академиясе әгъза-корреспонденты В.Т. Пашуто хөрмәтенә үткәрелә торган укуларда җаваплы рәис була.
Татьяна Калининаның Яңа рус энциклопедиясенә кырыктан артык мәкаләсе кергән.
«Көнчыгыш Европа тарихы буенча борынгы чыганаклар» сериясенең бер китабы авторы буларак аеруча танылган - "Гарәп хәлифәлегенең беренче галимнәре турында мәгълүмат: текстлар, тәрҗемә, аңлатма"
Тикшеренүләрнең темасы-Борынгы Русь, Азия һәм Европа дәүләтләренең урта гасыр гарәп-фарсы чыганакларын өйрәнү.
Никитиха (Юга кушылдыгы)
Никитиха — Россия территориясеннән ага торган елга. Вологда өлкәсе, Киров өлкәсе , Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Көньяк елгасының уң ярыннан 346 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 11 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Көньяк елгасы. Кече елга бассейны — Сухона, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Липинки-Шляхецки
Липинки-Шляхецки — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Икипынар (Өмерли)
Икипынар (İkipınar) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Мардин иле Өмерли илчесенә караган бер авыл (köy).
Фарлете
Фарлете — Испаниянең Сарагоса провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Шор-Босай
Шор-Босай (Шор-Пусай, Шор-Босай) — Чуашстанның Әлек районында урнашкан авыл.
Климат
Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.
Халык
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (100%) алып тора.
Тибори-Камянка
Тибори-Камянка — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Заполе (Серадзький повяты)
Заполе  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Тибори-Камянка
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Заполе (Серадзький повяты)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Песе
Песе — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Палюдавичы
Палюдавичы (Палюдавічы ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Полацкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Сан-Пайю (Гимарайнш)
Сан-Пайю  — Португалиянең Брага округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Раигаствере
Раигаствере (Raigastvere) — Эстониянең Тартумаа өязендә урнашкан авыл.
ZIC3
ZIC3 —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
Вичесняк
Вичесняк — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
NGC 7192
NGC 7192 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда   тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
(1163) Сага
(1163) Сага  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1930 елның 20 гыйнварында Карл Райнмут тарафыннан Гейдельберг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1930 BA» саналган.
Витияно (Перуҗа)
Витияно — Италиянең Умбрия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Витияно Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Йола
Йола — җәмгыяттә элек-электән кабатланып килгән, ныклап урнашҡан гореф-гадәт; буыннан буынга күчеп халык арасында таралып киткән ниндидер чараны үткәрү өчен кагыйдә. Ыруглык строенда җәмгыят белән идарә итүнең төп алымы.
Сен-Феликс-де-Бурдей
Сен-Феликс-де-Бурдей — Франциянең Дордонь департаментында урнашкан коммуна.
Франклин (Техас)
Франклин  — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан шәһәр.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Билек ае
Билек ае Милади тәкъвим буенча 21 сентябрьдән 21 октябрьгә кадәр сузыла.
Октябрь аена туры килә диярлек.
Билек ае (21.9-21.10) – хәрфиян би – бәк – хуҗа шикелле бай булуны белдерә торган атама. Гәрәптә дә бу исем “сафәр” “сары” көз мәгънәсенә ия. Идел-Урал-Себер төбәге төркиләре бу айда уңыш бәйрәме ясаганнар.
Сылтамалар
[http://www.azatliq.org/content/feature/24454699.html Татар дәверлеге кайчан югалды? ]
Педуря-Нягре
Педуря-Нягре — Румыниянең Бихор жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Сан-Лоренcо (Парагвай)
Сан-Лоренцо (San Lorenzo) — Парагвайның Үзәк департаментында урнашкан шәһәр.
Тарих
1775 елда нигезләнгән.
Клепачы (Бераставицкий районы)
Клепачы  (Клепачы ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Бераставицкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Заполице (Здунсковольский повяты)
Заполице  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Иске Биккенә
Иске Биккенә — Башкортстанның Чакмагыш районында урнашкан авыл.
ᴨyчты индексы — 452209, — 80256820003.
Фоллстон (Пенсильвания)
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Песковци
Песковци — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Доглат (Исҗехисар)
Доглат (Doğlat) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Афйонкарахисар иле Исҗехисар илчесенә караган бер авыл (köy).
Липки (Хойницкий повяты)
Липки  — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Тибори-Миштале
Тибори-Миштале — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Бейливилл (Пенсильвания)
Бейливилл  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Бейливилл халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Фигеруэлас
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сан-Пайю-де-Визела
Сан-Пайю-де-Визела — Португалиянең Брага округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Арбан (Эн)
Арбан (Arbent) — Франциянең Эн департаментына караган коммуна, Ойонна кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 23,49 км².
Македон теле
Македон теле (үзатамасы македонски јазик) — македониялеләр теле. Македония Җөмһүриятенең рәсми теле. Македон теле сөйләшләрендә аралашучылар тагын Грециядә, Болгариядә, Албаниядә һ.б. илләрдә яшиләр. Македон телендә сөйләшүчеләрнең гомуми саны ~2,5 млн кеше. Македония Җөмһүриятендә македон телендә сөйләшүчеләр ~2 млн (2002, халык исәбен алу саннары буенча).
Македон теле славян телләренең көньяк төркеменә карый, төркемдә болгар теленә якын, шулай ук словен теле, бигрәк тә көньяк словен теле, белән уртаклыклары күп. Өч төп диалекты бар: көнбатыш, көнчыгыш, төньяк диалектлар. Кайбер тел төзелеше-типологик билгеләре буенча Балкан телләр берлегенең үзәген тәшкил итүче телләр исәбенә керә.
Вокализм
Әдәби македон телендә 5 сузык аваз бар: а, о, у, е, и. Иҗек ясаучы р авазы бар (мәсәлән, «срце» ‘йөрәк’ сүзендә). Басым көчле, даими урыны юк. Арттан өченче иҗектән дә ерак була алмый (мәсәлән, «Дóнеси лóпате, тáте» ‘Көрәкне китер, әти’ яки «Дóнеси jа лопáтана, тáте» ‘(Теге) көрәкне китер, әти’). Басым төшмәгән сузык авазларның күзәтелми.
Консонантизм
Тартык авазларның барысының да (х авазыннан башкалар) яңгырау-саңгырау парлары бар.
Морфология
Исемнәр килеш (Юнәлеш килештән башкалары) кушымчаларын югалтканнар. Сүзләр аналитик юл белән бәйләнешкә керә. Постпозитив предметның билгеле-билгесез булуын һәм сөйләүчедән якын-ерак (туры мәгъънәдә һәм күчерелмә мәгънәдә) урнашкан булуын белдерә: мәсәлән, книгата (билгеле бер китап), книгава (билгеле бер китап, якын урнашкан яки кадерле, яраткан китап), книгана (билгеле бер китап, ерак урнашкан яки ошамаган китап турында әйтелә).
Зат алмашлыкларының Төшем килешендә һәм Юнәлеш килешендә тулы һәм кыска формалары бар.
Фигыль катлаулы модаль-заман формаларына ия. Барлык фигыльләрнең виды бар (эшләнеп беткән гамәл, эшләнеп бетмәгән гамәлне аңлатучы видлар). Сыйфат фигыльнең бер генә формасы сакланган, ул төп юнәлешне дә, төшем юнәлешен дә аңлата ала: «легнат» ‘яткан’ һәм ‘ ятып торган’, «заборавен, остарен човек» ‘онытылган, картайган кеше’, «самоубиен» ‘үзен-үзе үтергән’. Шулай ук, югалган инфинитив функциясен үтәүче да-конструкциясе бар (да+ хәзерге заман фигыльнең зат формасы): «сакаш да читаш» ‘синең укыйсың килә’, «да читаш погласно» ‘кычкырыбрак укы’, «сакам да читаш» ‘синең укуыңны телим’. Күчемсез фигыльнең күрсәткече — се кайтым алмашлыгы булу: «се враќа» ‘кайтырга’, «се шегува» ‘шаяртырга’; чагыштыр: «остане» ‘калырга’, «легне» ‘урынга тиз ятарга’, «легнува» ‘урынга озак ятарга’. Күчемле фигыльнең күрсәткече — Төшем килешендә кыска зат алмашлыгы булу; чагыштыр: «тоj легна» ‘ул ятты‘ (күчемсез фигыль), «тоj го легна» ‘ул аны яткырды’ (күчемле фигыль), «тоj не ќе умре» ‘ул үлмәячәк’ (күчемсез фигыль), «тоj ќе ме умре» ‘ул мине үтерә’ (күчемле фигыль). Билгеле (барлык) киләчәк заман фигыль ќе кисәкчәсе ярдәмендә, билгесез (юклык) киләчәк заман фигыль хәзерге заман фигыльнең зат формасына кушылучы не ќе кисәкчәсе яки нема да гыйбарәсе ярдәмендә ясала: «ќе каже» ‘әйтер’, «не ќе каже» / «нема да каже» ‘әйтмәс’, «ќе лежи» ‘ятачак’. Билгеле үткән заман фигыль имперфектка (не) ќе ялгану яки хәзерге заманнның зат формасына немаше да ялгану юлы белән ясала (мәсәлән, «Се збираа ќе одеа в град» ‘Алар шәһәргә барырга җыенды (барырга тиеш иде)’. Әдәби македон телендә 4 үткән заман фигыль формасы бар: аорист (эшләнеп беткән гамәлне аңлатучы фигыльләрдә), имперфект (эшләнеп бетмәгән гамәлне аңлатучы фигыльләрдә), перфектның һәм плюсквамперфектның икешәр формасы.
