cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Лоус-Айленд (Виргиния)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кабактепе (Экинөзү)
Кабактепе (Kabaktepe) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Кахраманмараш иле Экинөзү илчесенә караган бер авыл (köy).
HD144897
HD144897 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Арпешел
Арпешел — Румыниянең Бихор жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Чугрим
Чугрим — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Кажим елгасының кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 17 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Вычегда, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Лотув
Лотув — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Стефенс (округ, Техас)
Стефенс — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Брекенридж шәһәре.
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1858 елда оештырыла.
Халкы
2019 елда халык саны 9674 кеше тәшкил иткән.
Территориясе
Округ мәйданы 2318 км² тәшкил итә.
Пшилёт
Пшилёт — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Вальсеме
Вальсеме — Франциянең Кальвадос департаментында урнашкан коммуна.
Пшилёт
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Нордайх (Дитмаршен)
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Данкерк (Индиана)
Данкерк  — Америка Кушма Штатларының Индиана штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Данкерк шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кече Толмовая
Кече Толмовая — Россия территориясеннән ага торган елга. Кемерово өлкәсе, Новосибирск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Толмовая елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 20 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — (Югары) Об кушылдыклары бассейны Том кушылганчы, елга бассейны — (Югары) Об Иртеш кушылганга кадәр.
Лох-Ломонд (Виргиния)
Лох-Ломонд  — Америка Кушма Штатларының Виргиния штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Лох-Ломонд халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Конкиста-д’Уэсти
Конкиста-д’Уэсти — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Мату-Гросу штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Лев Ландау
Лев Ландау (,, — , ) —. Физика өлкәсендә Нобель премиясе иясе (1962).
Белем
дигән уку йортларында белем алган.
Оешмаларда әгъзалык
дигән оешмаларда әгъза булган.
Бүләкләр, мактаулы исемнәр
<ul></ul>
(14660) 1999 BO1
(14660) 1999 BO1 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1999 елның 16 гыйнварында К. Корлевич тарафыннан Вишня обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1999 BO1» саналган.
Линьорель
Линьорель — Франциянең Йонна департаментында урнашкан коммуна.
Ка дел Кеко (Пяченца)
Ка дел Кеко — Италиянең Эмилия-Романья төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Ка дел Кеко Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Кабактепе (Алуҗра)
Кабактепе (Kabaktepe) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Гиресун иле Алуҗра илчесенә караган бер авыл (köy).
Шакир Мөхәммәдов
Шакир Мөхәммәтша улы Мөхәммәдов — 20 гасыр башында иҗат иткән татар язучысы.
Тормыш юлы
Шакир Мөхәммәдов 1865 елның 20 май көнне Буа шәһәрендә туа. Шакир 14 яшенә кадәр Буада алдынгы мәдрәсәләрнең берсендә укый. Ләкин, тормыш авырлыклары аркасында, аны тәмамламыйча, 1879нчы елда, Ырынбурга барып, байларда хезмәт итә.
Шакир Мөхәммәдовв 1884нче елдан Хөсәеновлар конторасында счетовод булып эшли башлый. Бераздан ул Мәскәүгә китеп, рус сәүдәгәре конторасында эшли, шунда бухгалтерия курсларына йөри. 1900нчы елда ул эш бирүчесенең Манҗуриядәге конторасына китә.
Чарнеевичы (Пинский районы)
Чарнеевичы  (Чарнеевічы ) — Белоруссиянең Брест өлкәсе Пинский районында урнашкан авыл.
Шакир Мөхәммәдов
Тормыш юлы
1900-1901нче елларда Ш.Мөхәммәдов Харбин шәһәрендә яши һәм иҗат эшен башлый.
1901 елда Казанда аның беренче хикәясе – "Җәһаләт, яхут Галиәкбәр агай" басылып чыга. Шул ук елны Ырынбурда аның икенче хикәясе – "Яфрак асты, яки Мәкәрҗә ярминкәсе" басыла.
Чарнеевичы (Пинский районы)
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас, дәүләттә иң җылы климат шушы төбәктә. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза.
Шакир Мөхәммәдов
Тормыш юлы
1902нче елның көзендә Ш. Мөхәммәдов Буага кайта.
1903 елда ул яңадан Ырынбурга килә һәм конторага эшкә урнаша. Шул елны "Яңа бәдәвам" сатирик әсәрен яза.
1905 елның башында язучының иң зур әсәре – "Япун сугышы, яки доброволец Батыргали агай" исемле повесте басылып чыга.
Язучы 1923 елда үлә.
Тоболиу
Тоболиу — Румыниянең Бихор жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
HD14494
HD14494 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Саут-Хиро
Саут-Хиро — Америка Кушма Штатларының Вермонт штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
(7403) Хоустник
(7403) Хоустник — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Саут-Хиро
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(7403) Хоустник
Тарихы
1988 елның 14 гыйнварында А. Мркос тарафыннан Клеть обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1988 AV1» саналган.
Луби (Люблин воеводалыгы)
Луби  — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Хуайшэн мәчете
Хуайшэн мәчете, манарасы буенча Башня-Маяк исеме белән билгеле — Кытайның көньягында Гуанчжоу каласының төп мәчете. Кытай мөселманнары мәчет 1300 ел элек төзелгән, һәм дөньядагы иң борынгы мәчет дип исәпли. Мөхәммәт пәйгамбәр истәлегенә аны шулай атаганнар.
Линген
Линген (Lingen (Ems)) — Алманиянең Түбән Саксония җирендә урнашкан шәһәр.
Сәгать поясы
Халыкара стандарт буенча Линген Үзәк Европа вакыты (Central European Time, CET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +1:00 гә тигез.
Тарих
Беренче мәртәбә 975 елда телгә алына. == Халык ==
Коммуна (Татарстан)
Коммуна  (Коммуна) — кайчандыр Татарстан Республикасының Апас районы территориясендә урнашкан юкка чыккан авыл.
Тарихы
Авыл 1970 елларда юкка чыга.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.3 °C.
Урыс Чабаксары
Рус Чабаксары — Татарстан Республикасының Яңа Чишмә районындагы авыл.
Мадроньера
Мадроньера — Испаниянең Касерес провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Урыс Чабаксары
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.0 °C.
Гродзиско (Пиский повяты)
Гродзиско  — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Кузина (Мендель кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Кеть елгасы. Кече елга бассейны — (Югары) Об кушылдыклары бассейны, Чулымдан Кеть елгасына кадәр, елга бассейны — (Югары) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Малосен
Малосен CAC (Malaucène) — Франциянең Воклюз департаментына караган коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 45,33 км².
Кузина (Мендель кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Карчовице (Түбән Силезия воеводалыгы)
Карчовице  — Польшаның Түбән Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Калачики (Талица шәһәр округы)
Калачики (Калачики) — Свердловск өлкәсенең Талица шәһәр округы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%), чуашлар (5%).
Пшилом
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Куртулуш (Мерам)
Куртулуш (Kurtuluş) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Конья иле Мерам илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Сылтамалар
Kurtuluş, Meram Kurtuluş, Meram
Кукушка (Орловка кушылдыгы)
Кукушка  — Россия территориясеннән ага торган елга. Тум өлкәсе, Красноярск крае биләмәләрендә ага. Елга Орловка елгасының сул ярына тамагыннан 112 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 11 км.
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Конкордия (Бразилия)
Конкордия  — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Санта-Катарина штатына карый.
Лубка
Лубка — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Конкордия (Бразилия)
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Лубка
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(14661) 1999 BH10
Тарихы
1999 елның 23 гыйнварында К. Корлевич тарафыннан Вишня обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1999 BH10» саналган.
Нордорф
Нордорф (Norddorf) — Алманиянең Шлезвиг-Гольштейн җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Виллер-Бокаж (Кальвадос)
Виллер-Бокаж — Франциянең Кальвадос департаментында урнашкан коммуна.
Стоунуолл (округ, Техас)
Стоунуолл — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Аспермонт шәһәре.
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1876 елда оештырыла.
Ак Нил
Ак Нил — Нил елгасының ике чыганагының берсе (икенчесе - Зәңгәр Нил), Африкадагы иң озын елга.
Стоунуолл (округ, Техас)
Халкы
2019 елда халык саны 1693 кеше тәшкил иткән.
Ак Нил
Этимологиясе
Ак Нил үзенең исемен елгадагы зур күләмдәге ак балчык аркасында ала, елгага аны Ак Нил кушылдыгы Собат агызып китерә.
Стоунуолл (округ, Техас)
Территориясе
Округ мәйданы 2380 км² тәшкил итә.
Һанс Енсен
Белем
дигән уку йортларында белем алган.
Ак Нил
Ачыш тарихы
XIX гасырда Нил чыганагын эзләү буенча Ауропа тикшеренүчеләренең тырышлыгы, нигездә Ак Нилның чыганагын эзләүгә юнәлтелә, ул Кара Африка киңлекләрендә югалган була. 1937 елда алман галиме Буркхард Валдекер күл бассейнын өйрәнә һәм Ак Нилның чыганагы буларак Кагер елгасын билгели.
Һанс Енсен
Оешмаларда әгъзалык
дигән оешмаларда әгъза булган.
Бүләкләр, мактаулы исемнәр
<ul></ul>
Ак Нил
Географиясе
Ак Нил Үзәк Африканың дымлы тропикларында, Руанда һәм Бурунди тауларында башлана. Аннары ярымчүллек зонасы буйлап Танзания, Уганда, Көньяк Судан илләре аша ага, аннары Суданның Хартум каласы янында Зәңгәр Нил белән кушыла һәм Нил елгасын барлыкка китерә.
Озынлыгы 3700 км дан артык, бассейн мәйданы 1800000 км2. Виктория күленнән Хартум каласына кадәр озынлыгы 2870 км җитә.
Люненбург (Виргиния)
Люненбург  — Америка Кушма Штатларының Виргиния штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Люненбург халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Чарничнае (Бярозавский районы)
Чарничнае  (Чарнічнае ) — Белоруссиянең Брест өлкәсе Бяразавский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас, дәүләттә иң җылы климат шушы төбәктә. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза.
Кабактепе (Көсе)
Кабактепе (Kabaktepe) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Гүмүшхане иле Көсе илчесенә караган бер авыл (köy).
Чудь-Ю
Чудь-Ю — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Тимшер елгасының кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 47 км.
Лишер-пре-Егремон
Лишер-пре-Егремон — Франциянең Йонна департаментында урнашкан коммуна.
Чудь-Ю
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Вычегда, елга бассейны — Төньяк Двина.
Путра мәчете
Путра мәчете — Малайзиянең Путраявы каласындагы төп мәчет. Мәчет 1997 елда төзелә башлаган һәм, ике елдан соң, 1999 елда төзелеп беткән. Мәчет премьер-министр канцеляриясе һәм Путраява ясалма күле янында урнашкан. Мәчет алдында Малайзия дәүлетенең бөтен штатларының флаглары эленгән флагшток куелган.
Чудь-Ю
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Колышманы
Колышманы (Колышманы) — Киров өлкәсенең Юрья районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2010 елгы җанисәп буенча даими яшәүче халкы юк.
(7404) 1988 AA5
(7404) 1988 AA5 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1988 елның 13 гыйнварында Анри Дебеонь тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1988 AA5» саналган.
Хәсән Туфан
Хәсән Фәхри улы Туфан (1900 елның 9 декабре, — 1981 елның 10 июне, ) — мәшһүр татар шагыйре.
Декейтер (Индиана)
Декейтер  — Америка Кушма Штатларының Индиана штатында урнашкан шәһәр.
Хәсән Туфан
Тормыш юлы
Хәсән Туфан 1900 елның 27 ноябрендә (яңа стиль белән 9 декабрьдә) Казан губернасы Чистай өязе Иске Кармәт авылында крестьян гаиләсендә сигезенче бала булып туа. Мулла кушкан исеме Хисбулла. 1905 ел инкыйлабыннан соң Иске Кармәттә мәктәп ачыла. Хисбулла, шушы мәктәпкә йөрү белән бергә, күрше чуаш авылындагы мәктәптә бер ел урысча да укый.
Декейтер (Индиана)
Тарихы
Декейтер шәһәре  елда нигезләнгән.
Хәсән Туфан
Тормыш юлы
1914 елның язында Хәсән Тубыл губернасының Акманай авылында яңа җир алган абыйлары янына китә һәм алар белән бергә җир астында бакыр колчеданы чыгару эшенә керешә. Шул ук елны абыйлары аны Уфадагы «Галия» мәдрәсәсенә укырга җибәрәләр. Биредә ул Хәзрәтев фамилиясе белән йөри.
Декейтер (Индиана)
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Хәсән Туфан
Тормыш юлы
Анда ике ел укыганнан соң, укуын дәвам итү өчен акча табарга дип, Уралдагы Лысьва заводына эшкә керә.
1917 елны Уфада каршылый. 1917 елның ноябрендә башланган Милләт Мәҗлесенең эшендә катнаша. Корылтайның стенографик язмасы өчен җавап тота. Корылтай эшләре белән йөргәндә, ватандашлар сугышы куба, «Милли Идарә» Петропавелга күчә, шулай итеп Туфан «аклар» ягында кала. Себергә барып җитә, шундагы шәһәрләрдә укытучылык итә. Ике тапкыр аклар гаскәренә алынудан котылып кала.
Верхнеудинск мәктәбендә укытканда Х.Туфан (Кусинов) музыкаль-драма түгәрәге алып бара һәм шундагы "Милли идарә" бүлегенең җитәкчесе булып тора. Себер кызыллар кулына күчкәч, аны Чита шәһәренә, ул вакытта Ерак Көнчыгыш республикасының башкаласына укытучылыкка җибәрәләр.
1924 елда Туфан Казанга килә һәм шунда төпләнеп кала. Башта Бишбалта бистәсендә балалар укыта, аннары «Совет әдәбияты» журналы редакциясендә, радиокомитетта эшли. Шагыйрь биредә Һади Такташ, Гадел Кутуй, Муса Җәлил, Галимҗан Нигъмәти кебек якын дуслар таба, үзенең олы мәхәббәтен – актриса Луиза (Гайникамал) Салиәсгарованы очрата һәм аның белән тормыш корып җибәрә.
1928 ел да Туфан җәяүләп Кавказ һәм Урта Азия якларына ике еллык сәяхәткә чыгып китә.
1930-1934 елларда, сәяхәтеннән соң, Туфан ТАССР радиокомитетында әдәби һәм музыкаль тапшырулар редакторы булып эшли. 1937 елга кадәр — "Совет әдәбияты"ның җаваплы сәркатибе булып эшли. Ил күләмендә барган репрессияләр афәте Х. Туфанны да читләтеп үтми. Шул елларда ук аның өстендә болытлар куера башлый. Аңа карата «Харбиннан кайткан качак, милләтче», «Колчакчы офицер» дип гаепләүләр ишетелә.
1935 елда аңардан Байкал артындагы еллары буенча сорау алалар. 1937 елда Язучылар берлегеннән чыгаралар.
1940 елда аны гаепсезгә кулга алалар һәм Казан төрмәсенә ябалар. 1942 елда "халык дошманы" дип гаепләп, атарга хөкем итәләр, ләкин тиздән бу карарны ун ел төрмә белән алыштыралар. 1950 елда, иреккә чыгарга вакыты җитеп килгәндә, аны гомерлек сөргенгә хөкем итәләр. Новосибир өлкәсенең Покровка авылында торырга җибәрелә. Аңа Казанга кайтырга 1956 елда ССРБның Генераль прокуратурасы тарафыннан тулысынча акланганнан соң гына рөхсәт итәләр.
Казанга кайтканнан соң калган гомерен иҗатка багышлый. Казанның Аккош күлендәге дачасында тора. Х.Туфан үзенең зур бурычы итеп яшь шагыйрьләрне кайгырту дип саный. Яңа буын иҗатчыларына карата рецензияләр, бәяләмәләр, мәкаләләр яза. Уку йортларында татар шигъриятенә багышлап чыгышлар ясый.
1981 ел елның 10 июнендә шагыйрь вафат була.
Иҗат
Х.Туфанның беренче шигырьләре Ш.Бабич тәэсирендә языла.
1924 елда «Кызыл Татарстан» газетасында X. Туфанның беренче шигыре басыла. Шуннан соң кыска гына вакыт эчендә ул татар поэзиясенә эчтәлек ягыннан да, форма өлкәсендә дә яңалык алып килгән үзенчәлекле шагыйрь булып таныла.
Тәнкыйтьче Ф.Галимуллин фикеренчә, Х.Туфан иҗатында ике биек нокта була. Беренчесе — 1924-1927 еллар. Шушы чорда шагыйрьнең атаклы «Урал эскизлары», «Аягүрә үлеп булыр микән», «Зәңгәр бүре» әсәрләре, әлбәттә инде, «Ике чор арасында», «Башлана башлады», «Иске Рәсәй үлде», «Бигиевләр» кебек поэмалары языла.
Тоткынлык елларында да ул иҗат итүдән туктамый. Шигырьләрен папирос кәгазенә язып, тупланмаларын кадерләп саклый. Тентүләрдән, югалтулардан исән калган шигъриятенең бераз өлешен генә үзе белән иреккә алып чыга ала. Бу елларда язган шигырьләрендә ("Алга барышлый", "Иртәләр җитте исә", "Гөлләр инде яфрак яралар", "Үзеңә бүләк итәсе иде", "Чәчәк сибелә җилдә", "Агыла да болыт агыла", "Сиңа", "Ромашкалар", "Тамчылар ни диләр", "Тургай нигә дәшми", "Әйткән идең", "Кая шулай ашыгасың, йөрәк", "Сүз кушасы килә талларга" һ. б.) аның иҗаты тирән лирик моң һәм киң фәлсәфи аһәң белән байый.
X. Туфан шигърияте үсешенең икенче югары ноктасы — илленче еллар. Чөнки 1953 елдан соң аның күңелендә ил күләмендә үзгәрешләр булырына, азат ителеренә ышаныч туа. Хрущев «җепшеклеге» чорында әдәбиятка кайткан Х.Туфан сатира өлкәсендә активлык күрсәтә («Кер чайкыйлар кызлар», «Громоотводлы кеше», «Азмыни ишләр?!», «Сакбай абзый», «Мәрхүм», «Үлмәүнең зарары, өйләнмәүнең файдасы турында Хөлли Мәймүнович фикерләре», «Калорияләр һәм колоритлар» һ.б.). Ләкин торгынлык елларында ул үткен сатиралар язудан туктый.
Х.Туфанның үзе исән чакта матбугатка чыкмыйча, төрле кулъязмаларда, шәхси архивларда яткан шигырьләре «Гүзәл гамь» (1990) исемле җыентыкка керде.
Гродзично (Вармия-Мазурия воеводалыгы)
Гродзично  — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Ка дел Козта (Болонья)
Географиясе
Ка дел Козта Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Мальпартида-де-Касерес
Мальпартида-де-Касерес — Испаниянең Касерес провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Лубки (Люблин воеводалыгы)
Лубки  — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Пшилубе (Мазовия воеводалыгы)
Пшилубе  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
2016 елгы футбол буенча Казакъстан суперкубогы
2016 елгы футбол буенча Казакъстан суперкубогы (каз. Қазақстан Супер Кубогы 2016) — матч 2016 елның 8 мартында Нур-Солтан шәһәрендә «Нур-Солтан Арена» стадионында узды.
Мәчти
Мәчти (Мастеево) — Татарстанның Актаныш районындагы юкка чыккан татар авылы.
Бу авылга Сөн елгасы бассейнында ХVIII гасыр урталарында нигез салына. Бүләр волостена кергән. Мәчти авылы халкы белемле, зыялы булган. 1877 елда мәдрәсә каршында малайлар өчен 25 урынлы рус классы ачыла.
1970 елларда – бу авыл юкка чыкты.
Мәчти авылыннан Мөхәммәдьяр Солтанов (1836-1915) Уфада 29 ел буе Европа һәм Себер мөселманнары Диния нәзарәтенең  мөфтие эшли.
Анабаглар (Сейдишеһир)
Анабаглар (Anabağlar) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Конья иле Сейдишеһир илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Мәчти
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.5 °C.
Каршув
Каршув — Польшаның Түбән Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(14662) 1999 BF12
(14662) 1999 BF12 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1999 елның 22 гыйнварында Т. Кобаяси тарафыннан Оидзуми обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1999 BF12» саналган.
Кизиха
Кизиха — Россия территориясеннән ага торган елга. Алтай крае биләмәләрендә ага. Елга  Алей елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 56 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — (Югары) Об кушылдыклары бассейны Том кушылганчы, елга бассейны — (Югары) Об Иртеш кушылганга кадәр.
Конкордия-ду-Пара
Конкордия-ду-Пара — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Пара штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Товерешия
Товерешия — Румыниянең Яломица жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Куртулуш (Позанти)
Куртулуш (Kurtuluş) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Адана иле Позанти илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Мальмор-дю-Конта
Мальмор-дю-Конта (Malemort-du-Comtat) — Франциянең Воклюз департаментына караган коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 11,92 км².
Чарничнае (Кобрынский районы)
Чарничнае  (Чарнічнае ) — Белоруссиянең Брест өлкәсе Кобрынский районында урнашкан авыл.
Нордербраруп
Нордербраруп (Norderbrarup) — Алманиянең Шлезвиг-Гольштейн җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Свонтон (шәһәр, Вермонт)
Свонтон  — Америка Кушма Штатларының Вермонт штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Суишер (округ, Техас)
Суишер — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Тулия шәһәре.
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1876 елда оештырыла.
Халкы
2019 елда халык саны 8378 кеше тәшкил иткән.
Территориясе
Округ мәйданы 2331 км² тәшкил итә.
Урыс Шаршадысы
Рус Шаршадысы — Татарстан Республикасының Әгерҗе районындагы авыл.
Почта индексы — 422210.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.4 °C.
HD144941
HD144941 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Истикълал мәчете
Бу Джакарта мәчете турында мәкалә, Сараево мәчете турында биредән укыгыз .
Истикълал мәчете  — (Masjid Istiqlal, Бәйсезлек мәчете) — Индонезияның Җакарта каласындагы мәчет, көньяк-көнчыгыш Азияда урнашкан иң зур мәчет.Мәчет Индонезияның бәйсезлек алу истәлегенә төзелгән.
Кабактепелер (Зара)
Кабактепелер (Kabaktepeler) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Сивас иле Зара илчесенә караган бер авыл (köy).
Лубки-Шляхта
Лубки-Шляхта — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Пшиляски (Мазовия воеводалыгы)
Пшиляски  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(7405) 1988 FF
(7405) 1988 FF — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1988 елның 16 мартында С. Уэда, Х. Канэда тарафыннан Кусиро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1988 FF» саналган.
Гром (Вармия-Мазурия воеводалыгы)
Гром  — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Мальпартида-де-Пласенсия
Мальпартида-де-Пласенсия — Испаниянең Касерес провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Юҗин Вигнер
Белем
дигән уку йортларында белем алган.
Оешмаларда әгъзалык
дигән оешмаларда әгъза булган.
Бүләкләр, мактаулы исемнәр
<ul></ul>
Шулай ук карагыз
<ul></ul>
Вир (кантон)
Вир (кантон) — Франциянең Кальвадос департаментында урнашкан коммуна.
Кызыл Игенче (Апас районы)
Кызыл Игенче (Красный Пахарь) — кайчандыр Татарстан Республикасының Апас районы территориясендә урнашкан юкка чыккан авыл.
Тарихы
Авыл 1970 елларда юкка чыга.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.3 °C.
Консейсан (Параиба)
Консейсан  — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Параиба штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Пиневка (Эрбет шәһәр бүлгесе)
Пиневка (Пиневка) — Свердловск өлкәсенең Ирбит шәһәр округы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
Ка дел Коле (Бергамо)
Ка дел Коле — Италиянең Ломбардия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Ка дел Коле Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
«Башкортстан Республикасы алдындагы хезмәтләре өчен» ордены
«Башкортстан Республикасы алдындагы хезмәтләре өчен» ордены («Башҡортостан Республикаһында күрһәткән хеҙмәттәре өсөн» ордены) ― Башкортстанның дәүләт бүләге. 1998 елда булдырылган. Республиканың дәүләт бүләкләре арасында беренче дәрәҗәле урында, аннары ― «Халыклар дуслыгы ордены» һәм «Салават Юлаев ордены».
Тарих
1998 елда Башкортстан Президенты Указы нигезендә булдырылган.
Орденның беренче кавалеры (2000) ― Мортаза Гобәйдулла улы Рәхимов, 1993―2010 елларда БР президенты.
Кукушкина (Еловая кушылдыгы)
Кукушкина  — Россия территориясеннән ага торган елга. Тум өлкәсе, Красноярск крае биләмәләрендә ага. Елга Еловая (Олы Еловая) елгасының сул ярына тамагыннан 274 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 13 км.
«Башкортстан Республикасы алдындагы хезмәтләре өчен» ордены
Статус
Орден белән Россия Федерациясе гражданнары, шулай ук чит ил гражданнары һәм гражданлыгы булмаган шәхесләр бүләкләнә ала.
Кукушкина (Еловая кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Кеть елгасы. Кече елга бассейны — (Югары) Об кушылдыклары бассейны, Чулымдан Кеть елгасына кадәр, елга бассейны — (Югары) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Макеми-Парк (Виргиния)
Макеми-Парк  — Америка Кушма Штатларының Виргиния штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Макеми-Парк халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(14663) 1999 BP25
(14663) 1999 BP25 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1999 елның 18 гыйнварында LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1999 BP25» саналган.
Лангенһаген
Халык саны — 52330 кеше (2014).
Сәгать поясы
Халыкара стандарт буенча Лангенһаген Үзәк Европа вакыты (Central European Time, CET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +1:00 гә тигез.
Тарих
Беренче мәртәбә 1312 елда телгә алына. == Халык ==
Делфай (Индиана)
Делфай  — Америка Кушма Штатларының Индиана штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Делфай шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Казан һәм Нократ епархиясе
Казан һәм Нократ епархиясе - Татарстан, Удмуртия, Марий Эл, Чуашстан, Мордовия, Киров һәм Сембер өлкәләре территориясендә Рус православие иске йола чиркәвенең каноник, структур һәм территориаль-административ бүлекчәсе.
Кафедраль шәһәр — Казан. Кафедраль гыйбадәтханә — Казан Покрау чиркәве (Казан)
Тарихы
Казан еппархиясенә, иске йола тарихында, бигрәк тә Округ юлламасын кабул итүдә мөһим роль уйнаган Пафнутий (Шикин) куелган вакытта, 1856 елда нигез салына. Епископ Пафнутийның төп резиденциясе Хвалынский янында Чирмешән монастыре була, әмма ул еш Казанга килә, И.П.Карповның йортонда  яшерен яшәгән. Казанның Белокриницки ризалыгы иске обрядчылары күпчелек очракта "әйләнә-тирәдәгеләр" булган.
Епископ Пафнутий  варисы епископ Иоасаф  (Зеленкин) Зур Проломная урамында сәүдәгәр И. П. Карпов йортында урнашкан иске йола часовнясы каршындагы резиденциягә ия була.
Казан епархиясендә дә, бөтен Россия буенча да Иске йолалыкның чын чәчәк атуы 1905 елда патшаның «Об укреплении начал веротерпимости» указы чыгарылганнан соң башлана. Казанда Белокриницкая иерархия руханилыгын кабул итүче иске обрядчылар җәмгыяте һәм башка иске обряд килешүләре теркәлгән. Руханилык кабул итүчеләрнең иң күп саны иске обрядчылар общинасы була, зур шәһәрләр өчен бу гадәти була.
Репрессияләр иске обрядчыларга Рус православие чиркәве вәкилләренә караганда да күбрәк көч белән ябырылалар. Нәтиҗәдә иске йолалык общиналары яшәүнең социаль һәм матди нигезе, аларның тормыш эшчәнлеге структурасы җимерелә ;
Епархия 1997 елда Изге Собор карары белән торгызыла.
1999 елның 20-22 октябрендә РПСЦ епархияләре чикләрен урнаштырган Изге Собор карары белән Казан-Нократ епархиясе составына түбәндәгеләр кертелә: Татарстан, Киров өлкәсе, Марий Эл, Чуашстан, Мордовия, Удмуртия, Ульяновск өлкәсе. Кафедраль собор «Казан Покрау чиркәве» раслана.
Епископ Андриан (Четвергов) тарафыннан ел саен яңадан Бөек Хач йөреше торгызыла
Каршувек
Каршувек — Польшаның Түбән Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Анадолу (Акдениз)
Анадолу (Anadolu) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Мерсин иле Акдениз илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Лубно (Люблин воеводалыгы)
Лубно  — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Чарнявичы
Чарнявичы (Чарнявічы ) — Белоруссиянең Брест өлкәсе Баранавицкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас, дәүләттә иң җылы климат шушы төбәктә. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза.
Сент-Джонсбери (Вермонт)
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Чудь-Ю-Вож
Чудь-Ю-Вож — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Чудь-Ю елгасының кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 16 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Вычегда, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Арсанка
Арсанка — Румыниянең Вилча жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Громки (Бартошицкий повяты)
Громки  — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Нордерфридрикског
Нордерфридрикског (Norderfriedrichskoog) — Алманиянең Шлезвиг-Гольштейн җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Лооз
Лооз — Франциянең Йонна департаментында урнашкан коммуна.
Тодерица
Тодерица — Румыниянең Брашов жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Киик
Киик — Россия территориясеннән ага торган елга. Кемерово өлкәсе, Новосибирск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Иня елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 25 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — (Югары) Об кушылдыклары бассейны Том кушылганчы, елга бассейны — (Югары) Об Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Менерб
Географиясе
Коммуна мәйданы — 30,27 км².
Пшипки
Пшипки — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Тайлер (округ, Техас)
Тайлер — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Вудвилл шәһәре.
Консейсан-да-Апаресида
Консейсан-да-Апаресида — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Минас-Жерайс штатына карый.
Тайлер (округ, Техас)
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1846 елда оештырыла.
Консейсан-да-Апаресида
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Тайлер (округ, Техас)
Халкы
2019 елда халык саны 20 871 кеше тәшкил иткән.
Территориясе
Округ мәйданы 2391 км² тәшкил итә.
Ак мәчет (Назарет)
Ак мәчет — Исраилнең Назарет каласында иң борынгы мәчет. Аның каләм формасындагы манарасы, аксыл стеналары — Госманлы архитектурасы өлгесе булып тора. Мәчет XVIII гасырда Назарет югары комиссары Шәех Абдулла әл-Фахоум күзәтүендә Мисыр патшасы Сөләймән акчасына төзелгән. Мәчет 1804 һәм 1808 еллар арасында төзелеп бетә, Шәех Абдулла аның багымчысы була һәм мәчет белән үзе үлгәнче 1815 елга кадәр идара итә. Шәех мәчетнең эчке ихатасында җирләнгән.
Буранчы (Татарстан)
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.5 °C.
Кабакчевлиги (Кангал)
Кабакчевлиги (Kabakçevliği) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Сивас иле Кангал илчесенә караган бер авыл (köy).
Марчагас
Марчагас — Испаниянең Касерес провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Лугув (Люблин воеводалыгы)
Лугув  — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(7406) 1988 TD
(7406) 1988 TD — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Кулган
Кулган — Россия территориясеннән ага торган елга. Тум өлкәсе, Красноярск крае биләмәләрендә ага. Елга Кидат елгасының уң ярына тамагыннан 13 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 39 км.
(7406) 1988 TD
Тарихы
1988 елның 3 октябрендә С. Уэда, Х. Канэда тарафыннан Кусиро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1988 TD» саналган.
Кулган
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Кеть елгасы. Кече елга бассейны — (Югары) Об кушылдыклары бассейны, Чулымдан Кеть елгасына кадәр, елга бассейны — (Югары) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Маклейн (Виргиния)
Географиясе
Маклейн халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
1 сентябрь
1 сентябрь — Милади тәкъвимендә тугызынчы айның беренче көне. Ел ахырына кадәр 121 көн кала.
Симән көне
Керәшен татарларында бу көн Симән (Семен) көне дип йөртелә: “арышны Симән көнне төшкә тикле чәч, төштән соң чәчмә”, “симән көн үткәч, биш-алты көннән бәрәңге казырга ярый”. Симән көнендә умартадан бал алу һәм өйдән чебен куу йоласы яшәп килгән. Чебеннәрне куганда: «Чыгыгыз, чык, Симән бабай килгән, бал ашарга чакыра», — дип әйтә торган булганнар.
Кан әйләнеше
Кан әйләнеше – канның тамырлар буйлап хәрәкәте. Кан әйләнеше системасы кан тамырларыннан һәм йөрәктән гыйбарәт. Кыскарып, йөрәк насос шикелле эшли һәм, канның туктаусыз хәрәкәтен тәэмин итеп, аны кан тамырлары буйлап этәрә.
Кан тамырлары төзелешләре ягыннан бертөрле түгел. Артерияләр буйлап йөрәктән чыккан, әче тудыргычка бай кан хәрәкәт итә. Аларның шома мускуллы диварлары тыгыз, эластик була. Йөрәк, кыскарып, артерияләргә канны зур басым белән кысып чыгара.
Эре артерияләр йөрәктән ераклашкан саен тармаклана баралар. Иң вак артерияәр капиллярларга тармакланалар. Кан плазмасында эрегән матдәләр капилляр диварлары аша күзәнәкләргә үтә. Кешедә якынча 150 миллиард капилляр бар. Капиллярлардан кан веналарга җыела, алар буйлап кан йөрәккә хәрәкәт итә. Организмда кан кан тамырларының йөрәк белән кушылган ике йомык системасы буйлап йөри – кан әйләнешенең кечкенә һәм зур түгәрәкләре.
= Кан әйләнеше түгәрәкләре = Организмда кан кан тамырларының йөрәк белән кушылган ике йомык системасы буйлап йөри – кан әйләнешенең кечкенә һәм зур түгәрәкләре. Кан әйләнешенең зур түгәрәге буйлап кан – 20 – 23 секунд эчендә, ә кечкенә түгәрәк буйлап 5 тапкыр тизрәк уза. Веноз кан уң йөрәгалдыннан уң карынчыкка эләгә, аннары яңадан кан әйләнешенең кечкенә түгәрәгенә юнәлә.
Кан әйләнешенең кечкенә түгәрәге
Кан әйләнешенең кечкенә түгәрәге (үпкә кан әйләнеше) – канның ун карынчыктан үпкә артерияләре, капиллярлары һәм веналары аркылы сул йөрәгалдына кадәр үткән юлы.
Йөрәкнең уң ягына әче тудыргычка ярлы веноз кан эләгә. Уң карынчык, кыскарып, канны үпкә артериясенә кысып чыгара. Ике тармакка аерылган үпкә артериясе буйлап кан үпкәләргә юнәлә. Үпкәләрдә алар тагын да ваграк артерияләргә тармакланып, күп санлы үпкә куыкчыкларын чолгап алган капиллярлар хасил итәләр, ул куыкчыкларга атмосфера һавасы кереп тора. Кан үпкә капиллярлары буйлап акканда, аңа әче тудыргыч керә, бер үк вакытта углекислый газ каннан үпкәләргә тулган һавага күчә, ягъни веноз кан артериаль канга әйләнә. Аннары кан веналарга җыела. Алар бер-берсе белән кушылып, сул йөрәгалдына коя торган дүрт үпкә венасын барлыкка китерәләр.
Кан әйләнешенең зур түгәрәге
Кан әйләнешенең зур түгәрәге – канның, сул карынчыктан чыгып, гәүдәдәге барлык әгъзаларның артерияләре, капиллярлары һәм веналары буйлап уң йөрәгалдына кадәр үткән юлыю
HD144991
HD144991 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Вир-Норманди
Вир-Норманди — Франциянең Кальвадос департаментында урнашкан коммуна.
Мария Гөпперт-Маер
Мария Гөпперт-Маер (,, — , ) —. Физика өлкәсендә Нобель премиясе иясе (1963).
Белем
дигән уку йортында белем алган.
Оешмаларда әгъзалык
дигән оешмаларда әгъза булган.
Бүләкләр, мактаулы исемнәр
<ul></ul>
Громоти
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(14664) Vandervelden
(14664) Vandervelden — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1999 елның 25 гыйнварында Т. Урата тарафыннан Симидзу обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1999 BY25» саналган.
Ка дел Лаго (Верона)
Ка дел Лаго — Италиянең Венеция төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Ка дел Лаго Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.