cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Заһидулла Казнабаев
Биографиясе
1918 елдан Башкорт армиясенең 1-нче кавалерия полкында хезмәт итә. 1919 елның җәендә Башкорт аерым кавалерия дивизиясе белән Украинада Деникинга каршы сугышларда, ә шул ук елның көзендә Башкорт гаскәрләре төркеме  составында Петроградны обороналауда катнаша.
1920 елның апреленнән Башкорт кавалерия бригадасы составында совет-поляк сугышы фронтына китә. Монда 27нче Башкорт кавалерия полкының Шәмсетдин Гафаров җитәкләгән 4 нче эскадронында взвод командиры була. 1920 елның 6 июнендә Пиняево авылы янындагы сугыш барышында үзенең взводының яугирләре белән флангыдан һөҗүм итеп, контрһөҗүмгә күчкән полякларны, пулеметларын ташлап, качарга мәҗбүр итә. Бу алышта күрсәткән батырлыгы өчен ул, 1921 елның 17 февралендә, Республика Реввоенсоветының 57-нче указы белән Кызыл Байрак ордены белән бүләкләнә.
Демобилизацияләнеп, туган ягына кайткач, 1922-1924 елларда Башкорт АССР Җылаер кантоны Югары Сәлим авыл советының рәисе була. 1925-1927 елларда Сибай да олы милиционер булып хезмәт итә. 1930 елдан Баймак районы Советы рәисе вазифасын башкара.
1932-1933 елларда Ленинградта милиция курсларында укыганнан соң, Зиянчура районының милиция начальнигы итеп билгеләнә. 1934 елдан Баймак районында милиция начальнигы, ДОСААФ рәисе һ.б. җаваплы вазифаларны үти.
1942 елның 5 мартында репрессияләнә, буржуаз-милләтчелектә гаепләнеп кулга алына, 10 елга төрмәгә ябыла. 1943 елның 27 маенда Свердловск өлкәсендә төрмәдә вафат була. 1960 елның 12 февралендә аклана.
Щенсна (Мазовия воеводалыгы)
Щенсна  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Санта-Амелия
Санта-Амелия — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Парана штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Шамкаев
Шамкаев — фамилия.
Ошланка
Ошланка – Россия территориясеннән ага торган елга. Киров өлкәсе, Удмуртия, Мари Ил, биләмәләрендә ага. Елга  Уржумка елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 11 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны – Нократ, елга бассейны – Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Кереста
Кереста — Россия территориясеннән ага торган елга. Калмык Республикасы, Ростов өлкәсе, Ставрополь крае биләмәләрендә ага. Елга Кираста елгасы бассейнында югала    кушыла. Елга озынлыгы 53 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Тын су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Маныч елгасы башыннан Пролетарск сусаклагычына кадәр,   Калаус һәм Егорлык елгаларын кетрмичә. Кече елга бассейны — Тын кушылдыклары бассейны, Северский Донец тамагыннан түбән, елга бассейны — Тын (бассейнның Россия өлеше).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Гундельфинген-ан-дер-Донау
Гундельфинген-ан-дер-Донау — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Бальсьеж
Бальсьеж — Франциянең Лозер департаментында урнашкан коммуна.
Мөгезкатлауның арткы полиморфлы дистрофиясе
Арткы полиморфлы дистрофия — мөгезкатлауның эндотелий күзәнәкләрендә эпителий күзәнәкләренә хас булган үзенчәлекләр табылган, сирәк симптомсыз һәм, кагыйдә буларак, авыр нәтиҗәләргә китерми торган чир.
1.             Нәселдәнлек төре ген 20 хромосомада  урнашу белән гадәттә аутосом-доминатлы.
2.             Тугач яки тиздән билгеләнә, еш чиргә диагнозны тормыш дәвамында куялар.
3.             Билгеләргә  алга таба кушыла алган (рәс. 9.56б) көчкә сизелерлек кабарчыклы эндотелий үзгәрүләре (рәс. 9.56а), ике күздә дә асимметрик була алган тасмасыман (рәс. 9.56в) яки таралган томанланулар (рәс. 9.56г) керә.
4.             Катнаш халәтләр. Төсле катлау ярысы, периферик алгы синехияләр, тамырлы тышчаның эктропиясе, бәбәк эктопиясе, поликория һәм глаукома, бу иридо-корнеаль эндотелиаль синдромны хәтерләтә,  шуңа күрә ике клиник күренеш бер чирнең төрле ягын күрсәтә алуын фаразлап була.
Арткы полиморфлы дистрофия Альпорт синдромы белән бергә була ала.
5. Дәвалау таләп ителми
Пераносы
Пераносы (Пераносы ) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Брагинский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Казе Бако (Удине)
Казе Бако — Италиянең Фриули-Венеция-Җулия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
HD180303
HD180303 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Буронь
Буронь — Франциянең Бельфор җире департаментында урнашкан коммуна.
Урбанки (Вармия-Мазурия воеводалыгы)
Урбанки  — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Ехреньга
Ехреньга — Россия территориясеннән ага торган елга. Кострома өлкәсе, Вологда өлкәсе, Түбән Новгород өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Кунож елгасының сул ярыннан 82 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 12 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Идел су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Унжа елгасы, инештән тамагына чаклы. Кече елга бассейны — Идел, Рыбинск сусаклагычыннан Ука кушылган урынга чаклы, елга бассейны — Иделның өске өлеше, Куйбышев сусаклагычына чаклы (Ука елгасын кертмичә).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Карахөюк (Адыяман)
Карахөюк (Karahöyük) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Адыяман иле Адыяман илчесенә караган бер авыл (köy).
Хварстниця
Хварстниця — Польшаның Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Меһмет Акиф Эрсой (Девэли)
Меһмет Акиф Эрсой (Mehmet Akif Ersoy) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Кайсери иле Девэли илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Санта-Барбара (Баия)
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
(16505) Sulzer
(16505) Sulzer — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Газли-Каньйон (Калифорния)
Географиясе
Газли-Каньйон халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Өтәшкә
Өтәшкә — Татарстан Республикасының Яшел Үзән районындагы авыл.
Почта индексы — 422514.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.3 °C.
Уррауль-Альто
Уррауль-Альто — Испаниянең Наварра провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ципари
Ципари — Румыниянең Тимиш жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сабаэ
Сабаэ — Япония дәүләтенең Фукуи префектурасында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Сабаэ шәһәре 1955 елның 15 гыйнварында шәһәр статусын ала.
Халкы
2008 елның 1 гыйнварына шәһәрдә 67430 кеше яшәгән. Халык тыгызлыгы - 1 км²-га 796 кеше тәшкил иткән.
Географиясе
Шәһәр территориясе 84.75 км² тәшкил итә.
Ту-Риверс (шәһәр, Висконсин)
Ту-Риверс  — Америка Кушма Штатларының Висконсин штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Баһчелиевлер (Язиһан)
Баһчелиевлер (Bahçelievler) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Малатья иле Язиһан илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
(8999) Tashadunn
(8999) Tashadunn — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1981 елның 2 мартында Шелте Бас тарафыннан Сайдинг-Спринг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1981 EJ28» саналган.
Альбестроф
Альбестроф (Albestroff) — Франциянең Мозель департаментына караган коммуна.
Щенсне (Мазовия воеводалыгы)
Щенсне  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Перарост
Перарост (Перарост ) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Добрушский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Гундремминген
Гундремминген — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Рита Леви-Монтальчини
Рита Леви-Монтальчини(Rita Levi-Montalcini; 22 апрель 1909 ел — 30 декабрь 2012 ел) — итальян нейробиологы, үсү факторларын, атап әйткәндә NGF-ты ачкан өчен Стэнли Коэн белән бергә физиология һәм медицина буенча 1986 елгы Нобель премиясе лауреаты була. Итальян Республикасының гомерлек сенаторы.
Биография
Рита Леви (1930-елларда бөтен бер туганнары белән бергә фамилияларын Леви-Монтальчини дип үзгәртәләр) Туринда яһүди сефардлары гаиләсендә дүртенче бала булып туа (игезәк сыңары Паола белән). Атасы Адамо Леви (1932 елда вафат була) — Казале-Монферратонан чыккан инженер-электрик һәм математик; әнисе Аделе Монтальчини Астидан рәссам була.
1936 елда медицина мәктәбен тәмамлагач, Леви-Монтальчини физиолог Джузеппе Левиның (Giuseppe Levi, 1872—1965) ассистенты булып эшкә керә, ләкин тиздән, Муссолини хөкүмәте тарафыннан яһүдләргә академик һәм профессиональ карьерларны тыйган антисемит законнар чыгарылгач, эштән чыгарыла. 1943 елда Леви-Монтальчини гаиләсе белән Флоренциягә кача һәм хәрби хәрәкәтләр тәмамлангач кына Туринга кайта.
1946 елдан Сент-Луиста Виктор Хамбургер белән Вашингтон университетында эшли, 1951 елдан шунда ук — ассоциацияләнгән зоология профессоры, 1958 елдан — тулы профессор. 1974 елда Аурупа Молекуляр биология оешмасы әгъзасы була.
Америка сәнгать һәм фән академиясе әгъзасы (1966), Ди Линчеи академиясе әгъзасы, АКШ Милли фәннәр академиясе әгъзасы (1968), соңгысының бөтен тарихында унынчы хатын-кыз әгъза була. Динсез булуына карамастан, 1974 елда Папа фәннәр академиясе әгъзасы ителә (беренче хатын-кыз әгъза). Франция Фәннәр академиясенең (1989) һәм Лондон Король җәмгыятенең (1995) чит ил әгъзасы.
Итальян Республикасы Сенатының иң өлкән әгъзасы була, сул-үзәк коалиция яклы була.
(16506) 1990 UH1
(16506) 1990 UH1 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Кургановский
Кургановский (Кургановский) — Киров өлкәсенең Өрҗем районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
Санта-Барбара (Минас-Жерайс)
Санта-Барбара  — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Минас-Жерайс штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Бредянка (Бреила)
Бредянка — Румыниянең Бреила жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кираста
Кираста — Россия территориясеннән ага торган елга. Калмык Республикасы, Ростов өлкәсе, Ставрополь крае биләмәләрендә ага. Елга  Маныч-Гудило күле, Маныч култыгы    кушыла. Елга озынлыгы 28 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Тын су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Маныч елгасы башыннан Пролетарск сусаклагычына кадәр,   Калаус һәм Егорлык елгаларын кетрмичә. Кече елга бассейны — Тын кушылдыклары бассейны, Северский Донец тамагыннан түбән, елга бассейны — Тын (бассейнның Россия өлеше).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Банассак
Банассак — Франциянең Лозер департаментында урнашкан коммуна.
Мөгезкатлауның тумыштагы нәселле эндотелиаль дистрофиясе
Тумыштагы нәселле эндотелиаль дистрофия (ТНЭД) — эндотелийның урынлы яки киң колачлы «пеләшләнү» чыганаклары белән сирәк формасы. Ике төрен аералар: ТНЭД1 һәм ТНЭД2, соңгысы чагыштырмача авыррак барыш белән аерыла.
Пераров
Пераров (Перароў ) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Жытавицкий районында урнашкан авыл.
Мөгезкатлауның тумыштагы нәселле эндотелиаль дистрофиясе
1.             ТНЭД1 нәселдәнлек төре ген 20p11.2-q11.2 урнашу белән аутосом-доминатлы; ТНЭД2 — ген 20p13 урнашу белән аутосом-рецессивлы.
Пераров
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Хварстно
Хварстно — Польшаның Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Мөгезкатлауның тумыштагы нәселле эндотелиаль дистрофиясе
2.             Перинаталь чорда билгеләнә.
3.             Билгеләре
•               Мөгезкатлауның күренеше: соргылт зәңгәр тоныктан алып (рәс. 9.57а) тулаем томанланганга кадәр (рәс. 9.57б).
• Күрү үткенлегенең төрлеләнүе һәм мөгезкатлауның халәтен исәпләп, уйлаганнан югарырак булырга мөмкин.
4.             Дәвалау. Башлангыч стадияләрдә үтәли кератопластика максатчан, әмма операциядән соң бу югары куркынычлык белән бәйле һәм техник яктан өлкәннәрдә караганда чагыштырмача авыррак. Хирургик катнашуны хаксыз тоткарлау югары дәрәҗәдәге амблиопия үсешенә китерә ала.
5.             Дифференциаль диагностиканы мөгезкатлауның башка тумыштагы томанланулары сәбәпләре белән үткәрәләр, мәсәлән, тумыштагы глаукома, мукополисахаридозлар, тудыру җәрәхәте, кызылча һәм склерокорнеада кератит.
NB ТНЭД белән гаилә вәкилләре арасында  арткы полиморфлы дистрофия күренешләре белән шәхесләр була ала, бу чирләрне бер төргә кертергә мөмкинлек бирә.
Урово
Урово — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Казе Балана (Парма)
Казе Балана — Италиянең Эмилия-Романья төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Урово
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Казе Балана (Парма)
Географиясе
Казе Балана Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Әкрам Шамкаев
Әкрам Шамкаев, Әкрам (Әкрәм) Биләй улы Шамкаев (1916 елның 22 октябре, РИ, Ырынбур губернасы, хәзерге Матвеевка районы, Иске Әшер – 1981 елның 12 августы, СССР, Үзбәкстан ССР, Сөрхандәрья өлкәсе, Шүрче районы, Шүрче) — Бөек Ватан сугышында катнашкан гаскәри, 135нче аерым моторлашкан понтон―күпер батальоны понтончысы, Советлар Союзы Герое (1944).
Тәрҗемәи хәле
1916 елның 22 октябрендә хәзерге Ырынбур өлкәсенең Матвеевка районы Иске Әшер авылында туган. Татар. Белеме — башлангыч, ике сыйныф кына тәмамлаган. Авылда колхоз оешканнан соң, туган хуҗалыгында төрле эшләрдә эшли, 1935 елдан курслар тәмамлап, МТСта тракторчы булып эшли.
1937 елда Кызыл Армия сафларына алына. Танк частьларында хезмәт итә. 1939—1940 елларда Финляндия белән сугышта катнаша, олы абыйсы Василий белән бер танкта сугыша. 1940 елда демобилизацияләнә һәм өенә кайта.
Бөек Ватан сугышы башлангач, 1941 елның июлендә яңадан армия сафларына алына. Янәдән абыйсы белән бер танкта немец-фашист илбасарлары белән көрәшә. Авыр яраланганнан соң, сапер частьларында, аннан 135нче аерым моторлашкан понтон-күпер батальонында хезмәт итә.
Брянск, Воронеж һәм 3нче Украина фронтларында сапер гаскәрләрендә сугыша, Мценск, Курск сугышында, Украинаны азат итүдә катнаша. «Сугышчан казанышлары өчен медале» белән бүләкләнгән. Взвод командиры Советлар Союзы Герое булган. 1943 елның көзендә Днепр елгасын кичкәндә понтончы Ә. Шамкаев аеруча батырлык күрсәтә.
1943 елның октябрь ае башында кызылармияче Ә. Шамкаев составындагы паром командасы дошманның көчле уты астында Козинцы—Зарубенцы районында гаскәрләренең хәрби техникасын икенче ярга күчерүне тәэмин итә. Дошманның даими уты астында эшләгән беренче көнне 12 рейс башкарылган. Паром 16 пробоина алган, тик тишекләрне йөзү вакытында ук томалап барган Ә. Шамкаевның фидакарьлеге аркасында, паром су өстендә кала алган. Кичү берничә көн эшләгән.
1943 елның 12 октябрендә Днепр уртасында, паромны тартып алып баручы катер зыян күрә, буксировка тросы винтка урала һәм йөреш кими. Ә. Шамкаев, бозлы суга игътибар итмичә, суга чумып, винтны азат итә. Катерга авиабомба кыйпылчыклары тигәч, тиз һәм оста итеп тишекләрне томалый, катерны ярга кадәр җиткерә, кешеләрне коткарып кала.
СССР Югары Советы Президиумының 1944 елның 10 гыйнварындагы Указы белән «немец-фашист илбасарларына каршы көрәш фронтында командованиенең сугышчан биремнәрен үрнәк төстә үтәгән, батырлык һәм кыюлык күрсәткән өчен» кызылармияче Шамкаев Әкрам Биләй улына Советлар Союзы Герое исеме бирелә, ул Ленин ордены һәм «Алтын Йолдыз» медале белән бүләкләнә.
Сугыштан соң старшина Ә. Шамкаев демобилизацияләнә. Үзбәкстанга китә. Колхозда механик булып эшли, аннан Сөрхандәрья өлкәсе Шүрче районы авыл хуҗалыгы техникасы берләшмәсендә эшли. Шүрче бистәсендә (1976 елдан шәһәр) яши. 1981 елның 12 августында вафат була.
Хәтер
Үзбәкстанның Сөрхандәрья өлкәсендә Шүрче шәһәрендәге урам, ул эшләгән бригада, районда узучы спорт ярышларында приз аның исеме белән аталган.
Уррауль-Бахо
Уррауль-Бахо — Испаниянең Наварра провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Хәтаи (Шәрур)
Хәтаи  (Xətai ) — Әзербайҗанның Нахчыван Автоном Республикасы Шәрур районына караган авыл.
Айрат Вахитов
Айрат Вахитов (,, — , ) — Чаллының «Тәүбә» мәчете имамы (1997-1999), Ибн Кәсирнең «Коръән тәфсире»н рус теленә тәрҗемә итүче.
Баһчеликөй (Алашеһир)
Баһчеликөй (Bahçeliköy) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Маниса иле Алашеһир илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Гунценхаузен
Гунценхаузен — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Улу (Висконсин)
Улу  — Америка Кушма Штатларының Висконсин штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Еюг
Еюг — Россия территориясеннән ага торган елга. Кострома өлкәсе, Вологда өлкәсе, Түбән Новгород өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Юза елгасының сул ярыннан 80 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 20 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Идел су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Унжа елгасы, инештән тамагына чаклы. Кече елга бассейны — Идел, Рыбинск сусаклагычыннан Ука кушылган урынга чаклы, елга бассейны — Иделның өске өлеше, Куйбышев сусаклагычына чаклы (Ука елгасын кертмичә).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Щенсьце (Мазовия воеводалыгы)
Щенсьце  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
(9000) Hal
(9000) Hal — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1981 елның 3 маенда Эдвард Боуэлл тарафыннан Андерсон-Меса обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1981 JO» саналган.
(16507) Fuuren
(16507) Fuuren — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1990 елның 24 октябрендә К. Эндатэ, К. Ватанабэ тарафыннан Китами обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1990 UM2» саналган.
Сергей Вахоркин
Сергей Вахоркин (Сергей Семёнович Вахоркин,, — , ) — Социалистик Хезмәт Каһарманы (1959).
