cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Айталан
Тарих
XVII гасырда нигезләнгән.
Демография
Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): татарлар.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.9 °C.
Коррелл (Миннесота)
Коррелл  — Америка Кушма Штатларының Миннесота штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Коррелл шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Тарусса (Нара кушылдыгы)
Тарусса  — Россия территориясеннән ага торган елга. Мәскәү өлкәсе, Калуга өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга Нара елгасының уң ярына тамагыннан 133 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 28 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Ока су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Нара башыннан тамагына кадәр. Кече елга бассейны — Ока кушылдыклары бассейны, Мокша тамагына кадәр, елга бассейны — Ока.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Джойс (Луизиана)
Джойс  — Америка Кушма Штатларының Луизиана штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Джойс халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Мюльбах-им-Пинцгау
Мюльбах-им-Пинцгау — Австриянең Зальцбург федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Новоселец
Новоселец — Болгариянең Сливен өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(3842) Харлансмит
(3842) Харлансмит — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1985 елның 21 мартында Эдвард Боуэлл тарафыннан Андерсон-Меса обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1985 FC1» саналган.
Вил Байкин
Вил Байкин (, —, ) — техник-технолог, актер. Әстерхан татар театры спектакльләрендә катнашканлыгы билгеле. 1937-1941 һәм 1951-1955 елларда Әстерхан, Акъяр, Казан шәһәрләрендә җыр һәм бию әнсәмбле биючесе.
Мостки (Куявия-Диңгез буе воеводалыгы)
Мостки  — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Уксынны
Уксынны — Башкортстанның Авыргазы районында урнашкан авыл.
ᴨyчᴛьı индексы — 453488, — 80205813005.
Демография
Халык саны динамикасы:
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 73 кешенең яшәве мәгълүм.
Казтелдикроче - Зкуордо (Изерния)
Казтелдикроче - Зкуордо — Италиянең Молизе төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Андрей Пилявский
Андрей Пиләвски (Андрій Борисович Пилявський,, — , ) — Украина фуболчысы, Украина милли футбол җыелмасы әгъзасы, Исраил чемпионы (2011).
HD219512
HD219512 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Старына (Мастовский районы)
Старына  (Старына ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Мастовский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Барнева
Барнева — Россия территориясеннән ага торган елга. Курган өлкәсе, Төмән өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Исәт елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 97 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Тобол, елга бассейны — Иртеш.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Серне (Кальвадос)
Серне — Франциянең Кальвадос департаментында урнашкан коммуна.
Карл Маламуд
Карл Маламуд (1959 елның 2 июле) - Америкалы технология белгече, автор һәм публик домен яклаучысы, Public.Resource.Org фонды өчен мәшһүр. Ул Internet Multicasting Service-ны нигезләгән. Төркеме белән булган вакытта ул Интернет-радио станциясен нигезләү, АКШ Саклык һәм Алмашу Комиссиясенең EDGAR мәгълүматын online кую һәм Интернет 1996 Дөнья Экспозициясен барлыкка китерү өчен җаваплы. Маламуд сигез китапның авторы, Exploring the Internet (Интернетны гизгәндә) һәм A World's Fair (Дөнья Ярминкәсе)н кертеп. Ул MIT Media Laboratory-да визит-профессор булган һәм Internet Software Consortium-да элеккеге рәис булган. Ул шулай ук Invisible Worlds-ның нигезләүчедәше һәм "Америка Прогрессы Үзәге"ндә катнашкан һәм табышсыз Mozilla Foundation өчен идарә әгъзасы.
Степная Репьевка
Степная Репьевка (Степная Репьевка) — Сембер өлкәсенең Чынлы районында урнашкан авыл.
Халык
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (61,8%), чуашлар (23,1%), татарлар (14,4%).
Гердек (Бозова)
Гердек (Gerdek) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Шанлыурфа иле Бозова илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Куян (Польша)
Куян — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Мете Газоз
Мете Газоз (Mete Gazoz; 1999 елның 8 июне, Истанбул, Төркия) — Төркиядән уктан атучы, Олимпия чемпионы, ике Олимпия уеннарында (2016, 2020) һәм дөнья Кубогы финалында катнашучы.
Дарре (ай кратеры)
Дарре - Ай өслегенә кече күк объекты бәрелү нәтиҗәсендә барлыкка килгән, диаметры якынча 29,67 км булган кратер.
Мете Газоз
Тормыш юлы
Газоз 1999 елның 8 июнендә туган. Бахчелиэвлерда Ihlas Kolej урта мәктәбендә укый.
Дарре (ай кратеры)
Атамасы
Кратерга атама Генрих Луи Д’Арре (1822—1875) хөрмәтенә бирелә.
Тарихы
Кратер Халыкара Астрономия Берлеге (International Astronomical Union (IAU)) тарафыннан 1935 елда раслана.
