cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Илеш районы
Мәгариф
2010 елда урта мәктәпләрне тәмамлаган 275 укучының 169ның (61 проц.) – югары, 100 укучының көллият һәм һөнәри училищеларга укырга керүе алып барылган максатлы эшнең нәтиҗәсе хакында ачык сөйли. Ләкин күп очракта бала өчен уку йортын ата-ана сайлавын инкяр итеп булмый әле. Шуңа күрә дә бер төрле һөнәр кешеләре күпләп укып чыга һәм хезмәт базарында үзенә белеме буенча эш таба алмый, яисә, тапса да, югары яки махсус уку йортында теләр-теләмәс алган белеменең сай булуы сәбәпле, эшләп китә алмый.
Матбугат
1935 елдан башлап татар телендә чыгучы «Маяк» гәҗите – республикадагы иң бай тарихлы, данлы матбугат басмаларының берсе. Җиде дистә ел эчендә төрле чорлар кичереп, һәрвакыт укучыларның яраткан басмасы булып калды ул. Район белән бер үк елда оештырылган газета иң тәүдә «Җиңү таңы» дигән исем астында чыга башлый. Аннан соң заман үзгәргән саен исемнәрен алмаштырып, «Сталинчы», «Коммунизм байрагы», «Уңыш өчен» дип атала ул. 1965 елдан Илеш районы газетасы ««Маяк» исемен йөртә.
««Маяк» редакциясе каршында 2003 елның 1 июленнә мәҗбүри рәвештә рус телендәге, 2005 елның 1 июленнән – башкорт телендәге газеталар чыгарыла башлый.
Истәлекле урыннар
Уяндык авылы янында елда киң масштаблы Сабан туе бәйрәме уза.
Хорьки (Киров өлкәсе)
Хорьки (Хорьки) — Киров өлкәсенең Нулин районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
Сәяси фиркаләр
Сәяси фирка яки Сәяси партия – уртак сәяси программасына таянучы, үз президентын куеп һәм үз хөкүмәтен төзеп, законлы юл белән хакимияткә килергә омтылучы бердәм кешеләр төркеме.
Фиркаләрнең төзелеше
Фирканең барлык әгзалары да акчалата взнос түлиләр. Фирка аппараты шулар хисабына яши. Фирка әгъзалары күбрәк булган саен аның казнасы да баерак була.
Россиядә фиркаләр
Хәзерге заманда Россиядә дистәләгән фиркаләр бар. Тик 2007 һәм 2011 елларда узган сайлауларда шуларның дүрте генә Дәүләт Думасына уза алды. Алар: ЛДПР, КПРФ, Бердәм Россия, Гадел Россия.
(9872) Solf
(9872) Solf — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Күрү нервы
Күрү нервы (лат.  nervus opticus ) — баш мие нервларының икенче пары, алар буенча челтәркатлауның сизгер күзәнәкләре аша кабул ителгән күрү ярсытулары баш миенә тапшырыла.
Анатомия
Күрү нервы махсус сизгерлек нервдан гыйбарәт. Күрү нервы үсеше һәм төзелеше буенча гадәти нерв түгел, ә перифериягә чыгарылган һәм ара ми төшләре һәм алар аша зур ярымшарлар кабыклары белән бәйле минең ак матдәсе. Күрү нервы челтәркатлауның ганглиоз күзәнәкләреннән (өченче нерв күзәнәкләрдән) башлана. Бу күзәнәкләрнең үсентеләре күзнең арткы полюсыннан уртага 3 мм га якынрак күрү нервының дискында (яки имчәгендә) урнашкан. Алга таба нерв җепселләре бәйләме рәшәткәле пластинка өскәсендә күз агына үтеп кереп, җыйнак нерв кәүсәсе ясый һәм миненгеаль структуралар белән чолган алына. Нерв җепселләре бер-берсеннән миелин катламы белән аерылган.
Күрү нерв җепселләренең бәйләме арасында челтәркатлауның үзәк артериясе (үзәк ретиналь артерия) һәм исемдәш вена урнашкан. Артерия күзнең үзәк өлешендә барлыкка килә, ә аның капиллярлары челтәркатлауның барлык өслеген каплый. Күз артериясе белән күрү нервы баш сөяге куышлыгына чөйсыман сөякнең кечкенә канаты белән ясалган күрү каналы аша уза.
Күз чокырының май җисеме калынлыгыннан узып, күрү нервы уртак сеңер боҗрасына килә. Аның бу өлеше лат.  pars orbitalis  дип атала. Аннары ул күрү каналына керә (лат.  canalis opticus ) — бу өлеше лат.  pars intracanalicularis  исемен йөртә, ә күз чокырыннан баш сөяге куышлыгына лат.  pars intracranialis  чыга. Монда чөйсыман сөякнең (лат.  os sphenoidale ) алчат сыры өлкәсендә, күрү нерв җепселләренең өлешчә алмашуы башкарыла — лат.  chiasma opticum .
Һәр күрү нерв җепселләренең латераль өлеше үз ягында алга таба юнәлә.
Медиаль өлеше каршы якка күчә, анда күрү нервның латераль өлешенең гомолоатераль (үз) ягы җепселләре белән кушылып, бергә күрү тракты лат.  tractus opticus  ясый.
Үзенең барышында күрү нервның кәүсәсе күрү нервның эчке җиңсәсе (лат.  vagina interna n. optici ) белән чолгап алынган, ул баш мие сүрүнең йомшак тышчасы үсентесеннән гыйбарәт. Эчке җиңсә ярыксыман җиңсәара аралык лат.  spatia intervaginalis  белән тышкы җиңсәдән (лат.  vagina externa n.optici ) аерыла, ул баш миенең пәрәвезсыман һәм каты тышчасы үсентесе булып тора.
Җиңсәара аралыгында лат.  spatia intervaginalis  артерияләр һәм веналар уза.
Һәр күрү тракты кырыйдан баш мие аякчыгын (лат.  pedunculus cerebri ) урап уза һәм беренчел аскабык күрү үзәкләрендә тәмамлана, алар һәр яктан латераль буынлы җисем, таламус мендәре һәм өске калку төшләреннән гыйбарәт, анда күрү мәгълүматының беренчел эшкәртелүе һәм бәбәк рефлекслары формалашу башкарыла.
Күрүнең аскабык үзәкләреннән нервлар җилпәзә сыман баш миенең чигә өлешенең ике ягы буенча тарала — үзәк күрү юлы (Грациоле күрү нурланышы) башлана. Аннары беренчел аскабык күрү үзәкләреннән мәгълүматны китергән җепселләр бергә җыелып, эчке капсула аша үтә. Күрү юлы баш миенең җилкә өлешенең кабыгында (күрү зонасында) тәмамлана.
Гомуми төзелеше
1.   Афферент җепселләр. Күрү нервында челтәркатлауның ганглионар күзәнәкләреннән (ЧГК) киткән якынча 1,2 млн афферент җепселләр бар. Күбесе тышкы буынтыклы җисемдә синапслар ясый,   ә кайберәүләре башка үзәкләргә кадәр җитә, күбесенчә урта минең  претекталь төшләренә. Якынча 30% җепсел 5° чигендә үзәк күрү кырын тәэмин итә. Күрү нервында җепселләр якынча 600 бәйләмгә (һәрберсендә 2000 җепсел бар) йомшак ми тышчасыннан башланган фиброз бүлгеләр белән аерыла (рәс.  21.1).
2.    Олигодендроцитлар аксоннарның миелинлашуын тәэмин итә. Челтәркатлауның нерв җепселләренең тумыштагы миелинлашуын бу күзәнәкләрнең аномаль  интраокуляр урнашуы белән аңлатыла.
3.    Микроглия — мөгаен ЧГК апоптозын көйләүче (күзәнәкләрнең  «програмланган» үлемен) иммунокомпетент фагоцитар күзәнәкләр.
4.    Астроцитлар аксоннар белән башка төзелешләр арасын җәеп чыга. Аксоннар үлү очрагында барлыкка килгән бушлыкны астроцитлар тутыра.
5.     Тышчалар
а) йомшак тышча — кан тамырларыннан торган юка эчке  тышча;
Анатомик бүленеше
Күрү нервы күз алмасыннан хиазмага кадәр 50 мм озынлыкта һәм аны анатомия ягыннан 4 бүлеккә аералар. 1.   Интраокуляр бүлеге (башка атамалары — күрү нервы дискы, күрү нервы  тәлинкәсе, нерв башы) иң кыска (1 мм озынлыкта һәм 1,5 мм диаметрда асма  буенча). Бу бүлеккә кагылган неврологик зарарланулар — ялкынсыну (папиллит), шешү һәм патологик өстәүләр  (друзалар).
2.     Интраорбиталь бүлеге 25-30  мм озынлыгы белән күз алмасыннан башлана һәм күз чокыры очында күрү тишеге  белән тәмамлана. Аның диаметры нерв җепселләренең өстәмә миелин катламнары өчен 3-4 мм тигез. Күз чокыры очында нерв тыгыз фиброз Цинн боҗрасы белән урап алынган, аннан дүрт туры мускул китә. Өске һәм эчке туры мускул өлешчә нерв тышчасыннан да башлана, шуңа ялкынсынулы оптик нейропатия (мәсәлән  ретробульбар неврит) күзне йөрткәндә авырту белән бергә була ала. Нервның интраорбиталь бүлеге S-сыман формалы һәм тартылусыз урнаша, бу күзгә ирекле  хәрәкәтләнергә мөмкинлек бирә. NB S-сыман формасы өчен нерв проптоз шактый булганчыга кадәр артык сузылмый.
3.     Интраканаликуляр бүлегенең озынлыгы 6 мм һәм ул каналдан уза. Интраорбиталь бүлегеннән аермалы буларак каты тышча өссөяк белән кушылганга бу бүлек канал тышчасына беркетелгән.
4. Интракраниаль бүлеге хиазмага күчә, озынлыгы буенча 5 алып 16 мм кадәр була (уртача 10 мм). Озын интракраниаль бүлеге яндаш әгъзаларда патология үсеш алганда еш зарарлана, мәсәлән гипофиз аденомасы һәм  аневризмаларда.
Аксоплазматик транспорт
Аксоплазматик транспорт — нейрон эчендә күзәнәк гәүдәсе һәм терминаль синапс арасында  цитоплазма органеллалары хәрәкәте (рәс. 21.2а, б). Ортоградлы транспорт — күзәнәк гәүдәсеннән синапска таба хәрәкәт,   ә ретроградлы — киресенчә. Тиз аксоплазматик транспорт актив барыштан гыйбарәт, аны башкару өчен кислород һәм АӨФ кирәк. Төрле факторлар йогынтысында, шулардан гипоксия яки токсиннар - алар АӨФ эшләп чыгаруны  киметә, аксоплазматик транспорт бозыла ала. Органеллалар туплану нәтиҗәсендә ЧГК һәм аларның терминаль синапслар арасында аксоплазматик транспорт  туктаганга челтәркатлауда мамыксыман чыганаклар ясала. Рәшәткәле пластинка дәрәҗәсендә транспорт бозылу папилляр шешүгә китерә. (рәс. 21.2в).
Функциясе
Күрү импульсларның рецепторлары булып челтәркатлау тора. Ул баш миенең бүлтәюе буларак һәм асылда өч нейрон катламыннан тора.
Беренче нейроннар таякчыклар һ әм колбачыклар дип атала. Яктылык күзгә җиткәч, бу кисәкләрдә барлыкка килгән фотохимик реакция күрү кабыгына тапшырылган импульсларга әйләнә.
Үзәк чокырчыкның сары тапынна н кала таякчыклар һәм колбачыклар челтәркатлауда катшан урнашкан; таякчыклар саны ун тапкырга колбачыклар санныннан күбрәк. Иң ачык күрү урынында, сары тап өлкәсендә, колбачыклар гына бар һәм һәр колбачык икенче нейрон булган бер биполяр күзәнәк белән генә ялганган. Биполяр күзәнәкләр өченче нейронга челтәркатлауның эчке катламының ганглиоз күзәнәгенә импульсларны тапшыра. Ганглиоз күзәнәкләрнең аксоннары сары таптан медиальрәк урнашкан челтәркатлауның бер урынына радиаль кушылалар һәм анда күрү нервның дискын яки имчәген барлыкка китерә.
