cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Азәрбайҗан биюе
Азәрбайҗан халык биюләре (азәрб. Azərbaycan xalq rəqsləri; آذربایجان خالق رقسلری) — азәрбайҗан халкының бию сәнгате. Азәрбайҗан биюләренең музыкаль үлчәме — 6/8 һәм 3/4. Азәрбайҗан халык биюләре бик борынгы тарихка ия. Моны Гобустанда кыя-ташларга төшерелгән рәсемнәр дәлилли. Башта биюләр йола башкару  рәвешендә була, урта гасырлар башыннан Әзербайжанда төрле бию төрләре формалаша башлый һәм Азәрбайҗан халкының сакчыл мөнәсәбәте сөземтәсендә әлегә кадәр саклана. Биюнең каһарман, көнкүреш, хезмәт, йола төрләре бар. Характеры һәм ритмы буенча азәрбайҗан халык биюләре үтә салмак, салмак һәм җанлы биюләргә бүленә. Ритмик корылышына бәйле үзенчәлекле сурәтләнештә булалар. Кагыйдә буларак, азәрбайҗан биюе өч өлешле була: беренче өлеше — түгәрәк буйлап йөрү, биюче гәүдәсен туры һәм горур тота, икенчесе — торган урында лирик тукталыш (сүзмә) һәм өченчесе — тагын түгәрәк буйлап — ышанычлы,омтылышлы һәм тантаналы хәрәкәт. Өченче өлешкә җитез ритм, хис-тойгылар чайпалуы хас. Күп биюләр, аеруча борынгылар, хайваннар я үсемлекләр атамасын йөртә: «джәйрани» — газәл, «лалә— кыр мәге, «бәнәүшә»— миләүшә, «иннаби» — җимеш һ.б. Азәрбайҗан биюләренең күпчелеге ялгыз башкарыла.
Тарихы
Азәрбайҗан территориясендә халык бию сәнгатенең барлыкка килүе һәм формалашуы күп гасырлар дәвамында бара. Халыкта үткән заманнардан бирле яшәп килгән «году-году», «коса-коса», «хозыр ильяс» кебек күмәк йола биюләре бик борынгы санала. Борын Азәрбайҗан территориясендәге хакимнарның сарайларында югары башкару осталыгы белән дан алган бию ансамбльләре булган.
Совет чорындагы үсеше
Республикада 1920 елда Совет власте урнашкач, халык биюе яңа кешенең рухи дөньясын, идеологиясен, хезмәт эшчәнлеген чагылдырган яңа эчтәлек белән байый. «Мамык үстерүчеләр биюе», «Уңыш биюе», «Балыкчылар биюе» кебек биюләр барлыкка килә. «Мирзаи», «Узундара»» кебек борынгы хатын-кыз биюләре сәхнәләрдә куела, яңалары хасил ителә. Мәсәлән, Г. Гусейнлиның «Басти» һәм С. Рөстәмовның «Сүрия» җырлары көенә кызлар  биюләре салына. Яшьләр биюләре (егетләрнең һәм кызларның бергә биюе) шулай ук киң тарала.
Азәрбайҗан да башлангыч профессиональ бию коллективы 1938 елда үзешчәнлек нигезендә корыла. Бу ансамбль борынгы һәм хәзерге заман халык биюләреннән торган репертуар белән чыгыш ясый. Эшчәнлеге республиканың үзендә, СССР да, шулай ук чит илләрдә бию сәнгатен пропагандалау белән бәйле була. Ул чордагы төп биючеләрдән Азәрбайҗан ССРның халык артистлары Әминә Дилбазины, Гөлчәчәк Җәлилованы, Алибаба Абдуллаевны, Б. Мамедовны; республиканың атказанган артистлары Туту Гамидованы, Алинә Рамазанованы һәм башкаларны атарга була.
1959 елда Азәрбайҗанда Әминә Дилбази җитәкчелегендә «Чинар» (азәрб. — Платан) дигән һәвәскәр кыз бию ансамбле оештырыла. Тиздән коллектив профессиональ халык ансамбле булып китә.
Биюләр өчен нота язу
1930 елларда Музыка буенча гыйльми тикшеренүләр советы оештырылганнан соң, Азәрбайҗан дәүләт консерваториясе басмаларына биюләрне кертү мөмкинлеге ачыла. Халык музыкасы һәм биюләре кабинеты биючеләр өчен эш планы төзи башлый. Билгеле җырчы, халык музыкасы нечкәлекләрен яхшы белгән Бүл-Бүл бу кабинетның җитәкчесе була. Фольклор җыюда аның хезмәтләре зур була.
1937 елда «Азәрбайҗанның бию көйләре» җыентыгы басылып чыга, аны Сәид Рөстәмов әзерли. Җыентыкка иң билгеле 30 бию керә. Бу биюләр әле дә көн үзәгендә. 1950 елда С. Рөстәмов җыентыкны кабат бастыра.
1951 елда Т. Кулиев, Закир Баһиров һәм Мәммәд Сәлех «Азәрбайҗан халык биюләре» дигән җыентык бастыра.
1954 елда Р. Гаджиев Али Кәримов белән фортепиано өчен «Sünbülü» һәм «Yarış» кебек биюләрнең ноталарын яза. Бу биюләр пьесалар һәм тамашалар өчен куела.
Төрләре
Тематик яктан азәрбайҗан халык биюләре хезмәт («чобаны» — «көтүче»), йола (ритуаль, календарь, туй), көнкүреш («мирзаи», «тураджи»), героик (хәрби — «дженги» һәм спорт — «зорхана»), әйләнмә-уен («яллы», «халай») һәм башка төрләргә бүленә.
Аеруча киң таралган биюләр: «терәкәмә» (күчмәчеләр биюе), «гытгылыда» (хатын-кызлар әйләнмәле биюе), туйларда, кызлар аулагында яшь хатыннар һәм кызлар тарафыннан башкарыла торган «иннаби», «джәйран-балла», «яллы» һәм башкалар.
Башкару
Бию музыкасы төрле: хатын-кыз биюләренең көе— салмак лирик («Тураджи», «Узундара» һ.б.) я шатлыклы-җанлы («Терәкәмә» һ.б.), ир-егет бию көйләре — тантаналы-олпат («Мирзаи» — олы яшьтәгеләр башкара торган бию һ.б.), өермәдәй җитез («Гайтагы», «Аскерани» һ.б.). Күмәк биюләр — яллы (ачык һавада башкарыла торган әйләнмәле бию), джанги (яугир ирләр биюе) киң таралган. Бию көенең такт үлчәменә (6/8) төрлелек, ритмик фигураларның кискенлеге хас (пунктир ритмнар, синкопалар еш очрый).
Монтроуз (Висконсин)
Монтроуз  — Америка Кушма Штатларының Висконсин штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Рифе
Рифе (Rife ) — Бутан дәүләтенең Бумтанг дзонгхагында урнашкан авыл.
Географиясе
Авыл Гималай таулары битендә, диңгез дәрәҗәсе өстеннән 4 989 метр биеклектә 27.8833°N, -90.51667°W координаталы буенча урнашкан.
Искәрмәләр
Рифе
(15969) Charlesgreen
(15969) Charlesgreen — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1998 елның 1 мартында Эрик Эльст тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1998 EW11» саналган.
Франополь (Мазовия воеводалыгы)
Франополь  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Президенти-Бернардис (Сан-Паулу)
Президенти-Бернардис  — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Сан-Паулу штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Федоровка (Оргон кушылдыгы)
Фёдоровка — Россия территориясеннән ага торган елга. Кемерово өлкәсе, Хакас Республикасы, Алтай Республикасы биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Ортон елгасының сул ярыннан 52 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 21 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Томь елгасы, инештән Новокузнецк каласына чаклы, Кондома елгасын кертмичә,. Кече елга бассейны — Томь, елга бассейны — Об (өске өлеше) Иртеш кушылганга чаклы.
Шарнизе
Шарнизе — Франциянең Эндр һәм Луара департаментында урнашкан коммуна.
Берганти
Берганти — Франциянең Ло департаментында урнашкан коммуна.
Пшитули (Олецкий повяты)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Кустарны
Кустарны (Кустарны ) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Гомельский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Волдрон (Индиана)
Волдрон  — Америка Кушма Штатларының Индиана штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Морленд (Канзас)
Морленд  — Америка Кушма Штатларының Канзас штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Морленд шәһәре  елда нигезләнгән.
Шёнбург (Заале)
Шёнбург (Schönburg) — Алманиянең Саксония-Анхальт җирендә урнашкан коммуна.
Морленд (Канзас)
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Шёнбург (Заале)
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кремянка (Суводь кушылдыгы)
Кремянка — Россия территориясеннән ага торган елга. Киров өлкәсе, Түбән Новгород өлкәсе, Мари Ил биләмәләрендә ага. Елга  Суводь елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 11 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Нократ, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Касаррубуэлос
Касаррубуэлос — Испаниянең Мадрид провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(8563) 1995 US
(8563) 1995 US — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1995 елның 19 октябрендә Тимоти Спар тарафыннан Каталина обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1995 US» саналган.
Сьвенте (Түбән Силезия воеводалыгы)
Сьвенте  — Польшаның Түбән Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
HD171586
HD171586 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Бозиеш (Бистрица-Несеуд)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Казале Пян ди Фрасо (Рим)
Казале Пян ди Фрасо — Италиянең Лацио төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Югары Колотовка
Югары Колотовка (Верхняя Колотовка) — Киров өлкәсенең Афанасьево районында урнашкан авыл.
Казале Пян ди Фрасо (Рим)
Географиясе
Казале Пян ди Фрасо Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Үзәк Апеннин тауларыннан көнбатышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Сәлим Абдулхәким
Сәлим Абдулхәким (Selim Abdulakim, еш кына Selim Abdulachim рәвешендә бирелә) — Румыниянең беренче татар юристы, сәясәтче, Румыния парламенты әгъзасы, Румыниянең татар һәм төрек мөселманнары эше буенча җитәкче була.
Югары Колотовка
Халык
Халык саны динамикасы:
Сәлим Абдулхәким
Биографиясе
Сәлим Абдулхәким тумышы белән Румыниянең Констанца жудецы татарларыннан.
Ул тугызынчы коры җир полкның бер өлеше булган добруджа коры җир полкында хезмәт иткән һәм Беренче бөтендөнья сугышы вакытында 1917 елның җәй көнендә Мэрэшешти шәһәре янындагы көрәштә һәлак була Казым Абдулхәкимнең энесе була, сеңлесе Шәфика яки Сапия — шагыйрь Мәмәт Ниязыйның хатыны була. Сәлимнең хатыны - Сәидә (Sayide, исеме шулай ук еш кына румын телендә Saide рәвешендә бирелә).
1911 елдан башлап, ул Бухарест университетының юридик факультеты курсларын уза, Бухарест Университеты Үзәк китапханәсе фондыннан 30 сум күләмендә ярдәм ала, чөнки ул матди чаралардан мәхрүм ителә. Укуын тәмамлаганнан соң, Сәлим Констанцада адвокат булып эәли. Хәрби чорда Констанцада мөселман җәмгыяте рәисе һәм шәһәрнең вице-премьеры була. Румыния парламенты әгъзасы була, анда мөселманнарның хокукларын яклый һәм анда башкаларның теләкләренә игътибар итмәве, илнең милли куркынычсызлыгына яный дип уйланыла.
Ашламалар
Ашламалар җирнең уңдырышлылыгын, яшелчә һәм җиләк-җимеш культураларының уңышын гына түгел, ә бәлки аларның сыйфатын да күтәрәләр. Аеруча билгеле һәм
Зәйтүнә Газизова
Газизова Зәйтүнә Сабир кызы (26 февраль 1937 ел) — опера җырчысы, 1982 елдан СССР Театр эшлеклеләре берлеге әгъзасы. Башкорт АССРның атказанган артисты (1986).
Татар Кадрәге
Почта индексы — 422014.
Зәйтүнә Газизова
Биографиясе
1937 елның 26 февралендә Хәйбулла районы Аюлы авылында туган.
Татар Кадрәге
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.5 °C.
Ашламалар
һәрбер бакчачы яки яшелчәче таба ала торган органик ашламалар — алар да булса үсемлекчелек һәм терлекчелек калдыклары. Органик ашламаларга тирес, тирес сыекчасы, фекалий, торф, торф-тирес компостлары, кош тизәге, өйдән чыккан чүп-чар, ләм, төрле куак яфраклары керә.
Зәйтүнә Газизова
Биографиясе
1950-54 елларда Уфа шәһәренең 1 нче мәктәп интернатын, 1962 елда Уфа музыка училищесын, 1969 елда Урал дәүләт консерваториясен (Свердловск шәһәре) тәмамлый. 1962-1963 елларда Башкорт дәүләт филармониясендә эшли, 30 елга якын (1968-1996) Башкорт дәүләт опера һәм балет театрының солисты була. 1985 елларда 2 нче музыка-педагогик көллиятендә балаларга белем бирә.
Ашламалар
Тирес. Яшелчәчеләр һәм бакчачылар еш кына туфракка азотлы, фосфорлы һәм калийлы минераль ашламалар кертәләр, әмма кирәкле сыйфатлы теләгән уңышларын ала алмыйлар. Хикмәт менә нәрсәдә: яхшы сыйфатлы югары уңыш алу өчен күп кенә башка туклыклы матдәләр дә кирәк, ә алар әле кулланыла торган минераль ашламаларда юк. Бу кимчелекне бары тик тулы кыйммәтле тирес кертеп кенә бетерергә мөмкин. Бер тонна тирес белән туфракка 5 кг га кадәр азот, 2,5 кг фосфор, 6 кг калий, 2 шәр г марганец һәм бакыр, 0,4 г молибден, 0,3 г бор, 0,2 г кобальт, ә барлыгы 30 кг чамасы туклыклы матдәләр кертелә, аларның исә яртысыннан артыгын кальций һәм магний тәшкил итә.
Зәйтүнә Газизова
Иҗаты
Зәйтүнә Газизованың иҗади арсеналы бик бай. Ул Россия һәм чит ил классикларының, башкорт композиторларының 50 дән артык опера партияләрен оста башкарып, тамашачы күңелен яулаган.
Югары Колотовка
Халык
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
Меревиль (Мёрт һәм Мозель)
Меревиль (Méréville) — Франциянең Мёрт һәм Мозель департаментына караган коммуна.
Каракочан (Каракочан)
Каракочан (Karakoçan) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Элазыг иле Каракочан илчесенә караган бер авыл (köy).
Ашламалар
Тирес һәм башка органик ашламалардагы органик матдә туфракның физик-химик үзлекләрен яхшырта, аны көпшәкләндерә, җылыта, артык югары концентрациядәге тозларның зарарлы тәэсирен бетерә, үсемлекләрнең минераль ашламалар белән үзара тәэсир итешүләреннән килеп чыга торган әчелекне киметә. Туфракта органик матдә никадәр күбрәк булса, анда микроорганизмнар шулкадәр активрак яши. Шуның нәтиҗәсендә үстерелә торган җиләк-җимеш һәм яшелчәләргә радиоактив һәм агулы матдәләрнең, гербицидларның тискәре тәэсире нейтральләшә. Тиреснең сыйфаты аның нинди терлектән чыгуына, малтуарны ашату ысулларына, аслыкның төренә, тиресне ничек саклауга һәм файдалануга бәйләнгән. Составындагы су микъдарына карап тиреснең кайнары (ат, сарык тиресе) һәм салкыны (мөгезле эре терлек һәм дуңгызлар астыннан чыккан тирес) була. Кайнар тирес тиз таркала һәм парниклар, җылытылган түтәлләр өчен яхшы биоягулык була ала.
Туфракка инфекция һәм чүп үлән орлыкларын кертмәү өчен яңа чыккан тиресне җир ашлауда бик саклык белән генә файдаланырга һәм культураларның барысына да кертмәскә кирәк. Тиресне ярымчерегән хәлдә куллану яхшырак булыр, Аны барлык культуралар астына көзеннән кертеп калдыралар. Яз көне исә таркалган тирес кертү яхшырак. Шуны да белү кирәк: органик ашламалар туфрактагы туклыклы матдәләрне тулыландырып кына калмый, ә бәлки анда кертелә торган минераль ашламаларның да нәтиҗәлелеген күтәрә. Бу ашламаларны дөрес кушканда туфракның уңдырышлылыгын озак сакларга һәм участоктан продуктларның күбрәк чыгуына ирешергә мөмкин. Тирес үсемлекләрне башлыча фосфорлы-калийлы туклану белән тәэмин итә, аңа азотлы минераль ашламалар өстәү дә начар булмас.
Тирес сыекчасы, киресенчә, азотка һәм калийга бай, ә фосфор микъдары аз, аңа фосфорлы минераль ашламалар өстәргә кирәк. Тирес сыекчасы терлекләр идегеннән тора, аңа кайчакта яңгыр һәм кар сулары, абзар юган сулар кушыла. Тирес сыекчасында азот һәм калий күп, үсемлекләр аларның 60—70 процентын үзләштерә. 6—10 тапкыр су кушылган тирес сыекчасың үсемлекләрне өстәмә тукландыру өчен файдаланалар. Шакшы сулар чокыры фекалийләрендә 0,5—0,8% азот, 0,2—0,4% фосфор һәм 0,2—0,3% калий бар. Алар ашламага торфлы компостларга кушып файдаланыла. Агач ябалдашы тирәли сай гына канауларга сибеп чыгып чиста килеш тә кертергә мөмкин.
Торф — дымлылык югары булганда һәм һава җитәрлек кермәгәндә начар таркала торган үсемлек калдыклары ул. Торф никадәр яхшырак таркалган булса, аннан алынган ашлама шулкадәр сыйфатлырак.
Торфның таркалу дәрәҗәсен белү өчен аның бер кисәген ак кәгазьгә сөртеп алып, шул кәгазьне киптереп карау да җитә. Әгәр кәгазьдә күпсанлы җепселле төссез яки бераз гына саргылт эз калса, торфның таркалуы 10% тан түбән, сөртелгән эз сары һәм җиңелчә кызгылт көрән яки аксыл сары төстә һәм аз гына җепселле булса — таркалу 10—20%. Таркалу дәрәҗәсе 20—35% булганда җепселләрсез кызгылт көрән яки сыек көрән, 35—50% булганда көрән төстәге яки карасу көрән, я кара төсмерле эз кала. Әгәр караңгы яки кара-көрән төстәге урыннарында бармак эзләре дә сакланса, торф 50% тан күбрәккә таркалган дигән сүз. Андый торфны ашламага чиста килеш тә кулланырга мөмкин. Начар таркалган торфны (мүкле һәм күчмә сазлыклардан) тирес яки фекалийләр белән кушып компостлау яхшырак булыр. Торфта 3% ка кадәр азот бар, ләкин беренче елда ул үсемлекләргә килми. Торфтан ТМАУ-6К һәм ТМАУЗ концентрат ашламалар, шулай ук «Фиалка» дип аталган прессланган тукландыру грунты ясыйлар. Пакетларның тышында бу ашламаларны куллану буенча рекомендацияләр басылган.
Мүкле торфны теплица грунтына кушып та, торф-черемә чүлмәкләр ясау өчен дә файдаланалар. Уйсулык торфын ашламага һәм торф-черемә чүлмәкләр ясау өчен файдалану алдыннан озак кына киптерәләр һәм ачык мәйданчыкларда җилләтәләр. Шуннан соң ул чәчүлекләрне мүлчәләүгә дә яраклы була. Артык кипкән торф белән комлы туфракларны ашларга ярамый, чөнки ул дымны тотмый һәм үзе таркалмый.
Торф-тирес, торф-фекалий һәм җыелма компостлар була. Шәхси яшелчә бакчалары һәм дача участоклары өчен иң әйбәте — җыелма компостлар. Андый компостларны ясау өчен авырулар, корткычлар белән зарарланмаган һәм чүп үлән орлыклары кушылмаган үсемлек калдыклары, яшелчә кабыклары, пычкы чүбе, йомычка, көл, корым, ишегалды чүп-чары, яфраклар, кәсле яки башка төр туфрак, фекалийләр кебек барлык ташландыкларны файдаланалар. 1,5—2 м киңлектә һәм шундый ук озынлыктагы әзер мәйданчыкка 20—30 см калынлыкта 50—70% дымлылыктагы яхшылап җилләтелгән торф, яфраклар, туралган салам, кәсле яки башка төр туфрак җәяләр. Аннары шундый ук калынлыкта диярлек төрле чүп-чар, ташландыклар өяләр һәм фәкаль массасы яки тирес сыекчасы (тик кер юуудан чыккан сулар ярамый) белән юешлиләр, 2—3% известь яки көл кушалар, 5—6 см калынлыкта торф яки туфрак тараталар һәм кабат төрле ташландыклар өяләр.
Штабельнең биеклеге 1,5 м га җиткәч аны өстән һәм ян-якларыннан 10—15 см калынлыкта торф яки туфрак белән томалыйлар. Яңгыр сулары һәм 30—40 көннән сибелә торган төрле сыеклыклар агып чыкмасын өчен штабельнең кырыйларын бераз биегрәк итәләр. Салганнан соң 40—50 көннән компост өемен сәнәкләр белән яхшылап болгаталар. Салкыннар алдыннан штабельне 30—40 см калынлыкта туфрак һәм куак ботаклары белән каплап куялар.
Кыш көне тагын кар белән дә күмәләр. Компостны ул бертөрле кара массага әйләнгәч, ә’ фекалит массасын—-компостка салгач ким дигәндә 8—9 айдан файдаланырга ярый. Шушы вакыт эчендә югары температура тәэсире белән компосттагы авыру тудыручы микроблар бетә. Чүп үләннәрен һәм яшел ашламаларны торф белән бергә кушып компостлау да файдалы булыр (1 өлеш яшел масса һәм 9—10 өлеш торф). Андый компостка 2% фосфорит оны яки бераз гына суперфосфат кушу да яхшы. Яхшылап әзерләнгән компостлар тирескә тигезләшәләр. Әгәр инде чиста, ярым таркалган тиресне азотлы ашламалар белән баеталар икән, компостларга исә калий кушарга кирәк. Бәрәңге, мәсәлән, туфрактан калийны күп чыгара. Димәк, бу культура өчен калий белән баетылмаган торф-тирес компостын куллану файдасыз. Бәрәңге өчен калийга, фосфорга һәм микроэлементларга бай булган мич көле кушылган компост куллану яхшы. Андый ашлама бәрәңгенең уңышын күтәрә, аның сыйфатын яхшырта һәм үсемлекләрне күп кенә авырулардан саклый. Көлне, әче торфтан кала, органик ашламалар белән кушу киңәш ителми. Болай эшләүнең азотның шактый югалуына китерүе ихтимал.
Кош тизәге — иң концентрацияләнгән органик ашлама. Коры тизәктә 5% азот, 4% фосфор, 2—3% калий бар. Үзлекләре буенча кош тизәге тиресне узып китә, ә тәэсир итү тизлеге белән минераль ашламалардан да калышмый. Бер тавыктан елга уртача 6 кг, үрдәктән —8—9, бер каздан—10-11 кг тизәк алалар. Иң концентрацияләнгәне — тавык тизәге: анда азот һәм фосфор башка төр тизәкләрдәгегә караганда ике тапкырга күбрәк. Тизәкләрне бераз гына суперфосфат кушып киптерелгән хәлдә яки 1 : 1 чагыштырмада торф вагы кушып саклыйлар. Аны зур өемнәргә өеп кую киңәш ителми, чөнки алай эшләгәндә 2—3 ай эчендә азотның яртысы очып бетә.
Торф җитмәгәндә кәс туфрагы кулланырга ярый, тик аны тизәк авырлыгының 5—10 нчы өлеше күләмендә генә алалар. Кош тизәген суперфосфат белән кушып 20—30 кг дозаларда төп ашлама буларак көз көне кулланалар; 100 квадрат метрга чиста һәм киптерелгән хәлдә—30—40 кг (бәрәңгегә—29—30), торф белән катнаштырганда—50—100 кг. Үсемлекләрне тизәк белән тукландырганда аны 1:10 яки 1:14 чагыштырмаларда су белән сыеклыйлар. Үсемлекләргә тизәк эремәсе артыннан шунда ук кабат чиста су сибәләр. Үсемлекләрне тукландырганда һәр ояга күп дигәндә 5—6, ә тоташтан керткәндә —10 кв. метрга күп дигәндә 10 кг кош тизәге эремәсе сибәләр.
Өйдән чыккан чүп-чарга төрле кухня отходлары, кәгазь кисәкләре, чүпрәк-чапрак, тузан, көл Һ. б. керә. Әгәр мондый чүп-чарда 30—40% кәгазь һәм чүпрәк-чапрак булса, ул туфракта тиз таркала һәм кыйммәте буенча тирескә якын тора. Аны парникларда биоягулык сыйфатында файдаланырга яки компостларга мөмкин. Чүп-чарны компостларга мөмкин булмаганда яки биоягулык өчен файдалану кирәкмәгәндә аны көз көне, җирне туңга эшкәрткәндә туфракка күмдереп калдыралар.
Тозсыз сулар ләме буалар, күлләр,ә кайчакта елгалар төбендә җыела. Анда черемә күп, 2% ка кадәр азот, 0,2—0,8% калий, фосфор бар. Бераз җилләткәннән соң аны комлы туфракларда бер кв. метрга 3—4 кг исәбеннән төрле культуралар өчен ашлама итеп кулланырга мөмкин. Төрле агач яфракларын, компостлау мөмкинлеге булмаса, җил тими торган җирдә өеп куялар, туфрак белән күмеп икенче елга калдыралар. Икенче елда өемнәрне казып чыгалар, көз көне бу эшне янә кабатлыйлар. Бер-ике елдан яфрак кара туфрак массасына әверелә. Аның белән теләсә нинди культураны ашларга мөмкин.
Минераль ашламаларны, алардагы туклану элементлары микъдарына карап, азотлы, фосфорлы һәм калийлы ашламаларга аерып йөртәләр. Әгәр ашлама составына бер генә туклану элементы керсә, ул гади, ә ике, өч һәм аннан да күбрәк элемент керсә — катлаулы дип санала.
Азотлы ашламалардан промышленность башлыча аммиак селитрасы (анда 34% азот бар), аммоний сульфаты (21%), мочевина (46%) һәм азрак күләмдә — натрий селитрасы (16%) һәм кальций селитрасы (азот 14%) чыгара. Катлаулы ашламалардан аммофоста—12%, диаммофоста —20, нитрофоста —24, диаммонитрофоскада — 17, бакча катнашмаларында 6—12% азот бар. Әле әйтеп кителгән ашламаларның азотлы катнашмалары күпчелек культураларның уңышына һәм сыйфатына бертигез дәрәҗәдә диярлек тәэсир итә. Дозаларны азот, фосфор һәм калий арасындагы чагыштырмаларны дөрес билгеләргә генә кирәк. Азотның җитмәве дә, аның артык булуы да уңышка начар тәэсир итә. Азот җитешмәгәндә үсемлекләр зәгыйфьләнә, уңыш чыгышы кими, ә ул артык булганда — аның сыйфаты начарлана (җиләк-җимеш һәм яшелчәләр азрак татлы була, тәмсезләнә, начар саклана), җимеш агачларының һәм җиләк куакларының кышка чыдамлыклары кими. Шулар белән бергә продуктларда артык нитратлар һәм нитритлар туплана, моның исә организмның агулануына китерүе ихтимал.
Меревиль (Мёрт һәм Мозель)
Географиясе
Коммуна мәйданы — 8,43 км².
Ашламалар
Азотка булган ихтыяҗлары буенча яшелчә культураларын шартлы рәвештә 4 группага бүлеп йөртәләр: бик югары (1 кв. метрга 0,4—0,6 кг аммиак селитрасы кертергә кирәк); югары (0,3—0,4 кг); уртача (0,2—0,3 кг) һәм түбән (0,1—-0,15 кг). Беренче группага чәчәк кәбестә, соң өлгерә торган ак кәбестә, ревень; икенче группага — иртә һәм уртача өлгерә торган кәбестә, шпинат, сельдерей, спаржа һәм кабак; өченче группага — кыяр, помидор, бәрәңге, кишер, салат, петрушка, суган, сарымсак, аш чөгендере, гәрәнкә, торма; дүртенче группага редиска, суган (вак суган һәм кыяк суган), борчак, фасоль керә. Башка төрле азотлы ашламаларны (аммиак селитрасы урынына) файдаланганда авырлык коэффициентына төзәтмә ясыйлар: мочевина өчен—0,75; аммоний сульфатына — 1,6; натрий һәм кальций селитрасы өчен —2,25.
Фосфорлы ашламалар үсемлекләр тормышында шулай ук мөһим роль уйныйлар. Фосфор җитешмәгәндә яфраклар ваклана, вакытыннан элек коела, җимешләрнең өлгерүе тоткарлана, аларда шикәр һәм аскорбин кислотасы микъдары кими.
Промышленность чыгара торган фосфорлы ашламаларның иң киң таралганы — гади суперфосфат (суда эри торган фосфор биш скисе микъдары 20% чамасы) һәм икеле суперфосфат (46—48%). Аларның беренчесе порошок яки грануллар, икенчесе — грануллар хәлендә генә чыгарыла. Гранулланган ашламаларны орлыклар белән бергә, рассада утыртканда ояларга һәм бәрәңге бүлбеләре белән бергә рәтләргә кертүе уңайлы. Фосфорит онында фосфор микъдары гади суперфосфаттагы кадәр үк диярлек, тик ул суда эреми һәм кертелгән елда үсемлекләр тарафыннан начар үзләштерелә. Шуңа күрә фосфорит онын 100 квадрат метрга 25—40 кг дозаларда көз көне җирне казыганда яки сөргәндә яки аны үзләштерә башлаганда кертү яхшырак булыр.
Аммофос һәм диаммофос (аларда 50% чамасы фосфор биш окисе бар), диаммонитрофоска, нитрофос, нитрофоскалар (12—17%, бакча катнашмалары (6—12%) кебек катлаулы (комплекслы) фосфорлы ашламалар да кулланалар.
Ашламалардагы фосфор хәтта мул явым-төшемнәр булганда һәм күп су сипкәндә дә туфракта начар хәрәкәт итә. Катлаулы фосфорлы ашламалардан күбрәк файда алу өчен аларны азотлы ашламалар өчен оптималь булган срокларда кертәләр. Мондый очракта үсемлекләр үзләштерелмәгән фосфор киләсе уңыш өчен туфракта аның запасларын тулыландыра бара.
Фосфорга булган ихтыяҗлары буенча яшелчә культураларын 3 группага бүлеп йөртәләр: югары таләпчәннәр (1 квадрат "метрга 0,3—0,5 кг гади суперфосфат), уртача таләпчәннәр (0,2—0,3 кг) һәм ашламаларга начар җавап бирүчеләр (0,15—0,2 кг/м2). Беренче группага-бәрәңге, чәчәк кәбестә, ак кәбестә, спаржа кәбестәсе, кишер, кыяр, кабак, ревень, фасоль, керән; икенче группага салат, борыч, петрушка, сельдерей, шпинат, помидор, башлы суган һәм кыяк суган керә. Фосфорны барыннан да азрак кресс-салат, батун суган, редиска, аш чөгендеренә кертәләр.
Икеле суперфосфат, аммофос һәм диаммофосны файдаланганда аларның дозалары 2,5 тапкырга кимрәк, ә нитрофос, нитрофоскалар, нитроаммофоскаларныкы 20—30% ка күбрәк кулланыла. Яңа бакча утыртканда җирне тирән сөргәндә органик ашламалар белән бергә 100 квадрат метрга 12—15 кг гади суперфосфат кертәләр.
Калий җитешмәгәндә үсемлекләр начар үсә, аларның яфрак һәм җимешләре коела, ә җимешләре өлгерсәләр дә бик начар булалар һәм озак сакланмыйлар. Калий, фосфор кебек үк, яшелчә һәм җиләк-җимешләрдә шикәрләр һәм С витамины туплануга уңай тәэсир итә. Ул үзагачның өлгерүен тизләтә һәм куакларның кышка чыдамлылыгын, үсемлекләрнең гөмбә авыруларына каршы торучанлыгын күтәрә.
Зәйтүнә Газизова
Иҗаты
Алар арасында:
Сәлим Абдулхәким
Биографиясе
Сәлим яшьләргә ярдәм итәргә тырыша. 1929 елда ул Абдулхәким мөселман мәдәни фондына, мөселман студентларына һәм студентларга ярдәм итәргә омтылган мәдәни Ассоциациягә нигез сала.
Зәйтүнә Газизова
Иҗаты
Бөтен илгә танылган опера җырчылары Тамара Милашкина, Борис Штоколов, Булат Минжилкиев, билгеле дирижерлар Ярослав Воща, Лев Морозовский, Равиль Мартынов, Илмар Лапиньш белән бергә эшли.
Ашламалар
Калийлы ашламаларның бөтенесе дә суда эрүчән. Хлор кайберләрендә бар, ә кайберләрендә юк. Составларында хлор булганнарына хлорлы калий (калий ике окисеның микъдары 60%), калий тозы (40%), хлоркалий-электролит (45%), кали-магнезия (27%), калимаг (18%) керә. Ашламаларның соңгы икесендә хлор баштагыларындагыга караганда 10—15 тапкырга кимрәк. Аларда тагын 8—10% магний да бар. Калий сульфатында (калий ике окисе 48%) һәм поташта (65%) хлор бөтенләй юк.
Калий селитрасы (калий микъдары 46%), нитрофоска, диаммонитрофоска (12—17%), бакча катнашмалары да (6—12%) калий чыганагы булып торалар. Салам, яшелчә сабаклары, яфраклар көлендә 15—20%, ә агач көлендә 12% ка кадәр калий бар. Торф һәм ташкүмер көле бу элементка ярлы — аларда аның микъдары 1 % ка кадәр генә.
Калийга булган ихтыяҗлары буенча үсемлекләрне 3 группага бүлеп йөртәләр: югары ихтыяҗлылар (0,2— 0,3 кг/м2), уртача ихтыяҗлылар (0,15—0,20 кг/м2) һәм түбән ихтыяҗлылар (0,1—0,15 кг/м2). Беренче группага бәрәңге, кәбестә, кишер, кыяр, кабак, фасоль; икенчесенә — помидор, салат, борыч, петрушка, сельдерей, шпинат, суган; өченче группага аш чөгендере, батун суган, редиска керә.
Зәйтүнә Газизова
Иҗаты
Зәйтүнә Сабир кызы кеше күңелләренең кылларын тирбәтерлек матур шигырьләр дә иҗат итә.
Ашламалар
Уйсулык торфлыкларда һәм тугай туфракларында калий аеруча кирәкле элемент. Бакчаларда үзләштерелә торган участокны яңадан казыганда яки сөргәндә һәм 100 квадрат метрга 4—5 кг хлорлы калий кертәләр. Кәүсә тирәләрен казыганда исә тагын һәр квадрат метрга 20—30 г хлорлы калий кертәләр.
Зәйтүнә Газизова
Иҗаты
1982 елдан СССР Театр эшлеклеләре берлеге әгъзасы.
Ашламалар
Торфлы һәм комсу туфракларда яшелчә һәм җиләк-җимеш культуралары астына азотлы-фосфорлы-калийлы ашламалар белән бергә магнийлы һәм күкертле ашламалар да кертәләр. Магний һәм күкерт җитешмәгәндә аларны ел саен кали-магнезия яки доломит оны (100 квадрат метрга 2—3 кг) кертә барып тулыландырырга мөмкин.
Зәйтүнә Газизова
Сылтамалар
С. Байгильдина. В её голосе — просто степи (рус.) // Хайбуллинский вестник : гәзит. — 28.02.2012.
Ашламалар
Көл — һәркем әзерли ала торган кыйммәтле ашлама. Күпләр исә көлне аз нәтиҗәле ашламаларга кертәләр, һәм аны санга сукмыйлар. Промышленность чыгара торган минераль ашламаларны көлдән өстенрәк саныйлар, ә бит агач көле (бигрәк тә каен утыныннан чыкканы) игелә торган культураларның уңышына, аның сыйфатына тәэсир итү буенча алардан хәтта узып та китә. Көлдә, азоттан кала, үсемлекләр өчен кирәк булган бөтен туклыклы матдәләр бар. Анда калий күп (4—20%), фосфор бераз азрак (2—7%) һәм кальций барысыннан да күбрәк (20—36%).
Зәйтүнә Газизова
Сылтамалар
Владимир Романов. Она была истинной царицей оперной сцены (К юбилею певицы Зайтуны Газизовой) // башинформ.рф: ИА. — 26.02.2012.
Эльвира Халикова. Дочь степи (рус.) // Ватандаш : журнал.
Ашламалар
Авыр туфракларга көлне көз һәм яз көне, ә комлы һәм комсу җирләргә, калий юылып чыкмасын өчен, бары тик язын гына, 100—200 г/м2 дозаларда кертәләр. Бәрәңге, чөгендер, кишер, кәбестә, кыяр һәм башка яшелчә культураларына көлне буразналарга һәм ояларга кертү яхшырак булыр. Көл бүлбеләрне яки үсемлек тамырларын яндырмасын өчен аны черемә, тирес, торф белән катнаштырып кертәләр. Азоты очмасын өчен тирескә көлне туфракка кертү алдыннан гына кушалар. Авыр туфракларда көлне җиргә кертү алдыннан ком белән кушарга мөмкин.
Кайбер яшелчәчеләр көлне яхшы таркалган торф белән (1:1) кушалар һәм һәр ояга яртышар стакан салып чыгалар. Рәт араларын эшкәрткәндә көлне бәрәңге, яшелчә культуралары, җир җиләген (мыекчаларын кискәннән соң) өстәмә тукландыру өчен файдаланырга була. Тукландыру өчен көлне коры килеш тә һәм суда җебетеп тә файдаланалар. Бер чиләк суга 50—150 г көл алалар. Көлнең фосфорлы эреми торган калдыгы һәр үсемлеккә тигез эләксен өчен тукландыру вакытында эремәне туктаусыз болгатып торалар. Беренче тапкыр тукландырганда бер чиләктә 50—100 г көл эретәләр, аннары аны 150 граммга җиткерәләр.
Кәбестә, кыяр, помидорның һәр төбенә яртышар литр эремә салалар. Аның алдыннан үсемлекләр тирәли сай гына буразналар ясап, эремә сипкәннән соң аларны юка гына туфрак белән күмеп чыгу яхшырак булыр. Көл һәм аммиаклы ашламаларны (аммиак селитрасы, аммоний сульфаты, шулай ук тирес сыекчасы, кош тизәге) бер ук вакытта кулланганда, азот очмасын өчен, аларны коры килеш тә, сыек хәлдә дә бергә катнаштырырга ярамый.
Көл ашлама гына түгел, ә бәлки үсемлекләрне гөмбә авыруларыннан да саклый. Әгәр бәрәңге җиренә көл, бигрәк тә каен утыны көле кертсәң, аның бүлбеләре яхшырак үсә, аларда крахмал микъдары арта, таралып пешә, үсемлекләргә фитофтороз азрак тия. Көл белән ашланган кәбестә һәм гәрәнкә килә белән, ә чөгендер үзәк череге һәм койрыкча череге белән азрак авырый. Көл сибеп яшелчә культуралары шытымнарыннан төрле бөҗәкләрне дә биздерергә мөмкин. Болай эшләгәндә чөгендер шытымнары тамырашар белән азрак зарарлана. Селте әзерләү өчен 300 г көл алалар, илиләр, өстенә кайнар су коялар һәм 20—30 минут кайнаталар. Кайнатманы утырталар, сөзәләр һәм 10 л га кадәр су салалар. 40—50 г сабын кушалар.
Андый селтене җиләк-җимеш һәм яшелчә бакчаларының күп кенә авырулары һәм корткычларына каршы файдаланалар.
Андрей (Ухтомский)
Андрей (Александр Алексеевич, князь Ухтомский,, — , ) — праваслау дин эшлеклесе, Мамадыш (1907-1911) һәм Сухуми (1911-1914) япискебе, Уфа һәм Минзәлә (1913-1921) һәм Тум (1921) архияпискебе.
Херман
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сингур
Сингур (Singur ) — Бутан дәүләтенең Бумтанг дзонгхагында урнашкан авыл.
Географиясе
Авыл Гималай таулары битендә, диңгез дәрәҗәсе өстеннән 3 042 метр биеклектә 27.36667°N, -91.01667°W координаталы буенча урнашкан.
Зоя Андреева (1947)
Зоя Андреева (Унтри Саххар хĕрĕ Зоя,, — , ) — опера җырчысы (лирик-колоратур сопрано), Чуаш АССРның халык әртисе (1987).
Биографиясе
Зоя Андреевна 1947 елның 2 маенда Чуаш АССРның Аликовск районы Таутово авылында туган.
Иҗат
Чыгышлар вакытында җырчы, киң драматик диапазон күрсәтеп, чит ил, рус һәм Чуаш операларында 30дан артык опера партиясен башкара. Аның рольләре арасында:
Дыш (Псекупс кушылдыгы)
Дыш  — Россия территориясеннән ага торган елга. Краснодар крае биләмәләрендә ага. Елга Псекупс елгасының сул ярына тамагыннан 43 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 30 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Кубан су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Кубан елгасы Усть-Лабинск каласыннан Краснодар гидротөененә кадәр,   Белая (Кубан кушылдыгы) һәм Пшиш елгаларын кертмичә. Кече елга бассейны — Өстәмә бассейны юК, елга бассейны — Кубан.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Андрей Жеря
Андрей Жерә (Андрей Фёдорович Жеря,, — , ) — Рус патшалыгы хәрби эшлеклесе, кенәз, Чернигов (1553), Шацк (1556) калгае, Казанның 3 нче (1559), Әстерханның 2 нче (1565) воеводасы.
Электромагнит кыры вектор потенциалы
Электромагнит кыры вектор потенциалы яки вектор-потенциал, магнит потенциалы — электродинамикада магнит индукциясен билгеләүче вектор потенциалы, аннан ротор магнит индукциясенә тигез:
Вектор-потенциал 4- үлчәмле электромагнит потенциалының фәза компоненты булып тора.
Скаляр электростатик потенциал энергияне тасвирлый, ә вектор потенциалы импульс төшенчәсе белән бәйле.
Максвелл тигезләмәләре
Максвелл тигезләмәләре скаляр һәм вектор потенциаллары формасында язылып була:
Тигезләмә автоматик рәвештә үтәлә.
түбәндәге тигезләмәгә куеп:
чыгарабыз:
Шулай итеп электр кыры скаляр һәм вектор потенциаллары белән билгеләнә:
Францишково (Мазовия воеводалыгы)
Францишково  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Президенти-Варгас
Президенти-Варгас — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Мараньян штатына карый.
Францишково (Мазовия воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Президенти-Варгас
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Электромагнит кыры вектор потенциалы
Максвелл тигезләмәләре
Максвел тигезләмәсе: тигезләмәсенә вектор-потенцалны куеп, чыгарабыз:
Математик тигезләмә буенча: ,
Шуңа таянып вектор һәм скаляр потенциалларын болай язып була:
Магнит агымы
Стокс теоремасы буенча L контуры аша магнит агымы Ф вектор-потенциалның циркуляциясенә тигез:
Вектор потенциалын көйләү
биредә \psi — координатларга һәм вакытка бәйле теләгән функция
Әлеге күренеш калибрлау инвариантлыгы (көйләү үзгәрмәве) дип атала, Нөтер теоремасы буенча аңа электрик коргы саклану кануны туры килә.
Төрле мәсьәләләр өчен төрле көйләү кулланыла, Кулон һәм Лоренц көйләүләре иң таралган.
Кулон көйләве
Әлеге көйләү магнитостатик (даими электр агымнары белән) системалар өчен кулланыла.
Лоренц көйләве
Лоренц көйләве: 4- үлчәмле потенциалдан дивергенция нульгә тигез:
Әлеге көйләү алмаш электр агымнары белән системалар өчен кулланыла.
Квант механикасында
Квант механикасында магнит кыры тәэсирендә кисәкчекнең дулкынча функциясе фазасы болай үзгәрә:
биредә e — электрон коргысы, c — яктылык тизлеге  вакуумда, \hbar — Планк даимие
Хәттә, ә \mathbf A≠0 булган очракта фаза аермасы бар.
Гомумиләштерелгән импульс
Электромагнит кырында хәрәкәтләнә торган кисәкчекнең тулы импульсы:
Шуңа күрә магнит кырында хәрәкәт иткәндә нәкъ әлеге импульс саклана.
Кисәкчекнең тулы энергиясе белән аналогия күренә:
(15970) Robertbrownlee
(15970) Robertbrownlee — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1998 елның 22 мартында Spacewatch тарафыннан Китт-Пик обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1998 FA9» саналган.
Вячеслав Андрющенко
Вәчеслав Андрүщенко (Вячеслав Игоревич Андрющенко,, — , ) — Беларус һәм РФ һоккейчесе (һөҗүмче), Беларус чемпионы (2012).
Пянки (Вармия-Мазурия воеводалыгы)
Пянки  — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Морган (Висконсин)
Морган  — Америка Кушма Штатларының Висконсин штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Пянки (Вармия-Мазурия воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Морган (Висконсин)
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Шато-ла-Вальер
Шато-ла-Вальер — Франциянең Эндр һәм Луара департаментында урнашкан коммуна.
Куты (Гомельский районы)
Куты  (Куты ) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Гомельский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Пуцице
Пуцице — Польшаның Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Сьвентошин
Сьвентошин — Польшаның Түбән Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Магараҗык (Һалылые)
Магараҗык (Mağaracık) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Шанлыурфа иле Һалылые илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
(8564) Anomalocaris
(8564) Anomalocaris — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1995 елның 17 октябрендә Ё. Симидзу, Т. Урата тарафыннан Нати-Кацуура обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1995 UL3» саналган.
Кихорна
Кихорна — Испаниянең Мадрид провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Казале Раҗа (Павия)
Казале Раҗа — Италиянең Ломбардия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казале Раҗа Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Хермезиу
Хермезиу — Румыниянең Ясси жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Танг
Танг (Tang ) — Бутан дәүләтенең Бумтанг дзонгхагында урнашкан авыл.
Әлфия Галләмова
Галләмова Әлфия Марс кызы— башкорт җырчысы. Халыкара һәм республика күләмендәге конкурслар лауреаты.
Танг
Географиясе
Авыл Гималай таулары битендә, диңгез дәрәҗәсе өстеннән 4 042 метр биеклектә 27.36667°N, -91.01667°W координаталы буенча урнашкан.
Әлфия Галләмова
Казанышлары
Сәнгать училещесында укыганда ук төрле конкурсларда катнашып призлы урыннар яулый:
Бозиеш (Селаж)
Бозиеш — Румыниянең Селаж жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Францишкув (Воломинский повяты)
Францишкув  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(15971) Hestroffer
(15971) Hestroffer — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Мери-Менвиль
Мери-Менвиль (Mairy-Mainville) — Франциянең Мёрт һәм Мозель департаментына караган коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 12,42 км².
Гадсон-Лейк (Индиана)
Гадсон-Лейк  — Америка Кушма Штатларының Индиана штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Гадсон-Лейк халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Василий Анисимов (1878)
Васили Анисимов (Ваçилей Аниççим ывӑлĕ Анисимов,, — , ) — җәмәгать эшлеклесе, Сарытау губернасыннан II чакырылыш РИ Дәүләт Думасы депутаты, Ерак Көнчыгыш Җөмһүриятенең сәнәгать министры.
Сюгаилка
Сюгаилка — Россия территориясеннән ага торган елга. Удмуртиянең Можга районы биләмәләрендә ага. Елга Сюга елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 22 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Нократ, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Шёнебек (Эльба)
Шёнебек (Schönebeck) — Алманиянең Саксония-Анхальт җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кучын (Кармянский районы)
Кучын  (Кучын ) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Кармянский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Байдоган (Чалдыран)
Байдоган (Baydoğan) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Ван иле Чалдыран илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Президенти-Венсеслау
Президенти-Венсеслау — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Сан-Паулу штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Каракочаш (Шабанөзү)
Каракочаш (Karakoçaş) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Чанкыры иле Шабанөзү илчесенә караган бер авыл (köy).
Шато-Рено (коммуна)
Шато-Рено — Франциянең Эндр һәм Луара департаментында урнашкан коммуна.
Ротор (математика)
Ротор яки өермә — вектор кыры өстеннән вектор дифференциаль операторы.
Төрле ысуллар белән билгеләнә:
F вектор кырыннан роторы да вектор кыры булып тора.
Математик билгеләмә
Математикада а вектор кырыннан ротор - вектор кырының циркуляциясе ΔS яссы мәйданчыгына чагыштырмасының чигенә тигез:
L контуры сәгать теле буенча узып алына.
Өч үлчәмле декарт системасында ротор компонентлары болай билгеләнә:
яки
Уңайлылык өчен ротор - набла операторы һәм вектор кыры  вектор тапкырчыгышы булып күрсәтелә:
(Соңгы тигезләмә - вектор тапкырчыгышы билгеләгеч буларак күрсәтелгән).
Потенциаль кыр
Вектор кырыннан ротор нульгә тигез булганда әлеге кыр өермәсез һәм потенциаль кыр булып тора.
Гомуми тасвир
Гомуми очракта күп үлчәмле вектор кыры өчен ротор болай билгеләнә:
...
яки
m һәм n 1 ... - фәза үлчәменә кадәр.
Төп үзлекләре
F, G - вектор кырлары, a , b - даими саннар.
яки
киресенчә
һәм киресенчә
Морз (Висконсин)
Морз  — Америка Кушма Штатларының Висконсин штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Моррилл (Канзас)
Моррилл  — Америка Кушма Штатларының Канзас штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Моррилл шәһәре  елда нигезләнгән.
Ура
Ура (Ura ) — Бутан дәүләтенең Бумтанг дзонгхагында урнашкан авыл.
Географиясе
Авыл Гималай таулары битендә, диңгез дәрәҗәсе өстеннән 3 430 метр биеклектә 27.41667°N, -90.91667°W координаталы буенча урнашкан.
Францишкув (гмина Хинув)
Францишкув  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Пясек (Вармия-Мазурия воеводалыгы)
Пясек  — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Сьвентошув
Сьвентошув — Польшаның Түбән Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Бетай
Бетай — Франциянең Ло департаментында урнашкан коммуна.
Татар Макылы
Татар Макылы — Татарстан Республикасының Югары Ослан районындагы авыл.
Почта индексы — 422582.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.3 °C.
HD171653
HD171653 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Пшевлоки
Пшевлоки — Польшаның Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.