cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Изтитуто Климатико (Кунео)
Географиясе
Изтитуто Климатико Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Лас-Навас-де-Хадраке
Лас-Навас-де-Хадраке — Испаниянең Гвадалахара провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Доминиканувка
Доминиканувка — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Җирдән читтәге тереклек
Җирдән читтәге тереклек (бүтән планеталар тереклеге) — Җирдән тыш хасил булган фараз ителүче тереклек формасы. Астробиологиядә, ксенобиологиядә тикшерелә һәм фәнни фантастикада тасвирлана.
Шартлар
Җирдә тереклек хасил булуы бүтән планетада мөмкин булган охшаш шартлар килеп чыгуы хакында фаразлар тудыра.
Кояшның спектр сыйныфына якын G, K, M спектр сыйныфындагы йолдызлар тирәли әйләнә торган планеталарда тереклек хасил булу өчен уңайлы шартлар бар. Галактикабызда шундый йолдызлар саны якынча 109 тигез.
Бүтән йолдызлар системаларында экзопланеталарны табу Галәмдә "яшәү өлкәсендә" тереклеккә яраклы урыннар барлыгына күрсәтә. Бүгенге астрономия шундый ерактагы планеталарда тереклек булу өчен кирәкле шартларны төгәл итеп билгели алмый, ләкин киләчәктәге техник мөмкинлек бу планеталар атмосферасында уттуар булу-булмавын билгелер, ахры. Ул күрсәткеч Җирдән читтәге тереклек барлыгының бер мөһим дәлиле булыр.
Җирдә экстремаль шартларда (югары температурада, басымда, агулы мохиттә) тереклек формалары саклана, шуңа күрә Җирдән ерактагы шартларда да тереклек булуы мөмкин.
Җирдә тереклекнең барлыкка килүе панспермия күренеше (тереклек бәбәнәкләрен галәми фәзадан кертү күренеше) белән аңлатыла, бу таралган теория Җирдән читтәге тереклеккә да кагыла ала.
Марс
Узган гасырларда Кояш системасындагы тереклек булуы бик ихтимал саналган, аеруча Марста фасыллар алмашу, мөмкин булган диңгезләр һәм каналлар табылганнан соң, әле  XX гасырның башында Марс үсемлекләре булуы шиксез дип саналган, ләкин бу фараз хаталы булып чыккан.
1970 елларга кадәр Марста югары оешкан тереклек, хәттә шәһәрләр булуы хакында фараз бик җитди итеп каралган, ләкин 1962-1973 елларда ССРБ һәм АКШ җибәргән галәми аппаратлар Марста югары оешкан цивилизациясе булмавын исбатлыйлар.
Хәзер астробиологлар Марста тик иң гади тереклек формаларын табырга тырышалар, ләкин әлегә бөтен тырышулар нәтиҗәсез булып калганнар. Марста магнит кыры булмаганга күрә, атмосферасы бик сирәк, шуңа күрә бик зыянлы Кояш нурланышыннан саклану юк, температуралар зур төшү (-140 С, +20 С экваторда), бик көчле ком гарасатлар яшеннәр белән Марс өслегендә экстремаль шартлар тудыра.
Соңгы тикшеренүләр нәтиҗәсендә Марста су барлыгының кайбер билгеләре һәм метан булуы табылган. Бер фараз буенча иң гади бактерияләр метан чыгара ала.
Чулпан
Марска караганда Чулпанда тереклек өчен шартлар шактый начаррак, чөнки өслеге температурасы 464 С (738 К, хәттә кургаш эри), бик агулы атмосферасы (күмерәче газ 96,5%, күкерт диоксиды һ.б.), күкерт әчелегеннән торган болытлар, бик зур атмосфера басымы 93 атм. Шушы коточкыч шартларны күмерәче атмосфера парник эффекты тудырган.
Чулпан өслегендә тик ССРБ галәми аппаратлары утырганнар һәм кайбер төшерелгән рәсемнәрдә сәер объектлар табылган, хәттә 2012 елда РФ Фәннәр Академиясе хезмәткәре Леонид Ксанфомалити ниндидер тереклек иясен күзәткәнен белдерә, ләкин бу фараз бик тәнкыйтьләнә.
Иярченнәр
Соңгы тикшеренүләр Юпитер иярчене Европа, Сатурн иярченнәре Титан, Энцеладда тереклеккә яраклы кайбер билгеләрне табалар.
Җирдән тыш тик Титанда өслегендәге даими сыек (метан) күлләр һәм елгалар табылган, Энцелад боз өслеге астындагы су океан, гейзерлар бар һәм Европа өслеге астындагы су океан булуы фараз ителә. Сыеклык булуы, аеруча сыек су барлыгы тереклеккә яраклы кирәкле бер шарт була.
2010 елда НАСА галимнәре Титанда тереклек туры булмаган билгеләрен тапканын белдерәләр.
Экзопланеталар
Югары оешкан тереклек яшәү өлкәсендәге экзопланеталарда булырга мөмкин һәм актив тикшерелә (Кеплер миссиясе). Молекуляр уттуар, озон, су һәм метан табылган очракта тереклек барлыгының туры булмаган бер дәлиле санала.
2017 елда Сукояр йолдызлыгында TRAPPIST-1 йолдызы тирәсендә Җир зурлыгы сыман 7 планетадан торган система табылган. TRAPPIST-1 йолдызының зурлыгы Юпитерныкына якын, әлеге йолдыз Җирдән 39 яктылык елы ераклыгында урнашкан һәм кызыл кәрлә йолдызына карый. Бар 7 планетада температура сыек су булуына туры килә, ләкин алардан тереклек булу өчен тик 3 планета яраклы булырга мөмкин.
Метеоритлар
Күмерле метеоритларны тикшергәндә, Җир шартларындагы тереклек эшчәнлегенең продуктлары табылалар.
Фәнни фантастика
Җирдән читтәге тереклеккә бик күп фантастик китаплар багышланганнар.