Лексика
Македон теле лексикасының нигезен телнең үз славян сүзләре тәшкил итә, шул ук вакытта сөйләм телендә төрек теленнән һәм серб теленнән кергән алынмалар күп очрый. Әдәби македон телендә пуризм очрамый: терминнар һәм интернационализмнар, күпчелек очракта, серб-хорват теленнән, 1990 еллардан соң инглиз теленнән кергән.
Македон теле диалектларының үзенчәлекләре иске славян язма истәлекләрендә (Охрид китап мәктәбе) һәм урта гасырлар текстларында очрый. XIX гасырдан башлап, македон теле диалектларын һәм чиркәү-славян китап телен кулланып язылган авторлы текстлар барлыкка килә башлый. Әдәби македон теле диалектлар базасына һәм фольклорга якын, ул көнбатыш диалект төркеменең үзәк сөйләшләре нигезендә ясалган. 1945 елда, Югославия Социалистик Федератив Җөмһүрияте составында яңа барлыкка килгән Македония халык җөмһүриятенең рәсми теле буларак, кодлаштырылган. Шул ук елны кириллица нигезендә алфавит ясалган, фонетика принцибына таянып, орфография кагыйдәләре (Македонски правопис) уйлап табылган, мәктәпләрдә македон телен укыту кертелгән.
ZIC4
ZIC4 —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
Раигла
Раигла (Raigla) — Эстониянең Пылвамаа өязендә урнашкан авыл.
NGC 7193
NGC 7193 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда   тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Палявая (Талачынский районы)
Палявая (Палявая ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Талачинский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
(2709) Саган
(2709) Саган  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1982 елның 21 мартында Эдвард Боуэлл тарафыннан Андерсон-Меса обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1982 FH» саналган.
Сен-Феликс-де-Вилладе
Сен-Феликс-де-Вилладе — Франциянең Дордонь департаментында урнашкан коммуна.
Икипынар (Мерам)
Икипынар (İkipınar) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Конья иле Мерам илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Заполице (Радомщанский повяты)
Заполице  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Витоийо (Лука)
Витоийо — Италиянең Тоскана төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Витоийо Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Клепачы (Зэльвенский районы)
Клепачы  (Клепачы ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Зэльвенский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Бикурай (авыл)
Бикурай (Бикурай) — Киров өлкәсенең Афанасьево районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
2010 елгы җанисәп буенча даими яшәүче халкы юк.
Каракөз ае
Каракөз ае (tat.lat. Qaraköz ayı) - татар дәверлегендә сигезенче ай.
Каракөз ае Милади тәкъвим буенча 21 октябрьдән 21 ноябрьгә кадәр сузыла.
Ноябрь аена туры килә диярлек.
Каракөз (21.10-21.11) аеның исеме үк көз фасылының уртасы, халыкта “ни арба, ни чана” вакыты булуын әйтеп тора. Гарәптә исә Рабигү л-әүвәл борынгырак чорда яз фасылын белдерә торган атама булса, VII гасырдан соң көз вакытын күрсәтә торган исемгә әйләндерелә.
Сылтамалар
[http://www.azatliq.org/content/feature/24454699.html Татар дәверлеге кайчан югалды? ]
Педуря-Якобень
Педуря-Якобень — Румыниянең Клуж жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ножовка (Кече Шолга кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Көньяк елгасы. Кече елга бассейны — Сухона, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Вичулки (Венгровский повяты)
Вичулки  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Раигу
Раигу (Raigu) — Эстониянең Ляэне-Вирумаа өязендә урнашкан авыл.
Тибори-Ольшево
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Авыргазы районы
Авыргазы районы — Башкортстанга керүче муниципаль район. Административ үзәге — Толбазы авылы.
Тарихи белешмә
Авыргазы районы 1930 елны оеша. Аның үзәге Яңа Карамалы авылында була, шуңа күрә район да Яңа-Карамалы районы дип атала.
1932 елны район Авыргазы елгасы исеме белән атала башлый, ә 1940 елда үзәк Толбазыга күчә. 1956 елда элекке Бозаяз районының 8 авыл советы Авыргазы районына күчә. Үз чиратында 1962 елда Авыргазы районы зурайтылган Кырмыскалы районы составы керә. Бу хәл 1963 елга кадәр дәвам итә.
Географик сыйфатлама
Авыргазы районы Башкортстанның үзәк бер өлешендә, Уфадан Ырынбур тракты буенча 86 км көньяккарак, Стәрлетамактан 35 км төньяккарак урнашкан.