Мете Газоз
Карьера
Газоз 2010 елда уктан ату белән шөгыльләнә башлаган. Аның халыкара дәрәҗәдә дебюты 2013 елда була.
Газоз 2013 елда Кытайның Уси шәһәрендә узган дөнья чемпионатында яшүсмерләр арасында команда турнирында көмеш медаль яулый. 2014 елда Нанкинда узган җәйге яшүсмерләр Олимпия уеннарында һәм 2015 елда Бакыда узган Европа уеннарында катнаша. Шулай ук Копенгагенда узган 2015 елгы дөнья чемпионатында катнаша.
2015 елда Газоз Клагенфуртта узган яшүсмерләр арасында Европа Кубогында Cadet Олимпия уктан ату ярышларда көмеш медаль һәм Әнкарада узган уктан ату буенча дөнья чемпионатында команда зачетында тагын бер көмеш медаль яулый (2016).
Газоз Төркияне Рио-де-Жанейродагы Олимпия уеннарында тәкъдим иткән. 2016 елның 8 августында Мете Газоз 1/32 финал стадиясендә Француз Пьер Плионны 6-5 исәбе белән җиңгән. 1/16 турның икенче матчында ул 3-7 исәбе белән голландияле Шеф ван ден Бергка оттырган.
2017 елда Росариода яшүсмерләр арасында уктан ату буенча дөнья чемпионатында яшүсмерләр ярышларында микстта бакыр медаль яулый. Газоз Ясемин Анагез белән бергә чыгыш ясаган.
Сен-Реми-ан-Бузмон-Сен-Жене-е-Иссон
Сен-Реми-ан-Бузмон-Сен-Жене-е-Иссон — Франциянең Марна департаментында урнашкан коммуна.
Кили (Чиләбе өлкәсе)
Кили (Кассельский) — Чиләбе өлкәсенең Нагайбәк районы составына керүче авыл.
(18656) Mergler
(18656) Mergler — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1998 елның 20 мартында LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1998 FW29» саналган.
Юнион (Коннектикут)
Юнион  — Америка Кушма Штатларының Коннектикут штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
(3216) Харрингтон
(3216) Харрингтон — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
NGC 495
NGC 495 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда   тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Кече Паарков
Кече Паарков — Россия территориясеннән ага торган елга. Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Баренцев диңгезе урнашкан. Елга озынлыгы 30 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — яр сызыгының 03.04.00 гидрографик берәмлеге эчендәге, РФ-ның су территориялары һәм эчке диңгез суларындагы Баренцев диңгезендге утраузар, Колгуев утрауын керетеп. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Печора һәм Мезень елгалары арасындагы, Баренец диңгезенә коючы, елгалар бассейны.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Вишнёвка (Киров өлкәсе)
Вишневка (Вишневка) — Киров өлкәсенең Нема районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (93%), арлар (7%).
Ильмовка
Ильмовка (Ильмовка) — Диңгез буе краеның Лесозаводск шәһәр округында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат муссонлы. Кыш коры һәм суык, көннәре аяз. Яз озак бара, салкынча һәм температура тирбәлеше күзәтелә. Җәй исә җылы, явым-төшемле. Көз чагыштырмача җылы, коры һәм аяз. Җәй көне Тын океаннан җылы җил иссә, кышын төньяктан салкын җилләр исә.
Халык
Халык саны динамикасы:
Пимен (Пегов)
Пимен (Павел Григорьевич Пегов,, — , ) — праваслау дин эшлеклесе, Бакы (1911-1912), Ирәван (1912-1915), Балта (1915-1917), Подольск һәм Брацлав (1917-1919, 1920-1921) епискобы, Подольск һәм Брацлав (1921-1922) һәм Каманича һәм Брацлав архиепискобы (1935-1937).
Ильмовка
Халык
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (88%), украиннар (12%).
Мюльбахль
Мюльбахль — Австриянең Тироль федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Леше (Превале)
Леше  — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Казтелдилаго (Терни)
Казтелдилаго — Италиянең Умбрия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казтелдилаго Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Көпрүчай (Первари)
Көпрүчай (Köprüçay) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Сиирт иле Первари илчесенә караган бер авыл (köy).
Өренли (Явузэли)
Өренли (Örenli) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Газиантеп иле Явузэли илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Вулкеняса
Вулкеняса — Румыниянең Вранча жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Мосьциска (гмина Бжузе)
Мосьциска  — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Альберт Пинкевич
Альберт Пинкевич (Альберт Петрович Пинкевич,, — , ) — педагог, 3 нче Петроград педагогия (1918-1920), Урал дәүләт (1920-1921) һәм 2 нче Мәскәү дәүләт (1926-1930) университетлары ректоры.
