cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Атлантик океан
Океанда хуҗалык эшчәнлеге төрләре
Атлантик океанның табигый шартлары тереклек үсеше өчен бик уңайлы, шуңа күрә барлык океаннар арасында ул иң продуктив булып санала. Балык тотуның һәм башка диңгез продуктларын чыгаруның иң зур өлеше океанның төньягына туры килә. Әмма промыселның нык көчәюе соңгы вакытта биологик байлыкларның кимүенә китерде.
Атлантик океан шельфлары нефтькә һәм башка файдалы казылмаларга бай. Мексика култыгында һәм Төньяк диңгез шельфларында меңләгән скважина борауланган. Шәһәрләр үсү, күп кенә диңгезләрдә һәм океанның үзендә суднолар йөрүнең артуы сәбәпле, соңгы вакытта табигый шартларның начарлануы күзәтелә. Су һәм һава пычранган, океан һәм диңгез буйларында ял итү өчен шартлар начарланган. Мәсәлән, Төньяк диңгез күп километрларга җәелгән нефть таплары белән капланган. Төньяк Америка ярлары буенда нефть элпәсенең киңлеге йөзләрчә километрга җитә. Урта диңгез Җир шарында иң нык пычранган диңгезләрдән санала. Атлантика инде хәзер калдыклардан үзлегеннән генә чистарына алмый. Атлантик океанның пычрануына каршы көрәш халыкара бурыч булып тора. Океанга зарарлы калдыклар түгүне тыя торган килешүләр төзелде инде.
Барльт
Барльт (Barlt) — Алманиянең Шлезвиг-Гольштейн җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Шагу (коммуна)
Шагу — Румыниянең Арад жудецында урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Ил Казале (Анкона)
Ил Казале — Италиянең Марке төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Ил Казале Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Копузлу (Бисмил)
Копузлу (Kopuzlu) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Диярбакыр иле Бисмил илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Турнан (Жер)
Турнан — Франциянең Жер департаментында урнашкан коммуна.
Жулиу-ди-Кастильюс
Жулиу-ди-Кастильюс — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Риу-Гранди-ду-Сул штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
(13882) 6637 P-L
(13882) 6637 P-L — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Жари (Люблин воеводалыгы)
Жари  — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Пинилья-де-Хадраке
Пинилья-де-Хадраке — Испаниянең Гвадалахара провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Лотфулла Гыйззетдинов
Лотфулла Вәли улы Гыйззетдинев (1918 елның 14 феврале, Олы Кариле, Тәтеш өязе, Казан губернасы, РСФСР — 1982 елның 11 июле, ) — Совет сәнәгать эшлеклесе, Советлар Союзының электрон, авиация сәнәгатенә һәм ракета-космос тармагына нигез салучыларның берсе. Казан радиокомпонентлар заводы генераль директоры (1962—1982). Социалистик Хезмәт Каһарманы (1971).
Биография
Лотфулла Гыйззетдинов 1918 елның 14 февралендә Казан губернасы Тәтеш өязенең Олы Кариле авылында крестьян гаиләсендә туа. 1920 елда, әтисе тифтан вафат булганнан соң, гаилә Казанга күчеп килә. Татар мәктәбенең 7 сыйныфын тәмамлагач, рабфакка укырга керә. Уку вакытында Казанның төрле предприятиеләрендә ярдәмче эшләрдә эшли. 1942 елда Казан авиация институтының самолётлар төзү факультетын тәмамлый.
Олтажев
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Лотфулла Гыйззетдинов
Биография
1941 елдан С. П. Горбунов исемендәге 22 нче Казан авиация заводында мастер, остаханә башлыгы, проект-документация бюросы башлыгы, цех башлыгы ярдәмчесе булып эшли. 1944 елдан башлап заводының ВЛКСМ үзәк комитеты комсоргы. 1947 елдан ВЛКСМның Татарстан өлкә комитеты сәркатибе.
1951 елдан 371 нче заводта («Элекон») инженер-конструктор, баш инженер урынбасары, 1960 елдан баш инженер вазыйфасында эшли. 1962 елдан — завод директоры. Аның җитәкчелеге һәм турыдан-туры катнашында предприятиедә булдырылган :
1968 елда ССРБ Хөкүмәте Гыйззетдиновка кыска вакыт эчендә ай орбиталы һәм Айга очу өчен утырту модульләрен кисешү өчен аппаратура комплексын үзләштерүне йөкли.
КПССның XXIV съезды делегаты, Казан халык депутатлары советы депутаты.
1982 елның 11 июлендә вафат була. Казанның Яңа Татар бистәсе зиратында җирләнгән.
Гусика
Гусика — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Вочь елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 13 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Вычегда, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Бронув (Гуровский повяты)
Бронув  — Польшаның Түбән Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Арыслан йолдызлыгы
Әсәт йолдызлыгы (الأسد әл-’әсәд — «арыслан» ; шулай ук Арыслан йолдызлыгы; Leo) — күк йөзенең төньяк ярымшарындагы Саратан һәм Сөмбелә йолдызлыклары арасында урнашкан зодиак йолдызлыгы.
Йолдызлар
Әсәт α — Регул (Rēgulus — «кечкенә патша», «патша улы»), +1,36m күренмә йолдызча зурлык белән якты ак-зәңгәр йолдыз. Аның яктыртучанлыгы Кояшныкыннан 160 тапкыр зуррак һәм ул Җирдән 85 яктылык елы ераклыгында урнашкан.
Әсәт β — Денебола (ذنب الأسد ҙәнәб әл-’әсәд — «арыслан койрыгы»), +2,14m күренмә йолдызча зурлык белән ялтырый һәм ул 43 яктылык елы ераклыгында урнашкан.
Әсәт γ — Әлҗәбһә (الجبهة әл-җәбһәһ, җәбһәт әл-’әсәд — «арыслан маңгае», әмма чыннан «Арыслан ялы» булып тора; Альгиеба), +1,98m күренмә йолдызча зурлыктагы куш йолдыз.
Әсәт δ — Зоһер (ظهر الأسد зоһер әл-’әсәд — «арыслан биле», шулай ук Зосма — бор. грек. «билбау»; Зосма), +2,56m йолдызча зурлыктагы ак йолдыз.
Әсәт ε — Әлҗәнүби (رأس الأسد الجنوبي рә’с әл-’әсәд әл-җәнүби — «арыслан башының көньяктагы» ; Альгенуби), +2,98m йолдызча зурлыктагы йолдыз.
Әсәт ζ — Әлзафирә (الضفيرة әз-зәфирәһ; Adhafera), +3,44m йолдызча зурлыктагы зур йолдыз.
Әсәт η — Әл Җәбһә (الجبهة әл-җәбһәһ ; Al Jabbah), +3,51 йолдызча зурлыктагы куш йолдыз.
Әсәт θ — (الخرت әл-хорт; Chort), +3,32m йолдызча зурлыктагы йолдыз.
Әсәт ι — +4,00m йолдызча зурлыктагы куш йолдыз.
Әсәт κ — (منخر الأسد минхир әл-’әсәд — «арслан танавы»; Al Minliar al Asad), +4,47m йолдызча зурлыктагы күренмә икеле йолдыз.
Әсәт λ — Әлтараф (الطرف әт-тарф — «күренеш» ; Alterf), +4,32m йолдызча зурлыктагы йолдыз.
Әсәт μ — Рәэсәләс (яки Әлшимали, رأس الأسد الشمالي рә’с әл-’әсәд әш-шимали — «арыслан башының төньяктагы» ; Rasalas, ), +4,1m йолдызча зурлыктагы йолдыз.
Әсәт ο — Субра (Subra), +3,53m йолдызча зурлыктагы зур куш йолдыз.
«Урак» астеризмы
thumb|left|200px|Әсәт һәм [[Кече Әсәт йолдызлыгы|Кече Әсәт (аста) йолдызлыклары. 1825 елдагы нөҗүм хариталарыннан]] Әсәт α (Регул), η, γ (Әлҗәбһә), ζ (Әлзәфирә), μ (Әлшимали) һәм ε (Әлҗәнүби) Урак астеризмыны тәшкил итәләр.
Млынок (Баранавицкий районы)
Млынок  (Млынок ) — Белоруссиянең Брест өлкәсе Баранавицкий районында урнашкан авыл.
Пашин (Польша)
Пашин — Польшаның Кече Польша воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Вель-ле-Шатель
Вель-ле-Шатель (Velle-le-Châtel) — Франциянең Югары Сона департаментына караган коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 3,00 км².
Сармин-Яха
Сармин-Яха — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Порс-Яха елгасының уң ярыннан 56 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 18 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об култыгы бассейныннан көнбатыштагы елгалар. Кече елга бассейны — Об, Төньяк Сосьва кушылган урыннан түбәнрәк, елга бассейны — Об, Төньяк  Сосьва елгасы кушылган урыннан түбәнрәк.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Дерябино (Верхотурье шәһәр округы)
Дерябино (Дерябино) — Свердловск өлкәсенең Верхотурье шәһәр округы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (97%).
Dondağı Rostovta FlyDubai şirkäteneñ Boeing 737 häläkäte
Dondağı Rostovta FlyDubai şirkäteneñ Boeing 737 häläkäte — 2016 yılnıñ 19 martında irtänge 3 säğät 30 minutta Flydubai şirkäteneñ Döbäydän Dondağı Rostov şähärenä kilüçe Boeing 737-800 oçqıçı Rostov hawa alanına utırırğa tırışqanda töşü urınına berniçä yöz metr qala cirgä kilep töşkän häläkät.
Häläkät
Oçqıç ike tapqır hawa alanına utırırğa tırışqannan soñ, bieklekne arttıra, läkin soñraq añlamağan säbäplärdän kisken itep töşä başlıy häm zur tizlegendä hawa alanı cirendä yığılıp töşkän.
Oçqıçtağı 62 keşe – 55 yulçı häm ekipajnıñ 7 äğzası – barısı da häläk bulğan. Yulçılarnıñ kübese Räsäy watandaşları bulğan.
Qazanıñ ixtimal säbäpläre naçar hawa torışı, pilot xatası yä oçqıçnıñ texnik citeşsezlege bulırğa mömkin dielä.
Oçqıç 1 säğät 30 minutta töşärgä tieş bulğan, läkin pilotlar anı utırta almağan häm yağulıqnı yandırır öçen ike säğät hawada oçıp yörgän dip xäbär itelä.
Tikşerenü
Häläkätne tikşerü eşläre däwam itä.
Aviahäläkätne tikşerü barışı belän tanış çığanaqqa tayanıp, "Rossiyskaya Gäzeta" xäbär itüençä, töşep utırır aldınnan oçqıç 940 metr bieklekkä kütärelä, annarı kinät tübängä töşä başlıy. Bieklek cirdän 270-300 metr qalğaç, oçqıç töşep utıru yulına yığılıp töşä başlıy. Ul waqıtta anıñ tübänäyü awışlığı 45-50 gradus, ä tizlege säğätenä 325 çaqrım bula. Dispetçer häm pilotlar söyläşüennän añlaşılğança, bu waqıtta ekipaj xälne cayğa salırğa telägän, efirda tınlıq xökem sörä.
Alda telgä alınğan gäzeta çığanağı süzlärençä, oçuçılar oçqıçnı turılarğa telägän, ämma hawa temperaturasınıñ kinät üzgärüe arqasında bieklek rule saftan çıqqan bula.
Boeing oçqıçları belän mondıy problema kilep çığarğa mömkin, dielä. Äytik, AQŞ pilotları ber oçış waqıtında "qısılıp" qalğan rul'gä ikäwläp yabışqaç qına caylıy alğan.
Ильинка сызасы
Ильинка сызасы (Ильинская балка) — Татарстан Республикасының Яшел Үзән районында Ильино авылыннан 1,5 км көньяк-көнчыгышка таба урнашкан региональ әһәмияттәге табигать һәйкәле.
Тасвирлама
Табигать һәйкәле сыза участогы булып тора,  аның югары грунт һәм өске дымлылану шартларында  өске һәм сфагнум сазлыклары өчен хас булган биоценозлар формалашкан. Ачык сөзәклекләр, нигездә, болын үсемлекләре белән капланган, һәм бары тик көнбатыш сөзәклектә генә чыршы һәм имән агачларыннан үсеп утырган ылыслы-киң яфраклы зур булмаган полоса бар.
Ильинка сызасы территориясендә Татарстан Республикасының Кызыл китабына кертелгән үсемлекләрнең сирәк төрләре үсә: плаун, розмарин яфраклы тал, гади золототысячник, сазлык шейхцериясе, йомыркасыман болотница. Шулай ук үсемлекләрнең аркто-бореаль төрләре комплексы белән күрән-бореаль, куак- сфагнум, һәм сфагнум-каен  үсемлекләр бергәлекләре  зур әһәмияткә ия.
Сыза фаунасы 6 төр амфибия, 31 төр кош, 11 төр имезүчеләр белән тәкъдим ителгән. Төбәкнең Кызыл китабында тәкъдим ителгән хайваннар арасында кыза, колакчын ябалак, һөд, Брандт тычканы, бөҗәкләрдән махаон очрый. .
Кыпа-Вельнярыль-Кы
Кыпа-Вельнярыль-Кы — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Вельнярыль-Кы елгасының уң ярыннан 3 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 17 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Таз елгасы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Таз.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Акчат (Карамүрсел)
Акчат (Akçat) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Коҗаэли иле Карамүрсел илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
(13883) 7066 P-L
(13883) 7066 P-L — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1960 елның 17 октябрендә К. Й. ван Хаутен, И. ван Хаутен-Груневельд, Том Герельс тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «7066 P-L» саналган.
Жулиу-Мескита
Жулиу-Мескита — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Сан-Паулу штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
ТР дәүләт сынлы сәнгать музее
ТР дәүләт сынлы сәнгать музее - Татарстанның сынлы сәнгать музее – Татарстанның, Россиянең, Көнбатыш Европа рәссамнарының сынлы сәнгать әсәрләрен  күрсәтү максатында оештырылган  коммерцияле булмаган мәдәният оешмасы. Россиядә иң зур универсаль музейларның берсе. Казанның үзәгендә, Карл Маркс урамында, 64 йортта урнашкан. 1958 елда РСФСР мәдәният министрлыгы карары белән оештырыла. Бинасы – 1906 елда Казан хәрби округы сәргаскәре генерал А.Г. Сандецкий өчен салынган особняк.
Бүлекчәләре – «Хәзинә» милли сәнгать галереясе  (Казан Кремле) , хәзерге заман сәнгате галереясе  (Карл Маркс урамы) , борынгы рус сәнгате күргәзмә залы  (Бауман урамы, 76 - Богоявление чиркәве) .
Тарих
Казан – борынгыдан илнең мәдәни үзәге булып санала. 1804 елда ачылган Казан император университеты һәм аның галимнәре фәндә һәм сәнгатьтә дәвамлы бәйләнешләр, традицияләр барлыкка килүгә зур өлеш кертә. Казан университетында укыткан галимнәр арасында Санкт-Петербургда сәнгать академиясендә, А.В. Ступинның сынлы сәнгать мәктәбендә (Арзамас) һөнәри белем алган рәссамнар да була. Университет галимнәре оештырган фәнни - тикшеренү сәяхәтләрендә җыйналган материаллардан уку йортында башта этнография музее, археология музее, соңыннан истәлекле әйберләр һәм нәфис сәнгать музее оештырыла. Университетның сәнгать тарихы һәм теориясе кафедрасында исемнәре Европада билгеле тикшеренүчеләр Н.П. Лихачев, Д.В. Айналов, В.К. Мальмберг эшли.
1895 елда җәмәгатьчелек соравы буенча һәм Россия сәнгать академиясе ярдәмендә Казан нәфис сәнгать мәктәбе ачыла. Ул тиз арада шәһәрнең мәдәният һәм сәнгать үзәгенә әйләнә. Анда һәр елны «Күчмә нәфис күргәзмәләрнең иптәшлеге», Император сәнгать академиясе, «А.И. Куинджи исемендәге җәмгыять» катнашында Россиянең билгеле рәссамнарының иҗат эшләреннән күргәзмәләр оештырылып килә. Шушындый эшчәнлекнең нәтиҗәсе буларак, Казанда сәнгать бүлеге дә булган беренче ачык музей барлыкка килә.
А.Ф. Лихачёв тупланмасы
Туган якны өйрәнүче Казан галиме – археологы А.Ф. Лихачёв (1832 – 1890) җыйган картиналар, рәсемнәр, гравюралар коллекциясен аның ир туганы (абыйсы) Россия флоты вице – адмиралы И.Ф. Лихачёв 1891 елда шәһәргә бүләк итә. Коллекциядә археология, этнография, тарихка караган 40 000 данә әйбер була. Игътибарга аеруча лаеклылардан, соңыннан музейда минц -кабинет оештыру өчен файдаланылган тимер акчалар тупланмасы; Италия, Испания, Алмания, Франция, Һолландия, фламанд рәсем мәктәпләре һәм Россия рәссамнарының  (Левицкий, Боровиковский, Тропинин, Чернецов, Перов, Айвазовский, Шишкин) 420 картинасыннан торган галерея''. .''