Төньяктан Кырмыскалы, көнбатышта – Дәүләкән, Әлшәй, көньякта – Стәрлетамак һәм көнчыгышта Гафури районнары белән чиктәш. Көнбатыштан-көнчыгышка 54 км-га, төньяктан-көньякка 52 км-га сузылган. Авыргазы районының тулы мәйданы 2014 км². Район үзәге Толбазы авылы ике зур шоссе (Уфа-Ырынбур; Дәүләкән-Красноусол) юлы чатында урнашкан.
Район чикләреннән Агыйдел белән Өршәк агып тора. Башка елгалар: Авыргазы, Торсагали, Күзьелга, Үзән һ.б. – аларның кушылдыклары.
Районда 96 күл бар. Иң зур күлләр – Нагадак күле, Сөләйман күле, Мүклекүл, Артамак, Барское, Чобарат, Балыклыкүл, Зиреклекүл һ.б. Аларның иң зуры – Нагадак күле. Аның мәйданы – 50 га, тирәнлеге 36 м җитә.
Табигый казылмалар
Авыргазы районында ерганаклар, елгалар һәм күлләр ярлары буенча кызыл балчык һәм ком катламнары чыга. Халык бу казылмаларны хуҗалык максатында файдалана. Сугыш вакытында һәм сугыштан соң бу материалдан кирпеч сугалар.
Кәбәчтән ерак түгел Сахан карьеры – зур ком ятмасы булып тора. Стәрлетамак силикат кирпеч заводы бу карьер комын 1960нчы еллардан бирле ташый.
Нугадак белән Морадым авыллары тирәсендә бурташ карьерлары бар. Авыргазы ярлары буенча гипс ятмалары чыга. Кешеләр аны йортлар салганда яки каралты-курага нигез салганда файдалана. Өшкәтле ерганагы һәм Наумкино авылы тирәсендә зәгыйфь көрән күмер ятмалары очрый.
1970нче еллардан Степановка авылы янында нефть чыгарыла башлый. Болотино, Тукай, Исмәгыйль һәм Толбазы тирәсендә чыгарылган кара алтын торбалар буенча Степановка НППсына куыла, ахырга – Салават шәһәренә.
Авыл хуҗалыгы
Район икътисады авыл хуҗалыгына бәйле. Аграр өлкәдә 20 эре хуҗалык, 56 игенче-фермер хуҗалыгы, 14 меңнән артык шәхси хуҗалык бар. Район җиренең яртысын басулар алып тора.
Сәнәгать
Төп сәнәгать предприятиесе – «Ажемак» кирпеч заводы, Толбазы төзелеш материаллары комбинаты, асфальтобетон заводы, дивар блоклары заводы «Кызыл-Таш».
Мәгариф
Район буенча барлыгы 45 мәктәп бар. Шуларның 44ендә 4044 башкорт булмаган бала башкорт телен өйрәнә. Башкорт телендә 406 бала укый.
Матбугат
Район газетасы 1931 елда «Җиңү өчен» исеме белән татар телендә чыга башлый. 1933 елда районда күпләп яшәгән чуашлар өчен газета милли телләрендә чыгарыла. 1956 елда газета урысча чыгарыла башлый. 1965 елдан «Ватан өчен» («Путь Родины», «Сершыв суле»), 2006 елдан «Авыргазы хәбәрчесе» («Аургазинский вестник», «Аургаза хыпарси») буларак дөнья күрә.
Шоркас (Шумшеваши авыл җирлеге)
Шоркас (Шуркасси, Шоркасы) — Чуашстанның Әлек районында урнашкан авыл.
Халык
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 74 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (100%) алып тора.
Сан-Пайю-де-Мерелин
Сан-Пайю-де-Мерелин — Португалиянең Брага округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
ZIC5
ZIC5 —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
Песниця-при-Марибору
Песниця-при-Марибору — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Фредериксбург (Техас)
Фредериксбург  — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан шәһәр.
Песниця-при-Марибору
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Фредериксбург (Техас)
Тарихы
Фредериксбург шәһәре  елда нигезләнгән.
Фомбуэна
Фомбуэна — Испаниянең Сарагоса провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Расих Ханнанов
Хезмәт юлы
1949—1951 елларда Кырмыскалы районы мәдәният йортында киномеханик булып эшли.
Фомбуэна
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Расих Ханнанов
Хезмәт юлы
1957 елдан Кырмыскалы районы газетында («Колхоз юлы», 1959 елдан «Хезмәт даны», 2007 елдан «Үзән») эшли башлый. 1962 елдан — Уфада, татар телендә нәшер ителүче «Кызыл таң» республика газетасында: әдәби хезмәткәр, үз хәбәрче, баш мөхәррир урынбасары, 1992—1994 елларда газетаның баш мөхәррире.
«Мәслихәт» башкорт-татар дуслыгы җәмгыятен оештыруда катнаша.
