cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Падаккасы (Юськасы авыл җирлеге)
Халык
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 111 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (100,00%),.
Хемминген (Вюртемберг)
Хемминген (Hemmingen) — Алманиянең Баден-Вюртемберг җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Заленже (Мазовия воеводалыгы)
Заленже  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Монтгомери (округ, Виргиния)
Монтгомери — Америка Кушма Штатларының Виргиния штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Кристиансберг шәһәре.
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1673 елда оештырыла.
Территориясе
Округ мәйданы 1008/1002 км² тәшкил итә.
12-нче армия (Россия империясе)
12-нче армия (12А) — Беренче бөтендөнья сугышында, Россия империясе Кораллы көчләре эчендәге оператив хәрби берләшмә.
1915 елның гыйнварендә оештырылган.
Роншуа
Роншуа — Франциянең Сен-Маритим департаментында урнашкан коммуна.
Тапорына
Тапорына (Тапорына ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Вицебский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Сувойная
Сувойная — Россия территориясеннән ага торган елга. Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Баренцев диңгезе урнашкан. Елга озынлыгы 19 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Баренцев диңгезе бассейны елгалары Канин борынынан Печора елгасы бассейнына чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Печора һәм Мезень елгалары арасындагы, Баренец диңгезенә коючы, елгалар бассейны.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Тапы-Ландым-Юган
Тапы-Ландым-Юган — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Кече Сосьва елгасының уң ярыннан 442 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 13 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Төньяк Сосьва. Кече елга бассейны — Төньяк Сосьва, елга бассейны — Об, Төньяк  Сосьва елгасы кушылган урыннан түбәнрәк.
Тимербай (мәгънәләр)
Тимербай — күп мәгънәле сүз, топоним. Тимербай — ир-ат кеше исеме.
Припоаре (Вилча)
Припоаре — Румыниянең Вилча жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Парски (Лодзь воеводалыгы)
Парски  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Кератоконус
Кератоконус (keratoconus; керато- + гр. konos конус), конуссыман мөгезкатлау — нәтиҗәсендә мөгезкатлау икенчел строма юкару һәм протрузия үсеше белән конус формасына керә торган көчәюче чир (рәс. 9.36а). Барыш яшүсмер чорында ачыклана, аннары 3-4 тормыш декадасына кадәр әкренләп көчәя, шул вакытта кагыйдә буларак туктый, әмма эктазия тотрыклы халәткә һәрвакыт та күчә ала. Һәрвакыт диярлек ике күз дә зарарлана. Чирнең авыр күренешләре белән пациентларда күз зарарлану күбрәк асимметрик үсеше турында дәлилләр бар. Нәселдәнлек роле аңлашылмый һәм күпчелек пациентларның нәселдәнлек авырлыгы юк. Якынча 10% очракта чир токымнарга күчә, шуңа күрә тулы булмаган пенетрантлык белән аутосом-доминатлы нәселдәнлек турында фаразлап була.
Күренешләре
Кагыйдә буларак, яшүсмер чорда миопия һәм астигматизм көчәю һәм соңыннан дөрес булмаганга әйләнү өчен берьяклы күрү начарлану белән ачыклана. Пациент еш күзлек алмаштыру кирәклеге яки контактлы линзаларны кичерә алучанлыгы кимү турында белдерә ала. Зарарлану асимметрик булганлыктан икенче күзнең күрү үткенлеге кечкенә астигматизм белән гадәти була ала, ул 50% очракта 16 яшькә кадәр кератоконус үсеше белән көчәя; чир башланудан соң беренче 6 ел дәвамында иң югары куркынычлык бар.
Диагностика
Үзенчәлекле кератоконус билгесе — мөгезкатлауның үзәк яки параүзәк бүлекләрендә строма юкару, конусның башы протрузиясе һәм дөрес булмаган астигматизм. Кератоконусны уртача чагылган (< 48 дптр), үсеш алган (48-54 дптр) һәм авыр барышлы кератоконуска (> 54 дптр) бүләләр.
1.             Билгеләре
•               Бер адым ераклыгында туры офтальмоскопия «нефть тамчысы» рефлексы ачыклый (рәс. 9.36б).
•               Ретиноскопия ярдәмендә дөрес булмаган «кайчы» рефлексы ачыклана.
•               Биомикроскопиядә күз алмасына басканда югала торган юка, вертикаль, тирән стромаль сырлар (Вогт сырлары — рәс. 9.36в) төгәл күренә.
•               Эпителийда тимер утырмасы (Флейшер боҗрасы) конус нигезен чолгап ала һәм зәңгәр кобальтлы фильтрны кулланганда әйбәт күренә (рәс. 9.36г).
•               Көчәюче мөгезкатлау юкаруы (гадәти мөгезкатлауның 1/3 калынлыгына кадәр) (рәс. 9.36д) чагылган дөрес булмаган миопия астигматизмы (кератометрия чагылган мөгезкатлау кәкрелеген күрсәтә) өчен түбән күрү үткенлеге белән була.
•               Аска караганда аскы кабакның бүлтәюе (Мунсон симптомы) (рәс. 9.36е).
2.             Мөгезкатлау топографиясе дөрес булмаган астигматизмны күрсәтә, кератоконусның чагыштырмача башлангыч симптомнарына карата югары сизгерлеккә ия һәм барышның көчәюен контрольдә тотарга мөмкинлек бирә (рәс. 9.37).
Мөгезкатлауның кискен шешүе
Мөгезкатлауның кискен шешүе десцемент мембранасы кимчелеге нәтиҗәсендә үсеш ала (рәс. 9.38а), бу мөгезкатлау эченә суның тиз үтеп керүенә китерә (рәс. 9.38б, в). Бу кинәт күрү үткенлеге кимү белән уңайсызлык тойгысы һәм яшь түгелү сәбәбе була. Ертылу төзәлүе 6-10 атна дәвамында бара, мөгезкатлау шешүе ачыклана, әмма нәтиҗәдә строманың төрле чагылганлык дәрәҗәсендә җөйләнү үсеш алырга мөмкин (рәс. 9.38г).
Кискен очраклар гипертоник эремә белән примочкалар яки йомшак бандажлы контактлы линза куллану таләп итә. Төзәлү мөгезкатлау тигезләнү нәтиҗәсендә күрү үткенлеге яхшыруга китерә ала. Кератопластиканы шешү беткәнчегә кадәр кичектерергә кирәк.
Катнаш чирләр
1.             Системалы чирләргә Даун, Тернер, Элерс-Данлос һәм Марфан синдромы, атопия, камилләшмәгән остеогенез, митраль капкач пролапсы һәм акыл үсеше тоткарлану керә.
2.             Күз чирләренә язгы кератоконъюнктивит, зәңгәр күз агы синдромы, аниридия, күз ясмыгы эктопиясе, тумыштагы Лебер амаврозы һәм дәвамлы күз ышку факторы керә.
Дәвалау
1.             Кератоконусның башлангыч стадиясендә күзлек киеп йөрү дөрес һәм уртача чагылган дөрес булмаган астигматизмны төзәтү максаты белән күрсәтелә.
2.             Астигматизмның югарырак дәрәҗәләрендә мөгезкатлау өслегенә дөрес рефракцияне бирү максаты белән каты контактлы линзалар кулланалар. Заманча дизайн һәм линзалар материалының югары сыйфаты контактлы линзалар куллана алган кератоконус белән пациентларның санын арттырды.
3.             Кератопластика (үтәли яки тирән катламлап) тиз көчәюче чир белән пациентларга, аеруча чагылган җөйләнү белән күрсәтелә. Мөгезкатлау трансплантаты ачыклыгы саклану 85% күбрәк очракта күзәтелә, әмма күрү үткенлеген яхшырту өчен контактлы линзалар белән төзәтүне таләп иткән калдык астигматизм һәм анизометропия булу өчен оптик нәтиҗә һәрвакыт камил булмаска мөмкин.
Монфлорите-Ласкасас
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
12-нче армия
12-нче армия — төрле дәүләтләр кораллы көчләрендә армияның исеме.
Лабендзюв
Лабендзюв — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Домарадз (Карпатасты воеводалыгы)
Домарадз — Польшаның Карпатасты воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Адамсвилл (Теннесси)
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Әхтәм Зарипов
Әхтәм Зарипов (Әхтәм Исмәгъҗан улы Зарипов,, ) — актер, режиссер. ТАССР атказанган сәнгать эшлеклесе (1979). 1961-1972 елларда Татар академия театры актеры, 1987-1992 елларда – Казан телевизия студиясенең баш режиссеры.
Татарстан Республикасы Яшьләр эшләре министрлыгы
2021—2022 елларда министр булган Тимур Сөләйманов 2022 елның декабрендә Татарстан Президенты ярдәмчесе ― Беренчеләр хәрәкәтенең төбәк бүлекчәсе рәисе итеп билгеләнгәч, министр итеп аның беренче урынбасары Ринат Садыйков билгеләнгән.
Рытыввыв-Лель
Рытыввыв-Лель — Россия территориясеннән ага торган елга. Пермь крае, Киров өлкәсе, Удмуртия биләмәләрендә ага. Елга  Лель елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 17 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Чулман кушылдыклары бассейны Агыйдел кушылганчы, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Дзягавичы
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
(11137) Yarigatake
(11137) Yarigatake — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1996 елның 8 декабрендә Т. Кобаяси тарафыннан Оидзуми обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1996 XE19» саналган.
Софья Акимова
София Владимир кызы Акимова- Ершова (кызлыкта Экимян ; 15 (27) март 1887, Тифлис - 19 гыйнвар 1972 ) - опера һәм камера җырчысы, укытучы. Үзбәк ССРның атказанган артисткасы (1944).
Биографиясе
15 ел дәвамында Тифлис казна операсының элеккеге директоры булган генерал гаиләсендә туган, әрмән дворяннарыннан.
(10287) Smale
(10287) Smale — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Софья Акимова
Биографиясе
Ул вокал сәнгатендә осталыгын арттыра. 1909-1913 елларда ул Санкт-Петербургта танылган М.Славинадан җыр дәресләре ала. 1913 елда, С.Куссевицкий чакыруы буенча ул Рихард Вагнерның 100 еллыгына багышланган юбилей концертында чыгыш ясый. Шул ук елда ул Зиглинда партиясы белән Мариинский театрында беренче тапкыр чыгыш ясый, һәм ул 1929 елга кадәр җырлый. 1914 елның җәендә Германиядә, К.Шейдемант җитәкчелегендә, ул Элизабет ( Таннхаузер ) һәм Эльза ( Лохенгрин ) ролен әзерли. Танылган җырчы булып, 1920-нче еллар башында ул С.Мирович җитәкчелегендә вокал сәнгатен яхшырта.
(10287) Smale
Тарихы
1982 елның 21 октябрендә Карачкина Л. Г. тарафыннан Кырым обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1982 UK7» саналган.
Софья Акимова
Биографиясе
Гаҗәеп музыкальлек, йогышлы темперамент һәм күренекле драматик талантка, матур тавышка ия булган  (замандашлары әйтүенчә - "сирәк көч һәм яктылык"). Репертуар якынча 20 партиядан тора. Иң яхшы партиялары: Феврония; Брунхилда (" Гибель богов "), Элизабет ("Тангейзер"), Эльза ("Лоэнгрин"), Зиглинда (А. Вольская белән бергә Вольской Мариин театры сәхнәсендә бу өлешнең иң яхшы башкаручыларының берсе саналды).
1919 елда Петроград консерваториясенә (М.Фигнер һәм М. Славина белән бергә) укырга чакырыла, анда 1925 елга кадәр һәм 1929-1952 елларда (1934 елдан профессор, шулай ук декан һәм вокал кафедра мөдире булып эшли.1953 елда ул Ленинград консерваториясендә музыка мәктәбендә җырлау дәресен укыта. Укучылары: С. Альбирт, Э. Андреева, И. Бугаев, А. Ганорская, М. Довенман, В. Килчевский, М. Коган-Сердечкова, В. Кудрявцева, Т. Лавров, М. Лейбович, Л. Неверов.
Архивлар һәм ире һәм сәхнә партнеры Иван Ершов турында хатирәләр өстендә күп шөгыльләнә. Ул үз тормышы һәм "Жырчының истәлекләре" турында китап яза, анда ул Мариинский театры сәхнәсендә яшәгән еллары, кешеләр һәм очрашулар турында кызыклы итеп сөйли. 1945 елдан Советлар Берлеге коммунистик фиркасе әгъзасы.
Александр Невский Лаврасының сәнгать осталары Некрополында ире янында җирләнгән
Ези-сюр-Ер
Ези-сюр-Ер — Франциянең Эр департаментында урнашкан коммуна.
Сан-Педру-ду-Жармелу
Сан-Педру-ду-Жармелу — Португалиянең Гуарда округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Лейк-Браунвуд (Техас)
Лейк-Браунвуд  — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Лейк-Браунвуд халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гвазти (Верона)
Гвазти — Италиянең Венеция төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Гвазти Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Тогода Һинд дине
Һинд дине Тогода күптән түгел кергән. Бу динне Ганада, Аккрада урнашкан асаба Африкалылар һәм Ломеда нигезләнгән Африканың Һинду Монастыре керткән.
Нортвуд (Айова)
Нортвуд  — Америка Кушма Штатларының Айова штатында урнашкан шәһәр.
Заленже-Велике
Заленже-Велике — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Лави (Свентокшиж воеводалыгы)
Лави  — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Нортвуд (Айова)
Тарихы
Нортвуд шәһәре  елда нигезләнгән.
Заленже-Велике
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Лави (Свентокшиж воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Нортвуд (Айова)
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Горнет (коммуна)
Горнет — Румыниянең Прахова жудецында урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Хемсбах
Хемсбах (Hemsbach) — Алманиянең Баден-Вюртемберг җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Наваль (Уэска)
Наваль — Испаниянең Уэска провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Таранки
Таранки (Таранкі ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Лёзненский районында урнашкан авыл.
Судормаяга
Судормаяга — Россия территориясеннән ага торган елга. Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Янгутейто күле - Янгутейяга елгасы урнашкан. Елга озынлыгы 24 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Баренцев диңгезе бассейны елгалары Канин борынынан Печора елгасы бассейнына чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Печора һәм Мезень елгалары арасындагы, Баренец диңгезенә коючы, елгалар бассейны.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Шорйыв (Куниб авыл җирлеге)
Шорйыв (Шорйыв) — Коми Республикасының Сысола районында урнашкан авыл.
Климат
Шорйыв климаты уртача-континенталь. Кыш озын, салкын, ә җәй кыска, гадәттә җылы, яисә салкынча. Биредә кырау җәен дә күзәтелә. Җәй көне циклоннар активлыгы сүлпәнәя, көзен исә киресенчә, үсә, шуңа күрә дә явым-төшем күләме арта. Көз белән яз салкын.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: комилар (61%).
Пархлини
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Антоновка (Кама Тамагы районы)
Антоновка — Татарстан Республикасының Кама Тамагы районындагы авыл.
Халык саны — 69 тирәсендә. Вакыт зонасы — MSK (Мәскәү вакыты) яки UTC+4. Почта индексы — 422813.
Тарих
XVII гасырда нигезләнгән.
Демография
Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): руслар.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.1 °C.
Припоаре (Муреш)
Припоаре — Румыниянең Муреш жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Доматкув
Доматкув — Польшаның Карпатасты воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(11138) Хотакадакэ
(11138) Хотакадакэ — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Айдар Габдинов
Айдар Габдинов, Айдар Айрат улы Габдинов (1969 елның 10 сентябре, ССРБ, РСФСР, БАССР, Куергазы районы, Тимербай) — җырчы (тенор), халыкара конкурслар лауреаты, Татарстанның атказанган артисты.
(11138) Хотакадакэ
Тарихы
1996 елның 14 декабрендә Т. Кобаяси тарафыннан Оидзуми обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1996 XC31» саналган.
Айдар Габдинов
Тәрҗемәи хәле
1969 елның 10 сентябрендә БАССР Куергазы районы Тимербай авылында туып, Федоровка районының Батыр авылында үскән. БДУның филология факультетын тәмамлаган. Каратэ белән шөгыльләнгән. 3нче курста Уфадагы беренче татар радиосы «Шәрык»та диктор булып эшли, әдәби-музыкаль тапшырулар алып бара. «Акчарлак» әдәби-иҗат түгәрәгенең активисты була. Нефтекамскида узган «Дуслык җыры» конкурсында лауреат булгач (Яр Чаллыдан Равил Галиев белән бергә), жюри әгъзасы Мирсәет Яруллин аны Казан консерваториясенә укырга чакыра. Айдар, Уфада калып, педагогия институтында татар теле һәм әдәбияты укытырга алына. Музыкаль белемен арттыру максатыннан, Уфа сәнгать укуханәсенә укырга кереп (вокал укытучысы Сима Мишурис), ике курсын тәмамлый. Нәфисә һәм Ризван Хәкимовлар концертларында катнаша. Консерватория белеме алу нияте туа. Уфа сәнгать институты профессоры Миләүшә Гали кызы Мортазина аны укырга алырга риза була. Әмма икенче югары белемне түләп алу гаиләле яшь җырчыга авыр буласы аңлашылгач, институтта укудан баш тарта. Казанга килеп, имтихан биреп, Мирсәет Яруллин һәм Шамил Монасыйпов ярдәме белән Казан консерваториясенең икенче курсына укырга керә (Зилә Сөнгатуллина курсы).
Репертуар
Репертуарында татар һәм башкорт халык җырлары («Шахта», «Минзәлә», «Таң атканда», «Карачтау авылы көе», «Чын-чын әйтәмен» һ. б.), композиторлар (Рөстәм Яхин, Луиза Батыр-Болгари, Илгиз Закиров һ. б.) язган («Белегез шуны», «Кайту» һ. б.) һәм заманча эстрада җырлары, рус романслары, неаполитан җырлары. «Киек казлар китә», «Озату», «Авылым каеннары», «Газиз илем — туган җирем» кебек җырлары тамашачы күңелен яулаган.
Артём Скворцов
Артём Скворцо́в ( 1975 ел, 16 апрель, Казан ) - рус филологы, тәнкыйтьче һәм шагыйрь.
Биография
Артём Эдуа́рдович Скворцо́в 1975 елның 16 нчы апрелендә Казанда туган.
1997 елда Казан университетын (Филология факультеты) тәмамлый. 2000 елда «Литературная и языковая игра в русской поэзии 1970—2000 годов» темасына диссертация яклап, "Филология фәннәре кандидаты" дәрәҗәсенә ия була.
2009 елдан - Казан университетының рус әдәбияты кафедрасы доценты.
2011 елда «Рецепция и трансформация поэтической традиции в творчестве О. Чухонцева, А. Цветкова и С. Гандлевского» темасына  докторлык  диссертациясен яклый.
2019 елдан ул КФУда профессор булып эшли.
200 гә якын фәнни хезмәт һәм тәнкыйть мәкаләләре  авторы. Швейцария университетларында хәзерге рус шигърияте буенча лекцияләр укый ( Фрибур : 1998, 2001, 2013, 2018 ; Лозанна : 2013) һәм Германия ( Гиссен : 1997, 2004, 2014, Регенсбург: 2019).
2007 елдан ел саен Россия яшь язучылары форумында «Октябрь» журналыннан поэзия буенча мастер-классны җитәкли. 2017 елда «Русский Букер» конкурсының жюри составына керә. .
«Хәзерге рус шигъриятендә уен» монографиясе һәм «Знамя» журналында дөнья күргән мәкаләләре өчен «Эврика»премиясе лауреаты була (А.Потемкин фонды, Мәскәү, 2008).
«Ел китабы-2017 "Бөтенрусия конкурсында «Поэзия" номинациясендә җиңүче- "Мәскәү турында 100 шигырь" антологиясен туплау өчен (М.: Б.С.Г.-Пресс, 2016).
Мәкаләләре " Октябрь ", " Арион ", " Яңа дөнья ", "Урал" кебек матбугат битләрендә басылып чыга. 2017 елда аның «Пока/Ещё» шигырьләр китабы дөнья күрә. Казанда яши.
Руайвиль
Руайвиль — Франциянең Сен-Маритим департаментында урнашкан коммуна.
Зейтинликөй (Гөкчеада)
Зейтинликөй (Zeytinliköy) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Чанаккале иле Гөкчеада илчесенә караган бер авыл (köy).
Сан-Роман (Сея)
Сан-Роман  — Португалиянең Гуарда округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Dartmut kollecı
Dartmut kollecı (Дартмут Колледжы). AQŞniñ Nyu Hempşir ştatında Hanover şähärendä urnaşqan xosusıy universitet. Ürmäle göl ligası äğzası.
Габделхак Зарипов
Габделхак Зарипов (Габделхак Зарип улы Зарипов,, — , ) — сәясәт эшлеклесе. 1923 елдан комсомол эшендә, 1926-1927 елларда Арча кантун, 1927-1931 елларда БЛКЯБнең Татар өлкә комитетлары беренче сәркатибе, шуннан соң Иркутск шәһәрендә фирка эшендә.
Dartmut kollecı
Universitet 1769 yılda Eleazar Wheelock tarafınnan oyıştırılp cibärelä, finansalar belän cirle din ähäyele Samson Occom yärdäm itä. Amerikä Quşma Ştatlarında baylığı buyınça cidençe kollec. Dartmutnıñ töp mäktäpläre bulıp İrekle sänğät, meditsina, injenerlıq häm eşmäkärlek mäktäpläre sanala. Şulay itep Dartmut tulısınça universitet dip ata ala, läkin traditsiälärne sklaw maqsatınnan universitet citäkçelege kollec atamasınann waz kiçärgä telämi.
Tarix
Dartmut kollecı Patşa tarfınnan raslanğan soñğı yuğarı uqu yortı. Bu status 1769 yılda birelä. Dartmutnıñ başlıça maqsatı – cirle yäş Indiannarnı keräşenläşterü häm belem birü bula.
Kollec Hanover şähärenä 1770 yılda küçenä. Berençe fänni däräcä isä 1771 yılda birelä.
1972 yılğa qädär Dartmut işekläre irlär öçen genä açıq bula. Şunnan soña xatın-qızlar da baqalawr proğrmmalarına qabul itelä başlıy. Çama belän şul waqıtta, universitet D-planın qabul itä. Bu plan universitetqa sıyıdırışlığın arttırmıyça uquçılar sanın küpkä arttırğa mömkinçelek birä. Plan nigezendä uqu yılın dürt tigez kisäkkä bülü tora. Studentlar freshmen yılında, sophmore cäy semestrında häm senior yılında qampusta torığa tieş.
Dartmut kollecınıñ dewizın Vox Clamantis in Deserto (Latinça, Cawapsız qaldırğan çaqıru).
Qampus
Hopkins isemendäge icat häm sänğät üzäge (Hopkins Center for the Creative and Performing Arts. Bu binada uqu yortınıñ drama, muzıka häm kino ostaxanäläre urnaşqan. Şulay uq bu binada studentalarnıñ poçta yäşnekläre dä urın alğan. Nyu Hempşir ştatınıñ ähämiätle mädäni üzäge bulıp tora.
Nelson A. Rockfeller isemendäge İctimığıy säyäsät häm sotsiäl fännär üzäge (Nelson A. Rockfeller Center for Public Policy and the Social Sciences). Bu binada şaqtıy möhim säyääsi waqığalar, lançlar ütä.
John Sloan Dickey isemedäge xalıqara añlaşü üzäge (The John Sloan Center for International Understanding). Bu üzäkneñ töp maqsatı – irekle sänğät belegçleklärendä xalıqara mönäsbätlärgä qarata bulğan qarşnı tiränäytü häm üsterü tora.
Aqädemiä
Dartmut universitetında 4,078 baqalawr uqıy häm bu uqu yortı dönyada iñ centekle saylap ala torğan yuğarı uqu yortlarınıñ berse. Mäsälän, 2013 yılnı tämamlawçı klass öçen 1,000 urınğa 13,933 keşedän ğärizä qabul itelgän. Universitetqa uqırğa kerüçelärneñ 90% mäktäpne iñ yaxşı 10% uquçılar arasında tämamlıy.
Universitet rangları, däräcälär
US News & World Report gäzite isäpläwençä, 9nçı urın (2007). Şul uq waqıtta Dartmutnı fänni-tikşerenü universitetları arasında bäyäläw şaqtıy soralura tudıra, çönki bu uqu yortı üzeneñ, berençe çiratta baqalvr belgeçlege belän dan tota
Sıltamalar
Dartmut universitetıniñ räsmi bite
Amerika student atamaları
Amerika student atamaları. Dönyanıñ başqa illärennän ayırmalı bularaq, AQŞta baqalawriat studentların, uqu yılına qarap dürt törgä bülälär.
Оби Фернандес
Оби Фернандес ул Джорджиядән Ruby һәм Ruby on Rails девелоперы. Ул The Rails Way авторы булып тора. Ул шулай ук Addison-Wesley's Professional Ruby чыгарылышының мөхәррире булып киткән. Аның Ruby-ны Java өстеннән яклавы киң тәнкыйтьләнгән булган. Ул He was one of the cofounders of Hashrocket-ның нигезләүчеләрнең берсе булган, бу Ruby девелопменты хезмәтләрен тәкъдим итүче ширкәт.
Калеҗик (Өзалп)
Калеҗик (Kalecik) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Ван иле Өзалп илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
(10288) Saville
(10288) Saville — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1983 елның 28 ноябрендә Эдвард Боуэлл тарафыннан Андерсон-Меса обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1983 WN» саналган.
Гвазтиче (Ливорно)
Гвазтиче — Италиянең Тоскана төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Гвазтиче Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Агнес Мо
Агнес Мо (Agnez Mo, индонезийчә Agnes Monica Muljoto, 1989, Җакарта, Индонезия) —  Индонезия җырчысы һәм рәссамы.
Индонезия "сабын опералары"нда күп төшерелгән.
American Music Awards 2010 — ABC Channel белән бүләкләнгән.
Ла-Мот-Тернан
Ла-Мот-Тернан (La Motte-Ternant) — Франциянең Кот-д’Ор департаментына караган коммуна, Сольё кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 21.32 км².
Мэдисон (округ, Виргиния)
Мэдисон — Америка Кушма Штатларының Виргиния штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Мэдисон шәһәре.
Территориясе
Округ мәйданы 834/831 км² тәшкил итә.
Новалес
Новалес — Испаниянең Уэска провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Заленже-Гартки
Заленже-Гартки — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(11139) 1996 YF2
(11139) 1996 YF2 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1996 елның 22 декабрендә BAO SCAP проекты тарафыннан Синлун обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1996 YF2» саналган.
Аламо (Теннесси)
Аламо  — Америка Кушма Штатларының Теннесси штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Рә
Рә — Россия территориясеннән ага торган елга. Башкортстанның Ярмәкәй, Бәләбәй районнары буйлап ага. Елга Ык елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 57 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Чулман кушылдыклары бассейны Агыйдел кушылганчы, елга бассейны — Чулман.
Суханиха
Суханиха — Россия территориясеннән ага торган елга. Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Вижас елгасының сул ярыннан 68 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 55 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Баренцев диңгезе бассейны елгалары Канин борынынан Печора елгасы бассейнына чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Печора һәм Мезень елгалары арасындагы, Баренец диңгезенә коючы, елгалар бассейны.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Домацини
Домацини — Польшаның Карпатасты воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Тарни
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Төньяк Сосьва. Кече елга бассейны — Төньяк Сосьва, елга бассейны — Об, Төньяк  Сосьва елгасы кушылган урыннан түбәнрәк.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Диабет ретинопатиясе
Куркынычлык шартлары
Диабет ретинопатиясе (ДР) II типтагы шикәр авыруына караганда (20%), ешрак I типта очрый (40%) һәм 20 яшьтән алып 65 кадәр яшь төркемендә иң еш сукырлык сәбәбе булып тора.
1. Диабет дәвамлылыгы — иң мөһим куркынычлык шарты. 30 яшькә кадәр диабет диагнозы куелган пациентларда 10 елдан соң ДР үсеш ешлыгы 50%, ә 30 елдан соң — 90% тәшкил итә. ДР сирәк очракта диагноз куйганнан соң беренче 5 елда һәм препубертат чорда үсеш ала, әмма II типтагы диабет белән якынча 5% пациентта ДР билгеләре беренче карауда ачыклана.
Макулопатия һәм аеруча пролифератив ретинопатия үсеше диабет барышы дәвамлыгына бәйле дип санала.
2.   Матдәләр алмашының җитәрлек контроле булмау бик мөһим түгел, әмма ДР үсеше һәм артуында мөһим булып тора. Аеруча үз вакытында гликемиянең тотрыклы идарәсенә җитү, ДР үсешен туктатырга яки булдырмаска мөмкин. Әмма шулай гипогликемия эпизодлары барлыкка килү куркынычлыгы арта. I тип диабет белән пациентларда гликемия идарәсе, II типтагы диабет белән пациентларга караганда яхшырак нәтиҗәгә китерә. Кызганычка каршы, күп очракларда ярашлы гликемия идарәсенә ирешергә авыр. HbA1с югары дәрәҗәсе пролифератив диабет ретинопатиясе үсешенең югары куркынычлыгы белән бәйле (ПДР).
3.   Йөклелек кайчакта ДР тиз үсешенә булыша. Алшартларга йөклелеккә кадәр диабет белән җитәрлек булмаган идарә, башлангыч стадияләрдә гликемиянең бик тиз дәрәҗәсен киметү, преэклампсия булу һәм су алмашы бозылу керә.
4.  II тип диабеты белән бик еш булган артериаль гипертензияне катгый контрольдә тотарга кирәк (< 140/80 мм тк. бг.). АБ катгый контроле II типтагы шикәр авыру белән макулопатия барышына уңай тәэсир итә.
5.  Авыр барышта нефропатия ДР барышы начарлануына китерә. Киресенчә, бөер патологиясен дәвалау (мәсәлән, бөер трансплантациясе) челтәркатлау халәтенең уңай якка күчүе һәм фотокоагуляция нәтиҗәләре яхшы була.
Патогенез
Диабет ретинопатиясе — кечкенә тамырлар тыгылу һәм аларның патологик артык үтешлелеге белән ачыкланган микроангиопатия. Гипергликемия тамырларда түбәндәге патологик үзгәрешләргә китерә.
1. Капилляропатиягә перицитларның дегенерациясе һәм югалуы (рәс. 16.2б), эндотелиаль күзәнәкләр пролиферациясе, нигез мембранасы калынаю һәм тыгылу барлыкка килү керә.
2.   Капилляр кан агышы тизлеге кимүгә алшарт булган гематологик бозылулар.
•     Эритроцитлар деформациясе һәм «тәңкәләр баганасы» ясалу.
•     Лейкоцитлар активациясе һәм деформацияләнү кимү.
•     Тромбоцитларның агрегациясе һәм катылыгы арту.
3.   Кечкенә тамырлар тыгылу капиллярлар перфузиясе туктау белән чагыла (кара рәс. 16.2а) һәм челтәркатлау гипоксиясе үсешенә китерә, нәтиҗәсендә:
а) артериолалардан башланып венулаларга кушылган  артериовенуляр шунтлар, чагылган капиллярлар томалану («сүнү») белән бәйле һәм интраретиналь микротамырлар аномалиясенә кагыла;
б) ангиоген үсү факторы чыгарган дип саналган тамырлану, ул челтәркатлау (рәс. 16.2в), КНД (пролифератив ретинопатия) һәм сирәгрәк — төсле катлауда (төсле катлау рубеозы) яңа тамырлар ясалуы белән сыйфатлана.
Диагностика
1. Микроаневризмалар — капилляр тышчасының чикләнгән капчыксыман бүлтәюе, алар перицитлар булмаган урында аның урынлы тартылуы өчен яки ике капилляр элмәк кушылу өчен ясала ала (рәс. 16.4а). Еш очракта аларны перфузиясез зоналар янында күзәтәләр (рәс. 16.4б). Перицитлар югалту шулай ук эндотелий күзәнәкләре пролиферациясенә һәм күзәнәкле микроаневризмалар ясалуга китерә ала (рәс. 16.4в). Микроаневризмалар аша челтәркатлауга плазма кисәкләре сеңә ала, бу гематоретиналь киртә зарарлануга яки микроаневризмалар тромболануга китерә ала (рәс. 16.4г):
а) билгеләре. ДР башлангыч стадияләрендә башта фовеадан чигә ягындарак урнашкан кечкенә кызыл нокталар (рәс. 16.4д). Алар кан белән каплангач, нокталы кан савудан аерылмый;
б) ФАГ. Башлангыч фазада кечкенә гиперфлюоресценцияләнгән кечкенә нокталар күренә (рәс. 16.4е), алар тромбланмаган микроаневризмалардан гыйбарәт һәм гадәттә аларның саны офтальмоскопиядә күренгәннән күбрәк. Ахыргы рәсемнәрдә үтү өчен таралган гиперфлюоресценция билгеләнә.
а) нерв җепселләре катлавына кан савулар эре өске прекапилляр артериолаларыннан килеп чыга һәм челтәркатлауның нерв җепселләре юлы үзенчәлеге өчен «ялкын телләре» формасына керә (рәс. 16.5б);
б) капиллярларның вена ягыннан интраретиналь кан савулар килеп чыга, алар челтәркатлауның урта катлавында урнаша һәм нокта яки тап кебек кызыл геморрагияләр сыман күренә (рәс. 16.5в).
а) билгеләре. Челтәркатлау калынайган, бу биомикроскопта туры булмаган офтальмоскопиядә яхшырак күренә;
б) ФАГ ретиналь капиллярлардан үтеп чыгу өчен ахыргы таралган гиперфлюоресценцияне ачыклый; әгәр кисталы макуляр шешү булса, «чәчәк таҗы» күренеше була ала (рәс. 16.6а);
в) ОКТ. Челтәркатлау калынайган, кистасыман куышлыклар була ала (рәс. 16.6б). Бу ысулны дәвалау нәтиҗәлеген бәяләү өчен кулланып була.
4.   Каты экссудатлар  челтәркатлауның озак булган чикле шешүе өчен барлыкка килә. Алар шешкән һәм катнашмаган челтәркатлау зонасында барлыкка килә һәм күбесенчә тышкы тоташтыргыч катламда урнашкан липопротеидлар һәм липидлар белән тулган макрофаглардан тора (рәс. 16.7а):
а) билгеләре:
- чагыштырмача төгәл чикләр белән балавызсыман, саргылт чыганаклар, еш очракта арткы полюста күбесенчә үтеп чыгаручы микроаневризмаларны урап алган туплама һәм/яки боҗра фигурасы сыман,
- вакыт белән чыганаклар саны һәм зурлыгы буенча арта, бу фовеа өчен яный яки аны патологик барышка җәлеп итә ала (рәс. 16.7г, д);
-     үтеп чыгу туктагач, берничә ай яки елдан соң экссудат аны урап алган катнашмаган капиллярларга яки липидларның фагоцитозы белән үзеннән-үзе абсорбцияләнә;
-     озак вакытлы үтеп чыгу экссудат саны артуына һәм холестерин утырмасына китерә (рәс. 16.7е);
Езье (Эр)
Езье — Франциянең Эр департаментында урнашкан коммуна.
Диабет ретинопатиясе
Диагностика
б) ФАГ күренешле хориоидаль флюоресценция туктау өчен гипофлюоресценцияне ачыклый.
Алып бару тактикасы
ПБДР белән пациентларга дәвалау кирәк түгел, әмма алар ел саен күренергә тиеш. Диабетның оптималь контроленнән тыш, бергә булган факторларга тәэсир итәргә кирәк — гипертензия, анемия яки бөер эше бозылу. Чагылганрак симптомнар белән пациентларны клиник яктан мөһим булган макуляр шешүне ачыклау өчен әйбәтләп тикшерергә кирәк (алга таба кара).
Дифференциаль диагностика
ПБДР диагнозын кую гадәттә авыр түгел, әмма кайбер очракта түбәндәге патологик халәтләр диагностикада авырлыклар китереп чыгара ала.
1.   Макула өлкәсе друзалары  ике яклы саргылт төстәге нокталы чыганак кебек була, алар каты экссудат итеп кабул ителә ала. Әмма друзаларга тупламалар яки боҗра фигурасы ясалу хас түгел һәм алар челтәркатлауның микротамырлы үзгәрешләре белән бергә була алмый.
2.   Гипертония ретинопатиясе  ике яклы челтәркатлау шешү, каты экссудат һәм «ялкын телләре» сыман кан савулар белән сыйфатлана; ПБДР белән бергә була ала. Әмма гипертония ретинопатиясендә макула өлкәсендә каты экссудаттан, кагыйдә буларак, «макуляр йолдыз» фигурасы формалаша һәм тупламалар яки боҗралар ясалуы хас түгел.
3.   Ретиналь вена тармагының иске томалануы каты экссудатлар, челтәркатлау шешү һәм микротамырлы үзгәрешләр белән сыйфатлана. Әмма бу халәттә гадәттә бер яклы зарарлану була, ә үзгәрешләр бер квадрантта урнаша һәм коллатеральләр формалашу белән бара.
4.   Ретиналь артериаль макроаневризма челтәркатлау шешү, каты экссудат һәм кан савулар булу белән сыйфатлана. Әмма бу патология гадәттә бер яклы, ә челтәркатлау үзгәрешләре урынлы гына була.
5.   1 төркемдәге идиопатик юкстафовеоляр ретиналь телеэктазияләр каты экссудатлар һәм микроаневризмаларны хәтерләткән микротамырлы аномалияләр булу белән сыйфатлана. Әмма бу патология гадәттә бер яклы һәм фовеа өлкәсе белән чикләнә.
Диагностика
Фовеа өлкәсендә шешү, каты экссудат утырмасы яки ишемия (диабет макулопатиясе) өчен аеруча II типтагы шикәр авыруы белән пациентларда иң еш күрү начарлану сәбәбе булып тора.
1.   Урынлы макулопатия төгәл чикләнгән челтәркатлау калынаюы белән тар яки тар булмаган каты экссудат боҗралары белән сыйфатлана (рәс. 16.8а). ФАГдә соңгы, урынлы, макуланың яхшы перфузиясендә үтеп чыгу белән бәйле гиперфлюоресценция күренә (рәс. 16.8б).
2.   Таралган макулопатия] челтәркатлауның таралган калынаю белән сыйфатлана, ул аның кисталы үзгәрешләре белән бергә була ала. Шул ук вакытта чагылган челтәркатлау шешүе өчен анатомик ориентирлар тигезләнә, бу фовеа урнашуын билгеләргә комачаулый (рәс.
16.8в). ФАГнең ахыргы фазаларында таралган гиперфлюоресценцияне ачыклыйлар; кисталы макула шеше булса, ул «чәчәк таҗлары» сыман була ала (рәс. 16.8г).
3.   Ишемик макулопатия. Аның билгеләре үзгәрүчән һәм макула өлкәсенең чагыштырмача тышкы яктан сакланган кебек булса да, күрү үткенлеге начар була ала. Кайбер очракларда препролифератив диабет ретинопатиясе була ала (ППДР — алга таба кара) (рәс. 16.8д). ФАГдә фовеа өлкәсендә капиллярлар перфузиясе булмавын ачыклыйлар; еш очракта бу зоналарны арткы полюста һәм перифериядә ачыклыйлар (рәс. 16.8е).
4.   Клиникада мәгънәле макуляр шешү (КММШ) түбәндәге билгеләр белән сыйфатлана (рәс. 16.9).
•    Макула үзәгеннән 500 мкм чигендә челтәркатлау шеше (өске сул рәсем).
•    Макула үзәгеннән 500 мкм чигендә каты экссудат, әгәр ул челтәркатлау калынаюы белән бергә булса (өстәвенә калынаю 500 мкм әйләнәдән тыш урнаша ала) (өске уң рәсем).
•    КНД (1500 мкм) мәйданыннан ким булмаган челтәркатлау шешү, аның һәртөрле өлеше макула үзәгеннән 1 ДМ чигендә урнашырга тиеш (аскы рәсем).
Аргонлазерлы коагуляция
1.  Дәлилләр
•    КММШ белән барлык пациентларга лазерлы коагуляция үткәрү соравын күрү үткенлегенә карамастан тикшерергә кирәк, чөнки дәвалау күрү мөмкинлекләрен югалту куркынычлыгын 50% киметә.
•    Лазерлы коагуляция алдыннан үткәрелгән ФАГ үтеп чыгу чагылганлык дәрәҗәсен һәм мәйданын бәяләргә, шулай ук ишемик макулопатияне ачыкларга мөмкинлек бирә, ул начар фараз билгесе булып санала һәм чагылган үзгәрешләр очрагында дәвалау үткәрүгә каршылык булып тора.
•     Микроаневризмалар һәм макула уртасыннан 500-3000 мкм чигендә урнашкан каты экссудаттан торучы боҗралар уртасындагы микротамырлы зарарланулар лазерлы коагуляциягә дучар була (рәс 16.10а).
•     Зарарланган чыганакларның нәфис агарганлыгына яки каралануына җитү өчен җитәрлек егәрлек дәрәҗәсендә тап зурлыгы 50-100 мкм, экспозиция — 0,1 секунд тәшкил итә.
•     Күрү үткенлеге 6/12 кимрәк булса да һәм моңа кадәр дәвалау үткәрелгәннән соң да чыдамлы КММШ очрагында, макула үзәгеннән 300 мкм чигендә лазерлы коагуляция үткәрелә ала. Бу очракларда экспозицияне 0,05 секундка кадәр киметергә тәкъдим ителә.
3.  «Рәшәткә» кебек коагуляция
4.  Нәтиҗәләр. Якынча 70% очракта күрү үткенлеге тотрыклылана, 15% — арта, 15% — алга таба аның кимүе күзәтелә. Чөнки шешү бетүгә 4 айга кадәр вакыт кирәк булганга, кабат дәвалауны вакытыннан алда үткәрергә кирәк түгел.
5.  Тискәре фараз шартлары
Лагевники (Буский повяты)
Лагевники  — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Диабет ретинопатиясе
Аргонлазерлы коагуляция
•     Каты экссудат белән фовеа үзәге.
•     Таралган макуляр шешү.
•    Катнаш экссудатив-ишемик макулопатия.
•         Тикшерү вакытында катлаулы ретинопатия.
6.   Гомуми халәт белән бәйле тискәре фараз шартлары
•    Контрольсез артериаль гипертензия.
•    Бөерләр патологиясе.
•    Гликогемоглобинның югары дәрәҗәсе.
Лазерлы терапиянең башка төрләре
1.  Яшел Nd:YAG-лазер белән түбән энергияле тәэсир  (532 нм икеләтә арту белән) ЧПЭ дәрәҗәсендә күз белән чак кына күренә торган коагулянт алырга мөмкинлек биргән энергия мәгънәсен куллану — традицион ысулларга караганда челтәркатлау түбәнрәк дәрәҗәдә зарарланган яңа өметле техника.
2.   Субчикле микроимпульслы диодлазерлы коагуляция (810 нм) челтәркатлауның тышкы катламнары һәм хориокапиллярларга җитди зарарлану китермичә ЧПЭ коагуляциясе өчен кыска импульслар (микросекундлар) кулланудан гыйбарәт булган шулай ук яңа өметле ысул булып тора.
Башка дәвалау төрләре
1. Трансцилиар витрэктомия макуляр шешү белән тартылган һәм тыгызланган арткы гиалоид мембранасы (АГМ) ягыннан тангенциаль тракция булган очракта күрсәтелә ала. Мондый очракларда хирургик ысул белән тракцияне юк итү урынына лазерлы коагуляция нәтиҗәле булмаска мөмкин. Клиник яктан калынайган һәм тартылган АГМ киеренке ялтыраучы премакуляр мембранасыман төзелеш кебек күренә. ФАГдә таралган сеңү һәм билгеле чагылган кисталы макуляр шешү күренә
Кайбер очракларда АГМ тартылуы булмаса да витрэктомия нәтиҗәле була ала дип уйланыла, әмма бу рандомизацияләнгән тикшеренүләр нәтиҗәләре белән расланмаган. Чагылган витреомакуляр тракцияне билгеләүдә, бу очракта витрэктомия аеруча нәтиҗәле була ала, ОКТ алмаштырырлык түгел.
2.   Триамцинолон ацетонидны интравитреаль кертү традицион лазерлы коагуляциягә резистентлы таралган макуляр шешүне яңа өметле дәвалау ысулыннан гыйбарәт. Өзлегүләргә эндофтальмит, гемофтальм, челтәркатлау кубарылу (ЧК) һәм офтальмогипертензия үсеше керә. Терапия йогынтысы 6 айдан соң кими һәм макуляр шешү бик еш кабатлана. Хәзерге вакытта глюкокортикоидлы озак тәэсир итүче имплантат ясау буенча тикшеренүләр үткәрәләр.
3.   Таралган макуляр шешү белән пациентларда лазерлы коагуляция белән арты полюс өлкәсенә триамцинолон ацетонидны субтенон кертү  күрү мөмкинлекләрен яхшыртырга булыша ала, әмма мондый авыруларны соңрак дәвалауда мәгълүмат юк.
4.   Перораль аторвастатин кабул итү. II типтагы шикәр авыруы белән дислипидемия һәм КММШ белән пациентларда бу препарат фовеа өлкәсендә каты экссудат һәм липидлар утырмасы кимүенә китерә һәм бу категория пациентларны дәвалауда мөһим өстәмә була ала.
Диагностика
Пролиферация үсеше куркынычлыгы билгеләре белән ПБДР препролифератив диабет ретинопатиясе (ППДР) дип атыйлар. Челтәркатлауның ишемия артуына күрсәтүче ППДР клиник билгеләренә (рәс. 16.11а), чагылган гипофлюоресценция күренешле урыннар белән («туктаган» капиллярлар өлкәсе — рәс. 16.11б) ФАГдә перфузиясез өлкәләр барлыкка килү керә. Рәс. 16.11в ППДР үзгәрешләре һәм аларның урнашуы күрсәтелгән. Чирнең пролифератив стадиягә күчү куркынычлыгы авыруның аларның санына туры пропорциональ. Кайбер пациентларда асимметрик күренешне күзәтәләр: бер күздә — ПДР, икенче күздә — ППДР.
1. Мамыксыман чыганаклар нерв җепселләре катламында нейрональ детрит тупламасыннан тора. Бу чыганаклар киңәйгән очлары күзәнәкле тәнчекләр буларак билгеле аксоннарның таркалу нәтиҗәсе булып тора һәм яктылык микроскопиясендә нерв җепселләре катламында урнашкан глобуляр төзелеш күренешле була (рәс. 16. 12а). Чыганаклар беткәндә детрит аутолиз һәм фагоцитоз юлы белән резорбцияләнә:
а) билгеләре. Кечкенә, аксыл, астагы тамырларны каплаучы мамыксыман өстәге чыганаклар һәм клиник яктан постэкваториаль өлкәдә генә билгеләнә, монда челтәркатлауның нерв җепселләре катламы калынлыгы аларны күрү өчен җитәрлек (рәс. 16.12б);
б) ФАГ бик еш яндаш перфузиясез өлкәләр белән хориоидеаның күренешле флюоресценциясе туктау өчен урынлы гипофлюоресценцияне ачыклый.
2.    Интраретиналь микротамырлы аномалияләр
(ИРМА) ретиналь артериолаларны капилляр юнәлешеннән урап венулалар белән тоташтыручы һәм бик еш капилляр томалану өлкәсенә кушылучы артериоловенуляр шунтлар булып тора (рәс. 16.12в):
а) билгеләре. Артериолалардан венулаларга таба барган юка тигезсез кызыл җепләр (рәс. 16.12г);
NB ИРМА аера торган төп билгеләр булып аларның интраретиналь урнашу, алар белән эре кан тамырларны кисешә алмау һәм ФАГдә сеңү булмау тора.
3.    Башка күренешләр
а) веналар үзгәрү — киңәю һәм боргалану, элмәк ясау (рәс. 16.13а), сосиска сыман буынтыклану, «дисбе» кебек веналар (рәс. 16.136);
б) артерияләр үзгәрү — перифериядә тараю, «көмеш чыбык» синдромы һәм ЧҮА тармагы томалану күренеше белән охшаш бетәшү (рәс. 16.13в);
в)  кара таплы кан савулар урта ретиналь катламнарда урнашкан челтәркатлауның геморрагик инфарктыннан гыйбарәт (рәс. 16.13г).
Алып бару тактикасы
ППДР белән пациентларны пролифератив диабет ретинопатиясе үсешенең югары куркынычлыгы өчен дикъкатьләп карарга кирәк (рәс. 16.14). Пациент артыннан даими күзәтү мөмкин булмаса яки икенче күз ПДР өчен югалган очракларыннан кала, лазерлы коагуляция гадәттә күрсәтелмәгән. Бөтен көчләрне диабетны компенсацияләүгә һәм башка системалы куркынычлык шартларын киметүгә юнәлтергә кирәк.
Пролифератив диабет ретинопатиясе
Пролифератив диабет ретинопатиясе ША белән 5-10% авыруларда үсеш үсеш ала. I типтагы диабет белән авыруларда ПДР үсеше аеруча югары: 30 елдан соң үсеш ешлыгы 60% тәшкил итә. Саклагыч шартларга зарарланган якта йокы артериясе томалану, пыяласыман җисемнең арткы кубарылуы, югары дәрәҗәдәге миопия һәм КНД атрофиясе керә.