Заманча фәнни-фантастик әдәбият гадәте Һерберт Уэллс (Дөньялар сугышы), Роберт Шекли (Сөлек), Алексей Толстой (Аэлита), Кир Булычев (Авыл), Иван Ефремов (Елан йөрәге, Андромеда томанлыгы), Стругацкийлар бертуганнар ("Көн уртасы, 22 гасыр",  Кучкар калкулыкта, Кызыл болытлар иле һ.б.), Станислав Лем (Солярис, Җиңелмәгән һ.б.) тарафыннан салынган.
Окоцим
Окоцим — Польшаның Кече Польша воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Широкундыш
Широкундыш (Шорокундыш, Широкундыш) — Мари Илнең Килемар районында урнашкан авыл.
Халык
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (55,9%), руслар (41,5%).
Акчакөй (Акчакале)
Акчакөй (Akçaköy) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Шанлыурфа иле Акчакале илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Окоцим
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Жекитиба (Минас-Жерайс)
Жекитиба  — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Минас-Жерайс штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Жбинце
Жбинце — Словакиянең  округында урнашкан авыл.
Тарихы
Авыл елда нигезләнгән.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Чирешу (коммуна, Мехединць)
Чирешу — Румыниянең Мехединць жудецында урнашкан коммуна.
Конакъери (Вираншеһир)
Конакъери (Konakyeri) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Шанлыурфа иле Вираншеһир илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Исалы (Шухут)
Исалы (İsalı) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Афйонкарахисар иле Шухут илчесенә караган бер авыл (köy).
Кункун-Еган
Кункун-Еган — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елга  Пурум-Сабун елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 34 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — (Югары) Об кушылдыклар бассейны Васюганнан Вагага кадәр, елга бассейны — (Югары) Об Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Буан-ле-Люр
Буан-ле-Люр (Bouhans-lès-Lure) — Франциянең Югары Сона департаментына караган коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 9,11 км².
Масевичы
Масевичы (Масевічы ) — Белоруссиянең Брест өлкәсе Маларыцкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас, дәүләттә иң җылы климат шушы төбәктә. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза.
Огленда
Огленда — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Богданув (Түбән Силезия воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Чорлау
Чорлау (Zschorlau) — Алманиянең Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Паршиха (Киров өлкәсе)
Паршиха (Паршиха) — Киров өлкәсенең Подосиновец районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча даими яшәүче халкы юк.
Габделхак Галиев
Габделхак Галиев (Габделхак Гали улы Галиев, 2 август 1916, Саба районы Олы Нырты — 1990) — Социалистик Хезмәт Каһарманы (1966).
Валентин Ефимов
Валентин Ефимов (Валентин Владимир улы Ефимов,, — , ) — Социалистик Хезмәт Каһарманы (1966).
Габделхак Галиев
Тормыш юлы
Галиев Габделхак Гали улы 1916 нчы елның 2 нче августында Саба районы Олы Нырты авылында туа. Хезмәт эшчәнлеген 1934 нче елда “Кремль” колхозының гади колхозчысы буларак башлый. 1936 елда хисапчылар курсын тәмамлый.
1941 нче елның июнендә үз теләге белән фронтка китә. 1942 нче елда, каты яраланып, туган авылына кайта. Авылдашлары аны колхоз җитәкчесе итеп сайлап куялар. Берничә елдан ул Теләче районы җир эшләре бүлеге мөдире итеп күчерелә. 1953 нче елда авыл хуҗалыгы идарәсе начальнигы, аннары район Советы башкарма комитеты рәисе урынбасары итеп билгеләнә.
1956 - 1961 нче елларда Габделхак Гали улы Кызыл Йолдыз машина-трактор станцииясе, аннары Балык Бистәсе техникаларны ремонтлау станциясе директоры булып эшли. 1961нче елдан 1977 нче елга кадәр ул Ленин исемендәге совхоз директоры була. Үзе җитәкләгән хуҗалыкта даими рәвештә югары икътисадый күрсәткечләргә ирешүе өчен, 1966 нчы елда Габделхак Гали улы Социалистик Хезмэт Герое исеменә лаек була.
Габделхак Гали улы берничә тапкыр халык депутатларының район Советы депутаты итеп сайлана.
1990 нчы елда вафат була.
Амагон (Арканзас)
Амагон  — Америка Кушма Штатларының Арканзас штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ла-Тоба
Ла-Тоба — Испаниянең Гвадалахара провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(6560) Правдо
(6560) Правдо — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Сент-Антонен (Жер)
Сент-Антонен — Франциянең Жер департаментында урнашкан коммуна.
HD13038
HD13038 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Жекитиньонья
Жекитиньонья — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Минас-Жерайс штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
(13827) 1999 WK4
(13827) 1999 WK4 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1999 елның 28 ноябрендә Т. Кобаяси тарафыннан Оидзуми обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1999 WK4» саналган.
Няуха-Яха
Няуха-Яха — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Матюй-Яха елгасының сул ярыннан 57 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 31 км.
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Доминичин
Доминичин — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Физалия Гыйниятуллина
'' Физалия Гыйниятуллина - актриса. 1979 елның 24 ноябрендә ТАССРның Әлки районы Урта Әлки авылында туган. 1997 елда Казан театр училищесын тәмамлаганнан соң, Туфан Миңнуллин исемендәге Түбән Кама татар дәүләт драма театрында артист булып эшли. 2014 елда Татарстанның атказанган артисткасы исеме бирелә.
Маршаллвилл (Джорджия)
Тарихы
Маршаллвилл шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Везъю
Везъю — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Вишера елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 37 км.
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Фёдоровка районы (Сарытау өлкәсе)
Фёдоровка районы (Фёдоровский район) — Сарытау өлкәсе составына керүче муниципаль район.
Административ үзәк — Мокроус шәһәр тибындагы бистәсе.