Иҗаты
Роман, хикәя, мәсәл, нәсер, парча, робагый жанрларында иҗат иткән. Утыздан артык китап авторы. «Яшьлек канатлары» (1970), «Диңгез карлыгачы», «Юл буенда күк чәчәк», «Күңел нуры», «Көтегез мине, тирәкләрем!», «Хатынга бүләк» (1985) һ. б. китап-җыентыклары нәшер ителгән. Балалар өчен дә әсәрләр язган: «Кыр казлары киткәндә» (1975), «Әйтем юкка әйтелми» (1978).
«Юл буенда күк чәчәк» (1986), «Тәмугъ казаны» (2001), «Утлы күкрәү» (2006) романнарын эченә алган трилогиясендә хәзерге заманның әхлак проблемалары күтәрелә. Үзгәртеп кору еллары проблемаларына багышланган «Яшенле болытлар» романы, дин һәм рух турында публицистик «Кемгә ышанырга» дигән китаплары бар.
1950-еллардан публицистика, шигърият, драматургия өлкәләрендә бертигез актив эшли. Райондашы генерал Миңлегали Шайморатов турында документаль материаллар әзерләп бастыра. Егермедән артык пьеса авторы, аларны Башкортстан, Татарстан, Кыргызстан, Үзбәкстан дәүләт театрлары сәхнәгә куйган. Кәрим Тинчурин исемендәге Татар дәүләт драма һәм комедия театры «Имансызлар» драмасын репертуарына алган. Рим Хәсәнов белән берлектә Сибай театры («Гөлләр чәчәк атканда» музыкаль комедиясе һәм «Алтын беләзек» трагедиясе) һәм халык театрлары репертуарына кергән музыкаль комедияләр иҗат иткән. Ярлы Кәримгә багышланган «Шагыйрь мәхәббәте» драмасы бар. Пьесалары «Әллә язмыш, әллә каргыш» (2002) китабына кертелгән.
Композиторлар Хөсәен Әхмәтов, Рим Хәсәнов, Тәлгать Шәрипов, Айрат Кобагышов, Салават Низаметдинов, Әбрар Габдерахманов, Мәсгут Имашев, Әкрам Даутов һ. б. аның сүзләренә 200 дән артык җыр иҗат иткән. «Ялгыз аккош күлләрдә» (1988, Рим Хәсәнов көе, Зөһрә Шәрифуллина башкаруында), «Минем әнкәй гөл ярата иде» җырлары Татарстанда «Елның иң яхшы җыры» исеменә лаек була. «Әткәй» җырын Алсу татар телендә башкара. Җырны үзенең татар телендәге беренче альбомына керткән. Җырларын Хәйдәр Бигичев, Гомәр Әбделмәнов, Илфак Смаков, Мәгафүр Хисмәтуллин, Радик Гәрәев, Зәки Мәхмүтов, Салават Фәтхетдинов, Флюра Килдиярова, Нәзифә Кадыйрова һәм башкалар башкарган.
2020 елның 28 сентябрендә 89 яшендә Уфада вафат. Туган авылы Кырмыскалыда җирләнгән.
Липниця (Диңгез буе воеводалыгы)
Липниця  — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
NGC 7194
NGC 7194 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Липниця (Диңгез буе воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
NGC 7194
Тарихы
Әлеге галактика елда   тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Заранна
Заранна — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Фон-Гроув (Пенсильвания)
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сен-Феликс-де-Реяк-е-Мортмар
Сен-Феликс-де-Реяк-е-Мортмар — Франциянең Дордонь департаментында урнашкан коммуна.
Паляи
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Дзержинск (Россия)
Дзержинск (Дзержинск, элек — Растяпино) — Россия шәһәре, Түбән Новгород өлкәсенең халык саны буенча икенче шәһәр.
Халык саны — 240 762 кеше, шәһәр админинстрациясенә буйсынган торак пунктлары белән — 251 046 кеше (2010).
2021 елның 21 сентябреннан ― Хезмәт даны шәһәре.
Витолини (Фиренца)
Витолини — Италиянең Тоскана төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Дзержинск (Россия)
География
Шәһәр Ука елгасының сул ярында, Түбән Новгороддан 34 километр көнбатыштарак урнашкан. Мәскәү — Түбән Новгород тимер юл сызыгында станция.
Доглушах (Күтахья)
Доглушах (Doğluşah) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Күтахья иле Күтахья илчесенә караган бер авыл (köy).
Витолини (Фиренца)
Географиясе
Витолини Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.
Дзержинск (Россия)
Тарих
Растяпино авылы 1606 елдан мәгълүм. 1920-елларда шул авыл, Черноречье авылы һәм Растяпино стациясе бистәсе Растяпино шәһәр тибындагы бистәсенә берләштерелгәннәр. 1929 елда Феликс Дзержинский хөрмәтенә бистәгә Дзержинск исеме кушылган. 1930 елда шәһәр статусы бирелгән.
