cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Алуниш (коммуна, Клуж)
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
NGC 7616
NGC 7616 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда   тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Плаюри (Алба)
Плаюри — Румыниянең Алба жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ньюменстаун (Пенсильвания)
Ньюменстаун  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Öç tarlawıq (GES)
Öç tarlawıq (qıtayça 三峽, pinyin Sānxiá) — Qıtay, Yancı yılğasında urnaşqan bua häm dönyanıñ iñ yegärlekle elektr stantsiäse. Brazil-Paragvay "İtaypu" gidroelektrostantsiäse belän bergä dönyada iñ küp energiä çığara. İñ ere gidrotexnik qorılmalarnıñ berse. Xubey wiläyäte, Sändoulin şähäreneñ İçan bülgesendä urnaşqan.
Susaqlağıçnıñ gravitatsion beton dönyada iñ zurlarınıñ berse.
Susaqlağıçnı tutırğanda, 1,3 mln keşe yaña cirgä küçerelgän. Yasalma qorılma yasağanda, bu küçerü dönya tarixında iñ zurı bulğan.
Taswir
Tözeleş 1992 yılda başlana, 2012 yılda GES açıla.
GES qorılmaları:
Proyekt yegärlege 22,5 GWt, 2012 yılda 98,1 mlrd kWt*säğ çığardı.
Susaqlağıçnıñ mäydanı 1045 km², faydalı küläme 22 km³.
Susaqlağıçnı yasağanda, 27820 ga eşkärtelgän cir batırılğan, Vänsän häm Uşän öähärläre su astında qalğan.
Öç tarlawıq GES häm Geçkouba GES Qıtay iqtisadı öçen zur ähämiätkä iä. Şulay uq ul Yancı yılğasınıñ däräcäsen tärtipkä sala, su basudan yaqlıy.
Гарлен
Гарлен — Франциядә урнашкан коммуна, Атлантик Пиренейлар департаментында урнашкан.
Макулодистрофия
Макулодистрофи́я — күзнең челтәркатлавы зарарлануы һәм үзәк күрү начарлануы белән барган авыруларының гомуми атамасы.
Макулодистрофия—күздәге сары матдә тирәсендә челтәркатлау дистрофиясе. Ул авыру күз күремен начарайта, шул исәптән, сукыраюга, хәтта i инвалидлыкка да китерергә мөмкин. Эпидемиологик тикшеренүләр күрсәткәнчә, макулодистрофия авыруын 65 яшьтән узган Европа халкының 50 процентында очратырга мөмкин. Ул түбәндәге билгеләр белән үзен сиздерә *төсле күрү кими, *китап, газета-журналлар укыган вакытта кайбер хәрефләрне күреп булмый, туры сызыклар «дулкын» кебек күренә. : Бу авыруны ничек итеп булдырмый калырга мөмкин. Макулодистрофия авыруы килеп чыгу куркынычы булган бер төркем кешеләр бар. Бу төр­ кемгә — организмга даими рәвештә туклыклы матдәләр җитешмәгән яисә макуланың саклагыч системасында нинди дә булса проблемалары булган кешеләр керә. Андыйларда макулодистрофия яшь вакытта ук килеп чыгарга мөмкин, ә бу авыруны булдырмас өчен туклануга игътибар бирергә, тәмәке тартуны бөтенләй ташларга яисә киметергә, артык гәүдә авырлыгына каршы көрәшергә, артериаль кан басымын билгеле бер нормада тотарга кирәк. Макулодистрофия бик озак вакыт дәвамында кояш нурларының челтәр катлауга тискәре тәэсире нәтиҗәсендә дә килеп чыгарга мөмкин.
Зарарлы матдәләрдән, кояш нурлары тәэсиреннән күзне ничек саклап калырга соң? Макуланың үз саклагыч системасы булырга тиеш. Ышануы да кыен, ләкин шушы саклануны үзебез ашый торган ризык аша тәэмин итә алабыз. 80 нче еллар азагында, рационнарында яшелчә, җиләк-җимеш даими булган кешеләрдә макулодистрофия авыруы килеп чыгу куркынычы кими төшкән. Бигрәк тә лютеин, селен кебек минераллар, С, Е витаминнары организмга даими рәвештә кереп торырга тиеш. Медицина тарихында күз авыруларын дәвалау өчен азык-төлек куллану яңалык түгел. Сукыраюны булдырмас өчен, борынгы мисырлылар чи бавыр ашаганнар. Күз өчен бигрәк тә мөһим булган элементларны организм үзе эшләп чыгара алмый.
Әгәр организмга җитәрлек күләмдә витаминнар, микроэлементлар кереп тормаса, саклагыч система үз функциясен югалта. Зыян күргән, үлгән күзәнәкләр челтәр катлауга җыела башлый, ә челтәр катлау — күзнең яктылык нурларын кабул итүче эчке сүрүе, шуның нәтиҗәсендә кешенең күз күреме начараеп, бөтенләй сукыраеп калырга мөмкин.
Төрләре
1. Яшькә бәйле макулопатия (ЯБМ) (картлык макулопатиясе) — артык чагылган гадәти картаю барышының нәтиҗәсе, түбәндәге ясалулар белән сыйфатлана.
•	Макула өлкәсендә аерым сары таплар (друзалар).
2.	Яшькә бәйле макуляр дегенерация (ЯБМД) (картлык макуляр дегенерациясе) — ЯБМ үсеш алган стадиясе, үзәк күрүгә яный һәм түбәндәге бер яки берничә табылдык белән сыйфатлана.
•	ЧПЭ белән яки ансыз нейроэпителий кубарылу.
Ридж-Спрингс (Көньяк Каролина)
Ридж-Спрингс  — Америка Кушма Штатларының Көньяк Каролина штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Нёбдино
Нёбдино (Нёбдино) — Коми Республикасының Корткерос районында урнашкан авыл.
Климат
Нёбдино климаты уртача-континенталь. Кыш озын, салкын, ә җәй кыска, гадәттә җылы, яисә салкынча. Биредә кырау җәен дә күзәтелә. Җәй көне циклоннар активлыгы сүлпәнәя, көзен исә киресенчә, үсә, шуңа күрә дә явым-төшем күләме арта. Көз белән яз салкын.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: комилар (30%), руслар (51%), украиннар (8%), алманнар (7%).
Ридж-Спрингс (Көньяк Каролина)
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Макулодистрофия
Төрләре
•	ЧПЭ астында яки субретиналь урнашкан хориоидаль тамырлану (ХТ) чыганаклары.
•	Фиброглиаль җөйле тукыма, геморрагияләр һәм экссудатлар.
Таралышы
ЯБМД — көнбатыш илләрдә 50 яшьтән өлкәнрәк кешеләрнең кайтмас күрү югалтуның иң таралган сәбәбе, өстәвенә ЯБМД өчен күрү югалтучылар саны яшь белән арта. Мәсәлән, АКШта 65-75 яшьтәге 10% кешедә шундый үзәк күрү югалтуы бар, ә 75 яшьтән өлкәннәр арасында 30% теге яки бу ЯБМД күренешләре бар. ЯБМД ахыр стадиясен (сукырлык) 50 яшьтән өлкәннәрнең 1,7% һәм 85 яшьтән өлкәннәрнең — 18% күзәтәләр.
Куркынычлык шартлары
2.	ЯБМ, бигрәк тә йомшак друзалар булганда (алга таба кара).
3.	Раса буенча. ЯБМД күбрәк европеоид раса кешеләрендә таралган.
4.	Катлаулы нәсел анамнезы.
6.	Йөрәк-кан тамыры чирләре биомаркерлары, ягъни тәмәке тарту, симерү һәм артериаль гипертензия. С-РА, гомоцистеин һәм фибриногенның югары дәрәҗәсе бер мәгънәле түгел.
Гистология
ЯБМД үзәк күрүне югалту — Брух мембранасында аномаль материал утырмасына җавап буларак үзгәрешләр нәтиҗәсе. Аның чыганагы — ЧПЭ һәм бу материалның җыелуы ЧПЭ күзәнәкләренең теге яки бу челтәркатлау өлешен тулысынча «чүптән» азат итү сәләте булмаганлык нәтиҗәсе. Друзалар ЧПЭ нигез мембранасы һәм Брух мембранасының эчке коллагенлы катлау арасында урнашкан аномаль материалның аерым депозитларыннан тора. Брух мембранасы калынаю ЧПЭ күзәнәкләре белән мембрана депозитларының нигезләре артык ясалу белән бәйле. Друзаларның липидлы төзелеше чирнең барышын фаразлый ала.
Диагностика
3.	Пигментлы эпителий кубарылу, друзалар белән бәйле, йомшак друзаларның зур өлешләре кушылганда барлыкка килә һәм еш кына ЯБМД элгәре була.
5.	ЧПЭ халәте һәм флюоресцеин җыелу дәрәҗәсенә карап ФАГ үзгәрешләр ачыклый:
а)	гиперфлюоресценция ЧПЭ атрофиясе өчен «тишексыман» кимчелек һәм ахыр буялу белән бәйле. Макула уртасында шулай ук друзалар белән бәйле ЧПЭ кубарылуын ачыклыйлар. Гиперфлюоресценция белән друзалар гидрофиль (ягъни аларда липидлар әз) һәм ХТ үсешенә китерә ала дип уйлап була;
б)	гипофлюоресценция белән друзалар гидрофоб була (ягъни аларда липидлар күп), аларның зураюы һәм кушылуы алга таба ЧПЭ кубарылуына китерә ала. Хориоидеяның тулу фазасы озынаюы Брух мембранасының таралган калынаюын күрсәтә ала.
Дифференциаль диагностика
1.	Гаиләле доминант друзалар (Дойнның кәрәзсыман дистрофиясе) — друзаларны 2-3 тормыш декадасында очыкланган сирәк халәт(18 бүлек) кара.
2.	Тикшергәндә диабет ретинопатиясендә каты экссудатны друзаларга охшату мөмкин. Друзалардан аерма буларак экссудат әйләнәли яки кисәкләр сыман тупланган һәм тамырларның микроаневризмалар һәм геморрагияләр кебек үзгәрүләр белән бергә була.
3.	2 типтагы мембранопролифератив гломерулонефрит, «тыгыз депозитлар чире» буларак та билгеле, — зуррак яшьтәге балалар һәм зурларда барлыкка килә торган хроник чир. Күп булмаган пациентларда ике күздә дә тәңгәл бөтен күз төбе буенча дискрет урнашкан таралган сары друзасыман ясалулар үсеш ала.
4.	Тимгелле челтәркатлау синдромының башка сәбәпләре
•	Штаргардт чире һәм сары тимгелле күз төбе.
•	Ямансыз тимгелле челтәркатлау.
•	Альпорт синдромы.
NB Барлык бу очракларда күз төбе зарарлануы друзалар барлыкка килү яшеннән күпкә иртәрәк барлыкка килә.
Друзалар һәм яшькә бәйле макуляр дегенерация
Друзалар белән күпчелек пациентларның күрү функцияләре гомер буе нормаль, ләкин шундый пациентларның җитәрлек санында өлкән яшьтә ЯБМД үсеш ала. ЯБМД патогенезында друзаларның чын мәгънәсе аңлашылмый, әмма аларның химик төзелешенең мәгънәсе бар. Киләчәктә күрү югалтуының югары куркынычлыгын зур йомшак һәм/яки катнаш друзалар, гиперпигментация өлешләре булу белән бәйлиләр, ә икенче күздә үсеш алган ЯБМД булганда аеруча.
Профилактика чаралары
Хәзерге вакытта әһәмиятле дәлил булып AREDS тикшерүендә җентекләп аңлатылган югары дозада мультивитаминнар һәм антиоксидантларны даими кулланганда ЯБМД үсеш алуының куркынычлыгы кимү факты тора.
Югары куркынычлык билгеләренә икенче күздә ЯБМД белән бәйле күрү начарлану һәм күрү начарланмаса да катнаш друзалар булу керә. Өстәмәләр куллану башлангыч ЯБМД формаларында өстенлек тәэмин итми. Башлангыч тикшеренүләр буенча, ризыгында күп күләмдә үләннәр һәм яшелчә булган кешеләрнең ЯБМД үсеше куркынычлыгы әзрәк, әмма бу үсемлекләрдә булган кисәкләрнең кирәкле дәрәҗәсенә ризык белән генә җитеп булмый.
Бу препаратларның киләсе 5 елда күрү югалтуның куркынычлыгын киметү өчен җитәрлек өстенлеге булганга 25% ретинологлар ышана.
AREDS тикшерүендә кулланылган төгәл кисәкләр:
•	500 мг С витамины;
•	400 МЕ Е витамины;
•	15 мг бета-каротин;
•	80 мг тутыя, тутыя буларак һәм 2 мг бакыр, ике нигезле әче тоз буларак, анемия мөмкинлегенең профилактикасы өчен.
Яшькә бәйле макуляр дегенерациянең атрофияле формасы
ЯБМД атрофияле формасы фоторецепторлар, ЧТЭ һәм хориокапиллярларның әкренләп көчәюче атрофиясе белән бәйле, әмма кайчакта ЧТЭ кубарылуыннан соң барлыкка килә (алга таба кара).
1.  Берничә ай яки ел дәвамында әкренләп күрү начарлану белән билгеләнә. Гадәттә барышта ике күз катнаша, еш симметриясез.
2.   Билгеләре (барлыкка килү тәртибендә).
•     Урынлы гиперпигментация яки ЧТЭ күзәнәкләре атрофиясе белән бергә макуляр друзалар (рәс. 17.6а).
•     Атрофия өлкәләре арту, аларның чигендә югалган друзалар урынында хориоидеяның эре тамырлары күренә («географик» атрофия) (рәс. 17.6г). Фовеа катнашканда күрү үткенлеге шактый кими.
3.   ФАГ хориоидеяның ачык флюоресценциясе өчен гиперфлюоресценцияне күрсәткән «тәрәзәсыман» кимчелекләр ачыклый  (рәс. 17.6д, е). Хориокапиллярлар сакланганда ФАГ-дә кимчелекләр офтальмоскопиягә караганда күбрәк чагыла.
4.   Дәвалау юк, әмма күпчелек авырулар начар күрүчеләр өчен махсус җиһазлар куллана ала.
Патогенез
ЯБМД неоваскуляр (дымлы) формасы Брух мембранасы кимчелекләре аша хориокапиллярлардан үсүче ХТ ясалу белән бәйле. Бу форма — тамырлар үсешен стимуллаштыручы VEGF һәм тутлы эпителийдан чыккан тамырлар үсешен басучы PEDF факторы арасындагы дисбаланс нәтиҗәсе. ХТ 3 төп үсеш моделен аералар: субпигментлы (1 тип), субретиналь (2 тип) һәм ике тип катнашмасы. 1 тип ЯБМД еш очрый, аңа 2 тип үзенчәлекле түгел,  әмма ешрак миопия яки хориоретинит белән яшь авыруларда барлыкка килә ала. ХТ белән бәйле башта күрү начарлану челтәркатлау астына (субретиналь сыекча), челтәркатлауга (макуляр шешү) һәм ЧТЭ астына (ЧТЭ кубарылуы) кан һәм сүл чыгу өчен була. Сыекча җыелу өчен күрү начарлануның бу төрен кире кайтару ихтимал. Нәтиҗәдә дәвамлы сыекча җыелуы фоторецепторлар һәм ЧТЭ үлүе белән дисциформалы җөй ясалу һәм тотрыклы күрү начарлануга китерә.
Клиник күренешләре
1.   ХТ сыекча чыгу өчен метаморфопсияләр, уңай скотома һәм үзәк күрү томанлану белән билгеләнә.
•     ЧТЭ астындагы ХТ (1 тип) бераз чыгып торучы соргылт-яшел яки алсу-сары төстәге чыганак кебек күренә (рәс. 17.9а).
•     Субретиналь ХТ (2 тип) очраклы субретиналь нурланыш яки тутлы тап буларак табыла.
Флюоресцентлы ангиография
ФАГ ФТӨ үзәгенә карата ХТ урнашуын билгеләү һәм ачыклау өчен мөһим һәм аны кинәт чир симптомнары барлыкка килгән авыруларга ашыгыч башкарырга кирәк.
1.   Классик ХТ — иң башлангыч фазада «челтәр» кебек тула торган (рәс. 17.10б), субретиналь аралыкка үтеп керү вакытында һәм 1-2 мин дәвамында буяуның иң югары күләмендә якты флюоресценцияли (рәс. 17.10в) торган яхшы ачыкланган мембрана. ХТ фиброз тукымасы шулай ук буяла (рәс. 17.10г). ФТӨ үзәгенә карата классик ХТ түбәндәге төрләрен аералар:
а) экстрафовеаль ФТӨ үзәгеннән 200 мкм ераграк урнаша;
б) юкстафовеаль ФТӨ үзәгеннән 200 мкм чигендә, әмма аның катнашусыз урнаша (рәс. 17.10);
в)  субфовеаль булганда ФТӨ үзәге катнаша (рәс. 17.11а-г).
Алга таба ХТ тулысынча классик һәм 50% һәм күбрәге классик компоненттан торган күбесенчә классикка төркемләп була.
2.   Оккультлы ХТ начар ачыклана, башлангыч фазада чикләнү билгеләре бик чагылмаган, әмма соңгы фазада ХТ буяу чыгу арта һәм диффуз яки мультифокаль тарала (рәс. 17.11д, е).
3.   Фиброваскуляр ЧПЭ кубарылуы— ХТ һәм ЧТЭ кубарылу бергә булу ХТ («кайнар» өлкә) ЧТЭ кубарылуыннан көчлерәк флюоресценцияли. Кайбер очракларда ХТ кан яки болганчык сыекча белән яшерелгән.
NB ФАГ ачыкланган күпчелек ХТ — субфовеаль һәм оккультлы; субфовеаль зарарлануларның якынча 20% күбесенчә классик; юкстафовеаль һәм экстрафовеаль зарарлануларның якынча 50% күбесенчә классик.
Яшел индоцианин куллану белән ангиография
Кайбер очракларда ЯИА ФАГ караганда әһәмиятлерәк була. Инфракызыл колачка якын булган дулкын озынлыгы ЧТЭ һәм хориоидея аша үтә алу һәм гемоглобин белән әзрәк абсорбцияләнү үзлегенә ия, бу ФАГ караганда ЯИА күбрәк чагылган флюоресценцияне тәэмин итә. ЯИА түбәндәге очракларда кулайрак.
•      Оккультлы яки начар ачыклана торган ХТ.
•      ХТ аның өстендә урнашкан геморрагияләр, сыекча яки экссудат белән (рәс. 17.12а-в).
ЧТЭ фиброваскуляр кубарылуында сүлле һәм тамырлы өлешләрнең чикләнүе (рәс. 17.12г-е).
Барыш
Дәвалау булмау даими ХТ көчәюенә китерә. Күрү өчен фараз түбәндәге өзлегүләр өчен бик начар.
1.    ЧТЭ канлы кубарылуы ХТ кан тамырлары ертылганда барлыкка килә. Башта кан ЧТЭ астындагы аралыкта чикләнә һәм кара чыгып торучы ясалу буларак билгеләнә. Төгәлсез чикләр белән һәм якты-кызыл төстәге ЧТЭ кубарылу өлкәсен урап, кан саву субретиналь тарала ала (рәс. 17.13а).
2.    Витреаль кан саву нейроэпителийның канлы кубарылу чыганагыннан кан пыяласыман җисем куышлыгына үтеп керү очрагында сирәк барлыкка килә.
3.    Субретиналь (дисциформалы) җөй эпизодлы кан савулар һәм әкренләп аларның суырылуы белән хориоидеядан яңа тамырлар үсеп керү нәтиҗәсендә үсеш ала.
Нәтиҗәдә фовеада фиброзлы җөй тулысынча үзәк күрү югалту сәбәбе була (рәс. 17.13б).
4. Массив экссудация дисциформалы җөй белән күзләрдә ХТ сыекча өзлексез чыгу нәтиҗәсендә үсеш алырга мөмкин (рәс. 17.13в). Авыр барышта субретиналь сыекча макула чигеннән тыш тарала һәм периферия күрүе бозылуына китерә (рәс. 17.13г).
Фотодинамик терапия
1.   Мәсләкләр. Вертепорфин (фотосенсибилизатор яки яктылык белән эшләтелгән матдә) күбесенчә бүленүче күзәнәкләрдә, бу очракта — неоваскуляр тукымада җыела. Матдәне вена эченә кертәләр, ул 689 нм дулкын озынлыктагы диодлы лазерның урынлы нурланыш йогынтысында эшләтелә, бу вертепорфинның абсорбцион чигенә туры килә.
Фотодинамик терапиянең төп өстенлеге — тукыманы сайлап зарарлау мөмкинлеге, бу ХТ күбесенчә фотосенсибилизатор туплануда һәм тукыма-тәмек белән чикләнгән йогынтысында нигезләнә. ХТ нурланышы өчен кирәкле энергия дәрәҗәсе, аргонлазерлы терапиядә ХТ термик деструкциясе өчен караганда күпкә кимрәк, бу сәламәт тукымаларны чагыштырмача саклап субфовеаль ХТ терапия үткәрергә мөмкинлек бирә (рәс. 17.14, 17.15).
2. Билгеле дәлилләр булып, күрү үткенлеге 6/60 һәм күбрәк 5400 мкм мәйданындагы субфовеаль күбесенчә классик ХТ (барлык зарарлану локусының классик компонент мәйданы > 50%) тора. Нәтиҗәләр бик ышандыручы булып күренә: дәвалаудан соң 60% авыруларда күрү үткенлеге 3 ел дәвамында һәм күбрәк үзгәрмәде, ә кайбер очракларда яхшырды.
3.     Ихтимал дәлилләр
•      Күптән түгел күрү үткенлеге кимүе теркәлгән очрагында зур булмаган тулысынча оккультлы ХТ.
Евгений Жуков
Евгений Михайлович Жуков (10 (23) октябрь 1907, Варшава, Польша патшалыгы, Россия империясе — 9 март, 1980, Мәскәү, РСФСР, СССР) — совет тарихчысы, академик, СССР Фәннәр Академиясе ( 20.06.1958) академикы,  1968-1979 елларда ССРБ ФА  Гомуми тарих институты директоры, Совет тарих энциклопедиясенең  баш мөхәррире
Макулодистрофия
Фотодинамик терапия
•      5400 мкм күбрәк ХТ, субфовеаль таралыш белән юкстапапилляр ХТ.
Евгений Жуков
Биографиясе
Ленинград Көнчыгыш институтының Япон бүлеген (1927) һәм аспирантураны (1929) тәмамлый. 1929-1932 елларда тарих-лингвистика институтында һәм Ленинград университетында укыта. 1933-1937 елларда-ВКП(б) Үзәк Комитеты аппаратында. 1939-1941 елларда-СССР ФА Тарих институтының өлкән фәнни хезмәткәре, 1941-1943 елларда-СССР радиокомитетының бүлек башлыгы һәм рәисе урынбасары. СССР Фәннәр академиясенең Тын океан институты директоры (1943-1950). Бер үк вакытта 1944-1946 елларда М.В.Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университетында укыта — тарих факультетының Ерак Көнчыгыш илләре тарихы кафедрасы мөдире, доцент, профессор. 1946-1980 елларда-КПСС ҮК каршындагы Иҗтимагый фәннәр академиясе кафедрасы мөдире. «Правда» газетасы мөхәррире (1946—1949). СССР Фәннәр академиясенең Көнчыгышны өйрәнү институты директоры урынбасары (1950—1953). Сектор мөдире, СССР Фәннәр Академиясенең Тарих институты директоры урынбасары (1953-1957), СССР Фәннәр академиясенең гомуми тарих институты директоры (1968-1979). СССР ФА Тарих бүлеге академигы-сәркатибе (1958-1969, 1975-1979).
Улы — тарихчы-япон белгече Александр Жуков (1954 елда туган).
Макулодистрофия
Фотодинамик терапия
4.     Мөмкин дәлилләр
Евгений Жуков
Биографиясе
1980 елның 9 мартында Мәскәүдә вафат була. Новодевич зиратына җирләнгән.
Макулодистрофия
Фотодинамик терапия
•      Билгеләнгән күрү үткенлеге кимүе белән эре оккультлы зарарланулар.
Евгений Жуков
Фәнни эшчәнлеге
Е.М. Жуков — Японияны өйрәнүче совет белгечләре мәктәбенең күренекле вәкилләренең берсе, Япония тарихының берничә төп мәсьәләләрен, бигрәк тә яңа һәм иң яңа заманнардагысын (Япониянең тарихи үсеше процессының гомуми характеристикасы, Япон милитаризмы тарихы һ. б.) эшли. Яңа заманның халыкара мөнәсәбәтләре һәм колониаль проблемалар, тарихның гомуми методологик мәсьәләләре, тарихны периодизацияләү проблемалары буенча эшләр авторы.
Каван (Франция)
Каван (Cavan) — Франциянең Кот-д’Армор департаментына караган коммуна, Бегар кантонына карый.
Макулодистрофия
Фотодинамик терапия
•      50% кимрәк классик компонент белән катнаш зарарланулар белән бергә өстәмә дәвалау, мәсәлән, триамцинолонны интравитреаль кертү. Барлык зарарлануларның дәвалау нәтиҗәсе, ФДТ алдында триамцинолонны интравитреаль кертү булса, яхшырак була алу турында күбрәк раслаулар барлыкка килә.
Каван (Франция)
Географиясе
Коммуна мәйданы — 16,40 км².
Макулодистрофия
Фотодинамик терапия
5.   Каршылыклар. 50% кимрәк классик компонент белән ХТ һәм ЧПЭ кубарылуы.
6.     Техника
а) вена эченә вертепорфин (6 мг/кг тән авырлыгына) 10 мин дәвамында кертәләр;
б) 5 мин соң ХТ җылысыз лазер белән 83 секунд дәвамында йогынты ясыйлар. Иң зур зарарланудан 1000 мкм күбрәк диаметрдагы таплар тулысынча зарарлану ябылуын тәэмин итә;
в) кабатланучы яки яңадан барлыкка килгән сыекча өлкәләрендә ХТ тулысынча ябылуга кадәр кабатлап сеансларны 3 ай аралыгы белән үткәрәләр.
7. Өстәмә йогынтыларга препаратны кертү вакытында арканың аскы бүлекләрендә вакытлыча авырту, вакытлыча күрү начарлану, инъекция урынында җавап һәм 24-48 сәг. дәвамында якты утка югары сизгерлек керә.
Антиангиоген терапия
1.    Стероидларны интравитреаль кертү (триамцинолон ацетониды) аерым һәм ФДТ белән бергә кулланырга мөмкин.
Кыска вакыт эчендә стероидлар белән монотерапия челтәркатлау калынлыгына уңай тәэсир итә һәм тамырларда сыекча үтеп керүен киметә ала һәм кайбер очракларда күрү үткенлеген арттыра ала, әмма нәтиҗә вакытлыча гына. Күп тапкыр стероидлар инъекциясе яки препаратның озайтылган чыгаруы белән имплантатларны куллану өзлегүләр, шулардан офтальмогипертензия һәм катаракта барлыкка килүнең югары куркынычлыгы белән бәйле,  әмма шул ук вакытта ФДТ монотерапиясеннән аермалы буларак югары күрү үткенлеген тотарга булыша ала.
Антиваскуляр эндотелиаль үсеш факторлары (анти-VEGF), шулардан бевацизумабны (авастинны) интравитреаль яки вена эченә кертү, ранибизумабны (люцентисны) интравитреаль кертү һәм пегаптаниб (макуген), хәзерге вакытта ХТ дәвалау чарасы буларак актив өйрәнелә.
Хирургия
1.   Субмакуляр хирургияга витрэктомия, арткы ретинотомия һәм субфовеаль ХТ кисеп алу керә (рәс. 17.16). Процедура кабатланулар һәм 1 типтагы ХТ өстәге ЧТЭ зарарламыйча бетерү мөмкинлеге булмаганлыкка эре үзәк скотома барлыкка килүнең югары куркынычлыгына ия, шуңа ХТ бетерүен гадәттә ЯБМД белән авыруларда үткәрмиләр, әмма соңгысы ЧПЭ алдында урнашканда, 2 типтагы ХТ белән авыруларда ышандыручы нәтиҗәләр бар.
2.    Макула транслокациясе ХТ фовеаны хирургик аеруга юнәлгән. Бу ысулның дәлилләре һәм техникасы үсеш ала.
Хирургик катнашуга кирәкле этапларның комплексы керә: катаракта экстракциясе, витрэктомия, челтәркатлау кубарылуы индукциясе, 360° ретинотомия, ХТ бетерү, челтәркатлау ротациясе, ретинопексия һәм куышлыкны силикон мае белән тутыру белән бергә экстраокуляр мускулларга тигезлекне төзәтү өчен хирургик катнашу. Моның барысы ПВР һәм челтәркатлау кубарылуының югары куркынычлыгына ия. Макула ротациясе ысулы буенча беренче энтузиазм дулкыны хәзерге вакытта кимеде, әмма шактый очракта уку өчен кирәкле күрү үткенлеге кайту турында кайбер хәбәрләр раслый.
3. Субмакуляр кан савуны пневматик этеп чыгаруга канны фовеадан күчерү өчен авыруның бите аска килеш пыяласыман җисем куышлыгына газ кертү керә. Бу процедураны канны күчерү максаты белән фибринолитик — плазминогенның тукыма активаторын (tPA) куллану белән үткәреп була, әмма tPA молекулаларына карата кайбер шикләр бар, алар шулкадәр кечкенә, хәтта гематоретиналь киртәне үтә ала. Субретиналь канның күчүе ФАГ-не җентекләп, ә соңрак кирәк булганда — ФДТ-не үткәрергә мөмкинлек бирә.
Гостхож
Гостхож — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Иргиш
Иргиш — Россия территориясеннән ага торган елга. Пермь крае биләмәләрендә ага. Елга  Барда елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 17 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Чулман кушылдыклары бассейны Агыйдел кушылганчы, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
(2120) Тюмения
(2120) Тюмения  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1967 елның 9 сентябрендә Смирнова Т. М. тарафыннан Кырым обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1967 RM» саналган.
Иван Жуков (1914)
Иван Жуков (Иван Василий улы Жуков, — ) —  җырчы (баритон). Казакстан ССРның атказанган артисы (1947), ТАССРның халык артисы (1957). 1938-1950 елларда Казакъ академия опера һәм балет театрында (Алматы), 1950-1959 елларда – Татар опера һәм балет театрында, 1959-1962 – Мордовия музыкаль драма театрында (Саранск). Партияләр: Андре («Җәлил», Н. Җиһанов), Мазепа, Роберт («Мазепа», «Йоланта», П. Чайковски), Жермон («Травиата», Җ. Верди), һ.б.
Үдик
Барда авылы үзәгеннән якынча 18 км төньяктарак урнашкан.
Халык
Халык саны динамикасы:
Климат
Климаты — уртача континенталь. Кыш суык һәм буранлы, кар катламы берәр метрдан артып китә ала. Явым-төшем күләменең күпчелек өлеше июнь-август айларына туры килә.
Вя Чезаре Батизти (Тревизо)
Вя Чезаре Батизти — Италиянең Венеция төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Вя Чезаре Батизти Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Сворнегаце
Сворнегаце — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Соту (Аркуш-де-Валдевеш)
Соту  — Португалиянең Виана-ду-Каштелу округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Рудае
Рудае (Рудае ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Паставский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Сливице
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Валгма (Паиде)
Валгма (Valgma) — Эстониянең Ярвамаа өязендә урнашкан авыл.
Масты
Масты (Масты ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Мастовский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Вильфранш-сюр-Сон (округ)
Вильфранш-сюр-Сон — Франциядәге округ (Arrondissement). Рона департаментына карый.
Географиясе
Мәйданы — 1503 км². Округ 11 кантоннан тора, алар үз чиратында 131 коммунага бүленгән.
Кастельяр-де-Сантьяго
Кастельяр-де-Сантьяго — Испаниянең Сьюдад-Реаль провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Курув (Белхатовский повяты)
Курув  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Эйнелли (Акдагмадени)
Эйнелли (Eynelli) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Йозгат иле Акдагмадени илчесенә караган бер авыл (köy).
Божидар (Свентокшиж воеводалыгы)
Божидар  — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Пелузе
Пелузе — Франциянең Ду департаментында урнашкан коммуна.
Алуниш (коммуна, Муреш)
Алуниш — Румыниянең Муреш жудецында урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Иван Жуков (1801)
Иван Жуков (Иван Петр улы Жуков, — 1847 елдан соң) — декабрист, штабс-ротмистр. Казан дворяннары нәселеннән. 1817 елдан хәрби хезмәттә. Көньяк җәмгыятенең Васильков управасы әгъзасы. 1826 елда кулга алынган; Архангилгә, аннан Кавказга күчерелгән. 1833 елдан Казан губернасы Лаеш өязе Сергиевски авылында, 1836 елдан Казандә яшәгән.
Вашингтон (Айова)
Вашингтон  — Америка Кушма Штатларының Айова штатында урнашкан шәһәр.
Ленуар (Төньяк Каролина)
Ленуар  — Америка Кушма Штатларының Төньяк Каролина штатында урнашкан шәһәр.
Руессе-Фонтен
Руессе-Фонтен — Франциянең Сарта департаментында урнашкан коммуна.
Ленуар (Төньяк Каролина)
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сливниця-при-Марибору
Сливниця-при-Марибору — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Вашингтон (Айова)
Тарихы
Вашингтон шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Свохово (Диңгез буе воеводалыгы)
Свохово — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
NGC 7617
NGC 7617 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда   тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Түбән Наратбаш
Түбән Наратбаш — Татарстан Республикасының Буа районындагы авыл.
Почта индексы — 422410.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.7 °C.
Валгу
Валгу (Valgu) — Эстониянең Рапламаа өязендә урнашкан авыл.
Риджвей (Көньяк Каролина)
Риджвей  — Америка Кушма Штатларының Көньяк Каролина штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Госцеево (Мазовия воеводалыгы)
Госцеево  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Плаюри (Клуж)
Плаюри — Румыниянең Клуж жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Божикова (Свентокшиж воеводалыгы)
Божикова  — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Пётр Курасанов
Курасанов Пётр Семёнович (1917-2008) – Советлар Берлеге каһарманы.
Божикова (Свентокшиж воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Пётр Курасанов
Тормыш юлы
Курасанов Пётр Семёнович 1917 елның 25 гыйнварында Чирмешән районының Чирмешән авылында туган. 1935 елдан Казан укытучылар институтында укый, 1937 елда Беренче Май районы мәгариф бүлеге инспекторы булып эшли башлый. Лейтенант Пётр Курасанов Бөек Ватан сугышында 1941 елның 22 июненнән. Көньяк-көнбатыш фронтта сугыша, гаубица-артиллерия полкында взвод командиры була. Берлинны штурмлаганда совет гаскәрләре юлында хәрби-диңгез училищесының бик зур биналарын бердәм оборона комплексы итеп туплаган көчле каршылык очрый. Майор Курасанов училищега илтә торган юлларны өйрәнеп, полкның берничә батареясын үзе туры наводкага чыгара. Көчле ут ярдәмендә биналар җимерелә, немец гарнизонының күпчелеге шунда һәлак була. 4 танк, 3 штурм, 6 артиллерия орудиясе, 10 миномет, 12 пулемёт, 600 солдат юкка чыгарыла. Укчы һәм танк подразделениеләре училище территориясенә бик тиз үтеп керәләр һәм бу совет гаскәрләренең Берлинга бару юлында мөһим роль уйный. ССРБ Югары Шурасы Президиумының 1945 ел 31 май Указы белән Пётр Семёнович Курасановка Советлар Берлеге каһарманы исеме бирелә, Ленин ордены һәм «Алтын Йолдыз» медале тапшырыла.
Масты Левыя
Масты Левыя (Масты Левыя ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Мастовский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Соту-де-Ребордойнш
Соту-де-Ребордойнш — Португалиянең Виана-ду-Каштелу округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Гарос
Гарос — Франциядә урнашкан коммуна, Атлантик Пиренейлар департаментында урнашкан.
Пессан (Ду)
Пессан — Франциянең Ду департаментында урнашкан коммуна.
Тесовка
Тесовка — Россия территориясеннән ага торган елга. Архангельск өлкәсе, Вологда өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Нюльнюга елгасының сул ярыннан 21 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 16 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Онега елгасы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Онега.
Рудаки (Вицебский районы)
Рудаки (Рудакі ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Вицебский районында урнашкан авыл.
Тесовка
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Рудаки (Вицебский районы)
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Корраль-де-Калатрава
Корраль-де-Калатрава — Испаниянең Сьюдад-Реаль провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Курув (Велюнский повяты)
Курув  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Леонид Жуков
Леонид Жуков (Леонид Алексей улы Жуков,, — , ) —  балет артисы, балетмейстер. РСФСРның атказанган артисы (1933). 1944-1947 елларда Татар опера һәм балет театрында баш балетмейстер. Казандагы куелышлар: «Шүрәле» (Ф.Яруллин, 1945, Г. Таһиров белән бергә), «Жизел» (А.Адан, 1945), «Бакчасарай фонтаны» (Б.Асафьев, 1946), «Аккош күле» (П.Чайковский, 1947).
Алуниш (коммуна, Прахова)
Алуниш — Румыниянең Прахова жудецында урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Люр (округ)
Люр — Франциядәге округ (Arrondissement). Югары Сона департаментына карый.
Географиясе
Мәйданы — 1848 км². Округ 13 кантоннан тора, алар үз чиратында 194 коммунага бүленгән.
(4257) Убасти
(4257) Убасти  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1987 елның 23 августында Mueller, J. E. тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1987 QA» саналган.
Ньютаун (Скайлкилл округы, Пенсильвания)
Ньютаун  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Ньютаун халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Токмас (елга)
Токмас (Малиновка) — Россия территориясеннән ага торган елга. Вологда өлкәсе, Архангельск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Сухона елгасының сул ярыннан 213 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 10 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — елганың башыннан алып Төньяк Двина Вычерга елгасына койганчыга чаклы, Юг һәм Сухона елгаларын кертмичә (инештән Көбән гидротөененә чаклы). Кече елга бассейны — Сухона, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Вя Чивидале (Удине)
Вя Чивидале — Италиянең Фриули-Венеция-Җулия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Сливниця-при-Целю
Сливниця-при-Целю — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Василий I
Васи́лий I Дми́трий улы ( 30.12.1371, Мәскәү - 27.2.1425, шунда ук) — 1389 елдан Мәскәү бөек кенәзе. Дмитрий Донской белән бөек кенәзбикә, Сүздәл бөек кенәзе Дмитрий Константин улының кызы Евдокиянең өлкән улы. Бөек Литва кенәзе Витовтның бердәнбер кызы Софьяга өйләнгән булган. Рус җирләрен берләштерүне дәвам итүче.
1390 елны Раштуада Коломна шәһәрендә, Литва кенәзе кызына Софьяга өйләнә. Туйда алпарлар турниры дә уза. Анда Ольгердның оныгы, кенәз Остей да катнашкан.
1392 елны, Алтын Урдадан саклану өчен, Василий I Литва белән берләшә. Ләкин ул берлек җимерелә. Кенәз Витовт 1403 — 1404 елларны Вязьманы һәм Смоленскны аңардан тартып ала.
1391 һәм 1395 еллар дан соң, Алтын Урданы Тимур җимерү сәбәпенә, ясакны түләүрдән баш тарта.
1395 елны, Урта Азия әмире Аксак Тимер Идел буена һөҗүм иткәндә рус җирләрен саклау өчен ополчение оештыра.
1396 елда Тверь кенәзе Михаил Александр улы белән тышкы сәясәт мәсәләләренә кагылышлы килешү төзи.
14 гасыр ахыры - 15 гасыр башларында Двина елгасы буе биләмәләре өчен Новгород идарәчеләре белән көрәшә, Новгородның мөстәкыйльлеген чикләргә тырыша.
Литва бөек кенәзе Витовт белән урнашкан якын мөнәсәбәтләре 14 гасыр ахырында Витовтның Туктамыш ханга ярдәмләшүе сәбәпле өзелә.
1402 елда Василий I Мәскәү кенәзлеге биләмәләренә яу белән килгән Идегәйгә 3 мең сум күләмендә йолым хакы түләргә мәҗбүр була.
1408 елны Идегәй басып кергәч, Ордага ясак түләргә мәҗбүр булган.
Василий I феодал җир биләү системасы үсешен дәвам иттергән. Бөек кенәзнең хакимияте көчәйтүнән феодаллардан куп суд эшләре аның наместникларына һәм волостителләргә тапшырылда.
Василий I идарә иткәндә феодалларга җир өләшү чикләнә, аларның иреге беркадәр кысыла.
Бу чорда Василий I сарае даирәсенә йомышлы татарлар һәм Литва аксөякләре күпләп чакырыла.
Искендер (Батталгази)
Искендер (İskender) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Малатья иле Батталгази илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Валгу (Һииумаа)
Валгу (Valgu) — Эстониянең Хийумаа өязендә урнашкан авыл.
Тюкалка
Тюкалка — Россия территориясеннән ага торган елга. Омск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  ? елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 44 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Иртеш елгасы кушылдыклары бассейны Ишем кушылганчы, елга бассейны — Иртеш.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Линкольнтон (Төньяк Каролина)
Линкольнтон  — Америка Кушма Штатларының Төньяк Каролина штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Линкольнтон шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сёдлоне
Сёдлоне — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Масты Правыя
Масты Правыя (Масты Правыя ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Мастовский районында урнашкан авыл.
Сёдлоне
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Масты Правыя
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Сень (Эн)
Сень (Ceignes) — Франциянең Эн департаментына караган коммуна, Пон-д’Эн кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 10,01 км².
Божимув
Божимув — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Суажу
Суажу — Португалиянең Виана-ду-Каштелу округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Руйон
Руйон — Франциянең Сарта департаментында урнашкан коммуна.
NGC 7618
NGC 7618 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда   тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Алуну (коммуна)
Алуну — Румыниянең Вилча жудецында урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Сливнишко Похоре
Сливнишко Похоре — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Вебб (Айова)
Вебб  — Америка Кушма Штатларының Айова штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Вебб шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Нефтебаза (Коми)
Нефтебаза (Нефтебаза) — Коми Республикасының Усть-Вымь районында урнашкан авыл.
Климат
Нефтебаза климаты уртача-континенталь. Кыш озын, салкын, ә җәй кыска, гадәттә җылы, яисә салкынча. Биредә кырау җәен дә күзәтелә. Җәй көне циклоннар активлыгы сүлпәнәя, көзен исә киресенчә, үсә, шуңа күрә дә явым-төшем күләме арта. Көз белән яз салкын.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: билгесез
Эйнехан (Ушак)
Эйнехан (Eynehan) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Ушак иле Ушак илчесенә караган бер авыл (köy).
Семён Ларионов
Ларионов Семён Архипович (1915-1984) – Советлар Берлеге каһарманы.
Тормыш юлы
Ларионов Семён Архипович 1915 елның 1 апрелендә Чирмешән районының Чирмешән авылында туган. 1933 елда механизаторлар курсын тәмамлап, тракторчы булып эшләгән. Бөек Ватан сугышында 1942 елның апреленнән. Үзәк фронтның 65 армиясе 96нчы укчы 237нче укчы полкында ут взводы командиры өлкән сержант Семён Ларионов Украинаның Чернигово өлкәсе Репкин районы Радуль поселогы янында Днепрны кичкәндә зур батырлык күрсәтә. 1943 елның 16 октябрендә штурм төркеме белән Ларионов Днепрны кичә, аннан соң уңъяк ярдагы плацдармны яулап кулга төшерә. Командованиенең сугышчан бурычларын батырларча үтәгәне өчен СССР Верховный Советы Президиумының 1943 ел 30 октябрь Указы белән өлкән сержант Ларионов Семён Архипович Советлар Берлеге каһарманы исеменә лаек була, аңа Ленин ордены һәм «Алтын Йолдыз» медале тапшырыла.
Мишкольц
Мишкольц (Miskolc, Mischkolz) — Маҗарстаннең Боршод-Абауй-Земплен өлкәсендә урнашкан шәһәр.
Сәгать поясы
Халыкара стандарт буенча Мишкольц Үзәк Европа вакыты (Central European Time, CET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +1:00 гә тигез.
Петит-Шо
Петит-Шо — Франциянең Ду департаментында урнашкан коммуна.
Госцимин-Великий
Госцимин-Великий — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Риджвилл (Көньяк Каролина)
Риджвилл  — Америка Кушма Штатларының Көньяк Каролина штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Тингат
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Онега елгасы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Онега.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Везуль (округ)
Везуль — Франциядәге округ (Arrondissement). Югары Сона департаментына карый.
Географиясе
Мәйданы — 3512 км². Округ 19 кантоннан тора, алар үз чиратында 351 коммунага бүленгән.
Вя Чивидина (Удине)
Вя Чивидина — Италиянең Фриули-Венеция-Җулия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Рудаки (Лёзненский районы)
Рудаки (Рудакі ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Лёзненский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Курув-Весь
Курув-Весь — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(1276) Укклия
(1276) Укклия  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1933 елның 24 гыйнварында Эжен Дельпорт тарафыннан Уккел обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1933 BA» саналган.
Сежно
Сежно — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Гомер (коммуна)
Гомер — Франциядә урнашкан коммуна, Атлантик Пиренейлар департаментында урнашкан.
Валгута
Валгута (Valguta) — Эстониянең Тартумаа өязендә урнашкан авыл.
Косар
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Масцишча (Навагрудский районы)
Масцишча  (Масцішча ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Навагрудский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Плаю-Шарулуй
Плаю-Шарулуй — Румыниянең Сучава жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Урыс Кырык Садагы
Никольские Сороки — Татарстан Республикасының Буа районындагы авыл.
Почта индексы — 422444.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.7 °C.
Слиновце
Слиновце — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ловелл (Төньяк Каролина)
Тарихы
Ловелл шәһәре  елда нигезләнгән.
Ньютаун-Грант (Пенсильвания)
Географиясе
Ньютаун-Грант халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.