Халык
Милли состав (2010): урыслар (74,7%), казакълар (10,5%).
Административ бүленеш
Фёдоровка районы составына 1 шәһәр җирлеге һәм 14 авыл җирлеге керә.
Берли (Вашингтон)
Берли  — Америка Кушма Штатларының Вашингтон штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Берли халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Окренг (Кече Польша воеводалыгы)
Окренг — Польшаның Кече Польша воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Дербамон
Дербамон — Франциянең Вогез департаментында урнашкан коммуна.
Михаил Карпов
Михаил Карпов (Михаил Васили улы Карпов,, — , ) — Казан мотор төзүчеләр җитештерү берләшмәсе слесаре,  Социалистик Хезмәт Каһарманы (1966).
Кольда
Кольда — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО, Красноярск крае биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Акыль-Чор елгасының сул ярыннан 114 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 23 км.
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Атикамек (теле)
Атикамек (Atikamekw) — Кри телләре диалектының алгонкин теле. Анда көньяк-көнчыгыш Квебекта яшәүче индеецлар сөйләшә.
Атикамек телендә Оджибва теленнән алынма сүзләр күп.
Виджаянараяна Гыйбадәтханәсе, Гундлупет
Гыйбадәтханә планы
Гыйбадәтханә sanctum-нан (гарбһагриһа), вестибюльдән (ул сукһанасидип атала), ул sanctum-ны наварангага (тугърылар дога өчен җыела торган ябык зал) һәм ачык залдан (мандападан) тора. Наваранганың стеналары шунда төзелгән нигезнең (ул адһистһана дип атала) берничә формовкасы бар. Моннан үсүче стеналарның зиннәтле бизәкле пилястрлары бар. Ачык мантапаның берничә бизәкле баганасы бар, аларның чын төньяк-көньяк керүләре бар, алар "наваранга"да бар. Гыйбадәтханәгә керүдә Яли баганалары бар, аларда арсланнарга атланган сугышчылар сурәтләнгән. Гыйбадәтханәнең берничә бәйсез потлары бар, аларга Вишну, Гаруда, һәм Һинд дине Рамаяна эпосыннан Хануман керә.
Акчакөй (Көшк)
Акчакөй (Akçaköy) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Айдын иле Көшк илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Изтитуто Мисионарио Сакро Куоре (Перуҗа)
Изтитуто Мисионарио Сакро Куоре — Италиянең Умбрия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Изтитуто Мисионарио Сакро Куоре Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Стенчешть (Мехединць)
Стенчешть — Румыниянең Мехединць жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Жекия-да-Прая
Жекия-да-Прая — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Алагоас штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Цвенкау
Цвенкау (Zwenkau) — Алманиянең Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ла-Уэрсе
Ла-Уэрсе — Испаниянең Гвадалахара провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Числеу (коммуна)
Числеу — Румыниянең Бузеу жудецында урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Сент-Антуан (Жер)
Сент-Антуан — Франциянең Жер департаментында урнашкан коммуна.
Мастыки
Мастыки (Мастыкі ) — Белоруссиянең Брест өлкәсе Бяразавский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас, дәүләттә иң җылы климат шушы төбәктә. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза.
Богдашовице
Богдашовице — Польшаның Түбән Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Панспермия
Панспермия (бор. юнанча πανσπερμία — бар орлыклар катнашмасы, πᾶν (pan) — барлык, σπέρμα (sperma) — орлык) — Җирдәге тереклек галәми фәзадан "тереклек бәбәнәкләре"н кертү нәтиҗәсендә барлыкка килгән дигән фараз.
Тасвир
Панспермия фаразы буенча галәми фәзада тереклек орлыклары (мәсәлән микроогранизмнар споралары) чәчелеп таралган һәм күк җисемнәре арасында метеоритлар яки яктылык басымы ярдәмендә таратыла.
Панспермия фаразы Җирдә тереклекнең барлыкка килүен аңлатмый, бу тәгълимат буенча тереклек - матдәнең фундаменталь бер үзлеге була.
Техноген панспермия
Панспермия фаразы нигезендә техноген панспермия дигән төшенчә килеп чыккан: бүтән галәми объектларга җибәрелгән галәми аппаратлар белән Җирдәге микрооганизмнар килеп кертелә ала һәм алар андагы биосфераны бетереп, дөрес итеп тикшерү мөмкинлеген бирмәсләр.
Исаоглу (Боябат)
Исаоглу (İsaoğlu) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Синоп иле Боябат илчесенә караган бер авыл (köy).
Габдерәүф Каюмов
Габдерәүф Каюмов (Габдерәүф Габделхак улы Каюмов,, — , ) — Социалистик Хезмәт Каһарманы (1966).
(13828) 1999 WL6
(13828) 1999 WL6 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1999 елның 28 ноябрендә К. Корлевич тарафыннан Вишня обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1999 WL6» саналган.
Буан-ле-Монбозон
Буан-ле-Монбозон (Bouhans-lès-Montbozon) — Франциянең Югары Сона департаментына караган коммуна.
Огожелице
Огожелице — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Маунт-Вернон (Джорджия)
Маунт-Вернон  — Америка Кушма Штатларының Джорджия штатында урнашкан шәһәр.
Конакъери (Пазарйолу)
Конакъери (Konakyeri) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Эрзурум иле Пазарйолу илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Маунт-Вернон (Джорджия)
Тарихы
Маунт-Вернон шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Актаюж
Актаюж (Актаюжсола, Актаюж) — Мари Илнең Килемар районында урнашкан.
Халык
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (83,3%), татарлар (16,7%).
Жегня
Жегня — Словакиянең  округында урнашкан авыл.
Тарихы
Авыл елда нигезләнгән.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
(6561) Gruppetta
(6561) Gruppetta — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Олы Клүчә
Олы Клүчә — Татарстан Республикасының Яшел Үзән районындагы авыл.
Халык саны — 1726 тирәсендә. Почта индексы — 423877.