Күрү нервы, димәк, челтәркатлауның ганглиоз катламын ясаган күзәнәкләр тәненең аксоннарыннан тора. Күрү нервның сөяк каналыннан (лат.  canalis opticus ) күрү нервлар баш сөяге куышлыгына кереп, ми нигезенә бара һәм анда, төрек өяре (лат.  sella turcica ) алдында, яклары белән алмашып, күрү чаты (лат.  chiasma opticum ) барлыкка китерә. Алмашу өлешчә генә була, чөнки челтәркатлауның борын (эчке) яртысынан барган җепселләр генә алмаша, тышкы яки чигә яртысы җепселләре хиазманы ягын алмаштырмаяча уза. Хиазмадан соң күрү юллары күрү трактлары дип атала. Күрү трактларында аерым челтәркатлау кырларыннан җепселләр билгеле аркылы кисем өлкәсендә урнашкан. Шулай, челтәркатлауның өске кырларыннан җепселләр нерв һәм трактның өске бүлекләрендә бара; челтәркатлауның аскы кырларыннан җепселләр — аскы бүлекләрендә. Моның әһәмияте күрү трактлар яки нервларга таралган процессның (мәсәлән, шеш) "юлын" ачыклауда. Зарарланганда төшеп калган челтәркатлауның кырына һәрвакыт капма-каршы күрү кырлары төшеп калганын истә тотарга кирәк. Алмашу нәтиҗәсе үзенчәлекләре өчен күрү трактларында җепселләр күрү нервында кебек бер күздән генә түгел, ә ике күзнең исемдәш челтәркатлавының яртысыннан: мәсәлән, сул күрү трактында ике челтәркатлауларның  да сул яртысыннан. Шуны искәртергә кирәк, күзнең сындыру мохитләре челтәркатлауга күренгәннең кире сурәтен төшерә һәм, димәк, сул күрү тракты ярсытуны ике күздән дә уң күрү кырларыннан, ә уң күрү тракты сул күрү кырларыннан үткәрә.
Алга таба үзләренең юлында күрү трактлары нигездән өскә күтәрелеп, ми аякчыкларын тыштан урап уза һәм беренчел яки аскабык күрү үзәкләре дип аталган урынга керә, анда бу нейроннар җепселләре тәмамлана.
Күрү анализаторның аскабык бүлегенә таламус мендәре (лат.  pulvinar ), латераль буынлы җисем (лат.  corpus geniculatum lateralis ) һәм урта минең өске калку төшләре (лат.  colliculi superiores ) керә.
Кабыкка күрү ярсытуын үткәрүче түбәндәге нейроннар латераль буынлы җисемнән (лат.  corpus geniculatum lateralis ) генә башлана. Аның күзәнәкләреннән җепселләр эчке капсуладан уза, арткы ботның арткы өлешендә һәм Грациоле бәйләме эчендә, яки лат.  radiatio optica , күрү өлкәсенең кабыгында тәмамлана. Аталган юллар җилкә өлешләренең эчке өслегенә, тибенке буразнасы (лат.  fissura calcarinae ) (чөй (лат.  cuneus ) һәм тел бормасы (лат.  gyrus lingualis )) өлкәсенә, һәм шулай ук тибенке буразнасы тирәнлегенә туры килә — күрү анализаторының беренчел проекцион кыры. Барлык бу беренчел проекцион кырлар ике күз челтәркатлауның исемдәш яртысы (үз ягында), тик каршы яктагы, димәк, күрү кырларының яртысы белән бәйле.
Тибенке буразнасыннан югарырак урнашкан өлкәдә, ягъни лат. cuneus, шул ук якның челтәркатлауның өске квадранты; астарак урнашкан өлкәдә, ягъни лат. gyrus lingualis, — аскы квадранты булып карала.
Ассоциатив һәм коммиссураль җепселләр җилкә өлкәсеннән башка кабык үзәкләренә (югары фунцияләр белән бәйле, мәсәлән уку, сөйләм) һәм өске калкулыкларга узалар. Моның нәтиҗәсендә алар аша аккомодация һәм конвергенция булдырыла.
Күрү начарлану
Күрү нервның үткәрүчәнлеге тулысынча тукталгач, бу күздә сукырлык (амавроз) белән бу бәбәкнең яктылыкка туры реакция югалуы барлыкка килә (сукыр күзнең бәбәге икенче сәламәт күзне яктыртканда гына бердәмле тарая). Күрү түбәнәю амблиопия дип атала. Күрү нерв җепселләренең өлеше генә зарарланганда күрү кырлары, анда секторлар яки өлешләр төшеп калып,  чикләшә башлый (скотомалар),.
Күрү кырлары төшеп калу
Хиазма тулысынча җимерелгәндә тулы ике яклы сукырлык барлыкка килә. Әмма кайбер процессларда күрү нервларның чаты заралануы чикләнгән була ала. Әйтик, гипофиз шешләрендә, лат.  infundibulum  киңәюендә, гидроцефалия һәм III карынчык тартылуы нәтиҗәсендә басым хиазма уртасына, ике күз челтәркатлауның эчке борын яртысыннан алмашучы аның җепселләренә генә тәэсир итә ала. Бу очракта сукыр булып өске яки чигә кырлары калачак, ягъни чигәле, яки битемпораль гемианопсия, дип аталаган, төрле исемле, гетероним булган (бер күздә уң, ә икенчесендә сул күрү кыры төшеп кала), сукырлык башланачак. Хиазманың тышкы өлешләре генә зарарланганда (базаль ялкынсыну процесслары яки йокы артерияләрнең интракраниаль бүлекләрендә ике яклы аневризмалар) сукыр булып ике күз челтәркатлавының тышкы яки чигә ягы яртылары булачак һәм төрле исемле, ләкин инде ике яктагы эчке күрү кыры төшеп калып биназаль гемианопсия барлыкка килә.
Ешрак исемдәш яки гомоним гемианопсия дип аталганнары очрый, алар күрү юллары һәм лат. chiasma opticum  нан арттарак үзәкләр, ягъни күрү тракталары, күрү калкулыгы, эчке капсуланың арткы өлеше һәм җилкә өлеше зараланганда барлыкка килә.
Күрү трактыннан башлап, юлларда һәм үзәкләрдә уң яктагы ярсыту — уң яртысыннан һәм сул яктагы  — ике күзнең дә сул яртысы челтәркатлавыннан үткәрелә һәм кабул ителә. Монда өзелгәндә капма-каршы күрү кырларының гомоним гемианопсия барлыкка килә; мәсәлән, сул якта зарарланса  — уң яклы исемдәш гемианопсия һәм киресенчә.
Күрү анализаторыннан алып, аскабык үзәкләре һәм капсула яки кабыкка кадәр юллар зарарланса, бертөрле сыман гемианопсияне аеру өчен кайбер таяныч нокталар бар. Бу гемианопсияләрне аеру өчен билгеләр түбәндә булачак. Күрү өлкәсенең проекцион кабыгы яки аларга килүче күрү юллары өлешчә  зарарланса, квадрантлы гемианопсияләр генә барлыкка килә ала. Әйтик, сул як лат.  cuneus  җимерелсә, "сукыр" булып челтәркатлауның өске сул квадрантлары гына булачак һәм күрү кырларында, димәк, аскы уң квадрантлар гына төшеп калачак; чыганак уң як лат.  gyrus lingualis  өлкәсендә булса, күрү кырының өске сул квадрантлары төшеп калачак һәм б. ш.
Күрү саташулары
Тибенке буразнасы өлкәсен ярсытканда күрү кырының капма-каршы ягында гади фотом төрендә күрү саташулары барлыкка килә, гадәттә, ул аның артыннан кабык эпилепсия өянәге аурасы булып тора. Тибенке буразанасыннан тыш өлкәне, дөресрәге җилкә өлешләренең тышкы өслеген, ярсытканда (күрү анализаторы башка анализаторлар белән тоташкан урынга якынрак), күрү саташулары катлаулырак төрдә була: фигуралар, затлар, кинематографичек картиналар һәм б. ш.
Тикшерү ысуллары
Күрү халәте турында уйлашу өчен күрү үткенлеген, күрү кырын, төсле күрүне һәм күз төбен тикшерергә кирәк.
Күрү үткенлеген билгеләү
Күрү үткенлеген билгеләү махсус җәдвәлләр ярдәмендә башкарыла, аларда 10 хәреф яки башка билгеләр рәте зурлыгы кимү буенча урнашкан. Тикшеренүче җәдвәлдән 5 м га урнаштырыла һәм андагы билгеләрне иң зурларыннан алып бер-бер артлы кечкенәләргә күчеп атый. Һәр күзне аерым тикшерәләр. Күрү үткенлеге (лат.  visus ) 1,0 тигез, әгәр дә җәдвәлдә иң кечкенә хәрефләр (10 нчы рәт) танылса; иң зурлары (1 нче рәт) гына танылган очракта күрү үткенлеге 0,1 тәшкил итә һәм б. ш. Якында күрү гадәти текстлы җәдвәлләр яки карталар ярдәмендә билгеләнә. Бармак исәбе, бармак хәрәкәте, яктылык сизү күрү җитди бозылган авыруларда билгеләнә.
Төсле күрүне тикшерү
Өч кисәкле М. Ломоносовның төсле күрү теориясе буенча күрү анализаторында, төрле дулкын озынлыктагы яктылыкка җавап бирүче, өч төрле төс сизүче кисәк булу фаразлана.
Төс сизүче кисәкләрнең I төре озын (кызыл) яктылык дулкыннары белән көчлерәк, урта (яшел) белән түбәнрәк, кыска (зәңгәр) белән тагын да түбәнрәк ярсытыла. II һәм III төр кисәкләре шулай итеп урта һәм кыска дулкыннар белән аеруча көчле ярсытыла.
Барлык өч кисәк тә тигез ярсытылса, ак төс хисе ясала. Ярсыту булмау кара төс хисен бирә. Һәр өч кисәкнең ярсытылу дәрәҗәсенә карап, нәтиҗәсендә кеше күзе кабул иткән спектр чигендә төсләр һәм аларның төсмерләрнең барлык күп төрлелеге килеп чыга.
Төс сизү бозылу тумыштан һәм булдырылган була.
Төс сизү бозылу яки төсләрне аномаль кабул итү - төс аномалиясе яки аномаль трихромазия дип, ә өч кисәкнең берәрсе тулысынча төшеп калуы  — дихромазия дип беленә ала. Сирәк очракларда гына каралы-аклы кабул итү  — монохромазия күзәтелә.
Һәр өч төс рецепторларны спекторда урнашу тәртипләренә карап, грек тәртип саннары буенча билгеләү кабул ителгән: кызыл — беренче (протос), яшел — икенче (дейтерос) һәм зәңгәр — өченче (тритос). Шулай итеп, кызыл төсне аномаль үзләштерү протаномалия, яшел — дейтероаномалия, зәңгәр — тританомалия дип атала, ә шундый какшау белән кешеләрне, нигезләнеп, протаномаллар, дейтероаномаллар һәм тританомаллар дип атыйлар.
Дихромазия шулай ук өч формада күзәтелә: протанопия, дейтероанопия, тританопия. Бу патология белән затлар протаноплар, дейтероаноплар һәм тританоплар дип атала.
Төс сизүнең тумыштагы какшаулары һәрвакыт ике яклы була, башка күрү функцияләр какшаулары белән  бармый һәм махсус тикшеренүләр белән генә билгеләнә.
Төс сизүнең булдырылган какшаулары челтәркатлау, күрү нерв, ҮНС авыруларында очрый. Алар бер яки ике күздә була ала, барлык өч төсне дә үзләштерү бозылу белән беленә, гадәттә башка күрү функцияләре какшаулары белән бара һәм тумыштагы какшаулардан аерма буларак чир һәм аны дәвалаганда  үзгәрешләр кичерә ала.
Булдырылган төс сизү какшауларына әйберләрне берәр нинди бер төстә күрү дә керә. Төсмергә карап, эритропсия (кызыл), ксантопсия (сары), хлоропсия (яшел) һәм цианопсияне (зәңгәр) аералар. Эритропсия һәм цианопсия еш кына катаракта экстракциясеннән соң, ә ксантопсия һәм хлоропсия — агулану һәм интоксикацияләрдә күзәтелә.
Төсле күрүне тикшерү өчен ике төп ысулны кулланалар: махсус пигментлы җәдвәлләр һәм спектраль әсбаплар — аномалоскоплар. Пигментлы җәдвәлләрдән иң камил дип Рабкин җәдвәлләре танылган.
Күрү кырын тикшерү
Күрү кырын тикшерү аларның чиген билгеләүдә һәм аның эчендә күрү функциянең кимчелекләрен ачыклаудан гыйбарәт. Бу максатларда контроль һәм кораллы ысуллар кулланалар.
Тикшерүнең контроль ысулы гади. Контроль ысулның нигезе табибның күрү кыры белән чагыштыруда тора, шарты аның ул нормаль булырга тиеш. Пациентны аркасы белән яктылыкка урнаштырып, табиб аның каршында 1 м ераклыкта утыра. Тикшерелүченең бер күзен ябып, табиб пациентның ябык күзенә капма-каршы үзенең күзен яба. Тикшерелүче табибның күзенә карап тора һәм бармак яки башка объектны табиб салмак кына төрле яктан перифериядән үзәккә таба пациент һәм үзе арасында тигез аралыкта күчергәндә күренә башлавын билгели. Тикшерелүче күрсәткечләре белән үзенекен чагыштырып, табиб күрү кырының чикләре үзгәрүен һәм анда кимчелекләр булуын билгели ала.
Чагыштырмача тикшерү өчен пациентка бармак белән сөлге, бау яки папканың уртасын күрсәтергә кушалар. Әгәр күрү кырының бозылуы булмаса, пациент әйбер озынлыгын яртыга якынча дөрес бүлә. Күрү кырының чикләре булса, пациент әйбернең якынча ¾ яртыга бүлә, чөнки якынча ¼ аның озынлыгы күрү кырыннан төшеп кала.
Күз төбен тикшерү офтальмоскоп белән  үткәрелә.
Ганглиоз күзәнәкләр аксоннары бару юлының берәр өлешендә (күрү нервы, хиазма, күрү тракты) зарарланса, вакыт узу белән күрү нерв дискның тукыма дегенерациясе — беренчел атрофия үсеш ала. Беренчел атрофиядә күрү нерв дискы үзенең үлчәмен һәм формасын саклый, ләкин аның төсе агара һәм көмештәй ак була ала.
Әгәр авыруның ми тартмасындагы басымы артса, күзнең челтәркатлавыннан веноз һәм лимфатик агымы бозыла һәм күрү нерв дискы шешенә. Нәтиҗәдә, оеган күрү нерв дискы дип аталган процесс үсеш ала. Ул үлчәмендә зурайган, чикләре билгеләнми, еш кына дискның шешкән тукымасы пыяласыман җисемгә чыгып тора. Артерияләр тарая, веналар шул ук вакытта киңәеп, боргаланалар. Кискен чагылган ою күренешләрендә диск тукымасына кан сава.
Оеган дисклар, әгәр вакытында сәбәбе хәл ителмәсә, атрофия халәтенә күчә ала. Ул очракта аларның үлчәме кими, ләкин гадәттә шулай да нормальдән бераз зуррак кала, чикләре төгәлрәк була, төсе агара, веналар тарая. Мондый очракларда күрү нерв дискларының икенчел атрофия үсеше турында әйтәләр. Күз төбендә күрү нерв невриты һәм оюның офтальмоскопик рәсемендә бик күп уртак нәрсәсе бар, ләкин невритта визус (күрү үткенлеге) авыру башыннан ук кискен кими һәм түбән була, ә оеганда визус озак вакыт ярыйсы саклана ала һәм аның кискен кимүе оеган диск атрофиялегә күчкәндә генә булачак.
Фостер-Кеннеди синдромы — озак вакыт ми нигезендә берәр күрү нервын кысучы шеш булса, күрү нерв дискының зарарланган ягында беренчел атрофия, ә каршы якта ми тартмасындагы гипертензия өчен икенчел артофия барлыкка килә.
Кудд
Кудд — Франциянең Луар һәм Шер департаментында урнашкан коммуна.
Валя-Ларге (Прахова)
Валя-Ларге — Румыниянең Прахова жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ижауның Октябрь районы
Октябрь районы (Октябрьский район, Октябрь ёрос) — Ижау шәһәренең административ районы. Ижауның үзәк районы дип санала.
Географик урнашу
Район Ижауның төньяк өлешендә урнаша. районнардан тыш, район составына Нагорный, Дорожный бистәләре һәм Орловское, Иске Игерман, Яңа Игерман авыллары керәләр.
Тарих
Ижауның Октябрь районы 1945 елның 7 февралендә оештырыла; шуңа кадәр район территорияләре Ижауның Жданов районы составына кергәннәр. 1952 елда бетерелә, 1962 елда торгызыла.
Халык
Октябрь районы — халык саны буенча Ижауның иң зур районы.
Милли состав (2002): руслар — 75,3%, арлар — 14,0%, татарлар — 7,2%, украиннар — 1,1%.
Социаль инфраструктура
Район территориясендә 6, 5 , 21 мәктәп һәм 39 балалар бакчасы, 24 сәламәтлек саклау учреждениесе урнаша.
Тирлахинг
Тирлахинг — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кагосима (префектура)
Кагосима (鹿児島県) — Япониянең Кюсю төбәгенә караган префектура. Административ үзәге - Кагосима шәһәре.
Административ төзелеше
Хоккайдо префектурасы 11 өязгә, алар үз чиратында 49 муниципалитетка бүленгән.
Халкы
2019 елда префектурада 1 786 214 кеше яшәгән. Халык тыгызлыгы 1 км²-га  196 кеше тәшкил итә.
Бинташ (Һасса)
Бинташ (Bintaş) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Һатай иле Һасса илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Говедаре
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Понью
Понью — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Чикшина елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 10 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Печора кушылдыклары бассейны Уса кушылганчы, елга бассейны — Печора.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Нагародавичы
Нагародавичы (Нагародавічы ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Дварэцкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Лубан (Арьеж)
Лубан (Loubens) — Франциянең Арьеж департаментына караган коммуна, Валь-д'Арьеж кантонына карый.
Шургуял (Советский районы)
Шургуял (Шӱргыял, Шургуял) — Мари Илнең Советский районында урнашкан авыл.
Халык
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (100%).
(17501) Tetsuro
Тарихы
1992 елның 23 мартында К. Эндатэ, К. Ватанабэ тарафыннан Китами обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1992 FG» саналган.
Энтри-Фольяс
Энтри-Фольяс — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Минас-Жерайс штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Обрук (Коҗасинан)
Обрук (Obruk) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Кайсери иле Коҗасинан илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Гот-Спрингс (Көньяк Дакота)
Гот-Спрингс  — Америка Кушма Штатларының Көньяк Дакота штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Гот-Спрингс шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Маковице (Ополе воеводалыгы)
Маковице  — Польшаның Ополе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Гродно (Влоцлавский повяты)
Гродно  — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Боровое (Бреды районы)
Боровое (Боровое) — Чиләбе өлкәсенең Бреды районы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (78%), татарлар (4%), алманнар (5%), казахлар (7%).
Петру Паскарь
Петру Паскарь (, Строенцы, МАССР, УССР, ССРБ ) — Совет фирка-дәүләт эшлеклесе, МССР министрлар шурасы рәисе (1970-1976, 1990). СБКФ ҮК әгъзалыгына нәмзәт (1971-1990), 6, 8-11 чакырылышлары ССРБ Югары Шурасы депутаты. Икътисад фәннәре докторы (1976).
Ринә
Ринә (Rinə ) — Әзербайҗанның Астара районына караган авыл.
Кераметтин (Сүлоглу)
Кераметтин (Keramettin) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Эдирне иле Сүлоглу илчесенә караган бер авыл (köy).
Контриер
Контриер — Франциянең Манш департаментында урнашкан коммуна.
Казе Патета (Савона)
Казе Патета — Италиянең Лигурия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казе Патета Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Эрл-Парк (Индиана)
Эрл-Парк  — Америка Кушма Штатларының Индиана штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Нагорники (Вензавецки авыл советы)
Нагорники  (Нагорнікі ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Дварэцкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Тирнау
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Шугаг
Шугаг — Румыниянең Алба жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Эпитасиуландия
Эпитасиуландия — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Акри штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Сильга (Йөрүзән кушылдыгы)
Сильга (Зур Сильга) — Россия территориясеннән ага торган елга. Чиләбе өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Йөрүзән елгасының уң ярыннан 262 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 28 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Караидел елгасы, Нязепетровск гидротөененнән Павловск гидротөененә чаклы Әй елгасын кертмичә. Кече елга бассейны — Агыйдел, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Бадесра
Бадесра Һиндстанның Харьяна штатында, Бхивани районында авыл. Ул Бхивани шәһәрчеге штаб-фатирыннан якынча 15 км төньяк-көнчыгышта урнашкан. 2011 ел халык санын алу буенча авылда 1456 йорт булган, шуларда 3898 ир кеше һәм 3343 хатын-кыз булган.
Куланж (Луар һәм Шер)
Куланж — Франциянең Луар һәм Шер департаментында урнашкан коммуна.
Вицислово
Вицислово — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(9873) 1992 GH
(9873) 1992 GH — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1992 елның 9 апрелендә Роберт Макнот тарафыннан Сайдинг-Спринг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1992 GH» саналган.
Хохловщина
Хохловщина (Хохловщина) — Киров өлкәсенең Даровской районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (97%), арлар (3%).
Самоа (Калифорния)
Самоа  — Америка Кушма Штатларының Калифорния штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Бирамеһметага (Чинар)
Бирамеһметага (Biramehmetağa) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Диярбакыр иле Чинар илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Канагава (префектура)
Канагава (神奈川県) — Япониянең Канто төбәгенә караган префектура. Административ үзәге - Иокогама шәһәре.
Административ төзелеше
Хоккайдо префектурасы 7 өязгә, алар үз чиратында 35 муниципалитетка бүленгән.
Географиясе
Префектура Хонсю утравында урнашкан. Мәйданы 2 415,42 км² тәшкил итә.
Халкы
2019 елда префектурада 8 489 932 кеше яшәгән. Халык тыгызлыгы 1 км²-га  3 515 кеше тәшкил итә.
Сухая Буйвола
Сухая Буйвола — Россия территориясеннән ага торган елга. Ставрополь крае биләмәләрендә ага. Елга Мокрая Буйвола елгасының сул ярына тамагыннан 110 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 29 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Көнбатыш Каспий су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Мокрая Буйвола елгасы. Кече елга бассейны — Өстәмә бассейны юк, елга бассейны — Терек, Тын һәм Идел елгалары арасындагы районнар.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
(17502) Manabeseiji
(17502) Manabeseiji — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1992 елның 23 мартында К. Эндатэ, К. Ватанабэ тарафыннан Китами обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1992 FD1» саналган.
Голямо-Белово
Голямо-Белово — Болгариянең Пазарҗык өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Лубо
Лубо (Loubaut) — Франциянең Арьеж департаментына караган коммуна, Ариз-Лез кантонына карый.
Анна Голубкина
Анна Семён кызы Голубкина (Анна Семёновна Голубкина) (16 [28] гыйнвар 1864, Зарайск - 7 сентябрь 1927, Зарайск) - рус сынчы.
Анна Семёновна Рязань губернасының Зарайск шәһәрендә (хәзерге Мәскәү өлкәсе) мещан bске йолалык гаиләсендә туган. Егерме биш яшендә Мәскәүгә укырга китә, архитектор А.О. Гунстның нәфис сәнгать классына укырга керә (1889-1890 еллар). С.И. Ивановның Мәскәү рәсем сәнгате, скульптура һәм архитектура училищесында берничә ел укый. 1894 елда Санкт-Петербургта Император Сәнгать академиясе каршындагы училищеда укый.
1895 елдан башлап, Анна Голубкина, укуын дәвам итү сыйфатында, озаклап Парижда яши. 1897 елдан француз сынчы Огюст Роден консультацияләреннән файдалана. Язгы Париж салонында 1899 елда Париж академиясенең бронза медаленә "Картлык" (Старость) скульптурасы өчен лаек булды.
1899 елда Мәскәүгә кайта. Анна Голубкина студент елларыннан социал-демократик түгәрәкләрдә катнашты. Беренче Рус революциясенең елларында марксист әдәбиятын саклау һәм тарату өчен кулга алына. Ул төрмәгә ябылу елына хөкем ителгән, ләкин сәламәтлеге торышы буенча чыгарылган һәм Полициянең күзәтүенә куелган. 1910 елдан башлап үзенең Зур Лёвшинск каләмендә яши һәм эшли (хәзер бу адрес буенча - А.С. Голубкина Музей-остаханәсе, Дәүләт Третьяков галереясе бүлеге). Мәскәү коммерция училищесында (1904-1906 еллар), Пречистенский эшчеләр курсларында (1913-1916 еллар) һәм ВХУТЕМАСта (1918-1922 еллар) укыткан.
Маковчице
Маковчице — Польшаның Ополе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Эрвал
Эрвал — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Риу-Гранди-ду-Сул штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Ион Устиян
Ион Устиян (, Олишкань, Орхей өязе, Румыния кыйраллыгы ) — Совет фирка-дәүләт эшлеклесе, МССР министрлар шурасы рәисе (1980-1985). СБКФ Үзәк ревизия комиссиясе әгъзасы (1981-?), 10-11 чакырылышлары ССРБ Югары Шурасы депутаты. Икътисад фәннәре докторы (1973).
Валя-Ларге-Серулешть
Валя-Ларге-Серулешть — Румыниянең Бузеу жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Нагорники (Парэцки авыл советы)
Нагорники  (Нагорнікі ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Дварэцкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Тирсхайм
Тирсхайм — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Вишаково
Вишаково — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Ова (Сейһан)
Ова (Ova) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Адана иле Сейһан илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Иске Акбулат (Мишкә районы)
Иске Акбулат — Башкортстанның Мишкә районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 452343, — 80243805004.
Шугеу
Шугеу — Румыниянең Марамуреш жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Казе Паулон (Алесандрия)
Казе Паулон — Италиянең Пьемонт төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казе Паулон Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Эрвал-Велью
Эрвал-Велью — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Санта-Катарина штатына карый.
Громадно (Куявия-Диңгез буе воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Якайсола
Якайсола (Якайсола, Якайсола) — Мари Илнең Советский районында урнашкан авыл.
Халык
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (76,5%), урыслар (23,5%).
(9874) 1993 FG23
(9874) 1993 FG23 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1993 елның 21 мартында UESAC тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1993 FG23» саналган.
Тәүфикъ мәчете (Казан)
Тәүфикъ мәчете - Казанның Авиатөзелеш районының Лечебная урамында 2020 елда төзелә башлаган мәчет. Бинаның гомуми мәйданы 263 квадрат метрны тәшкил итәчәк. Ике катлы мәчеттә ир-атлар һәм хатын-кызлар гыйбадәт заллары, дәресләр алып бару өчен ике бүлмә, шулай ук тәһарәтханә урын алачак. Мәчет төзелеше 2022 елда тәмамланыр дип көтелә. Мәчетне төзү башында Казанның 12-нче шәһәр хастаханәсенең элекке башлыгы Тәүфикъ Сафин торган.
Мәчете имамы - Мөхәммәд Әюпов.
Куломмье-ла-Тур
Куломмье-ла-Тур — Франциянең Луар һәм Шер департаментында урнашкан коммуна.
(17503) Celestechild
(17503) Celestechild — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Порог-Ёль
Порог-Ёль — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Лемью елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 13 км.
(17503) Celestechild
Тарихы
1992 елның 26 мартында Роберт Макнот тарафыннан Сайдинг-Спринг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1992 FK1» саналган.
Порог-Ёль
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Печора кушылдыклары бассейны Уса кушылганчы, елга бассейны — Печора.
Красвиль (Манш)
Красвиль — Франциянең Манш департаментында урнашкан коммуна.
Порог-Ёль
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Кервансарай (Сивас)
Кервансарай (Kervansaray) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Сивас иле Сивас илчесенә караган бер авыл (köy).
Грегори (Көньяк Дакота)
Тарихы
Грегори шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Малежовице-Велики
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Бадһвана
Бадһвана Һиндстанда, Харьяна штатында, Бхивани районында Дадрида авыл.
Нагуевичы
Нагуевичы (Нагуевічы ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Слонимский районында урнашкан авыл.
HD196606
HD196606 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Горна-Биркова
Горна-Биркова — Болгариянең Пазарҗык өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Тирхауптен
Тирхауптен — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Биребир (Месудие)
Биребир (Birebir) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Орду иле Месудие илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Этна-Грин (Индиана)
Этна-Грин  — Америка Кушма Штатларының Индиана штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Храмые
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (87%).
Киото (префектура)
Киото (京都府) — Япониянең Кансай төбәгенә караган префектура. Административ үзәге - Киото шәһәре.
Географиясе
Префектура Хонсю утравында урнашкан. Мәйданы 4 612,93 км² тәшкил итә.
Халкы
2019 елда префектурада 2 644 331 кеше яшәгән. Халык тыгызлыгы 1 км²-га  573 кеше тәшкил итә.
Россия фәннәр академиясе
right|250px|thumb|Мәскәүдә Россия Фәннәр Академиясенең яңа бинасы Росси́я ф(Ф)әннә́р а(А)каде́миясе (рус. Росси́йская акаде́мия нау́к, РАН) — 1991 елда СССР Фәннәр Академиясе базасында төзелгән фәнни оешма. 860 хакыйкый, 1113 мөхбир, 460 чит ил әгъзасы бар. Фән тармаклар буенча 13 бүлеге бар. Фәнни басмалар нәшер итә, фәнни эшләр өчен махсус бүләкләр тапшыра.
Мәшһүр галимнәр
Төрле өлкәләрдәге казанышлары өчен күп­санлы Россия һәм совет галимнәре Нобель премиясенә лаек була. Аларның беренчесе – акаде­мик Иван Павлов. Фән өлкәсендәге иң югары бүләк аңа 1904 елда ашказаны физиологиясен тик­шергән хезмәтләре өчен бирелә. 1908 елда Илья Мечников, кеше иммунитетының үзенчә­лек­ләрен ачып, шулай ук әлеге мәртәбәле пре­миягә лаек була. Совет чорында Нобель премия­сен алган Петр Капица, Жорес Алферов кебек галимнәр, нигездә, төгәл фәннәр өлкәсендә дан казанган. Бу традиция cоңгы дәвердә дә дәвам итә. Мәсәлән, 2003 елда әлеге премиягә лаек булган Алексей Абрикосов һәм Виталий Гинзбург та, 2010 елда Нобель бүләген ватандашларыбыздан иң соңгы булып алган Константин Новоселов белән Андрей Гейм да – физиклар.
Структура
Бүгенге көндә Россия Фәннәр академиясе зур тугыз фән өлкәсе һәм күпсанлы юнәлешләр буенча эшли. Оешма структурасына 3 төбәк бүлеге, 15 фәнни үзәк карый. Гомумән алганда, Ака­де­миягә 1000 гыйльми оешма керә. Аларда барлыгы 50 меңнән артык фәнни хезмәткәр эшли. Шу­лар-ның 860дән артыгы академик дәрәҗәсенә ия, ә 1110дән артыгы Фәннәр академиясендә мөхбир-әгъза булып тора. 715гә якын галим академия профессоры исеменә лаек (шуларның 179ка якын академия әгъзасы).
Рус Википедиясе
Рус Википедиясе (Русская Википедия ) — Википедиянең 2001 елның 11 маенда нигез салынган рус телле бүлеге. Тел бүлегенең үсеш дәрәҗәсен билгеләүче төп статистик характеристиклар буенча Рус Википедиясе икенче урыннан җиденче урынга кадәр бара, башланган мәкаләләр саны буенча Википедиянең иң зур тел бүлекләре унлыгына керә.
«Русская Википедия» исеме нинди дә булса этноска яки дәүләткә карамавын түгел, ә мәкаләләр язу телен аңлата.
Габит Мөсрепов
Габит Мөсрепов, Габит (Габделгабит) Мәхмүт улы Мөсрепов (Ғабит Махмұтұлы Мүсірепов, 1902 елның 22 марты, РИ, Акмола өлкәсе, Петропавел өязе, Яңаюл – 1985 елның 31 декабре, СССР, Казакъ ССР, Алматы) — совет казакъ язучысы, әдәби тәнкыйтьче, тәрҗемәче, җәмәгать эшлеклесе. Казакъ ССР ФА академигы (1985), Казакъстан ССР халык язучысы (1984), Социалистик Хезмәт Каһарманы (1974).
Тәрҗемәи хәле
1906 елның 22 мартында Акмола өлкәсе Петропавел өязе (хәзерге Төньяк Казакъстан өлкәсе Җамбыл районы) Яңаюл авылында туган. Урта Йөзнең кирәй кабиләсе шәйбән ыруыннан.
1923—1926 елларда башта Ырынбурда эшчеләр факультетында, аннары Омск авыл хуҗалыгы институтында укый. Күп еллар төрле газета-журналлар редакторы, Казакъстан Язучылар берлеге идарәсе секретаре һәм беренче секретаре, СССР Язучылар берлеге идарәсе әгъзасы булып эшли. Шулай ук Казакъстан КП ҮК әгъзасы һәм Казакъстан ССР Югары Советы рәисе була.
Иҗаты
Г. Мөсрепов үзенең әдәби эшчәнлеген 1925 елда башлый. «Чоңгылда» исемле беренче повесте (1928) — 1918-1920 еллардагы Ватандашлар сугышы вакыйгалары турында. 1928 елдан «Жана-Адебиет» исемле әдәби-сәнгать журналында катнаша.
Язучы фронтта сугышмый, әмма фронтовик—язучыларның (мәсәлән, Бабек Булкишевның һ. б.) тыл өчен язган мәкаләләрен, хикәяләрен тәрҗемә итә, үзе дә бу темага язган.
Г. Мөсрепов әсәрләре дөньяның 34 теленә тәрҗемә ителгән. Язучының рус теленә тәрҗемә ителгән әсәрләре саны – 295.
Гаиләсе
Ике хатыныннан (икенче һәм өченче) алты кызы туган.
Рудәкәнар
Рудәкәнар (Rudəkənar ) — Әзербайҗанның Астара районына караган авыл.
Эрвал-Гранди
Эрвал-Гранди — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Риу-Гранди-ду-Сул штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Лубьер
Лубьер (Loubières) — Франциянең Арьеж департаментына караган коммуна, Валь-д'Арьеж кантонына карый.
Валя-Леспезий
Валя-Леспезий — Румыниянең Прахова жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Вишина (Великопольское воеводалыгы)
Вишина  — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Наздраки
Наздраки (Наздракі ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Ивевский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
(17504) 1992 GB2
(17504) 1992 GB2 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1992 елның 4 апрелендә Эрик Эльст тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1992 GB2» саналган.
Гронжави
Гронжави — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Сказ (Кусейка кушылдыгы)
Сказ — Россия территориясеннән ага торган елга. Свердловск өлкәсе Түбән Серги районы биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Кусейка елгасының уң ярыннан 7,2 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 10 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Караидел елгасы, Нязепетровск гидротөененнән Павловск гидротөененә чаклы Әй елгасын кертмичә. Кече елга бассейны — Агыйдел, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча: