В._П._Энгельгардт_исемендәге_астрономия_обсерваториясе
Тарих
Яковкин А.А обсерваториясеннән киткәч, Д.Я. Мартынов директор булып эшли, соңрак КДУ ректоры вазифасын били  (1951—1954). Мартыновны билгеләү КДУ каршындагы фәнни-тикшеренү институтына үзенең аерым бюджеты һәм штатлары белән АОЭны күчерү белән туры килә. 1943 елда Шмидт системасының телескоп-рефлекторы сафка баса. Шмидтның 38 см фотографик рефлекторы Казан авиация институты һәм Казан университеты остаханәләрендә төзелгән. 1943 елда Шмидт рефлектор телескопы файдалануга тапшырылды. Шмидтның 38 см фотографик рефлекторы Казан авиация институты һәм Казан университеты остаханәләрендә төзелгән. Оптик өлеш Ленинград дәүләт оптик институтында Д. Д.Максутов җитәкчелегендә ясалган. Кырыкынчы елга AOЭда совет неоклассицизмы стилендә яңа таш бина төзелә. Анда лаборатория һәм китапханә урнаша. Икенче Бөек Ватан сугышы вакытында Энгельгардт обсерваториясе СССРда үз эшен дәвам иткән бик азларның берсе була (шулай ук Ташкент һәм Свердловск). Сугыш елларында йолдыз кырларының, кометаларның һәм кечкенә планеталарның йөзләгән фотографик тәлинкәләре алынган. 1941 елның 21 октябрендә Д. Я. Мартынов җитәкчелегендә берничә AОЭ хезмәткәре Алма-Атада кояш тотылуны уңышлы күзәтәләр, берничә мөһим спектраль күзәтү ясыйлар. 1932 елдан киңлекнең үзгәрүенә күзәтүләр ясала. 1945 елга кадәр пассаж коралда күзәтүләр үткәрелә, һәм 1946 елда 90 мм Бамберг зенит телескопы куела. XX гасырның 50нче елларында киң күренешле зенит-телескоп төзелеше башлана. Тугыз ZTL-180 (диаметры - 180 мм, фокаль озынлыгы - 2360 мм) телескоп җитештерелгән, аларның берсе Энгельхардт обсерваториясендә урнаштырылган.1950 елда рефрактор башнясына капиталь ремонт ясала. Югары агач өлеш яңадан эшләнә. Ремонттан соң рефракторда кечкенә планеталар, комет, йолдызларның капламалары, шулай ук йолдызларның спектраль күзәтүләре яңартыла. А.Д. Дубягоның кометалар хәрәкәте теориясе буенча эшләре дөньякүләм танылу ала. XIX гасырда М.А. Ковальский башланган тикшеренүләрнең йолдызлы-астрономия юнәлеше яңа дәрәҗәдә торгызыла. Күктә күзәтелгән йолдызлар бүленешенә нигезләнеп, безнең Галактика структурасын өйрәнү башлана. Ш. Т. Хабибуллин эше турында (ике нурда йолдызларны исәпләү ысулы һәм Хабибуллин методы буларак йолдыз астрономиясе дәреслекләренә кертелгән кара тумбаны өйрәнү ысулы) аерым искә алырга кирәк. Айның физик либрациясе параметрын бертөрле билгеләү өчен метод эшләнә. 1957 елда Казанда һәм АОЭда спутник күзәтү станцияләре оештырыла. Казанның өзлексез үсеше белән бәйле яктырту арту күзәтүләргә сизелерлек киртә булып китә. 1967 елда обсерватория филиалы төзелеше өчен яраклы җир эзләү башлана. Ул вакытта дөньяда иң зур саналган 6 м диаметрлы телескоптан 1,5 км ераклыкта САО территориясенә тоташкан участок сайлап алына. 1976 елда Казан университетының Төньяк Кавказ астрономик станциясе эшли башлый. 1986 елда Казан университеты Галлей кометасы н өйрәнү буенча совет программасында катнаша. 1985 елның августында Галлейның беренче фотосурәтләре алына. Гомумән алганда, СКАС КДУда 100 дән артык комета позициясе алынган. Соңрак, бу күзәтүләр СССРдагы күзәтүләр арасында иң төгәл комета позицияләренең берсе дип танылган. Обсерватория космик корабларның Марс иярченнәренә координацияләү өчен халыкара ФОБОС проектында катнаша (1986—1987).