Тарих
XVII гасырда нигезләнгән.
Демография
Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): руслар — 59%, татарлар — 37%.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.3 °C.
Доминув (Люблинский повяты)
Доминув  — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Курлы-Игол
Курлы-Игол — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елга  Сабун елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 11 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — (Югары) Об кушылдыклар бассейны Васюганнан Вагага кадәр, елга бассейны — (Югары) Об Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Ла-Юнта
Ла-Юнта — Испаниянең Гвадалахара провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Жеминиану
Жеминиану — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Пиауи штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Антуан (Арканзас)
Антуан  — Америка Кушма Штатларының Арканзас штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гөлгенә Зәйнуллина
'' Гөлгенә Зәйнуллина - актриса. 1962 елның 1 июлендә ТАССРның Балтач районы Пыжмара авылында туган. 1987 елда Казан театр училищесын тәмамлаганнан соң, К. Тинчурин театрында эшли. 1989 елдан алып 2017 елның октябренә кадәр Туфан Миңнуллин исемендәге Түбән Кама татар дәүләт драма театрында артист булып эшли. 2009 елда Татарстанның атказанган артисткасы исеме бирелә.
Няхар-Вангута-Яха
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об култыгы бассейныннан көнбатыштагы елгалар. Кече елга бассейны — Об, Төньяк Сосьва кушылган урыннан түбәнрәк, елга бассейны — Об, Төньяк  Сосьва елгасы кушылган урыннан түбәнрәк.
Остеопороз
Сөякләр турында сөйләшкәндә, еш кына шаяртырга яраталар, «Нәрсә булсын инде аңа—ул сөяк бит!»—дип сөйлиләр. Тик сөяк тере организм ул, анда ике төрле күзәнәкләр көрәшә: җимерүчеләр һәм төзүчеләр. Сәламәт кешеләрдә бу ике процесс (җимерелү һәм төзелү) тигез бара.
Екатерина Кузьмина
Екатерина Кузьмина (Екатерина Антон кызы Кузьмина,, — , ) — Социалистик Хезмәт Каһарманы (1966).
Каршый
Каршый (Давыдкова) — Свердловск өлкәсенең Әчет шәһәр округы составына керүче авыл.
Остеопороз
Остеопороз — компактлы матдә катламы арту хисабына сөяк калынаю ул. Авырган вакытта, төзүче күзәнәкләр җимерүчеләрне куып җитә алмый.
Кальцийны югалтып, сөяк юкара, уалучанга әйләнә. Микроскоптан караганда, сөяктә бик күп тишекләр, бушлыклар ясалганын күрергә була.
Каршый
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Остеопороз
Яшь арта барган саен, һәрбер кешенең сөякләр системасында үзгәрешләр барлыкка килә. Сөякләрнең органик төзелешендә барган үзгәрешләр, аларның сыгылучанлыгы кимүгә китерә. Моннан кала сөякләрнең катылыгы, ныклыгы түбәнәя, бу күренеш алардан кальций элементының юылуы белән аңлатыла. Хатын-кызларның организмында сөяктәге җимерүче күзәнәкләр активлыгын җенес гормоны — эстроген контрольдә тота һәм кальций күләмен ул билгели. Менопаузадан соң эстроген ясалмый башлый һәм явыз күзәнәкләр сөякне «контрольсез» җимерә башлый. Ел саен организмнан бер килограммга якын сөяк «югала», ә олы кешенең сөякләре уртача 20-25 кг була. Скелетны кире кайтмас процессларга китерә торган факторлар яшь вакытта ук билгеләнә. Кечкенә массалы гәүдә, нәфис гәүдә төзелеше, сөяк тукымаларының түбән минераль тыгызлыгы, сынулар, эндокрин системаның кайбер авырулары (бигрәк тә калкансыман бизнеке), эчәклеккә һәм ашказанына ясалган операцияләр, кальций аз булган ашамлыклар белән туклану, В витамины дефициты, гормональ препаратлар кабул итү, аз хәрәкәтләнүчән тормыш алып бару, ике айдан артык урын өстендә яту — авыруга китерүче факторлардан исәпләнә.
Еш кына авыру симптомсыз бара, кайвакыт озак аяк өсте торганда аркада авырту борчырга мөмкин, яткач ул авырту бетә. Төнлә аякларны көзән җыеру, аяк, бил сөякләрендә авырту барлыкка килү, бот сөяге муентыгы сыну, умырткалык кәкрәю, ел саен буйның 2-3 сантиметрга кимүе, тырнакларның йомшаруы һәм уалучанлыгы, бик иртә чәч агару остеопороз шиге уятучы сигнал булып тора.
Кальцийның сөяк тукымаларыннан юылуы тизләшү 35-40 яшьтән соң башлана. Сөяк матдәсенең азаю нәтиҗәсендә сөякләрнең тыгызлыгы кимү, аларда минералларның җитәрлек күләмдә булмавы белән характерлана остеопороз. Бу, үз чиратында, бик аз механик көч куелып бәрелгәндә- сугылганда да, егылганда да, бик җитди травмаларга китерә. Мәсәлән умырткалык, кабыргалар, аяк, бот сөяге муентыгы, кул сөякләре бик тиз сынучан булалар.
Каршый
Халык
Халык саны динамикасы:
Остеопороз
Диагноз кую өчен заманча денситометрия һәм рентгенография методлары кулланыла. Денситометрия методы сөяк тукымаларының минераль тыгызлыгын белергә һәм авыруның башлангыч чорында диагноз куярга,; сөяк сыну куркынычын алдан белергә мөмкинлек бирә. Рентгенография авыруның соңрак стадияләрендә тикшереп диагноз куярга ярдәм итә.
Каршый
Халык
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: татарлар (100%).
Остеопороз
Хәзерге көндә остеопороз медицинаның актуаль проблемасына әйләнде.
Ул бөтендөнья күләмендә авырулар саны елдан-ел арту белән аңлатыла.