Башкарка
Башкарка — Россия территориясеннән ага торган елга. Свердловск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Ямбарка елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 20 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Тобол, елга бассейны — Иртеш.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Кортленд (Миннесота)
Кортленд  — Америка Кушма Штатларының Миннесота штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Кортленд шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Мандылы
Мандылы (Mandılı ) — Әзербайҗанның Фүзули районына караган авыл.
Старынки (Вавкавыский районы)
Старынки  (Старынкі ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Вавкавыский районында урнашкан авыл.
HD219545
HD219545 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Артенак
Артенак — Франциянең Шаранта-Маритим департаментында урнашкан коммуна.
(18657) 1998 FE30
(18657) 1998 FE30 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1998 елның 20 мартында LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1998 FE30» саналган.
Мюльграбен
Мюльграбен — Австриянең Бургенланд федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Дас (ай кратеры)
Дас - Ай өслегенә кече күк объекты бәрелү нәтиҗәсендә барлыкка килгән, диаметры якынча 35,95 км булган кратер.
Атамасы
Кратерга атама Анил Кумар Дас (1902—1961) хөрмәтенә бирелә.
Тарихы
Кратер Халыкара Астрономия Берлеге (International Astronomical Union (IAU)) тарафыннан 1970 елда раслана.
Борис Пинсон
Борис Пинсон (Борис Давидович Пинсон,, — , ) — СССР фирка-дәүләт эшлеклесе, ВКП(б)ның Витебск губерна комитетының җаваплы сәркатибы (1921), ВКП(б)ның Татарстан өлкә комитетының җаваплы сәркатибе (1923-1924).
Омарчево (Сливен өлкәсе)
Омарчево  — Болгариянең Сливен өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Джордан-Гилл (Луизиана)
Джордан-Гилл  — Америка Кушма Штатларының Луизиана штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Басыйр Абдуллин
Басыйр Абдуллин, Басыйр Мәҗит улы Абдуллин (1892 ел, РИ, Әстерхан губернасы, Әстерхан өязе, Каргалы – 1938 ел, билгесез ) — язучы, драматург, журналист, мәгърифәтче. Сталин репрессияләре корбаны. Нугай әдәбиятында беренче пьеса һәм роман авторы.
Сен-Реми-су-Бруа
Сен-Реми-су-Бруа — Франциянең Марна департаментында урнашкан коммуна.
(2929) Харрис
(2929) Харрис — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1982 елның 24 гыйнварында Эдвард Боуэлл тарафыннан Андерсон-Меса обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1982 BK1» саналган.
Трасна
Трасна — Россия территориясеннән ага торган елга. Мәскәү өлкәсе, Калуга өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга Нара елгасының сул ярына тамагыннан 145 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 12 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Ока су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Нара башыннан тамагына кадәр. Кече елга бассейны — Ока кушылдыклары бассейны, Мокша тамагына кадәр, елга бассейны — Ока.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Леше (Тржич)
Леше  — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гердеккая (Пасинлер)
Гердеккая (Gerdekkaya) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Эрзурум иле Пасинлер илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Сет-Ван
Сет-Ван — Франциянең Кальвадос департаментында урнашкан коммуна.
Глодово-Домб
Глодово-Домб — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Казтелеале (Римини)
Казтелеале — Италиянең Эмилия-Романья төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казтелеале Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
NGC 496
NGC 496 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда   тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Нәҗип Мадьяров
Нәҗип Гәрәй улы Мадьяров — татар шагыйре, Татарстан Язучылар берлеге әгъзасы, Бөек Ватан сугышы һәм хезмәт ветераны, Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәре.
Биография
Нәҗип Мадьяров 1928 елның 3 мартында Әтнә районының Кызыл Утар авылында туган. Хезмәт юлын ул 1943 елда туган авылында җидееллык мәктәп тәмамлаганнан соң гади колхозчы булып башлый, аннан соң колхозда хисапчы була. 1950-1953 елларда Совет Армиясе сафларында хезмәт итә. 1957 елда Казан дәүләт университетының татар теле һәм әдәбияты факультетына китерә. 1960 елда ул читтән торып уку бүлегенә күчә, 1963 елга кадәр Кызыл юл районында район исемен йөрткән газетада, аннан соң «Коммунизмга» дигән яңгыравык исем йөрткән Арча район газетасында хәбәрче, авыл хуҗалыгы бүлеге мөдире булып эшли.
1965 елда Нәҗип Мадьяров «Хезмәт» газетасына җибәрелә. Шушында ул унбиш ел дәвамында авыл хуҗалыгы бүлеге мөдире, редактор урынбасары булып эшли. Аның райондашларыбыз турындагы төпле, җылы мәкаләләре өлкән буын вәкилләре күңелендә әле дә якты истәлек булып саклана. Хезмәттәшләренә һәм, гомумән, кешеләргә игътибарлылыгы, җаваплылыгы, төгәллеге белән шәхес буларак та үзе турында якты истәлекләр калдырды.
1991 елда Нәҗип Мадьяровка Татарстан Республикасының атказанган мәдәният хезмәткәре исеме бирелде.
Визенбург (Марк)
Визенбург  — Алманиянең Бранденбург җирендә урнашкан коммуна.
Нәҗип Мадьяров
Биография
Нәҗип Мадьяров гомеренең соңгы чорын Чаллы шәһәрендә яшәде һәм әдәби иҗатка багышлады. Аның гомер юлы шушында 2002 елның 15 апрелендә өзелде. Туган авылында җирләнде.
Визенбург (Марк)
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Абита-Спрингс (Луизиана)
Абита-Спрингс  — Америка Кушма Штатларының Луизиана штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(18658) Rajdev
(18658) Rajdev — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1998 елның 20 мартында LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1998 FX31» саналган.
Бехтерево
Бехтерево, элек Саралы — Татарстан Республикасының Алабуга районындагы рус авылы.
Сергей Пионтковский
Сергей Пионтковски (Сергей Андреевич Пионтковский,, — , ) — тарихчы, Коммунистик җәмгыять фәннәре академиясе (1928) һәм БССР ФА академигы.
Бехтерево
Халык саны — 790 тирәсендә. Почта индексы — 423638.
Тарих
XVIII гасырда нигезләнгән.
Вулпень
Вулпень — Румыниянең Олт жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Көпрүяка (Шавшат)
Көпрүяка (Köprüyaka) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Артвин иле Шавшат илчесенә караган бер авыл (köy).
Кыргавыл кошлар
Кыргавыл кошлар (Phasianidae) — тавыксыманнар отрядының зур гаиләлеге. Еш кына аерым асгаиләлекләргә бүленә.
13 см дан алып 190 см га кадәр зурлыктагы, 45 г нан алып 5 кг га кадәр авырлыктагы кошлар. Шүре сөякләре каурыйсыз, иркәкләрнең күбесенең аякларында типкечләре бар. Яхшы йөриләр, чабалар. Барлыгы 180 ләп төре исәпләнә. Ауразия, Африка һәм Америкада яшиләр. Бытбылдыклардан башкалары утрак кошлар. Башлыча үсемлек азык белән тукланалар. Күбесе — аучылык объекты.
Татарстанда очрый торган төрләре: соры көртлек һәм бытбылдык (бүдәнә).
Асгаиләлеклар
Хәзерге вакытта гаиләлек дүрт зур асгаиләлеккә бүленә:
Мосьциска (гмина Скрвильно)
Мосьциска  — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Старынки (Шчучынский районы)
Старынки  (Старынкі ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Шчучынский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
(3341) Хартманн
(3341) Хартманн — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Бешкиль
Бешкиль — Россия территориясеннән ага торган елга. Курган өлкәсе, Төмән өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Исәт елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 54 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Тобол, елга бассейны — Иртеш.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Өренһарман (Кепсут)
Өренһарман (Örenharman) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Балыкесир иле Кепсут илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Мюльдорф (Түбән Австрия)
Мюльдорф  — Австриянең Түбән Австрия федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
HD219675
HD219675 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Шалтырак
Шалтырак (Зур Шалтырак) — Россия территориясеннән ага торган елга. Кемерово өлкәсе, Красноярск крае, Тум өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Кожух (Зур Кожух)  елгасының уң ярыннан 65 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 20 км.
Даусон (ай кратеры)
Даусон - Ай өслегенә кече күк объекты бәрелү нәтиҗәсендә барлыкка килгән, диаметры якынча 44,32 км булган кратер.
Шалтырак
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Чулым елгасы, Әчинск каласыннан Зырянское авылындагы су үлчәү постына чаклы. Кече елга бассейны — Об Иртеш кушылганга чаклы, елга бассейны — Об (өске өлеше) Иртеш кушылганга чаклы.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Улугбәк Рәшитов
Улугбәк Исматулла улы Рәшитов (Ulugbek Ismatullaevich Rashitov; 2002 елның 23 март ы, Үзбәкстан) — Үзбәкстан тхэквондочысы, Үзбәкстан җыелма командасы әгъзасы. 2019 елда Үһәндә узган Бөтендөнья армия уеннарында алтын медаль яулаган. 2021 елда 2020 елгы җәйге Олимпия уеннарында 68 килограммга кадәр авырлык категориясендә алтын медаль яулаган.
Карьера
2018 елда Улугбәк Рәшитов Буэнос-Айреста (Аргентина) узган яшүсмерләр җәйге Олимпия уеннарында егетләр арасында 48 кг га кадәр авырлык категориясендә, финалда Россия спортчысы Дмитрий Шишкога оттырып, көмеш медаль яулый.
