cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Олыяз (Саба районы)
Олыяз авылы тарихы
Авыл халкында һөнәрчелек тә җайга салына. Агачтан әйбәт йортлар, абзарлар, мунчалар, мәчетләр, күперләр салганнар. Тимерчелек эше шактый алга киткән. Төрле хезмәт кораллары, көн-күреш әйберләре-балта, пычак, чүкеч, урак, чалгы, өтерге, келәщә, йозак, чылбыр һәм күп төрле башка нәрсәләр ясаганнар.
Болгар җиреннән Яңа урынга күчкәч тә Олыяз халкы ирекле крестьяннар-дәүләт крестьяннары булганнар. Болгар дәүләтләрендә һәм Казан ханлыгында крепостное право булмаган. Эре җир биләүче алпавытлар булса да, алар җирләрен, гомумән хуҗалык эшләрен башкарганнар, ялланган хезмәткәрләрдән эшләткәннәр. Урманнарны кисеп агачтан өйлэр, каралтылар эшләгәнәр. Җирне, очына металл төрән куеп, агач сука белән сөргәннәр. Арыш, бодай, арпа, солы, ясмык, тары чәчә торган булганнар.
Мондый газаплы хезмәт татар мөселманнарын яисә Кама аръягына, Агыйдел һәм Җаек елгасы башкорт далаларын Урал тавы буена патша җәберләүләреннән ераккарак качарга мәҗбүр итә.
1730нчы елда Казанга губернатор булып килгән Артеленсей Волынский патшага язган хатында безнең төбәктәге күченеш хәрәкәте турында болай хәбәр итә:"Егерме еллар элек башкорт далаларында яшәгән халыкның күләме 35 мең, ахыр чиктә 100 меңнән дә артык түгел иде. Нигездә Казан, Сембер өязләреннән качкан татарлар кушылгач хәзер андагы халык саны 100 меңнән узып китте дип күрсәтә.
Хәрби кораллар кою өчен металл ятмалары эзләү разведкалары көчәя. Мамадыш өязенең Олы Нырты һәм Олыяз авыллары тирәсендә бакыр металы ятмалары табыла. Көрәк, лом, балта ярдәмендә Олы Нырты янында дәүләт йөкләмәсе итеп бушлай тирән шахталар казыталар һәм бакыр эретәләр. Ул эшләрне башкару өчен төрле җирдән дәүләт крестьяннары күчереп утырталар. Аларга торак йортлар төзиләр, агачтан Олы чиркәү эшләтәләр һәм көчләп чукындыру сәясәтен дәвам итәләр. Ул яңа авылга Завод Нырты исеме бирелә. Гомумән берничә чукынган кешесе булган авылларда чиркәүләр төзиләр дә мөселманнарны да көчләп чукындыралар.
Олыяз авылының хәзерге сыер фермасы янында бакыр чыгару шахталары казылган. Ләкин бакыр чыгару эше туктатыла. Чөнки бакыр ятмалары яшь дип билгеләнә. Ул чокырларга авыл халкының терлекләре төшеп үлү очраклары еш була. Шунлыктан, ул шахталарны бик куп еллардан соң күмәләр. Бакыр чыгару чокырын күмдерүләрен Ризван бабай бик яхшы хәтерли.
18 гасырларда озак сроклы хәрби хезмәт-рекрут хезмәте дә халыкны интектергән. 1699 елдан хәрби хезмәткә алунын "репкутщина" тәртибе буенча, башта 1793 елгача гомерлеккә, аннан соң 25 елга кала, ә 1874 елгы хәрби реформа буеңда, гаскәри хезмәт итү срогы пехотада 6ел, флотта 7ел итеп билгеләнә. 1724 елга кадәр 20 йорттан I рекрут, сонрак елына карап 1000 ир-атның 1-10, ә 1853-1856елларда 1000 ир-атнын 50-70е хәрби хезмәткә алынган. Рекрут биру шобага салу белән салу белән хәл ителгән, алдан 5 ел элек солдат биргән семьялар шобага исемлегеннән тошерелгэн. Кайбер очракларда рекрутны сатып алып акчага яллап җибәргәннәр, андый рекрутны наемчик дип атаганнар. Бу нигездә бай семьяларга шобага төшкән очракларда булган.
Озак сроклы авыр солдат хезмәтенең зарын халык "Некрут бәхетендә" болай чагылдырыла:
Ах, дөнья, дип суласам, дәрьяда су болгана.
Егерме ел хезмәт иттем Александр патшага.
1853-1856 елларда кырым сугышы чорында рекрут алунын саны күбәйгәч, эш баш күтәрүгә барып җиккән. Шуларның берсе турында Казанның хәрби губернаторы И.А. Баратинский 1855 елда Россия империясенә эчке эшләр министры С.С. Ланскийга язган донессиясендә Мамадыш өязе Тимершык волосте крестьяннарының ре крут наборына җибәрелмәүчеләрнең исемлеген тикшерү вакытында булган чуалышлар турында хәбәр итә. "Исем лекне тикшергәндә ризасызлык белдерделәр, гауга куп тардылар, авыл старшинасын, писарьны кыйнадылар",- ди.
Бу чуалышта Тимершык,Көек, Саба, Яңа Мичән, Олыяз, Эзмә крестьяннары катнашалар. Башлап йөрүче 12 кеше кулга алынган, төрмәгә ябылалар һәм судка тар тылалар.
Шул исәптән, Олыяз авылыннан да хәрби хезмәткә чакырылып торганнар. 1866нчы елны Мөхәммәдъяр улы Гайнетдин дә солдат хезмәтенә алынып, озак еллар хезмәт итеп кайта. Аны авылда “Гайнетдин солдат” дип йөрткәннәр. Соңрак патша армиясендә хезмәт иткән Кәримов Хакимулла унтер-әфисәр дәрәҗәсе ала һәм “Георгиевский кресть ордены” белән бүләкләнә. Беренче бөтендөнья сугышында катнашкан авылдашларыбыз арасында Ахунов Рәхмәтулланың немецларда пленда булып, анда бер немец фермерында хезмәт итүе һәм монда кайткач андагы тәртипне мондагы халыкка гаҗәпләнеп сөйләве мәгълүм. РеволЮция елларында хәрби хезмәттә булган Бикмухаметов Сөнәгатуллланың меньшевиклар тарафыннан делегат итеп сайланып II съездга катнашуы билгеле. Ул анда юлбашчыбыз В.И. Ленинны күргән һәм аның сөйләвен тыңлаган.
Урта Азиядә совет хакимияте урнаштыруда катнашкан татбригада составында авылдашларыбыз Хөснетдинов Баймөхәммәт белән Фатыйхов Гимраннар хезмәт итә. Хөкүмәт бу бәрелешләрдә катнашкан кешеләргә өй төзү өчен агач материаллары белән ярдәм итә. Соңгы икесенең төзегән йортлары бүгенге көндә дә исән-сау.
Революция алды елларында кыш айларында халык төрле кәсеп белән чит җирләргә чыгып эшли башлый.
Безнең Олыяз авылы күбрәк Оренбургта тегү эшләре белән шөгыльләнгән. Таҗетдинов Зыятдин белән Мөхәммәдиев Исламгали шунда эшләп, мая туплап кайтып авылда үзләренең нык каралты-кураларын булдыралар. Исламгали абзыйның йорты 2000нче елга кадәр колхозда кантур һәм балалар бакчасы вазыйфасын башкарды, Мөхәммәдияров Хуҗәхмәт белән Нигматулла дигән кешеләр Аляскага (Америка) барып тимер юл салуда эшлиләр. Аннан кайткач алар: “Халык анда илин (болан), этләр җигә, этләре бик юаш, сары май күпме ашасаң да бар, ипине әз бирәләр иде” дип сөйләгәннәр.
Революция алды елларында һәм революциядән соң авыл зурайганнан-зурая бара. 1921нче ел бик коры һәм бик авыр ел була. Ул елны халык ачлыктан интегә, ачлыктан үлүчеләр күп була. Тәвәккәл кешеләр ул вакытта да югалып калмый. Бертуган Зиннәт, Хәннан, Рәхимулла, Гафур, Шәкүр, Загидуллиннарның Мәскәү якларына чыгып китеп, кул белән такта ярып, хезмәтләре өчен икмәкләтә алып үзебезнең якка алып кайтулары билгеле.
Авылның иң үсеш аткан чоры 1922-1931нче елга туры килә. НЭП чоры башлангач, авылда игенчелек, терлекчелек белән беррәттән, яңа төзелеп килә торган Шәмәрдән станциясенә барып эшләү мөмкинчелеге дә ачыла. Авылда сәүдә эше киң җәелә. 3хуҗалык-Сиразиев Нәгыйм, Хисмәтуллин Барый, Хафиз муллалар кибет ачып җибәрәләр. Гаффаров Мәннән Шәмәрдәндә үзенә чәй йортын (ашханә) булдыра. Бу елларда авылда терлек саны да арта.
1914нче елда туган Шайхуллин Галимулла бабай сөйләгәннәрдән: “1928нче елларда мин хуҗалык маллары көттем.Авыл уртасында каравыл өе бар иде.Һәрбер хуңалык чиратлашып каравыл тора идек. Ул вакытта авылда 160 тан артык хужалык,150ат,160тан артык сыер, сарык башы 850, тагын берешәр бәкәе булса 1600 була.Болын буе кортлык иде элек.Гафур абый,Мансур абый,Хәлил мулла,Ибраһим абзыйның зур кортлыклары бар иде.Ул болыннардан кайтасы килми иде-чәчәк,җиләк-хәзерге вакытта курортта да юк андый җирләр!Сугышка кадәр авыл саен җыеннар була иде.Халык печәнгә төшкәнче бер авылдан икенче авылга кардәшләренә кунакка йөрешә иде.”
Авыл халкы Шәмәрдән станциясенә кайткан пассажирларны кирәкле урынга ат белән йөртеп гаилә бюджетына әзме-күпме акча керткәннәр. Хатын-кызлар поезд каршына чыгып сөтен, маен, ашамлыкларын туктап торучы поезд пассажирларына сата торган булалар.
Шул чорларда авылдан ерак түгел генә (халык телендә Водокачка дип аталган җирдә) известь яндыра торган булганнар. Авыл халкының бер өлеше шул “таш заводына” барып та эшләгән. 1928нче елны Чәнчелмә елгасы башында (Хәзерге Газовик кортлыгыннан ерак түгел) нәселле терлекләр үрчетә торган совхоз оештырыла. Аңа Әзербайҗан революционеры хөрмәтенә “Нариман” совхозы дигән исем бирелә. Ул безнең авылның һәм шушы күрше-тирә авылларның байтак җирләрен үз эченә ала. Шулай ук анда авылдашларыбызга төрле тармакта эш табу мөмкинлеге дә ачыла. Иң берече тракторлар да шушында кайта.Төзелеш киң җәелдерелә. Тик аның гомере кыска була. Совхоз бөлгенлеккә төшеп,тарала.
Олыяз авылында элек-электән дини халык яшәгән. Авыл мәчетсез, мәдрәсәсез тормаган. Имамнар төрле җирләрдән чакырылган:Сабадан Таҗетдин дигән кеше килеп имам –хатыйп булып торган һәм авылда төпләнеп калган.
Аннан соң Хафиз хәзрәт килгән. Аның малае Хәлил бик укымышлы кеше булган.Ул хаҗга барып беренче елны үзе өчен,аннан кайтмыйча,анда балалар укытып, икенче елны атасы өчен хаҗ кылып кайткан. Ул дөньяви гыйлемгә дә ия булган һәм авыл балаларына да дини һәм дөньяви гыйлем биргән. Шулай ук авылда мәдрәсәдә бер сукыр хәлфә дә укытуы мәгълүм.Хабибуллин Хафиз бабай шул хәлфә турында,балаларның тавышыннан танып,дәрестә кемнең бар кемнең юк икәнен белә торган иде дип искә ала иде.
Безнең авылдан ерак түгел Югары Утар дигән авылда мәгариф бик көчле үскән булган.Анда русча да укытканнар.Гайнетдинов Гилман һәм берничә авылдашыбыз анда барып белем алган.
Шушы елларда Шәмәрдән (Кукмара районы) тире эшкәртү заводы хуҗасы шушы–тирә авылларга 18 мәчетне үз акчасына төзеткән.Шул вакытта 1913 нче елда безнең Олыяз авылына да яңа мәчет салына.Авыл 2 мәхәлләгә бүленгән булган.Икенче мәчет салу өчен урын билгеләнгән булган,тик революциядән соң моңа алынучы булмаган.
1930 нчы еллардан соң хөкүмәт динне кыса башлаган һәм авылдагы бердәнбер мәчет тә ябылган.Мәчет ябылгач,югарыдан аның манарасын кисәргә дигән фәрман килгән,тик бу эшкә үзебезнең авыл халкы алынмаган.Бары тик 37,38 нче еллар тирәсендә күрше Пүкәл авылыннан 2 куштан килеп бу эшне башкарганнар.”Мәчет манарасы кискәч тә аумыйча торды.Аннан соң бик көчле җил чыгып манара мәтәлеп төште,яңадан торып басты, анна соң гына яңадан егылды”,-дип искә ала Махмутов Мансур абый.
1933нче елны хуҗалык рәисе Гайнетдинов Гыйльман колхозчыларның I Бөтенроссия съездында катнаша. Ул анда Сталинның “колхозчыларны күтәрергә” дигән ялкынлы чыгышларын тыңлап кайта. Тик бу чорларда халыкның тормышы авырая бара. Ашарга ипи булмагач Казан шәһәренә барып 2шәр тәүлек чират торып ипи алып кайталар. Тәвәкәлләре шахталарга, яңа төзелешләргә барып урнаша.
Казан ханлыгының куштан, әләкче Шаһвәлиләре булган кебек, Олыяз халкының да шикаятьче Шәвәлиләре элек-электән булып килгән.
1937нче елны репрессия көчәеп киткәч, авылда шикаятьләр аркасында байтак кешеләрне алып киткәннәр. Кайберләре шуннан әйләнеп кайта алмаган.
1940нчы елда Советлар Союзы Финляндия белән хәрби конфликтка кергән. Бу сугышта безнең авылдан да 3 кеше катнашкан. Бер авылдашыбыз, Ганиев Җиһангир, шушы сугышта батырларча һәлак булган. Бу сугыш безнең якның җиңүе белән тәмамланган.
Ул елларда вербовщиклар килеп халыкны төрле якка яшәргә өнди башлаганнар. Хөкүмәтнең әзме-күпме ярдәме дә булгандыр, монда да тормыш авыр булган, күпләр шул чорда төрле җирләргә бигрәк тә Бурятиягә һәм шушы Фин җиренә китәргә ризалашканнар. Безнең авылдан да 13 гаилә фин җиренә күчеп киткәннәр. Хуҗин Галиәхмәт абзый җәмәгате һәм 11 баласы белән Фин җиренә кузгалган. Андагы тормыш шартлары бу якка караганда уңайрак булган, тик бу озакка бармаган.
1941нче елны фашистик Германия Советлар Союзына хыянәтчел төстә һөҗүм иткән. Бөтен Совет халкы белән берлектә Олыяз кешеләре дә шул замандагы авыр мәшхәрне үз җилкәләрендә татыганнар. Сугышның беренче көннәреннән ир-атларны сугышка мобилизацияләгәннәр.Ул чорда колхоз атларын да Армиягә ала торган булганнар.Ул хакта бабасы репрессия корбаны булган,Герой ана Назилә апа Гатауллина :”Безнең әтине сугышка колхозның аты белән алдылар.Әти киткәннең икенче көнендә(сугышка халык Шәмәрдән станциясеннән китә иде)без әни белән Шәмәрдәнгә азык-төлек алып,аны озатырга мендек.Без менгәндә әтиләр атлары белән вагоннарга төялгәннәр иде.Безне күргәч авылдашыбыз –әти белән бергә сугышка алынучы Дәмин абый Гараев :”Әкбәр,әнә күгәрченнәрең килгән,-дип әтине чакырып китерде.Бу әтине дә,Дәмин абыйны да соңгы мәртәбә күрүем булган.”
Авылда калган хатын-кызлар, яшүсмерләр, карт-карчыклар тылдагы хезмәтләрне башкарганнар. 1941нче елның октябреннән авылдан 40-60 тирәсе кешене Апас районы Йомралы авылына оборона (окоп казырга) җибәрәләр. Шулай ук авыл советына килгән наряд буенча кемнәргәдер паровозларга ягу өчен урман кисәргә, кемнәргәдер төрле тарафларга торф чыгарырга, кемнәрнедер яңа төзелә торган эвакуацияләнгән заводларга эшкә җәлеп иткәннәр,кемнәрнедер Шәмәрдән заготзерносына вагоннар төяргә,бушатырга җибәргәннәр.
1941 нче елны сугыш булган җирләрдән халык эвакуацияләнеп безнең якларга кайта. Авылдагы буш йортларга һәм гаиләсендә кеше әз булган семьяларга урнаштырылалар. Сугыш чорында авылда тормыш коточкыч авыр була. “Күз алдында кешеләр шешенеп ачка үлә иде. Үлгән кешеләрне җирләргә ир-атлар аз булгач, 1944-45нче елларны бу эшне хатын-кызлар һәм яшүсмерләр, бабайлар башкара иде”-дип искә ала иде мәрхүм Хайрулла ага Гарифуллин.
Фин җиренә күчеп киткән авылдашларыбызның язмышлары бик аяныч була. Авылга нибары исән-сау 13гаиләдән 4 кеше генә әйләнеп кайта алган. “Ир-егетләрне сугышка алдылар, ә без Ленинградка кайтып, шунда камалышка эләктек. Шунда 6баламны югалттым, калган балаларым камалыштан чыккач ачка үлделәр. Олыязга тиф авыруы белән иремне һәм 11 баламны югалтып бер үзем кайтып егылдым,”-дип сөйли иде Шәмсекамәр әби Хуҗина.
Бу сугышка 260 ир-атны, 1хатын-кызны озатып, шуларның 90ын бүтән күрә алмаган ул вакытта Чүриле районы сотавында булган туган авылым.
Сугыш вакытында һәм сугыштан соңгы елларда халык ачлыкка чыдый алмыйча, соңгы әйберләрен,кием-салымнарын,хәтта тәрәзә рамнарын Кукмара районы Нөрья, Кузмич авылларына алып барып бәрәңгегә алышканнар. Ул бәрәңгене авылда “ар бәрәңгесе” дип йөрткәннәр.
Сугыш чорында колхозда Вафин Кәшиф(Кече Шыңар), Мөхәммәтҗан(Кызыл Мишә), Ахунов Гани(Олыяз) колхозда председатель булып торганнар. Сугыштан соң Гатауллин Хәлил (Олыяз), Цыганов Кирилл(Янил) председатель булып торган. 50 нче елларда Пүкәл белән Олыяз берләшеп Киров исемендәге колхоз булып яши башлаганнар. 1963 нче елны колхоз Эзмә һәм Мичәнбаш яклары белән кушылып, 7 авылны берләштерә.Аның председателе Дәминов Әбелгаз була. Аннан соң Ишниязов Фәйзелхак, Шәйхетдинов Фәрит абыйлар колхоз җитәкчеләре булып торалар.
1991 нче елның 7 нче апрелендә авыл аерым колхоз “Олыяз”булып яши башлый.Хуҗалык җитәкчесе итеп шушы авылның тырыш,тәҗрибәле егете Ахметов Гыйлфан сайлана.
(Язманың беренче өлеше Сираҗиев Хәлил абый,икенче өлеше Хуҗәхмәтов Мәүлит биргән мәгълүмәтләргә таянып әзерләнде.)
Язманы әзерләде Олыяз башлангыч мәктәбе коллективы. Җитәкчесе: Хуҗәхмәтова Рәмзия Рәшитовна
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.6 °C.
Үрдәкләр
Үрдәкләр — үрдәк кошлар семьялыгыннан берничә ыругның гомуми исеме. Киң таралганнар. Элекке Советлар Берлегендә 35–36 лап төре яши. Алар арасында иң әһәмиятлеләре: елга үрдәге, чумгалак үрдәк. Татарстанда иң билгеле төре — кыр үрдәге.
Кияни (Люблин воеводалыгы)
Кияни  — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Виламаколум
Виламаколум — Испаниянең Жирона провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Стшежув-Перший
Стшежув-Перший — Польшаның Кече Польша воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Үрдәк кошлар
Үрдәк кошлар (Anatidae) — казсыманнар отрядыннан кошлар семьялыгы. 29–150 см зурлыктагы су кошлары. Ике казналык кырыенда тар гына аркылы мөгез пластинкалар урнашкан. Үрдәк кошлар судан азык эзлегендә мөгез пластинкалар аша сөзеп чыгарып, төрле азык табалар. Иркәк кошлар теше кошлардан аерылып тора. Күбесе яхшы чума. 150 ләп төре билгеле. Болар: үрдәкләр, казлар, казаркалар, аккошлар һ.б. Киң таралганнар; элекке Советлар Берлегендә 58 төре яши. Балалары күкәйдә җитлеге. Күбесе — аучылык объекты булып исәпләнә. Кыр үрдәге һәм соры каз төрләре борынгы вакытта йортлаштырылган.
Хайдекамп
Хайдекамп (Heidekamp) — Алманиянең Шлезвиг-Гольштейн җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(14291) 1104 T-1
(14291) 1104 T-1 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
HD138146
HD138146 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
(14291) 1104 T-1
Тарихы
1971 елның 25 мартында К. Й. ван Хаутен, И. ван Хаутен-Груневельд, Том Герельс тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1104 T-1» саналган.
HD138146
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Грембошице
Грембошице — Польшаның Түбән Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Рыдзигерава
Рыдзигерава (Рыдзігерава ) — Белоруссиянең Брест өлкәсе Лунинецкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас, дәүләттә иң җылы климат шушы төбәктә. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза.
Йатика (Реҗо Эмилия)
Йатика — Италиянең Эмилия-Романья төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Йатика Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Лилия Сабитова
Лилия Изаил Кызы Сабитова (15 апрель 1964 ел) — журналист. Татарстан Республикасы Журналистлар берлеге әгъзасы 2008 ел..Документаль фильмнар авторы «Ул сине яратты, тормыш», «Ел хатын-кызы» республика конкурсы җиңүчесе 2005 ел.
Биографиясе
Лилия Изаил Кызы Сабитова 1964 елның 15 апрельдә ТАССРының Лениногорск шәһәрендә туган.
1983 елда Алабуга педагогия институтының филология факультетын тәмамлаган.
2002-2003 елларда «Интерьюс» халыкара тележурналистика мәктәбендә (Чебоксар шәһәрендә) Квалификация күтәрү курслары узган.
Көселер (Низип)
Көселер (Köseler) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Газиантеп иле Низип илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Лилия Сабитова
Биографиясе
1986 елда гаиләсе белән Түбән Вартовка шәһәренә күчергән, балалар бакчасында тәрбияче булып эшләгән.
2000 елның сентябреннән «Луч» телекомпаниясендә корреспондент, мәгълүмат хезмәте директоры (2003 ел саен).
2004 елда телекомпаниянең баш мөхәррире.
2005 елдан-җәмәгатьчелек һәм ММЧ белән эшләү бүлеге башлыгы (администрация башлыгының матбугат хезмәте җитәкчесе).
2006-2012 елларда шәһәр администрациясендә иҗтимагый оешмалар һәм ММЧ белән элемтә департаменты директоры урынбасары.
2013 елдан сәламәтлек саклау идарәсенең матбугат секретаре. Бер үк вакытта 2008-2013 елларда муниципаль хезмәт институтында «журналистика нигезләре» курсын алып барган.
Иҗаты
В 2004-2007 елларда программалары авторы һәм алып баручысы :«Шәһәр: көн артыннан көн», «атна йомгаклары», «Луч» телеканалында «Татнефть Буыны» «актуаль диалог». Тапшыруларда экологик куркынычсызлык, торак - коммуналь өлкә, шәһәр төзекләндерү һәм яшелләндерүнең актуаль проблемалары күтәрелде. Документаль фильмнар авторы - «Ул сине яратты, тормыш». «Луч» телекомпаниясендә күрсәтелгән, «Татнефть» телестудиясендә эшләүче яшь журналистларны тәрбияләгән.
Журналистлар арасында республика бәйгеләре призеры:
• «Без юлларда иминлек өчен» (2007 ел),
• «Кеше һәм табигать» (2009 ел),
• «Ут һәм кешеләр» (2010 ел),
(7023) Heiankyo
(7023) Heiankyo — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1992 елның 25 маенда А. Сугиэ тарафыннан Дайник обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1992 KE» саналган.
Кьюсик (Вашингтон)
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Алиага (Алтыэйлүл)
Алиага (Aliağa) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Балыкесир иле Алтыэйлүл илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Кайбате
Кайбате — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Риу-Гранди-ду-Сул штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Борнити
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Пон-дю-Буа
Пон-дю-Буа (Pont-du-Bois) — Франциянең Югары Сона департаментына караган коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 8,15 км².
Монтань (Жиронда)
Монтань — Франциянең Жиронда департаментында урнашкан коммуна.
Дубровка (Мари-Төрек районы)
Дубровка (Дубровка, Дубровка) — Мари Илнең Мари-Төрек районында урнашкан авыл.
Халык
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: арлар (100%).
Тышкы сылтамалар
<!--
Дубровка (Дубровка, Дубровка) — Мари Илнең Мари-Төрек районында урнашкан авыл.
Торп (Вашингтон)
Торп  — Америка Кушма Штатларының Вашингтон штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Торп халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Плуси (Липский повяты)
Плуси  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Дубровка (Мари-Төрек районы)
Тышкы сылтамалар
-->
Торп (Вашингтон)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Плуси (Липский повяты)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(14292) 1148 T-1
(14292) 1148 T-1 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1971 елның 25 мартында К. Й. ван Хаутен, И. ван Хаутен-Груневельд, Том Герельс тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1148 T-1» саналган.
Элмвуд (Иллинойс)
Элмвуд  — Америка Кушма Штатларының Иллинойс штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Элмвуд шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Паспаул (елга)
Паспаул — Россия территориясеннән ага торган елга. Алтай Республикасы, Алтай крае биләмәләрендә ага. Елга Кече Иша елгасының сул ярына тамагыннан 19 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 16 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Катунь елгасы. Кече елга бассейны — Бия һәм Катунь, елга бассейны — (Югары) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Хайдграбен
Хайдграбен (Heidgraben) — Алманиянең Шлезвиг-Гольштейн җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сергей Погодин
Тәрҗемәи хәле
1956 елның 22 мартында Хабаровскида туган. Киев югары гомумигаскәр командирлар укуханәсен (1977), М. В. Фрунзе исемендәге Хәрби академияне (1987), РФ Коралы Көчләренең Генераль штабы Хәрби академиясен (1999) тәмамлаган.
Виламалья
Виламалья — Испаниянең Жирона провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Сергей Погодин
Хезмәт юлы
1977—1982 елларда — Алманиядә совет гаскәрләре төркемендә: мотоукчы взводы командиры, мотоукчы ротасы командиры.
Виламалья
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сергей Погодин
Хезмәт юлы
1982—1987 елларда — Киев хәрби округында: мотоукчы батальоны командиры урынбасары.
1987—1997 еллларда — Байкал арты хәрби округында: танк ут нокталары аерым батальоны командиры, штаб башлыгы – мотоукчы полк командиры урынбасары, пулемет-артиллерия дивизиясенең мотоукчы полкы командиры, армия корпусының аерым мотоукчы бригадасы командиры.
1999—2006 елларда — Кавказ арты хәрби базасы командиры, Төньяк Кавказ хәрби округы 58нче армия сәргаскәре урынбасары.
2002—2003 елларда Төньяк Кавказда террорчылыкка каршы операциядә катнаша.
РФ Президентының 2006 елның 2 мартындагы 235нче санлы Указы белән Татарстан Республикасының хәрби комиссары итеп билгеләнә.
Хәрби һәм махсус исемнәр
«Генерал-майор» хәрби исеме РФ Президентының 2001 елның 22 февралендәге 217нче санлы Указы белән бирелә.
Гаиләсе
Өйләнгән, бер улы.
Яңа Шишкино (Түре шәһәр бүлгесе)
Яңа Шишкино (Новое Шишкино) — Свердловск өлкәсенең Туринск шәһәр округы составына керүче авыл.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (98%).
Клекач
Клекач — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Ныромка
Ныромка — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми җɵᴍһүриятсы, Арxангил өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Виледь елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 22 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн бүлᴦeында урнашкан. Кече елга бассейны — Вычегда, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Александру-Иоан-Куза (Келераш)
Александру-Иоан-Куза — Румыниянең Келераш жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Соры ябалаклар
Соры ябалаклар (Strix) — ябалаксыманнарның бер ыругы. Озынлыгы 33–84 см, зур чырайлы, озын койрыклы, йомшак каурыйлы кошлар, бармаклары да каурыйлар белән капланган. Ауразия, Америка һәм Төньяк Африканың урманнарында — 12 төре, элек Советлар Берлеге, Россия һәм Татарстанда 3 төре яши: соры ябалак, озын койрыклы ябалак, сакаллы ябалак. Ауга төн җиткәч чыгалар. Кимерүчеләр, кошлар, бакалар белән тукланалар.
Тентрю
Тентрю — Франциянең Вогез департаментында урнашкан коммуна.
Кече Каирка
Кече Каирка — Россия территориясеннән ага торган елга. Тум өлкәсе, Омск өлкәсе, Новосибирск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Ягыл-Ях елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 12 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — (Югары) Об кушылдыклары бассейны Кет белән Васюган арасы, елга бассейны — (Югары) Об Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Грендзина
Грендзина — Польшаның Түбән Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Стшельце-Велики (Кече Польша воеводалыгы)
Стшельце-Велики — Польшаның Кече Польша воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Пиляль-Кы (Худосей кушылдыгы)
Пиляль-Кы — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Худосей елгасының сул ярыннан 88 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 30 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Таз елгасы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Таз.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Йаци Корбо (Потенца)
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Тебекари
Тебекари — Румыниянең Бузеу жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Рылавичы
Рылавичы (Рылавічы ) — Белоруссиянең Брест өлкәсе Иванавский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас, дәүләттә иң җылы климат шушы төбәктә. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза.
Богородск районы
Богородск районы (Богородский район) — Түбән Новгород өлкәсе составына керүче муниципаль район.
Административ үзәк — Богородск шәһәре.
Тарих
Район 1929 елда Түбән Новгород (Горький) краеныңТүбән Новгород округы составында барлыкка килгән. 1936 елдан — Горький өлкәсе составында.
1954—1957 елларда Арзамас өлкәсе составында булган.
Халык
Милли состав (2010): урыслар (96,4%).
Административ бүленеш
Богородск районы составына 1 шәһәр һәм 7 авыл җирлеге керә.
HD138149
HD138149 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Юкарычамлы (Болу)
Юкарычамлы (Yukarıçamlı) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Болу иле Болу илчесенә караган бер авыл (köy).
(7024) 1992 PA4
(7024) 1992 PA4 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1992 елның 2 августында Генри Хольт тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1992 PA4» саналган.
Кайби
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Плуси (Пултуский повяты)
Плуси  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Хайдмор
Хайдмор (Heidmoor) — Алманиянең Шлезвиг-Гольштейн җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ашеево
Ашеево (Ашеево) — Киров өлкәсенең Тужа районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2010 елгы җанисәп буенча даими яшәүче халкы юк.
(14293) 2307 T-1
(14293) 2307 T-1 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1971 елның 25 мартында К. Й. ван Хаутен, И. ван Хаутен-Груневельд, Том Герельс тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «2307 T-1» саналган.
Борнице
Борнице — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Клембув (Люблин воеводалыгы)
Клембув  — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Көселер (Девэли)
Көселер (Köseler) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Кайсери иле Девэли илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Траут-Лейк (Вашингтон)
Траут-Лейк  — Америка Кушма Штатларының Вашингтон штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Траут-Лейк халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Поперечка (Сетовка кушылдыгы)
Поперечка  — Россия территориясеннән ага торган елга. Алтай Республикасы, Алтай крае биләмәләрендә ага. Елга Сетовка елгасының сул ярына тамагыннан 19 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 20 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Катунь елгасы. Кече елга бассейны — Бия һәм Катунь, елга бассейны — (Югары) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Виламанискле
Виламанискле — Испаниянең Жирона провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Карбонадо (Вашингтон)
Карбонадо  — Америка Кушма Штатларының Вашингтон штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Монтиньяк (Жиронда)
Монтиньяк — Франциянең Жиронда департаментында урнашкан коммуна.
Стшельце-Мали (Кече Польша воеводалыгы)
Стшельце-Мали — Польшаның Кече Польша воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Кирино
Кирино (Кирино, Кирино) — Мари Илнең Мари-Төрек районында урнашкан авыл.
Халык
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
Кайко
Кайко — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Риу-Гранди-ду-Норти штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Элмгерст (Иллинойс)
Элмгерст  — Америка Кушма Штатларының Иллинойс штатында урнашкан шәһәр.
Әүдеки чиркәве (Казан)
Әүдеки чиркәве (Евдокиинская церковь), изге бөек газаплар чигүче Әүдеки чиркәве (Церковь святой преподобной великомученицы Евдокии) —  Казанның Вахит районында, Федосеев урамында урнашкан праваслау гыйбадәтханәсе. Рус праваслау чиркәвенең Татарстан митрополиясе Казан епархиясенә карый. Чиркәү 1734 елда төзелә; 1932 елның 31 мартында ТатҮБК карары белән ябыла, бинасы Дәүләт сәяси идарәсе (ГПУ) карамагына күчерелә, ГПУ-дан соң төрле хуҗалык максатлрында кулланыла (электрик ярымстансасы, агач эшкәртү цехы); 1998 елда кире Рус праваслау чиркәвенә кайтарыла.
Элмгерст (Иллинойс)
Тарихы
Элмгерст шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
HD138151
HD138151 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Рынки
Рынки (Рынкі ) — Белоруссиянең Брест өлкәсе Кобрынский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас, дәүләттә иң җылы климат шушы төбәктә. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза.
Грижице (Түбән Силезия воеводалыгы)
Грижице  — Польшаның Түбән Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Алибаба (Шаһинбей)
Алибаба (Alibaba) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Газиантеп иле Шаһинбей илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Тие (Вогез)
Тие — Франциянең Вогез департаментында урнашкан коммуна.
Плюскоцин (Мазовия воеводалыгы)
Плюскоцин  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Хайдмюлен
Хайдмюлен (Heidmühlen) — Алманиянең Шлезвиг-Гольштейн җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Орел (Лаеш районы)
Орел — Татарстан Республикасының Лаеш районындагы авыл.
Почта индексы — 422627.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.1 °C.
Боз XV
Боз XV ул бозның кристаллик формасы, ул боз VI-ның протон-тәртипле формасы. Ул суны 130 K да һәм 1 GPa (9820 атмосферада) каттырып барлыкка килә.
Гади боз ice Ih буларак мәгълүм, (Перси Уильямс Бриджман номенклатурасында). Төрле температураларда һәм басымнарда бозның төрле типлары боз II-дән боз XVI-га кадәр барлыкка китерелгән булган.
Разыя Садыйкова
Тормыш юлы
Разыя Садыйкова 1959 елның 23 гыйнварында Татарстан АССРның Куйбышев районы Әҗмәр авылында туа. 1982 елда «педиатрия» белгечлеге буенча Казан дәүләт медицина институтын тәмамлый. 1982 елда Татарстан хастаханәләрендә эшли: Казанның 2 нче номерлы балалар хастаханәсенең табиб-интерны (1982—1983); Биектау үзәк район хастаханәсенең табиб-педиатры (1983—1986).
1986—1990 елларда Казан дәүләт медицина институтының социаль гигиена һәм сәламәтлек саклауны оештыру кафедрасының ординаторы, аспиранты. 1990 елдан Татарстан Республикасы премьер-министры секретариатының сәламәтлек саклау буенча әйдәүче, баш референты. 1997 елдан «Татарстанфармация» ДУП генераль директоры булып эшли. 2000 елдан Татарстан Республикасы Министрлар Кабинеты каршындагы халыкның наркотиклаштыруын профилактикалау Республика үзәге директоры, 2003 елдан наркотикларга каршы эшне координацияләү бүлеге начальнигы. 2014 елдан «Фармэксперт» төбәк фәнни-сынау үзәге җитәкчесе.
2005 елда «Комплекслы медик-социаль тикшеренүләр һәм Россия Федерациясе субъектында халыкның наркотиклар куллануын профилактикалау юлларын нигезләү (Татарстан Республикасы материаллары буенча)» темасына докторлык диссертациясен яклый.
2014 елның октябрендә Татарстан Республикасы Дәүләт Советының V нче чакырылыш депутаты итеп сайлана.
Нью-Шор
Нью-Шор — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Вычегда елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 18 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Вычегда, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Понсе (коммуна)
Понсе (Pontcey) — Франциянең Югары Сона департаментына караган коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 5,87 км².
Борове (Вармия-Мазурия воеводалыгы)
Борове  — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Ковролин
Ковролин (келәм япма) — йомшак идән япмасы. Тулысынча барлык бина өчен билгеләнелгән.
Келәмнән аермалы буларак, ковролин - чиксез озынлыктагы һәм кабатлана торган вак рәсемле рулон материал.
Элекке заманда келәм япмаларын кәнкрит бүлмә үлчәменә карап ясаганнар. Соңрак стандарт үлчәмнәргә күчкәннәр. Баскычлар өчен келәм популяр булуына сәбәпле рулон ковролин туган.
Юкарычамөзү (Зара)
Юкарычамөзү (Yukarıçamözü) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Сивас иле Зара илчесенә караган бер авыл (köy).
Александру-Иоан-Куза (Ясси)
Александру-Иоан-Куза — Румыниянең Ясси жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Оксидлашу-кайтару реакцияләре
Оксидлашу-кайтару реакцияләре яки Редокс (инглизчә redox, reduction-oxidation - яңадан кайтару-оксидлашу сүзеннән) - электроннар яңача бүлү ике атом арасында баручы каршы химик реакцияләре: оксидлаштыручы атом электроннарны ала, ә кайтаргыч атом үз электроннарын бирә. Реакция барышында оксидлашу дәрәҗәсе үзгәрә, берьюлы оксидлашу һәм кайтару реакцияләре бара.
Оксидлашу
Оксидлашу барышында атом үз электроннарын бирә һәм аның оксидлашу дәрәҗәсе арта. Оксидлаштырылган атом - электроннар доноры, оксидлаштырган атом - электроннар акцепторы дип атала.
Кайбер очракта оксидлашкан молекула тотрыксыз була һәм тотрыклырак, вакрак өлешләренә - ирекле радикалларга таркала ала һәм югарырак оксидлашу дәрәҗәсенә ия була ала.
Яңадан кайтаргыч матдә электроннарын биреп, бәйләнгән оксидлаштыручыга әйләнә:
Бәйләнмәгән ирекле электрон бик көчле кайтаргыч матдә булып тора.
Яңадан кайтару
Яңадан кайтару барышында атом электроннарны алып тоташтыра һәм аның оксидлашу дәрәҗәсе кими.
Мисаллар:
Оксидлаштыручы электроннарны алып бәйләнгән кайтаргыч матдәгә әйләнә, процесс яңадан кайтару дип атала:
Клементинув (Люблин воеводалыгы)
Клементинув  — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Оксидлашу-кайтару реакцияләре
Оксидлашу-кайтару пары
Оксидлаштыручы һәм аның кайтарылган форма яки кайтаргыч матдә һәм аның оксидлашкан формасы бәйләнгән оксидлашу-кайтару парын булдыра, ә аларның үзара әверелеше Оксидлашу-кайтару ярымреакцияләре дип атала.
Питгяй-Кикя
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Таз елгасы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Таз.
Оксидлашу-кайтару реакцияләре
Мисаллар
Сутуар һәм фтор арасында оксидлашу-кайтару ярымреакциясе
Кече Карай
Кече Карай — Россия территориясеннән ага торган елга. Тум өлкәсе, Омск өлкәсе, Новосибирск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Карай елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 42 км.
Йацо деле Фабрике (Таранто)
Йацо деле Фабрике — Италиянең Апулия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Питгяй-Кикя
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Оксидлашу-кайтару реакцияләре
Мисаллар
ике ярымреакциягә бүленә:
Йацо деле Фабрике (Таранто)
Географиясе
Йацо деле Фабрике Апеннин ярымутравының көньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан көньяк-көнчыгышка таба урнашкан.
Кече Карай
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — (Югары) Об кушылдыклары бассейны Кет белән Васюган арасы, елга бассейны — (Югары) Об Иртеш кушылганга кадәр.
Оксидлашу-кайтару реакцияләре
Мисаллар
1) Оксидлашу:
Кече Карай
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Оксидлашу-кайтару реакцияләре
Мисаллар
2) Яңадан кайтару:
Әлеге реакциядә
Тебелеешть
Тебелеешть — Румыниянең Васлуй жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(7025) 1993 QA
(7025) 1993 QA — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1993 елның 16 августында Spacewatch тарафыннан Китт-Пик обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1993 QA» саналган.
(14294) 3306 T-1
(14294) 3306 T-1 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Трейситон (Вашингтон)
Трейситон  — Америка Кушма Штатларының Вашингтон штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
(14294) 3306 T-1
Тарихы
1971 елның 26 мартында К. Й. ван Хаутен, И. ван Хаутен-Груневельд, Том Герельс тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «3306 T-1» саналган.
Кайру
Кайру — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Баия штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Трейситон (Вашингтон)
Географиясе
Трейситон халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Көселер (Диловасы)
Көселер (Köseler) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Коҗаэли иле Диловасы илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Виланан
Виланан — Испаниянең Жирона провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кетламет (Вашингтон)
Кетламет  — Америка Кушма Штатларының Вашингтон штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).