cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
(13660) 1997 GE8
(13660) 1997 GE8 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1997 елның 2 апрелендә LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1997 GE8» саналган.
Учалы авыл хуҗалыгы көллияте
Учалы авыл хуҗалыгы көллияте, «Учалы авыл хуҗалыгы көллияте» дәүләт автоном һөнәри белем бирү учреждениесе (Государственное автономное профессиональное образовательное учреждение Учалинский сельскохозяйственный коллед) — 1947 елда нигезләнгән Башкортстанның Учалы районы Учалы саласында урнашкан махсус урта белем бирүче уку йорты. Гамәлгә куючысы — Башкортстан мәгариф министрлыгы.
Гилл-Въю-Гайтс (Вайоминг)
Гилл-Въю-Гайтс  — Америка Кушма Штатларының Вайоминг штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Гилл-Въю-Гайтс халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Нове Песцироги
Нове Песцироги — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Мирас Иделбаев
Мирас Иделбаев (Мирас Хәмзә улы Иделбаев, Мирас Хәмзә улы Иҙелбаев) – язучы, галим. Филология фәннәре докторы (2001). БР атказанган мәгариф хезмәткәре (1995). Р.Гарипов премиясе лауреаты (2006). Профессор.
Тәрҗемәи хәле
1945 елның 9 декабрендә БАССР Баймак районы Ишбирде авылында туган. Уфада дәүләт университетын (1970) тәмамлаган. 1970 елдан Сибайда: радиокомитетның Урал арты буенча үз хәбәрчесе, комсомолның Сибай шәһәр комитеты бүлек мөдире (1973). 1974 елдан Уфада: «Башҡортостан уҡытыусыһы» (Башкортстан укытучысы) журналында (1974-1977), тарих, тел һәм әдәбият институтында (1977-1983), БДУ да (1983 елдан) эшли. «Башкорт тел системасында авыз иҗаты» темасына филология фәннәре докторы (2001) диссертациясен яклый.
Иҗаты
«Сынау» (1984), «Юлдашлар» (1989) исемле китапларга кергән хикәяләрендә заманның әхлак мәсьәләләрен күтәрә. «Юлай улы Салават» (1994) повестенда С. Юлаев тормышы тасвирлана. «Кызыл карлар», «Декабрь йолдызлары» китаплары, Кобагыш-чәчәнгә багышланган «Идел-йорт» (2014) романы бар.
Фәнни хезмәтләре
250 фәнни хезмәт авторы. Борынгы һәм урта гасырлар төрки әдәбиятлар тарихын, башкорт авыз иҗатын  өйрәнә. Башкорт әдәбиятын укыту методикасын һәм теориясен үстерә. «Башкорт әдәбияты тарихы» (1990-1996) автордашы.
Чыганаклар
Совет Башкортстаны язучылары (биобиблиографик белешмәлек). Уфа, 1988.
Вой-Вож (Сар-Вож кушылдыгы)
Вой-Вож — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы, Архангельск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Сар-Вож елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 39 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Вычегда, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Ай-Парака-Еган
Ай-Парака-Еган — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елга  Парака-Еган елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 14 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — (Югары) Об кушылдыклар бассейны Васюганнан Вагага кадәр, елга бассейны — (Югары) Об Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Гута-Домброва
Гута-Домброва — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Дамиан (Бразилия)
Дамиан  — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Параиба штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Лунин
Лунин (Лунін ) — Белоруссиянең Брест өлкәсе Лунинецкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас, дәүләттә иң җылы климат шушы төбәктә. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза.
Дулут (Джорджия)
Дулут  — Америка Кушма Штатларының Джорджия штатында урнашкан шәһәр.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ющина
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Газпром трансгаз Казан
Газпром трансгаз Казан — «Газпром» ГАҖ газ компаниясенең бүлендек предприятиесе. «Газпром трансгаз Казан» ҖЧҖ Татарстан Республикасына, Россия Федерациясенең үзәк регионнарына, шулай ук якын һәм ерак чит илләргә табигый газ транспортлый. Штаб-фатиры Казан шәһәрендә урнашкан.
Тарихы
«Газпром трансгаз Казан» ҖЧҖ 1955 елда «Миңлебай — Казан» магистраль газүткәргечен файдалануга тапшырганнан соң озынлыгы буенча СССРда төзелгән өченче («Саратов — Мәскәү» һәм «Дашава — Киев — Мәскәү»дән соң) газүткәргеч була. Элеккеге исеме — «Таттрансгаз» ҖЧҖ.
Хәзерге вакытта «Газпром трансгаз Казан» ҖЧҖ ел саенРоссия Федерациясенең Үзәк регионнарына, якын һәм ерак чит илләргә, шулай ук Татарстан Республикасының үзенә дә 280 млрд. кубометрдан артык табигый газ транспортлый. Татарстанның ягулык-энергетика комплексында табигый газ 95% тан артык өлеш алып тора.
Эшчәнлекнең төп юнәлешләре булып магистраль газүткәргечләрне һәм түбән басымлы газ челтәрләрен эксплуатацияләү, газ белән тәэмин итү системаларын проектлау, гамәлдәге газүткәргечләрне һәм газ хуҗалыгы объектларын капиталь һәм торгызу, шулай ук Россия Федерациясе кулланучыларына углеводород чималын транспортлау һәм китерү тора.
Хәзерге вакытта җәмгыять коллективында 10 меңнән артык хезмәткәр исәпләнә.
Предприятие эшенең максатчан юнәлешләре перспективалы программалар рәвешендә гамәлгә ашырыла, аларның саны бүгенге көндә 20 данәдән артып киткән, беренче чиратта, газ-транспорт системасының ышанычлылыгын һәм энергия нәтиҗәлелеген арттыруга, корпоратив мәдәниятне формалаштыруга юнәлдерелгән.
1998 елдан җәмгыятьнең генераль директоры булып Рәфкать Габделхәй улы Кантюков тора. 2019 елның 1 июленнән «Газпром трансгаз Казан» ҖЧҖ генераль директоры итеп Усманов Рөстәм Ринат улы билгеләнә.
Козан (Серик)
Козан (Kozan) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Анталья иле Серик илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Из Перицониз (Кальяри)
Из Перицониз — Италиянең Сарденья төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
(6421) 1993 XS1
(6421) 1993 XS1 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1993 елның 6 декабрендә С. Уэда, Х. Канэда тарафыннан Кусиро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1993 XS1» саналган.
Спермезеу
Спермезеу — Румыниянең Бистрица-Несеуд жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Дамианополис
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Владимир Климов
Владимир Климов (Владимир Яков улы Климов,, — , ) — Социалистик Хезмәт Каһарманы (1940, 1957).
Акташ (Һалылые)
Акташ (Aktaş) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Шанлыурфа иле Һалылые илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Ратен
Ратен (Rathen) — Алманиянең Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Меховице-Мали
Меховице-Мали — Польшаның Кече Польша воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Ай-Эмтор-Еган
Ай-Эмтор-Ёган — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО, Красноярск крае биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Толька елгасының сул ярыннан 391 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 22 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Таз елгасы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Таз.
Йогунхисар (Богазлыян)
Йогунхисар (Yoğunhisar) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Йозгат иле Богазлыян илчесенә караган бер авыл (köy).
Фундень (коммуна, Келераш)
Фундень — Румыниянең Келераш жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сан-Сальвадор (Вальядолид)
Сан-Сальвадор — Испаниянең Вальядолид провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
HD128330
HD128330 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Мушан
Мушан — Франциянең Жер департаментында урнашкан коммуна.
(13661) 1997 GH8
(13661) 1997 GH8 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1997 елның 2 апрелендә LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1997 GH8» саналган.
Белеивци
Белеивци — Словакиянең  округында урнашкан авыл.
Тарихы
Авыл елда нигезләнгән.
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Нове Плоняви
Нове Плоняви — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Гута-Задибска
Гута-Задибска — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Гиллсдейл (Вайоминг)
Гиллсдейл  — Америка Кушма Штатларының Вайоминг штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Аевиль
Аевиль — Франциянең Вогез департаментында урнашкан коммуна.
Вэнхы-Яха
Вэнхы-Яха — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Яхады-Яха елгасының сул ярыннан 77 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 32 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об култыгы бассейныннан көнбатыштагы елгалар. Кече елга бассейны — Об, Төньяк Сосьва кушылган урыннан түбәнрәк, елга бассейны — Об, Төньяк  Сосьва елгасы кушылган урыннан түбәнрәк.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Лускалы
Лускалы (Лускалы ) — Белоруссиянең Брест өлкәсе Камянецкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас, дәүләттә иң җылы климат шушы төбәктә. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза.
Явоже (Силезия воеводалыгы)
Явоже  — Польшаның Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Ай-Пигал
Ай-Пигал — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елга  Зур Мег-Тыг-Еган елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 23 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — (Югары) Об кушылдыклар бассейны Васюганнан Вагага кадәр, елга бассейны — (Югары) Об Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Дамоландия
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
(13662) 1997 GL11
(13662) 1997 GL11 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1997 елның 3 апрелендә LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1997 GL11» саналган.
Мехувка
Мехувка — Польшаның Кече Польша воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Кокшайск
Кокшайск (Какшан, Кокшайск) — Мари Илнең Звенигово районында урнашкан.
Халык
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (59,6%), чирмешләр (20,2%), чуашлар (13,6%), татарлар (4,7%).
Роза (Алабама)
Роза  — Америка Кушма Штатларының Алабама штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Чыңгызхан
Чыңгыз яисә Чыңгызха́н (Чингис хаан, үзисем – Тимерче, Темуҗин, tat.lat.  Çıñğızxan) (1155 яки 1162 — 25 август, 1227) — Монголия hәм бөтен Урта Ауразия (шул заманда - Бөек Татар иле, лат. Tataria Magna) кабиләләрен hәм халыкларын берләштереп дөнья тарихындагы иң зур империя төзүче иң атаклы, беренче патша (хан, император). Хәзерге дөньядә Чыңгыз токымына караган 16 млн тирәсе кеше яши дип баралар, алар арасында - казакълар, татарлар, руслар, кытайлар, монголлар hәм башка халыклар бар.
Үз гаскәрләре белән Чыңгызхан Кытай, Урта Азия җирләрен басып алган. Монгол империясен нигезли һәм аның беренче ханы була.
Тууы һәм егет чагы
Темуҗин Монгол кәбиләсендә Бурхан Халдун тавы, Онон һәм Керулен елгалары эргәсендә, Монголиянең хәзерге башкаласы Улан-Батордан ерак түгел урында туа. Аның туу вакыты ачык түгел, төрле чыганакларда төрле даталар күрсәтелгән - Рашид-ад-Дин язылган Мэн-да бэй-лу китабы буенча, ул 1155 елда туган, «Юань дәүләтнең династияләре»ндә 1162 ел билгеләнгән. Монгол тарихы китабы буенча, ул кулында кан төерә белән туа, бу аның киләчәктә зур юлбашчы булыуына күрсәткән. Аның атасы Есугей – тайчиут кабиләсе нойоннарының берсе - һәм шулай итеп Оэлунның тәүге улы була.
Эчке сугышлар - Даланы берләштерү
1200 тайчиут һәм меркит кабиләләренә каршы сугышкан.
1202 татарларга каршы канлы сугыш оештырган. Җиңгәннән соң Темуҗин бөтен татарларны юк итәргә боерган (тәгәрмәчтән түбәнрәк булган балалардан тыш). Шулай итеп Темуҗин әтисенең үлеме өчен үч алган.
1203-1205 елда эчке сугышлар нәтиҗәсендә Темуҗин җиңеп бөтен даланы берләштергән.
1206 курултайда Темуҗин бөек хан Чыңгызхан итеп игълан ителгән.
Вочь (Төньяк Кельтма кушылдыгы)
Вочь — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Төньяк Кельтма елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 151 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Вычегда, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Чыңгызхан
Буйсындыру сугышлары
1207-1211 елда урман кабиләләренең җирләрен, Себер халыкларын буйсындырып, аларны ясак түләткән.
(6422) Акаги
(6422) Акаги — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Фәрит Уразаев
Фәрит Уразаев - Бөтендөнья татар конгрессының Татар эшмәкәрләре белән эшләү бүлеге җитәкчесе. 1960 елда туган. Борынгы татар морзалары нәселеннән. Тарих фәннәре кандидаты.
1988-1998 елларда – Казан шәһәренең Мәскәү районы мәктәбе директоры;
1998-2002 елларда – Россия татарларының милли-мәдәни автономиясе рәистәше, җаваплы сәркатибе;
1997 елдан Бөтендөнья татар конгрессы Башкарма комитетының бюро әгъзасы.
Сан-Себриан-де-Масоте
Сан-Себриан-де-Масоте — Испаниянең Вальядолид провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Чыңгызхан
Буйсындыру сугышлары
1207 елда тангыт дәүләте - Си-Ся - буйсындырылган, 1213 елда Цзинь Кытай дәүләтенә һөҗүм иткән, 1214 елда Шәндүнгә кадәр килеп җиткән.
1218 елда Урта Азиянең Җидесу җирләрен, 1223 кадәр бөтен Үзәк Азияне диярлек буйсындырган.
1223 елда Калка елгасында монголлар рус-кыпчак гаскәрен тар-мар иткән, соңрак Идел буе Болгары дәүләтенә юнәлгән, ләкин анда [Сарык сугышы] нда Чыңгыз хан һәм аның гаскәрләре җиңелгән, шулай итеп Идел болгарлары Чыңгызханның Көнбатыш һөҗүмен туктатканнар.
Үзәк Азиядән кайтканда 1227 елда Чыңгызхан үлгән. Күмелү урыны табылмаган.
Чыңгызханның уллары - Җүчи, Чагатай, Үгәдәй, Толуй - империянең варислары булып калганнар. Аның оныгы - Җүчинең улы - Бату хан Чыңгызханның буйсындыру сәясәтен көнбатышта дәвам иткән.
Из Пизуз-Из Кончаз (Кальяри)
Из Пизуз-Из Кончаз — Италиянең Сарденья төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
(6422) Акаги
Тарихы
1994 елның 7 февралендә Т. Кобаяси тарафыннан Оидзуми обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1994 CD1» саналган.
Эдерсвилл (Джорджия)
Эдерсвилл  — Америка Кушма Штатларының Джорджия штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Эдерсвилл шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Козан (Сур)
Козан (Kozan) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Диярбакыр иле Сур илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Ратмансдорф (Саксония)
Ратмансдорф (Rathmannsdorf) — Алманиянең Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Дариу-Мейра
Дариу-Мейра — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Баия штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
А-Кика
А-Кика — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО, Красноярск крае биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Таз елгасының уң ярыннан 1284 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 13 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Таз елгасы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Таз.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Бәчек
Бәчек — Татарстан Республикасының Яшел Үзән районындагы авыл.
Халык саны — 159 тирәсендә. Почта индексы — 422505.
Тарих
Авыл бик борынгылардан: Казан ханлыгы чорында ук нигезләнгән
Демография
Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): татарлар.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.3 °C.
Прасат Пһум Прасат
Прасат Пһум Прасат Камбоджада, Кампонг Тхом Провинциясендә, Сантук районында, Прасатта Һинд дине гыйбадәтханәсе. Ул провинциаль башкала Кампонг Тхомнан 27 км да урнашкан. Ул элеккеге патша сарае булган һәм анда патша хәзинәләрен тотканнар. Камбоджаның Франция колонизациясе вакытында хәзинәләрне башка җиргә күчергәннәр.
Архитектурасы
Комплекс 4 борынгы структурадан торган - 3-се кирпеч һәм 1-се латерит һәм кирпеч һәм комташтан. Алар төньяк һәм көньяк ысулында урнашкан.
Иртә Урта Гасырларда агач ишектә ир һәм хатын-кыз илаһларның сыннары сурәтләнгән булган. Көньякка төбәлгән ишектә биш юл Кхмер тексты язылган булган.
Тоул Самронг яки Тоул Нак Та Самронг исемле калкулык төп гыйбадәтханәдән көньякта урнашкан булган. Бу калкулыктан көнчыгышта Поу агачы урнашкан, биредәге Кхмер халкы аны Тоул Нак Та Деум Поу дип атаганнар. Бу "Тән Агач Рухы Калкулыгы" дип тәрҗемә ителә.
Прасат Пхум Прасат янында җиргә алты юл Санскрит язуы белән язмалар күмелгән.
(13663) 1997 GA14
(13663) 1997 GA14 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1997 елның 3 апрелендә LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1997 GA14» саналган.
Геннадий Румянцев
Биографиясе
1928 елның 31 мартында Мәскәү өлкәсе Клин районының Покровское-Жуково авылында туган.
1955-1966 елларда — Ф. Ф. Эрисман исемендәге Мәскәү гигиена фәнни-тикшеренү институтында кече, ары 1956 елдан алып өлкән тикшеренүче булып эшли.
1966 елда — тимер-бетон җыелмасы җитештерүдә, эшләүчеләрнең организмына гомуми тирбәлеш йогынтысына багышланган докторлык диссертациясе яклый.
1966-2007 елларда И. М. Сеченов исемендәге 1-се Мәскәү медицина институтының гомуми гигиена кафедрасы мөдире.
1969 ел — профессор дәрәҗәсе бирелә.
1969-1988 — институтның санитар-гигиена (медик-профилактик) факультеты деканы.
1984 ел — ССРБ ФА әгъза-корреспонденты итеп сайлана.
1991 елдан — РМФА академигы итеп сайлана.
2013 елның 25 июлендә вафат була.
Фәнни эшчәнлеге
Гигиенистлар фәнни мәктәбенә нигез салып, гигиена нормалары проблемаларын өйрәнү һәм күзаллау, төрле сәнәгать тармакларында тирә-юнь мохитне саклау һәм савыктыру чараларын тармакларында ашыру белән шөгыльләнә.
Тирбәлеш авыруының церебраль формасы патогенезын һәм клиникасын өйрәнә һәм вибрацияның рөхсәт ителгән гомуми күләмен нигезли, бер вакытта тузан патологиясенең яңа формасын — пневмонияне тикшерә һәм аны аңлата.
Аның һәм ул җитәкләгән коллективның 50-дән ашу эш зонасындагы, кешеләр яшәгән урындагы атмосфера һавасы һәм су яткылыгының, яңа химик матдәләрнең гигиеник нормативлары булдырыла, алар нигезендә 30 дан ашу яңа законнар документы гамәлгә индерелә.
300-дән ашу фәнни эшләр, шул исәптән 20 монография, дәреслек, җитәкче, уку әсбаплары авторы
Аның җитәкчелегендә 50-нән ашу диссертация, шул исәптән 26 докторлык диссертациясе яклана.
Наградалары
Хезмәт Кызыл Байрак Ордены, II дәрәҗә «Ватан алдындагы хезмәтләре өчен» орденының медале (1996) , Россия Федерациясенең атказанган фән эшмәкәре (2002) , РМФА-ның В. А.. Рязанов премиясе лауреаты (1996) — гигиена фәнен һәм медицина экологиясен үстерүгә зур өлеш индергәне өчен Россия Федерациясе Президенты Рәхмәте (1998)
Нараинсами Гыйбадәтханәсе
Нараинсами Гыйбадәтханәсе ул Көньяк Африка Җөмһүриятендә КваЗулу-Наталда провинция мирас урыны булып тора. Аны 1896 елда Нараинсами нигезләгән булган, һәм бу гыйбадәтханә эшләре белән ул барлыкка китергән гаилә трасты мәшгуль. Конгрегациянең күпчелеге Тамил Һиндулары.
Спетак
Спетак — Румыниянең Алба жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Нараинсами Гыйбадәтханәсе
Архитектура һәм тышкы күренеше
Ул Умгени елгасының төньяк сыртында, Дурбан янында урнашкан, гыйбадәтханәнең мәшһүр ак шпиле берникадәр арадан күренеп тора. Бина ак, ул күп башка охшаш төрле төсләргә буялган гыйбадәтханәләрдән аерылып тора. Гыйбадәтханәнең классик пьедесталы бар, шпиль һәм гөмбәзләре stucco модельләре белән һәм матур детальләр белән бизәлгән. Фриз өстеннән кимүче үлчәмдә ике кат бар, аның дүрт ягы һәм почмакларында мандала доминирлый. Төп керү өстеннән бизәлеш хасияте бар, ул өч арка панеленнән тора, алар залның өске түбәсенә кыска парапет формалаштыралар. Бина алдының сул ягына, төп залның көньягына, тычкан бар, ә уң ягында тавис поты бар. Төп залның (мандабулумда) төньяк очында Нараинсами, Ганеста, һәм Сурбаһманья потлары бүлекләре бар. Көнбатыш стенада ачылган урын бар ул зур бүлеккә илтә (натараджа). To the right of the main entrance of the mandabulum-ның төп керүенең уң ягында кечерәк күтәрелгән платформа бар, ул су коюлар өчен якынча 18 дюйм биеклектә. Гыйбадәтханәнең интерьеры шулай ук ак буяу белән буялган. Стеналарда Һинду пантеонын сурәтләүче яхшы буялган литография ясалган.
Нове Плуди
Нове Плуди — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Фунду-Молдовей (коммуна)
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
(6423) Харунасан
(6423) Харунасан — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1994 елның 13 февралендә Т. Кобаяси тарафыннан Оидзуми обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1994 CP2» саналган.
Аенвиль
Аенвиль — Франциянең Вогез департаментында урнашкан коммуна.
Мостафа Төмәнев
Мостафа Төмәнев (Мостафа (Мөхәммәтмостафа) Хәсән улы Төмәнев,, — , ) — милли-азатлык хәрәкәтендә катнашучы. 1917-1918 елларда Мәскәү губернасында Милли Шура рәисе, 1 нче һәм 2 нче Бөтенрусия мөселманнары корылтайлары делегаты (1917), үзәк Милли Шура әгъзасы. Кызылъяр шәһәр думасы гласные (1919). 1940 елда «Милләтчеләрнең Совет хакимиятенә каршы оешмасы» эше буенча 8 елга хезмәт белән төзәтү лагеренә (Севжелдорлаг) ябыла, шуннан соң сөргенгә җибәрелә; сөргендә вафат була.
Акташ (Ипекйолу)
Акташ (Aktaş) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Ван иле Ипекйолу илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Мушес
Мушес — Франциянең Жер департаментында урнашкан коммуна.
Махтыли (Гари шәһәр округы)
Махтыли (Махтыли) — Свердловск өлкәсенең Гари шәһәр округы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: билгесез
HD128357
HD128357 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Гута-Комаровска
Гута-Комаровска — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Бенковце
Бенковце — Словакиянең  округында урнашкан авыл.
Гута-Комаровска
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Бенковце
Тарихы
Авыл елда нигезләнгән.
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Гобек (Вайоминг)
Гобек  — Америка Кушма Штатларының Вайоминг штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Гобек халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Явожинка (Силезия воеводалыгы)
Явожинка  — Польшаның Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Йогунчам (Оваҗык)
Йогунчам (Yoğunçam) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Карабүк иле Оваҗык илчесенә караган бер авыл (köy).
Ай-Пысес-Еган
Ай-Пысес-Еган — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елга  Сороминская елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 58 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — (Югары) Об кушылдыклар бассейны Васюганнан Вагага кадәр, елга бассейны — (Югары) Об Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Мехув-Харшниця
Мехув-Харшниця — Польшаның Кече Польша воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Дарсинополис
Дарсинополис — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Токантис штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Лутавень
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас, дәүләттә иң җылы климат шушы төбәктә. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза.
Санта-Эуфемия-дель-Арройо
Санта-Эуфемия-дель-Арройо — Испаниянең Вальядолид провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Аркадаг районы
Аркатау районы (Аркадакский район) — Сарытау өлкәсе составына керүче муниципаль район.
Административ үзәк — Аркатау шәһәре.
Тарих
Район 1928 елның 23 июлендә Түбән Идел краеның Балашау округы эчендә оештырылган. Аның составына элекке Сарытау губернасы Балашау өязе Аркатау вулысының терриориясе кертелгән.
1934 елдан — Сарытау крае, 1936 елдан — Сарытау өлкәсе.
1954—1957 елларда Балашау өлкәсе булган.
1958 елда район составына бетерелгән Кыстынды һәм Салтыковка районнары территорияләре кертелгән.
Халык
Милли состав (2010): урыслар (94,8%).
Административ бүленеш
Аркатау районы составына 1 шәһәр җирлеге һәм 6 авыл җирлеге керә.
(13664) 1997 GE17
(13664) 1997 GE17 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1997 елның 3 апрелендә LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1997 GE17» саналган.
(6424) Андо
(6424) Андо — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1994 елның 14 мартында К. Эндатэ, К. Ватанабэ тарафыннан Китами обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1994 EN3» саналган.
Монголия
Монго́лия (Монгол Улс) – Көнчыгыш-Үзәк Азиядәге, диңгезгә чыгышы булмаган, төньякта Россия, көньякта Кытай белән чиктәш дәүләт.
Рәсми тел – монгол теле, язу – кирил әлифбасы. Монгол телендә халыкның 95 % сөйләшә. Урта мәктәпләрдә искемонгол язуын өйрәнәләр.
Монгол дәүләтенең барлыкка килүе
XII гасыр башында таралып урнашкан монгол ырулары дәүләткә берләшүгә чираттагы омтылыш ясап карыйлар. Бу дәүләт тарихка Хамаг Монгол исеме астында кереп кала. Аның беренче җитәкчесе Хайду-хан була. Аның оныгы Хабул-хан Цзинь империясенең күршедәге районнарын вакытлы җиңүгә ирешә, Цзинь империясе ясак түләргә мәҗбүр була. Шулай да Хабул-ханның дәвамчысын – Амбагай-ханны дошмани татар исемле монгол ырулары (соңрак татар исеме төрки халыкларга күчә) әсир итә, һәм чжурчжэннарга бирә, алары исә ханны җәзалыйлар. Берничә елдан татарлар тарафыннан Тимучинныңның (соңрак Чынгыз-хан) әтисе Есүгәй-Батыр үтерелә.
Тимучин яшьлеген бертуганнары һәм әнисе белән Делун Болдока тауларында үткәрә. Ул хакимияткә әкрен бара, башта аңа Үзәк Монголиядәге кереитлар җитәкчесе Ван-хан ярдәм күрсәтә. Җитәрлек көч туплагач, Тимучин өч кәчле илне буйсындыра: көнчыгышта татарларны(1202), үзенең элеккеге ярдәмчеләре – кереитларны(1203), көнбатышта найманнарны(1204). 1206 елдагы мнгол җитәкчеләре җыелышы – корылтайда Тимучинны монголларның бөек ханы дип игълан итәләр һәм аңа Чынгызхан исемен бирәләр.
Чыңгызхан империясе барлыкка килү
мини|sulda|300px|Монгол империясеЧыңгызхан тарафыннан монгол ырулары берләштерелгәч, 1206 елда монгол империясе барлыкка килә. Чынгызхан Монголияне 1206 – 1227 еллар буена идарә итә. Монголия мәйданы Кытай, Идел Болгарстаны, Урта Азия, Иран, Киев Русе территорияләре хисабына үсә. Ләкин мәдәният, халыкларның төрлелеге аркасында 1527 елдан таркалу башлана.
Цин империясе астында Монголия дәүләте
1636 елда маньчжурлар Эчке Монголияне (хәзерге вакытта Кытайның автономияле районы), 1691 елда Тышкы (хәзер Казакъстан территориясендә), 1755 елда Ойрат Монголияне (Җунгар иле, хәзер Кытайның Синьцзян автоном районына керә) басып алалар. Монголия бәйсезлекне 1911 елда, Кытайдагы Синьхай революциясе вакытында кайтара. Ләкин аны 1945 елга, Кытай таныганчыга кадәр, СССРдандан башка, бер ил дә танымый.
Монгол Халык Республикасы
1924–1991 елларда СССР һәм Коминтерн МХҖФ ярдәмендә совет системасы копиясен төзергә тырышалар, һәм Монголия социалистик ил итеп таныла. Коминтерн вәкиле Богдо Гэгэн үлеменнән соң дистә еллар буе, 1930 еллар ахырында хакимияткә маршал Чойбалсанàны куйгыйнча, милли җитәкчеләрне (Амар, Гэндэн һ.б.) җәзалыйлар. Аның идарәчелеген сталинизм белән генә чагыштырып була: репрессия мәйданы бик зур була (бөтен рухи җитәкчеләр, байлар, оппозиөия юк ителә), көчләп коллективлаштырырга тырышу һ.б. Аның үлеменнән соң гына илдә хәлләр яхшыра. 1952-1984 елларда илнең башлыгы Ю. Цеденбал, аннан соң Ж. Батмунх була. 1990 елдан, социалистик лагир җимерелгәннән соң илдә демократик һәм икътисади реформалар үткәрелә: авыл хуҗалыгы, сәнәгать, сәүдә һәм хезмәт күрсәтү приватизацияләнә,МХҖФ белән конкуренциягә сәләтле оппозицион фиркаләр барлыкка килә.
Дәүләт төзелеше
Монголия – парламент җөмһүрияте. 1992 елның 12 февраленнән соң Конституция эшли башлый.
Илнең башлыгы – туры сайлаулар нәтиҗәсендә сайлана торган президент. Бер кеше ике мәртәбә сайлана ала. Президент юк вакытта хакимият Бөек дәүләт хуралы кулына күчә. Президент шулай ук хәрби көчләрнең иң бөек җитәкчесе.
Закон чыгаручы әгъза булып Бөек дәүләт хуралы тора. Ул бөтенхалык сайлауларында 4 елга билгеләнүче 76 әгъзадан тора. Бөек дәүләт хуралын рәис, аның урынбасары һәм генераль сәркятиб җитәкли.
Башкарма хакимият премьер-министр тәкъдиме һәм президент белән килешеп тормышка ашыла.
Җирле үзидарәгә аймач, шәһәр, район, сомон хураллары керә, аларның вәкилләрен 4 елга сайлыйлар.
Монгол Иле дәүләт һимны
Монгол Улсын Төрийн дуулал Дархан манай тусгаар улс Дайар Монголын ариун голомт Далай их дээдсийн гэгээн үлс Дандаа энхжиж, үүрд мөнхөжнө Хамаг дэлхийн шударга улстай Хамтран нэгдсэн эвээ бэхжүүлж Хатан зориг, бүхий чадлаараа Хайртай Монгол орноо мандуулъя
Өндөр төрийн минь сүлд ивээж Өргөн түмний минь заяа түшиж Үндэс язгуур, хэл соёлоо Үрийн үрдээ өвлөн бадраая Эрэлхэг Монголын золтой ардууд Эрх чөлөө жаргалыг эдлэв Жаргалын түлхүүр, хөгжлийн тулгуур Жавхлант манай орон мандтугай
(тәрҗемәсе) Бәйсез олы Ватаныбыз — Монголның саф учагы, Киң колачлы гамәлләрдә Мәңгегә үскән чагы. Дөньяның гадел илләре Белән бердәмлек өчен, Үстерик Ватанны биреп Йөрәк дәртен, кул көчен.
Милли тел, мәдәниятне Мирас итеп тапшырыйк, Эшчән, кыю Монгол илен Бәхет-уңышка юллыйк. Ил туграсын хөрмәт итеп, Ил язмышына таян. Алгарышта чәчәк атсын, Яшәсен бөек Ватан!
Тулырак мәгълүмат: Монголия гимны мәкаләсендә.
География
Монголия диңгездән 900-1500 м биеклектәге платода урнашкан, һәм аның мәйданы 1 564 116 км². Монголиядә тау массивлары һәм сыртлары күп. Шуларның иң зурысы – илнең көнбатыш һәм көньяк-көнбатышынында 900 кмга сузылган – Монголия Алтае. Аның дәвамы булып тәбәнәгрәк, бердәм массив булмаган Гоби Алтае тора.
Себер чиге буенча берничә сырт урнашкан: Хан Хухэй, Улан Тайга, Көнчыгыш Саян, төньяк-көнчыгышта – Хэнтэй, үзәк өлештә – берничә мөстәкыйль сырттан торучы Хангай тау массивы.
Улан-Батордан көньяк һәм көнчыгыш якка, Кытай чигенә таба плато әкренләп түбәнәя, һәм тигезлеккә күчә. Монголиянең көньягын, көньяк-көнчыгышын, көньяк-көнбатышын Гоби чүле алып тора. Гобиның территориясе бертөрле түгел: аның комлы, кыялы, ташлы, тигез, таулы өлешләре бар. Шулай ук чүлнең төрле төштә төсе дә төрлечә: Сары, Кара, Кызыл Гобины аералар. Җир өсте сулары монда бик аз, ләкин җир асты суларының биеклеге югары.
Илнең елгалары тау башларында туа. Аларның күбесе – суларын Тын һәм Төньяк Боз океанына койган, Себернең һәм Ерак Көнчыгышның бөек елгалары. Иң зур елгалар – Селенга (600 км), Керулен (1100 км), Онон (300 км), Халхин-гол, Кобдо һ.б. Шуларның иң күп сулысы – Селенга. Ул Хангай сыртыннан башлана, һәм Орхон, Хануй-гол, Чулутын-гол, Дэлгэр-мурэн кебек елгалар аңа коялар. Бу елганын агу тизлеге секундына 1,5 – 3 м. Аның агу тилеге зур булу сәбәпле сулар гөл кара һәм дуенлы. Селенга ярты елга туңа, һәм аның боз калынлыгы – 2 м дан да ким түгел. Аның су ташуы елына ике тапкыр: язын(кар сулары) һәм җәен(яңгыр сулары) күзәтелә. су биеклеге 2 м дан түбән төшми. Селенга Байкал күленә коя.
Көньяк һәм Көнчыгыш яктагы елгалар юлларын күлләрдә тәмамлыйлар.
мини Монголиядә меңнән артык даими һәм тагын да күбрәк яңгыр вакытында барлыкка килүче, корылыкта кибүче күлләр бар. Элек Монголия җирләрендә эчке диңгез барлыкка китерүче күлләр урнашкан булган, хәзерге күлләр аларның калдыклары. Зур күлләр – Убсу-нур, Хара-Ус-нур, Хиргис-нур илнең төньяк-көнбатыш өлешендә урнашкан. Аларның тирәнлеге 2 метрдан артмый. Көнчыгышта Буйр-нур һәм Хух-нур күлләре бар. Хангайның төньягындагы Байкалга ошаган тектоник иңкүлектә Хубсугул (тирәнлеге 238 м га кадәр) күле урнашкан.
Монголиядә кырыс кышлы, коры кызу җәйле кискен континенталь климат. Илнең башкаласы Улан-Баторда җәен плюс 25° С ÷ 35° С һәм кышын минус 25° С ÷ 35° С. төньяк-көнбатышта еллык явым-төшем – 250–510 мм, башкалада 230–250 мм гына, ә Гоби чүле өлкәсендә явым-төшем тагын да азрак.
Дипломатик мөнәсәбәтләр
мини|sulda|500px|Монголиянең дипломатик мөнәсәбәтләре
Административ бүленеш
Рәсем:Aimags.PNG Монголия башкала – Улан-Баторга(22) һәм 21 аймакка бүленә: 1 – Ара-Хангай, 2 – Баян-Хонгор, 3 – Баян-Улэгэй, 4 – Булган, 5 – Дархан, 6 – Көнчыгыш, 7 – Көнчыгыш Гоби, 8 – Урта Гоби, 9 – Гоби-Алтай, 10 – Гоби-Сумбэр, 11 – Хэнтэй,12 – Кобдо,13 – Хубсугуль,14 – Орхон, 15 – Увэр-Хангай, 16 – Көньяк Гоби, 17 – Селенгин, 18 – Сухэ-Батор, 19 – Үзәк,20 – Убсунур, 21 – Дзабхан.
Икътисад
Монголиядә соры күмер, ташкүмер, вольфрам ятмалары, молибден-бакыр рудалары бар. Монголиядә ТМПның 58% ын хезмәт күрсәтү өлкәсе, сәнәгать 21,4%, авыл хуҗалыгы 20,6%, инфляция 9,5% алып тора. ТМПның үсеше 7,5%. Эшчеләрнең 42%ы авыл хуҗалыгында эшли, эшсезлек 6,7 %. 2005 елда бюджет кереме $702 млн, ә чыгым $651 млн була. Монголиядә 2002 елда сәнәгать үсеше 4,1% тәшкил итә.
Акпорый-Кы
Акпорый-Кы — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО, Красноярск крае биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Таз елгасының сул ярыннан 1117 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 25 км.
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Вэнь-Яха-Ненз-Яха
Вэнь-Яха-Ненз-Яха — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Вэн-Яха елгасының сул ярыннан 8 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 23 км.
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Рокфорд (Алабама)
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Фуркулешть (коммуна)
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Из Пунтедуз (Кальяри)
Из Пунтедуз — Италиянең Сарденья төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Рехенберг-Биненмюле
Рехенберг-Биненмюле (Rechenberg-Bienenmühle) — Алманиянең Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
53 квартал
53 Квартал (53 Квартал, 53 Квартал) — Мари Илнең Звенигово районында урнашкан бистә.
Халык
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: даими яшәүче халык юк.
Нове Подоле
Нове Подоле — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Дания Гайнетдинова
Дания Гайнетдинова - журналист һәм язучы, 1980 елдан СССР Журналистлар берлеге әгъзасы, – 1997 елдан Татарстан Язучылар берлеге әгъзасы.
Тәрҗемәи хәле
Гайнетдинова Дания Заһретдин кызы 1952 елның 2 гыйнварында Татарстан Республикасының Теләче районы Олы Тиләҗе авылында дөньяга килә. Башлангыч белемне үз авылларында ала. Иске Җөри авылында урта мәктәпне тәмамлый.
1969–1982 еллар арасында Чуашия Республикасы башкаласы Чабаксар шәһәрендә план-икътисад техникумында укый. Читтән торып укып, Казан дәүләт финанс-икътисад институтында һәм Казан дәүләт университетының журналистика факультетында югары белем алган.
Хезмәт эшчәнлеге
Дания Заһретдин кызы хезмәт юлын 1975 елда Татарстан китап нәшриятында редактор булып эшләүдән башлый. «Татарстан яшьләре» газетасы редакциясе каршында эшләп килгән әдәби түгәрәккә йөри. Шул елларда көндәлек матбугат битләрендә, «Идел» альманахында беренче шигырьләре, нәсерләре, рецензияләре басыла.
1984 елда Д.Гайнетдинова Татарстан Язучылар берлеге каршындагы Әдәби фонд оешмасына эшкә күчә. Күренекле язучылар белән аралашу, иҗат остаханәләре эшендә якыннан торып катнашу яшь каләмнең әдәби осталыгын һәм иҗат активлыгын үстерүгә уңай йогынты ясый: матбугатта аның әдәп-әхлак, балалар тәрбиясе, тирә-як мохитне саклау темаларын үзәккә алып язган «Исәнме, чишмәм!», «Авыл апасы», «Ташлыяр карлыгачы», «Үз дигәнем» кебек хикәяләре дөнья күрә. 1990 һәм 1992 елларда Татарстан китап нәшриятында «Күңел җылысы», «Өермә» исемле ике повесте китап булып басылып чыга.1991 елда Д.Гайнетдинованы «Татарстан» Дәүләт телерадиотапшырулар компаниясенә эшкә чакыралар. Биредә балалар редакциясенең өлкән мөхәррире була. Татар һәм чит ил язучылары әсәрләре, аерым алганда, Ләбибә Ихсанованың «Җир астында җиде көн», Нияз Акмалның «Көтелмәгән кунак», Рабит Батулланың «Салават күпере», Сент-Экзюпериның «Нәни принц» повестьлары буенча радиопостановкалар эшләп, үзенчәлекле тапшырулар оештыра.
Балалар өчен иң яхшы радиопостановкаларга Россия күләмендә уздырылган конкурста 1995 елда  Д.Гайнетдинова Беренче дәрәҗә дипломга лаек була. Ул үзе дә – балалар өчен күп кенә радиоспектакльләр, радиопостановкалар сценарийлары авторы. «Яңа ел төнендә», «Түбәтәйле малай», «Тылсым дөньясы», «Әкият иленә сәяхәт» кебек, эчтәлекләре белән мавыктыргыч та, маҗаралы да, тәрбияви дә булган радиоспектакль язмалары Татарстан радиосы фондында саклана.
Эдж-Гилл (Джорджия)
Эдж-Гилл  — Америка Кушма Штатларының Джорджия штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Эдж-Гилл шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Датас
Датас — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Минас-Жерайс штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Ажекур
Ажекур — Франциянең Вогез департаментында урнашкан коммуна.
Козанлы (Сома)
Козанлы (Kozanlı) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Маниса иле Сома илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Гок-Спрингс (Вайоминг)
Гок-Спрингс  — Америка Кушма Штатларының Вайоминг штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Гок-Спрингс халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ил-4 (ДБ-3Ф)
Ил-4 (НАКО кодификацияләре буенча: Bob) — Икенче бөтендөнья сугышы вакытында ике моторлы ерактан бомбага тотучы очкыч, ОКБ-240 төркемендә Сергей Ильюшин җитәкчелегендә эшләп чыгарылган.
ДБ-3ның киләчәк үсеше: штурман яңа кабинасы белән, яңа фюзеляж белән.
Явожник (Силезия воеводалыгы)
Явожник  — Польшаның Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Гутанув
Гутанув — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Дозмера (Төньяк Кельтма кушылдыгы)
Дозмера — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Төньяк Кельтма елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 20 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Вычегда, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
(6425) 1994 WZ3
(6425) 1994 WZ3 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
(13665) 1997 GK17
(13665) 1997 GK17 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
(6425) 1994 WZ3
Тарихы
1994 елның 28 ноябрендә С. Уэда, Х. Канэда тарафыннан Кусиро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1994 WZ3» саналган.
(13665) 1997 GK17
Тарихы
1997 елның 3 апрелендә LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1997 GK17» саналган.
Сантервас-де-Кампос
Сантервас-де-Кампос — Испаниянең Вальядолид провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Василий Сорокин
Василий Сорокин ( 1848, Екатеринбург - 1919, Екатеринбург ) - рус галиме, Казан университетының атказанган агрономия профессоры, химия докторы.