Цвохау
Цвохау (Zwochau) — Алманиянең Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Остеопороз
Бу хәл бигрәк тә алга киткән Европа илләрендә күзәтелә. Мәсәлән, Гер­ маниядә остеопороз диагнозы 6 млн кешегә куелган һәм киләсе 20 ел эчендә ул ике тапкыр артыр дип көтелә.
Цвохау
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Остеопороз
Бу чир белән безнең илдә күпме кеше интегә икән дигән сорау үзеннән-үзе килеп туа? Дөрес саннарны әйтүе кыен, чөнки бик күп авырулар остеопороз катлаулангач, сөякләре сынгач кына, табибларга мөрәҗәгать итәләр.
Каршый
Дин
2022 елда Идел буе Болгары дәүләтенең Ислам динен кабул итүенең 1100 еллыгына багышлап, 7 ноябрьдә авылда яңа мәчет ачылган. Авыл халкы мәчет төзү карарын 2011 елда кабул иткән. Беренче таш 2015 елда ук салынган. 2016 елда Россия мөселманнары Диния нәзарәте составында Свердловск өлкәсе мөселманнары Диния нәзарәте (Урал мөхтәсибәте) каршында мөселман җәмгыяте теркәлгән. 2017 елда төзелешне рөхсәт итү документларын рәсмиләштерү эше башланган. 2018 елда рөхсәт алынган. Авыл мөселманнары дини оешмасы рәисе һәм имам ― Нәҗип Мөхәммәтханов.
Остеопороз
Шулай да бүген Русиядә яшәүчеләрнең 10 % ы остеопороз авыруы белән чирли дип исәпләнә. Кызганычка каршы, бу күрсәткеч үсү ягына таба бара.
Ир-атлар арасында авыручылар шактый күп булса да, бу чир белән ешрак хатын-кызлар интегә. Югарыда әйтелгәнчә, хатын-кызларда остеопороз авыруының күбрәк очравы — аларда 45 яшь тирәсендә башлана торган менопаузага (климактерик чорның икенче фазасы) бәйләнгән.
Дестор
Дестор — Франциянең Вогез департаментында урнашкан коммуна.
Остеопороз
Остеопорозны дәвалау өчен, халык медицинасы мондый рецептлар тәкъдим итә. *Төче тамыр төнәтмәсе. 1 аш кашыгы төче тамырга 2 стакан кайнар су салып, 1,5 сәгать төнәтергә кирәк. Сөзгәннән соң, төнәтмәне суытырга.
Көнгә 3 тапкыр 100 мл күләмендә ашар алдыннан эчәргә. Төнәтмәне салкын урында сакларга. *Керән салаты. 25 г керән, 7 аш кашыгы гади сәрдә (сныть) үләне, 20 г каймак, 1 чеметем тоз, 2 стакан су алырга. Сәрдә үләнен ваклап, суда 2 минут кайнатырга. Бу катнашмага керән, каймак, тоз салып болгатырга һәм шуны бер утыруда ашап бетерергә кирәк. Дәвалану 1 ай дәвам итә. *Йомыркалы «май». Берничә тавык йомыркасын 15 минут пешерәсе.
Иң беренчесе, һәрвакыт хәрәкәттә булырга кирәк. Җәяү йөрү, физик күнегүләр ясау, спорт белән шөгыльләнү сөяк системасына уңай тәэсир итә. Рациональ ашау бик зур роль уйный. Аксым, май, углеводлардан кала ашау рационында витаминнар һәм минераль матдәләр булу бик мөһим, бу очракта иң кирәклесе — кальций элементы. Сөт, әчегән сөт продуктлары кальцийга бай була. Кабак, петрушка, ногыт, алма, күрәгә әфлисун, бадәм кальций чыганагы булып санала. Сөякләрне ныгытыр өчен, Э витаминының организмга җитәрлек дәрәҗәдә керүе таләп ителә,  ул балык итендә, диңгез продуктларында, сыер маенда күп була. Бу рәхимсез авыру янамасын өчен, яшь вакыттан ук профилактика белән ( шөгыльләнергә кирәклеге ачык күренә. Шуның өчен табиблар алкоголь, каһвә эчү, тәмәке тарту белән мавыкмаска, регуляр рәвештә физик күнегүләр белән шөгыльләнергә, күбрәк хәрәкәтләнергә киңәш итә. Кефир һәм башка барлык әчегән сөт эчемлекләрен яратырга тырышыгыз. Ал арны көненә бер  литрга якын эчәргә кирәк. Ревматологка күренеп тору турында онытмагыз.  Авыруны дәвалауда төп терапевтик чара — берничә ел буе махсус  препаратларны туктаусыз кабул итү (күп очракта — калган гомер буе).
