cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Коморларда ислам
Бәйрәмнәр
Күп кенә хатын-кызлар тәннәренә киң широмани тукымасы урап йөри. Коморлылар еш кына мөгаллимгә җеннәрдән саклану өчен мөрәҗәгать итә.
Сәяси ислам
1975 елда Франциядән бәйсезлеккә ирешкәннән соң, илдәге тәртипсез (хаотик) икътисади һәм сәяси климат кеше хокуклары һәм социаль гаделлек үсешенә зыян китерә. Көндәш төркемнәр дини ярдәмне сәяси хакимияткә һәм социаль тигезсезлеккә каршы көрәш өчен кулланырга тырыша. Аурупада белем алган хөкүмәт түрәләре Көнбатышның сәяси идеологиясен һәм дөньявилыкны (секуляризмны) кабул итсә дә, ислам җәмгыяте лидерларына ярдәм күрсәтүне дәвам итә. Чит илләрдәге мөселман уку йортларыннан студентлар кайту белән илдә Исламчылык һәм ваһһабичылык киңрәк тарала. Комор утраулары хөкүмәтендә хаос һәм гаделсезлеккә җавап итеп, исламчылар илдә Ислам Республикасын оештырырга өметләнә. Әл-Кагыйдә әгъзасы дип фаразланган Комор утрауларында, Моронида туган һәм Кения, шулай ук Коморлар гражданлыгы алган.
Морони мәчете
1998 елда ил башкаласы Морони шәһәрендә Шарҗә әмире финанслаган яңа зур мәчет ачыла.
Подстене
Подстене — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Борисова
Борисова ― фамилия.
Бернуй-де-Поррерос
Бернуй-де-Поррерос — Испаниянең Сеговия провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Автоматлаштырылган метро системалары исемлеге
Автоматлаштырылган метро ситемалар исемлеге - йөртүчесез метрополитен системалар.
Беренче автоматлаштырылган метро ситема линиясе Лондон метрополитены Виктория сызыгында 1967 елда ачылган, гәрчә күзәтә йөртүче машина кабинасында бар иде. Күп кенә метрополитеннар хәзер бу системасын кулланып эшли. Төп максат хезмәт күрсәтүдә поезларның ешлыгын яхшырту, артыру.
Камилев (Серадзький повяты)
Камилев  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Гейти (Көньяк Дакота)
Гейти  — Америка Кушма Штатларының Көньяк Дакота штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сен-Кристоф (Рона)
Сен-Кристоф — Франциянең Рона департаментында урнашкан коммуна.
Горсшу-Бенд (Айдахо)
Горсшу-Бенд  — Америка Кушма Штатларының Айдахо штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Горсшу-Бенд шәһәре  елда нигезләнгән.
(1632) Зибёме
(1632) Зибёме  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Горсшу-Бенд (Айдахо)
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(1632) Зибёме
Тарихы
1941 елның 26 февралендә Карл Райнмут тарафыннан Хайдельберг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1941 DF» саналган.
Гакел (Төньяк Дакота)
Гакел  — Америка Кушма Штатларының Төньяк Дакота штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Гакел шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
NGC 7313
NGC 7313 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда   тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Мишево (Битивский повяты)
Мишево  — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Ворув
Ворув — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Украинаның Югары Радасы
Верхо́вная ра́да Украи́ны (Верховна Рада України; сүзгә-сүз — Украинаның Югары шурасы) — Украинаның бер палаталы парламенты, 450 халык депутатыннан һәм бердәнбер депутатлардан торган дәүләт хакимиятенең закон чыгару органы.
Виларинью-душ-Галегуш
Виларинью-душ-Галегуш — Португалиянең Браганса округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Украинаның Югары Радасы
Тарих
Украина парламентының яңа депутатлары өчен Кырым мәсьәләсе бер сынау булачак.
Украина Югары радасы икенче һәм соңгы укылышта "Украин теленең дәүләт теле буларак эшләве" дип аталган канун кабул итте. Бу хакта украин басмалары язаы.
Шулай ук карагыз
Украинада парламент сайлаулары (2019)
Әбдуәли Кайдаров
Әбдуәли Кайдаров  (Әбдуәли Туғанбайұлы Қайдаров 13 декабрь 1924 ел — 27 февраль 2019 ел) — галим-тел белгече. Казакъ ССР Фәннәр академиясе академигы. (1983), Башкортстан Фәннәр академиясенең мактаулы академигы (1991), филология фәннәре докторы (1970), профессор (1972). Бөек Ватан сугышында катнашучы. Казакъ АССРның атказанган фән эшлеклесе (1982), Казакъстан Республикасының халык мәгарифе отличнигы (1994). I (1944) һәм II (1985) дәрәҗә Ватан сугышы, Халыклар Дуслыгы (1984), Кызыл Йолдыз (1945), III дәрәҗә Дан орденнары кавалеры.
Фәнни, әдәби хезмәтләре
Кайбер хезмәтләре:
Әдәбият
Бу мәкаләдә «Казакъстан. Милли энциклопедия» (1998—2007) материаллары кулланылды, барлык материалны «Қазакъ энциклопедиясе» редакциясе Creative Commons BY-SA 3.0 Unported лицензиясе буенча тәкъдим итте.
Дөллүк (Шаркышла)
Дөллүк (Döllük) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Сивас иле Шаркышла илчесенә караган бер авыл (köy).