(2605) Сааде
(2605) Сааде  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Витолини (Фиренца)
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
(2605) Сааде
Тарихы
1974 елның 16 августында биредә эшләүче галимнәр тарафыннан Сан-Хуан обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1974 QA» саналган.
Дзержинск (Россия)
Икътисад
Дзержинск — Идел буеның эре химия сәнәгате үзәге. Машиналар төзү, азык-төлек һәм җиңел сәнәгать, төзелеш материаллары җитештерү ширкәтләре бар.
Экологик вазгыть
Швейцариянең «Яшел Хач» һәм АКШның Блэксмит институты галимнәрендә булган мәгълүматлар буенча, Дзержинск планетабызның экологик яктан имин булмаган урыннарның беренче унлыгына керә. .
Керәү ае
Керәү ае (tat.lat. Keräw ayı) - татар дәверлегендә тугызынчы ай.
Керәү ае Милади тәкъвим буенча 21 ноябрьдән 21 декабрьгә кадәр сузыла.
Декабрь аена туры килә диярлек.
Раиккүла
Раиккүла (Raikküla) — Эстониянең Рапламаа өязендә урнашкан авыл.
Керәү ае
Керәү (21.11 -21.12) – Идел-Урал-Себер төбәкләрендә бу атама көздән кышка керү вакытын үтә дә төгәл күрсәтә. Гадәттә бу айда мал-туарны кышлык ит мәүҗүдәсе (запасы) булдыру өчен сугымга тота башлыйлар. Гарәптә көзнең икенче – соңгы ае булуын белдерә.
Сылтамалар
[http://www.azatliq.org/content/feature/24454699.html Татар дәверлеге кайчан югалды? ]
Бейнбридж (Пенсильвания)
Бейнбридж  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Бейнбридж халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Клепачы (Слонимский районы)
Клепачы  (Клепачы ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Слонимский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Вичулки (Гродзиский повяты)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Яңа Балтач (Чакмагыш районы)
Яңа Балтач — Башкортстанның Чакмагыш районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 452211, ОКАТО коды — 80256825001.
Ижма
Ижма (Ижма) — Коми Республикасының Ижма районында урнашкан авыл.
Климат
Ижма климаты уртача-континенталь. Кыш озын, салкын, ә җәй кыска, гадәттә җылы, яисә салкынча. Биредә кырау җәен дә күзәтелә. Җәй көне циклоннар активлыгы сүлпәнәя, көзен исә киресенчә, үсә, шуңа күрә дә явым-төшем күләме арта. Көз белән яз салкын.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: комилар (86%), руслар (14%).
Сан-Пайю-де-Сейде
Сан-Пайю-де-Сейде — Португалиянең Брага округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Кырлач ае
Кырлач ае (tat.lat. Qırlaç ayı) — татар дәверлегендә унынчы ай.
Кырлач ае Милади тәкъвим буенча 21 декабрьдән 21 гыйнварга кадәр сузыла.
Гыйнвар аена туры килә диярлек.
Кырлач (21.12 — 21.1) — Идел—Урал—Себер ягында кышкы беренче иң салкын айдан саналса, гарәптә «җәмәдә» — «кышкы кыраулар» дигән мәгънәне генә белдерә.
ZIK1
ZIK1 —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
Песнишкий Двор
Песнишкий Двор — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Икипынар (Чубук)
Икипынар (İkipınar) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Анкара иле Чубук илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Пежиштеле
Пежиштеле — Румыниянең Горж жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Слюдянка
Слюдянка (, Слюдянка) — Иркутск өлкәсенең Слюдянка районы үзәге, Иркутсктән 126 км ераклыета, Байкал күле буенда. Байкал-Амур магистрале Слюдянка аша үтә. М-53 «Байкал» федераль автомобиль юлы бар.
Халык
Халык саны — 18 542 кеше (2010).
Тарих
Шәһәргә 1647 елда нигез салына. 1936 елда шәһәр статусын ала.
Икътисад
Слюдянка төзелеш индустриясе берләшмәләре төркеме төзелгән (ООО "Карьер Перевал").
Заспи (Лодзь воеводалыгы)
Заспи  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Тибори-Тшцянка
Тибори-Тшцянка — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Арбиньё
Арбиньё (Arbignieu) — Франциянең Эн департаментына караган коммуна, Белле кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 13,07 км².