Яшь арта барган саен, сөякләр көчсезләнеп, тиз сынучан була дип сөйлиләр. Бу сүзләрдә хаклык юк түгел. Чөнки кеше олыгая барган саен, сөякне ныклыгын тәэмин итә торган кальций элементы организмнан юылып чыга башлый. Өстәвенә, хатын-кызларның менопауза чорында, эстроген гормоны кимү сәбәпле, сөяк тукымаларының ныклыгы түбәнәя. Ләкин сөякләрнең сәламәт сакланып калуына ярдәм итә торган берничә ысул бар. *Физкультура белән дуслашыгыз. Галимнәр берничә ел гимнастика һәм йөгерү белән шөгыльләнгән хатын-кызларны (50 яшьтән югары)  күзәткәннәр. Аларның сөякләренең тыгызлыгы яшьләрнеке кебек булып чыккан. Димәк, бот сөяге муентыгы сынудан куркырга кирәкми! Сөякләр ныклыгы кимү турында сәбәпсез борчылмас өчен, атнаның ким дигәндә биш көнендә иртән гимнастика ясарга кирәк. *Сөт азыклары: сөт, катык, кефир, ряженка, эремчек яисә сыр сезнең табыныгызда көн саен булырга тиеш. Моңа фән күзлегеннән карагыз: сез ашаган теге яки бу ашамлыкның, составында минераль матдәләр никадәр булганын, аларда күпме кальций ; барлыгын белергә тырышыгыз. Шуннан соң үзегезгә яраклы меню төзегез. Көн саен иртән бер стакан сөт, кич бер стакан кефир яисә катык, ряженка эчү, көн дәвамында 150 г эремчек яки сыр ашау организмга кирәк булган кальцийның яртысын тәэмин итә. *Составында кальций күп булган яшелчәләр ашагыз. Мондый яшел­ чәләргә шпинат, брокколи һәм кәбестәнең бүтән төрләре керә. Петрушка, соя, фасоль (ногыт борчагы) һәм чикләвекләр, алмалар, әфлисуннар ашарга, томат согына өстенлек бирергә кирәк. Болар белгечләр тарафыннан, тәкъдим ителгән күләмдә (1000 мг) кальций туплануга ярдәм итәләр. Аш тозын көненә бер чәй кашыгыннан артык куллану киңәш ителми, чөнки ул организмда кальций үзләштерелүен чикли.
Кыш көне организмга Ө витамины җитми. Бу витамин препаратларын даруханәдән алып, сөт белән эчәргә була. *һинд дөгесе төнәтмәсе канда шикәрне киметергә һәм бүтән эндокрин авыртуларны дәваларга ярдәм итә. Аны су белән чиста итеп юылган һәм кайнар су белән чайкалган пыяла банкага салалар. Банканы юганда сабын һәм бүтән төрле химик матдәләр кулланырга ярамый. Алар файдалы микроорганизмнарны үтереп бетерәләр.
Дөгене банкага салгач, өстенә кайнаган җылымса су, яки фильтрланган салкын су өстиләр. Гөмбә үрчетер өчен, ярты литрлы банкага 1 чәй кашыгы йөзем йә 4 данә күрәгә дә салырга кирәк. Банканың өстен марля белән ябып, коры, җылы, кояш нурлары төшми торган урынга куясыз. 2-3 тәүлектән төнәтмә әзер була. Иң әүвәл аны берничә кат марля аша сөзәләр. Дөге кисәкчекләрен агымсу белән юдырырга.
Дәвалану өчен, төнәтмәне иртә-кич ашар алдыннан 1 әр стакан эчәләр.
Буыннарның авыртуын басу өчен, төнәтмәне 37 градуска кадәр җылытырга кирәк (шуннан артык ярамый — файдалы бактерияләре үләргә мөмкин), аннары авырткан урыннарны ышкырга була.
* Буыннардагы авыртуны бетерер өчен тагын бер рецепт.
Бал, сыек горчица, тоз, аш содасын тигез күләмдә алып, яхшылап бол­ гаталар. Бу катнашманы авырткан урыннарга сылыйлар. Өстеннән поли­ этилен белән каплагач, мамык куеп, бинт белән бәйлиләр. Бу компресс иртәнгә кадәр калдырыла. Баллы катнашма сыланган урыннарны иртән җылы су белән юып алырга. 4 процедурадан соң авырту басылырга тиеш.
Окулице (Кече Польша воеводалыгы)
Окулице — Польшаның Кече Польша воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Акчакөй (Алтыэйлүл)
Акчакөй (Akçaköy) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Балыкесир иле Алтыэйлүл илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Окулице (Кече Польша воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Кече Җидегән йолдызлыгы
Кече Җидегән йолдызлыгы (Кече Аю, Ursa Minor) — күк йөзенең төньяк ярымшардагы котып янындагы йолдызлык. Күк йөзендә 255,9 квадрат градус мәйданны иңләп тора. Аның эченә гади күз белән күренә торган 40 йолдыз керә. Кече Җидегән йолдызлыгында Тимерказыктан 1° ераклыкта Җир шарының төньяк котыбы урнашкан.
Йолдызлар
Кече Җидегән α — Тимерказык, +1,97m йолдызча зурлыктагы йолдыз, котып йолдызы.
Кече Җидегән β — Акбүзат (Кәүкәб, الكوكب الشمالي әл-кәүкәб әш-шимали — «төньяк йолдыз» ; Кохаб), +2,08m йолдызча зурлыктагы кызгылт-сары зур йолдыз, 126 яктылык елы ераклыкта урнашкан. Б.ч.к. 1900 елдан б.ч. 500 елгача бу йолдыз күк йөзенең төньяк котыбына иң якын йолдыз булган һәм котып йолдызы сыйфатында булган. Бу хәл аның гарәп исемендә сурәтләнгән.
Кече Җидегән γ — Күкбүзат (Феркад), +3,05m йолдызча зурлыктагы йолдыз.
Тарих һәм исемнәр
Татарларда бу йолдызлыкны Кече Җидегән дип атыйлар. Башка халыкларда бу йолдызлык Кече Аю (Ursa Minor, الدب الأصغر әд-дөбб әл-әсғәр, Малая Медведица) дип атыйлар. Йолдызлыкны Кече Аю (Кече Җидегән), якындагы Зур Аю (Зур Җидегән) аермалы буларак, атыйлар.
Борынгы греклар карашлары буенча Кечкенә Җидегән йолдызлыгы — бу Зевсның даясы аю кыяфәтендә нимфа Киносураның катастеризмы. Әл-Бируни үзенең 1030 елда тәмамланган «Мәсгуд канунында» птолемейныкы άρκτος μικρά исемене гарәп теленә «әд-дөбб әл-әсғәр» сүзләре белән тәрҗемә иткән. Татар халкы, бөтен гарәп-мөселман мәдәнияте бер өлеше буларак, әүвәл йолдызлыкның Дөббеләсгар гарәп исеме да кулланды, әмма хәзерге вакытта бу исем кулланмый.
Тимерказык, Акбүзат, Күкбүзат һәм Җидегән турында риваять
Котып йолдызы төрки халыкларда күккә кагылган «тимер казык» итеп күз алдына китерелгән һәм, янә килеп, татарларда аның янындагы ике йолдыз шул казыкка бәйләп куелган Акбүзат һәм Күкбүзат дип исемләнгән елкылар итеп күзалланган. Х. Мәхмүтов тарафыннан китерелгән бер риваятьтә бу турында болай диелә: «Шул казык тирәсеннән китә алмыйча утлап йөргәндә, аларны җиде карак (Җидегән йолдыз) урлап китәргә ниятләгән, имеш. Болар Акбүзат һәм Күкбүзат артыннан әй чабалар, әй чабалар, әмма куып җитә алмыйлар, ди» (Татар халык иҗаты. Мәкальләр һәм әйтемнәр. Төз. Х.Ш. Мәхмүтов. — Казан, 1987).
Богунув
Богунув — Польшаның Түбән Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Берч-Бей (Вашингтон)
Географиясе
Берч-Бей халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
HD130382
HD130382 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Николай Лисин
Николай Лисин (Николай Виктор улы Лисин,, — , ) — Социалистик Хезмәт Каһарманы (1966).
HD130382
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Сент-Арай (Жер)
Сент-Арай — Франциянең Жер департаментында урнашкан коммуна.
(13829) 1999 WK18
(13829) 1999 WK18 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1999 елның 29 ноябрендә К. Корлевич тарафыннан Вишня обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1999 WK18» саналган.
Огони
Огони — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Плесо (Фалёнки районы)
Плесо (Плесо) — Киров өлкәсенең Фалёнки районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (74%), арлар (26%).
Остеохондроз
Умырткалык остеохондрозы — умырткалар арасындагы диск кимерчәкләренең дегенератив (бетүгә йөз тоткан) зарарлануы һәм янәшә булган умырткаларда, аларны әйләндереп алган тукымаларда барган реактив үзгәрешләр белән характерлана торган авыру.
Тормыш дәвамында һәр ике кешенең берсе аркасында яки муенында бу авыру нәтиҗәсендә барлыкка килгән авыртуны сизә. Статистика мәгълүматларыннан күренгәнчә, умырткалык остеохондрозыннан Россия халкының 35 % ы интегә. Чынлыкта мондыйлар саны тагын да күбрәк, чөнки кеше хәле тәмам начарланмыйча, табибларга мөрәҗәгать итми, муендагы, аркадагы, калак сөяге астындагы авыртуларга, сызлауларга түзә, узар әле дип өметләнә, тик күбесенчә авырту үзеннән-үзе бетми. Дә­ валанмаган авыру икенче төрле чир «рәвешендә» (мәсәлән, йөрәк авырту) сиздерә башлый, кайвакыт табиблар да дөрес диагноз куя алмый аптырый.
Остеохондроз авыруы вакытында умырткалыкка тозлар утыра. Тозлар Һәм артык зурайган сөякләр умырткадан чыгучы нерв тамырчыкларын кысып, авырту тойгысы тудыра.
Авыру теләсә кемгә «һөҗүм итәргә» мөмкин. Туган-тумачаның берәрсендә әлеге чир булса, аның нәселдән нәселгә күчү мөмкинлеге арта. Туңу, стресс, нерв киеренкелекләре дә авыруны кузгатып җибәрергә сәбәп була ала.
Умырткалык остеохондрозы төрлечә сиздерә. Физик киеренкелек бул­ ганда кискен, ток белән бәргәндәй кисеп авырту күзәтелергә яки авыр­ ту эчке әгъзаларга «бирелергә» мөмкин. Кайвакыт авырту шулкадәр көчле булып, кеше урыннан да кузгала алмый тора. Эш шунда, бу авыру вакытында умыртка арасындагы дисклар, кысыла, чатный һәм амортизация, ясау функциясен үти алмый башлый. Диск умырткадагы урыныннан бүлтәеп чыгып, бүсер ясалуга китерә. Умырткалык кырыйлары бүлтәя һәм умырткалыктан чыккан арка мие җепселләрен кыса.
Диагноз кую өчен рентген белән тикшерәләр. Умырткалыкка магнит-резонанс томографиясе (МРТ), компьютер томографиясе (КТ), миело-в графия кебек тикшерүләр уздырылырга мөмкин. Тикшерү вакытында умырткалыкта барган персистенцияле симптоматиканы һәм неврологик ’ дефицитны, үзгәрешләрне, шешне һәм травманы аерырга була.
Дәвалау процессында умырткаларны тарттырып дәвалау, эпидураль блокада, авырту аркасындагы спазмны бетерү өчен прокаин эремәсе кертү, кыска вакыт тәэсирле авырту басучы, сенсибилизациягә каршы дарулар, витаминнар (пиридоксин, цианокобаламин) кулланыла. Авыру озакка киткәндә—амитриптилин, транквилизаторлар билгеләнә. Физиотерапия, ЛФК, мануаль дәвалану, массаж, энәләр кадап дәвалау кулланыла.
Умырткаара дисклары бүсереннән барлыкка килгән авыртуларны еш кына операция ясап дәвалыйлар. Күп вакыт бу чирне консерватив дәвалау методы белән дә җиңеп була. Авыртуны баса торган дарулар нервларны кысучы шеш ялкынсынуын бетерә, авыртуга китерүче икенче сәбәп — мускуллардагы спазмны бетерергә махсус билгеләнгән препаратлар ярдәм итә. Массаж һәм физиотерапия дәвалауда мөһим роль уйный.
Балалар һәм яшүсмерләрне дәвалау, зурларны дәвалаган кебек, авыруның клиникасын һәм үзенчәлеген истә тотып, гомуми принциплар белән алып барыла. Комплекслы консерватив дәва авыртуны басу, медикаментлар белән тәэсир итү, физик методлар куллануны үз эченә ала. Балаларга, шулай ук өлкәннәргә дә каты урында йоклау тәкъдим ителә.