Гейдлерсбург (Пенсильвания)
Гейдлерсбург  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Гейдлерсбург халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
ZNF347
ZNF347 —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
Кульшычы (Мастовский районы)
Кульшычы  (Кульшычы ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Мастовский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Петрекей
Петрекей — Румыниянең Горж жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Яңа Ырым
Яңа Ырым (Вăрăмпуç, Новое Урюмово) — Чуашстанның Канаш районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429325. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97216832001. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2100700006000.
Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2134.
Халык
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 784 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (100%).
Волька
Волька — Россия территориясеннән ага торган елга. Пермь крае, Киров өлкәсе, Удмуртия биләмәләрендә ага. Елга  Порыш елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 27 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Чулман кушылдыклары бассейны Агыйдел кушылганчы, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Волпера (Бреша)
Волпера — Италиянең Ломбардия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Волпера Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Подстенице
Подстенице — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Вилар-Секу (Вимиозу)
Вилар-Секу  — Португалиянең Браганса округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Первамайская (Верхнядзвинский районы)
Первамайская (Первамайская ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Верхнядзвинский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Сен-Лаже
Сен-Лаже — Франциянең Рона департаментында урнашкан коммуна.
Шарлюг
Шарлюг — Россия территориясеннән ага торган елга. Вологда өлкәсе, Киров өлкәсе , Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Луза елгасының уң ярыннан 537 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 21 км.
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Сәллику
Сәллику (Sälliku) — Эстониянең Ида-Вирумаа өязендә урнашкан авыл.
Берсимуэль
Берсимуэль — Испаниянең Сеговия провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Петряево (Киров өлкәсе)
Петряево (Петряево) — Киров өлкәсенең Өрҗем районында урнашкан авыл.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (5%), руслар (85%), татарлар (5%).
Ком (Коми)
Ком (Ком) — Коми Республикасының Койгородок районында урнашкан авыл.
Климат
Ком климаты уртача-континенталь. Кыш озын, салкын, ә җәй кыска, гадәттә җылы, яисә салкынча. Биредә кырау җәен дә күзәтелә. Җәй көне циклоннар активлыгы сүлпәнәя, көзен исә киресенчә, үсә, шуңа күрә дә явым-төшем күләме арта. Көз белән яз салкын.
(386) Зигена
Тарихы
1894 елның 1 мартында Макс Вольф тарафыннан Хайдельберг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1894 AY» саналган.
Ком (Коми)
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: комилар (22%), руслар (70%), украиннар (7%).
Мишево (Картузький повяты)
Мишево  — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Боннетаж
Боннетаж — Франциянең Ду департаментында урнашкан коммуна.
Кулявичы
Кулявичы (Кулявічы ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Свислацкий районында урнашкан авыл.
Вренча
Вренча — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Кулявичы
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Вренча
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Камилювка
Камилювка — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
ZNF35
ZNF35 —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
Инҗепелит (Бейпазары)
Инҗепелит (İncepelit) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Анкара иле Бейпазары илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Ньяса күле
Мала́ви яки Нья́са — Үзәк-көнчыгыш Африкада урнашкан күл. Күл көньяктан төньякка сузыла, озынлыгы 560 км. Күл тирәнлеге 706 м.
Күл зурлыгы — 560×75 км. Мәйданы 29,6 мең км². Күләме 8,4 мең км³.
NGC 7314
NGC 7314 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда   тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Амбернак
Амбернак — Франциянең Шаранта департаментында урнашкан коммуна.
Вилар-Секу-де-Ломба
Вилар-Секу-де-Ломба — Португалиянең Браганса округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Гейлвуд (Пенсильвания)
Географиясе
Гейлвуд халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Петрекешть
Петрекешть — Румыниянең Бузеу жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гекла (Көньяк Дакота)
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Галлидей (Төньяк Дакота)
Галлидей  — Америка Кушма Штатларының Төньяк Дакота штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Галлидей шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Подстеньшек
Подстеньшек — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(2560) Зигма
(2560) Зигма  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1932 елның 14 февралендә Карл Райнмут тарафыннан Хайдельберг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1932 CW» саналган.
Экзопланета
Киек Каз Юлы галактикасында якынча 100 млрд. экзопланета бар, аларның 5-20 млрд. - Җир-сыман экзопланетасы. Кояш-сыман йолдызларның 34% яши торган зонада урнашкан Җир-сыман планеталарга ия була.
Күпчелек ачылган экзопланеталар Җиргә түгел, ә Юпитерга охшаш, чөнки заманча ысуллар кечерәк планеталарны таба алмыйлар.
Астрономик иярченнәр COROT (ЕКА), «Кеплер» (НАСА) экзопланеталар тикшеренүләренә иң зур өлеш керткәннәр.
Эзләү ысуллары
[[Файл:Exoplanet Discovery Methods Bar.svg|thumb|300px|thumb|Төрле ысуллар ярдәмендә ачылган экзопланеталар саны:
{{legend|#ab0000|Туры күзәтү}} {{legend|#ab5500|Гравитацион микролинза ысулы}} {{legend|#abab00|Астрометрик ысулы}} ]]
Тереклек мөмкинлеге
Баштарак заманча ысуллар ярдәмендә тик зур планеталар табылып була иде, ләкин Кеплер телескопы 207 Җир сыман планетаны таба. Шулай ук күп кенә планеталар системалары ачылган.
Намзәтләр
2009 елга Җир шартларына иң якын (20.3 яктылык елы) ачылган экзопланета - Глизе 581 c, аның температурасы якынча 0-40 °C, сыек су булуы фаразлана, шуңа күрә тереклек мөмкинлеге бар.
2017 елның 22 февралендә НАСА галимнәре Сукояр йолдызлыгында TRAPPIST-1 йолдызы тирәсендә Җир зурлыгы сыман 7 планетадан торган системаны ачу турында белдерде. TRAPPIST-1 йолдызының зурлыгы Юпитерныкына якын, әлеге йолдыз Җирдән 39 яктылык елы ераклыгында урнашкан һәм кызыл кәрлә йолдызына карый. Бар 7 планетада температура сыек су булуына туры килә, ләкин алардан тереклек булу өчен тик 3 планета яраклы булырга мөмкин.
Репьевка (Чишмә районы)
Репьевка — Башкортстанның Чишмә районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 452164, — 80257840006.
Врогоцин
Врогоцин — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Берсьяль
Берсьяль — Испаниянең Сеговия провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Волпера (Леко)
Волпера — Италиянең Ломбардия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Берсьяль
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Волпера (Леко)
Географиясе
Волпера Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.
Узас (Чека кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Иртеш елгасы кушылдыклары бассейны Ишем кушылганчы, елга бассейны — Иртеш.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Гоуп (Айдахо)
Гоуп  — Америка Кушма Штатларының Айдахо штатында урнашкан шәһәр.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сен-Лоран-д'Аньи
Сен-Лоран-д'Аньи — Франциянең Рона департаментында урнашкан коммуна.
Кадыш (Казан)
Кадыш — Казан составындагы бер бистә.
Халык саны — 1610 тирәсендә. Вакыт зонасы — MSK (Мәскәү вакыты) яки UTC+4. Почта индексы — 422705.
Тарих
Авыл бик борынгылардан: Казан ханлыгы чорында ук нигезләнгән
Демография
Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): руслар — 52%, татарлар — 44%.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.1 °C.
Камйон (Лодзь воеводалыгы)
Камйон  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Салмисту
Салмисту (Salmistu) — Эстониянең Харьюмаа өязендә урнашкан авыл.
Камйон (Лодзь воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Минск өлкәсе
Минск өлкәсе (Мінская вобласць) — Беларусиянын үзәк өлешендә урнашкан өлкәсе. Минск өлкәсенең үзәге – Минск шәһәре.
География
Мәйданы — 40,2 мең км². Минск өлкәсе Беларусиянын үзәгендә урнашкан. Территориясе озынлыгы — төньяктан көньякка 315 км һәм көнбатыштан көнчыгышка 240 км. Минск өлкәсе территориясе (Минск шәһәре белән) — 40,2 мең квадрат километр (Беларусия мәйданының 20%-ы). Өлкенең иң биек ноктасы (шулай ук илнең иң калку урыны) — Дзержинский тавы (345 м) урнаша.
Первамайская (Сенненский районы)
Первамайская (Первамайская ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Сенненский районында урнашкан авыл.
Минск өлкәсе
Халык
Милли состав (2009): беларуслар — 88,5%, руслар — 7,1%, поляклар — 1,3%, украиннар — 1,2%.
Первамайская (Сенненский районы)
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Дөллүк (Решадие)
Дөллүк (Döllük) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Токат иле Решадие илчесенә караган бер авыл (köy).
Куляшы (Ашмянский районы)
Куляшы  (Куляшы ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Ашмянский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
ZNF350
ZNF350 —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
Цемянка
Цемянка — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Яңа Ачакасы
Яңа Ачакасы (Çĕнĕ Ачча, Новые Ачакасы) — Чуашстанның Канаш районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429145. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97216808001. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2100700006100.
Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2134.
Халык
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 541 кешенең яшәве мәгълүм.
Млинск (Диңгез буе воеводалыгы)
Млинск  — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Золотов
Золотов ― фамилия.
Гекшервилл (Пенсильвания)
Гекшервилл  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Гекшервилл халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
NGC 7315
NGC 7315 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда   тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Галактиканың сакчылары 2
2014 елның «Галактиканың сакчылары» фильмының дәвамы. Фильмның премьерасы 4 майда булды. Бу фильмда Галактиканың сакчылары галәмдә сәяхәт дәвам итәләр, шул ук вакытта Питер Квиллга аның хакыйкать чыгышының турында күбрәк белергә булышалар.
Вилар-Шан (Алфандега-да-Фе)
Вилар-Шан  — Португалиянең Браганса округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Шатеневский Пичуг
Шатеневский Пичуг — Россия территориясеннән ага торган елга. Вологда өлкәсе, Киров өлкәсе , Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Көньяк елгасының сул ярыннан 275 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 25 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Көньяк елгасы. Кече елга бассейны — Сухона, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
(4484) Сиф
(4484) Сиф  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1987 елның 25 февралендә Поуль Йенсен тарафыннан Брорфельде обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1987 DD» саналган.
Бранн (Ду)
Бранн — Франциянең Ду департаментында урнашкан коммуна.
Забже
Забже (Zabrze, Hindenburg) — Польшаның Силезия воеводалыгында урнашкан шәһәр.
Халык саны — 186913 кеше (2011).
Сәгать поясы
Халыкара стандарт буенча Забже Үзәк Европа вакыты (Central European Time, CET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +1:00 гә тигез.
Тарих
Шәһәр статусын 1922 елдан йөртә.
Халык
<div style=*font-size:88%*>
Вронинко
Вронинко — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Подстран
Подстран — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сен-Лоран-д'Уен
Сен-Лоран-д'Уен — Франциянең Рона департаментында урнашкан коммуна.
Петрекиоая
Петрекиоая — Румыниянең Илфов жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Караякуп
Караякуп — Башкортстанның Чишмә районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 452160, — 80257845001.
Зичиуйфалу
Зичиуйфалу - Венгриядә, Секешфехервар янында урнашкан кечкенә авыл.
Босегильяс
Босегильяс — Испаниянең Сеговия провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Камйонач (Лодзь воеводалыгы)
Камйонач  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Першамайка
Першамайка (Першамайка ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Вайханский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Комаю
Комаю (Комаю) — Коми Республикасының Инта шәһәр округында урнашкан авыл.
Климат
Комаю климаты уртача-континенталь. Кыш озын, салкын, ә җәй кыска, гадәттә җылы, яисә салкынча. Биредә кырау җәен дә күзәтелә. Җәй көне циклоннар активлыгы сүлпәнәя, көзен исә киресенчә, үсә, шуңа күрә дә явым-төшем күләме арта. Көз белән яз салкын.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: комилар (100%).
Владимир Кадышевский
Владимир Георгиевич Кадышевский (1937 елның 5 мае, Мәскәү, ССРБ — 2014 елның 24 сентябре, Дубна, Россия) — совет һәм Россия физик-теоретигы, элементар кисәкчәләр теориясе һәм югары энергия физикасы өлкәсендә белгеч, Россия Фәннәр академиясе академигы, РФА Президиумы әгъзасы, Берләшкән атом-төш тикшеренүләре институты (ОИЯИ) фәнни җитәкчесе.
Болгар Фәннәр академиясенең (2008), Грузия Фәннәр академиясенең (2002), Һиндстан Милли фәннәр академиясенең (2003) чит ил әгъзасы, Молдавия Фәннәр академиясенең мактаулы әгъзасы (2001).
Тормыш юлы
Владимир Кадышевский 1946—1954 елларда Свердловск суворов хәрби училищесында укый, аны алтын медаль белән тәмамлый. М. В. Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт универитетының физик факультетына укырга керә. 1960 елда физика факультетында укый. «Кырның квант теориясендә массалар спектры һәм фундаменталь озынлыгы турында» диплом эше Дмитрий Ширков җитәкчелегендә башкарыла. Физика-математика фәннәре кандидаты (1962, МДУ физика факультеты). Кандидатлык диссертациясенең темасы — «Вакыт-киңлекне квантлау мәсьәләләре». Фәнни җитәкчесе — Николай Боголюбов.
1962 елдан башлап Берләшкән атом-төш тикшеренүләре институтының Теоретик физика лабораториясендә (ОИЯИ ТФЛ) эшли.
Физика-математика фәннәре докторы (1968, ОИЯИ ТФЛ). Докторлык диссертациясенең темасы — «Ике телнең релятивистик мәсьәләсе буенча тикшеренүләр».
Мәскәү дәүләт универитетының физик факультеты профессоры (1970 елдан). МДУ физик факультетының «Элементар кисәкчәләр физикасы» кафедрасы мөдире.
1977—1978 елларда Фермилабта эшләгән совет физиклары төркемен җитәкли.
Александр Дымкин
Александр Дымкин (, —, ) — совет галиме, геолог, геология-минералогия фәннәре докторы (1964), профессор (1966), ССРБ ФА әгъза-мөхбире (1981). Руданың килеп чыгышы, петрология һәм тимер рудасы чыганаклары геохимиясенә караган 200 гә якын фәнни хезмәт авторы.
Владимир Кадышевский
Тормыш юлы
1983—1985 елларда ЦЕРНда ОИЯИ галимнәренең DELPHI экспериментында LEP тизләткечендә эшчәнлекне юнәлтә.
ОИЯИнең Теоретик физика лабораториясе директоры (1987—1992). 1992—2005 елларда ОИЯИнең директоры. ОИЯИнең фәнни җитәкчесе (2006 елдан).
Куляшы (Смаргонский районы)
Куляшы  (Куляшы ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Смаргонский районында урнашкан авыл.
Владимир Кадышевский
Тормыш юлы
«Атом-төш физикасы» белгечлеге буенча Россия Фәннәр академиясенең әгъза-корреспонденты (1991). Россия Фәннәр академиясе академигы (2000). РФА Президиумы әгъзасы һәм Физик фәннәр бүлеге бюросы әгъзасы (2002 елдан).
Куляшы (Смаргонский районы)
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Моджеево (гмина Тухоме)
Моджеево  — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Владимир Кадышевский
Укучылары
Владимир Кадышевский 15 кандидат һәм 5 фән докторы әзерләгән. «Дубна» Халыкара табигать, җәмгыять һәм кеше университетын ачу инициаторы һәм президенты (1995 елдан).
Моджеево (гмина Тухоме)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Генри (Көньяк Дакота)
Генри  — Америка Кушма Штатларының Көньяк Дакота штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гранд-Вью (Айдахо)
Гранд-Вью  — Америка Кушма Штатларының Айдахо штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Гранд-Вью шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Волперара (Верона)
Волперара — Италиянең Венеция төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Волперара Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Кече Шиш (Шиш кушылдыгы)
Кече Шиш — Россия территориясеннән ага торган елга. Омск өлкәсе, Новосибирск өлкәсе, Төмән өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Шиш елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 44 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Иртеш елгасы кушылдыклары бассейны Ишем кушылганчы, елга бассейны — Иртеш.
Вила-Флор (район)
Вила-Флор  — Португалиянең Браганса округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Подстрм
Подстрм — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Амбрюжа
Амбрюжа — Франциянең Коррез департаментында урнашкан коммуна.
Вронино
Вронино — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Гамберг (Төньяк Дакота)
Гамберг  — Америка Кушма Штатларының Төньяк Дакота штатында урнашкан шәһәр.
Вронино
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Гамберг (Төньяк Дакота)
Тарихы
Гамберг шәһәре  елда нигезләнгән.
Салу (Раэ)
Салу (Salu) — Эстониянең Харьюмаа өязендә урнашкан авыл.
Гамберг (Төньяк Дакота)
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Браян
Браян — Франциянең Ду департаментында урнашкан коммуна.
Юрий Казанцев
Юрий Казанцев (, —, ) — геолог һәм нефтьче, Башкортстан ФА әгъза-мөхбире (1995), геология-минералогия фәннәре докторы (1983), БАССР атказанган фән эшлеклесе (1983). Фәнни эшчәнлеге гомуми һәм нефть геологиясенә, тектоника өлкәсендәге тикшеренүләргә бәйле. 250 гә якын фәнни хезмәт авторы.
Гемлок-Фармс-Комъюнити-Асосиейшен (Пенсильвания)
Гемлок-Фармс-Комъюнити-Асосиейшен  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(552) Зигелинда
(552) Зигелинда  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
NGC 7316
NGC 7316 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда   тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
ZNF354B
ZNF354B —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
Сен-Лоран-де-Во
Сен-Лоран-де-Во — Франциянең Рона департаментында урнашкан коммуна.
Бриева
Бриева — Испаниянең Сеговия провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Куляшы (Шчучынский районы)
Куляшы  (Куляшы ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Шчучынский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Дөллүк (Токат)
Дөллүк (Döllük) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Токат иле Токат илчесенә караган бер авыл (köy).
Бабиково
Бабиково — Башкортстанның Чишмә районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 452160, — 80257845002.
Камйоначик
Камйоначик — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
П'етреле
П'етреле — Румыниянең Джурджу жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Мамадыш туган якны өйрәнү музее
Мамадыш туган якны өйрәнү музее (Мамадышский краеведческий музей) — Татарстанның Мамадыш шәһәрендә урнашкан муниципаль мәдәният оешмасы (музей). Мамадыш төбәге тарихы һәм этнографиясе белән белән таныштыра.
Тарих
Музейга 1981 елда ТАССР атказанган мәдәният хезмәткәре, Бөек Ватан сугышында катнашкан укытучы Елизавета Михаил кызы Андронова тарафыннан нигез салына. Музейның мәйданы әүвәл 195 кв. м. тәшкил итә. 2011 елда музей яңартыла һәм мәйданы 648 кв. метрга кадәр арттырыла. 2015 елның февралендә ТР атказанган сәнгать эшлеклесе С. И. Матвеев җитәкчелегендә яңа экспозиция төзелә, 9 майда яңартылган музей тамашачылар кабул итә.
Бина
Музей XIX гасырның икенче яртысында төзелгән бинада урнашкан. Әлеге бина — төбәк дәрәҗәсендәге XIX гасыр архитектура һәм тарих һәйкәле.
Экспонатлар
Музей фондында 5 323 саклау берәмлеге (3 275 - төп фондта, 2 048 - фәнни-ярдәмче фондта) саклана, шул исәптән, сәүдәгәр К. Н. Щербаков коллекциясендәге экспонатлар (имәннән ясалган язу өстәле һәм ике көзге), этнография, нумизматика һәм археология әйберләре. Музейда 10 зал бар: археология, этнография, сәүдәгәрләр, Беренче бөтендөнья, Ватандашлар һәм Рус-япон сугышлары, Бөек Ватан сугышы, Советлар Берлеге чоры, хәзерге заман, балалар иҗаты, күргәзмәләр һәм Хәрби Дан залы.
Аерым экспозиция төбәктә яшәүче халыкларның (татар, рус, керәшен, мари, удмурт) көнкүрешенә һәм кәсепләренә багышланган.
Вронка (Мазовия воеводалыгы)
Вронка  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Салу (Тарту)
Салу (Salu) — Эстониянең Тартумаа өязендә урнашкан авыл.
Вронка (Мазовия воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Тамара Казанцева
Тамара Казанцева — СССР һәм Рәсәй галиме, геология-минералогия фәннәре докторы (1985), профессор, Башкортстан ФА академиге (1991). Фәнни эшчәнлеге геотектоника гомуми һәм төбәк геологиясе, петрология буенча тикшеренүләргә бәйле. 350 дән артык фәнни хезмәт авторы.
Вила-Шан-де-Брасиоза
Вила-Шан-де-Брасиоза — Португалиянең Браганса округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Шеньга (Юга кушылдыгы)
Шеньга (Шонга) — Россия территориясеннән ага торган елга. Вологда өлкәсе, Киров өлкәсе , Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Көньяк елгасының сул ярыннан 162 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 35 км.
Вила-Шан-де-Брасиоза
Географиясе
Мәйданы —.
Инҗесу (Дерик)
Инҗесу (İncesu) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Мардин иле Дерик илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Шеньга (Юга кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Першы Май
Першы Май (Першы Май ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Докшицкий районында урнашкан авыл.
Подстрмець
Подстрмець — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Папуа — Яңа Гвинея
Па́пуа — Яңа́ Гвине́я, тулы исеме Па́пуа — Яңа́ Гвине́я бәйсе́з дәүләте́ (Papua New Guinea (шулай ук, ), Papua Niugini, Papua Niu Gini) — Океанлыкта урнашучы дәүләт. Тын океанның көньяк-көнбатыш өлешендә урнаша. Мәйданы — 462 840 км². Халык саны — якынча 6 млн кеше. Шәһәр халкы саны — 15,2 % (1991). Административ яктан дәүләт 20 виләяткә бүленә. Башкаласы — Порт-Морсби шәһәре. Милләтләр дуслыгына керә. Канун чыгару органы — Милли парламент.
Диннәр
2000 елгы халык санын алуның процент күрсәткечләре түбәндәгечә:
Цесниск-Малий
Цесниск-Малий — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Гемптон (Пенсильвания)
Гемптон  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Гемптон халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кайбыч районы
250px|thumb|right|Администрация бинасы. Кайбыч районы (Кайбицкий район, Хайпăç районĕ) — Татарстан Республикасы составында административ-территориаль һәм муниципаль берәмлек (муниципаль район). Район территориясе 57 торак пунктны һәм 17 авыл җирлеген үз эченә ала. 2020 ел башына халык саны 13 415 кеше тәшкил иткән.
Административ үзәге булып Олы Кайбыч авылы тора. 1927 елның февраль-август айларында административ үзәге булып Өлҗән авылы саналган.
Географиясе
200px|thumb|right|[[Бәрле (Зөя кушылдыгы)|Бәрле тугае]] 200px|thumb|right|[[Иске Чәчкаб авылы янында иген кыры]]
Кайбыч районы Татарстанның көнбатышында урнашкан. Рельефы тигезлекләр, калкулыклар белән чиратлаша. Иң биек өлеше көнбатышы, алай да биеклеге 150-200 метрдан артмый. Рельефы формалашуда Бозлык чоры тәэсире зур, бозлык монда килеп җитмәсә дә эрегән сулар агымы, туңган туфрак эрү бу җирләрдә кабарынкы, батынкы урыннар барлыкка китергән.
Район аша Гөбенә, Зөя, Бәрле елгалары ага.
Кайбыч урманнары
1966 елның 3 октябрендә Кайбыч махсус урман хуҗалыгы оеша. Аның мәйданы 17 473 гектар булып, шуның имәнннәр 48 %ын, юкәләр 25, усаклар 8, наратлар 5, калган агачлар 14 %ын алып торган.
Кайбыч урманарының тарихы еракларга китә. Әле 18 гасыр башында ук, 1712 ел Указы белән Петр I : “Казанның таулы имәнлекләрен кораблар һәм башка диңгез суднолары төзү өчен сакларга!”, — дип боерган. Әле бүгенге көндә дә Кайбыч урманында Лашман юлы дип аталган бик киң юл сакланган. Урсак урманчылыгы урманында әле дә 500 еллык имән үсеп тора.
Климаты
Кайбыч районы бөтен Татарстан кебек үк, халыкара стандарт буенча Moscow Time Zone (MSK/MSD) дип билгеләнелә торган сәгать поясында урнашкан. Ул UTC буенча исәпләгәндә, 4:00 гә тигез.
Еллык явым-төшем — 450 мм. Гыйнварның уртача температурасы — -10.5, ә июлнеке +20.4 градус тәшкил итә.
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.3 °C.
Герб һәм флагы
Район гербы һәм флагы 2005 елның 19 декабрендә Татарстан Республикасы Кайбыч муниципаль районының вәкиллекле органы карары белән расланган. Эш белән ТР президенты каршындагы Геральдик совет Россия геральдистлар берлеге белән берлектә шөгыльләнгән. Герб һәм флагта яшел ябалдашлы алтын имән сурәтләнгән, аның буенча алтын имән чикләвекләре сибелгән. Авыл хуҗалыгы икътисадның нигезе булып тора, чәчәк гаммасында алар алтын һәм яшел төсләрнең күп булуын күрсәтә, бу шулай ук районның бай табигатен ассызыклый. Имән — озын гомер, ныклык, намуслылык, батырлык һәм ныклык символы. Агач үзенең ботаклары белән халыкның күпмилләтле составын чагылдыра: рус, татар һәм чуаш. Ябалдаш район чикләрен кабатлый диярлек. Яшел төс — сәламәтлек, тормыш үсеше һәм яңарыш, алтын төс уңыш, байлык һәм тотрыклылык, хөрмәт, көмеш төс — чисталык, тынычлык һәм үзара аңлашу символы. Кайбыч районы флагы герб нигезендә эшләнгән турыпочмаклы тукымадан гыйбарәт, ул горизонталь буенча ак Һәм яшел полосадан белән икегә бүленгән.
Советкача чор
Кайбыч төбәге Болгар дәүләте, Алтын Урда империясе, Казан ханлыгы заманнарын хәтерли. Әмма аның тарихы бик аз тикшерелгән. Юбилейлар уңае белән чыгарылган китапларда, нигездә, аерым шәхесләр турында сүз бара.
Кайбыч атамасы турында төрле фаразлар бар. Кайбыч – Хәйбүч- Хәйбүш, Кайбыч – кап, зур качык сүзеннән , Кайбыч – Кобец дигән исемнән дигән риваятьләр (легендалар) мәгълүм.
Казан калгасының дүртенче капкасы да “Кайба/”ы/ч/ капкасы” дип аталган. Казан капкаларын күрсәткән харитада (картада) Кайбыч атамасы ике ”а” белән язылган. Димәк, 1552 елда һәм бу авыл барлыкка килгән ерак заманнарда, Казанның бер капкасын “Кайбицкие ворота” дип атаганнар. Татарчага әйләндерсәк, Кайбыч – кайбач, каймач килеп чыга. Чөнки тарихи фонетикада б=м/без=мез, ирен-ирен авазлары. Бу атама мишәрләр күчеше белән булу бик ихтимал. Тарих фәннәре докторы, этнограф Д.М.Исхаков Кайбыч якларына “мишәрләр күчеше, мишәрләр агышы” көчле булган дип саный.
Кайбычта ягында кәпәч ,кәләпүш, кәлҗемә, күпертмә, күпчек к/г/ тешеп калу (омбагыш), үрәнәм, кели дип сөйләү гадәти күренеш. Әптүк, Сәмыйк, Хәйрүк, Хикмүч ( Габделгани, Сәмигулла, Хәйривафа, Хикмәтулла) дип мишәрләрчә исем кыскартулар да бар. Кайбыч халкы да бүген инде үзләрен мишәрләр дип санамыйлар. Димәк, килгән кабиләләр, “җирле халык” белән гасырлар дәвамында катнашып, кайчакларда җир-су өчен бәрелешеп, ”чын мишәрлекләрен” югалтканнар.
Совет чоры
Кайбыч районы оешканчыга кадәр (1917-1920 елларда) аның Кошман, Өлҗән, Ивановский вулыслары авыллары Казан губернасының Зөя өязенә, Таяба вулысы авыллары Тәтеш өязенә, Мәлки вулысы авыллары Казан губернасының Чуел өязенә караган. 1920 елда Кайбыч авыллары Зөя кантоны карамагына күчәләр.
1927 елның 14 февралендә беренче тапкыр шушы регионда өч волостьтан район оештырыла. Район составына Кошман (31 авыл), Өлҗән (22 авыл), Мәлки (10 авыл) волостьлары кертелә. Беренче вакытта бу район үзәге Өлҗән авылында булган Өлҗән районы була, 1 августта аның үзәге булып Олы Кайбыч авылы сайлана һәм район Кайбыч районы дип үзгәртелә.
Бөек Ватан сугышына районнан 10 меңнән артык кеше китә. Шуларның 5 меңләбе кире туган ягына кайта алмыйча кала. 3 сугышчы Советлар Берлеге (Союзы) герое исеменә лаек була.
1941 елның көзендә район кырларында Казан каймасы казу башлана. Окоп казуга бик күп кешеләр китерелә, шул исәптән язучы Гадел Кутуй да Иске Чәчкаб авылы янында окоп казыган вакытта биредә була. Танк үтмәслек чокырлар, дзотлар, землянкалар район җирләре аша бара. Бу чокырларның киңлеге 5-6 метр,ә тирәнлеге 3-4 метр була. Соңрак, бу окоп җирләренең күпчелек өлеше күмелеп, эшкәртелә.
1944 елның 29 мартында Кайбыч районы составыннан Подберезье районы бүленеп чыгарыла. Яңа Подберезье районын аякка бастыру 1944 елның августына кадәр сузыла. Августта Кайбыч районыннан 38 колхоз Подберезье районына күчерелә. Зур Подберезье авылында да яңа административ биналар төзү, техник җайланмалар белән тәэмин итү Кайбыч районына йөкләнә. Күп эшче кадрлар юнәлтелә.1956 елның 17 маенда район составына Подберезье районы кире кертелә. Яңа районда 1 132.3 км². мәйданда 51 262 кеше яшәгән, шулардан 54.6% татарлар, 43.3% руслар, 2.1% чуашлар һ.б.
Район буларак Кайбыч төбәге 1962 елга кадәр үсә. 1963 елның 4 гыйнварында Кайбыч районы Апас районы составына кертелә. Кайбыч районы беткәч 29 ел дәвамында районның да, Олы Кайбычның да әһәмияте кими, ул колхоз үзәге булып кала.
Постсовет чоры
Район кире 1991 елның 19 апрелендә генә Апас районыннан бүленеп чыга.
Халык саны
2002 елда Кайбыч районында 16 меңнәр тирәсе кеше яшәгән.
Район халкы 2010 елга — 14 898 кеше. Авыл халкы районның 100% халкын алып тора.
Ир-атлар — 7111(47,7%), кыз-хатыннар — 7787 (52,3%). 1000 ир-атка 1095 хатын-кыз туры килә.
Райондагы халыкның уртача яше — 41,1. Шул исәптән ир-атларныкы — 38,3, хатын-кызларныкы — 43,6.
Эш яшеннән яшьрәк халык — 2813 (18,9%), шул исәптән малайлар — 1387, кызлар — 1426 (50,7%). Эш яшендәге халык — 8053 (54%), шул исәптән ир-атлар — 4486, хатын-кызлар — 	3567 (44,3%). Эш яшеннән олырак халык — 4032 (27,1%), шул исәптән ир-атлар — 1238, хатын-кызлар — 2794 (69,3%).
2011 елның 1 гыйнварына районда 14 866 кеше яши.
Милли составы
2010 елга районның милли составы: татарлар — 67,7 %, руслар — 26,2 %, чуашлар — 5,3 %, башкалар — 0,8%.
Кайбыч районында Тау ягындагы бердән-бер керәшен татарлары авыллары бар. Мәлки керәшен татарлары, мишәр татарлары авыллары районның көнбатыш ягында, калган татар авылларының күбесе Бәрледән көньякка таба урнашкан. Чуаш авыллары районның көнбатышында, Имәле елгасы бассейнында, ягъни Апас һәм Югары Ослан районнары белән чик буйларында, шул районнарның чуаш авыллары җирләре белән чиктәш территориядә, ә рус авылларының күбесе Бәрле елгасының сул ярында, Чуашстан белән чик арасында урнашкан.
Тарих фәннәре докторы, этнограф Д.М.Исхаков Кайбыч якларына “мишәрләр күчеше, мишәрләр агышы” көчле булган дип саный. Кайбычта ягында кәпәч ,кәләпүш, кәлҗемә, күпертмә, күпчек к/г/ тешеп калу (омбагыш), үрәнәм, кели дип сөйләү гадәти күренеш. Әптүк, Сәмыйк, Хәйрүк, Хикмүч ( Габделгани, Сәмигулла, Хәйривафа, Хикмәтулла) дип мишәрләрчә исем кыскартулар да бар. Кайбыч халкы да бүген инде үзләрен мишәрләр дип санамыйлар. Димәк, килгән кабиләләр, “ җирле халык” белән гасырлар дәвамында катнашып, кайчакларда җир-су өчен бәрелешеп, ”чын мишәрлекләрен” югалтканнар.
Административ бүленеше
500px|thumb|right Бүгенге көндә Кайбыч районында 60 торак пункт һәм 17 авыл җирлеге урнашкан:
Икътисады
200px|thumb|right|Шикәр чөгендере алу (Кайбыч районы) 200px|thumb|right|Шикәр чөгенедерен алучы комбайн 2010 елдан 2020 елга кадәр минималь куллану бюджетына уртача айлык хезмәт хакы чагыштырмасы 2,02 дән 2,21 тапкыр арткан. 2019 ел мәгълүматлары буенча, оешма хезмәткәрләренең уртача хезмәт хакы 24 мең сум тәшкил иткән. Эшсезлек дәрәҗәсе 2013 елдан 2020 елга кадәр 0,62 % тан 0,78 % ка кадәр арткан.
Төбәк икътисадының нигезе — авыл хуҗалыгы. 2020 елның беренче яртыеллыгында авыл хуҗалыгының тулаем продукциясе 391 млн. сум тәшкил иткән. Басуларда бодай, арыш, арпа, солы, карабодай, шикәр чөгендере һәм борчак кебек культуралар үстерелә. Ит-сөт терлекчелеге һәм сарыкчылык үсеш алган. 2019 елда «Подберезье» агрофирмасы ачыла, аның төп юнәлеше — көнбагыш мае җитештерү.
Кайбыч районы авыл хуҗалыгы (аграр) районы булып тора. Авыл хуҗалыгы җирләре 67,1 мең гаектар җирне алып тора, җиренең 78% ы авыл хуҗалыгы өчен бирелгән. Авыл хуҗалыгында төп тармаклар: сөт, ит, бал җитештерү, игенчелек, урманчылык. Кайбычта авыл хуҗалыгының нигезе – эре агрофирмалар. Иң зуры — «Ак барс холдинг», район җирләренең 83% ы аның карамагында.
Районда «Кайбыч урман хуҗалыгы» ДУ, «Кайбыч балык хуҗалыгы» ААҖ, «Кайбычагрохимсервис» ААҖ, «Кайбыч райпос»ы, «Кайбыч аучылык заказнигы», «Кайбыч җимеш бакчасы», Колангы һәм Подберезье авылларында сөт-май заводлары, эшли. 2020 елның гыйнвар-сентябрь айларында 205 млн. сумлык товар төяп озатылган.
Инвестицион потенциалы
Татарстан Республикасының социаль-икътисадый мониторинг комитеты бәяләве буенча, 2020 елның гыйнвар-июнь айларында Кайбыч районында төп капиталга инвестицияләр 363 563 мең сум тәшкил иткән, ягъни Татарстан инвестицияләренең гомуми күләменнән 0,2%. 2020 елда инвестицияләр юнәлеше буенча авыл хуҗалыгы, аучылык һәм балыкчылык үсеше алда бара (барлыгы 92 млн.сум), икенче урында — электр энергиясе белән тәэмин итү (4,5 млн. сум) тора.
Республика Дәүләт статистикасы федераль хезмәте хисабы күрсәткәнчә, 2019 елда районга 147 млн.сум инвестиция җәлеп ителгән (бюджет акчаларыннан һәм кече эшмәкәрлек субъектларыннан тыш), 2018 елда — 176 млн.
Транспорт
Районның көнчыгышында «Зөя — Сембер» тимер юлы (Колангы станциясе) һәм Р-241 автоюлы уза.
Казанга район аша Кайбыч-Казан, Мәлки-Казан, Подберезье-Казан, Комсомол-Казан, Чирмешән-Казан, Апас-Казан маршруты шәхси автобуслары йөри.
2024 елда «Мәскәү — Түбән Новгород — Казан» тизйөрешле трассасын ачарга планлаштыралар, ул Европа — Көнбатыш Кытай транспорт коридорының бер өлеше булачак. Татарстан территориясендә юл озынлыгы 145 км тәшкил итәчәк, аларның 100 км Кайбыч районы буенча — Камыллы авылыннан алып Малала авылына кадәр барачак. Мәскәүдән Казанга машина белән алты сәгать ярым эчендә барып җитәргә мөмкин булачак.