cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Месопотамия
Әссүрия хәрби дәүләте һәм аның җимерелүе
Буйсындырылган илләр белән Әссүрияне яхшы юллар тоташтырганнар. Бу юллар башлыча сугыш максатлары өчен салынганнар. Ләкин алардан үзләренең сәүдә кәрваннары өчен сәүдәгәрләр да файдаланганнар.
Вавилонда хокук системасы
Шамаш исемле ходай Шумер һәм Вавилонның мифологик риватьләре һәм гимннарында мактала. Аның юлы – гаделлек, хакыйкать һәм хаклык юлы. Шамаш күрсәткән юлдан чыккан һәр кеше җинаятьче, закон бозучы дип исәпләнгән. Хаммурапи патша (б. э. к. XVIII гасыр) вакытында борынгы Вавилон дәүләте зур куәткә ирешә. Ул менә мондый сүзләрне ташка яздыртып калдыра: «Күкләрнең һәм Җирнең бөек хакиме Шамаш кушуы буенча, минем гаделлегем нурдай яктырып торсын, һичкемнең дә аларны юкка чыгарырлык көче булмасын». Бу патша, ул заманнардагы традиция буенча, законнар Алла тарафыннан мәңгегә бирелгән дип игълан итә.
Борынгы Вавилон патшасы Хаммурапи гына түгел, ул заманның башка хакимнәре дә үзләре чыгарган законнарны Алла исеме белән бәйләргә, аның ихтыяры белән аңлатырга тырышканнар. Хәлбуки, кешелек җәнгыятенең чын тарихи үсеше күрсәткәнчә, юридик законнарның барлыкка килүендә табигый көчләрнең бернинди катнашы да юк.
Француз галиме В. Шейл Хаммурапи законнарын беренче булып укый, тәрҗемә итә. Аларның кайберләре хөкем эшен алып баруга, кайберләре милек мөнәсәбәтләрен көйләүгә яисә гаилә һәм мирас хокукына, шәхесне яклауга һ.б. карый.
Вавилонда коллар, хайван һәм торак, хезмәт кораллары кебек үк, кемнеңдер милке булган. Аларны сатканнар һәм сатып алганнар, бүләк итеп биргәннәр, мирас итеп калдырганнар. Закон аларга карата мәрхәмәтсез булган.
Борынгы Вавилонда коллык тәртипләре сагында торучы законнарның никадәр рәхимсез булуы хакында төрле җинаятьләр өчен каралган җәза төрләре – кул, колак, бармак, телне кисү һ.б.; күпләгән үлем җәзалары—казыкка утырту, суга батыру, утта яндыру, тере килеш күмү һ.б. сөйли. Талион дип аталган принцип киң кулланылган: әйтик, кем дә кем берәүнең күзен чыгарса, аның үзен дә бер күзеннән мәхрүм итәргә, тешен сугып сындырса, үзенә дә шундый ук җәза бирелергә тиешле булган. Әгәр дә инде берәү җәмгыятьтә үзеннән түбән торган кешегә карата җинаять эшләсә, талион принцибы кулланылмыйча, китергән зыян өчен акчалата түләү белән алыштырылган.
Чыганаклар
Урта мәктәпнең 5-6 нчы класслары өчен дәреслек. проф. А.В.Мишулин редакциясендә. Казан, Татгосиздат, 1941.
Еница
Еница — Болгариянең Плевен өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сен-Жорж-де-Руелле
Сен-Жорж-де-Руелле — Франциянең Манш департаментында урнашкан коммуна.
Валя-Угра
Валя-Угра — Румыниянең Харгита жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Морган-Сити (Луизиана)
Морган-Сити  — Америка Кушма Штатларының Луизиана штатында урнашкан шәһәр.
Валя-Угра
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Морган-Сити (Луизиана)
Тарихы
Морган-Сити шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
HD201911
HD201911 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Шейвер-Лейк (Калифорния)
Шейвер-Лейк  — Америка Кушма Штатларының Калифорния штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Швеннинген (Донау)
Швеннинген  — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Брасловче (община)
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сходня (Ополе воеводалыгы)
Сходня  — Польшаның Ополе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Василий Магницкий
Васили Магницки (Василий Константинович Магницкий,, — , ) — тарихчы, этнограф, Өрҗем, Чабаксар һәм Алабуга өязләрендә халык укуханәләре инспекторы.
Носа
Носа (Носа) — Сербиянең Воеводина автоном крае җирлегендә (општина) урнашкан торак пункт.
Географиясе
Урта Дунай тигезлегенең көньяк өлешендә, диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Брион (Мен һәм Луара)
Брион — Франциянең Мен һәм Луара департаментында урнашкан коммуна.
Бонбоск
Бонбоск — Франциянең Кальвадос департаментында урнашкан коммуна.
Кәримбәйли (Бәрдә)
Кәримбәйли  (Kərimbəyli ) — Әзербайҗанның Бәрдә районына караган авыл.
Альфред Нойес
Альфред Нóйес (Alfred Noyes; 1880—1958) — инглиз язучысы, шагыйрь. Ул күпсанлы балладалары белән мәшһүр.
Тормыш юлы
Нойес Англиянең Стаффордшир графлыгында урнашкан Вулверһемптон шәһәрендә дөньяга килә. Аның әтисе, Альфред Нойес, латин һәм грек телләрен укытучысы булган. Альфред Эксетер көллиятендә укый, аннары соң Оксфорд университетына керә, ләкин аны тәмамламый.
1914—1923 елларда ул Принстон университетында инглиз әдәбиятын укыта. 1929 елда гаиләсе белән Уайт утравында яши башлый. Барлыгы ике тапкыр өйләнгән була.
Икенче бөтендөнья сугышы вакытында Альфред Нойес АКШта һәм Канадада яши. 1949 елда ул кире Англиягә кайта.
1958 елда, 77 яшендә, Альфред Нойес вафат була. Аның кабере Уайт утравында урнаша.
Иҗат
Альфред Нойес барлыгы алтмышлап китап яза. Алар арасында һәм шигырьләр, һәм хикәяләр җынтыклары, романнар бар. Иҗатында ул классик, традицион әдәби стильны саклый. Альфред Теннисон һәм Уильям Вордсворт традицияләрен дәвам итә.
21 яшендә ул «The Loom of Years» исемле беренче шигырьләр җыентыгын бастыра. 1903—1913 елларда ул тагын 5 җыентыкны бастыра. 1918 елда исә ул хикәяләр җыентыгын бастыра. Моннан соң ул тагын дистәләрчә җыентыклар чыгара. Икенче бөтендөнья сугышы вакытында, АКШта һәм Канадада яшәгәндә, Альфред Нойес шигырьләрендә инглиз гаскәриләренә мәдхия җырлый. 1953 елда ул үз автобиографисен чыгара.
Аның соңгы шигырьләр җыентыгы 1956 елда чыга.
Гробля (Великопольское воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Казе Фалконе (Трапани)
Казе Фалконе — Италиянең Сицилия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казе Фалконе Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Мельничный
Мельничный (Мельничный) — Чиләбе өлкәсенең Троицк районы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: билгесез.
(17850) 1998 HR150
(17850) 1998 HR150 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1998 елның 20 апрелендә Spacewatch тарафыннан Китт-Пик обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1998 HR150» саналган.
Вайтен (Түбән Австрия)
Вайтен  — Австриянең Түбән Австрия федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Югары Кече Сернур
Югары Кече Сернур (Чемей почиҥга, Верхний Малый Сернур) — Мари Илнең Сернур районында урнашкан авыл.
Халык
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (100%).
Засади-Нови
Засади-Нови — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Ривер-Форест (Индиана)
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Калистратовка
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Коҗагүр (Бига)
Коҗагүр (Kocagür) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Чанаккале иле Бига илчесенә караган бер авыл (köy).
Карасинка
Карасинка — Россия территориясеннән ага торган елга. Тверь өлкәсе, Вологда өлкәсе, Новгород өлкәсе, Ленинград өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга Межница елгасының уң ярына тамагыннан 3 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 22 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Идел су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Молога башыннан тамагына кадәр. Кече елга бассейны — Рыбинск сусаклагычы бассейны елгалары, елга бассейны — (Югары) Идел, Куйбышев сусаклагычына кадәр (Ока бассейны кушылмай).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Нәфыйк Мәдияров
Нәфыйк Мәдияров (Нәфыйк Әхмәди улы Мәдияров,, — , ) — самбочы һәм җүдочы, самбо буенча СССР чемпионатының бронза призчысы (1982), самбо буенча дөнья чемпионатының көмеш призчысы (1982).
Орһангази (Диловасы)
Орһангази (Orhangazi) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Коҗаэли иле Диловасы илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Панямонцы
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Бугдайлы (Көпрүкөй)
Бугдайлы (Buğdaylı) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Эрзурум иле Көпрүкөй илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
(17851) Kaler
(17851) Kaler — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1998 елның 1 маенда NEAT проекты тарафыннан Халеакала обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1998 JK» саналган.
Брглез (Лития)
Брглез  — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сен-Жорж-Монко
Сен-Жорж-Монко — Франциянең Манш департаментында урнашкан коммуна.
Запружено
Запружено (Запружено) — Киров өлкәсенең Советск районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
Александр Асаткин
Александр Асаткин (, Вознесенское, Кострома губернасы, Россия империясе —, Мәскәү, Cəʙᴎт Социалистик Җɵᴍhүpᴎᴙтләр Беpᴫеᴦе) — инкыйлабчы, Совет хәрби-хуҗалык эшлеклесе, Россия ватандашлар сугышында катнашучы. Иваново-Вознесенск губернасы хезмәт халык комиссары (1919-1920), Беларус КФ ҮК җаваплы сәрәтибе (1924), РК(б)Ф-БК(б)Ф Владимир губерна комитеты җәваплы сәркәтибе (1924-1927), Ерак Көнчыгыш край шурасы башкарма комитеты рәисе (1930-1931), Cəʙᴎт Социалистик Җɵᴍhүpᴎᴙтләр Беpᴫеᴦеның Япониядәге сәүдә вәкиле (1931-1932), УССР фәннәр академиясе икътисад институты директоры (1934-1937).
Сцибожице-Велики
Сцибожице-Велики — Польшаның Ополе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Швиндэгг
Швиндэгг — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гробя
Гробя — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Марат Сафин (1980)
Төп казанышлар
1997 елдан һөнәр остасы (профессионал).
Беренче зур Марат уңышы – Ачык АКШ чемпионатында 2000 елда җиңү.
2005 елда Ачык Австралия чемпионатында җиңү. Марат финалда Ллейтон Хьюитны җиңә.
2002, 2004 елларда Ачык Австралия ярышының финалы.
Марат русча, испанча, инглизча иркен сөйләшә, бераз татарча, италианча сөйли.
Тәрҗемәи хәл
Марат Сафин татар гаиләсендә 1980 елда Мәскәүдә туган. Аның әнисе – Рәүзә Исланова – күренекле ССРБ теннисчысы 1960-1970 елларда һәм соңрак төп теннис укытучысы.
Маратның сеңлесе – Динара Сафина – мәшһүр теннисчы, Дөньяның беренче ракеткасы да булган.
Марат 2009 елның 11 ноябрендә проффесиональ карьераны тәмамлый.
2011 елда Дәүләт Думасына Түбән Новгород өлкәсеннән сайланган. 2017 елның 25 маенда үз теләге белән депутат мандатынннан баш тарта.
Шәхси очрашулар йомгагы
2010-01-01
Ньюкасл-андер-Лайм
Ньюкасл-андер-Лайм (Newcastle-under-Lyme) — Англиянең Стәффордшир графлыгында урнашкан шәһәр.
Тарих
Урта гасырларда нигезләнгән.
Накетош (Луизиана)
Накетош  — Америка Кушма Штатларының Луизиана штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Накетош шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Вайтендорф (Штирия)
Вайтендорф  — Австриянең Штирия федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
HD201964
HD201964 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Гусево (Әбҗәлил районы)
Гусево — Башкортстанның Әбҗәлил районында урнашкан авыл. 2010 елның 14 октябренә биредә 1102 кешенең яшәве мәгълүм. Почта индексы — 453625, — 80201807001.
Демография
Халык саны динамикасы:
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 1102 кешенең яшәве мәгълүм.
Брок (Мен һәм Луара)
Брок — Франциянең Мен һәм Луара департаментында урнашкан коммуна.
Рәфыйк Мәдияров
Рәфыйк Мәдияров (Рәфыйк Әхмәди улы Мадьяров,, — , ) — самбочы һәм җүдочы, самбо буенча СССР чемпионы (1982), самбо буенча дөнья чемпионатының көмеш призчысы (1982).
Шелл-Ридж (Калифорния)
Шелл-Ридж  — Америка Кушма Штатларының Калифорния штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Шелл-Ридж халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Казе Фантин (Падова)
Казе Фантин — Италиянең Венеция төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казе Фантин Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
(17852) 1998 JN1
(17852) 1998 JN1 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1998 елның 1 маенда NEAT проекты тарафыннан Халеакала обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1998 JN1» саналган.
Валя-Узей
Валя-Узей — Румыниянең Алба жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Засадки (Бродницкий повяты)
Засадки  — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Жернов
Жернов — Болгариянең Плевен өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Александр Малов
Александр Малов (Малов Александр Михаил улы''; 02.10.1926; ТАССРның Кайбыч районы Иске Корбаш авылы) – журналист, язучы, Бөек Ватан сугышы һәм хезмәт ветераны. Журналистлар берлеге әгъзасы.
Биографиясе
Малов Александр Михаил улы 1926 елның 02 октябрендә ТАССРның Кайбыч районы Иске Корбаш авылында керәшен татарлары гаиләсендә туган.
Александр Малов 1942 елдан Бөек Ватан сугышында разведка бронетранспортерында механик-йөртүче вазифаларын башкара, Берлиннан алып Прагага кадәр барып җитә.
1952 елда Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университетын тәмамлый. 1952 елдан бирле өлкә массакүләм мәгълүмат чараларында хезмәт куя.
“Сталинское знамя”, “Комсомолец Татарии”, “Советская Татария” басмаларында эшли. ТАССРның Министрлар советы каршындагы радиотапшырулар комитетында башта сәнәгать, аннан аннан соң иҗтимагый-сәяси тапшыруларның баш мөхәррире буларак хезмәт куя. Нефтьчеләр өчен фәнни рекомендацияләр яза, китаплар бастыра. Бүгенге көндә язучының 10 китабы бастырылган.
Бүләк һәм премияләре
III дәрәҗәдәге Дан ордены, I дәрәҗәдәге Ватан сугышы ордены кавалеры, “Берлинны алу өчен”, “Праганы азат итү өчен” медальләре иясе. Гурий святителе исемендәге медаль иясе.
Бонвиль-ла-Луве
Бонвиль-ла-Луве — Франциянең Кальвадос департаментында урнашкан коммуна.
Брда (община)
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гродзево
Гродзево — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Панямонь
Панямонь (Панямонь ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Навагрудский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Сен-Илер-дю-Аркуе
Сен-Илер-дю-Аркуе — Франциянең Манш департаментында урнашкан коммуна.
Кәтәлпараг
Кәтәлпараг (Kətəlparaq ) — Әзербайҗанның Бәрдә районына караган авыл.
Фәрит Мәдияров
Фәрит Мәдияров (Фәрит Әхмәди улы Мәдияров,, — , ) — самбочы һәм җүдочы, тренер, РСФСРның атказанган тренеры (1978), ТРның атказанган изик мәдәният хезмәткәре (1994).
Наил Мәганов
Биографиясе
1958 елның 28 июлендә Татарстан АССРның Әлмәт шәһәрендә нефтьче гаиләсендә туган. Аның әтисе — Өлфәт Мәганов — 1953 елдан «Татнефтегеофизика» трестының Әлмәт промысел-геофизика конторасының өлкән инженеры, 1978 елдан 1998 елга кадәр Әлмәт геофизик эшләр идарәсен җитәкли.
Наил Мәганов 1983 елда и.М. Губкин исемендәге Мәскәү нефть химиясе һәм газ сәнәгате институтын (хәзерге вакытта И.М. Губкин исемендәге Россия дәүләт нефть һәм газ университетын) «нефть һәм газ ятмаларын эшкәртүнең технологиясе һәм комплекслы механикалаштыру» белгечлеге буенча тәмамлаган. В 1991 году назначен заместителем начальника управления по капитальному строительству НГДУ «Заинскнефть».
1976 елдан 1981 елга кадәр «Елховнефть» һәм «Татнефть» нефть-газ чыгару идарәсенең ЦНИПР скважиналарын тикшерү буенча оператор булып эшли. 1981 елдан 1991 елга кадәр «Елховнефть» һәм «Татнефть» идарәләрендә төрле вазыйфаларда — технолог, нефть һәм газ чыгару буенча мастер, цех башлыгы урынбасары, аннары ЦДНГ ЦДНГ цехы башлыгы булып эшли. 1991 елда "Зәйнефть"идарәсенең Капиталь төзелеш идарәсе башлыгы урынбасары итеп билгеләнә.
2013 елның ноябрендә «Татнефть»ААҖ генераль директоры итеп билгеләнә.
2014 елда «Бердәм Россия» фракциясе составында бишенче чакырылыш Татарстан Республикасы Дәүләт Советы депутаты итеп сайлана. Экология, табигатьтән файдалану, агросәнәгать һәм азык-төлек сәясәте комитеты әгъзасы булып тора.
2015 елның 18 маеннан — ""ЗЕНИТ" Банкы" ГАҖ Директорлар советы рәисе.
2015 елның 1 декабрендә РФ Хөкүмәте Рәисе Дмитрий Медведев тарафыннан Казанда WorldSkills-2019 чемпионатын оештыру комитеты составында расланды.
Гаиләсе
Хатыны — Фәния Иршат кызы Мәганова-2004 елда Әлмәттә ачылган English First тел мәктәбе җитәкчесе.
Улы Равил-автоузышчы, спорт мастерлыгына кандидат, «Дакар»ралли — марафонында катнашучы.
Энесе — Равил Өлфәт улы Мәганов (1954―2022 ), «ЛУКОЙЛ» ГАҖ беренче башкарма вице-президенты, 2022 елның 1 сентябренә кадәр ― директорлар советы рәисе.
Нотелга
Нотелга — Россия территориясеннән ага торган елга. Ярославль өлкәсе, Вологда өлкәсе, Тверь өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Сегжа елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 32 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Идел бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Рыбинск сусаклагычы бассейны елгалары, елга бассейны — (Югары) Идел Куйбышев сусаклагычына кадәр (Ука бассейныннан тыш).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Алексей I
Тәрҗемәи хәл
«Новый летописец» аның тууы турында болай хәбәр итә : 7137 (1629) елның 17 мартында бөтен Россия дәүләте патшасы һәм бөек кенәзе Михаил Фёдоровичның улы, бөтен Россия шаһзадәсе кенәз Алексей Михайлович туа һәм Чудь монастырендә чукындырыла.
Тәмвөрс
Тәмвөрс (Tamworth) — Англиянең Стәффордшир графлыгында урнашкан шәһәр.
Тарих
Урта гасырларда нигезләнгән.
Роенок (Индиана)
Роенок  — Америка Кушма Штатларының Индиана штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(17853) Ronaldsayer
(17853) Ronaldsayer — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1998 елның 1 маенда LONEOS проекты тарафыннан Андерсон-Меса обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1998 JK3» саналган.
Бугдайлы (Коҗасинан)
Бугдайлы (Buğdaylı) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Кайсери иле Коҗасинан илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Мария Шарапова
Мария Юрий кызы Шарапова (tat. lat. Mariä Şarapova, русча Мария Юрьевна Шара́пова) (1987, 19 апрель, Төмән өлкәсе, Нәгань)—  Россиянең танылган теннисчысы, Россиянең Атказанган спорт остасы, дөньяның иң бай һәм популяр спортчыларыннан берсе, Олимпия уеннары-2012 көмеш медале иясе.
Тәрҗемәи хәл
Мариянең ата-аналары Чернобыль һәләкәтеннән соң Маша өч ай туганчы Һомел шәһәреннән Себергә күчкән. Шулай итеп Маша Төмән өлкәсендә 1987 елда туган.
Соңрак гаилә Сочи шәһәренә күчкән, монда 4 яшьтән Маша теннис белән шөгыльләнә башлый.
1995 елда Маша әтисе белән АКШга күчә. Башта аның әтисе үзе Машаны тенниска өйрәтә. 2004 елда Машаның беренче уңышы – Уимблдон ярышында җиңү.
Хәйрия эшчәнлеге
Мария Чернобыль һәләкәтеннән зарар күргәннәр өчен фонды нигезләде. Чернобыль һәләкәтеннән зыян күргән төбәктән чыккан студентларга булыша. Шуның өчен "Ватан алдында тәкъдир ителерлек хезмәт өчен" медале (1-нче һәм 2-нче дәрәҗә) белән бүләкләнгән.
Сцибожице-Мале
Сцибожице-Мале — Польшаның Ополе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Кать
Кать — Россия территориясеннән ага торган елга. Тверь өлкәсе, Вологда өлкәсе, Новгород өлкәсе, Ленинград өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга Молога елгасының уң ярына тамагыннан 104 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 64 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Идел су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Молога башыннан тамагына кадәр. Кече елга бассейны — Рыбинск сусаклагычы бассейны елгалары, елга бассейны — (Югары) Идел, Куйбышев сусаклагычына кадәр (Ока бассейны кушылмай).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Кальчевская
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Чулым елгасы, Әчинск каласыннан Зырянское авылындагы су үлчәү постына чаклы. Кече елга бассейны — Об Иртеш кушылганга чаклы, елга бассейны — Об (өске өлеше) Иртеш кушылганга чаклы.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Вайтенсфельд-им-Гуркталь
Вайтенсфельд-им-Гуркталь — Австриянең Каринтия федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Швифтинг
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
HD201965
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Валя-Узулуй
Валя-Узулуй — Румыниянең Харгита жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Глазырино
Глазырино (Глазырин, Глазырино) — Мари Илнең Сернур районында урнашкан авыл.
Халык
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (69,6%), урыслар (30,4%).
Савва Маврин
Савва Маврин (Савва Иванович Маврин,, — , ) — РИ дәүләт эшлеклесе, сенатор (1791), яшерен киңәшче (1797), Санкт-Петербург вице-губернаторы (1782-1783), Нократ (1795-?) һәм Казан (1796-?) генерал-губернаторы.
Гродзець (Великопольское воеводалыгы)
Гродзець  — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Броссе
Броссе — Франциянең Мен һәм Луара департаментында урнашкан коммуна.
Казе Фантоци (Пистоя)
Казе Фантоци — Италиянең Тоскана төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казе Фантоци Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Новий Орлеан
Новий Орлеан — Америка Кушма Штатларының Луизиана штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Новий Орлеан шәһәре елда нигезләнгән.
Сылтамалар
Новий Орлеан
Брда (Радовлиця)
Брда  — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Коряково (Киров өлкәсе)
Коряково (Коряково) — Киров өлкәсенең Советск районында урнашкан авыл.
Брда (Радовлиця)
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Коряково (Киров өлкәсе)
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
Папелевичы
Папелевичы (Папелевічы ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Смаргонский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
(17854) 1998 JC4
(17854) 1998 JC4 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1998 елның 5 маенда Франк Зольтовский тарафыннан Вумера обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1998 JC4» саналган.
Шелтер-Коув (Калифорния)
Шелтер-Коув  — Америка Кушма Штатларының Калифорния штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Шелтер-Коув халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Засадки (Рипинский повяты)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Сциборовице
Сциборовице — Польшаның Ополе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Клястицкое
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (93%).
Облужья
Облужья — Россия территориясеннән ага торган елга. Ярославль өлкәсе, Вологда өлкәсе, Тверь өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Сить елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 17 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Идел бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Рыбинск сусаклагычы бассейны елгалары, елга бассейны — (Югары) Идел Куйбышев сусаклагычына кадәр (Ука бассейныннан тыш).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Коҗадал (Торул)
Коҗадал (Kocadal) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Гүмүшхане иле Торул илчесенә караган бер авыл (köy).
Бонвиль-сюр-Тук
Бонвиль-сюр-Тук — Франциянең Кальвадос департаментында урнашкан коммуна.
Вайтерсфельд
Вайтерсфельд — Австриянең Түбән Австрия федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Шёллькриппен
Шёллькриппен — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Загражден (Плевен өлкәсе)
Загражден  — Болгариянең Плевен өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Валя-Улеюлуй
Валя-Улеюлуй — Румыниянең Арджеш жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Борисово (Әбҗәлил районы)
Борисово — Башкортстанның Әбҗәлил районында урнашкан авыл. 2010 елның 14 октябренә биредә 60 кешенең яшәве мәгълүм. Почта индексы — 453625, — 80201807001.
Демография
Халык саны динамикасы:
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 60 кешенең яшәве мәгълүм.
Орһание (Алтынорду)
Орһание (Orhaniye) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Орду иле Алтынорду илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Заскоч
Заскоч — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Гродзиск (Великопольское воеводалыгы)
Гродзиск  — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
(17855) Geffert
(17855) Geffert — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1998 елның 19 маенда галимнәр тарафыннан Штаркенбург обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1998 KK» саналган.
Стинг
Стинг (Sting), чын исеме Гордон Мәттью Томас Самнер (Gordon Matthew Thomas Sumner) — британ рок-музыканты, актер, The Police төркеме җитәкчесе (1976—1984). 1984 елдан аерым үзе җырлый.
Стинг — дөньякүләм танылган җырчы. Милләтләргә карамыйча, аны бөтен Җир шары тыңлый.
Хыналыг Атешгяһы
Хыналыг авылыннан якынча 5 км ераклыкта, диңгез дәрәҗәсеннән якынча ~3000 м биеклектә Шахдаг тавының сырт тармагында, Гызыл-гая кыясының итәгендә Атешгяһ урнашкан – бу табигый ялкын белән Зәрдөштлек гыйбадәтханәсе. Гыйбадәтханә элекке хәрабәләр урынында 2016 елда World Zoroastrian Organisation һәм Азәрбайҗан мәдәният һәм туризм министрлыгы тырышулары ярдәмендә торгызылган булган. . Һәйкәл 4647 номеры белән Азәрбайҗанның тарихи һәм мәдәни һәйкәлләре реестрына кертелгән булган. Кавказның бу өлешенең югары урыннарында нигезендә Зәрдөштлек булган культ корылмалары булуы турында төрле авторлар күп мәртәбә искә ала. XVII гасыр сәяхәтчесе Адам Олеарий шулай дип яза: ''«...Эльбурс Грузия белән чиктәш Табесеран өлкәсендә Кавказ тауларының өлеше булып тора, аның биеклекләре хәзер тасвирланган таулардан яхшы күренә. Бу Эльбурста фарсылар кайчандыр сүнми торган утны тотканнар һәм аңа табынганнар; әмма хәзер бу ут һәм аның табынучылары юк…, алар шуннан Һиндстанга юл тотканнар...»'' Олеарий тәкъдим иткән тасвирлама һәм картадан Эльбурс дип ул Шахдаг тавын атаган һәм тәңгәл килгән рәвештә бу аның сырт тармагында урнашкан табигый утлар турында сүз бара. Дин әһеле Макар Бархударянц 1893 елда ут гыйбадәтханәләре турында мәгълүмат китерә, алар арасында Хыналыгтагы да искә алына: «…Багин (гыйбадәтханә) Куба өязендә Хыналык авылы янында Атешгях исемле янартау янында төзелгән булган, анда борынгы калдыкларда Һиндстаннан килгән кешеләр тарафыннан төрле корылмалар төзелгән булган».
Садыр Жапаров
Садыр Жапаров, Садыр Нургожо улы Жапаров (кырг. Садыр Нургожо уулу Жапаров, 1968 елның 6 декабре, СССР, Кыргызстан ССР, Эссек-Күл өлкәсе, Түп районы, Кең-Суу) — Кыргызстан сәясәтчесе һәм дәүләт эшлеклесе, Жогорку Кеңеш депутаты. 2020 елның октябрендә Кыргызстанда парламент сайлаулары нәтиҗәләренә каршы халык баш күтәрүе шартларында Кыргызстан премьер-министры итеп сайлана. 2020 елның 15 октябреннән Кыргызстан президенты вазифаларын башкара. 2020 елның 14 ноябрендә, 2021 елның 10 гыйнварында вакытыннан алда узачак Кыргызстан президентын сайлауларда катнашу өчен, Кыргызстан президенты һәм ил премьер-министры вазифаларыннан баш тартуын белдерә. 2021 елның 10 гыйнварында узган президент сайлауларында беренче турда җиңә. 2021 елның 28 гыйнварынннан Кыргызстан президенты.
Тәрҗемәи хәле
1968 елның 6 декабрендә Эссек-Күл өлкәсе Түп районы Кең-Суу авылында туган. Урта мәктәпне тәмамлагач, Фрунзе шәһәрендә физик тәрбия һәм спорт университетында укый (1986—1991). 1987—1989 елларда Совет Армиясендә хезмәт итә. 2006 елда икенче югары белем алган: Борис Ельцин исемендәге Кыргыз-Россия Славян университетының юридик факультетын (Бишкәк) тәмамлаган.
Сәяси эшчәнлеге
2010 елның июнендә булып узган милләтара вакыйгаларда (Ош шәһәрендә кыргызлар һәм үзбәкләр аарасында булган бәрелеш) кыргыз милләтчеләре ягында катнашкан.
2010 елның октябрендә узган парламент сайлауларында «Ата-Журт» фиркасеннән Жогорку Кеңеш депутаты итеп сайлана. Суд-хокукый мәсьәләләр буенча комитет рәисе була.
2012 елдан башлап туган ягы Эссек-Күл өлкәсендә урнашкан һәм Канаданың алтын чыгару ширкәте Centerra Gold Inc. кулында булган Комтүр алтын руднигын Кыргызстан кулына алуны яклап чыгыш ясый һәм якташ-кыргызлар арасында популярлык казана.
Җинаять эше
2013 елның мартында Бишкәк район суды «хакимиятне көч кулланып тартып алырга омтылыш» маддәсе буенча 1 ел 6 айга иректән мәхрүм итә, ләкин Бишкәк шәһәр суды сәясәтчене аклый һәм суд залында азат итә.
2013 елның июнендә Садыр Жапаров Эссек-Күл өлкәсе губернаторын тоткын итеп алуда гаепләнә, ләкин үз гаебен танымый, илдән чыгып китә.
Мөһаҗирлектә Кипрда яши.
2017 елның 25 мартында илгә кайтканда Казакъстан-Кыргызстан чигендә кулга алына, Эссек-Күл өлкәсе губернаторы Эмилбек Каптагаевны тоткын итеп алуда гаепләнеп, 11 ел 6 айга ирегеннән мәхрүм ителә.
Премьер-министр итеп сайлануы
2020 елның 6 октябрендә Кыргызстанда парламент сайлаулары нәтиҗәләренә каршы халык баш күтәрүе шартларында тарафдарлары ярдәмендә төрмәдән азат ителә. «Достук» кунакханәсендә Кыргызстан парламенты депутатлары (кворум җитмәү шартларында) Садыр Жапаровны Кыргызстан премьер-министры итеп сайлый. Ил президенты Сооронбай Жээнбәков хакимияттән баш тарткач (отставкага киткәч), 2020 елның 15 октябреннән ил президенты вазифаларын вакытлыча (яңа президент сайлаулар узганчы) башкаруны өстенә ала.
Вакытыннан алда президент сайлаулар
2020 елның 14 ноябрендә, 2021 елның 10 гыйнварында вакытыннан алда узачак Кыргызстан президентын сайлауларда катнашу өчен, Кыргызстан президенты һәм ил премьер-министры вазифаларыннан баш тартуын белдерә. Кыргызстан президенты булып парламентның яңа сайланган спикеры Талант Мамытов, премьер-министр вазифаларын беренче вице-премьер Артем Новиков башкарачак.
Вакытыннан алда узачак Кыргызстан президентын сайлауларда Садыр Жапаровка көндәш булырга 14 ноябрьгә 63 кандидаттан гариза кергән. Алар арасында — парламентның элекке спикеры Канат Исаев, «Бутун Кыргызстан» оппозиция фиркасе лидеры Адахан Мадумаров, эчке эшләр министры урынбасары Курсан Асанов һ. б..
2021 елның 10 гыйнварында узган президент сайлауларында беренче турда җиңеп, Кыргызстан Президенты итеп сайланган.
Гаилә хәле
Өйләнгән, дүрт баласы бар.
Һәрогет
Тарих
Беренче мәртәбә 14 нче гасырда телгә алына.
Буе-Менар
Буе-Менар — Франциянең Мен һәм Луара департаментында урнашкан коммуна.
Кеза (Молога кушылдыгы)
Кеза  — Россия территориясеннән ага торган елга. Тверь өлкәсе, Вологда өлкәсе, Новгород өлкәсе, Ленинград өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга Молога елгасының сул ярына тамагыннан 241 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 38 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Идел су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Молога башыннан тамагына кадәр. Кече елга бассейны — Рыбинск сусаклагычы бассейны елгалары, елга бассейны — (Югары) Идел, Куйбышев сусаклагычына кадәр (Ока бассейны кушылмай).
Колаер (Бәрдә)
Колаер  (Kolayır ) — Әзербайҗанның Бәрдә районына караган авыл.
Казе Фанфани (Тревизо)
Казе Фанфани — Италиянең Венеция төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Брда (Словень Градець)
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сен-Кантен-сюр-ле-Омм
Сен-Кантен-сюр-ле-Омм — Франциянең Манш департаментында урнашкан коммуна.
Valüta
Valüta yäki Çit il aqçası (inglizçä Currency) - il eçendä yäki çit ildä aqça funktsiäsen ütäwçe tawar. Tar mäğnadä çit illärneñ aqça berämlege. Yäğni valüta - aqça bilgese, täñkä, isäp-xisap berämlege häm başqa törle tüläw öçen täğäyen xaq, äyläneş çarası. Bu aqça berämlege däwlät qanunnarı häm däwlätara kileşülär belän yaqlana.
Törlär
Törle çit il aqçaların ayırıp qaraw öçen berniçä qaraş yäşäp kilä häm tübändägeçä bülenälär:
Роквилл (Индиана)
Роквилл  — Америка Кушма Штатларының Индиана штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Папельники
Папельники (Папельнікі ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Ивевский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Вайтерсфельден
Вайтерсфельден — Австриянең Югары Австрия федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Гродзиско (Гостинский повяты)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Сцибуж
Сцибуж — Польшаның Ополе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Охотка
Охотка — Россия территориясеннән ага торган елга. Ярославль өлкәсе, Вологда өлкәсе, Тверь өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Угла елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 14 км.
(17856) Gomes
(17856) Gomes — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Охотка
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Идел бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Рыбинск сусаклагычы бассейны елгалары, елга бассейны — (Югары) Идел Куйбышев сусаклагычына кадәр (Ука бассейныннан тыш).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
(17856) Gomes
Тарихы
1998 елның 18 маенда LONEOS проекты тарафыннан Андерсон-Меса обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1998 KL1» саналган.
Заставе (Куявия-Диңгез буе воеводалыгы)
Заставе  — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Бөртон-апон-Трент
Бөртон-апон-Трент (Burton) — Англиянең Стәффордшир графлыгында урнашкан шәһәр.
Шёльнах
Шёльнах — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
HD202093
HD202093 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Бонмезон
Бонмезон — Франциянең Кальвадос департаментында урнашкан коммуна.
Сен-Клеман-Ранкудре
Сен-Клеман-Ранкудре — Франциянең Манш департаментында урнашкан коммуна.
Нью-Айбирия (Луизиана)
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Дүртөйле районы
Дүртөйле районы (Дюртюлинский район) — Башкортстанга керүче муниципаль район. Административ үзәге — Дүртөйле каласы.
1930 елның 20 августында Үзәк башкарма комитетының карары белән барлыкка килгән.
Дүртөйле районына элекке Ялдәк, Исмаел, Әсән, Мәскәү, Анастасьино волостьлары кергән. Аның биләмәсенә 208 авыл кергән. 1935 елда вакландырылган һәм Илеш районы бүлеп чыгарылган. Район өчен гаят зур йогынты нефть ятмаларының табылуы һәм үзләштерелүе ясаган.
География
Дүртөйле муниципаль районы республиканың төньяк-көнбатыш өлешендә урнашкан. Мәйданы 1678 км² тәшкил итә. Шуларның 71% — авыл хуҗалыгында файдалана, урманнар 29668 га тәшкил итә (17,8%), сулыклар – 3989 га (2,4%).
Халык
Иң эре торак урыннары: Дүртөйле каласы (2009 елда 31,4 мең кеше яши), Семилетка поселогы (4,5 мең), Исмаил (2,2 мең), Ангасяк (1,9 мең), Мәскәү (1,9 мең), Әсән (1,66 мең), Иванай (1,63 мең) авыллары.
Икътисад
Дүртөйле районы республика буенча үз-үзен тәэмин итә торган санала. 2009 елда республика бюджетыннан килә торган субсидияләр район бюджетында 13 % тәшкил итә.
Җитештерү тармагы
Җирле сәнәгать авыл хуҗалыгы чималын эшкәртүгә, нефть чыгаруга, төзелеш материалларын җитештерүгә һәм табигый газ кууга корылган.
(17857) Hsieh
(17857) Hsieh — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Дүртөйле районы
Җитештерү тармагы
Төп сәнәгать предприятиеләре Дүртөйледә, Семилетка поселогында, Исмаил авылында урнашканнар.
(17857) Hsieh
Тарихы
1998 елның 18 маенда LONEOS проекты тарафыннан Андерсон-Меса обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1998 KR1» саналган.
Дүртөйле районы
Авыл хуҗалыгы
Дүртөйле районы бөртеклеләрне һәм терлекчелек продукциясен иң эре җитештерүче. Район җиренең 70 мең гектар җир эшкәртелә. Авыл хуҗалыгы биләмәләренең 1% алып торуга карамастан, район 3% ашлыкны һәм 4% сөтне җитештерә. Тулаем продукт күләмендә зур өлеш терлекчелеккә туры килә (66%).
Брдо (Домжале)
Брдо  — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Дүртөйле районы
Авыл хуҗалыгы
Райондагы 22 авыл хуҗалыгы предприятиесенең 16сы – нәсел заводлары булып тора. Аларда 80% баш терлек асрала.
Брдо (Домжале)
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Дүртөйле районы
Авыл хуҗалыгы
Игенчелеккә 34% туры килә. 2009 елда районда 84 мең тонна ашлык җитештерелгән. Иң эре җитештерүчеләр — «Вәлиев», «Ленин», Киров исемендәге, «Нива», «Дүртөйле» МТС.
Районда шәхси инициатива якты чырай белән каршы алына бип әйтеп булмый. 24 авыл хуҗалыгы предприятиесенә 17 шәхси фермер хуҗалыгы туры килә.
Авыл хуҗалыгы техникасы фонды 55%ка таушалган. Күпчелек хуҗалыклар техника белән начар тәэмин ителгән.
Транспорт
Дүртөйле районын М7 «Идел» (Мәскәү-Уфа) автомагистрале кисеп чыга. Район территориясендә җирле юллар челтәре яхшы үскән. Дүртөйледән асфальт юл белән Борайга, Бүздәккә, Чакмагышка, Нефтекамага, Бөрегә туры чыгып була. Юлларның тулаем озынлыгы – 449 км, шул исәптән яхшыртылган өслеклеләр – 364 км.
Иң якын тимер юл станцияләре – Бүздәк (116 км), Яңавыл (145 км), Уфа (130 км).
Мәгариф
Хәзерге вакытта район мәгариф системасына 28 мәктәпкәчә яшьтәге балалар өчен учреждение, 3 гимназия, 21 урта, 6 төп, 10 филиал (башлангыч) мәктәп, 1 балалар йорты, мәктәпара уку комбинаты, балаларны өстәмә укытат торган 3 оешма керәләр. Кыскарту («оптимизация») планына күрә 2010/11 уку елында Аргыш белән Түрбиек филиаллары ябылды. 2009 елда укучылар саны – 7614 булган. Мәктәпкәчә яшьтәге балалар саны – 4610. Укытучылар саны – 838.
Матбугат
1931 елдан бирле «Юлдаш» газетасы чыга. 2010 елда — 11300 данә белән.
Искәрмәләр
Комплексная программа социально-экономического развития Дюртюлинского муниципального района на 2011-2015
Рәсми сайт