2019 елда Улугбәк юниорлар арасында тхэквондо буенча Азия чемпионатында 55 кг га кадәр авырлык категориясендә алтын медаль яулый. Шул ук елны ул, 2019 елгы Бөтендөнья хәрби уеннарында 58 кг га кадәр авырлык категориясендә финалда Кытай спортчысы Лян Юйшуйны җиңеп, алтын медаль яулый.
Оризари (Сливен өлкәсе)
Оризари  — Болгариянең Сливен өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кшевата
Кшевата — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Леше (Войник)
Леше  — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сен-Реми-сюр-Бюсси
Сен-Реми-сюр-Бюсси — Франциянең Марна департаментында урнашкан коммуна.
Альберт Пирх
Альберт Пирх (Альберт Карлович Пирх,, — , ) — РИ дәүләт эшлеклесе, Казан губернаторы (1830-1831).
Мердинли
Мердинли (Merdinli ) — Әзербайҗанның Фүзули районына караган авыл.
Космос (Миннесота)
Космос  — Америка Кушма Штатларының Миннесота штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Космос шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Казтелеир (Сондрио)
Казтелеир — Италиянең Ломбардия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казтелеир Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Визенгрунд
Визенгрунд — Алманиянең Бранденбург җирендә урнашкан коммуна.
Иннокентьевка (Диңгез буе крае)
Иннокентьевка (Иннокентьевка) — Диңгез буе краеның Лесозаводск шәһәр округында урнашкан авыл.
(18659) Megangross
(18659) Megangross — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Иннокентьевка (Диңгез буе крае)
Климат
Биредә климат муссонлы. Кыш коры һәм суык, көннәре аяз. Яз озак бара, салкынча һәм температура тирбәлеше күзәтелә. Җәй исә җылы, явым-төшемле. Көз чагыштырмача җылы, коры һәм аяз. Җәй көне Тын океаннан җылы җил иссә, кышын төньяктан салкын җилләр исә.
(18659) Megangross
Тарихы
1998 елның 20 мартында LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1998 FD33» саналган.
Визенгрунд
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Иннокентьевка (Диңгез буе крае)
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (91%), украиннар (7,04%). Әлеге торак пунктта татарларның өлеше - 1,62%.
Василий Пискунов
Василий Пискунов (Василий Григорьевич Пискунов,, — , ) — хәрби очучы, Советлар Берлеге каһарманы (1944).
Яжелбицы солыхы
Яжелбицы солыхы (рус. Яжелбицкий мир) — 1456 елның февралендә мәскәү-новгород сугышы нәтиҗәләре буенча Мәскәү һәм Владимирның Бөек кенәзе Василий II Темный һәм Новгород республикасының хөкүмәте тарафыннан имзаланган солых турындагы килешү. Бу килешү Новгородның Мәскәүгә кушылуына башлангыч бирә, 25 ел узгач, кала 1478 елда Мәскәүнең Бөек Иван кенәзе тарафыннан турыдан буйсындырыла.
Бу хәл-вакыйгага кадәр Василий II белән Дмитрий Шемяка арасында тәхет өчен дәвамлы сугыш алып барыла, ул Василий җиңүе белән тәмамлана. Шемяка 1453 елда Новгородта агулап үтерелә. Бер фараз буенча, ул Василий агенты тарафыннан агуланган, башкасы буенча — Новгород архиепископы Евфимий II Новгород мәнфәгатләрен тәэмин итү өчен эшләгән. Соңыннан Шемяканың тол калган хатынының улы Иван Дмитриевич белән Бөек Литва кенәзлегенә качкан.
1456 елда новгородта Мәскәү кенәзлеге гаскәрләре тарафыннан тар-мар ителә. Җиңелүдән соң ук Новгородта вече чакыра һәм Евфимийга Яжелбицыдагы Бөек кенәз штабына барып, нинди шартларда тынычлык урнаштырырга ризалашканын белешүне сорап мөрәҗәгать итәләр. Берничә көн кызу сөйләшүләрдән соң чит Яжелбицы тынычлык килешүе имзалана. Килешүнең берсе Мәскәү, икенчесе Новгород кул куйган ике күчермәсе сакланган. Әмма бу күчермәләрдәге килешү тексы бер түгел. Ике кәгазь дә хәзер Санкт-Петербургтагы Россия Милли китапханәсендә саклана.
Евфимийның сөйләшүләрдә шәхси катнашуы расланмаган. Новгородның дүртле елъязмаларындагы Дубровский исемлеге буенча караганда, архиепископ үзе делегациягә җитәкчелек иткән, ул килешүнең Новгород күчермәсе преамбуласына фатиха биргән.
Ләкин ул Мәскәү күчермәсендәге парламентарийлар исемлегендә телгә алынмый, шуңа күрә аның сөйләшүләрдә катнашканмы, яки килешүгә фатыйха гына биргәнме икәнлеге билгеле түгел. Ничек кенә булмасын, новгородлылар Бөек кенәзнең Новгородның эчке сәясәтенә йогынтысын чикләгән пунктларны кертүгә ирешәләр. Икенче яктан, килешүдә аларның бәйсезлеген чикләгән шартлар була. Беренчедән, Новгород Василийның дошманнарына сыену урыны бирмәскә сүз бирә. Икенчедән, ул үз тышкы сәясәтен алып бару һәм шәхси законнарын чыгару мөмкинлегеннән мәхрүм ителә. Өченчедән, Бөек кенәз Новгородның югары суды хокугына ия була. Дүртенчедән, Новгород вечесе һәм аның вәкилләре (посадниклары) мөһер урынына Бөек кенәз мөһере кулланылырга тиеш була.
Килешү имзаланганнан соң Новгородның бәйсезлеге җитди какшый. Мәскәү әле аның белән турыдан-туры идарә итми, ләкин республика хокуклары каты кысыла. Василий II килешү шартларыннан шул чаклы канәгать була, хәтта Новгородка зур булмаган территориаль ташламалар ясый. Күпчелек шартларны ике як та сайлый, мәсәлән, Новгород мөһерләре килешү имзаланганнан соң Мәскәү мөһерләре белән алмаштырыла. Ләкин кайбер пунктлар даими бозыла; бу контрактның ике версиясе арасындагы аермалар аркасында килеп чыгып торгандыр. Новгородта Бөек кенәз дошманнарына сыену урыны бирүне дәвам итәләр. Василий II һәм аның варисы Иван III Новгород республикасының территориаль бөтенлегенә тирәсендә мәддәләрне боза, Новгородта җирләр алган Мәскәү боярлары файдасына карар кабул ителә. Ике як та бер-берсен киләсе 15 еллап килешү шартларын бозуда гаепли. Ахыр кчиктә, килешүнең капма-каршы аңлатмалары яңа сугышка китерә. 1471 елда новгородтлылар Шелонь сугышында җиңеләләр, һәм 1478 елда Иван III Новгородны Мәскәү кенәзлегенә куша.
Гердекмагара (Сарыз)
Гердекмагара (Gerdekmağara) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Кайсери иле Сарыз илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Сет-Фрер
Сет-Фрер — Франциянең Кальвадос департаментында урнашкан коммуна.
Гнатово (Подлясье воеводалыгы)
Гнатово  — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Дюлак (Луизиана)
Дюлак  — Америка Кушма Штатларының Луизиана штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
(2853) Харвилл
(2853) Харвилл — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1963 елның 14 сентябрендә IAP тарафыннан Бруклин обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1963 RG» саналган.
Айова (Луизиана)
Айова  — Америка Кушма Штатларының Луизиана штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Көпүклү (Баят)
Көпүклү (Köpüklü) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Афйонкарахисар иле Баят илчесенә караган бер авыл (köy).
Сен-Сатюрнен (Марна)
Сен-Сатюрнен — Франциянең Марна департаментында урнашкан коммуна.
Лешниця (Ново Место)
Лешниця  — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Орлово (Сливен өлкәсе)
Орлово  — Болгариянең Сливен өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
NGC 497
NGC 497 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда   тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Бунарка
Бунарка — Россия территориясеннән ага торган елга. Свердловск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга Югары-Нейвинское №1080) су саклагычына 276 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 10 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Нейва елгасы башыннан Невьян сусаклагычына кадәр. Кече елга бассейны — Тобол, елга бассейны — Иртеш.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Старынцы (Бераставицкий районы)
Старынцы  (Старынцы ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Бераставицкий районында урнашкан авыл.
Дарьевка
Дарьевка — Башкортстанның Авыргазы районында урнашкан авыл.
Врата (авыл, Румыния)
Врата — Румыниянең Мехединць жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Дарьевка
Почта индексы — 453488, — 80205813006.
Врата (авыл, Румыния)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Дарьевка
Тарих
Рәсми рәвештә 2005 елда барлыкка килгән.
Старынцы (Бераставицкий районы)
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Дарьевка
Демография
Халык саны динамикасы:
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 4 кешенең яшәве мәгълүм.
Дауэс (ай кратеры)
Дауэс - Ай өслегенә кече күк объекты бәрелү нәтиҗәсендә барлыкка килгән, диаметры якынча 17,6 км булган кратер.
Атамасы
Кратерга атама Уильям Руттер Дейвс (1799—1868) хөрмәтенә бирелә.
Тарихы
Кратер Халыкара Астрономия Берлеге (International Astronomical Union (IAU)) тарафыннан 1935 елда раслана.
Тышкы сылтамалар
Dawes (crater)
Өренпынар (Гүлнар)
Өренпынар (Örenpınar) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Мерсин иле Гүлнар илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Мюльхайм-ам-Инн
Мюльхайм-ам-Инн — Австриянең Югары Австрия федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Алексей Платонов
Алексей Платонов (Алексей Кузьмич Платонов,, — , ) — инженер-конструктор, Сталин премиясе лауреаты (1950), Сталинград трактор заводының баш инженеры (1949-1950).
Судан
Суда́н (гарәпчә السودان‎‎, ингл. Sudan), тулы исем — Судан Җөмһүрияте (гарәпчә جمهورية السودان‎‎ (Җөмһүриййат ас-Судан), ингл. Republic of Sudan) — Төньяк-көнчыгыш Африкада урнашкан Африканың иң зур дәүләте. Төньякта Мисыр белән, төньяк-көнбатышта Ливия белән, көнбатышта Чад белән, көньяк-көнбатышта Үзәк Африка Җөмһүрияте һәм Демократик Конго Җөмһүрияте белән, көньякта һәм көньяк-көнчыгышта Уганда һәм Кения белән, көнчыгышта исә Эритрея һәм Хәбәшстан белән чиктәш. Төньяк-көнчыгышта Кызыл диңгез сулары белән юыла. Башкаласы — Хартум шәһәре.
Диннәр
2020 елның сентябрендә Судан конституциясе динне дәүләттән аера, илне дөньяви дип игълан итә. Ил халкының (44,9 млн кеше, 2021 елга) 97 % ы ― Мәлики мәзһәбе сөнни мөселманнары, аз санда шигый мөселманнар бар. 3 % ы ― җирле диннәргә ышанучылар, христианнар. Суданда суфичылык тарикатьләренең (Әнсар, Хәтмия һ. б.) йогынтысы зур.
Котс (Миннесота)
Котс  — Америка Кушма Штатларының Миннесота штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Котс шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Вулпешень
Вулпешень — Румыниянең Васлуй жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(18661) Zoccoli
(18661) Zoccoli — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1998 елның 20 мартында LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1998 FT34» саналган.
(3227) Хасэгава
(3227) Хасэгава — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1928 елның 24 февралендә Карл Райнмут тарафыннан Хайдельберг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1928 DF» саналган.
Олы Шүрнәк
Олы Шүрнәк — Татарстан Республикасының Алабуга районындагы авыл.
Халык саны — 477 тирәсендә. Почта индексы — 423617.
Тарих
Авыл бик борынгылардан: Казан ханлыгы чорында ук нигезләнгән
Демография
Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): татарлар.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.9 °C.
Мохле
Мохле — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Вильдау
Вильдау — Алманиянең Бранденбург җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сен-Супле-сюр-Пи
Сен-Супле-сюр-Пи — Франциянең Марна департаментында урнашкан коммуна.
HD219749
HD219749 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Бешкилька
Бешкилька — Россия территориясеннән ага торган елга. Курган өлкәсе, Төмән өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Исәт елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 44 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Тобол, елга бассейны — Иртеш.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Казтелелче (Кампобасо)
Казтелелче — Италиянең Молизе төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казтелелче Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Мюнихрайт-ам-Остронг
Мюнихрайт-ам-Остронг — Австриянең Түбән Австрия федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Гнецюки
Гнецюки — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Сарман мәгарифе тарихы
Сарман районы мәгариф үсеше тарихы, һичшиксез, кызыклы һәм гыйбрәтле. Белем бирү агартуда данлы эшләр, исемнәр һәм вакыйгалар булган.
Тарих
1552 нче елда Явыз Иван Казанны басып алганнан соң, башка җинаятьләре белән бер рәттән, татар халкының рухи нигезен барлыкка китерүче мәчет һәм мәдрәсәләрне дә юкка чыгарта.
Сарман җирлегендә мәгърифәткә яңадан үсә башлауга XVIII гасыр азакларында мөмкинлек туа. Екатерина II (Әби патша)нең рөхсәте белән мәчетләр яңадан торгызыла, алар каршында мәдрәсәләр ачыла. Ләкин аннан соңгы патшалар заманында мәгърифәткә, мәдәнияткә игътибар бөтенләй бетә диярлек.
Беренче мәктәпләр
1905-1907 нче ел гы буржуаз революция татар халкы на да күпмедер дәрәҗәдә ирек һәм мөмкинлекләр бирми калмады. Беренче театрлар, татар телендә газета-журналлар барлыкка килә:мәдәният, мәгърифәт өлкәсендә алга китү сизелә. Карамалы, Сарман волостьларына кергән авылларда мәктәпләр ачыла башлый. Петровка б/к да(1905), Ләке дә(1905), Петровка-заводта(1910), Александровка да (1914) мәктәпләр ачыла. Күренгәнчә, бу авылларда христиан дине ндәге балаларны чукындыруның бер чарасы дип караганнар, һәм бу фикерләрдә күпмедер дәрәҗәдә дөреслек тә булган. Өч сыйныфлы югарыда саналган мәктәпләрдә бер үк бинада укытучылар өчен 2-3 бүлмәле фатирлар да төзелгән.
1918 нче елда 7 беренче баскыч мәктәп оеша, аларда дин нигезләре укытыла һәм укырга өйрәтелә.
1925 нче елда район территориясендә мәктәпләр саны 15 кә, 1930 нчы елда 20 гә җитә. Мәктәпләр саны арту Совет дәүләте сәясәтенә кагыла. Рус булмаган халыкларның үз телләрендә уку мөмкинлекләре  барлыкка килә.
Иван Гусев
Иван Гусев (, Аимково, Мари-Төрек районы, Мари мохтар өлкәсе, ССРБ—, Йошкар-Ола, Мари АССР, ССРБ) — совет дәүләт эшлеклесе.
Казан югары фирка мәктәбен (1960) бетергән. БЛКЯБ Мари-Төрек район комитеты беренче сәркәтибе (1953-1956), СБКФ Оршанка район комитетында: бүлек мөдире, сәркәтип, беренче сәркәтип (1960-1962), колхоз-совхоз идарәсе фирка комитеты сәркәтибе (Мари-Төрек районы) (1962-1965), СБКФ Мари-Төрек район комитеты беренче сәркәтибе (1965-1968), СБКФ Мари өлкә комитеты беренче сәркәтибе (1979-1981). 8-11 чакырылышлары РСФСР Югары шурасы депутаты.
Гердиби (Аладаг)
Гердиби (Gerdibi) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Адана иле Аладаг илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Лешниця (Ормож)
Лешниця  — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кичмашево
Кичмашево (Кичмашево) — Киров өлкәсенең Пижанка районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (100%).
Иске Бельмановка
Иске Бельмановка (Старобельмановка) — Диңгез буе краеның Хороль районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат муссонлы. Кыш коры һәм суык, көннәре аяз. Яз озак бара, салкынча һәм температура тирбәлеше күзәтелә. Җәй исә җылы, явым-төшемле. Көз чагыштырмача җылы, коры һәм аяз. Җәй көне Тын океаннан җылы җил иссә, кышын төньяктан салкын җилләр исә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (86%), украиннар (14%).
Де Вико (ай кратеры)
Де Вико - Ай өслегенә кече күк объекты бәрелү нәтиҗәсендә барлыкка килгән, диаметры якынча 22,13 км булган кратер.
Атамасы
Кратерга атама Франческо Де Вико (1805—1848) хөрмәтенә бирелә.
Тарихы
Кратер Халыкара Астрономия Берлеге (International Astronomical Union (IAU)) тарафыннан 1935 елда раслана.
(18662) Erinwhite
(18662) Erinwhite — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1998 елның 20 мартында LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1998 FV42» саналган.
Опчикал
Опчикал — Россия территориясеннән ага торган елга. Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы №2870 исемсез күл урнашкан. Елга озынлыгы 10 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — яр сызыгының 03.04.00 гидрографик берәмлеге эчендәге, РФ-ның су территориялары һәм эчке диңгез суларындагы Баренцев диңгезендге утраузар, Колгуев утрауын керетеп. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Печора һәм Мезень елгалары арасындагы, Баренец диңгезенә коючы, елгалар бассейны.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
(2870) Хаупт
(2870) Хаупт — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1981 елның 4 июнендә Эдвард Боуэлл тарафыннан Андерсон-Меса обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1981 LD» саналган.
Остра-Могила (Сливен өлкәсе)
Остра-Могила  — Болгариянең Сливен өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Айота (Луизиана)
Айота  — Америка Кушма Штатларының Луизиана штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кшево (Великопольское воеводалыгы)
Кшево  — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Солье
Солье — Франциянең Кальвадос департаментында урнашкан коммуна.
Төньяк Шуралка
Төньяк Шуралка — Россия территориясеннән ага торган елга. Свердловск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга Нейва (Невьянское №1084 сусаклагычы)    кушыла. Елга озынлыгы 18 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Нейва елгасы башыннан Невьян сусаклагычына кадәр. Кече елга бассейны — Тобол, елга бассейны — Иртеш.
Мирзәҗамаллы
Мирзәҗамаллы (Mirzəcamallı ) — Әзербайҗанның Фүзули районына караган авыл.
Мюнихрайт-Лаймбах
Мюнихрайт-Лаймбах — Австриянең Түбән Австрия федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Көпүрлү (Куршунлу)
Көпүрлү (Köpürlü) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Чанкыры иле Куршунлу илчесенә караган бер авыл (köy).