Инкыйлабтан соң
1917 елгы Октябрь инкыйлабыннан соң музейны баету дәвам иттерелә. 1919 елда Казан шәһәренең фәнни – сәнәгый музее Казан губерна музее итеп үзгәртелә һәм анда сәнгать, тарих – археология, этнография бүлекләре булдырыла. Музей фондына таланган дворян - алпавыт сарайларыннан, ябылган чиркәү – кярханәләрдән тартып алынган нәфис эшкәртмәләр куела. Россия башкалаларыннан кайтартылган, Казан университетыннан алынган, шәхси куллардан сатып алынган һәм һәдия ителгән сәнгать әсәрләре белән коллекция баетыла. Мәсәлән, Казан генерал - губернаторы А.К. Гейнсның хатыны О.С. Александрова – Гейнсның музейга алынган коллекциясе игътибарга лаек. Анда ХIХ гасырның II яртысында иҗат иткән Россия рәссамнары П.О. Ковалевский, К.А.Трутовский, В.Е.Маковский, А.В.Гинье, Л.Ф. Лагорио, И.И.Шишкин. И.Е. Репинның картиналары була. 1920 елда Казан рәссамы – нашире А.Ф. Мантельдән «Сәнгать дөньясы» («Мир искусства») берлегенә керүче рәссамнар А.Н. Бенуа, И.Я. Билибин, А.Ф. Гауш, Б.М. Кустодиев, Д.И.Митрохин картиналары кабул ителә. 1920 елда музейның 25 еллыгы уңаеннан аңа Татарстан Җөмһүриятенең Үзәк музее статусы бирелә. Юбилей уңаеннан Дәүләт музей фонды (Мәскәү) ХIХ гасыр ахыры – ХХ гасыр башы рәссамнарының зур җыелмасын тапшыра. Музей фонды арту белән бергә күргәзмәләр оештыру һәм фәнни - тикшеренү эшләре дә арттырыла. Музейның сәнгать бүлеген картиналар галереясенә әйләндерүдә П.М. Дульский (1879-1956), П.Е. Корнилов (1896-1981), В.В. Егерев (1886-1956), П.А. Радимов (1887-1967) зур хезмәт куялар. Алар бигрәк тә җирле рәссамнарның иҗатын барлап, бер урынга туплауга зур игътибар бирә. Күргәзмәләр вакытында һәм остаханәләрдән Казан сәнгать мәктәбе укытучылары һәм шәкертләре  Н.И. Фешин, Н.Н. Беньков, Г.А. Медведев, В.К. Тимофеев, К.К. Чеботарев әсәрләре табып алына. П.М. Дульский һәр күргәзмәнең каталогын чыгарып баруга ирешә, «Казанский музейный вестник» журналын да чыгара. 1940 елда музей фонды Казан сәнгать училищесынең уку – укыту музееннан график – рәссамнар П.А. Шиллинговский, А.П.Остроумова - Лебедева, П.В. Кузнецов, Д.Д.Штеренбергның коллекциясе белән тулыландырыла. Галерея каршында гравюралар кабинеты эшли башлый. Шулай итеп, Россия сынлы сәнгате коллекциясе сугышка кадәр тупланып бетә. Аннан соңгы елларда аерым әсәрләр белән Россиянең һәм Татарстанның мәдәният министрлыклары аша тулылынып тора.
1958 елда ТАССРның Дәүләт музее картиналар галереясе мөстәкыйль Сынлы сәнгать музее итеп үзгәртелә. Беренче директоры - Г.А. Могильникова (1928-2001). 1967 елда шәһәр үзәгендә урнашкан гүзәл бинага күчерелә (1917 елга кадәр Казан хәрби округы сәргаскәренең  резиденциясе). 1960 – 1970 елларда ХХ гасырның I яртысында иҗат иткән рәссам Н.И. Фешинның (1881-1955) әсәрләренең Россиядә һәм дөньяда тиңе булмаган тупланмасы булдырыла.
«Хәзинә» милли сәнгать галереясе
1950 еллардан башлап, Татарстан рәссамнарының сынлы сәнгать, графика, скульптура әсәрләрен туплау эше башлана. Шуларга нигезләнеп, музейда Татарстанның һөнәри декоратив - гамәли сәнгате дип исемләнгән, даими эшләүче экспозиция ясала. Татар милли сәнгате тупланмасы музей фондында күренекле урын били. Шул тупланма нигезендә 2005 елда, Казанның меңъеллыгын бәйрәм иткән көннәрдә, Казан Кремленең элекке юнкерлар училищесы бинасында сынлы сәнгать музееның бүлекчәсе буларак «Хәзинә» милли сәнгать галереясе ачыла.
Рус сәнгате
XVII гасыр – XX гасыр башы рус сәнгате әсәрләре тупланмасы - музейда иң зурлардан - 1000 саклау берәмлеге тәшкил итә. Аны туплау А.Ф. Лихачевның (1832 – 1890) шәхси тупланмасына нигезләнеп, йөз ел дәвам итә. Д.Г. Левицкий, Ф.С. Рокотов, И.К. Айвазовский, И.Е. Репин, В.А. Серов, И.Э. Грабарь, В.В. Кандинский, Р.Р. Фальк кебек дөньяга билгеле мәктәп вәкилләренең дә, Л.Д. Крюков, Л.Л. Крюков, А.Н. Ракович, З.И. Иванов, Ф.П. Травкин, И.И. Журавлёв, В.А. Щегольков кебек Казан губернасында гына билгеле рәссамнарның әсәрләре дә бар. Алабугада туган И.И. Шишкинның, Казан сәнгать мәктәбеннән Н.И. Фешинның әсәрләре (барысы 180 әсәр) тупланмалары – илдә иң зурлардан. Музей тупланмалары Россиядә сәнгатьнең үсеш баскычларын төгәл күзалларга ярдәм итә.
Россиядә дөньяви сәнгатьнең беренче адымнары турында (XVIII гасыр) парсун язулары (персона сүзеннән) сөйли: Ермак портреты, инокиня Марфа  портреты. «Россика» ысулында эшләнгән әсәрләр аерым игътибарга лаек: патша гаиләсе әгъзаларының һәм югары катлау сановникларның чит ил рәссамнары (И.-Б. Лампи, Ж.-Л. Вуаль, Г.-Х. Гроот, П.-Д. Ротари), башкала рәссамнары (Ф.С. Рокотов, Д.Г. Левицкий), җирле рәссамнар (И. Титов, Г.Островский) ясаган тантаналы портретлары һәм ялгыз сурәтләре. ХIХ гасырның I яртысы рус сәнгате турында В.А. Тропинин, К.П. Брюллов, Е.С. Сорокин портретлары, М.Н. Воробьёв, А.П. Боголюбов, А.В. Гине, П.П. Джогин, Л.К. Плахов, И.Т. Дурнов пейзажлары, маринист И.К. Айвазовскийның ике картинасы («Гондольер төнлә диңгездә», «Кырым күренеше» (1843) сөйли. Т.А. Нефф, П.Ф. Плешанов, В.В. Пукирев, Е.Н. Хилкова, В.Г. Худяков («Печән чабучы» (1847) әсәрләре академия мәктәбе дәрәҗәсенең югары булуын күрсәтеп тора. 1812 елгы Ватан сугышы турында Д.Доу, Н.Е. Сверчковның каһарман офицерларның портретларыннан белергә була. Казан университеты профессорлары К.Ф. Фукс, К.К. Фойгг, Казан уку округы попечителе М.Н. Мусин-Пушкин портретлары кызыклы.
XIX гасырның II яртысы рус сәнгатенең үсеше турында А.К. Саврасов, Ф.А. Васильев, В.Д. Поленов, В.М. Резанов, Л.Л. Каменев, Е.Е. Волков, А.А. Киселёв, В.В. Верещагин, А.П. Боголюбов, И.И. Левитан, А.И. Мещерский, А.А. Писемский, К.Я. Крыжицкий, М.К. Клодт, А.И. Куинджи кебек рәссамнарның пейзаж күренешләреннән аңларга була.
Тарих турында сөйләүче әсәрләргә В.Г. Перовның «Кыш шатлыгы» (1864), А.Н. Шурыгинның «Кулга алу» (1867), П.А. Сведомскийның «Мессалина» (1900), Н.В. Невревның «Митрополит Филиппның соңгы сулышы» (1898) картиналарын, В.А. Якоби, К.А. Савицкий, И.П. Батюков, В.А. Голынский эскизларын кертергә була. Портрет жанрында иҗат ителгән әсәрләр: В.А. Серовның «''С.М. Драгомирова портреты''» (1889), Н.А. Ярошенконың «С.Р. Левицкая портреты» (1883), И. Е. Репинның «Китап укучы кыз» (1870), «Актриса Белла Горская портреты» (1910). Казан сәнгать мәктәбен оештыручылар И.А. Денисов, Г.А. Медведев, Х.Н. Скорняков, Санкт-Петербург сәнгать академиясен бетергән В.Н. Пирогов, Г.П. Свелицкий, А.К. Горбунов, А.Д. Столяров, рус рәссамнары А.И. Кандауров, М.И. Латри, И.С. Горюшкин-Сорокопудов, Е.И. Столица, А.Р. Эберлинг, Ф.Э.Рушиц, Л.В. Туржанский әсәрләре кадерләп саклана.
«Сәнгать дөньясы» («Мир искусства»), рус рәссамнары берлеге, «Зәңгәр гөләп»(«Голубая роза»), «Бубен валеты» дип аталган иҗади берлекләр турында әгъзалары В.А. Серов, К.А. Коровин, Б.М. Кустодиев, И.Э. Браз, К.А. Сомов, С.Ю.Жуковский, К.Ф. Богаевский, Н.П. Крымов, С.А. Виноградов, И.И. Машков, В.В. Рождественский, М.Ф. Ларионов, Н.С. Гончарова, А.А. Осмеркин, П.П. Кончаловский иҗаты аркылы танышырга мөмкин. Модерн (А.Н. Бенуа, А.Я. Головин), символизм (В.Э. Борисов-Мусатов), М.А. Врубель, П.В. Кузнецов), абстракционизм (В.В. Кандинский) стилендә ясалган картиналар бар.
XVII гасыр – XX гасыр башы рус скульптурасы тупланмасы П.П. Клодт, Ф.П. Толстой, И.С. Ефимов, Е.А. Лансере, М.М. Антоколский, Н.А. Лаврецкий, М.А. Чижов, И.Я. Гинцбург, П.П. Трубецкой, С.Т. Коненков иҗат иткән 40 эштән тора.
Борынгы рус сәнгате
Борынгы рус сәнгате бүлегендә XVI- XIX гасырлар сынлы сәнгате, скульптурасы, гамәли сәнгать әсәрләре куелган. XVI гасырның I яртысында язылган иконаларның («Богоматерь Одигитрия Смоленская», «Богоматерь Знамение»)  төп нөсхәләре булу игътибарга лаек. Мәскәү кремленең Корал пулаты икона язучылары эшләре дә бар. 1917 елгы Октябрь инкыйлабыннан соң Казан император университетының археология музее мәҗбүри ябылган чиркәүләрдән, кярханәләрдән алынган иконалар белән баетыла.
Татарстан җирендә беренче христиан дине килеп кергән Зөя (Свияжск) шәһәренең Успенье кярханәсе,  чиркәвеннән алынган иконостаслар җыелмасы да тупланмада зур урын алып тора. Алар ярдәмендә XVI- XVIII гасырдагы рус сәнгатенең үсеш баскычларын, аерым алганда,  икона язу сәнгате үзенчәлекләрен өйрәнергә мөмкин.
Графика
Графика бүлегендә 14 000 берәмлек XVI – XX гасыр Россиянең классика һәм заманча сәнгате әсәрләре саклауга куелган. Ул - музей фондының иң зур бүлеге. Иң борынгы хезмәтләр иске Казан иконографиясе бүлекчәсендә. ХIХ гасырның I яртысында Казан губернасында эшләгән рус һәм чит ил рәссамнары К.-В. Барду, А. Молинари, В.С. Турин, Э. Турнерелли, А.Н. Ракович, Д.Д. Крюков әсәрләре дә шушы бүлекчәдә.
ХIХ гасыр тупланмасының үзенчәлеге – Санкт-Петербург сәнгать академиясеннән Казанга җибәрелгән укыту рәсемнәре булуда. Аларны 1930 елда Казан сәнгать училищесыннән музейга тапшырганнар.
«Рус акварель җәмгыяте» әгъзалары Л.О. Премацци, А.Н. Бенуа, А.П.Соколв, Н.Н. Каразин, К.Е. Маковский, Л.Ф. Лагорио, А.И. Куинджи эшләре оригиналь графика бүлекчәсен тәшкил итә.
Сынлы сәнгатьтә натура рәсеме бүлекчәсендә Н.И. Фешинның 100, Р.Р. Фалькның 40 хезмәте, С.А. Виноградов, И.И. Машков, Ф.А. Малявин, В.И. Суриков әсәрләре урнаштырылган. Аларның күбесе Дәүләт музей фонды (Мәскәү), Румянцев музее, Е.Д. Мясников, С.А. Бахрушин, Е.Н.Косвинцев, О.С. Александрова-Гейнсның шәхси тупланмасыннан кабул ителгән.
Рус басма графикасы тупланмасы репродукция ясау осталары Г.Ф. Шмидт, Е.М. Чемесов, Г.И. Скородумов, Н.И. Уткмн, И.П. Пожалостин, Ф.И. Иордан, С.Ф. Галактионов, И.В. Чесский, К.П. Беггров хезмәтләреннән тора. 300 ләп эш Л.Д. Гликин һәм А.П. Ильинскийның шәхси тупланмасыннан (Санкт-Петербург) 1980 елда кабул ителгән.
Музейда «Җайдак» («Всадник») график-рәссамнарның иҗат берлеге (М.Г.Андреевская, К.К. Чеботарева, А.Г. Платунова, Д.М. Федоров, С.С. Федотов, М.В. Барашов, Ф.Ш. Таһиров, А.Н. Коробкова, Ш.Н. Мөхәммәтҗанов, М.З.Кәримов) (1920 еллар) әсәрләренең иң тулы җыелмасы бар.
ХХ гасырның икенче яртысы графикасы китапка иллюстрация ясау осталары Д.А. Шмаринов, М.В. Куприянов, П.Н. Крылов, Н.А. Соколов, Ф.Ф. Әминов, Б.И. Урманче, Х.А. Якупов, Б.М. Әлменов, Л.А.Фәттахов, Г.А. Рахманкулова эшләрендә чагылыш тапкан. И.Н.Павлов, Д.И. Архангельский, И.И. Варакин гравюралары, Ф.Д. Константинов, А.Д. Гончаров, Ю.Р. Берковский ксилографияләре, В.А. Ватагин, А.С. Шендоров автолитографияләре, экслибрис, эстамп үрнәкләре дә игътибарны җәлеп итә.
Көнбатыш Европа графикасы бүлекчәсендә Алмания, Һолландия, Фландрия, Италия, Франция гравюра осталарының 4 000 хезмәте саклана. А.Ф. Лихачев, Г.И. Мешков, Молоствов тупланмаларыннан Альбрехт Дюрер, Лука Лейденлы, Рембрандт, Адриан Остаде, Антони Ватерло, Лукас Ворстерман, Пауль Понциус, Схельте Адамс Больверт, Франсиско Гойя, Стефано делла Белла, Жак Калло офортлары кабул ителгән. Маттеус Мериан (Алмания) һәм аның шәкертләренең 900 офорты, Джованни Батиста Брустолони, Луиджи Россининың (Италия) 100 гравюрасы, Клод Меллан, Жерар Эделинк, Луи Деплас, Себастьян Леклерк, Гюбер Франсуа Гравело, Жан Мишель Моро, Жан Батист Удри, Шарль Никола Кошен (Франция) хезмәтләре игътибарга лаек.
Сынлы сәнгать музее күрсәтә торган хезмәтләр
Музей каршында сәнгать әсәрләре турында нәшер ителгән китаплар һ.б. сата торган киоск эшли.
Төп экскурсияләр
Музейның нигезе: А.Ф. Лихачёв (1832 – 1890) тупланмасы
Генераль директор – Розалия Нургалиева
Адресы: Татарстан, Казан шәһәре, Карл Маркс урамы, 64
Ачылу вакыты: 1958 ел (оештыру); 30.10.1967
Бюджет статусы: РФ субъекты, мунииципаль
Оештыру-хокукый формасы: коммерцияле булмаган оешма
Оешма тибы: мәдәни - гаммәви, тикшеренү
Оешманың классификациясе: универсаль, сәнгати
Оешманың мәйданы: күргәзмә мәйданы 6 447 кв.м, саклау урыны 1 148 кв.м; парк 0,2 га Оешмага керә: лекция залы, кибет, парк
Югарыдагы оешма: Татарстанның мәдәният министрлыгы - R422
Партнёр-оешмалар: Татарстанның милли музее – М 1299
Саклау берәмлеге – 25 000 Рәсми бит: www.izo-museum.ru
Кореивци
Кореивци — Словакиянең  округында урнашкан авыл.
Тарихы
Авыл елда нигезләнгән.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Естренн
Естренн — Франциянең Вогез департаментында урнашкан коммуна.
(6608) Дэвидкреспи
(6608) Дэвидкреспи — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1991 елның 2 ноябрендә Элеанор Хелин тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1991 VC4» саналган.
Хафизов
Хафизов — фамилия.
Бармиссен
Бармиссен (Barmissen) — Алманиянең Шлезвиг-Гольштейн җирендә урнашкан коммуна.
Юва (Себен)
Юва (Yuva) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Болу иле Себен илчесенә караган бер авыл (köy).
Жвадник
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Волнат-Гроув (Вашингтон)
Волнат-Гроув  — Америка Кушма Штатларының Вашингтон штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Волнат-Гроув халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
HD131531
HD131531 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Стоенешть (Келераш)
Стоенешть — Румыниянең Келераш жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Шамшуд (коммуна)
Шамшуд — Румыниянең Селаж жудецында урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Олтаже-Голаче
Олтаже-Голаче — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Пиос
Пиос — Испаниянең Гвадалахара провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Олы Царанур
Олы Царанур (Кугу Чарнур, Большой Царанур) — Мари Илнең Көҗәңәр районында урнашкан авыл.
Пиос
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Олы Царанур
Халык
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (97,4%), руслар (2,6%).
Омега (Джорджия)
Омега  — Америка Кушма Штатларының Джорджия штатында урнашкан шәһәр.
Стәрлетамак кантоны
Стәрлетамак кантоны (Стәрлетамаҡ кантоны, Стерлитамакский кантон) — Башкортстан АССР составындагы административ-территориаль берәмлек. 1920 —1930 елларда гамәлдә торган.
Омега (Джорджия)
Тарихы
Омега шәһәре  елда нигезләнгән.
Стәрлетамак кантоны
Үзәге Стәрлетамак шәһәрендә урнашкан булган.
Омега (Джорджия)
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Стәрлетамак кантоны
Җәгърафик урнашу
Стәрлетамак кантоны Башкортстан АССРның көньяк-көнбатыш өлешендә урнашкан булган; төньяк-көнбатышта Бәләбәй кантоны белән, төньякта — Уфа кантоны белән, төньяк-көнчыгышта — Тамьян-Катай кантоны белән, көньяк-көнчыгышта — Җылаер кантоны белән, ә көньяк-көнбатышта — Ырынбур губернасы белән чиктәш булган.
Тарих
Стәрлетамак кантоны 1921 елның гыйнварда Кече Башкортстан составында барлыкка килгән; аның составына элекке Бәләбәй өязенең 2 олысы, Стәрлетамак өязенең 17 олысы, Табын кантонының 13 олысы, Уфа өязенең 1 олысы һәм Юрматы кантонының 14 олысы керде.
1922 елда Уфа кантоны составына Кәлчер-Табын һәм Меркетле олысларының 11 авылы, ә 1924 елда — Дуван-Табын, Кырмыскалы һәм Терекле олыслары күчерелгәннәр.
1922 елда Бәләбәй кантоны Әлшәй, Дәүләкән, Җилләр, Кыргыз-Миякә олысларының һәм Җылаер кантоны Бөрҗән һәм Куергазы олысларының 47 авылы Стәрлетамак кантоны составына кертелгән.
1930 елның 20 августында Стәрлетамак кантоны юкка чыгарылган, аның территориясе Бөрҗән (өлешчә Арыслан һәм Макаровр олыслары), Верхотор (Верхотор, өлешчә Азнай, Арыслан, Җиргән һәм Мәләвез олыслары), Карагыш (өлешчә Җиргән, Калкаш һәм Фёдоровка олыслары), Кыргыз-Миякә (өлешчә Калкаш һәм Усылы олыслары), Красноусол (өлешчә Борын, Кәлчер-Табын, Красноусол, Макаровка һәм Яңа Канаш олыслары), Мәләвез (Мораптал, өлешчә Җиргән, Куергазы, Мәләвез һәм Фёдоровка олыслары), Морак (өлешчә Арыслан һәм Куергазы олыслары), Яңа Карамалы (Өршәкмин, өлешчә Кәлчер-Табын, Яңа Канаш һәм Усылы олыслары), Петровское (өлешчә Азнай, Арыслан, Ашкадар, Борын һәм Макаровка олыслары), Стәрлетамак (өлешчә Азнай, Ашкадар, Җиргән, Калкаш һәм Усылы олыслары) административ районнары составына кертелгән.
Халык
1926 елда халык саны 429 490 кешене тәшкил иткән, шул исәптә шәһәрләрдә — 31 453 кеше.
Милли состав (1926): руслар — 194 054 кеше (45,2%), татарлар — 89 105 кеше (20,7%), башкортлар — 73 186 кеше (17,0%), чуашлар — 31 463 (7,3%), мордва — 20 046 кеше (4,7%), һ.б.
Жумирин
Жумирин — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Сан-Паулу штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Турнекуп
Турнекуп — Франциянең Жер департаментында урнашкан коммуна.
Пашкувка
Пашкувка — Польшаның Кече Польша воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Копчу (Яһьялы)
Копчу (Kopçu) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Кайсери иле Яһьялы илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Пашкувка
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Гырдза-Ёль
Гырдза-Ёль — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Нем елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 11 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Вычегда, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Млынок (Пружанский районы)
Млынок  (Млынок ) — Белоруссиянең Брест өлкәсе Пружанский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас, дәүләттә иң җылы климат шушы төбәктә. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза.
Виллифорд (Арканзас)
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ил Казале (Пистоя)
Ил Казале — Италиянең Тоскана төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Бронув (Свидницкий повяты)
Бронув  — Польшаның Түбән Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Ил Казале (Пистоя)
Географиясе
Ил Казале Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Бронув (Свидницкий повяты)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Акчатарла (Нусайбин)
Акчатарла (Akçatarla) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Мардин иле Нусайбин илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
(13884) 1064 T-1
(13884) 1064 T-1 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Седа-Вангута-Яха
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об култыгы бассейныннан көнбатыштагы елгалар. Кече елга бассейны — Об, Төньяк Сосьва кушылган урыннан түбәнрәк, елга бассейны — Об, Төньяк  Сосьва елгасы кушылган урыннан түбәнрәк.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Коромля
Коромля — Словакиянең  округында урнашкан авыл.
Тарихы
Авыл елда нигезләнгән.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Нелке-Еган
Нелке-Еган — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елга  Ай-Колик-Еган елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 21 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — (Югары) Об кушылдыклар бассейны Васюганнан Вагага кадәр, елга бассейны — (Югары) Об Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Жданув (Люблин воеводалыгы)
Жданув  — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(6609) 1992 BN
(6609) 1992 BN — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1992 елның 28 гыйнварында С. Уэда, Х. Канэда тарафыннан Кусиро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1992 BN» саналган.
Вельменфруа
Вельменфруа (Velleminfroy) — Франциянең Югары Сона департаментына караган коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 6,02 км².
Жундиаи-ду-Сул
Жундиаи-ду-Сул — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Парана штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Сухоречье (Киров өлкәсе)
Сухоречье (Сухоречье) — Киров өлкәсенең Санчурск районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
Поведа-де-ла-Сьерра
Поведа-де-ла-Сьерра — Испаниянең Гвадалахара провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Юва (Болу)
Юва (Yuva) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Болу иле Болу илчесенә караган бер авыл (köy).
Стоенешть (Прахова)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Етиваль-Клерфонтен
Етиваль-Клерфонтен — Франциянең Вогез департаментында урнашкан коммуна.
Кыпа-Ират-Кы
Кыпа-Ират-Кы — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Ират-Кы елгасының уң ярыннан 96 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 26 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Таз елгасы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Таз.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Бармштедт
Бармштедт (Barmstedt) — Алманиянең Шлезвиг-Гольштейн җирендә урнашкан коммуна.
Ольбрахцице (Мазовия воеводалыгы)
Ольбрахцице  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Шандра (коммуна)
Шандра — Румыниянең Тимиш жудецында урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Михаил Глебов
Михаил Глебов (Михаил Никодим улы Глебов,, — , ) — Социалистик Хезмәт Каһарманы (1971).
Млыны
Млыны (Млыны ) — Белоруссиянең Брест өлкәсе Камянецкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас, дәүләттә иң җылы климат шушы төбәктә. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза.
Певелька
Певелька — Польшаның Кече Польша воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Ил Казале (Фиренца)
Ил Казале — Италиянең Тоскана төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Ил Казале Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Турранке
Турранке — Франциянең Жер департаментында урнашкан коммуна.
Вон (Вашингтон)
Вон  — Америка Кушма Штатларының Вашингтон штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Вон халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Остелл (Джорджия)
Остелл  — Америка Кушма Штатларының Джорджия штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Остелл шәһәре  елда нигезләнгән.
Акчатарла (Чаршамба)
Акчатарла (Akçatarla) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Самсун иле Чаршамба илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Илүсә Нәбиуллина
Илүсә Нәбиуллина, Илүсә Салих (Салихҗан) кызы Нәбиуллина (кыз фамилиясе Хәлиуллина, 1958 елның 27 марты, СССР, РСФСР, ТАССР, Мөслим районы, Баек) ― язучы, журналист, укытучы, Татарстанның журналистлар (1990) һәм язучылар (2010) берлекләре әгъзасы. 2010―2014 елларда Әлмәт язучылар оешмасының җаваплы секретаре. Рафаил Төхфәтуллин (2001, 2004) һәм Саҗидә Сөләйманова (2010) исемендәге әдәби премияләр лауреаты.
Тәрҗемәи хәле
1958 елның 27 мартында Мөслим районы Баек авылында күп балалы гаиләдә төпчек бала булып туган. Әтисе Салихҗан Хәлиулла улы Хәлиуллин (1916―1989) Совет-фин һәм Бөек Ватан сугышларында катнашкан, сугыштан соң күмәк хуҗалык рәисе, бригадир булып эшләгән. Әнисе Һәдия Кашшаф кызы Хәлиуллина (кыз фамилиясе Ганиева, аңа кызы Илүсә «Җанкаем» исемле китабын багышлаган). Туганнары: Гарифҗан (1940), Закирҗан (1945), Наил (1948), Илһамия (Гәрәева, 1951), Зиннур (1953), Гүзәлия (Гатауллина, 1955).
Туган авылында урта мәктәп, Алабуга дәүләт педагогия институты филология факультетының рус-татар бүлеген (515нче төркем) «Милли мәктәптә рус теле һәм әдәбияты, татар теле һәм әдәбияты укытучысы» белгечлеге буенча тәмамлаган (1980). Остазлары: Т. Н. Галиуллин, Н. Х. Лаисов, Л. Ш. Арсланов, Р. Г. Салихов, А. М. