cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Добешкув (Згерский повяты)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Завада (Хойницкий повяты)
Завада  — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Плимут (Пенсильвания)
Плимут  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(3200) Фаэтон
(3200) Фаэтон  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1983 елның 11 октябрендә биредә эшләүче галимнәр тарафыннан IRAS обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1983 TB» саналган.
Буди-Усняцки
Буди-Усняцки — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Кюбжак
Кюбжак — Франциянең Дордонь департаментында урнашкан коммуна.
WASHC2A
WASHC2A —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
Сикоровизна
Сикоровизна — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Малий Лочник
Малий Лочник — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Корешовка
Корешовка — Россия территориясеннән ага торган елга. Тверь өлкәсе, Мәскәү өлкәсе, Ярославль өлкәсе, Владимир өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Дубна елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 15 км.
Якты Алан
Якты Алан (Апрушнай, Ясная Поляна) — Чуашстанның Батыр районында урнашкан авыл.
Климат
Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.
Халык
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 30 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (100%) алып тора.
Дериндере (Никсар)
Дериндере (Derindere) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Токат иле Никсар илчесенә караган бер авыл (köy).
Баркейруш (Барселуш)
Баркейруш  — Португалиянең Брага округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Орловка (Учалы районы)
Орловка — Башкортстанның Учалы районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 453715, — 80253820005.
Демография
Халык саны динамикасы:
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 243 кешенең яшәве мәгълүм.
Ребрев-сюр-Канш
Ребрев-сюр-Канш — Франциянең Па-де-Кале департаментында урнашкан коммуна.
Керкпатрик (Орегон)
Керкпатрик  — Америка Кушма Штатларының Орегон штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Керкпатрик халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Зенявичы (Воранавский районы)
Зенявичы  (Зенявічы ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Воранавский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Пасленчалар
Пасленчалар - Scrophulariales рәтенә кергән үсемлекләр гаиләлеге. Пасленчалар гаиләлегенә тропик, субтропик һәм уртача өлкәләрдә, күбесенчә Үзәк һәм Көньяк Америкада киң таралган 90 ыруг һәм 2500 ләп төр керә. Пасленчалар — үләнчел үсемлекләр, ярымкуак һәм куаклар, ә тропикта хәтта тәбәнәк агачлар да очрый. Пасленчаларның яфраклары гади, тоташ яки бүлгәләнгән, төпчек яфраксыз, гадәттә чиратлашып урнашкан. Чәчәкләре ике җенесле, цимоз чәчәк төркемнәрендә (гадәттә бөтеркәдә), актиноморф яки җиңелчә генә зигоморф. Кәсә гадәттә 5 аерчалы яки 5 бүлемле, ул җимеш барлыкка килгәндә зурая. Таҗ тәгәрмәч формасыннан алып көпшәсы-манга кадәр, 5 аерчалы. Серкәчләр гадәттә 5, нектар дискы яхшы үсеш алган. Гинецей 2 җимшән яфрагыннан тора, баганачык авызчыгы гадәттә 2 аерчалы. Өске җимшән, 2 оялы яки ялган 3—5 оялы. Җимеше — җиләк яки тартмачык.
Пасленчаларның халык хуҗалыгында әһәмияте зур. Кеше тормышында төп урынны, әлбәттә, гаиләлекнә иң ишле паслен ыругы (Solanum) алып тора.
Петербург метрополитены
Петербург метрополитены — Петербург шәһәрендәге метрополитен юллары системасы.
1955 елның 15 ноябрендә ачылган.
Петербург метрополитены 5 юлдан тора. Тулы озынлыгы 124,8 км, 72 станция бар.
Пассажирлар исәбе — 2,13 млн кеше/көн (2010), 783,9 млн кеше/ел.
Лепен-ле-Лак
Лепен-ле-Лак (Lépin-le-Lac) — Франциянең Савойя департаментына караган коммуна, Ле-Пон-де-Бовуазен кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 5,11 км².
Искәрмәләр
Лепен-ле-Лак
Шынҗылы (авыл)
Шынҗылы (Шынжылы) — Казакъстанның Алматы өлкәсендә урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат континенталь. Гыйнварның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. Җилләр розасында төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) җилләр өстенлек итә. Тотрыклы кар катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.
Мәскәү метрополитены
Мәскәү метрополитены — Мәскәү шәһәрендәге метрополитен сызыклары җыелмасы.
1935 елның 15 маенда беренче сызыгы ачылган. Мәскәү метрополитенында 12 сызык бар. Гомуми озынлыгы 338,9 км, 197 станция бар.
Пассажир әйләнеше -6,54 млн кеше/көндә (2011), 2,388 млрд кеше/елда.
Мәскәү метросы БДБ илләреннән иң зур метрополитены.
Мәскәүдә, Мәскәү өлкәсендә (Красногорск, Реутов, Котельники шәһәрләрендә) урнашкан. Киләчәктә берничә яңа сызык төзүен фаразлана.
Мәскәү метрополитенының төзелешендә Казан метро-төзүчеләре 2011 елдан да катнашалар. Казанның "Алтынчәч" метро-төзелеше үтү комплексы Мәскәү метросы төзелешендә эшли.
Тарихы
1931 елның 15 июнендә ВКП(б) Үзәк комитеты Пленумында партиянең Мәскәү шәһәр комитетының беренче секретаре Лазар Каганович докладыннан соң Мәскәү метрополитенын төзү турында Карар кабул ителә. Шуңа да карамастан, Каганович үзе шәһәр яны юнәлешләрен электрлаштыруда транспорт проблемасын хәл итүне һәм аларны Мәскәүдә куллануны күрде, әмма И.В. Сталинга буйсынырга тиеш иде. Шуңа да карамастан, асылда, әлеге планнарның гамәлгә ашырылуын хәзерге заманда МЦД рәвешендә күзәтергә мөмкин.
1933 елда метрополитенның беренче чираты техник проектын раслыйлар, шул ук вакытта Метрострой тресты төп төзелеш эшләрен башлый.
1935 елның 4 февралендә беренче сынау поезды уза, ә 1935 елның 6 февралендә Мәскәү метрополитенын файдалануга тапшыралар. Партия һәм хөкүмәт җитәкчеләре белән электр поезды машинисты Николай Алексеевич Крейцберг, элек Мәскәүдә беренче троллейбусларны эшләтеп җибәрүдә катнашкан гражданнар сугышы ветераны (1936 елда НКВД органнары тарафыннан халык дошманы буларак кулга алынган). Гади мәскәүлеләр өчен метрополитен 1935 елның 15 маенда ачылды.
1941 елның 15 октябрендә Л.М. Каганович Мәскәү метрополитенын ябарга, 3 сәгать эчендә стратегик мөһим объект буларак аны юк итү буенча тәкъдимнәр әзерләргә кушты. Метроны юк итү, калган вагоннарны һәм җиһазларны чыгару күздә тотыла. 1941 елның 16 октябрендә, Мәскәүдә паника көнендә, метрополитен беренче тапкыр ачылмады. Бу Мәскәү метросы тарихында бердәнбер тапкыр булмаган. Ләкин моның нәрсәгә китергәнен күреп, Дәүләт оборона комитеты мондый карарны дөрес түгел дип тапты — берничә сәгатьтән соң метроны юк итү боерыгы юкка чыгарылды.
1950 еллар ахырында һәм 1960 елларда боҗра сызыгы белән генә тоташкан радиуслар концепциясе үсә: 1958 елда Рижский радиусы, 1962 елда — Калужский, 1966 елда — Ждановский, 1972 елда — Краснопресненский ачыла.
ССРБның соңгы елларында Люблин линиясе төзелеше башланды.
Орбяска-де-Сус
Орбяска-де-Сус — Румыниянең Телеорман жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Варнавино
Варнавино (Варнавино, искечә Варнавин) — Русиядә урнашкан шәһәр тибындагы бистә, Түбән Новгород өлкәсенең Варнавино районы административ үзәге.
Пуэрто-де-ла-Крус
Пуэрто-де-ла-Крус — Испаниянең Санта-Крус-де-Тенерифе провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Варнавино
Халык саны — 3 477 кеше (2010).
География
Бистә Ветлуга елгасында, Түбән Новгороддан 165 километр көньяктарак урнашкан. Якындагы тимер юл станциясе — Ветлужский (41 километр ераклыкта).
Пуэрто-де-ла-Крус
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Варнавино
Тарих
1417 елда преподобный Варнава Ветлужский биредә кәшишханәгә нигез салган; кәшишханә янында сәүдә авылы барлыкка килгән.
1778 елдан — Кострома наместниклыгының (1796 елдан — губернасының) өяз шәһәре. 1922 елда Түбән Новгород губернасы составына күчерелгән; 1923 елда Варнавино өязе юкка чыгарыла, ә ике елдан соң шәһәр Варнавино авылы дип үзгәртелә.
Шәһәр тибындагы бистә статусын 1965 елда ала.
Навинки (Глыбоцкий районы)
Навинки (Навінкі ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Глыбоцкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Малий Моравщак
Малий Моравщак — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сильники (Бильский повяты)
Сильники  — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
WASHC2C
WASHC2C —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
Лез-Асьон
Лез-Асьон — Франциядә урнашкан коммуна, Ардеш департаментында урнашкан.
Ярей-Вож (Ольховая кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Уса елгасы. Кече елга бассейны — Уса, елга бассейны — Печора.
Буди-Цепелински
Буди-Цепелински — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Виластрада (Перуҗа)
Виластрада — Италиянең Умбрия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Ярей-Вож (Ольховая кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Виластрада (Перуҗа)
Географиясе
Виластрада Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Люблино-Дмитров юлы
Люблино-Дмитров юлы (Люблинско-Дмитровская линия), шулай ук миләүшә, шәмәхә, көрән күк юлы, Мәскәү метрополитенының 10-се юлы.
Юлы 23, гомуми озынлыгы 38,3 км.
Эвальд Аав
Эвальд А́ав (Evald Aav,, Рөвел, Эстләндия губернасы, Рәсәй империясе — , Таллинн, Эстония) — эстон көйязары һәм хор дирижёры, эстон милли операсына нигез салучыларның берсе. «Vikerlased» (Викинглар, 1928) дип аталган беренче эстон милли операсы, «Elu» (Тормыш, 1935) симфоник поэмасы, һ.б. әсәрләр авторы.
NGC 6973
NGC 6973 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда   тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
(296) Фаэтуса
(296) Фаэтуса  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1890 елның 19 августында Огюст Шарлуа тарафыннан Ницца обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «ук әлеге атамасы» саналган.
Ныммерга
Ныммерга (Nõmmerga) — Эстониянең Хийумаа өязендә урнашкан авыл.
Завори (Диңгез буе воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Яков Турхан
Яков Турхан (псевдоним, чын исеме Яков Васильев, Яков Василий улы Васильев, Турхан Якку, Турхан Яккăвĕ, Яков Васильевич Васильев, 1874 елның 13 марты, Казан губернасы, Тәтеш өязе, Карабай — 1937 елның 26 декабре, Архангельск өлкәсе) — православие рухание, чуаш шагыйре, тәрҗемәче. Сәяси золым корбаны. Беренче чуаш гимнының сүзләре авторы.
Тәрҗемәи хәле
1874 елның 13 мартында Казан губернасы Тәтеш өязе (хәзерге Чуашстанның Ялчык районы) Карабай авылында туган. Шагыйрьләр Федор Турхан (Турхан Хведер, Турхан Хĕветĕрĕ, 1876—1932), Андрей Турханның (Турхан Эндри, 1888—1972) абыйсы. Казан укытучылар семинариясен тәмамлаган (1895). Әстерхан, Уфа һәм Казан губерналарында укытучы булып эшли. Казан руханилар академиясе каршындагы миссионерлар курсын тәмамлап (1908), 1908—1923 елларда Казан губернасының (1920 елдан Чуаш автономияле өлкәсе) чуаш авылларында (мәсәлән, Чүтидә) рухани була. Казанның Достоевский урамында урнашкан булган Серафим чиркәвендә рухани булып хезмәт итүе билгеле. 1917 елгы инкыйлабтан соң, башка руханилар кебек үк эзәрлекләүгә дучар була, ләкин кулга алынмый. 1923 елда руханилыктан баш тарта, Казанга күчеп килә. Инкыйлабка кадәр үк авыл рухание Я. Турхан 1907—1908 елларда Казанда  җитәкчесе булган, соңрак (1913—1921 елларда)  Уфа архиепискобы булачак епископ Андрей (Ухтомский) (кенәз Александр Алексеевич Ухтомский, 1873—1937) белән дуслаша. 1930-еллар башында Ухтомский аңа Чуашиядә епископ дәрәҗәсе тәкъдим итә, әмма сак Я. Турхан риза булмый, Казаннан Чуашиянең иң ерак урнашкан приходына китәргә әзерләнә башлый. 1935 елның 10 мартында Казанда Кызыл Позиция урамындагы фатирында кулга алынган. Фатирыннан чуаш телендә язылган 3 кулъязма китабы, 15 калын дәфтәр, блокнотлар алына һәм юкка чыга.
22 июльдә махсус бүлеге тарафынан ҖК 58нче  10, 13нче пунктлары («инкыйлабка каршы пропаганда, дин әһелләренең инкыйлабка каршы төркемендә катнашу») буенча гаепләнеп, 3 елга Төньяк крайга сөрелә. Сорау алу документларында католик диненә уңай каравы гаеп ителә. Иң зур гаебе — 1937 елда атып үтерелгән Уфа архиепискобы Андрей (Ухтомский) белән якыннан танышлыгы, «Изгеләштерүче Гурий брадәрлеге»ндә катнашуы була. 1937 елның 26 декабрендә Архангельск өлкәсе ГУЛАГында атып үтерелә. 1990 елда аклана.
Иҗаты
Казан укытучылар семинариясендә укыган вакытта ук шигърияткә тартыла. Семинария укытучылары аны хуплый. 1896 елдан әдәби иҗат белән һөнәри нигездә шөгыльләнә башлый. Псевдоним итеп туган авылы исемен (Турхан) алган. Чуаш шигъриятенә пейзаж лирикасы, гражданлык лирикасы кебек жанрлар алып килә. 30 лирик һәм сатирик шигырь, «Ухмахӑн хуйхи» (Ахмакның бәласе) мәсәле авторы. Чуаш фольклорына нигезләнеп, «Варуççи» поэмасын яза (1902), әсәр 1906 елның гыйнварында Казанда нәшер ителә башлаган «Хыпар» гәҗитендә 21 май санында басылып чыккан. Прозада көчен сынап карый. Тәрҗемә өлкәсендә күп эшли: чуаш теленә В. А. Жуковский, А. С. Пушкин, М. Ю. Лермонтов, А. В. Кольцов, Н. А. Некрасов, Һ. Һейне һ. б. рус һәм чит ил шагыйрьләренең шигырьләрен, романсларын тәрҗемә итә.
Беренче чуаш гимнының авторы — 1905 елда Россия империясе гимны көенә сүзләр язып, гомумчуаш гимны иҗат итә, аны«Хыпар» гәҗитендә бастырырга уйлый.
Добешкув (Лодзький-Схидний повяты)
Добешкув  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Порт-Эранзес (Техас)
Порт-Эранзес  — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан шәһәр.
Ирек (гәҗит, Әстерхан)
Ирек — гәҗит. Әстерхан милли комитеты органы. 1917 елда Әстерхан шәһәрендә татар телендә нәшер ителә. Нәшир – Фатыйх Шәммасов, мөхәррир – Нәҗип Гасрый.
Порт-Эранзес (Техас)
Тарихы
Порт-Эранзес шәһәре  елда нигезләнгән.
Luis Suares
Luis Alberto Suares Dias (ispança Luis Alberto Suárez Díaz; 1987,, ) –   futbolçısı, , "Liverpul" ingliz taqımı häm  Urugway cıyılma taqımı höcümçese.
Порт-Эранзес (Техас)
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Luis Suares
"Nasional Futbol Klubı" uquçısı, 2006 yılda bu taqımda Urugway çempionı buldı.
19 yäşlek Suares ğa küçä. 2007 yılda "Ayaks" taqımında uynıy, Nidirlannıñ iñ yaxşı uyınçısı däräcäsenä ireşä.
2011 yılda Suares 26,5 mln € bäyäsendä "Liverpul" futbol klubına küçä .
WASHC3
WASHC3 —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
Luis Suares
Urugway cıyılma taqımında 2011 yılda Amerika Kuboğın yawlıy.
Зейтиноба (Һасса)
Зейтиноба (Zeytinoba) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Һатай иле Һасса илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Luis Suares
2014 yılnıñ 24 iyünendä Braziliädä uzğan Dönya yarışı törkem etabınıñ İtaliägä qarşı soñğı matçınıñ 79-çı minutında Suares Corco Kyellini cilkäsenä teşläde, ämmä bu waqiğa matç xökemdarı tarafınnan iğtibarsız qalğan. FİFA distsiplinar komitetı qararı buyınça, Suares üz milli taqımıniñ 9 matçında qatnaşuınnan häm futbol belän bäyle eşçänlegennenän mäxrüm itelde; şunıñ östäwenä, Suares 100 meñ Eswiçrä frankın tülärgä mäcbür bula. Şuşı "teşläw waqiğası" Suares belän berençe märtäbä tügel buldı inde, elegräk Angliä yarışında oxşaş intsident öçen Suares 10 matçlıq diskvalifikatsiäle cäzağa tartıldı. "Teşläw waqiğalarına" qaramastan Barselona FK Suaresnı alırğa tırışa.
Велпом
Велпом (Велпом) — Коми Республикасының Сысола районында урнашкан авыл.
Климат
Велпом климаты уртача-континенталь. Кыш озын, салкын, ә җәй кыска, гадәттә җылы, яисә салкынча. Биредә кырау җәен дә күзәтелә. Җәй көне циклоннар активлыгы сүлпәнәя, көзен исә киресенчә, үсә, шуңа күрә дә явым-төшем күләме арта. Көз белән яз салкын.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: комилар (69%), руслар (26%).
Ирек (гәҗит, Уфа)
Ирек — гәҗит. Татар сул эсерлары фиркасенең Уфа губерна комитеты органы. 1917 елның 30 мартыннан 1917 елның сентябренә кадәр Уфа шәһәрендә татар телендә нәшер ителә, барлыгы 35 саны чыга. Нәшир – Фатих Сәйфи-Казанлы, мөхәррир – Галимҗан Ибраһимов.
Ребревьетт
Ребревьетт — Франциянең Па-де-Кале департаментында урнашкан коммуна.
Навинки (Паставский районы)
Навинки (Навінкі ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Паставский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Деринҗе (Хизан)
Деринҗе (Derince) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Битлис иле Хизан илчесенә караган бер авыл (köy).
Малий Нераець
Малий Нераець — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Барку (Гимарайнш)
Барку  — Португалиянең Брага округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Симуни
Симуни — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Кюнеж
Кюнеж — Франциянең Дордонь департаментында урнашкан коммуна.
Орвишеле
Орвишеле — Румыниянең Бихор жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Пойнт-Марион (Пенсильвания)
Пойнт-Марион  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Шыныр
Шыныр (Шыныр) — Казакъстанның Төркестан өлкәсендә урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат континенталь. Гыйнварның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. Җилләр розасында төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) җилләр өстенлек итә. Тотрыклы кар катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.
Михаил Миль
Михаил Леонтьевич Миль (1909 елның 9 (22) ноябре, Иркутск, Россия империясе — 1970 елның 31 гыйнвары, Мәскәү, ССРБ) — совет боралак конструкторы һәм галим, техник фәннәр докторы (1945), Социалистик Хезмәт Каһарманы (1966), Ленин премиясе (1958) һәм ССРБ дәүләт премиясе (1968) лауреаты.
Тормыш юлы
Михаил Миль 1909 елның 9 (22) ноябрендә Иркутскта туа. Әтисе, Леонтий Самойлович Миль, тимер юл хезмәткәре булган, әнисе, Мария Ефимовна — стоматолог.
Авиация сәнәгатендә эш
1925 елда Себер технология институтына укырга керә. Планер студентлар секциясендә ул җиңел бер урынлы планёр төзи һәм анарда үзенең беренче очышын ясый. Әмма икенче курста укыганда студентны «пролетар булмаган килеп чыгышы» өчен институттан чыгаралар. Новосибирскта бер ел күн лабораториясендә эшләп, Новочеркассктагы Дон политехника институтының механика факультетының 3 нче курсына укырга керә.
Институтны тәмамлагач, 1931 елда Таганрог авиазаводына җибәрелә. Әмма, Николай Камов тәкъдимен алгач, комиссияне, Үзәк аэрогидродинамика институтында (ЦАГИ) автожирлар белән шөгыльләнеп, дәүләткә күбрәк файда китерәчәгенә ышандыра ала. А-7, А-12 һәм А-15 автожирларын эшләүдә катнаша. Бер елдан соң ЦАГАның махсус конструкцияләр бүлегенең аэродинамика бригадасы башлыгы була. Бу чорда Мильнең «Техника воздушного флота» журналында «О разбеге автожира» дигән беренче фәнни басмасы чыга.
1932—1936 елларда ЦАГИның махсус конструкцияләре бүлегенең аэродинамика һәм эксперименталь исәп-хисаплар бригадасын җитәкли.
1936—1939 елларда канатлы боралак аппаратлар буенча тәҗрибә конструкторлык бюросында инженер булып эшли.
Кечкенә иптәшләр
«Кечкенә иптәшләр» журналы — 1924 елның мартыннан Мәскәүдә чыгучы яңа советчыл татар журналы.
«Тәрбиятел-әтфаль», «Ак юл», «Балалар дөньясы» яшь буынны милли һәм динле итеп тәрбияләү, чын татар җанлы кешеләр үстерү максатын куйсалар, «Кечкенә иптәшләр» белән татар балалар матбугатында бөтенләй үзгә, икенче чор башлана, милләт һәм дин төшенчәләре югала, интернационализм сыйнфый тәрбия алгы планга чыга, яшь буынны яңа җәмгыять — соцализмны актив төзүчеләр итеп әзерләү бурычы куела. Журнал комсомол карамагына алына.
Редакцион коллегия
Революцион энтузиазм белән канатланып журналга яшь ка­ләмнәр килә. Күтәренке интонацияле шигырьләр күбәя. Журналда Ә. Түрәй, М. Крыймов, К. Зәлиев, Й. Госмановлар актив языша.
Эчтәлеге
Балаларның көндәлек тормышына кергән яңа сүз — пионер сүзе басманың үзәгенә менә.
Журнал 1925 елның 5 нче саныннан «Октябрятлар почмагы» ача. Монда нәниләр өчен вак-вак хикәяләр, шигъри тезмәләр басыла.
Тукталуы
«Кечкенә иптәшләр» 1928 елның 3 нче (март) саны белән туктала. Тукталу сәбәбе ачыкланмаган.
Ныммери
Ныммери (Nõmmeri) — Эстониянең Харьюмаа өязендә урнашкан авыл.
Михаил Миль
Авиация сәнәгатендә эш
1939 елның 21 мартында автожирлар җитештерү буенча завод төзү турында карар кабул ителә, анда Миль директор Николай Камов урынбасары итеп билгеләнә.
1964 елда Миль тәҗрибә КБ генераль конструкторы була. Аның коллективы белән Ми-2, Ми-4, Ми-6, Ми-8, Ми-10, Ми-12, Ми-24 һ. б. боралаклар булдырыла.
Сан-Андрес-и-Саусес
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Киев метрополитены
Киев метрополитены (Київський метрополітен) — Киев шәһәрендәге метрополитен сызыклары системасы.
1960 елның 6 ноябрендә ачылган.
Киев метрополитены өч сызыктан тора. Тулы озынлыгы 66,1 км, 51 мәүкиф бар.
Юлчылар әйләнеше - 1,38 млн. кеше/көндә (2014), 503,9 млн кеше/елда.
«Арсенальная» мәүкифе дөньядагы иң тирән станция, 105,5 метр тирәнлектә урнашкан.
ССРБ заманында Ленин исемендәге метрополитен булды.
Кингс-Велли (Орегон)
Кингс-Велли  — Америка Кушма Штатларының Орегон штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Кингс-Велли халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Лып (елга)
Лып — Россия территориясеннән ага торган елга. Пермь крае биләмәләрендә ага. Елга  ? елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 43 км.
Ислам мәҗмугасы (журнал)
Ислам мәҗмугасы — дини-әдәби журнал. 1914 елның 12 февраленнән 1918 елның 30 октябренә кадәр Истанбул шәһәрендә төрек телендә нәшер ителә, барлыгы 63 саны чыга. Мөхәррир – Хәлим Сабит (1883-1946).
Лып (елга)
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Чулман кушылдыклары бассейны Агыйдел кушылганчы, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Буди-Юзефовски
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Мөрәле (Арча районы)
Мөрәле авылы — Татарстан Республикасының Арча районындагы, район үзәгенән 23 км төньяк-көнчыгыштарак, Кесмәс суы буенда торак пункт.
Тарих
Авыл Казан ханлыгы дәвереннән мәгълүм. XVIII - XIX гасырның беренче яртысында Мөрәле халкы дәүләт крестьяннары категориясенә керә. Бу чорда яшәүчеләрнең төп һөнәрләре - авыл хуҗалыгы һәм терлекчелек.
XX гасыр башында авылда мәчет, тегермән, 3 кечкенә кибет эшли. 1914 елда башлангыч мәктәп ачыла.
Бу чорда авыл җәмгыятенең җир бүленеше 864,3 дисәтинә иде.
1920 елга кадәр Мөрәле Казан ханлыгының Мамадыш өязе Яңа-Чүриле авыл җирлегенең бер өлеше булып тора. 1920 елдан Мамадыш,1921-1922 елларда - ТАССРның Арча кантоннары составында. 1930 елның 10 августыннан Арча, 1944 елның 19 февраленнән Чүриле, 1956 елның 14 маеннан Арча районнарында.
Хәзер Мөрәле - Сеҗе авыл җирлегенең бер өлеше.
Социаль өлкә
1917 елдан бирле башлангыч мәктәп (2004 елда яңа бина төзелде), 1990 елдан балалар бакчасы, клуб, 2005 елдан мәчет һәм кибет эшли.
Табигый һәйкәл
Авыл тирәсендә Казансу елгасының баш суларында "Аю Урманы" региональ әһәмияткә ия табигый һәйкәл бар (2001).
Үсемлекләр дөньясы
Үсемлекләр дөньясы нарат һәм кара көпшәле урманнар, сирәк очрый торган кореаль үсемлекләр һәм хайваннар комплексы белән мәгълүм. Алар арасыннан пузырник судетский, орлячок сибирский, воронец красноплодный, короставник татарский, веретеница ломкая, гадюка обыкновенная, сорокопут чернолобый Татарстан Республикасының Кызыл китабына кертелгән.
Халык саны
1782 елда - 96 ир-ат җаны; 1859 ел-450, 1897 ел – 622, 1908 ел - 688, 1920 ел – 680, 1926 ел – 504, 1938 ел - 736, 1949 ел - 505, 1958 ел - 541, 1970 ел - 433, 1979 ел - 381, 1989 ел - 315, 2000 ел - 305, 2002 ел - 277, 2010 ел - 288, 2015 ел - 285 кеше (татарлар).
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.5 °C.
Тбилиси метрополитены
Тбилиси метрополитены — Тбилиси шәһәрендәге метрополитен сызыклары системасы.
1966 елның 11 гыйнварында ачыла.
Тбилиси Метрополитены 2 сызыктан тора, 22 мәүкиф, гомуми озынлыгы 26,4 км, пассажир әйләнеше - 386 мең (көн), 141.2 млн. (ел).
WASHC4
WASHC4 —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
Зенявичы (Навагрудский районы)
Зенявичы  (Зенявічы ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Навагрудский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Добжань
Добжань — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(2357) Ферекл
(2357) Ферекл  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1981 елның 1 гыйнварында Эдвард Боуэлл тарафыннан Андерсон-Меса обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1981 AC» саналган.
Загони (Диңгез буе воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Лез-Ольер-сюр-Эрьё
Лез-Ольер-сюр-Эрьё — Франциядә урнашкан коммуна, Ардеш департаментында урнашкан.
Ğälimcan İbrahim
Ğälimcan İbrahim (1887-1938) ul Tatar xalqın Törki xalıqlardan häm Tatar telen Törki teldän ayırıp yasaw tarafdarı ide. Monnan tış ul Sovet xäkimiäteneñ süzlärenä ışanıp, alar belän xezmättäşlek oyıştırğan keşe ide.
Синковце
Синковце — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Ğälimcan İbrahim
1912. yıldan başlap matbuğatta «Törkilärme, Tatarlarmı?» soraw belän zur bäxäs başlana. Ğälimcan İbrahim, tatarçı fikerendä torıp, “Yaña Tatar tele” buyınça xezmätlär yasıy başlıy. İsmäğil Gasprinski Törki xalıqlarnı ber urtaq tel belän ber zur millätkä berläşterergä tırışqan bulsa, Ğälimcan kiresençä, ayırım tellär-ädäbiätlär yasaw kiläklege fikerendä tora ide.
1915. yılnıñ közgedä Ğälimcan «Ğäliä» mädräsäseneñ mödir urınbasarı bulip eşli başlıy.
Ныммевески
Ныммевески (Nõmmeveski) — Эстониянең Харьюмаа өязендә урнашкан авыл.
Ğälimcan İbrahim
1917. yılnıñ közennän başlap “Tatarstan Ştatı”n yasaw Ğälimcannıñ töp qıyblası bula başlıy. Anıñ buyınça biş ayırım ştat buldılırğa tieş ide: Qazaqstan, Qawqaz, Türkestan, Tatarstan häm Qırım, imeş Törki bolay da biş cirle söylämgä bulengän ide.
Синковце
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Ğälimcan İbrahim
1918. yılnıñ 7. Ğínwarında, Ğälimcan wä Stalin oyıştırğan, Sovet xäkimiäte belän xezmättäşlek alıp-baru şartları turında söyläşü uzdı. Ğälimcan yağınnan Murlanur Waxitov belän Manatov ide, Sovet yağınnan Lenin belän Stalin ide. Näticädä, Ğälimcan İbrahim Sovet xäkimiätenä Tatar xäräkätläre belän idärä itü mömkinlegen birde häm anıñ tere qatnaşuı belän İdel-Uralnıñ cirle idäräläre beterelgän ide. 1918. yınıñ 22. Martında Sovet xäkimiäte kiläçäktä “Tatar-Başqort Sovet Cömhüriäten oyıştıru turında” qarar çığara, anıñ başqalası Ufa bulırğa tieşie.
1927. yılğa tikle Ğälimcan Sovet xäkimiätenä xezmät itä, wä ğömereneñ soñğı 10 yılın Yalta şähärendä ütkärä. 1938. yılda wafat bula.
Малий Обреж
Малий Обреж — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
NGC 6974
NGC 6974 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда   тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Алтынташ (Башкортстан)
Алтынташ — Башкортстанның Учалы районында урнашкан авыл.
Демография
Халык саны динамикасы:
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 13 кешенең яшәве мәгълүм.
Ле-Пон-де-Бовуазен (Савойя)
Географиясе
Коммуна мәйданы — 1,83 км².
Навинне
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Баррейруш (Амареш)
Географиясе
Мәйданы —.
Ярей-Ты-Вис (Панэч-Ты-Вис кушылдыгы)
Ярей-Ты-Вис — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы, Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Панэча-Ты-Вис елгасының уң ярыннан 6 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 10 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Уса елгасы. Кече елга бассейны — Уса, елга бассейны — Печора.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
WASHC5
WASHC5 —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
Шыңболак
Шыңболак (Шыңбұлақ) — Казакъстанның Җамбыл өлкәсе‎ндә урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат континенталь. Гыйнварның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. Җилләр розасында төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) җилләр өстенлек итә. Тотрыклы кар катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.
Вилата
Вилата — Италиянең Пьемонт төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Вилата Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Рек-сюр-Ам
Рек-сюр-Ам — Франциянең Па-де-Кале департаментында урнашкан коммуна.
Деринҗе (Варто)
Деринҗе (Derince) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Муш иле Варто илчесенә караган бер авыл (köy).
Оргоешть
Оргоешть — Румыниянең Васлуй жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Малий Окич
Малий Окич — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Буди-Яновски
Буди-Яновски — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Порт-Изабел (Техас)
Порт-Изабел  — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Порт-Изабел шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Люля (Батыр районы)
Люля (Люля, Люля) — Чуашстанның Батыр районында урнашкан авыл.
Климат
Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.
Халык
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 58 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (72%), руслар (28%) алып тора.
Сан-Мигель-де-Абона
Сан-Мигель-де-Абона — Испаниянең Санта-Крус-де-Тенерифе провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Вендинга
Вендинга (Вендинга) — Коми Республикасының Удора районында урнашкан авыл.
Климат
Вендинга климаты уртача-континенталь. Кыш озын, салкын, ә җәй кыска, гадәттә җылы, яисә салкынча. Биредә кырау җәен дә күзәтелә. Җәй көне циклоннар активлыгы сүлпәнәя, көзен исә киресенчә, үсә, шуңа күрә дә явым-төшем күләме арта. Көз белән яз салкын.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: комилар (35%), руслар (56%), украиннар (11%).
Сипне-Нови
Сипне-Нови — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
(4753) Фидий
(4753) Фидий  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1977 елның 16 октябрендә К. Й. ван Хоутен, И. ван Хаутен-Груневельд,Том Герельс тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «4059 T-3» саналган.
Добжеви
Добжеви — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Зейтинчукуру (Мут)
Зейтинчукуру (Zeytinçukuru) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Мерсин иле Мут илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Ныммисе
Ныммисе (Nõmmise) — Эстониянең Ляэне-Вирумаа өязендә урнашкан авыл.
Рефракцион хирургия
Рефракцион хирургия күз рефракциянең төп өлеше булган мөгезкатлау һәм/яки ясмыкка йогынты ясап рефракцияне үзгәртү  өчен ясалган процедураларны берләштерә. Рефракция какшауларына миопия, гиперметропия һәм астигматизм керә. Пресбиопияне лазер белән хирургик төзәтүе тәҗрибәдә куллануның башлангыч стадиясендә бара. Ясмыкны кисеп алу һәм мультифокаль/бифокаль яки аккомодацион линзаны имплантацияләү якындагы  аралыкта күрүне кайтара ала.
NB Ялганма линзалар киеп йөрүдән килеп чыккан мөгезкатлау какшауларын бетерү өчен кератометриягә 2 атна кала йомшак  линзаларны һәм һәр ел киеп йөрү өчен 1 атна санында каты линзаларны киеп  йөрүдән туктатырга кирәк.
Миопияне төзәтү
1.    Фоторефракцион кератоэктомия (ФРК).
2.   Лазерлы эпителиаль кератомилез (алга таба LASEK кара).
3.    Лазерлы in situ кератомилез (алга таба LASIK кара).
4.    Үтә күренмәле ясмыкның экстракциясе яхшы визуаль нәтиҗә бирә, ләкин челтәркатлау кубарылуы үсеше куркынычлыгы  бар.
5.    Ирис-клипс-линза («лобстер кыскычы») төсле катлауга беркетелә (рәс. 10.6а). Өзлегүләр — каймыгу һәм бәбәкнең оваль деформациясе.
Зенявичы (Шчучынский районы)
Зенявичы  (Зенявічы ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Шчучынский районында урнашкан авыл.
Рефракцион хирургия
Гиперметропияне төзәтү
1.    ФРК һәм LASEK түбән дәрәҗәдәге гиперметропияне төзәтә ала.
Зенявичы (Шчучынский районы)
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Рефракцион хирургия
Гиперметропияне төзәтү
2.    LASIK 4 дптр кадәр гиперметропияне төзәтә ала.
3.    Радиоешлыклы  очлык белән кондуктив кератопластика түбән дәрәҗәдәге гиперметропияне төзәтә ала. Пешерүләрне мөгезкатлауның перифериясендә бер яки ике әйләнмәдә салалар. Җылылык йогынтысы коллаген җепселләренең кыскаруына һәм мөгезкатлауның үзәк өлкәсенең кәкрелеге артуына китерә. Бу үзгәрешләр вакыт узу белән юкка чыга ала, ләкин процедураны кабатларга мөмкин.
Астигматизмны төзәтү
Аркуатлы кератотомияне югары астигматизмны төзәтү өчен перпендикуляр меридианга кысучы җепләр салу белән  катнаштырырга мөмкин, мәсәлән, үтәли кератопластикадан соң барлыкка килгәндә.
2.     ФРК һәм LASEK 3 дптрга кадәр астигматизмны төзәтә ала.
3.    LASIK 5 дптрга кадәр астигматизмны төзәтә ала.
Навинцы
Навинцы (Навінцы ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Мёрский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Барруш
Барруш — Португалиянең Брага округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Полк (Пенсильвания)
Полк  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Барруш
Географиясе
Мәйданы —.
Полк (Пенсильвания)
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Бакы метрополитены
1967 елның 6 ноябрендә ачыла.
Бакы Метрополитены 3 сызыктан тора, 27 мәүкиф (станция), гомуми озынлыгы 40,3 км, пассажир әйләнеше - 608 мең (көн), 222,0 млн. (ел) (2015).
Загужиця
Загужиця — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Шыңгырлау (авыл)
Шыңгырлау (Шыңғырлау) — Казакъстанның Көнбатыш Казакъстан өлкәсе‎ндә урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат континенталь. Гыйнварның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. Җилләр розасында төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) җилләр өстенлек итә. Тотрыклы кар катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.
Ла-Башеллери
Ла-Башеллери — Франциянең Дордонь департаментында урнашкан коммуна.
WASL
WASL —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
Гүрги Мәмәков
Гүрги Мәмәков (Гүрги Пидыр улы Мәмәков, Георгий Федорович Мамаков,, — , ) — административ-хуҗалык эшлеклесе, агроном, икътисад фәннәре нәмзәте (1970), РСФСҖнең атказанган авыл хуҗалыгы хезмәткәре (1987).
Хульяка
Хульяка (Juliaca) — Перуның Пуно департаментында урнашкан шәһәр.
Тарих
1926 елда нигезләнгән.
Сәйфетдин (Ырынбур өлкәсе)
Халык
Милләтләр (2010): татарлар — 94,9%, башкортлар — 5,1%.
Харьков метрополитены
Харьков метрополитены — Харьков шәһәрендәге метрополитен сызыклары системасы.
1975 елның 23 августында ачыла.
Харьков Метрополитены 3 сызыктан тора, 29 мәүкиф, гомуми озынлыгы 39,3 км, пассажир әйләнеше - 685,2 мең (көн), 250,1 млн. (ел) (2011).
Ситавка
Ситавка — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Малий Орехек
Малий Орехек — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Клоувердейл (Орегон)
Клоувердейл  — Америка Кушма Штатларының Орегон штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Клоувердейл халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
NGC 6975
NGC 6975 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда   тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Лесперон
Лесперон — Франциядә урнашкан коммуна, Ардеш департаментында урнашкан.
(274) Филагория
(274) Филагория  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1888 елның 3 апрелендә Иоганн Пализа тарафыннан Вена обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «ук әлеге атамасы» саналган.
Ныммкүла (Муһу)
Ныммкүла (Nõmmküla) — Эстониянең Сааремаа өязендә урнашкан авыл.
Орджешть
Орджешть — Румыниянең Алба жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
WBP1
WBP1 —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
Будки (Гарволинский повяты)
Будки  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Зиновичы (Лидский районы)
Зиновичы  (Зіновічы ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Лидский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Октябрь баласы (журнал)
«Октябрь баласы» журналы — 1929 елның август аенда Мәскәүдә чыга башлаган татар-башкорт балалары өчен айга бер мәртәбә чыгучы журнал.
Корожа
Корожа — Россия территориясеннән ага торган елга. Тверь өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Шостка елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 24 км.
Октябрь баласы (журнал)
Чыгару карары
1929 елның гыйнвар пленумында Комсомол Үзәк Комитетының татар-башкорт яшьләре бюросында, бюроның секретаре М. Җәлил балалар өчен журнал кирәклеге турыда махсус доклад ясый. Нә­тиҗәдә пленум «Октябрь баласы» исеме белән журнал чыгару турында карар кабул итә, мөхәррир итеп бюро Муса Җәлилне билгели.
Корожа
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Идел бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — (Югары) Идел елгасы кушылдыклары бассейны Рыбинск сусаклагычына кадәр, елга бассейны — (Югары) Идел Куйбышев сусаклагычына кадәр (Ука бассейныннан тыш).
Октябрь баласы (журнал)
Чыгару карары
СССРда бердәнбер татарча балалар журналы буларак, ул Татарстанга, татарлар яши торган башка төбәкләргә җибәрелә.
Эчтәлек
Журналны үз чорының көзгесе дип әйтәләр. «Октябрь баласы» утызынчы еллар җимеше. Утызынчы еллар — илебез тарихында аерата катлаулы чор. Бу чорда илебездә дингә каршы көрәш аеруча кискенләшә. Байлар һәм муллаларга социализмның дошманнары дигән мөһер сугыла. «Октябрь баласы»на да кулак, мулла образлары килеп керә, бу ике образ күп очракта янәшә куела, карикатура, тәнкыйть ысулы белән ясалган рәсемнәре журнал битләрендә еш күренә. Ураза тотучы, дингә ышанучы балалар көлке астына алына. Журналда тәнкыйди рух көчле.
Корожа
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Октябрь баласы (журнал)
Эчтәлек
Журнал бигрәк тә актив хәбәрчеләр туплавы белән күзгә бәрелә. «Кечкенә хәбәрчеләр хәрәкәте» дигән атама кулланышка керә. Яшь укучыларның мәктәп тормышы белән беррәттән авылда күмәк хуҗалыклар оештыруда олы туганнарына ничек ярдәм итүләре динчеләрдән, муллалардан көлүләре турында журналга күп санлы мәкаләләр килә. Редакция илебездә барган төзелешләрне, күренекле вакыйгаларны да читтә калдырмый, аларны шигъри куплетлар белән билгеләп бара, мөхәррирнең шагыйрь булуы да үзен сиздереп тора. Шигъри куплетларның кайберләре «м» имзасы белән, кайберләре имзасыз басылган, имзасызлары да сүз сөреше, ритмикасына караганда М. Җәлилнеке булырга ошый.
Утызынчы еллар — татар балалар поэзиясендә пионер җырларының формалашу чоры. Күтәренке пафос хакимлек иткән бу елларда моңсу, хәсрәтле, озын иске көйләр заман таләпләренә җа­вап бирми дип исәпләнелә. Күтәренке шат җырлар нәкъ менә «Октябрь баласы»нда М. Җәлил тарафыннан нигезләнә. Журналда уен, хәрәкәт белән башкарыла торган җырларны да М. Җәлил башлый. «Күрсәт әле», «Куян». Шагыйрь композитор Латыйф Хәмиди белән иҗади дуслыкка керә. Л. Хәмиди аның җырларына күтәренке интонацияле җиңел көйләр яза: «Җырлыйк, дуслар», «Санитар җырлары», «Октябрь җырлары», «Көз җитте», «Кызыл галстуклы Урал» һ.б.
Журналда М. Крыймов, Г. Теләш, Ә. Кушай, М. Галәү, Г. Мөхәммәтшин, Ә. Ерикәй, Р. Ильясның кыска хикәяләре, шигырьләре басыла.
Тукталу
«Октябрь баласы» 1932 елның декабрь саны белән туктала. Журнал Казанга күчерелә. Казанда беренче саны «Пионер каләме» исеме белән айга бер мәртәбә 1933 елның гыйнвар аенда чыга.
М. Җәлил Мәскәүдә «Коммуна» газетасына эшкә күчерелгәнлектән, мөхәррире итеп Х. Бәдри, соңрак Л. Гыйльми билгеләнә.
Рек-сюр-Курс
Рек-сюр-Курс — Франциянең Па-де-Кале департаментында урнашкан коммуна.
Cäläl äd-Din
300px|мини|уңда|Altın Urda çäçäk atu däwerendä, 14 ğasır
Cäläl äd-Din yä Cäläletdin xan (farsı جلال الدین Cəlal əl-Din, Könbatışça: Jalal ad-Din, Läxçä: Dzielal Ed Dyn) (1380 tiräse – 1412) Altın Urda xanı (1411 yıldan). Tuqtamış xan ulı.