cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Татар мәдәнияте йорты
Татар мәдәнияте йортының эшчәнлеге
Татар мәдәнияте йорты – тарих, әдәбият һәм сәнгать өлкәсендә шактый күп хезмәт куйган оешма. Фәнни-популяр лекцияләр уку, чыгышлар ясау аның киң кулланылган эш формаларыннан берсе булып торган. Чыгышлар төрле темаларны яктырткан. Мәсәлән, А. Әхмәтовның “Мәдәни төзелеш һәм анда интеллигенциянең катнашуы” (“ Культурное строительство и участие в нем интеллигенции” А. Ахметов), Н. Надиевның “Татар педагогикасының тарихы” (“История татарской педагогики”), Солтан Габәшинең “Татар музыкасы нигезләре һәм аның үсеше” (“Основы татарской музыки и ее развитие”) һ.б. Күргәзмәләр оештыру киң таралыш ала. Бу Татар мәдәнияте йортының яхшы һәм уңышлы башлангычларыннан берсе.
Татар мәдәнияте йорты кыска гына вакыт яшәсә дә, китап һәм журналлар бастыруда актив эшчәнлек алып барган. 1928 елдан 1930 елга кадәр 138 гә якын басма продукция чыгарылган. Болардан тыш, ТМЙ вакытында ук татар телендә 3 журнал, ягъни  “Безнең юл” (әдәби-фәнни), “Мәгариф” (педагогик)  һәм  “Татарстан” (төбәк өйрәнүгә багышланган) бастырып чыгарыла башлый. Әлеге журналларда ТМЙның фәнни-тикшеренү эшчәнлеге яктыртылган. Татар энциклопедия сүзлегендә исә бу журналлардан тыш “Татарстан”, “Вестник научного общества татароведения”, “Татарстан педагогик җәмгыяте хәбәрләре” журналларын да әлеге оешманың эшчәнлегенә бәйләп карыйлар.
1930 елда 4 томлык “Татар мәдәнияте йорты хезмәтләре”н дә бастырып чыгара. Әлеге хезмәткә төрле авторларның фәнни тикшеренүләре, монографияләре кертелә. 1930 елда Татар мәдәнияте йорты эшчәнлеге туктатыла, һәм аның нигезендә Татарстан фәнни-тикшеренү икътисад институты оештырыла. Татар мәдәнияте йорты – мәдәни түгәрәк, ассоциация һәм җәмгыятьләрне берләштерүче һәм эшчәнлекләренә җитәкчелек итүче үзәкләштерелгән дәүләт оешмасы. ТМЙ Нигезләмәсе буенча ул ТАССРның Мәгариф халык комиссарияты карамагындагы Гыйльми үзәккә буйсынучы буларак каралса да, чынбарлыкта ул күп мөмкинлекләргә, мәсәлән, матди яктан, ия булган мөстәкыйль оешма. Шуңа да Гыйльми үзәк Татар мәдәнияте йорты белән җитәкчелек иткән дип әйтеп булмый.
Татарстан Республикасы китап палатасын оештыру
Татарстан Республикасы китап палатасын оештыруга адымнар 1920 елда ук Казан Дәүләт нәшрияты каршында библиография бүлеге булдырылудан һәм “Китап дуслары” дигән библиографик түгәрәк барлыкка килүдән ясала. Түгәрәк “Казанский библиофил” исемендәге журналның 4 номерын бастырып чыгара. Әмма ләкин кечкенә генә бүлек эшчәннәренең хезмәтләре генә аз була. Басмачылык архивы булган Библиографиянең Республика бердәм үзәге булырга тиешле хисап-теркәү үзәген оештыру күптән кирәк була. Аның булмавы милли мәдәният һәм әдәбият, тел, китап бастыру һ.б. өлкәләрнең үсешенә кыенлыклар тудырган. Болардан тыш, махсус нөсхәләрне саклау өчен берләштерелгән үзәк булмау әһәмиятле документларның юкка чыгуына сәбәпче булган.
1925 елны Гыйльми үзәк китап палатасы булдыру тәкъдимен хуплый һәм Таһировка ТАССРның китап палатасы проектын төзү эшен йөкли. Нәтиҗәдә, 1926 елның 21 декабрендә Г. Б. Ашмасов җитәкчелегендә Татарстан Республикасының китап палатасы үз эшчәнлеген башлап җибәрә. Автоном Республикалардан, бу беренче шундый оешма була. Соңрак китап палаталары Башкорт һәм Чуаш АССРларында барлыкка килә.
“1927 елның 27 сентябрендә ТАССРның Халык комиссарлары Советы карары нигезендә Татарстан Республикасында урнашкан барлык типографияләр китап палатасына үзләренең басма хезмәтләренең нөсхәсен китерергә тиеш булалар. Болардан тыш, палата Татарстаннан читтә татар телендә чыккан басмаларны да библиографик оешмалар белән алмашыну нигезендә үзендә булдыру юлларын кайгырткан. 1929 елда Палатаның китап фонды Мулланур Вахитов исемендәге татар үзәк Шәрык музей-китапханәсе белән кушылу нәтиҗәсендә  алдагы еллларда чыккан басмаларга байый. Чөнки аның фондында XIX гасырдан башлап чыккан татар, рус, көнбатыш Европа телләрендә китап, журнал, газеталар була.”
ТАССРда китап палатасы оештырылуы белән Республикада чыккан басма продукцияне хисаплау һәм татар телендә библиография иҗат итү мөмкинлеге тудырылган. 1931 елны Палата Казан университетының Фәнни китапханәсенә тапшырыла. Татар мәдәнияте йорты үз эчендә төбәкне өйрәнү юнәлешендә эшчәнлек алып барган фәнни җәмгыять һәм түгәрәкләрне берләштергән үзәк була.
Марянув (Турецкий повяты)
Марянув  — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Цэнтральная
Цэнтральная (Цэнтральная ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Ивевский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Кумлуҗа (Еркөй)
Кумлуҗа (Kumluca) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Йозгат иле Еркөй илчесенә караган бер авыл (köy).
Яңа Майна
Яңа Майна (Новая Майна) — Сембер өлкәсенең Мәләкәс районында урнашкан шәһәр тибындагы бистә.
Халык
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (67,4%), чуашлар (20,3%), татарлар (6,2%), мордва (3,7%).
Дайтон (Массачусетс)
Дайтон  — Америка Кушма Штатларының Массачусетс штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гөкчен (Коҗакөй)
Гөкчен (Gökçen) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Диярбакыр иле Коҗакөй илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Полатлар (Синҗан)
Полатлар (Polatlar) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Анкара иле Синҗан илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Тула (Об кушылдыгы)
Тула  — Россия территориясеннән ага торган елга. Новосибирск өлкәсе, Тум өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга Об елгасының уң ярына тамагыннан 2821 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 22 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об елгасы Новосибирск сусаклагычынан Чулым  елгасы менән кушылгансы,   Иняи һәм Томь елгаларын кетрмичә. Кече елга бассейны — (Югары) Об кушылдыклары бассейны, Томь кушылганга кадәр, елга бассейны — (Югары) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Санкт-Михаэль-им-Бургенланд
Санкт-Михаэль-им-Бургенланд — Австриянең Бургенланд федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Таркавиця
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Сәвия Сираева
Сәвия Сираева (Сәвия Гыймаделислам кызы Сираева,, — , ) — актер, театр педагогы, Башкортстан АССРның (1989) һәм Татарстанның (2000) халык, Россиянең атказанган (2007) артисты.
(19128) 1987 YR1
(19128) 1987 YR1 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1987 елның 17 декабрендә Эрик Эльст, G. Pizarro тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1987 YR1» саналган.
Зайки
Зайки — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Лисец (София өлкәсе)
Лисец  — Болгариянең София өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Антанас Сирейка
Антанас Сирейка (Antanas Sireika,, — , ) — СССР һәм Литва баскетболчысы, баскетбол тренеры, Литва милли баскетбол җыелмасының (2001-2006), Казан УНИКСының (2006-2007) баш тренеры.
HD228403
HD228403 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Вьё-Рен
Вьё-Рен (Vieux-Reng) — Франциянең Нор департаментына караган коммуна, Мобёж кантонына карый.
Ладон (Луаре)
Ладон — Франциянең Луаре департаментында урнашкан коммуна.
Низами (Горанбой)
Низами  (Nizami ) — Әзербайҗанның Горанбой районына караган авыл.
Цэпеняты
Цэпеняты (Цэпеняты ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Ивевский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Леонов (ай кратеры)
Леонов - Ай өслегенә кече күк объекты бәрелү нәтиҗәсендә барлыкка килгән, диаметры якынча 34,04 км булган кратер.
Атамасы
Кратерга атама Алексей Архипович Леонов (1934-2019) хөрмәтенә бирелә.
Тарихы
Кратер Халыкара Астрономия Берлеге (International Astronomical Union (IAU)) тарафыннан 1970 елда раслана.
Зур Печеньга
Зур Печеньга — Россия территориясеннән ага торган елга. Архангельск өлкәсе, Вологда өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Кизьма елгасының уң ярыннан 60 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 25 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Вага елгасы. Кече елга бассейны — Төньяк Двина, Вычегда һәм Кече Төньяк Двиналар кушылган урыннан түбәнрәк, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Постая (Толмин)
Постая  — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Глигорешть (Клуж)
Глигорешть — Румыниянең Клуж жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Подгай (Александровский повяты)
Подгай  — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Принстон (Миннесота)
Принстон  — Америка Кушма Штатларының Миннесота штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Принстон шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Мюрон
Мюрон — Франциянең Шаранта-Маритим департаментында урнашкан коммуна.
Цеденик
Цеденик — Алманиянең Бранденбург җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
NGC 783
NGC 783 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда   тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Казчина Гудио (Лоди)
Казчина Гудио — Италиянең Ломбардия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Орлинз (сан алу урыны, Массачусетс)
Географиясе
Орлинз халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Казчина Гудио (Лоди)
Географиясе
Казчина Гудио Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.
Орлинз (сан алу урыны, Массачусетс)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Казчина Гудио (Лоди)
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
(4107) Rufino
Тарихы
1989 елның 7 апрелендә Элеанор Хелин тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1989 GT» саналган.
Марянув-Колёния
Марянув-Колёния — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(19129) Loos
(19129) Loos — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1988 елның 10 гыйнварында А. Мркос тарафыннан Клеть обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1988 AL1» саналган.
Бәхтегәрәй (Мерәс авыл советы)
Бәхтегәрәй — Башкортстанның Баймак районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 453660, — 80206838002.
Демография
Халык саны динамикасы:
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 84 кешенең яшәве мәгълүм.
Жданухино
Жданухино (Жданухино) — Киров өлкәсенең Оричи районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
Литаково
Литаково — Болгариянең София өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Константин Ситкин
Константин Ситкин (Константин Васильевич Ситкин,, — , ) — Россия Федерация каһарманы (2000).
Подгорное (Чиләбе өлкәсе)
Подгорное (Подгорное) — Чиләбе өлкәсенең Троицк районы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (81%), казахлар (16%).
Санкт-Михаэль-им-Лунгау
Санкт-Михаэль-им-Лунгау — Австриянең Зальцбург федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Орехово (Черниговка районы)
Орехово (Орехово) — Диңгез буе краеның Черниговка районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат муссонлы. Кыш коры һәм суык, көннәре аяз. Яз озак бара, салкынча һәм температура тирбәлеше күзәтелә. Җәй исә җылы, явым-төшемле. Көз чагыштырмача җылы, коры һәм аяз. Җәй көне Тын океаннан җылы җил иссә, кышын төньяктан салкын җилләр исә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (82%), украиннар (16%). Әлеге торак пунктта татарларның өлеше - 1%.
Займа
Займа — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Гөкчеһүюк (Сейдишеһир)
Гөкчеһүюк (Gökçehüyük) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Конья иле Сейдишеһир илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Абдулла Әхмәт
Абдулла Әхмәт (тулы исеме Абдулла Сафиулла улы Әхмәтов ) — татар язучысы, драматург.
Абдулла Әхмәт 1905 елның 25 мартында хәзерге Курган өлкәсенең Звериноголовск авылында туа. Авыл мәктәбендә башлангыч белем ала. Соңыннан, махсус курслар тәмамлап, 1922-1923 елларда Чиләбе өлкәсенең балалар йортында тәрбияче, аннары үз авылларында уку йорты мөдире булып эшли. Шул вакытларда ул Уралда чыга торган газетага хәбәрләр яза башлый. 1925 елдан Свердловск шәһәрендә татар телендә чыга торган «Сабан һәм чүкеч» газетасы редакциясендә эшли. Газета-журналларда аның очерклары, кыска хикәяләре, ә 1931 елда Мәскәүнең «Центриздат» нәшриятында «Кара баганалар» исемле беренче китабы дөнья күрә.
1932 елда А. Әхмәт Казанга күчеп килә. 1932-1936 елларда Казан дәүләт педагогия институтында укый, «Совет әдәбияты» (хәзерге «Казан утлары») журналы редакциясендә әдәби хезмәткәр, аннары Казан химия-технология техникумында һәм музыка мәктәбендә татар теле һәм әдәбияты укытучысы булып эшли.
Бөек Ватан сугышы башлангач, Абдулла Әхмәт фронтка китә. Ике ел буе алгы сызыкта гади солдат булып фашистларга каршы сугыша. Яраланып, госпитальдә дәваланып чыккач, яңадан алгы сызыкка кайта һәм сугышның ахырына кадәр фронт газетасы редакциясендә эшли һәм совет солдатларының сугышчан батырлыклары турында күп санлы очеркларын, хикәяләрен иҗат итә.
1946 елда армиядән кайткач, Абдулла Әхмәт Татарстан китап нәшриятында яшьләр-балалар әдәбияты редакциясе мөдире, аннары «Пионер» (хәзерге «Ялкын») журналының җаваплы редакторы булып эшли.
Абдулла Әхмәтнең сугыштан соңгы иҗаты проза һәм драматургия жанрларының һәр икесендә дә нәтиҗәле эшләве белән характерлы. Бу елларда ул нефтьчеләр тормышына багышланган «Кара алтын», «Яшәү көче» исемле очерк китапларын һәм «Серләр», «Егет сүзе» исемле драма әсәрләрен яза. Пьесалары Татар дәүләт академия театры сәхнәсендә куелып, берничә сезон зур уңыш белән бара. Абдулла Әхмәт балалар өчен дә күпләгән әсәрләр яза. Ул – ике дистәгә якын китап авторы.
Абдулла Әхмәт татар халык иҗаты әсәрләрен туплау, әдәби эшкәртү һәм матбугатка әзерләп чыгару өлкәсендә дә нәтиҗәле эшли. 1938 елда аның фольклорчы Хәмит Ярми белән бергә бастырып чыгарган «Халык иҗаты» исемле зур җыентыгын, үзе тарафыннан төзелгән һәм кат-кат басылган «Хуҗа Насретдин мәзәкләре», «Мәкальләр», «Табышмак әйтәм – табыгыз» дигән җыентыкларны күрсәтергә була.
Абдулла Әхмәт 1976 елның 28 октябрендә, Казанда вафат була.
Тарло (Люблин воеводалыгы)
Тарло  — Польшаның Люблин воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Постойна (община)
Постойна  — Словениядә урнашкан община (җәмгыять).
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
HD228445
HD228445 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Вюльверденг
Вюльверденг (Wulverdinghe) — Франциянең Нор департаментына караган коммуна, Ворму кантонына карый.
Даксбери (Массачусетс)
Даксбери  — Америка Кушма Штатларының Массачусетс штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Казчина Гуцафаме (Милано)
Казчина Гуцафаме — Италиянең Ломбардия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казчина Гуцафаме Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Цюпишки
Цюпишки (Цюпішкі ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Ашмянский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Кумлуҗа (Ташова)
Кумлуҗа (Kumluca) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Амасья иле Ташова илчесенә караган бер авыл (köy).
NGC 784
NGC 784 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда   тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Ентала (Уфтюга кушылдыгы)
Ентала — Россия территориясеннән ага торган елга. Архангельск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Уфтюга елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 35 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Төньяк Двина кушылдыклары бассейны Вычегда һәм Сухона елгалары кушылганчы, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Глимбоака
Глимбоака — Румыниянең Сибиу жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Подгуж (Бродницкий повяты)
Подгуж  — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(19130) Tytgat
(19130) Tytgat — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1988 елның 11 февралендә Эрик Эльст тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1988 CG2» саналган.
Беренче театр (мәгънәләр)
Бу сүзнең берничә мәгънәсе бар:
Лопушня
Лопушня — Болгариянең София өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Полатпынары (Туфанбейли)
Полатпынары (Polatpınarı) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Адана иле Туфанбейли илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Андрес Скотти
Андрес Скотти (Andrés Scotti Ponce de León,, — , ) — Уругуай футболчысы (сакчы), Уругуай милли футбол җыелмасы әгъзасы (2006-2013), Америка кубогы иясе (2011), Уругуай чемпионы (2002, 2011/12), Россия чемпионатының бронза призчысы (2003).
Церниц-Лом
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Нанкра
Нанкра — Франциянең Шаранта-Маритим департаментында урнашкан коммуна.
Масанув
Масанув — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Лепот (ай кратеры)
Лепот - Ай өслегенә кече күк объекты бәрелү нәтиҗәсендә барлыкка килгән, диаметры якынча 16,36 км булган кратер.
Тарихы
Кратер Халыкара Астрономия Берлеге (International Astronomical Union (IAU)) тарафыннан 1935 елда раслана.
Гөлсем Камская
Гөлсем Сәйфулла кызы Камская (Ильясова) — күп татар театрларында эшләгән талантлы артистка.
Тула (елга)
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об елгасы Новосибирск сусаклагычынан Чулым  елгасы менән кушылгансы,   Иняи һәм Томь елгаларын кетрмичә. Кече елга бассейны — (Югары) Об кушылдыклары бассейны, Томь кушылганга кадәр, елга бассейны — (Югары) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Гөлсем Камская
Гөлсем Камская 1901 елның 25 мартында Казан шәһәрендә туа. Аның сәхнә эшчәнлеге 1919 елда башлана. Г. Камская Казан, Әстерхан һәм Мәскәү татар театрларында хезмәт итә, ә 1933 елдан ул – Г. Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры артисткасы.
Ярты гасырлык сәхнә эшчәнлеге чорында ул татар, рус һәм дөнья драматургиясе әсәрләре буенча эшләнгән спектакльләрдә төрле характердагы дистәләрчә образлар иҗат итә.
Тула (елга)
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Гөлсем Камская
Аның героиняларының сәхнәдәге тормышы һәрвакыт тирән фикерле, нечкә психологизм, милли үзенчәлекле булулары белән аерылып тора. Нәгыймә (“Банкрот”, Галиәсгар Камал), Галчиха (“Гаепсездән гаеплеләр”, А.Островский), Маһинур (“Миңлекамал”, М.Әмир), Блюм (“Тормыш яңадан башлана”, В.Собко), Гөлниса (“Шомлы көннәр”, Таҗи Гыйззәт), Сәхилә (“Х.Насретдин”, Нәкый Исәнбәт), Сабира (“Татар хатыны ниләр күрми”, Галимҗан Ибраһимов) һәм башка ул уйнаган рольләр татар театр сәнгатен үстерүдә билгеле бер өлеш була, артисткага шөһрәт китерә.
Г. Камская театрның җәмәгать эшләрендә актив катнаша, яшь артистлар белән үзенең бай иҗат тәҗрибәсен уртаклаша. Гөлсем Камская 1975 елның 8 декабрендә вафат була.
Театр сәнгатен үстерүдәге зур хезмәтләре өчен Гөлсем Камскаяга РСФСРның атказанган һәм Татарстанның халык артисткасы дигән мактаулы исемнәр бирелә.
Принсбург (Миннесота)
Принсбург  — Америка Кушма Штатларының Миннесота штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Принсбург шәһәре  елда нигезләнгән.
(4073) Ruianzhongxue
(4073) Ruianzhongxue — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1981 елның 23 октябрендә биредә эшләүче галимнәр тарафыннан Нанкин обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1981 UE10» саналган.
Санкт-Михаэль-ин-Оберштайермарк
Санкт-Михаэль-ин-Оберштайермарк — Австриянең Штирия федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Цябы
Цябы (Цябы ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Лидский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Зайончки (Подлясье воеводалыгы)
Зайончки  — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(19131) 1988 CY3
(19131) 1988 CY3 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Камзолка (Хопер кушылдыгы)
Камзолка (Рянза), элек Казангал, Казмала — Хопер елгасы кушылдыгы. Пенза өлкәсе, Сарытау өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Хопер елгасының сул ярыннан 806 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 50 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Тын су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Хопер елгасы, инештән Ворона елгасы кушылган урынга чаклы. Кече елга бассейны — Хопер, елга бассейны — Тын (су бассейнының Россия өлеше).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Тыл хезмәтчәннәре һәм сугыш чоры балаларына һәйкәл (Түбән Кама)
Тарихы
Җиңү мәйданы территориясендә куелган һәйкәл тантаналы рәвештә 2015 елның 9 маенда ачылган.
2014 елның язында Татарстан Республикасы Түбән Кама муниципаль районының ветераннар советы тыл хезмәтчәннәренә һәм сугыш чоры балаларына багышланган һәйкәл кую үтенече белән район башлыгы Айдар Метшинга мөрәҗәгать итәләр. Нәтиҗәдә, аны булдыру турында карар кабул ителә, моның өчен Җиңү мәйданы территориясен ике зонага бүләләр: берсе тулысынча хәрби тематикага багышланган, икенчесе — тыл хезмәтчәннәренә багышланган; бу урын Бөек Ватан сугышында катнашучыларның Дан Мемориалы дип атала башлаган.
Ачылу тантанасында Түбән Кама мэры Айдар Метшин, Татарстан Экология һәм табигый байлыклар министры Артем Сидоров, Татарстан Дәүләт Советы депутаты Рафис Борһанов катнашкан. Мөхтәрәм кунаклар арасында фронтовиклар, тыл хезмәтчәннәре һәм сугыш чоры балалары да була. Монументтан Кызыл тукыманы төшерүне Айдар Метшин, тыл хезмәтчәне Вәсимә Закирова һәм сугыш баласы Хаматхан Хәлиуллин башкаралар.
Тасвирлама
Түбән Камада яшәүчеләр уйлаган проектны Казан скульпторы Рөстәм Габбасов гамәлгә ашыра башлаган. Бронза һәйкәл булдыруга ярты елга якын вакыт китә.
Һәйкәлне булдырганда сугыш елларында тыл хезмәтчәннәренең образлары кулланыла: картлар, хатын-кызлар һәм балалар. Кулларына көрәк тоткан карт ир — ат авыр физик хезмәтне, икмәк көлтәләре тоткан хатын-кыз — авыл хуҗалыгында хезмәт итүче, механик кораллы малай - заводларда һәм фабрикаларда балалар хезмәтен символлаштыра. Шунысы кызык, малай агач тартмада тора, ул өлкәннәр урынында эшләү өчен аның буе җитми. Барлык өч фигура да бердәмлеккә чакыру символы буларак, радиорупорлар белән таяныч астында тора.
Монумент кара граниттан постаментка урнаштырылган, әмма башта постамент соры плитка белән тышланган. Аның янында «1941-1945 еллардагы Бөек Ватан сугышы елларында фидакарь хезмәтләре өчен тыл хезмәтчәннәренә һәм сугыш балаларына» дип язылган мемориаль такта бар. Һәйкәл янындагы мәйданчык тротуар плиткасы белән салынган.
Гаяз Максуди
Максудов (Максуди) Гаяз (Гаяс) Хисаметдин улы (1891-1942) - җәмәгать эшлеклесе, журналист. 1922 -1925 елларда Гыйльми Үзәкнең рәисе, Татарны гыйльми өйрәнү җәмгыяте әгъзасы, татар теленең фәнни терминологиясе комиссиясенең рәисе. Бер үк вакытта «Мәгариф» журналының редакторы, «Кызыл Армия» һәм «Татарстан» газеталарында да хезмәт куя. 1930 -1936 елларда Сәмәрканд университетында эш алып бара. Урта мәктәпләр һәм техникумнар өчен математика дәреслекләренең авторы. Нигезсез сөргенгә куыла; вафатыннан соң гына реабилитацияләнә.
Тәрҗемәи хәле
Гаяз Максуди Югары Кибәхуҗа авылында 1891 елны дөньяга килә. Югары белемле математик. 1922-1925 елларда Гыйльми Үзәкнең рәисе, Татарны гыйльми өйрәнү җәмгыяте әгъзасы, татар теленең фәнни терминологиясе комиссиясенең рәисе. 1923 елда Мирсәет Солтангалиевны яклап язылган хатка кул куя. 1929 елның октябрендә Советлар Берлеге Коммунистик Фиркасеннән чыгарыла. Шәрыкъ педагогик институтында Солтангалиевчылар төркеме оештыруда гаепләнә. Үзенең якын арада кулга алыначагын чамалап, Гаяз Максуди Сәмәрканд университетына эшкә урнаша. Кулга алына. 1937 елның 13 ноябрендә аны 10 елга Төзәтү-хезмәт лагерена хөкем итәләр.
HD22860
HD22860 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Югары Мәләкәс
Югары Мәләкәс (Верхний Мелекесс) — Сембер өлкәсенең Мәләкәс районында урнашкан сала.
Халык
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чуашлар (63,4%), руслар (27,5%).
Поток (Железники)
Поток  — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Тарнава-Дужа
Тарнава-Дужа — Польшаның Люблин воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Казчина Дарзена (Павия)
Казчина Дарзена — Италиянең Ломбардия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казчина Дарзена Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Рәһимли (Горанбой)
Рәһимли  (Rəhimli ) — Әзербайҗанның Горанбой районына караган авыл.
Оушен-Блафф-Брант-Рок (Массачусетс)
Оушен-Блафф-Брант-Рок  — Америка Кушма Штатларының Массачусетс штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Оушен-Блафф-Брант-Рок халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Лопян
Лопян — Болгариянең София өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Глимбоката
Глимбоката — Румыниянең Арджеш жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
NGC 785
NGC 785 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда   тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Гөкчеһүюк (Гөлбашы)
Гөкчеһүюк (Gökçehüyük) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Анкара иле Гөлбашы илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Летронн (ай кратеры)
Летронн - Ай өслегенә кече күк объекты бәрелү нәтиҗәсендә барлыкка килгән, диаметры якынча 117,59 км булган кратер.
Атамасы
Кратерга атама Жан Антуан Летронн (1787—1848) хөрмәтенә бирелә.
Тарихы
Кратер Халыкара Астрономия Берлеге (International Astronomical Union (IAU)) тарафыннан 1935 елда раслана.
(19132) Le Clézio
(19132) Le Clézio — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1988 елның 13 февралендә Эрик Эльст тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1988 CL4» саналган.
Подгужин (Куявия-Диңгез буе воеводалыгы)
Подгужин  — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Маслово (Равицкий повяты)
Маслово  — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Беренче театр (фильм)
Бу — фильм турында мәкалә. Шулай ук Беренче театр (мәгънәләр) сәхифәсен карагыз.''
«Беренче театр» — Совет чорында төшерелгән фильм.
Тыдыл-Яха (Пур-Пе кушылдыгы)
Тыдыл-Яха — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә ага. Елга  Пур-Пе елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 16 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Түбән Об бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Асбассейн юк, елга бассейны — Пур.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Санкт-Никола-ан-дер-Донау
Санкт-Никола-ан-дер-Донау — Австриянең Югары Австрия федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Гыйльми Үзәк
Гыйльми Үзәк (Академүзәк) – татар халкының тарихын, мәдәниятен, мәгариф өлкәсендәге казанышларын барлауны оештыру үзәге. 1921– 1930 елларда ТАССР Мәгариф халык комиссарияты карамагында эшли. Гыйльми Үзәккә түбәндәге оешмалар буйсына: Татар халкын гыйльми өйрәнү җәмгыяте, Татарстанны гыйльми өйрәнү җәмгыяте, ТАССР архивларының, ТАССР музейларының Баш идарәләре.
Цехин (посёлок, Алмания)
Цехин  — Алманиянең Бранденбург җирендә урнашкан коммуна.
Гыйльми Үзәк
Гыйльми үзәкнең барлыкка килүе
Академүзәкнең барлыкка килүе датасын әдәбиятта 1920 елга нисбәтләп карыйлар. Үзәкне булдыру проекты 1921 ел барышында каралган, катгый рәвештә 1921 елның 3 декабрендә Мәгариф халык комиссиариятының коллегия утырышында карар кабул ителә. Анда Гыйльми үзәкнең алдында куелган максатлар санап кителә: Мәгариф халык комиссиариятына һәм үзәкләргә тапшырылачак халык мәгарифе мәсьәләләренең чишү юлын эшләп чыгару; мәгарифнең аерым бер өлкәсе буенча хосусый планнар эшләп чыгару; ТАССРда барлык төр уку йортларында укыту  һәм фәнни оешмаларның эшчәнлеген яктырту  өчен план һәм программалар төзү; үз алдында саф гыйльми, гамәли һәм сәнгати-теоретик бурычлар куйган оешмалар белән турыдан-туры җитәкчелек итү; фәнни экспедицияләр, тикшеренүләр һәм фәнни конференцияләр үткәрүнең план һәм проекларын эшләү; фәнни хезмәтләр, әдәби әсәрләрне туплау, аерым коллектив һәм шәхесләрне кызыксындыру юлы белән конкурс нигезендә дәреслекләр чыгару; фәнни җәмгыятьләрнең һәм оешмаларның хисабын алып бару һәм теркәп кую.
Цехин (посёлок, Алмания)
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гыйльми Үзәк
Гыйльми үзәкнең барлыкка килүе
Академүзәк каршындагы коллегиядә түбәндәге фәнни коллегияләр булган: 1) фәнни-сәяси; 2) фәнни-техник; 3) фәнни-педагогик; 4) сәнгати (ул, үз чиратында, 5 кисәктән торган: әдәбият, театр, музыка, рәсем сәнгате һәм кинематография). Болардан тыш, Гыйльми үзәкнең төзелешенә ТАССР архив һәм музейларының Баш идарәләре дә кергән.
Гыйльми Үзәк җитәкчелеге
Академик үзәкнең беренче рәисе булып, хаклы рәвештә, Гаяз Максудов санала. 1920 елда ул фәнни бүлектә эшләгән, ә 1922 елдан алып Гыйльми үзәкнең рәисе итеп билгеләнгән. Гаяз Максудов фәнни-педагогик һәм мәдәни эшчәнлекне җайга салу өчен күп көч куя. Әмма 1921 – 1924 елларны Гыйльми үзәкнең оештыру, үзәкнең аякка басу еллары дип атарга
1925 елдан башлап, фәнни комиссияләрнең эшләре тәртипкә һәм аерым системага салынгач, аның актив һәм уңышлы эшчәнлеге башлана. Күбесенчә бу Академүзәкнең яңа рәисе эшчәнлеге белән бәйләнгән. 1925 елның гыйнварыннан оешманың җитәкчесе итеп, күренекле галим, язучы һәм җәмәгать эшлеклесе Галимҗан Ибраһимов билгеләнә. Һичшиксез, “Г.Ибраһимовка кадәр дә, аннан соң да Академүзәк җитәкчелегендә шулкадәр абруйлы һәм иҗади шәхес булмаган”, дигән фикер белән килешмичә мөмкин түгел. Нәкъ аның җитәкчелеге астында Академик үзәк Татар иленең мәдәни һәм фәнни төп юнәлешләре буенча гамәли тикшеренүләр башлап җибәргән. Әдәбиятта кайбер авторлар, хаталанып, 1925 елны Академүзәк оешкан, ә аның беренче җитәкчесе Г. Ибраһимов булган дип фаразлыйлар. Тулаем алганда, Г. Ибраһимов рәислеге вакытында Академүзәкнең төзелешендә зур үзгәрешләр күзәтелми. Әмма эшләү рәвешенә төзәтүләр кертелә, күп кенә оештыру буенча мәсьәләләр яңадан карала, тәртипкә салына.
Галимҗан Ибраһимов Гыйльми үзәктә 2 елдан артык рәислек иткән (1925 елның 7 гыйнварыннан 1927 елның 17 мартына кадәр). Аның бик җитди авыруы аны Казанны калдырып Кырымга китәргә мәҗбүр итә. Ибраһимовның дәвамчысы булып Мөхәммәт Таһиров кала. Ул бу эш урынында 1928 елның ахырына кадәр була. Бу дәвердә бик зур хезмәт куела һәм уңышлы гына нәтиҗәләргә ирешү насыйп була. Уңай якка үзгәрешләр түбәндәгеләрдә чагылыш таба: а) укыту-методика эшләрендә җанлану арту һәм бу эшләргә укытучыларның да кызыксынып кереп китүе; б) Мәгариф халык комиссиарияты эшләренең төп бүлекләре буенча Татарстан республикасы шартларына туры килерлек итеп программалар эшләнүе; в) Иҗтимагый тәрбия мәктәпләре өчен дәреслекләр, кулланмалар төзү һәм нәшер итүнең берникадәр җайга салынуы; г) төбәкне өйрәнү, сәнгати истәлекләрне, искелекне һәм табигатьне  саклау эшләре җанлануы. Әмма үзгәрешләрнең уңай яклары белән беррәттән кимчелекләр дә ачыла. Беренчедән, татарлар арасыннан фәнни хезмәткәрләрне әзерләү һәм күтәрү эше белән җитәкчелек итү тиешле дәрәҗәдә булмый. Икенчедән, Татар мәдәнияте йортының һәм фәнни җәмгыятьләр белән җитәкчелек сүлпән эшләвен әйтеп үтү кирәк. 1929 елның башында Гыйльми үзәкнең рәисе итеп Сәлах Атнагулов билгеләнә, шул сәбәпле оешмага кабат үзгәрешләр кертелә. Үзгәрешләр кадрлар алмашуынан гыйбарәт.
Гыйльми Үзәкнең дәвамчылары
1927 – 1928 еллар Гыйльми үзәкнең үз эшчәнлеге өчен тулы исәптә хисап тоткан соңгы еллары була. Алга таба аның функцияләре кыскара, шул сәбәпле активлык кими һәм оешма үзенең  “Милли мәдәният үсешенең  идеячыл төп үзәге” дигән  тәртипкә салучы, юл күрсәтүче һәм җитәкчелек итүче ролен югалта. 1928 елдан башлап, аның эшчәнлеге төп ике юнәлештә  алып барыла: фәнни-педагогик һәм өлешчә китаплар бастыру. Шул сәбәпле Академүзәкнең юкка чыгуы дәверендә (1927/1928 – 1930 еллар) барлык хезмәткәрләрнең вазифалары төгәл бүленеп бетә.
1930 елга Гыйльми үзәкнең эшчәнлеге туктала. 1927 елларда булдырылган Татар мәдәнияте йорты (ТМЙ) үзенең максаты итеп түбәндәгеләрне куя: “Җәмәгатьчелекне дә бу эшкә тарту юлы белән мәдәният һәм фәнне үстерүгә булышлык итү; әлеге максат белән ТМЙ янында коллектив эшчәнлек алып бару өчен фәнни җәмгыять һәм түгәрәкләрне тупларга; татарлар арасыннан фәнни көчләр әзерләргә; чыгышлар, лекцияләр һәм диспутлар оештырып фәнни эшчәнлекне алып барырга; татар интеллигенциясенә иҗтимагый-сәяси тәрбия бирергә”. Бу, әлбәттә, Гыйльми үзәкнең эшләре белән тәңгәллеккә һәм аның позицияләре йомшаруга китерә. ТМЙ җирлегендә “фәнни һәм хуҗалык җәмгыятьләре, аерым шәхесләр тарафыннан башкарылган барлык эшләрне берләштерү һәм союз масштабында татарларның көнкүрешен һәм мәдәниятен, Республиканың икътисад һәм хуҗалыгын планлы тикшеренү” максаты белән 1930 елда Татар фәнни-тикшеренү экономик институтын булдыру Гыйльми үзәкнең юкка чыгуына китерә. Нәкъ менә юкка чыгуына, чөнки аның ябылуы турында документлар әлегәчә табылмаган. Шуңа да Академүзәкнең эшчәнлеген теге яисә бу өлкәдә яктырткан авторларның хезмәтләрендә, аның бетүен исбатлаучы документлар юк. Шулай итеп, К. Р. Синицына “20 еллар – 30 еллар башында Татар илендә фәнни һәм төбәкне өйрәнү җәмгыятьләренең музейлар төзелешендә роле” дигән хезмәтендә Гыйльми үзәкнең 1932 елда бетерелүен яза, ә Татар энциклопедиясендә бу вакыйганы 1933 елга кертеп карыйлар. Дөрес, фәндә тагын бер фикер яшәп килә, анысы Академүзәкнең бетүен 1928 елда Татарстанны өйрәнү җәмгыяте булдырылуы белән нисбәтләп карый. Илдәге сәяси вәзгыять тә, һичшиксез, Республиканың мәдәни тормышына йогынты ясаган. Гыйльми үзәк – басма, педагогик һәм төбәк өйрәнү эшчәнлекләрен үз кулына алган оешма. Бу, үз чиратында, аның түбәсе астында бик күп күренекле галимнәр, язучылар, мәдәният хезмәткәрләрен - милли интеллигенциянең туплануына китергән. Әлеге факт ил җитәкчеләрен саграк булырга чакыра да. Шул сәбәпле 1929 елда Академүзәкнең бар эшчәнлеге методик хезмәтләр бастыруда гына калдырыла да. Башка вазифаларын, алда әйтелгәнчә, калган фәнни оешмаларга тапшырыла. Ни генә дисәк тә, Гыйльми үзәк 10 ел дәвамында Татар иленең милли мәдәниятен үстерүдә зур өлеш керткән, шул өлкәдә хезмәт куючы башка оешмаларның эшчәнлеген барлап торган үзәк була.
Чыганаклар
1. Синицына К. Р. Полвека музеев Казани и Татарии. Очерки истории 1917 – 1967 годов / К.Р. Синицына. – Казань : Kazan-Казань, 2002. – С. 54. 2. Сабирҗанов Г. С. Гыйльми үзәк / Г. С. Сабирҗанов // Татар энциклопедия сүзлеге. – Казан : Татар энциклопедиясе институты, 2002. – Б. 206. 3. Синицына К. Р. Музейное строительство в Татарской АССР (1917 – 1967): Автореф. дис. ...канд. ист. наук. – Казань, 1970. – С. 10. 4. Закиев М. З. Татары: проблемы истории и языка / М. З. Закиев //. – Казань, 1995. – С. 149. 5. Газиз Гобәйдуллин: Фәнни-биографик җыентык = Газиз Губайдуллин: Научно-библиографический сборник. – Казан: Рухият, 2002. – Б. 104. 6. Мухсинов З. Дом татарской культуры / З. Мухсинов // Труды ДТК. – 1930. – Т. 1. Очерки по изучению местного края. – Л. 8. 7. Тутаев М. З. Обзор документальных материалов Центрального государственного архива Татарской АССР по истории культурного строительства в республике в 1917-1947 годы / М. З. Тутаев // Ученые записки КГПИ. – 1973. – Вып. 118. – С. 126.
Әлмәт торба заводы
Әлмәт торба заводы акционерлар оешмасы — Россия сәнәгать предприятиесе, «Берләшкән металлургия компаниясе» ХАҖ составында акционерлар җәмгыяте, иске бакыр эретү заводы. Директор — Александр Токарев.
Торба продукциясе төрле челтәрләр төзелешендә кирәк. Бу завод илдә торба продукциясен эшләп чыгара торган иң эре заводлар сафында тора. Хезмәт җитештерүчәнлеге буенча ул торба сәнәгатендә иң яхшыларның берсе. Предприятиедә һәр эшче елына 8 млн сумлык продукция чыгара. Биредә 1 меңгә якын кеше эшли.
2017 елда Әлмәт торба заводы үзенең уку-укыту үзәген ачты.
Кумлуҗа (Улус)
Кумлуҗа (Kumluca) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Бартын иле Улус илчесенә караган бер авыл (köy).
Ланжесс
Ланжесс — Франциянең Луаре департаментында урнашкан коммуна.
Цяглевичы
Цяглевичы (Цяглевічы ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Зэльвенский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
(4154) Rumsey
(4154) Rumsey — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1985 елның 10 июлендә Алан Гилмор, тарафыннан Озеро Текапо обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1985 NE» саналган.
Нигамәт
Нигамәт — Башкортстанның Баймак районында урнашкан авыл.
ᴨучтьı индексы — 453657, — 80206840001.
Демография
Халык саны динамикасы:
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 838 кешенең яшәве мәгълүм.
Узконам
Узконам — Россия территориясеннән ага торган елга. Новосибирск өлкәсе, Тум өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга Оськина елгасының уң ярына тамагыннан 23 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 13 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об елгасы Новосибирск сусаклагычынан Чулым  елгасы менән кушылгансы,   Иняи һәм Томь елгаларын кетрмичә. Кече елга бассейны — (Югары) Об кушылдыклары бассейны, Томь кушылганга кадәр, елга бассейны — (Югары) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Зайончково (Подлясье воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.