Ошлань (Киров өлкәсе)
Ошлань (Ошлань) — Киров өлкәсенең Богородское районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Тарих
1658 елда нигезләнгән.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (99%).
Усть-Катав (бистә)
Усть-Катав (Усть-Катав) — Чиләбе өлкәсенең Усть-Катав шәһәр округы составына керүче бистә.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (59%), татарлар (16%), башкортлар (25%).
Гайгроув (Калифорния)
Гайгроув  — Америка Кушма Штатларының Калифорния штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Меһмет Акиф Эрсой (Коҗасинан)
Меһмет Акиф Эрсой (Mehmet Akif Ersoy) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Кайсери иле Коҗасинан илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Сылтамалар
Mehmet Akif Ersoy, Kocasinan Mehmet Akif Ersoy, Kocasinan
Карахүсейин (Терҗан)
Карахүсейин (Karahüseyin) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Эрзинҗан иле Терҗан илчесенә караган бер авыл (köy).
Санта-Барбара-ди-Гояс
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Авара (шәһәр)
Авара — Япония дәүләтенең Фукуи префектурасында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Авара шәһәре 2004 елның 1 мартында шәһәр статусын ала.
Халкы
2008 елның 1 гыйнварына шәһәрдә 30765 кеше яшәгән. Халык тыгызлыгы - 1 км²-га 263 кеше тәшкил иткән.
Географиясе
Шәһәр территориясе 116.99 км² тәшкил итә.
Хәлбуки (мәгънәләр)
Хәлбуки - татар китап телендә "әмма", "ләкин" мәгънәсендә кулланылып барган тергәкеч .
Утяшкино
Утяшкино — Татарстан Республикасының Зәй районындагы авыл.
Почта индексы — 423538.
HD180335
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
(16508) 1990 UB3
(16508) 1990 UB3 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1990 елның 19 октябрендә А. Сугиэ тарафыннан Дайник обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1990 UB3» саналган.
Альгранж
Альгранж (Algrange) — Франциянең Мозель департаментына караган коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 6,96 км².
Циперешть
Циперешть — Румыниянең Прахова жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Устроне
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Александр Введенский
Александр Введенский (Александр Иванович Введенский,, — , ) — рус телендә иҗат иткән язучы һәм шагыйрь.
Уррос-Вилья
Уррос-Вилья — Испаниянең Наварра провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Хварщани
Хварщани — Польшаның Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Ачык университет (Татарстан)
Ачык Университет – татар телендә online һәм offline белем бирү проекты.
Тарих
Ачык Университет - Бөтендөнья татар яшьләре форумы проекты. Бу проект аның “Акыл фабрикасы” проекты кысаларыннан үсеп чыга һәм эшчәнлеген 2019 елның февраль аенда Казан шәһәрендә “Каһаннан алып Казан ханына кадәр” исемле тарих курсы белән башлап җибәрә.
Тасвирлама
Бүгенге көндә Ачык Университет online һәм offline эшли. Курс ахырында курсны узу турында сертификат бирелә. Моннан тыш, рәсми рәвештә квалификацияне үстерү таныклыгын алырга да мөмкинлек бар.
Offline белем бирү
Укучылар аудиториядә лекция тыңлый, практик эшләр башкара, курсны билгеле биремнәр белән тәмамлый. Курсларда практик дәресләр дә каралган. Барлыгы биш курс оештырылды:
Online белем бирү
Студентлар видеога төшерелгән лекцияләрне https://univer.tatar сайтында теркәлеп уза. Курслар модульләргә бүленгән. Бер модульдән икенче модульгә күчү өчен тестны узарга кирәк. Икенче модуль ачылсын өчен тестның 60% соравына дөрес җавап бирергә кирәк. Бүгенге көндә сайтта 10 курс урнаштырылды:
Оештыручылар такымы
Айрат Фәйзрахманов (нигез салучы), Зөһрә Вилданова (проект менеджеры), Райнур Хәсәнов (ИТ координатор), Амил Нур (контент-менеджер), Ләйсән Фәхриева (администратор).
Лекторлар
Лекцияләрне танылган татар галимнәре, белгечләре укый.
Тарихчылар
Әскәр Гатин, Фаяз Хуҗин, Дамир Исхаков, Гамирҗан Дәүләтшин, Илнур Миргалиев, Ленар Абзалов, Айдар Гайнетдинов, Илдус Заһидуллин, Фәйзелхак Ислаев, Искәндәр Гыйләҗев, Марк Шишкин.
Тел белгечләре
Хатыйп Миңнегулов, Азат Ахунов, Халисә Кузьмина, Лилия Мөхәммәтҗанова, Әлфәт Закирҗанов.
Сәнгатьчеләр
Хореограф Нурбәк Батулла, шагыйрә Йолдыз Миңнуллина, музыкант Рәдиф Кашапов, музыка белгечләре Эльвира Камалова, Гөлназ Җиһангирова, театр белгече Нияз Игламов.
Мәгариф системасы белгечләре
Милли мәгариф белгече Марат Лотфуллин, КФУ доцентлары Алсу Әшрәпова, Людмила Свирина, татар теле һәм әдәбияты укытучылары Алена Абишева, Рамилә Абдуллина, инглиз теле укытучылары Денис Колесников, Мандзага Митети, мөгаллимә Нелли Мещерякова, психолог Наталья Плешкова, "Сәлам" дәреслеге авторлары Рашат Якупов, Хәмзия Хөснетдинова.
Баньоль-ле-Бен
Баньоль-ле-Бен — Франциянең Лозер департаментында урнашкан коммуна.
Пераровски Млынок
Пераровски Млынок (Перароўскі Млынок ) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Жытавицкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Вест-Бюхель (Кентукки)
Вест-Бюхель  — Америка Кушма Штатларының Кентукки штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Вест-Бюхель шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Фаэтт (Висконсин)
Фаэтт  — Америка Кушма Штатларының Висконсин штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Тоштыен
Тоштыен (чирмеш телендәː Тоштыеҥ) — чирмеш мифологиясендә бабалар рухы.
Тасвирлама
Чирмешләрнең дини ышануларында бик зур әһәмияткә ия. Тоштыен ритуалы (искә алу) гаилә һәм ыру дәрәҗәсендә башкарылган, ихтирам белән тулы булган; дога кылучылар тоштыеннарны исәннәргә комачауламаска сораганнар. Авырулар һәм уңмаулар онытылган бабабаларның яки тумыш дәрәҗәсен белеп булмаганнарның — вектымо-куктымо (көнчыгыш мари телендә. утым), ырусызларның үч алуы булып каралган.
Этимология
Персонаж исеме ике сүздән тора: «тошто» — борынгы һәм «еҥ» — кеше.
Гутенэкк
Гутенэкк — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(9001) Slettebak
(9001) Slettebak — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Санта-Барбара-ду-Лести
Санта-Барбара-ду-Лести — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Минас-Жерайс штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Бредянка (Бузеу)
Бредянка — Румыниянең Бузеу жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Везелуа
Везелуа — Франциянең Бельфор җире департаментында урнашкан коммуна.
Щепанек (Мазовия воеводалыгы)
Щепанек  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Курень (Киров өлкәсе)
Курень (Курень) — Киров өлкәсенең Даровской районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
Усцяни-Нови
Усцяни-Нови — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Түбән Мактама
Түбән Мактама — Татарстан Республикасының Әлмәт районындагы шәһәр тибындагы бистә.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.3 °C.
Икътисады
Нефть һәм газ чыгару, эшкәртү.
Казе Баларини Вердони (Форли-Чезена)
Казе Баларини Вердони — Италиянең Эмилия-Романья төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Желтушка (Нужная кушылдыгы)
Желтушка — Россия территориясеннән ага торган елга. Кострома өлкәсе, Вологда өлкәсе, Түбән Новгород өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Нужная елгасының сул ярыннан 5,2 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 10 км.
Казе Баларини Вердони (Форли-Чезена)
Географиясе
Казе Баларини Вердони Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Желтушка (Нужная кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Идел су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Унжа елгасы, инештән тамагына чаклы. Кече елга бассейны — Идел, Рыбинск сусаклагычыннан Ука кушылган урынга чаклы, елга бассейны — Иделның өске өлеше, Куйбышев сусаклагычына чаклы (Ука елгасын кертмичә).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Клавдий Птолемей
Клавдий Птолемей (юнан. Κλαύδιος Πτολεμαῖος, лат. Claudius Ptolemaeus, 87 — 165) — борынгы юнан астрономы, риязиятчы, географ, оптик. 127 — 151 елларда Александриядә яши. Үз чорының иң белемле кешеләрнең берсе.
Әл-Мәҗис
Птолемейның төп әсәре «Математик система» дип атала. Математик система 13 китаптан тора һәм безнең көннәргә гарәп тәрҗәмәсе аша Әлмагест яки әл-Мәҗис исеме белән килеп җитә. Бу китапта антик чор астромнарының белемнәре системга кертелә һәм гомумиләштерелә. Птолемей кешегә күренә торган Кояш, Ай һәм Кояш системасының тагын биш планетасының хәрәкәтен тасвирлаган математик система кора. Бу теория Платон һәм Аристотельнең космос күзаллавына һәм хәрәкәт аксиомаларына таяна. Платон һәм А. буенча Җир шар формалы, бер урында торып кузгалмый торган һәм җиде күкнең уртасында тора. Күк арасы сфера формасында һәм Җир тирәли, бер суткага й әйләнеш ясап әйләнеп йөри. Птолемей Җирнең әйләнеп йөрүен күз алдына да китерә алмаган, әгәр шулай булса, ди ул, болытлар һәм гомумән биектән төшә торган барча әйберләрне көнбатышка таба алып китәр иде. Планеталар шулай ук Җир алдында түгәрәк орбиталар буенча даими тизлек белән әйләнеп йөри. Күк сфералары әйләнеп йөри торган сыек җисемнәр итеп күзаллана. Каты күк, яки («неподвижных звезд») күге планаталар орбиталары артында тора. Аңардан соң “су күге” (аңардан яңгыр ява), тагын да читтәрәк – беренче двигатель. Космосның иң читендә «бәхил җаннар оясы». Дөнья корылышының бу системасы аңлата алмаган – ни өчен планеталар үзгәреп торган тизлек белән хәрәкәтләнәләр? Ни өчен алар юлын үзгәртә, артка чигенә, мәсәлән. Птолемей шуның өчен, геоцентрик системадан тайпылмыйча деферент һәм эпицикл төшенчәләрен кертә. Планеталар түгәрәк буенча түгел, элмәк сыман маршрут белән йөри – бу идеяне б.э. II гасырда беренче булып Гиппарх әйтә. Птолемейның математик схемасы бик катлаулы була, ләкин ул планеталарның торышын шактый төгәл исәпләргә мөмкинлек биргән һәм 13 гасыр буе фәндә өстенлек иткән. Аларга бары тик XVI гасыр башында ясала (кара: Коперник). Ул диңгезчеләрнең алыштыргысыз ярдәмчесе була. Альмагест китабында Птолемей меңнән артык йолдызның каталогын төзи, аларны төсе һәм яктысы буенча классларга бүлә.
Оптика һәм география
thumb|300px|right|Птолемейның харитасы. Альмагесттан башка Птолемейның “Оптика” һәм “География”се киң билгеле. Сигез китаптан торган “География”се киң билгеле була: ул тулы, киң күләмле географик белемнәрнең белешмәсе. Мәгълүматны Птолемей сәяхәтчеләр хәбәрләренә таянган. Географиядә 8000 географик нокта күрсәтелгән: Скандинавиядән алып Нил чыганакларына кадәр, антлантик океаннан алып Һиндкытайга кадәр. Трактатка өстәмә итеп, бер гомуми һәм 26 махсус Җир өстенең картасы куелган. Птолемей үзе сәяхәтче булмый. Ул Александрия китапханәсендә тупланган чыганаклардан файдалана. География әсәренең латин телендәге кайбер версияләрендә болгарлар дип уйланылган Bulensii халыкның Кара диңгезнең төньяк-көнбатыш яры тирәләрендәге территориядә яшәве күрсәтелә. "География"дә греклар йөреп белгән илләр турында азмы-күпме төгәл мәгълүмат бирелгән. Бу яктан аның карталары хәтта 17 гасырда, "Бөек ачышлар заманы"нда әһәмиятен югалтмый. Ә менә греклар белмәгән Җир өлешен Птолемей легендаларга һәм әкиятләргә нигезләнеп сурәтли. Птолемей "География"сенә алданып, Христофор Колумб Кытай һәм Һиндстанга якын юл эзләп йөргәндә, Америка кыйтгасын ача.
Птолемей атмосфера рефракциясе күренешен ачкан. Ул төрле әсбаплар ясап, формуланы эзли, ләкин табалмый.
Исраил Вейцер
Исраил Вейцер (Израиль Яковлевич Вейцер,, — , ) — СССР дәүләт эшлеклесе, РК(б)Фнең Тула губерна кәмититенең 1 нче сәркатибе (1924), УССР сәүдә халык комиссары (1929-1930), СССР тышкы сәүдә халык комиссары урынбасары (1930-1934), СССР эчке сәүдә залык комиссары (1934-1937).
Хориоидеа
[[Файл:Eye_scheme_mulitlingual.svg|мини|300x300пкс|
1. күз агы
3. Шлемм каналы
4. төсле катлау тамыры 5. мөгезкатлау
6. төсле катлау
8. күзнең алгы камерасы
9. күзнең арткы камерасы 10. керфексыман өлеш
11. күз ясмыгы
12. пыяласыман җисем
13. челтәркатлау
14. күрү нервы 15. зонуляр җепселләр
]] Хориоидеа, яки хориоидея — күзнең чын тамырлы катлавы. Хориоидея челтәркатлауны тукландыра һәм даими таркалган күрү матдәләрен торгыза. Ул күз агы астында урнашкан.
Хориоидеа барлык имезүчеләрдә дә бар. Хориоидеаның капилляр ятагы, ягъни хориокапиллярлар, фоторецепторларны әче тудыргыч һәм туклыклы матдәләр белән турыдан түгел тәэмин итә.
Авырулар
Чын тамырлы катлау ялкынсынуы хориоидит дип атала.
(16509) 1990 UE4
(16509) 1990 UE4 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1990 елның 16 октябрендә Эрик Эльст тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1990 UE4» саналган.
Перасвятое
Перасвятое (Перасвятое ) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Рэчыцкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Ибадулла
Ибадулла (İbadulla ) — Әзербайҗанның Нахчыван Автоном Республикасы Шәрур районына караган авыл.
Мачек (Маныч кушылдыгы)
Мачек  — Россия территориясеннән ага торган елга. Калмык Республикасы, Ростов өлкәсе, Ставрополь крае биләмәләрендә ага. Елга Маныч елгасының сул ярына тамагыннан 316 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 20 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Тын су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Маныч елгасы башыннан Пролетарск сусаклагычына кадәр,   Калаус һәм Егорлык елгаларын кетрмичә. Кече елга бассейны — Тын кушылдыклары бассейны, Северский Донец тамагыннан түбән, елга бассейны — Тын (бассейнның Россия өлеше).
Уррос-де-Сантестебан
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Оштырма
Оштырма — Россия территориясеннән ага торган елга. Киров өлкәсе, Татарстанның Кукмара районы биләмәләрендә ага. Елга  Нократ елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 36 км.
Гайдсвилл (Калифорния)
Гайдсвилл  — Америка Кушма Штатларының Калифорния штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Гайдсвилл халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Лекс Вело
Лекс Вело (Lex Veelo,, — , ) — нидерланд дирижеры, Башкала яшьләр әркистренең (Һааага) баш дирижеры (1964-2010).
Гуттенберг (Югары Франкония)
Гуттенберг  — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(16510) 1990 UL4
(16510) 1990 UL4 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Пчельник (Чиләбе өлкәсе)
Пчельник (Пчельник) — Чиләбе өлкәсенең Озёрск шәһәр округы составына керүче авыл.
(16510) 1990 UL4
Тарихы
1990 елның 16 октябрендә Эрик Эльст тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1990 UL4» саналган.
Пчельник (Чиләбе өлкәсе)
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (82%), татарлар (16%).
Усцяни-Стари
Усцяни-Стари — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Щепанки (Серпецкий повяты)
Щепанки  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Файфилд (Висконсин)
Файфилд  — Америка Кушма Штатларының Висконсин штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Хвирам
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
HD180347
HD180347 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Баһчеөнү (Биреҗык)
Баһчеөнү (Bahçeönü) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Шанлыурфа иле Биреҗык илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
(9002) 1981 QV2
(9002) 1981 QV2 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1981 елның 23 августында Анри Дебеонь тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1981 QV2» саналган.
Санта-Барбара-ду-Пара
Санта-Барбара-ду-Пара — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Пара штатына карый.
Альзен (Мозель)
Альзен (Alzing) — Франциянең Мозель департаментына караган коммуна.
Карахүсейин (Имранлы)
Карахүсейин (Karahüseyin) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Сивас иле Имранлы илчесенә караган бер авыл (köy).
Альзен (Мозель)
Географиясе
Коммуна мәйданы — 4,54 км².
Баржак (Лозер)
Баржак — Франциянең Лозер департаментында урнашкан коммуна.
Үчәлле
Вакыт зонасы — MSK (Мәскәү вакыты) яки UTC+4. Почта индексы — 423317.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.2 °C.
Этидзен (шәһәр)
Этидзен — Япония дәүләтенең Фукуи префектурасында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Этидзен шәһәре 2005 елның 1 октябрендә шәһәр статусын ала.
Географиясе
Шәһәр территориясе 230.75 км² тәшкил итә.
Молоканка (Урта Егорлык кушылдыгы)
Молоканка  — Россия территориясеннән ага торган елга. Калмык Республикасы, Ростов өлкәсе, Ставрополь крае биләмәләрендә ага. Елга Урта Егорлык елгасының уң ярына тамагыннан 115 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 21 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Тын су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Маныч елгасы башыннан Пролетарск сусаклагычына кадәр,   Калаус һәм Егорлык елгаларын кетрмичә. Кече елга бассейны — Тын кушылдыклары бассейны, Северский Донец тамагыннан түбән, елга бассейны — Тын (бассейнның Россия өлеше).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Бредяну
Бредяну — Румыниянең Бузеу жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Перасека (Рагачовский районы)
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Ципеу
Ципеу — Румыниянең Вранча жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Казе Балдели (Ровиго)
Казе Балдели — Италиянең Венеция төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казе Балдели Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
(16511) 1990 UR4
(16511) 1990 UR4 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1990 елның 16 октябрендә Эрик Эльст тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1990 UR4» саналган.
Вессемон
Вессемон — Франциянең Бельфор җире департаментында урнашкан коммуна.
Урсайнки
Урсайнки — Испаниянең Наварра провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.