cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Исламны кабул итүнең 1000 еллыгы исемендәге мәдрәсә
Уку-укыту
Мәдрәсәдә дини фәннәр белән бергә гарәп, татар телләре, татар халкы тарихы, информатика, хокук һәм умартачылык кебек дөньяви дәресләр укытыла. Шәкертләр татар телендә вәгазь, нотык, мәкаләләр (компьютерда) язарга өйрәнә. Мәдрәсә Татарстан мәгариф министрлыгы биргән лицензия нигезендә эшли. Укыту өч бүлектә алып барыла: көндезге, кичке һәм читтән торып уку.
Шәкертләр Татарстан авылларыннан һәм шәһәрләреннән, РФ төбәкләреннән килгән. Алар тору урыны һәм көнгә 3 тапкыр ашау белән бушлай тәэмин ителә.
Мәдрәсәне ~1500 шәкерт тәмамлаган. Алар Татарстанның район үзәкләрендә, авылларында, шулай РФ төбәкләрендә мәчетләрдә имам-хатыйб булып эшли, мәдрәсәләр ачып татар телендә дин гыйлеме бирә.
Бина
Казанның 10нчы мәхәллә мәчете, «Тәбәнәк Бохаралы мәчете», аннан «Ал мәчет» дип аталган мөселман гыйбадәтханәсе Казан сәүдәгәре Муса Исмәгыйль улы Апанаев тарафыннан 1808 елда төзелгән. Мәчет каршында 1917 елга кадәр мәдрәсә эшләп килгән.
1905 елда сәүдәгәр Садыйк Мөхәммәт улы Галикәев акчасына мәчет бинасы киңәйтелә. Мәчет комплексына мәдрәсә, мәчет, имам йорты һәм таш кибет кергән.
1931 елның 22 июлендә ТАССР карары белән гыйбадәтханә ябыла. Совет чорында мәчет бинасы тулай торак һәм Х. Ямашев исемендәге мех берләшмәсенең санаторий-профилакторие итеп кулланылган, үзенчәлекле архитектурасы булган бинага җитди үзгәрешләр кертелгән.
Имамнар
«Ал мәчет»нең беренче (1808 елдан) имамы — Хәмит Мортазин (чыгышы белән хәзерге Биектау районы Әлдермеш авылыннан). 1832 елга кадәр аның улы Мөхәммәт имам булган. 1879 елда Габделгани Шаһиәхмәт улы Иманколовны хәзерге Арча районы Олы Бәрәзә авылы имамы Габделкаюм Габделбадыйков алыштырган. 1907 елда улы Мөхәммәтгабдулла Габделбадыйков имам итеп сайланган. Яңа имам үз карамагындагы Якупов мәдрәсәсендә җәдитчә укытуны саклап калган. 1910 елда мәдрәсәдә 90 шәкерт укыган.
Яңа тарих
Мөселманнарга мәчет бинасы 1998 елда кайтарып бирелә. Бинада ремонт үткәрелә, гыйбадәтханә, тәһарәтханә, уку бүлмәләре, ашханә, китапханә һәм шәкертләр өчен торак урыннар булдырыла. Тарихи мәчет бинасында Ислам динен кабул итүгә 1000 ел исемендәге Казан югары мөселман мәдрәсәсе урнаша.
2005 елның 15 декабрендә «Ал мәчет»нең манарасы торгызылып, анда ярымай урнаштырыла. 2005 елда «Ал мәчет» янындагы иске торак биналары мәдрәсәгә кайтарып бирелгән.
Лепша
Лепша — Румыниянең Вранча жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Лергешень
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
NGC 4471
NGC 4471 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Лепша
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
NGC 4472
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Пасен
Пасен (Passins) — Франциянең Изер департаментына караган коммуна, Морестель кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 13,92 км².
Хаҗыһасан (Измит)
Хаҗыһасан (Hacıhasan) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Коҗаэли иле Измит илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Вильямстаун (Пенсильвания)
Вильямстаун  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Пармильё
Пармильё (Parmilieu) — Франциянең Изер департаментына караган коммуна, Морестель кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 12,83 км².
Хаҗыһасанлар (Наллыһан)
Хаҗыһасанлар (Hacıhasanlar) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Анкара иле Наллыһан илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Лергуца (Румыния)
Лергуца — Румыниянең Бакеу жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Фрес (Алмания)
Фрес  — Алманиянең Түбән Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Фридебург (Көнчыгыш Фризия)
Фридебург  — Алманиянең Түбән Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
NGC 4473
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Пеллафоль
Пеллафоль (Pellafol) — Франциянең Изер департаментына караган коммуна, Матезин-Триев кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 34,73 км².
Виндбер (Пенсильвания)
Виндбер  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Лесеу
Лесеу — Румыниянең Хунедоара жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Хаҗыһасанлы (Имамоглу)
Хаҗыһасанлы (Hacıhasanlı) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Адана иле Имамоглу илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
NGC 4474
NGC 4474 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Лерешть
Лерешть — Румыниянең Арджеш жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
NGC 4474
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Лерешть
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Винд-Геп (Пенсильвания)
Винд-Геп  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Виндзор (Пенсильвания)
Виндзор  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Искәндәр Хәйруллин
Искәндәр Хәйруллин, Искәндәр Илдар улы Хәйруллин (1974 елның 31 августы, ССРБ, РСФСР, ТАССР, Казан) — драма актеры, Камал театры артисты. Татарстанның атказанган (2004), халык (2015) артисты. «Тантана» премиясе (2014, 2018, 2019), Тукай премиясе (2019) лауреаты.
Тәрҗемәи хәле
1974 елның 31 августында Казанда туган. Әтисе — Илдар Хәйруллин, РФ атказанган (1999), ТР халык артисты (1991). Әнисе — Алсу Гайнуллина, РФ халык артисты (1996), Тукай премиясе лауреаты (2013). Казан мәдәният һәм сәнгать академиясен (хәзер институт) тәмамлаган (Марсель Сәлимҗанов һәм Фәрит Бикчәнтәев студиясе, 1995'').
1995 елдан Г. Камал исемендәге Татар дәүләт академия театрында эшли.
Хатыны - Камал театры артисты Айгөл Миңнуллина.
Иҗаты
Студент чагында ук Г. Камал театры спектакльләрендә уйный, күмәк күренешләрдә катнаша.
Хаҗыһүсейинлер (Гөмеч)
Хаҗыһүсейинлер (Hacıhüseyinler) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Балыкесир иле Гөмеч илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Пенсо
Пенсо (Pinsot) — Франциянең Изер департаментына караган коммуна, О-Грезиводан кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 24,00 км².
NGC 4477
NGC 4477 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Фризойте
Фризойте — Алманиянең Түбән Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Фюрстенау
Фюрстенау — Алманиянең Түбән Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Пеноль
Пеноль (Penol) — Франциянең Изер департаментына караган коммуна, Бьевр кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 12,16 км².
NGC 4475
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Хаҗыһыдыр (Салихлы)
Хаҗыһыдыр (Hacıhıdır) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Маниса иле Салихлы илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Павелецкая (Мәскәү елгасы аръягы юлы метро станциясе)
«Павелецкая» метро станциясе (станция метро «Павелецкая») — Мәскәү метрополитенының Мәскәү елгасы аръягы сызыгының метро станциясе.
Архитекторалар - А. Н. Душкин, Н. С. Князев.
Станция 1943 елның 20 ноябрь көнендә ачыла.
Мәскәү шәһәренең Замоскворечье районнарында урнашкан.
Винтерстаун (Пенсильвания)
Винтерстаун  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Перси (Изер)
Перси (Percy) — Франциянең Изер департаментына караган коммуна, Матезин-Триев кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 15,93 км².
Лесковица
Лесковица — Румыниянең Караш-Северин жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Новокузнецкая (метро станциясе)
Архитекторалар - И. Г. Таранов, Н. А. Быкова.
Мәскәү шәһәренең Замоскворечье районнарында урнашкан.
Тамаша
Тамаша — күп мәгънәле сүз. Татар теленә гарәп теленнән кергән: «Тамаша» — «кызыксынып карау», «күңел ачу өчен карау» мәгънәсендә.
Татарча Википедиядә әлеге сүзне кулланып ясалган түбәндәге мәкаләләр урнаштырылган:
Леския
Леския — Румыниянең Марамуреш жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Винтондейл (Пенсильвания)
Винтондейл  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Автозаводская (метро станциясе)
«Автозаводская» метро станциясе (станция метро «Автозаводская») — Мәскәү метрополитенының Мәскәү елгасы аръягы сызыгының метро станциясе.
Архитекторалар - А. Н. Душкин (при участии Н. С. Князева).
Станция 1943 елның 1 январь көнендә ачыла.
Мәскәү шәһәренең Даниловский районнарында урнашкан.
NGC 4478
NGC 4478 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
NGC 4476
NGC 4476 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Фюрстенберг (Везер)
Фюрстенберг  — Алманиянең Түбән Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Японнар
Японнар (японча 日本人 ниһонҗин-ниппонҗин, 日本民族 нихон-минҗоку) — Япониянең төп халкы (98%). Япон телендә сөйләшәләр.
Японнарның гомуми саны 130 миллион кеше, Япониядә 127 миллион тора, шулай ук АКШта (1,2 млн), Бразилиядә (1,5 млн) яши.
Япон теле алтай гаиләсе пуес төркеменә карый.
Атама
Япония (Ниппон, Нихон) Япон утрауларыннда урнашкан. Япон империясенең иске атамасы "Дай Ниппон" (大日本)  - "Бөек Япония" яки "Чыгучы Кояш Иле" дигән сүз.
Беренче япон борынгы дәүләтенең атамасы - Ямато.
Тарих
Япон халкының борынгы атамасы - Ва.
Борынгы заманда Япониядә асаба җирле халык айннар-эмиси торган, алар европеоидлар булган, көньякта кумасо һәм хаято кабиләләре торган. Соңрак алтай гаиләсе телле протояпоннар җирле халыкларны кысрыклап чыгарган һәм ассимиляцияләгән.
IV гасырда беренче уртак япон дәүләте Ямато барлыкка килгән. Кайбер япон чыганаклары буенча БЭК VII гасырда дәүләт барлыкка килгән. Хонсю һәм Хоккайдо соңрак үзләштерелгән.
Япон мәдәниятенә Кытай һәм Корея йогынты ясаган.
Япония хакимнәре һәрвакытта микадо (императорлар) булган.
1192 елда феодаллар хакимиятне алган, ил хәрби вәкиле - сөгун реаль хакимияткә ия булган.
1868 елда Мәйҗи инкыйлабы нәтиҗәсендә сөгунат хакимияте бәреп төшерелә, император хакимияте торгызыла.
1945 елда Япония чигенгәннән соң, яңа конституция кабул ителә.
Akihito
Akihito (yapunça 明仁, 1933, Tokio) — Yapunstannıñ 125-nçe imperatorı. 2019 yılda Naruhito faydasına täхеttän baş tarta. Ülgäç iseme Heysey bulaçaq.
Tormış yulı
1933 yılda Tokioda dönyağa kilä. İmperator Hirohito ulı, änise Kocün.
1953 yılda Böyekbritaniä patşabikäse Yelizaveta II tac kiü tantanasında Londonda qatnaşa.
1959 yılda Mitiko Söda ğa öylänä.
1989 yılda Yapunstan imperatorı buldı.
Biologiä häm ixtiologiä belän mawığa.
Balaları - şahzadälär Naruhito, Akisino, şahbikä Sayano.
Технопарк (метро станциясе)
«Технопарк» метро станциясе (станция метро «Технопарк») — Мәскәү метрополитенының Мәскәү елгасы аръягы сызыгының метро станциясе.
Архитекторалар - билгесез.
Станция 2015 елның 28 декабрь көнендә ачыла.
Мәскәү шәһәренең Даниловский районнарында урнашкан.
Хаҗыһыдырлар (Караҗасу)
Хаҗыһыдырлар (Hacıhıdırlar) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Айдын иле Караҗасу илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Лескуд
Лескуд — Румыниянең Муреш жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Хабигхорст
Хабигхорст — Алманиянең Түбән Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Витакер (Пенсильвания)
Витакер  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Тамаша (журнал)
«Тамаша» — Уфада 1995 елдан нәшер ителүче театр, музыка, халык иҗаты, сынлы сәнгать, кино, TV турында иҗтимагый–нәфис һәм публицистик журнал. Ике айга бер саны дөнья күрә. Баш мөхәррире – Илшат Булат улы Зарипов.
Тарихы
1995 елда нәфис-публицистик әлманах булып дөнья күрә, 1999 елдан журнал буларак нәшер ителә. Әүвәлге елда 10 басма табак күләмендә 3 айга бер саны әзерләнгән. Ун ел буе даими урыны булмый, 8 мәртәбә адрес алмаштыра.
NGC 4479
NGC 4479 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тамаша (журнал)
Оештыручылары
Башкортстан хөкүмәте карамагындагы БР матбугат, нәшрият һәм полиграфия эшләре буенча идарә, БР «Тамаша» журналы мөхәрририяте казна оешмасы.
NGC 4479
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Тамаша (журнал)
Бурычлары
Мәдәният - сәнгатьне үстерүгә ярдәм итү, Башкортстанның рухи тормышы турында тулырак мәгълүмат тарату, җөмһүрият ватандашларының милли-мәдәни сорауларын тулырак канәгатьләндерү
Пизьё
Пизьё (Pisieu) — Франциянең Изер департаментына караган коммуна, Русийон кантонына карый.
Тамаша (журнал)
Контент-юнәлеше
«Тамаша» журналы БР мәдәният һәм милли сәясәт министрлыгы, БР халык ижаты үзәге, сәнгать, мәдәният өлкәсенә караган оешмалар белән тыгыз бәйләнештә эшли.
Пизьё
Географиясе
Коммуна мәйданы — 18,76 км².
Коломенская (метро станциясе)
«Коломенская» метро станциясе (станция метро «Коломенская») — Мәскәү метрополитенының Мәскәү елгасы аръягы сызыгының метро станциясе.
Зоя Малькова
Малькова Зоя Алексеевна (19 ноябрь 1921, Кизел — 1 сентябрь 2003, Мәскәү) — педагог, чагыштырма педагогика белгече; Мәскәү дәүләт педагогия чит ил телләре институтының инглиз теле факультетын тәмамлаган, РСФСР Педагогия академиясенең педагогика тарихы һәм теориясе институты янындагы аспирантураны уңышлы тәмамлаган; педагогия фәннәре докторы, ССРБ Педагогия фәннәре академиясенең мөхбир-әгъзасы (1982); гомуми педагогика фәнни - тикшеренү институтының директоры.
Коломенская (метро станциясе)
Архитекторалар - Л. А. Шагурина В. А. Черёмин.
Зоя Малькова
Биографиясе
Зоя Малькова Кизел (Пермь өлкәсе) шәһәрендә 1921 елның 19 ноябрендә туган (ул елларда Кизел Пермь өлкәсенең эшчеләр касабасы була). 1949 елда Зоя Алексеевна Малькова Мәскәү дәүләт педагогия чит ил телләре институтын тәмамлый. Югары белем алып чыкканнан соң, гомуми белем бирү урта мәктәбендә укыта башлый. Алдынгы укытучы Малькова Зоя Алексеевна 1956 елларда ССРБ Педагогия фәннәре академиясенең фәнни-тикшеренү учреждениеләре системасында фәнни-тикшеренү эше белән шөгыльләнә башлый. 1972 елда Малькова Зоя Алексеевна үзенең педагогия буенча язылган докторлык диссертациясен уңышлы яклый — педагогия фәннәре докторы булып китә. Зоя Алексеевна Малькова 1974-1991 елларда Гомуми педагогика гыйльми-тикшеренү институтының директор урынбасары һәм директоры булып эшли. Бу институт 1989 елдан бирле Педагогика теориясе һәм тарихы фәнни-тикшеренү институты дип атала.
Коломенская (метро станциясе)
Станция 1969 елның 11 август көнендә ачыла.
Зоя Малькова
Биографиясе
Моннан тыш Зоя Алексеевна Малькова 1986 елда ССРБ Педагогия фәннәре академиясенең чагыштырма педагогика фәнни советының рәисе итеп сайлана. 1982 елның 26 мартында ССРБ Педагогия фәннәре академиясенең академигы итеп сайлана.
NGC 4480
NGC 4480 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Зоя Малькова
Вафаты
2003 елның 1 сентябрендә Мәскәү шәһәрендә вафат була һәм шәһәрнең Ваганьковский зиратында җирләнә.
NGC 4480
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Леспезь (Арджеш)
Леспезь — Румыниянең Арджеш жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Хаҗыобасы (Манавгат)
Хаҗыобасы (Hacıobası) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Анталья иле Манавгат илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Леспезь (Арджеш)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Леспезь (Бакеу)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
План (Изер)
План (Plan) — Франциянең Изер департаментына караган коммуна, Бьевр кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 6,10 км².
Витленд (Пенсильвания)
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Хаге (Түбән Саксония)
Хаге  — Алманиянең Түбән Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
NGC 4481
NGC 4481 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Маргарита Рудомино
Маргарита Ивановна Рудомино (Маргари́та Ива́новна Рудомино́, Белосток — 9 апрель, 1990 ел, Мәскәү шәһәре) — совет китапханәчесе һәм китапханәчелек белгече, (1922-1973), чит ил әдәбияты китапханәсен нигезләүче һәм аның директоры (1991 елдан аның исемен йөртә).
Биографиясе
1901 елдан Рудоминоның гаиләсе Сарытау шәһәрендә яши, анда 1918 елда, Маргарита гимназияне тәмамлый. Мәктәп китапханәсендә эшли. 1921 елда Мәскәү шәһәренә күчеп килә. 1921—1926 елларда Мәскәү дәүләт университетының иҗтимагый фәннәр факультетында роман-герман бүлегендә укый.
1921 елның июлендә, аның туган апасы Е. Я. Кечлер нигез салган Нефрология институты янындагы яңа оештырылган китапханәнең мөдире итеп тәгаенләнә. 1921 елның август аенда институт бетерелә, ә китапханәсе Рудомино инициативасы һәм Халык мәгариф комиссариаты рөхсәте белән үз аллы учреждениега, неофилология китапханәсенә үзгәртелә (1924 елдан — Дәүләт чит ил әдәбияты китапханәсе).
Шулай ук Рудомино совет чит телләрне укыту системасының башында тора: 1926 елда аның китапханәсе янында булдырылган Югары чит ил телләре курслары базасында 1930 елда Мәскәү яңа телләр институты оештырыла.
1964 елдан Китапханәләр ассоциациясенең халыкара федерациясе (ИФЛА) әгъзасы, 1967-1973 елларда ИФЛА-ның беренче вице-президенты, 1973 елдан — ИФЛА-ның гомерлек хөрмәтле вице-президенты. «ССРБ—Дания» җәмгыяте җитәкчесе.
1973 елда аның директоры вазифасын Людмила Алексеевна Вишни алмаштыра.
Китапханә эше өлкәсендә 100-дән ашу хезмәт авторы. Истәлекләр китабы өстендә эшли.
Дон зиратында җирләнгән.
Мактаулы исемнәре һәм бүләкләре
- Хезмәт Кызыл Байрак ордены (06.10.1970)
- «Хөрмәт Билгесе» ордены (04.05.1962)
- РСФСР-ның атказанган мәдәният хезмәткәре (09.04.1968)
Хәтер
- М. И. Рудомино исемендәге Бөтенрусия чит ил әдәбияты дәүләт китапханәсе (Мәскәү)
- Рудомино китап үзәге (нәшрият, Мәскәү)
NGC 4482
NGC 4482 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Волант (Пенсильвания)
Волант  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Qäderbirde
300px|мини|уңда|Altın Urda çäçäk atu däwerendä, 14 ğasır Qäderbirde yäki Qäder Birde xan (قدیر بردی) – Altın Urda xanı (1419), Tuqtamış xan ulı.
Tarix
Tuqtamış xan Aqsaq Timerğa ciñelgännän soñ, Altın Urda täxete öçen qanqoyğıç suğış başlana. Qäderbirde bu suğışta 1419 yılda qısqa waqıtlı ciñü ireşä.
Litva kenäze Vitovt yärdämendä Qäderbirde bäkläribäk İdegäy yaqlağan Därwiş xannı ciñä. Näticädä İdegäy Qırımğa qaça, anda Bäk Sufi xan itep iğlan itä, aqça suğa. Läkin Qäderbirde Bäk Sufi xannı tar-mar itä. İdegäy Uralğa kitä.
1419-1420 yılda İdegäy Qäderbirde tarafdarları tarafınnan üterelä, şul uq waqıtta Qäderbirde üze Qırımda häläk bula. Alarnıñ üleme xaqında tögäl çığanaqlar yuq, ber yurama buyınça alar bäreleştä oçraşqan, Qäderbirde häläk bulğan, ä yaralanğan İdegäy soñraq ülgän.
Леспезь (Вилча)
Леспезь — Румыниянең Вилча жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Арбат-Покровка юлы
Арбат-Покровка юлы (Арбатско-Покровская линия), шулай ук миләүшә, шәмәхә, көрән күк юлы, Мәскәү метрополитенының 3-се юлы.
Леспезь (Вилча)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Хаҗыоглу (Бафра)
Хаҗыоглу (Hacıoğlu) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Самсун иле Бафра илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Хаген-ам-Тойтобургер-Вальд
Хаген-ам-Тойтобургер-Вальд — Алманиянең Түбән Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Волл (Пенсильвания)
Волл  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Хаген-ам-Тойтобургер-Вальд
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Волл (Пенсильвания)
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Польенас
Польенас (Poliénas) — Франциянең Изер департаментына караган коммуна, Тюллен кантонына карый.
Фили юлы
Фили юлы (Филёвская линия), шулай ук миләүшә, шәмәхә, көрән күк юлы, Мәскәү метрополитенының 4-се юлы.
Польенас
Географиясе
Коммуна мәйданы — 14,03 км².
Каширская (метро станциясе)
«Каширская» метро станциясе (станция метро «Каширская») — Мәскәү метрополитенының Мәскәү елгасы аръягы һәм Каховка сызыгының метро станциясе.
Архитекторалар - Н. И. Демчинский, Ю. А. Колесникова.
Станцияләр 1969 елның 11 август көнендә ачыла.
Мәскәү шәһәренең Москворечье-Сабурово, Нагатино-Садовники районнарында урнашкан.
Леспезь (Вранча)
Леспезь — Румыниянең Вранча жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Хаҗыоглу (Еренлер)
Хаҗыоглу (Hacıoğlu) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Сакарья иле Еренлер илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Воллестон (Пенсильвания)
Воллестон  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Хагенбург
Хагенбург — Алманиянең Түбән Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Леспезь (Констанца)
Леспезь — Румыниянең Констанца жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Хаҗыоглу (Гөмеч)
Хаҗыоглу (Hacıoğlu) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Балыкесир иле Гөмеч илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Волнатпорт (Пенсильвания)
Волнатпорт  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
NGC 4483
NGC 4483 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Помье-де-Борепер
Помье-де-Борепер (Pommier-de-Beaurepaire) — Франциянең Изер департаментына караган коммуна, Русийон кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 19,16 км².
NGC 4485
NGC 4485 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Берлин метрополитены
Берлин метрополитены — Берлин шәһәрендәге метрополитен сызыклары системасы.
1902 елның 15 февраль ачыла.
Берлин Метрополитены 10 сызыктан тора, 173, гомуми озынлыгы 151,7 км, пассажир әйләнеше - 1,515 млн. (көн), 553,1 млн. (ел) (2017).
Хаген-им-Бремишен
Хаген-им-Бремишен — Алманиянең Түбән Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Валериан Куйбышев
ССРБ-ның 1-6 чакырылыш Үзәк Башкарма комитетының әгъзасы, ВКП(б) Үзәк Комитеты әгъзалыгына кандидатлыкка (1921—1922), ВКП(б) Үзәк Комитеты әгъзасы (1922-1923, 1927—1935), ВКП(б) Үзәк Комитеты Политбюросы әгъзасы (1927-1935),ВКП(б) Үзәк Комитеты Оештору бюросы әгъзасы (1922-1923, 1934-1935), ВКП(б) Үзәк Комитеты секретаре (1922-1923), ВКП(б) Үзәк Контроль Комиссиясе әгъзасы (1923-1927).
Биографиясе
Валериан Куйбышев 1888 елның 25 маенда (6 июнь) Россия империясенең Акмулла өлкәсе Омск шәһәрендә күп балалы гаиләдә туган. Әтисе — Куйбышев Владимир Яковлевич (1909 елның 24 ноябрендә вафат була), дворян, хәрбиләр нәселеннән, подполковник, 1904-1905 елгы рус-япон сугышында катнашучы. Төмәндә хәрби присутствиены җитәкләгән, иске Текутьев зыяратында җирләнгән.
Әнисе — Куйбышева Юлия Николаевна (кыз фамилиясе — Гладышева), укытучы, Семипалатинск шәһәрендә түрә гаиләсендә туган, Владимир Яковлевич шунда хезмәт иткән, 1883 елда өйләнешкәннәр.
Яшүсмер чагы. Кадет корпусы
1898 елның августында үзенең туган шәһәре Омскида Себер кадет корпусында хәрби кешенең улы буларак тулы дәүләт тәъминәтендә укый башлый. 1903 елда, кадет корпусының алтынчы класста укыганда яшерен социал-демократик түгәрәк әгъзасы булып китә.
Ун алты яшендә (1904 елда) Россия социал-демократик эшчеләр партиясенә (РСДРП) керә.
Агитатор һәм подпольщик. Кулга алулар
1905 елда Валериан Куйбышев Себер кадет корпусын тәмамлый һәм Санкт-Петербург шәһәрендә Хәрби-медицина академиясенә укырга керә. 1905 елның көзеннән Санкт-Петербургта яши һәм дәресләрдән буш вакытта РСДРП кала оешмасында төрле йомышлар үти. 1905 елның 9 гыйнварында тыныч демонстрацияне атуга каршы студентлар протестында катнашкан өчен Россия империясе полиция күзәтүе астына эләгә, берничә тапкыр сораулар алуга дучар була, һәм, нәтиҗәдә, 1906 елда академияна куыла.
1906 елның көзендә полициядан Омск шәһәрендә яшенә, әммә ноябрь аенда актив революцион эшмәкәрлеге һәм легаль булмаган әдәбиятне саклау өчен кулга алына һәм төрмәгә ябыла.
Аннан чыккач та эшчәнлеген дәвам итеп, янә бер ничә утырып чыга.
1917 елда Валериан Куйбышев Самарга килә, монда ул РСДРП-ның Самар оешмасын җитәкли һәм Совет рәисе итеп сайлана. 1917 елның октябрендә Самарда Самар революцион комитеты һәм большевистик партиясенең губерна комитеты рәисе була. Чехословакия легионы гаскәрләре 1918 елның 8 июнендә Самарга һөҗүм иткән чакта Валериан Куйбышев кала җитәкчелеге белән бергә ашыгыч рәвештә Сембергә эвакуацияләнә. Комуч хөкүмәте колатылган соң шул ук елның октябрендә Самарга әйләнеп кайта. Кайтканнан соң башка большевистик белән сәүдәгәр Покидышева йортында яши (Сарытау урамы). 1918-1920 еллардагы Ватандашлар сугышы чорында комиссар һәм 1 нче һәм 4-се армияләренең (РККА) революцион хәрби Советы әгъзасы була, Самар фирка оешмасы белән җитәкчелек итә.
1919 елдан Валериан Куйбышев РККА-ның Көнчыгыш фронты Көньяк төркеменең Революцион хәрби советы (РВС) әгъзасы була, адмирал Колчак хөкүмәте гаскәрләренә каршы сугыша. Куйбышев — Әстерханның оборонасы, аннары Урта Азияда гаскәрләр белән җитәкчелек итә, Төркестан фронты XI армиянең РВС әгъзасы, Бөтенрусия Үзәк Башкарма комитеты комиссиясе һәм Төркестан буенча РСФСР-ның Халык Комиссарлары Советы эшләре буенча рәисе урынбасары (1919-1920).
Карьерасы
Ватандашлар сугышыннан соң профсоюз һәм хуҗалык эшендә җитәкче булып эшли. 1920 елның декабрендә ВЦСПС президиумы әгъзасы итеп сайлана, икътисад бүлеге белән җитәкчелек итә. 1921 елның апреленнән — ВСНХ президиумы әгъзасы һәм ноябрдә — Главлит начальнигы; ГОЭЛРО планын тормышка ашыру белән җитәкчелек итә. 1923-1926 елларда — Эшче-авылдаш инспекциясе комиссары, Халык Комиссарлары Советы һәм Хезмәт һәм оборона Советы рәисе урынбасары. 1926 елдан ВСНХ рәисе. 1930 елның ноябреннән ССРБ Госпланы рәисе, шушы ук вакытта — Халык Комиссарлары Советы һәм Хезмәт һәм оборона Советы рәисе урынбасары; 1нче һәм 2нче биш еллыклар халык-хуҗалык планнарын төзүдә катнаша. 1934 елның февраленнән Совет контроле комиссиясе рәисе, 1934 елның маеннан — Халык Комиссарлары Советы һәм Хезмәт һәм Оборона Советы рәисе урынбасары. Зур совет энциклопедиясенең 1нче басмасын нәшер итү инициаторы, Баш редакция әгъзасы. 7, 8,12 −17 фирка съезлары делегаты. РКП (б)-ның 10 нчы съездында фирканең Үзәк Комитеты әгъзалыгына кандидат итеп сайлана. 11 съездда РКП(б) Үзәк Комитеты әгъзасы. 1922 елның апрелендә РКП (б)ның Үзәк Контроль комиссиясе секретаре итеп сайлана. 12нче съездда Үзәк Контроль комиссиясе әгъзасы итеп сайлана, Үзәк Контроль комиссиясенең Эшче-авылдаш инспекциясе рәисе була (1923-1926). 15-17нче фирка Үзәк Комитеты әгъзасы итеп сайлана; 1927 елдан ВКП(б) Үзәк Комитеты Политбюросы әгъзасы.
Үлеме
В. В. Куйбышев 1935 елның 25 гыйнварында 46 яшендә капыл гына үзенең кабинетында вафат була. Рәсми үлем версиясе — йөрәкнең уң коронар артериясе тромбы. Куйбышевның урнасы Кремль дивары некрополендә җирләнә.
Рим метрополитены
Рим метрополитены — Рим шәһәрендәге метрополитен сызыклары системасы.
1955 елның 9 февраль ачыла.
Рим Метрополитены 3 сызыктан тора, 74, гомуми озынлыгы 60,0 км, пассажир әйләнеше - 762 тыс. (көн), 278,13 млн. (ел) (2020).
Леспезь (Ясси)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
NGC 4484
NGC 4484 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Мадрид метрополитены
Мадрид метрополитены — Мадрид шәһәрендәге метрополитен сызыклары системасы.
1919 елның 17 октябрь ачыла.
Мадрид Метрополитены 13 сызыктан тора, 289, гомуми озынлыгы 293 км, пассажир әйләнеше - 657,21 млн. (ел) (2020).
Леспезя
Леспезя — Румыниянең Алба жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Вормлисбург (Пенсильвания)
Вормлисбург  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
NGC 4486
NGC 4486 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Хагермарш
Хагермарш — Алманиянең Түбән Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Лестунь (Вранча)
Лестунь — Румыниянең Вранча жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Хаҗыосман (Гөмеч)
Хаҗыосман (Hacıosman) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Балыкесир иле Гөмеч илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Лиссабон метрополитены
Лиссабон метрополитены — Лиссабон шәһәрендәге метрополитен сызыклары системасы.
1959 елның 29 декабрь ачыла.
Лиссабон Метрополитены 4 сызыктан тора, 56, гомуми озынлыгы 44,2 км, пассажир әйләнеше - 420 тыс. (көн) (2016).
NGC 4487
NGC 4487 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Ворриер-Ран (Пенсильвания)
Ворриер-Ран  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
NGC 4488
NGC 4488 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Помье-ла-Пласетт
Помье-ла-Пласетт (Pommiers-la-Placette) — Франциянең Изер департаментына караган коммуна, Вуарон кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 16,92 км².
Хаҗыосман (Изник)
Хаҗыосман (Hacıosman) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Бурса иле Изник илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Василий Бакшеев
Васи́лий Никола́евич Бакше́ев (1862 — 1958) — рус, совет рәссамы, педагог. СССР ның халык рәссамы (1956). Икенче дәрәҗә Сталин премиясе лауреаты(1943).
Биографиясе
Василий Бакшев 1862 елның 12 декабренда Мәскәү губернасының дворяны, титуллы киңәшче Николай Федорович Бакшеев (1822-1875) гаиләсендә туган.
1877 елда ул Мәскәү рәсем, скульптура һәм архитектура училищесының архитектура бүлегена (МУЖВЗ) (хәзерге В. И. Суриков исемендәге Мәскәү сәнгать институты ) укырга керә, элек аны өлкән абыйсы Федор тәмамлаган (1849-1876 еллар). Әмма соңыннан рәсем бүлегенә күчә. В. Э. Маковский һәм А. К. Саврасов аның укытучылары булалар.
1888 елда, училищены тәмамлагач, "Хаҗдан кайту" картинасы өчен классный рәссам исемен ала. 1894 елда ул Мәскәү рәсем, скульптура һәм архитектура училищесында укыта башлый һәм анда 20 елдан артык эшли (1918 елга кадәр).
1896 елда ул Күчмә күргәзмәләр әгъзасы итеп сайлана (1891 елдан экспонент). 1913 елда ул рәсем сәнгате академигы исемен ала.
Ул "Күчмә күргәзмәләр иптәшлеге" әгъзасы, " Рус рәссамнар союзы"н (1903) оештыручыларның берсе була. Октябрь революциясеннән соң ул Мәскәү региональ музейларын оештыруда катнаша.
Ул гомеренең якынча 40 елын хәзерге Мәскәү өлкәсенең Одинцово районы Зайцево авылында үткәә. Ул Зайцевога 1887 елда студент булып килә. Анда аның адвокаты дусты С. А. Лосевның утары була. Лосевның сеңлесе, унбиш яшьлек чибәр Анна яшь рәссамны таң калдыра, һәм ул аның портретын - "Күгәрчен ашатучы кыз" — яза. Бу әсәр студентлар күргәзмәсендә күрсәтелә. Күргәзмәгә П.М.Третьяков килә, аңа рәсемен ошата, һәм ул аны коллекциясе өчен сатып ала. 1892 елда рәссам Анна Алексеевнага өйләнә. 1903 елда ул 4 нче Ростов тыкрыгында үз проекты буенча ике катлы агач йорт сала, анда ул ярты гасырдан артык яшәй.
СССР Сәнгать академиясенең тулы әгъзасы ( 1947 ).
Ул 1958 елның 28 сентябрендә Мәскәүдә вафат була. Аны Новодевичье зиратында җирләйләр ( 3 нчө участка).
1961 елда аның "Хәтерләре" Мәскәүдә басылып чыга.
Иҗаты
Үз иҗатының башында рәссам-жанрист буларак, хәрәкәтчеләр йүнәлешендә эшли: «Житейская проза» (1893), «Өйгә кайту» (1898), икесе дә Дәүләт Третьяков галереясында.
1922 елда ул Революцион Россия Рәссамнар Ассоциациясенә ( (<a href="https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D0%A5%D0%A0%D0%A0" rel="mw:ExtLink" title="АХРР" class="mw-redirect cx-link" data-linkid="134">АХРР</a> ) кушыла, күргәзмәләрдә катнаша. 1920-нче елларда, заман рухы белән, ул «Восстание в тылу у белой флотилии», «Ленин в Разливе», «Накануне 9 января» (1926), «Демонстрация» рәсемнәрен ясай.
1932 елдан ул «Искусство — социалистическому строительству» иҗат берләшмәсе әгъзасы. 1939 елда ул «Индустрия социализма» күргәзмәсендә "Элек" һәм "Хәзер" картиналары белән катнаша. 1940 елда ул «В. И. Ленин и Н. К. Крупская в селе Кашино» картинасын яза.
Киләсе елларда ул, нигездә, пейзажлар яза, импрессионистик стильне лирик символикасы белән берләштерә: "Яз көне", "Көзге нурлар" (1916) - Дәүләт Россия музеенда "Зәңгәр яз" (1930) һәм "Болытлы иртә" (1945) - икесе дә Дәүләт Третьяков галереясында. А. А. Пластов: «минем өчен Бакшеев рәсеме, аның бөтен шәхесе һәрчак салкын, чиста кристаль су чишмәсе буларак булды һәм бар.…»
Акташ Упкыны
Акташ Упкыны (Акташский Провал) — Татарстанның Әлмәт районындагы Кәләй тимер юл станциясеннән көнчыгыштагы карст упкыны.
Василий Бакшеев
Бүләкләре һәм мактаулы исемнәре
- РСФСР ның атказанган артисты (1937)
Акташ Упкыны
Татарстан АССР Министрлар Советының 1978 елның 10 гыйнварындагы 25нче санлы Указы белән һәм Татарстан Республикасы Министрлар Кабинетының 2005 елның 29 декабрендәге 644нче карары белән ул «төбәк әһәмиятендәге табигать һәйкәле» булып танылган.
Географиясе
Акташ Упкыны — карсттан чыккан акмый торган дренажсыз сулык. Татарстанның Әлмәт районы Кәләй авылы янында урнашкан. Ул түгәрәк формада, диаметры — башта 4-5 м, соңрак 50 метрга җиткән, су көзгесе (су өслеге) мәйданы - 0,03 гектар. Уртача тирәнлеге 17 м, иң тирән җирдә 25-28 м. Күл тирәнлеге 20 метр булган упкын төбендә барлыкка килгән.
Василий Бакшеев
Бүләкләре һәм мактаулы исемнәре
- СССР халык рәссамы (1956)
- Икенче дәрәҗә Сталин премиясе (1943) - сәнгать өлкәсендәге казанышлары өчен
Акташ Упкыны
Гидрологиясе
Күлнең күләме 3 мең м³. Җир асты сулары белән туена, тотрыклы. Суы яшькелт-зәңгәр төстә, иссез, артык минеральләшкән, үтә күренмәле. Суның химик төре — гидрокарбонат-кальцийлы.
Василий Бакшеев
Бүләкләре һәм мактаулы исемнәре
- Кызыл Байрак Хезмәт ордены (1943) - Медаль «1941-1945 елгы Бөек Ватан сугышында батыр хезмәт өчен»
- Медальләр
Вортвилл (Пенсильвания)
Вортвилл  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
NGC 4489
NGC 4489 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Хадемсторф
Хадемсторф — Алманиянең Түбән Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Лестунь (Тулча)
Лестунь — Румыниянең Тулча жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Xaci Möxämmäd
300px|мини|уңда|Altın Urda çäçäk atu däwerendä, 14 ğasır Xaci Möxämmäd (ﺣﺎجی محمد) — Şäybäni näselennän çıqqan qısqa waqıttağı Altın Urda xanı (1419), Äbelxäyer xanlığınıñ berençe xanı (1420-1427).
Tarix
Xaci Möxämmäd Cüçi ulı Şäybän näselennän çıqqan.
1419-1420 yılda İdegäy häm Qäderbirde arasında Cäyek yanındağı bäreleş näticäsendä ike köndäş häläk bula.
Tarqalu başlawı
Xaci Möxämmäd İdegäy yağında suğışa. Şuña kürä mañğıt näselle Mansur kenäz Xaci Möxämmäd xan itep iğlan itä. Çınında Xaci Möxämmäd tik Altın Urdanıñ könçığış öleşe belän idärä itä, soñraq ul Äbelxäyer xanlığına (Üzbäk xanlığına) äwerelä. Bu waqıttan birle Altın Urda tarqala başlıy.
1421-1422 yılda Altın Urda könbatış öleşendä Oluğ Möxämmät häm Urus xan ulı Bäräk arasındağı suğış bara. Maweranahr soltanı Oluğbäk Bäräkne yaqlıy.
1423 yılda Oluğ Möxämmäd Bäräkne ciñä, näticädä Bäräk könçığışqa Xaci Möxämmäd cirenä qaça. Bäkläribäk Mansur qärdäş Bäräk yağına küçä häm alar Xaci Möxämmädne 1427 yılda ciñälär.
Oluğ Möxämmät Bäräkne ciñep, 1419 yıldan tänäfeslär belän 1432-1436 yılğa qädär Altın Urda xanı bula. Läkin ul waqıtta täxet öçen tuqtawsız suğış bara. 1438 yılda Oluğ Möxämmät Bolğar Olısına küçep, Qazannı ala häm bäysez Qazan xanlığına nigez sala.
Хаҗыосман (Сур)
Хаҗыосман (Hacıosman) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Диярбакыр иле Сур илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Хазелюнне
Хазелюнне — Алманиянең Түбән Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Летка-Веке
Летка-Веке — Румыниянең Джурджу жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Хайденау (Нордхайде)
Хайденау  — Алманиянең Түбән Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Вортингтон (Пенсильвания)
Вортингтон  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Хаҗыосманбей (Тепебашы)
Хаҗыосманбей (Hacıosmanbey) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Эскишеһир иле Тепебашы илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Сылтамалар
Hacıosmanbey, Tepebaşı Hacıosmanbey, Tepebaşı
Пон-де-Шерюи
Пон-де-Шерюи (Pont-de-Chéruy) — Франциянең Изер департаментына караган коммуна, Шарвьё-Шаваньё кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 2,51 км².
Вотерфорд (Пенсильвания)
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
NGC 4491
NGC 4491 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
NGC 4490
NGC 4490 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Летка-Ноуе
Летка-Ноуе — Румыниянең Джурджу жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Хаҗыосманлар (Гейве)
Хаҗыосманлар (Hacıosmanlar) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Сакарья иле Гейве илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Кучумов
Кучумов — төрки фамилия.
Татарча Википедиядә әлеге фамилияне кулланып ясалган түбәндәге мәкаләләр урнаштырылган:
Хайнаде
Хайнаде — Алманиянең Түбән Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Летя
Летя — Румыниянең Тулча жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Хайен
Хайен — Алманиянең Түбән Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Вотсонтаун (Пенсильвания)
Вотсонтаун  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
NGC 4492
NGC 4492 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Летя-Веке
Летя-Веке — Румыниянең Бакеу жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Воттсбург (Пенсильвания)
Воттсбург  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
NGC 4493
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Воттсбург (Пенсильвания)
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Хайнбоккель
Хайнбоккель — Алманиянең Түбән Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Понт-ан-Руайан
Понт-ан-Руайан (Pont-en-Royans) — Франциянең Изер департаментына караган коммуна, Сюд-Грезиводан кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 2,90 км².
Хаҗыосманлар (Сейдикемер)
Хаҗыосманлар (Hacıosmanlar) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Мугла иле Сейдикемер илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Хаҗыосманлар (Серик)
Хаҗыосманлар (Hacıosmanlar) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Анталья иле Серик илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
NGC 4494
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Понсонна
Понсонна (Ponsonnas) — Франциянең Изер департаментына караган коммуна, Матезин-Триев кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 2,90 км².
Әгъла Кучумов
Әгъла Кучумов (Әгъла Җәмгытдин улы Кучумов) — спортчы (спорт йөрүе), ветераннар арасында спорт йөрүе буенча 7 тапкыр дөнья чемпионы, күп тапкырлар Европа, Россия чемпионы. ССРБ спорт остасы. Галим Рәшит Кучумовның абыйсы.
Тәрҗемәи хәле
1938 елның 9 гыйнварында БАССР Бакалы районы Яңа Катай авылында туган.
«Математика» белгечлеге буенча уку йортын тәмамлагач, БР статистика идарәсендә икътисадчы булып эшләгән. Башкорт дәүләт университетында эшләгән: лаборанттан уку бүлеге башлыгы дәрәҗәсенә кадәр үсә. Лаеклы ялга киткәнче 7 ел Уфада Балалар иҗат йорты директоры була.
Хайнзен
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Әгъла Кучумов
Спорт карьерасы
Уфада укыганда сары авыруы белән авырый башлый. Табиблар аңа климатны алмаштырырга киңәш итәләр
Дүшәнбедә яшәгәндә, халыкара класслы спорт остасы, спорт йөрүе буенча 5 тапкыр дөнья чемпионы Григорий Панечкин белән таныша, аның кул астында тренировкалар башлый. Хәзер Ә. Кучумов – 100 медаль иясе.
Леу
Леу — Румыниянең Долж жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Вудбери (Пенсильвания)
Вудбери  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Рәшит Кучумов
Рәшит Кучумов (Рәшит Җәмгытдин улы Кучумов) — галим, нефть-газ чыгару өлкәсендә яңа технологияләр куллану буенча белгеч, техник фәннәр докторы (1991), профессор (1992), БР атказанган фән эшлеклесе (1995), РФ югары һөнәри мәгарифенең мактаулы хезмәткәре (1998), В. Муравленко исемендәге премия лауреаты, Россия табигать фәннәре академиясе әгъзасы. Дөнья чемпионы Әгъла Кучумовның энесе.