Профилактика йөзеннән гәүдә авырлыгын киметү, гомуми физик халәтне яхшырту зарур, бик авыр әйберләр күтәрмәскә, кискен бөгелешләр, борылышлар, хәрәкәтләр ясамаска киңәш ителә. Авыртуны басам дип. кайнар ванна керергә ярамый. Авырту көчле булганда, киеренкеләнгән мускуллар йомшарып китәрлек уңай поза табырга тырышырга кирәк. Бу позада авырту бераз булса да кимер.
Умырткалык остеохондрозын дәвалау өчен халык медицинасында да ; шактый нәтиҗәле чаралар бар. * Авырткан җиргә керән яфрагы ябып, 20 минут җылы итеп төреп тотарга. *Яшел әрекмән яфрагын юып, аскы ягы белән авырткан урынга ябарга һәм компресс кәгазе куеп, өстеннән җылы итеп төреп бәйләргә кирәк. *Кара торманы әрчемичә угычта уарга (керән тамыры да ярый). Согын сыгарга да, тормасын табигый тукымага төреп авырткан урынга куярга.
Өстеннән компресс кәгазе яки полиэтилен ябып, йон шәл яки шарф белән бәйләп куярга. Яндыра башлагач, компрессны алырга. * 1 аш кашыгы киптереп вакланган нарат җиләгенә (брусника) 1 стакан су кайнатып салырга, 20-30 минут төнәткәч сөзәргә. Төнәтмәне көнгә 3 тапкыр 1-2 аш кашыгы күләмендә эчәргә.
Изтитуто Пенитенциярио Н.К.К. (Казерта)
Изтитуто Пенитенциярио Н.К.К. — Италиянең Кампания төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Изтитуто Пенитенциярио Н.К.К. Апеннин ярымутравының көньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан көньякка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Вениб-Ёль
Вениб-Ёль — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Сысола елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 11 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Вычегда, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Мастытычы
Мастытычы (Мастытычы ) — Белоруссиянең Брест өлкәсе Баранавицкий районында урнашкан авыл.
(6562) Такояки
(6562) Такояки — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Чичеу (коммуна)
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
(6562) Такояки
Тарихы
1991 елның 9 ноябрендә М. Янай, К. Ватанабэ тарафыннан Китами обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1991 VR3» саналган.
Исафакылы (Соргун)
Исафакылы (İsafakılı) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Йозгат иле Соргун илчесенә караган бер авыл (köy).
Женерал-Камара
Женерал-Камара — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Риу-Гранди-ду-Сул штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Леданка
Леданка — Испаниянең Гвадалахара провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Маунтен-Парк (округ Фултон, Джорджия)
Тарихы
Маунтен-Парк шәһәре  елда нигезләнгән.
Татар гөсләсе
Татар гөсләсе (керәш. тат. кöсля)— керәшен татарлары арасында киң таралыш тапкан кыллы чиртмә музыка коралы. Славян һәм фин-угыр халыкларының гөсләләреннән кайбер яклары белән аерылып тора.
Тасвирлама
Гөслә татар халкының борынгы традицияле музыка уен коралларының берсе, иң әүвәл, керәшен татарлары төркеме мәдәниятенә карый. Славян һәм башка халыклар гөсләсеннән аермалы буларак 12 пентатоника рәвешендә көйләнгән кылдан гыйбарәт. Гөсләгә озак еллар эпик, лирик җырлар кушылып җырланган, биюләр биелгән. Еш кына гөслә, кылкубыз һәм думбыра белән бергә ансамбльдә яңгыраган.
Бүгенге көндә
Гөслә уен осталыгы кайбер керәшен татарларда бүгенге көнгә кадәр дә сакланып бара. 2016 елда Гәрәй Мәгъсүмҗанов Татарстанның бер авылыннан борынгы гөслә уен коралын таба, өйрәнә һәм шуның үрнәгендә гөсләләр ясый башлый. Бүгенге көндә Мәгъсүмҗанов керәшен татарлары гөсләсен генә түгел, ә мари гөсләләрен дә ясый.
2013 елда Эльмира Каюмова тарафыннан аудио һәм видеоязмалардан торган "Татар гөсләләре яңгырый" дигән җыентык дөнья күрә. Бу җыентыкта татар гөсләчеләре, аларның башкарган әсәрләр, уйнау осталыгы һәм башка төрле мәгълүмат бирелә.
Юлай Азналин
Юлай Азналин, Юлай Азнал улы (1729 − 1730 еллар – як. 1797 ел, Рогервик) – 1750-еллардан башлап башкорт йөзбашы, 1766 елдан Уфа провинциясе Шайтан-Көдәй олысы старшинасы. Салават Юлаевның атасы. Үз кешеләре белән Ырынбур чик буйларын саклауда катнаша, ике тапкыр ерак походларга чыга. 1711 елның маенда Джунгариягә Идел буеннан качып киткән калмыкларны эзәрлекләүдә 300 башкорт атлы хәрбидән торган төркемне җитәкли. 1772 − 1773 елларда Польша конфедератларының баш күтәрүен бастыруда катнашкан 3000 башкорт атлы гаскәриеннән торган төркемдә хезмәт итә.
1773 елның декабрендә Пугачев баш күтәрүенә кушыла. 1774 елның көзендә җиңелүен танып 31 октябрьдә карательләргә бирелә. Эстляндиягә сөргенгә җибәрелә һәм гасырның азагында сөргенлектә үлә.
Няхарьерте-Яха
Няхарьёрте-Яха — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Томбой-Се елгасының уң ярыннан 9 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 15 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об култыгы бассейныннан көнбатыштагы елгалар. Кече елга бассейны — Об, Төньяк Сосьва кушылган урыннан түбәнрәк, елга бассейны — Об, Төньяк  Сосьва елгасы кушылган урыннан түбәнрәк.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча: