cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Нью-Гиброн (Миссисипи)
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Хорват милли киеме
Хорватиядә Аурупа киемен XIX гасырда ук кияләр. XX гасырның тәүге ун еллыгында, бигрәк тә Икенче бөтендөнья сугышыннан соң хорват авылларында да кала күлмәкләре киң тарала. Хәзер хорватлар көндәлектә көнбатыш стилендәге киемнәргә өстенлек бирә, милли костюмнар ешрак махсус вакыйгалар һәм бәйрәмнәр, этник фестивальләр, дини бәйрәм, туйларда киелә.
Һәр мәдәни-географик төбәк стиле, тукымасы, төсе, формасы буенча аерылып торган үз киеменә ия. Бу төбәк киемнәренең билгеле бер өлеше төбәкне үз контролендә тоткан Австрия, Венгрия, Алмания, Италия һәм Төркия мәдәнияте йогынтысында була.
Хатын-кыз киеме
Хатын-кыз киеменең төп элементы булып туника формасындагы күлмәк (хорв. košulja) яки итәк (хорв. skutići) тора. Күлмәк озын — тубыкка яки балтырга кадәр, шулай ук кыска — билгә кадәр һәм кыска җиңле булырга мөмкин (хорв. opleče, oplečak, яки rukavci rukavi), шул рәвешле кофтаны да хәтерләтә. Мондый күлмәкләр һәм словак, румын һәм украиннарда билгеле була. Ул төрле төстәге чигүләр яки кайма белән бизәлә. Аңа башка кием һәм бизәвечләр өстәлә:
Бизәкләр бик катлаулы һәм кызыл, ак, күк, алтын сары яки кара төстәге җепләр  белән башкарыла.
Аксессуарлар
Муенса, алка, беләзек һәм балдак һәм йөзекләр алтын, көмеш, сәйлән, энҗе, хәтта Адриатика мәрҗәннәреннән эшләнгән. Кайбер урыннарда алъяпкычлар һәм көмеш тәңкәләрдән (хорв. đerdan) эшләнгән муенсалар популяр булган.
Шибеник шәһәре һәм күрше авылларның үзенчәлекле бизәнү әйбере булып зур түгәрәк формадагы көмеш төймә санала.
Ир-егетләр дә, хатын-кызлар да иңбашы аша чуклы күн, бәйләнгән яки тукылган (хорв. torba) сумка асып йөри.
Прическа
Ир-егет кыска чәч яки иңбашка кадәр каре йөртә. Ликада һәм Далмациянең кайбер урыннарында ирләр чәчләрен үреп йөртә. Мондый тәҗрибә күрше халыкларда — венгрларда һәм словаклардан күзәтелә. Кияүгә чыкмаган кызлар чәчләрен бер яки берничә толымга үрә, кияүдә булганнар башларын капларга тиеш. Славон хатын-кызлары үрелгән чәчләреннән катлаулы прическалар эшли, әгәр кияүдә икән, башына шәл яки яулык бәйли.
Тукымалар
Бик еш салкын булган төбәкләрдә, киемгә җиңсез йон кофталар, серб кабаницасы тибындагы плащлар, кафтаннар, толып һәм туннар кулланыла. Плащлар да постаудан тегелергә һәм ак яки кара төсләргә буялырга мөмкин. Җылы булганда ефәк кием, Динарда — җитен һәм мамык кием кулланыла.
Кием тегү өчен нигездә өйдә сугылган җитен (Паннон уйсулыгы), постау (Динар таулыгы) һәм ефәк (Приморье) файдаланылган.
Славония һәм Баранья
Славониедә һәм Бараньеда, илнең төньяк-көнбатышында урнашкан төбәкләрдә, паннон уйсулыгындагы кием стиле хас. Ул шулай дип атала, чөнки Венгриянең (Паннония — Рим провинциясе, хәзерге Венгрия территориясендә урнашкан) көчле йогынтысы күзәтелә. Словениядә костюмнар, кагыйдә буларак, бик катлаулы, чәчкә бизәкле, чигелгән, ефәк тасма бантиклар белән бизәлгән. Бизәнү әйберләре— көмеш яки алтыннан, муенсалар энҗе һәм мәрҗәннән эшләнгән. Кием төсләре, кагыйдә буларак, ачык һәм күп төрле: бер костюмда сары, кызыл, зәңгәр, ак һәм кара төс бергә килүе мөмкин. Өс күлмәге (хорв. odnjica) туника формасында тегелгән. Алъяпкычларны завод тукымаларыннан теккәннәр. Баш киеме сыйфатында чепчик яки яулык кулланылган. Иң матур костюмнар — Славонски-Брод районында.
Посавина һәм Подравина
Посавина һәм Подравина — Хорватиянең төньягында һәм төньяк-көнчыгышында урнашкан төбәкләр. Словакиядән аермалы, Посавинаның костюмнары артык катлаулы сурәтләргә һәм бизәкләргә бай түгел, ә гади кара-ак блузка, чалбар һәм итәктән тора. Хатын-кызлар, гадәттә, күк яки кызыл төстәге, чәчәкле ефәк шәл ябынган. Шулай ук чигүле алъяпкычлар таккан, ә аларның төсе һәм бизәкләре бик еш Посавина-Подравина костюмының төп үзенчәлеге булып тора. Ирләр кара жилет һәм кара эшләпә кия.
Антиньяк (Югары Гаронна)
Антиньяк — Франциянең Югары Гаронна департаментында урнашкан коммуна.
Хорват милли киеме
Посавина һәм Подравина
Покупьеда (Сава кушылдыгы булган Купа елгасы үзәнендә) җитен үстерү белән шөгыльләнгәнлектән, кием күпчелек очракта җитеннән була. Бу төбәк киеме өчен алъяпкыч һәм плиссировкалы итәк хас. Плиссировка түбәндәгечә эшләнә: сулы киемдә һәр җыерчыкны кул белән бөклиләр һәм шома таш белән басалар яки очлы почмакка ышкыйлар,  бастырып куялар. Тукыма тулысынча кипсә, җыерчыклар кала.
Посава кәләшләре чәчкәдән, сәйләннән һәм мәрҗәннән такыя кия, аның тасмалары аркага төшеп тора.