Заспи (Лодзь воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Замарашка (Иртыш кушылдыгы)
Замарашка — Россия территориясеннән ага торган елга. Омск өлкәсе, Новосибирск өлкәсе, Төмән өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Иртыш елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 22 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Иртеш елгасы кушылдыклары бассейны Ишем кушылганчы, елга бассейны — Иртеш.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Гангут диңгез сугышы
Гангут диңгез сугышы ( Sjöslaget vid Hangö udd, Шесе вид Гае-Унд или Slaget vid Rilax, Сдает вид Рилык; Riilahden meritaistelu, Риидан мерилайнен) — 1700-1721 елларда Балтыйк диңгезендә Бөек Төньяк сугышының (Финляндия, Ханко ярымутравы) Гангут борынында) рус армия флоты һәм 10 суднодан торган швед отрядлары арасындагы сугыш, Россия тарихында рус флотының башлангыч диңгезе җиңүе. 9 август Россиянең хәрби Даны көне — Гангут алышында Җиңү көне — русия тарихында Бөек Пётр Беренче командалыгындагы русия флотының шведларны Гангут борынында башлангыч җиңүе.
Элгәрге тарихы
1714 елның язына Төньяк сугышы барышында Финляндиянең көньяк һәм барлык үзәк өлеше тиерлек рус гаскәрләре тарафыннан яулап алынган була. Россиянең шведлар контролдә тоткан Балтыйк диңгезенә чыгу мәсьәләсен тулысынча хәл итү өчен, рус армиясенә швед флотын тар-мар итәргә кирәк була. 1714 елның июнь азагында генерал-адмирал граф Фёдор Матвеевич Апраксин командалыгындагы рус ишкәкле флоты (99 галера, камил һәм ярдәмче суднолардан һәм 15 мең десанттан торган) Гангутның көнчыгыш яр буенда (Тверминн бухтасында) Туркуда (Або) торган рус гарнизонын (Гангут борыныннан 100 км төньяк-көнбатыштарак) арттыру максатында гаскәр төшерә. Рус флотының юлына Густав Ваттранг командалык иткән швед флоты (15 җилкәнле сызыклы (линейный) кораб, 3 фрегат, 2 бомбардир корабы һәм 9 галера) каршы төшә. Пётр I (шаутбенахт Пётр Михайлов) тактик манёвр куллана. Ул үзенең галераларының бер өлешен Гангуттан төньяккарак районга бу ярымутравның 2,5 километр озынлыгындагы муенына ташларга карар итә. Ниятен тормышка ашыру максатында ул сөйрәгеч (переволока) һәм агач түшәмә (настил) корырга боера. Бу турыда белеп калган Ваттранг ярымутравның төньяк яр буена кораплар отрядлары («Элефант» дип аталган 18 пушкалы фрегат, 6 галера, 3 шхербот) җибәргән. Отрядны контр-адмирал Нильс Эреншёльд җитәкли. Вице-адмирал Лиллье командалык иткән икенче отрядны (8 сызыклы (линейный) кораб һәм 2 бомбардир корабы) ул рус флотының төп көчләренә һөҗүм итү максатында файдаланырга карар итә.
Сугыш
Пётр аның шушындый карарын күзаллаган була. Һәм дошман көчләренең бүленүе белән файдаланып калырга тырыша. Һава торышы да җайлы туры килә. 26 июль (6 август) иртәсендә көн җилсез тора, шул аркада швед җилкәнле каралары манёврлыгын югалткан була. Командор Змаевич Матвей Христофорович командалыгындагы рус флоты авангарды (20 кораб), швед кораларының уты килеп җитмәслек арада аларны урап үтеп һөҗүм башлый. Аның эзеннән икенче отряд (15 кораб) һөҗүм итә. Шулай итеп, сөйрәгеч кору кирәкми булып чыга. Змаевич отрядлары Лаккиссер утравы янында Эреншельдның отрядын бикли. Башка рус каралары да шул юл белән һөҗүм итерләр дип уйлап, Ваттранг Лиллье отрядын чакыртып ала, шуның белән яр буе фарватерын ачык калдыра. Шуның белән файдаланып, Апраксин ишкәкчеләр флотының төп көчләре белән яр буе фарватеры аша үзенең авангардына ерып чыга. 27 июль (7 август) 14 сәгаттә 23 кораптан торган рус авангарды, үзенең ике флангысы да утрауларга терәлгән корапларын батынкы сызык итеп тезгән Эреншёльдның отрядына һөҗүм итә. Башлангыч ике атаканы шведлар кораб орудиеларынан ут ачып кире каккан. Өченче һөҗүм швед флотының фланг отрядларына юнәлтелә, һәм шуның аркасында дошман артиллерия өстенлеген файдалана алмый. Тиздән алар абордажга алына һәм әсир ителә. Пётр I, морякларга батырлык һәм каһарманлык өлгесе күрсәтеп, шәхсән абордаж атакасында катнаша. Каты алыштан соң швед флагманы — «Элефант» фрегаты бирелә. Эреншёльдның отрядының бөтен 10 корабы да руслар кулына төшә. Швед флоты көчләренең бер өлеше Алан утрауларына китеп өлгерә. [[Файл:Карта_к_статье_«Гангутское_сражение_26_и_27_июля_1714_г.»._Военная_энциклопедия_Сытина_(Санкт-Петербург,_1911-1915).jpg|уңда|мини|307x307пкс| «Гангут сугышы» мәкаләсеннән карта
(«Сытинның хәрби энциклопедиясе») ]] Әйтер кирәк, санкт-петербург тикшеренүчесе Павел Александрович Кротов, архив документларын өйрәнеп, алышты традиция буенча кабул итүдә төгәллек булмавына күрсәтә. Ул алышта өч һөҗүм түгел, ә берәү була (шведлар өч һөҗүм турындагы әкиятне үзләренең нинди дәрәҗәдә кыю каршы торганын күрсәтү максатында уйлап чыгарган). Тикшеренү сөземтәләрен галим «1714 елгы Гангут баталиясе» монографиясендә язып чыгарды. Гангут ярымутравындагы җиңү рус регуляр флотының беренче зур җиңүе була. Бу аңа Фин һәм Ботаник култыгында иркен хәрәкәт итү, Финляндиядәге рус гаскәрләренә нәтиҗәле булышу мөмкинлеген бирә. Гангут алышында рус командованиесе шведларның сызыклы җилкәнле флотына каршы ишкәкле флотның өстенлеген кыю файдаланган, флот көчләрен һәм җәяүле гаскәрнең бергә хәрәкәтен оста оештырган, тактик хәл һәм һава торышы үзгәрешенә сыгылмалы җавап әзерли, дошманның манёврын алдан сисеп, аны үзенең тактикасына бора алган. Шулай ук Гангут сугышы флот тарихында абордаж алышы хәлиткеч роль уйнаган зур алышларның соңгыларының берсе булган. Бу сугыш өчен Пётр I вице-адмирал булып үрләтелә. 1714 елның сентябрендә Петербургта Гангут җиңүенә арналган тантаналар булып үткән. Җиңүчеләр филнең аркасына кунган триумфаль арка астынан үтә («Elefant» рус телене «фил» дип тәрҗемә ителә). «Рус бөркете чебен тотмый» дип язылган була. «Элефант» хәрби хәрәкәтләрдә башка катнашмаган, ә икенче ганимәт суднолар белән Заячий утравын (Санкт-Петербург) төньяктан ураткан Кронверк бугазы аша (хәзерге Артиллерия музее һәм Петропавловский кәлгасе арасында) үткән. 1719 елда патша "Элефант"ка ремонт эшләргә боера, 1724 елда — Кронверкский гаване янындагы ярга сөйрәп чыгарырга һәм хәрби ганимәт буларак сакларга куша. Ләкин 1737 елда, прам черегәнлектән, аны утын итеп ягалар.
9 августта Россиядә бу күренеш хөрмәтенә рәсми бәйрәм — Хәрби Дан көнен билгеләү кабул ителә.
Якларның югалтулары
Сугыш барышында шведлар арасыннан 361 кеше һәлак була, 350 яралана, калганнары әсирлеккә алына. Руслар арасыннан 127 кеше, шулардан — 8 штаб — һәм обер-офицер, 101 урядник һәм гади, 1 «хезмәт итмәүче», моряклардан — 14 кече чин. 342 кеше яралана.
Фрескано
Фрескано — Испаниянең Сарагоса провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Олы Көлгә
Олы Көлгә — Татарстан Республикасының Балык Бистәсе районындагы авыл.
Тарих
Авыл бик борынгылардан: Казан ханлыгы чорында ук нигезләнгән
Демография
Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): руслар — 73%, татарлар — 24%.
NGC 7195
NGC 7195 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда   тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Рәитсвере
Рәитсвере (Räitsvere) — Эстониянең Ляэне-Вирумаа өязендә урнашкан авыл.
Липно (Диңгез буе воеводалыгы)
Липно  — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Витори (Верона)
Витори — Италиянең Венеция төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Витори Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Акман ае
Акман ае (tat.lat. Aqman ayı) - татар дәверлегендә ун беренче ай.
Февраль аена туры килә диярлек.
Сылтамалар
[http://www.azatliq.org/content/feature/24454699.html Татар дәверлеге кайчан югалды? ]
(1533) Саймаа
(1533) Саймаа  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1939 елның 19 гыйнварында И. Вяйсяля тарафыннан Турку обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1939 BD» саналган.
Жонаж
Жонаж — Франциянең Рона департаментында урнашкан коммуна.
Клеткеники
Клеткеники (Клеткенікі ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Воранавский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Ноньлель
Ноньлель — Россия территориясеннән ага торган елга. Вологда өлкәсе, Киров өлкәсе , Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Соль елгасының уң ярыннан 43 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 10 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Көньяк елгасы. Кече елга бассейны — Сухона, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Вичулки (Лосицкий повяты)
Вичулки  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Паляки (Мёрский районы)
Паляки (Палякі ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Мёрский районында урнашкан авыл.