Меджимурье, Загорье
Меджимурье, Загорье илнең башкаласы Загреб кебек үк төньякта урнашкан, шунлыктан континенталь стиль  йогынтысы астында кала. Континенталь Хорватия өчен гомуми алганда ак төстәге кием хас, әмма һәр төбәкнең үзенең декоратив шарфлары, шәлләре, алъяпкычлары һәм бизщнъ әйберләре бар. Бик популяр төс, бигрәк тә Загорьеда — кызыл. Ирләр һәм хатын-кызларның кызыл алъяпкычлары матур итеп, нигездә, алтын сүс белән чигелә. Хатын-кызлар кызыл, чәчәкле матур яулыктан йөри. Популярлык буенча икенче төс — кара, ул алтын яки ак чигү белән матур күренә.
Хатын-кызлар киеме матур итеп бизәлеп эшләнгән җиңле җитен блузкадан, итәк һәм алъяпкычтан тора. Тантаналы очракларда өчпорчмаклы итеп салынган ефәк шарф һәм мәрҗән муенса йөртелә, ә блузка өстеннән күн жилет (хорв. kožulec) киелә. Башка фатин — нечкә тишекле тукымадан тегелгән һәм төрле төстәге җепләр белән чиккән чепчик кигәннәр яки яулык ябынганнар. Башка төбәкләрдән аермалы, Загорьеда ыштаннар чагыштырмача киң түгел һәм балагы итеккә тыгыла.
Ир-егетләр һәм хатын-кызлар шулай ук төп кием төсеннән аерылып торган билбау (хорв. tkanica) тагырга мөмкин.
Ирләр костюмының мөһим өлеше булып эшләпә тора. Ул ике төргә бүленә — шкрлак (хорв. škrlak), гөмбәз формасындагы, кызыл тасмалы, төрле төстәге җепләр белән чигелгән, ак һәм алтын җепләрдән эшләнгән кара эшләпә;традицион кара эшләпә, заманча, тасмалар, мәсәлән, Хорватия флагы төсендәге тасмалар белән бизәлгән кара фетр эшләпә(хорв. šešir),.
Истрия
Истрия киеменә адриатик стиль йогынты ясый.
Яр буе хатын-кызлар киң, ефәк белән чиккән яки челтәр җиңле блузка (чигү төсе төрле, кызыл — кызлар өчен, яшел — яшь хатын-кыз өчен, зәңгәр — олы яшьтәгеләр өчен), плиссировкалы итәк яки күлмәк, опанка белән оек кигән. Баш киеме, челтәр белән бизәлгән платтан тора. Аны артка диагональ буенча төреп, шпилька белән ныгытып куялар. Ике конус кебек форма килеп чыга. Иңбашларына шәл һәм яулык (хорв. oplece) салалар, алар муен тирәли бәйләнә. Бизәнү әйберләреннән пыяла муенсалар һәм көмеш тәңкәләр кулланыла. Аларны күн җепләргә тезеп, муенга тагалар яки билгә бәйлиләр.
Лика
Лика киеме (Кордун (Посавинага тоташа) һәм Адриатик диңгезе яры арасындагы төбәк) динар һәм госман йогынтысын чагылдыра. Бу өлкә тарихы хәрби вакыйгаларга бай, нәтиҗәдә, киемнәренә Австрия хәрби формасы йогынты ясый. Сарыкчылыкның киң таралуы йон тукыманың таралуына китерә. Гадәттә, йон кызыл, кара, яшел һәм сары төсләргә буяла. Кышын суык булганлыктан, туннар һәм накидкалар ( җилкәгә салына торган җиңсез кием) таралган.
Хатын-кызлар,кагыйдә буларак, ак блузка һәм озын итәк кия. Киемнәре, нигездә, ак, кара һәм көрән тоннардан тора. Никахтагы хатын-кызлар зәңгәр күлмәктә һәм алъяпкычта йөргән, ә кияүгә чыкмаган кызлар  ак төскә өстенлек бирә. Шулай ук алар геометрик үрнәкләр белән бизәлгән алъяпкыч бәйләгән. Хатын-кыз баш киеме — чигүле яки ак яулык, аны баш киеменә беркетеп куйганнар. Ювелир әйберләр: алка, беләзек һәм көмеш муенса. Муенсалар (хорв. djerdan) һәм алкалар көмештән ясала, гадәттә, Австриянең XIX гасыр тәлирләреннән (хорв. talira).
Ир-ат киеменә хәрби форма зур йогынты ясый. Гадәти кием — кара төсләрдәге тар чалбар, ул киң билбау белән бәйләнә (сугыш вакытында анда корал һәм боеприпаслар йөртелгән. Шул вакытның хәтирәсе булып матурлык өчен йөртелгән госманнарның ханджар (хәнҗәр) (хор. handžar, nož) махсус пычагы), ак күлмәк, кара яки соры төстәге җитен күлмәк (яки хәрбиләр өчен күк төстә) тора. Кызыл яки кара төстәге җиңсез кофталар йоннан яки күннән була. Матур буяу белән бай итеп бизәлгән яки бик гади булырга мөмкин. Зур көмеш төймәләре, гадәттә, декоратив роль уйный. Кышын бәрән йоныннан бәйләнгән кара яки күк кафтан яки накидка йөртәләр. Ирләр костюмының төп үзенчәлеге булып «Лика капасы» тора. Ул цилиндр формасындагы фетр кызыл баш киеменнән гыйбарәт. Сусар яки кама йоныннан чук куела, арттан аларга кара чуклар беркетелә. Аны, яшенә һәм социаль хәленә карамый, бөтен ир-егетләр дә кия. Ликада хорватлар гына түгел, серблар да яшәгәнлектән, хәзерге вакытта милли чыгышы буенча өске өлешенә хорват шаховница (ак-кызыл шахмат  шакмагы) яки серб тәресе чигелергә мөмкин.
Аякка төрле төстәге геометрик сурәтле йон оекбаш кияләр (хорв. priglavci, nazuvci). Ликада, Хорватиянең башка төбәкләренә караганда, опанканы — урысларның поршнясына охшаш күн аяк киемен күбрәк кияләр.
Далмация
Далмация кешеләренең киемнәре үз төбәкләре чикләрендә дә аерыла: яр буе районнары Адриатика һәм яр буе зонасы йогынтысында булса; Загора кебек билгеле эчке биләмәләр Лика һәм Герцеговина стиленә охшаш динар йогынтысын чагылдыралар.
Загора киемнәренең иң билгеле мисалларын бүгенгәчә биюгә һәм традицияләргә бай бәләкәй  генә Врлик каласында күрергә була. Ир-егетләрнең дә, хатын-кызларның да киеме берничә махсус әйбер белән аерыла. Ирләр костюмы кара төстәге, балагы һәм кесә тирәләре чигелгән. Шулай ук корал өчен махсус күн каеш тагалар. Күлмәк өстеннән урындагы дизайн буенча чуклап тегелгән туника кияләр. Җиңсез кофтага (хорв. krožec) кызыл һәм алтын җепләр белән чигеп, сурәтләр эшләнә.
Хатын-кызлар киеме ак блузкадан, итәк яки күлмәк-туникадан тора, аның өстеннән катлаулы геометрик бизәкләр төшерелгән һәм чуклы алъяпкыч бәйләнә, шулай ук алтын җеп белән чиккән кызыл зубун (озын җиңсез кофта) киелә. Бизәнү әйберләре, нигездә, сәйләннән эшләнә һәм муенга тагыла. Көмеш тәңкәләр киемгә тагыла. Кызыл фетрдан тегелгән баш киеме (хорв. bareta, crvenkapa) фәсне хәтерләтә. Баш киеменә кайвакыт, Ликадагы кебек, койрыклар тагыла, хатын-кызлар  аларны павлин каурые белән бизи. Аяк киеме булып рпанка хезмәт итә. Ул кыска оек һәм озын булмаган, тубыктан түбәнрәк торган гетра белән киелә.
Яншаг
Яншаг (Yanşaq ) — Әзербайҗанның Кәлбәҗәр районына караган авыл.
Скумин синдромы
Скумин синдромы — йөрәкләренең клапан аппаратына протез куйганнан соң авыруларның дүрттән бер өлешендә күзәтелә торган психик эшчәнлек бозылуның үзенчәлекле симптомнар комплексы.
Ул имплантатларның ышанычлылыгына шикләнү, һичбер сәбәпсез алар ватылыр дип курку, физик һәм психоэмоциональ йөкләмәләргә, йокының специфик бозылуына һәрвакыт тискәре мөнәсәбәт, шомлану, таркаулык, кәефнең төшенке булуы белән характерлана. 1978 елда танылган галим Виктор Скумин бу симптомнар комплексын кардиопротез психопатологик синдром атамасы белән тасвирлый.
Николай Амосов Институтында үзе үткәргән тикшеренүләр нигезендә, Виктор Скумин беренчеләрдән булып, әлеге авыруның этиологиясен, патогенезын, клиник картинасын өйрәнә, аңа диагностика ясау, дәвалау, профилактикалау методларын, нәтиҗәле реабилитация чаралары системасын, халыкның бу контингентына сәламәтлек культурасы нигезләрен төшендерү программасын эшләтә.
Этиология һәм патогенез
Операциягә кадәрге чордагы кардиохирургик ситуациянең психик җәрәхәт ясый торган характеры һәм имплантациядән соң “психологик тотрыксызлык” халәте дә симптомнар комплексының үсешенә мөмкинлек бирә. Виктор Скумин авыру кичекмәстән хәлиткеч карар кабул итәргә тиешле вакытны кардиохирургик ситуация дип атый: сәламәтлекне кире кайтару перспективасы булса да, шул ук вакытта тормыш өчен турыдан-туры куркынычы да булган операциягә ризалашу, яки, авыру котылгысыз рәвештә көчәячәген, тайпылышларны кире үз хәленә кайтарып булмау сәбәпле, киләчәктә кардиохирургик коррекция ясау мөмкин булмаячагын аңлап, операциягә ризалашмау.
В. А. Скумин фикеренчә, операциягә кадәр һәм операциядән соң ук булган чорда өстенлек иткән тормыш өчен көрәшү психологик максатының көчсезләнүе аркасында психологик тотрыксызлык барлыкка килә. Соматик статусның уңай якка үзгәрүенә карамастан, авырулар кәефләренең начараюына зарлана, операциянең уңышлы үтүенә шикләрен белдерә.
Бу төп игътибарның соматик хис-тойгыларга, имплантатларның эшләвенә юнәлүенә китерә. Скумин синдромы, митраль клапан имплантацияләнү очрагы белән чагыштырганда, күпклапанлы протез куелганнан соң — 2,6 тапкыр, һәм, аорталь имплантация белән чагыштырганда, 5,7 тапкыр ешрак күзәтелә. Аорталь протез куйган вакытта бер клапан алыштырылса, синдром, митраль протез кую белән чагыштырганда, 2,2 мәртәбә кимрәк очрый. Шулай ук йөрәк клапаннарына протез кую операциясенә кабул ителгән авыруларның 81,9 %-ында күзәтелә торган чиктәш психик тайпылышларның характеры да синдромның барлыкка килүенә тәэсир итә.
Клиник картина
Скумин синдромының үзенә генә хас клиник картинасы бар. Операция кичерүчеләрнең фикерләве, үз-үзләрне тотышлары үзгәрә. Игътибар протезның эшләвенә юнәлтелә. Йөрәк ягыннан гадәти булмаган тойгылар барлыкка килә, ясалма клапаннарның ватылу ихтималына нисбәтле, аларның йөрәк мускулларыннан аерылу мөмкинлеген күздә тоткан бәйләнчек уйлар туа. Авыруларның кәефләре төшә, эчләре поша, хафаланалар, чарасызлыктан интегәләр — йөрәктәге “тимер кисәге”, “тормыш моторы”ндагы протез белән ничек яшәргә дигән сорау борчый. Үз-үзенә кул салу тенденцияләре дә күзәтелергә мөмкин. Пациентлар, режимнарына адекват булмаган чикләүләр кертеп, үзләрен кечкенә генә физик һәм психоэмоциональ йөкләмәләрдән сакларга ярата. Алар җәяү йөрмәскә тырыша, дәвалау гимнастикасыннан, башка адекват йөкләмәләрдән баш тарта, шулай итеп имплантатны вакытсыз тузудан саклыйбыз дип уйлый. Тикшерелгән очракларның 79,6 %-ында йокы бозылу күзәтелә. Ясалма клапаннарның шакылдавы аркасында пациентлар төнлә йоклап китә алмый, сәгатьләр буе йөрәк тибешен тыңлый, экстрасистоллар санын исәпли, имплантатларның ритмындагы һәм көендәге аз гына үзгәрешләрне дә сизеп ята. Көндезләрен исә уңайсыз тоелган шау-шулы шартларда да каты йокларга мөмкин. Неврологик дәрәҗәдә вегетатив тайпылышлар — кояш үрелмәсе һәм йокы артериясе зоналарында авыртулар, Даньини-Ашнер рефлексы бозылу, артериаль гипотензия хас.
Әлеге нозологик форманың төрле вариантлары формалашуны тасвирлау максатында һәм клиник картинаның үзенчәлекләрен сурәтләү өчен авыру тарихларыннан кыскача өземтәләр китерик.
Авыру Д.га 38 яшь, аорталь клапанга протез имплантацияләнә. Операциядән соңгы беренче чор гадәти уза. Операциядән соң йөрәк эшчәнлегенең сирәк экстрасистоллы синуслы ритмы кире кайта. Протезның тавышын 6-нчы көнне тоя. Беренче психологик реакция адекват була. Психик дәрәҗәдә астеник халәт билгеләре сизелә. Характеры буенча йомшак күңелле, тынгысыз, эмоциональ яктан тотрыксыз. Табиб туганы киңәшен тотып, даими рәвештә йөрәк тибешен күзәтә башлый, күрсәткечләрне махсус көндәлеккә язып бара. Әкренләп аның үз-үзен тотышында тайпылышлар күзәтелә – йөрәк эшчәнлеген җентекләп тикшерергә тотына, протезның эшләвенә колак сала башлый, аның характерындагы һәм көй ритмындагы аз гына үзгәрешләрне дә билгели, экстрасистоллар санын исәпли һәм теркәп бара. Персоналдан һәм палатадашларыннан протезның күпме вакытка исәпләнүен, аның нәрсәдән ясалуын, металлның күгәрү-күгәрмәвен, пластмассаның ярылу-ярылмау ихтималын һ.б. сораштыра. Йөрәк тибешен санаудан арына алмау сәбәпле йокысы бозыла. Клапанның ватылуыннан курка башлый. Операциядән соң 2 ел да 3 ай үткәннән соң тикшерелгән вакытта Скумин синдромы структурасында депрессив-фобия радикалы өстенлек итүе күренә. Бу очракта синдром барлыкка килүгә ятроген тәэсир сәбәп була. Протезлау фактына беренчел реакция адекват булса да, ул астеник халәт фонында церебро-кардиаль мөнәсәбәтләрнең уңай характерын үзгәртә һәм аларның адекват булмаган (психопатологик) типта формалашуына китерә, болар исә Скумин синдромының алга таба үсешен билгели.
24 яшьлек авыру В.га митраль клапанга протез кую һәм трикуспидаль клапанга аннулопликацияләү операциясе ясала. Операциядән соңгы беренче чор канәгатьләнерлек уза. Соматик дәрәҗәдәге үзенчәлекләрдән җемелдәүчән аритмиянең рәтләнүен билгеләргә мөмкин. Протезның шакылдавын беренче тапкыр ишеткән көнне төгәл әйтә алмый (“операциядән соң өч атналар үткәч”). Моңа һичнинди әһәмият бирми: “Әйдә, шакылдасын шунда”. Протезлауга психологик реакция тибы - гипонозогностик. “Йөрәкне бик яхшы төзәттеләр”, – дип исәпли. ЭИТ (электроимпульс терапиясе) үткәрүне түземсезлек белән көтә: “Өйгә тәмам сәламәт булып кайтасым килә – минем ничек үзгәргәнне барысы да күрсен”. Психик дәрәҗәдәге үзгәрешләр уңышсыз ЭИТтан соң башлана. Ул башта үз эченә йомыла, кәефе төшә. “Йөрәктә авырлык барлыкка килде, нәрсәдер аккан, шыгырдаган шикелле”, – ди. Клапанның эшләвенә колак сала башлый, ватылмаганмы, җөйләр сүтелмәгәнме, дигән шикләрен сиздерә. Йокысы тынгысызлана, еш кына шомлану, курку тойгысы белән уяна да, бәйләнчек уйлар аркасында озак кына йокыга китә алмый ята. Бу хәлләр акылдан яздырыр дип курка башлый. Еш елый, кәефе төшенке, үз-үзенә кул салу турындагы сүзләре дә ишетелгәли. Әлеге тасвирланган очракта пациентта симптомнар комплексы гипонозогностик шәхси реакция белән формалаша, аңа гиперкомпенсатор, саклану характеры хас. Кичергән фрустрация кыйммәтләрне яңадан бәяләүгә һәм психологик саклануның бозылуына, алга таба Скумин синдромының үсешенә китерә.
37 яшьлек авыру Л.га берьюлы 4-нче дәрәҗә җитешсезлек өстенлек иткән митраль-аорталь-трикуспидаль зәгыйфьлек аркасында өч капкачлы клапанны аннулопликацияләү белән бергә күпклапанлы протез куела. Психопатологик диагноз: астеноипохондрик невроз. Операциядән соң үз теләге белән имплантатларның эшләвенә бәйле хис-тойгыларын сөйли. Аларның шакылдавын операциядән соң аңга килүгә үк ишеткән. Аны бик көчле, күңелгә ятышсыз итеп кабул иткән, һәр протезның эшләвен аерым сизгән. Көйләрен төрлечә кабул иткән: “тимерче сандалга чүкеч белән суккан кебек”, “кар кебек шыгырдый”. Клапаннар “йөрәкне һәм аортаны тырный” дип зарлана, “тимер салкынын” сизә. Клапаннарны чит җисем итеп тоя, эшләп кала алмаслар, организм аларны кире кагар дип куркуын белдерә. Операциядән соң 2,5 ай үткәч тикшеренгән вакытта да психик халәте көйсезләнгәнгән килеш кала. Стоматик статусы яхшыруга карамастан, кәефе төшенке, тәшвишле, киләчәкне өметсез итеп күрә. “Йөрәгеңдә тимер булгач нәрсә көтәсең инде, тормыш моторындагы протез белән алга таба ничек яшисе”, - дип сөйләнә. Йокысы тынгысызлана, еш кына куркыныч төшләр керә. Бу очракта астеноипохондрик халәт фонында йөрәкнең клапан аппаратына протез куюга адекват булмаган (психопатологик) реакция үсеш ала. Алга таба сенестопатик-ипохондрик билгеләр имплантатлар эшчәнлегенә юнәлтелә, аңа аг-рипник, кардиофобик, анксиоз-депрессив симптомнар өстәлә. Нәтиҗәдә синдром барлыкка килә.
Шул рәвешчә, Скумин синдромының шактый ачык клиник картинасы һәм типик динамикасы (фазалылыгы) бар. Төп психопатологик радикалның характерлы алмашынуы күренә. Башта сенестопатик-ипохондрик, аннары обсессив-фобик тайпылышлар өстенлек итә, алга таба тотрыклы анксиоз-депрессив халәт формалаша.
Дәвалау һәм профилактика
Психопатологик тайпылышларның әлеге нозологик формасын дәвалау төп авыруга карата кулланылган башка дәвалау-тернәкләндерү чаралары белән берлектә үткәрелә. Виктор Скумин буенча, психотерапия ярдәме дүрт этаптан тора: хәзерлек, седатив-мобилизацияләү, актив психосоциаль реадаптация һәм булышу-төзәтү.
Хәзерлек этабы операциягә кадәрге чорга туры килә һәм 6-12 көн дәвам итә. Бу этапның бурычлары: 1) психик халәтне өйрәнү; 2) психотерапевтик контакт урнаштыру; 3) йөрәкнең клапан аппаратына протез куюга психологик яктан әзерләү. Скумин синдромы барлыкка килүдән саклау өчен, өндә һәм гипноз халәтендә рациональ һәм суггестив психотерапия сеанслары үткәрелә.
Органик булмаган химия
Органик булмаган химия — химиянең барлык химик элементларның һәм аларның нәорганик (органик булмаган) кушылмаларының төзелешен, үзара тәэсир итешү сәләтен һәм үзенчәлекләрен өйрәнүче бүлеге.
Скумин синдромы
Дәвалау һәм профилактика
Авыруларга операциядән соң йөрәкнең эшләү үзенчәлекләре турында мәгълүмат бирелә, аларны гадәти булмаган яңа тойгылар барлыкка килүгә психологик яктан әзерлиләр, клапаннарга протез куйганнан соң йөрәкнең ышанычлы эшләячәгенә өмет уяталар. Авырулар белән хирурглар, анестезиологлар, кардиологлар әңгәмәләр үткәрә, әңгәмә вакытында аларга аңлаешлы формада операцияләрнең максаты һәм мөмкинлекләре, заманча наркоз ысулларының зыяны булмау, операциядән соңгы халәтнең үзенчәлекләре һәм реабилитациянең бурычлары, хезмәткә кире кайту һәм аның өстенлекләре турында психотерапевтик яктан читләтелгән һәм психопрофилактикага юнәлтелгән мәгълүмат бирелә. Сөйләү барышында имплантатларның камилрәк һәм нәфисрәк модельләре күрсәтелә, аларның ышанычлылыгы турында мәгълүмат җиткерелә. Шушы ук максатларда бүлекләрдә стендлар эшләнә, аларда кыска, ачык язмалар белән бирелгән рәсем, фотосурәтләр ярдәмендә дәвалауның һәм реабилитациянең төп ысуллары, кулланыла торган методларның югары нәтиҗәлелеге турында сөйләнә.
Органик булмаган химия
Нигез тасвирлама
Бу өлкә органик матдәләрдән башка (органик булмаганнарга караган берничә иң гади кушылмалардан тыш, күмер тудыргыч кергән кушылмалар сыйныфы) үз эченә барлык химик кушылмаларны ала.
Скумин синдромы
Дәвалау һәм профилактика
Седатив-мобилизацияләү этабы, реанимация блогында башлана һәм хирургия бүлегендә дәвам итеп, 2-4 атнага сузыла. Әлеге этапның бурычлары: 1) операция кичерүчеләрне тынычландыру; 2) операциядән соңгы халәткә адекват мөнәсәбәт формалаштыру; 3) актив шәхси позиция булдыру өстендә эшләү.
Органик булмаган химия
Нигез тасвирлама
Заманча нәорганик химия нәорганик матдәләрнең төзелешен һәм үзлекләрен химик һәм физик ысуллар кулланып өйрәнә.
Нәорганик химия химия һәм металлургия сәнәгатьләренең фәнни базасы булып тора.
Скумин синдромы
Дәвалау һәм профилактика
Психотерапия методларыннан 5 күнегүдән торган Скуминча психотренинг яхшы нәтиҗә бирә. Кул чукларының, арка, йөзнең релаксациясенә аерым игътибар бирелә, чөнки әлеге контингентта аларның артык киеренкелеге аеруча күзгә ташлана. Бу җайсызлыкны бетерү, турыдан-туры уңай нәтиҗәдән тыш, шәхеснең авыру белән көрәше активлашуга китерә. Бу күнегүне үзләштергәч әлеге авыруларга хас булган авырту, хәлсезлек, авырлык, уңайсызлык кебек тойгылар кими, авыруларның кәефе яхшыра.
Актив психосоциаль реадаптация этабы 6 — 8 атна бара. Йөрәк хирургиясе клиникасында башлана һәм шифаханәдә дәвам итә. Этапның бурычлары: 1) психопатологик билгеләрне комплекслы дәвалау; 2) рентлы шәхси позицияләргә төзәтмәләр кертү; 3) адекват психологик максатлар формалаштыру һәм ныгыту. Бурычларны тормышка ашыру өчен рациональ, ышандыру, дәртләндерү, ландшафтлы психотерапия, либропсихотерапия, директив булмаган, гипносуггестив, әхлакый ортопедия аретепсихотерапия һ.б. кебек психотерапия методлары кулланыла. Төркемнәрдә авырулар өчен әһәмиятле темаларга уздырылган дәресләр дә психосоциаль җайлашуга ярдәм итә: “Скуминның Сәламәтлек культурасы турында тәгълиматы күзлегеннән кеше йөрәге”, “Йөрәк клапаннарына протез куелганнан соң сәламәт яшәү рәвеше”, “Рухи сәламәтлек һәм йөрәк”, “Сәламәтләнүнең психологик механизмнары”, “Психологик чыныгу әлифбасы: Скумин буенча психотренинг”, “Физик активлык һәм йөрәк”, “Йөрәк клапаннарына протез куелган кешеләрнең рациональ туклану нигезләре”, “Хезмәт активлыгы — актив озак яшәү нигезе” һ.б.
Психотерапевттан тыш, әңгәмәләр уздырганда башка табиблар да — хирурглар, терапевтлар, диетологлар, физиотерапевтлар, сәламәтлек культурасы һәм сәламәтләндерү физкультурасы белгечләре дә катнаша. Пациентларда киләчәккә өмет уяту өчен, кайбер темалар буенча әңгәмәләргә операциядән соң яхшы реабилитацияләнгән авыруларны чакыру практикасы кулланыла. Алар калган авыруларны уңышлы сәламәтләндерүдә яхшы үрнәк хезмәтен үтиләр. Скумин синдромлы авыруларны актив рәвештә ресоциальләштерүгә инструктор кул астында даими хезмәт белән дәвалау да (шифаханәнең җимеш бакчасын карау, чәчәкләр тәрбияләү һ.б) ярдәм итә. Физик йөкләмәләрнең йөрәккә тренировка ясау һәм психик халәтне тотрыкландыру факторы булуга басым ясала. Турыдан-туры булмаса да, мәдәни-массакүләм чаралар да психотерапевтик тәэсир ясый.
Ярдәм итү-төзәтү этабы шифахәнәдән чыгарга 5 — 10 көн кала башлана, алга таба амбулатор күзәтүләр процессында, стационарга кабат кереп ятканда һәм хат язышулар ярдәмендә гамәлгә ашырыла. Этапның бурычлары: 1) психосоциаль җайлашуның ирешелгән дәрәҗәсен саклап калу; 2) психологик төзәтмәләр кертү чараларын үтәү; 3) психопрофилактика, психогигиена. Стационардагы соңгы көннәр авырулар өчен аерым психологик әһәмияткә ия. Табиб күзәтүе астында булырга ияләнгәнлектән, алар өйләренә кайтырга курка. Рентлы шәхси юнәлештәге авырулар шифаханәдә булу вакытын озынайтуны яисә клиникага күчерүне таләп итә. Мондый очракларда индивидуаль психотерапия әңгәмәләре уздырыла, “өйгә кайту алдыннан борчылуның” нигезсез булуы аңлатыла, үз көчләренә ышаныч ныгытыла. Авыруның табиб белән хәбәрләшү мөмкинлеге булу ассызыклана, алга таба исә ул психотерапевтик ярдәм элементы буларак файдаланыла. Барлык очракларда да билгеләнгән режимны, дәвалау-күнектерү чараларын төгәл үтәргә кирәклеге төшендерелә. Скумин синдромын дәвалауда психотерапиянең өстенлекле роле психофармокология препаратларын куллануны чикләми, шулай да аларның кайберләренең кардиотоксик тәэсире турында истә тотарга кирәк.
Скумин микстурасы үзен яхшы яктан гына “күрсәтте”, аңа түбәндәгеләр керә: 10,0 — 250,0 утчәчәк үләне төнәтмәсе; 5,0 шәр дүләнә сыгынтысы, песи үләне һәм сукыр кычыткан төнәтмәләре; 2,0 шәр эвкалипт һәм борыч бөтнек төнәтмәләре; 30,0 гөлҗимеш сиробы. Клиник күзәтүләр буенча, әлеге микстураны 1 — 2 ай дәвамында ашарга 15 — 20 минут кала көнгә 3-4 тапкыр 10-15 мл күләмендә куллану йокыны яхшырта, кәефне нормальләштерә, синдром билгеләрен бетерә. Аны бик үк сизелерлек булмаган тайпылышлар вакытында, шулай ук фармакологик препаратларны туктатканнан соң ярдәмче дәвалау чарасы буларак билгелиләр.
Сенява-Жарска
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Думбрава (Панчу, Вранча)
Думбрава — Румыниянең Вранча жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сан-Джорджо-Лукано
Сан-Джорджо-Лукано — Италиянең Базиликата төбәгендә урнашкан коммуна. провинциясе составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
NGC 1827
NGC 1827 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Нев-Розьер
Нев-Розьер — Франциянең Мёз департаментында урнашкан коммуна.
(20815) 2000 SZ318
(20815) 2000 SZ318 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
2000 елның 26 сентябрендә LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «2000 SZ318» саналган.
Лютово (Благоевград өлкәсе)
Лютово  — Болгариянең Благоевград өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Троубридж-Парк (Мичиган)
Троубридж-Парк  — Америка Кушма Штатларының Мичиган штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Троубридж-Парк халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Дегыйрменчай (Енишеһир)
Дегыйрменчай (Değirmençay) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Мерсин иле Енишеһир илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Серветиеҗами (Башискеле)
Серветиеҗами (Servetiyecami) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Коҗаэли иле Башискеле илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Фюнфзеен
Фюнфзеен — Алманиянең Мекленбург-Алгы Померания җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Титихинцы
Титихинцы (Титихинцы) — Киров өлкәсенең Слободской районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
Страмнице
Страмнице — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Юс (Лыпа кушылдыгы)
Юс — Россия территориясеннән ага торган елга. Удмуртия, Киров өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Лып елгасының уң ярыннан 30 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 44 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Чүпче елгасы, инештән тамагына чаклы. Кече елга бассейны — Нократ, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Сентябрьский
Халык саны
2002 елгы җанисәп буенча төп милләтләр: руслар (80%), украиннар (10%).
Горни Иваньци
Горни Иваньци — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Сентябрьский
Климат
Кыш суык, көчле җилле һәм буранлы, җиде ай бу дәвам итә. Җәй чагыштырмача җылы, тик кыска вакытлы.
Горни Иваньци
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кампанье (Тревизо)
Кампанье — Италиянең Венеция төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Кампанье Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Брениця (Польша)
Брениця  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Тайра (кратер)
Тайра — Венера планетасының 1.6°N, -296.8°W координаталары буенча урнашкан, диаметры якынча 19,6 километр озынлыкта булган кратеры.
Исеме
Тайра кратеры осетин хатын-кыз исеме хөрмәтенә аталган.
(20816) 2000 SQ319
(20816) 2000 SQ319 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
(48) Дорида
(48) Дорида  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
(20816) 2000 SQ319
Тарихы
2000 елның 26 сентябрендә LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «2000 SQ319» саналган.
(48) Дорида
Тарихы
1857 елның 19 сентябрендә Г. Гольдшмидт тарафыннан Париж обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «ук әлеге атамасы» саналган.
Серакув (Любуш воеводалыгы)
Серакув  — Польшаның Любуш воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Уразовка (Сембер өлкәсе)
Географиясе
Райүзәктән 22 километр көньяк-көнбатышрак, Карсунка елгасында урнашкан.
Тарих
1913 елда биредә 246 йорт, 1895 кеше, 2 мәчет һәм мәктәп (1898) булган.
Халык
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: татарлар (96,6%), руслар (3,4%).
Сан-Кирико-Нуово
Сан-Кирико-Нуово — Италиянең Базиликата төбәгендә урнашкан коммуна. провинциясе составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Кембс
Кембс (Kembs) — Франциянең Югары Рейн департаментына караган коммуна, Брёнстат кантонына карый.
Антишан-де-Фронтинь
Антишан-де-Фронтинь — Франциянең Югары Гаронна департаментында урнашкан коммуна.
Кембс
Географиясе
Коммуна мәйданы — 16,45 км².
Таркио (Миссури)
Таркио  — Америка Кушма Штатларының Миссури штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Таркио шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Думбрава (Пояна-Кристей, Вранча)
Думбрава — Румыниянең Вранча жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
HD31700
HD31700 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Якуб ибн Ногман
Якуб ибн Ногман — болгар тарихчысы һәм казый. Аның иң мәшһүр әсәре - "Тәварихи Болгария" тарихи иншасы.
Биография
Әбү Хәмид әл-Гарнати мәгълүматларына караганда, Якуб 1058/1059 елда туган. Якуб ибн Ногман Болгар шәһәре судьясы булган. Ул танылган дин эшлеклесе һәм галим Әл-Джувейниның эзлеклесе була.
Ул "Тәварихи Болгария" тарихи инша авторы була. Гарәп сәяхәтчесе әл-Гарнати үз әсәрләрендә Болгар галименең «болгар» исеме барлыкка килү һәм болгарларның ислам динен кабул итүе турында китабыннан өзекләр китерә.
Ислам энциклопедиясендә Якуб ибн Ногманның 1164 елда үлүе турында әйтелә.
NGC 1828
NGC 1828 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Югары Пасол
Югары Пасол — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елга КАР/ОБЬ/1730/6/13    кушыла. Елга озынлыгы 30 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об елгасы Вах елгасы кушылган урынган Нефтеюганск каласына кадәр . Кече елга бассейны — Вах, елга бассейны — (Югары) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Малки-Цалим
Малки-Цалим — Болгариянең Благоевград өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Хагенов
Хагенов — Алманиянең Мекленбург-Алгы Померания җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Нью-Гулка (Миссисипи)
Нью-Гулка  — Америка Кушма Штатларының Миссисипи штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Горни Ключаровци
Горни Ключаровци — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Этурви
Этурви (Étourvy) — Франциянең Об департаментына караган коммуна, Рисе кантонына карый.
Страмниця (Великопольское воеводалыгы)
Страмниця  — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Кече Толкай
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Түбән Идел бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Асбассейн юк, елга бассейны — Куйбышев сусаклагычыннан алып Каспийга койганчыга кадәр Идел елгасы.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Губинка (Гродзенский районы)
Губинка  (Губінка ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Гродзенский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
(20817) Liuxiaofeng
(20817) Liuxiaofeng — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
2000 елның 1 октябрендә LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «2000 TT50» саналган.
Серветиекаршы (Башискеле)
Серветиекаршы (Servetiyekarşı) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Коҗаэли иле Башискеле илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Таун-енд-Кантри (Миссури)
Таун-енд-Кантри  — Америка Кушма Штатларының Миссури штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Таун-енд-Кантри шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(3802) Дорнбург
(3802) Дорнбург  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1986 елның 7 августында Ф. Бёрнген тарафыннан Таутенбург обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1986 PJ4» саналган.
Маньпупунёр
Маньпупунёр җилләнү баганалары Россиянең җиде могъҗизасы дип санала.
Якынча 200 миллион ел элек таш баганалар урынында биек таулар булган. Яңгыр, кар, җил, салкын һәм эссе тауларны һәм беренче чиратта зәгыйфь токымнарны җимергәннәр. Калдыклар шулардан торган каты серицит-кварцит сланец токымнары әзрәк җимерелгән булган һәм хәзерге көннәргә кадәр сакланганнар, ә йомшак токымнар җилләнү белән җимерелгән булган һәм су һәм җил белән рельеф түбәнәюенә җимерелгән булганнар. Бер биеклеге 34 метрлы багана башкалардан бераз читтәрәк тора; ул өсте аска куелган гаять зур шешәгә охшаган. Алты башкасы текә ерганак кыерында рәт булып тора. Баганалар сәер формаларга ия һәм карау урынына карап әле гаять зур кеше, әле ат яки сарык башына охшаш. Манси халкы бу потларны илаһилаштыра, һәм Маньпупунёрга менү бик зур гөнаһ дип санала.
Иван Штуцер (селекционер)
Иван Иванович Штуцер (1882 — 1932) — совет агрономы, селекционер, Татарстандагы коллективлаштыруга каршы була.
Биографиясе
Иван Иванович Штуцер 1883 елда Мәскәүдә туа. Германиядәге Халле университетының фәлсәфә факультетын тәмамлый. 1911-1920 елларда ул Казан авыл хуҗалыгы губерна ведомствосының агрономик хезмәтендә  башта агроном, аннары бүлек рәисе һәм начальнигы, соңрак Дәүләт орлык фонды башлыгы булып эшли.
1918 ел уртасында сул эсер була. 1918 елның 4 июнендә, өлкә азык-төлек комиссары буларак, продразверсткага каршы булган һәм икмәккә «ирекле» бәяләрне хуплаган Казан губернасының Игенчелек Халык комиссары К. М. Шнуровскийны яклый. Штуцер азык-төлек отрядлары формалашуга каршы чыга, Азык-төлек Комиссариатының информаторы Акимов Цюрупага  болай дип яза: «Ул [Штуцер] миңа бу политиканы [азык-төлек бүлеп бирү һәм азык-төлек отрядлары], ач булырга теләсә, үзәк алып барсын, без крестьяннардан икмәк  ирекле базар бәяләрендә алырбыз. Без крестьян конгрессы һәм крестьян секциясе күрсәтмәсе буенча эш итәбез, дип белдерде». 17 июльдә, Азык-төлек буенча Халык Комиссариатның Казан коллегиясе әгъзасы Л. И. Русер В. И. Ленинга Штуцерны кулга алу тәкъдиме белән чыга. 1918 елның 17 июлендә Казан Советының Эшче һәм Кызыл Армия секциялары уртак җыелышында Штуцер губерния комиссары вазифасыннан азат ителә, һәм уның урынына М. Солтангалиев билгеләнә.
Аннары ул бер үк вакытта Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасының Игенчелек Халык Комиссариатының орлык бүлеге начальнигы һәм 1920нче елда оешкан Казан авыл хуҗалыгы тәҗрибә станциясенең селекция бүлеге начальнигы булып эшли. Аның өчен Усады авылындагы Журавлевлар утарында 175 гектар җир һәм элеккеге Юнкерлар мәктәбенең 462 гектар җире,  Яңа Иерусалим монастыренең һәм шәһәр яны Архиерей дачасының барлык биналары бирелә. Станция өчен ике тәҗрибә кыры ( Лаеш һәм Спас), ике орлык хужалыгы һәм ике ярдәм пункты бирелә. Селекция эшләре Казан губернасының Чистай кантоны Змиево авылы янындагы 10-12 гектар мәйданда, параллель рәвештә алар Арча кантонының Шушар селекция кырында башкарыла. И. И. Штуцерга ярдамгә 15-20 студент бирелә.
1921-1929 елда, Штуцер җирле үрнәкләрдән сайлап алу ысулы белән flavum «Казанское 506» төрлелегенең  иртә өлгергән төрен чыгара. Уңдырышлылык 1 гектардан 28-30 центнер була. Сорт Красноярск һәм Алтай өлкәләрендә, Иркутск, Кемерово, Томск, Төмән һәм Новосибирск өлкәләрендә районлаштырыла.
Шул ук вакытта, 1921 елдан Штуцер карабодайның үзгәрүен өйрәнә башлый. Крестьян чәчүлекләре культураларыннан җирле формаларны сайлап яхшырту өстендә эш башлый. Соңрак, селекционер берничә индивидуаль сайлау ысулын куллана. Штуцерны кулга алу белән бәйле эш тәмамланмый кала. Урта өлгергән һәм иртә өлгергән зур җимешле материал бөтенләй юкка чыга. Ләкин, 1934 елда, селекционер А. Ф. Шубина корылыкка чыдам беренче «Казанская местная» сортын үстерә, ул өлгерүчәнлеге белән аерылып торган һәм җитмешенче еллар башына кадәр җитештерүдә саклана.
1920—1926 елларда Штуцер республиканың һәр агро-туфрак төбәге өчен культуралар буенча җентекле карталар һәм чагыштырма таблицалар туплаый. Ул Татарстанда авыл хуҗалыгын районлаштыруны тәкъдим итә, һәм аны тормышка ашыру механизмы базар булырга тиеш, дип саный. Ул авыл хуҗалыгы производствосын мониторинглауга зур өлеш кертә һәм бу тикшеренүләргә нигезләнеп мөһим теоретик гомумиләштерүләр ясый. 1929нчы елда Казанда Татар Республикасының беренче агрономик конгрессында Штуцер совет Татарстанында авыл хуҗалыгын үстерү өчен өметле юнәлешләрнең фәнни нигезләнүе турында доклад ясый.Татарстан АССРның Игенчелек Халык комиссариаты хезмәткәре буларак, Татарстаннан икмәк чыгаруны арттыруга, базар мөнәсәбәтләренә директив тыкшынуга, крестьяннарга колхоз төзелешен көчләп тагуга каршы чыга. Тоташ коллективлашуга каршы була, авыл хуҗалыгын, нигездә, дәүләт акчалары хисабына үзгәртеп корырга кирәк, дип саный. Шәхси крестьян хуҗалыкларын бетерү буенча идеологик кампания вакытында Штуцер аларны алга таба үстерүнең максатчанлыгын раслый. 1930 елның 4 октябрендә кулга алына.
1931 елда Казанда «Кондратьевщина в Татарии» мәкаләләр җыентыгы дөнья күрә (авторлар З. Винтайкин, Ф. Медведев һәм Г. Шеперин). Анда, 3. Винтайкин: «партия кулакка каршы көрәшне дәвам итү һәм көчәйтү бурычы куйган вакытта, Штуцер кулак һәм класс көрәше юклыгын исбатлады», - дип яза.
1932 елның 19 гыйнварында Штуцер ОГПУ Коллегиясе тарафыннан 58-7, 58-11 статьялар буенча, «корткычлык оешмасы катнашучысы» буларак, 5 ел концлагерьларга хөкем ителә [«Хезмәт крестьяннары партиясе», аның «Казан филиалы» эше буенча]. 1932 елның 31 октябрендә төрмә срогы Казахстанга куылу белән алыштырыла. 1932 елда ул Карагандага сөргенгә җибәрелә, аннары Алма-Атага күчә, һәм унда үз-үзенә кул сала.
1988 елның 1 сентябрендә реабилитацияләнә.
Яншагбинә
Яншагбинә (Yanşaqbinə ) — Әзербайҗанның Кәлбәҗәр районына караган авыл.
Неван
Неван — Франциянең Мёз департаментында урнашкан коммуна.
Кампанье Приме (Верона)
Кампанье Приме — Италиянең Венеция төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Кампанье Приме Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Сан-Кирико-Рапаро
Сан-Кирико-Рапаро — Италиянең Базиликата төбәгендә урнашкан коммуна. провинциясе составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Сербув
Сербув — Польшаның Любуш воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Уиллард (кратер)
Исеме
Уиллард кратеры Америка педагогы Эмма Уиллард хөрмәтенә аталган.
(20818) Karmadiraju
Тарихы
2000 елның 1 октябрендә LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «2000 TQ54» саналган.
Страхоцице
Страхоцице — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Коры Бедька
Коры Бедька — Россия территориясеннән ага торган елга. Пермь крае, Свердловск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Зур Бедька елгасының уң ярыннан 5,2 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 11 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Чусовая, Кын авылы янындагы су үлсәү посынан тамагына чаклы. Кече елга бассейны — Чулман кушылдыклары бассейннары, Агыйдел кушылганга чаклы, елга бассейны — Чулман.
Хайлигендамм
Хайлигендамм — Алманиянең Мекленбург-Алгы Померания җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Думбрава (Прахова)
Думбрава — Румыниянең Прахова жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Марикостиново
Марикостиново — Болгариянең Благоевград өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Арбас
Арбас — Франциянең Югары Гаронна департаментында урнашкан коммуна.
Горни Петровци
Горни Петровци — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Вареницы
Вареницы (Вареницы) — Киров өлкәсенең Слободской районында урнашкан авыл.
Горни Петровци
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Вареницы
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
Дегыйрмиташ (Геваш)
Дегыйрмиташ (Değirmitaş) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Ван иле Геваш илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Губичы (Шчучынский районы)
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Сибирский
Сибирский (Сибирский) — Россиянең Хант-Манси автономияле округының Ханты-Мансийск районына керүче авыл.
Халык саны
2002 елгы җанисәп буенча төп милләтләр: руслар (85%), хантлар (8%).
HD31732
HD31732 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Кётсенг
Кётсенг (Kœtzingue) — Франциянең Югары Рейн департаментына караган коммуна, Брёнстат кантонына карый.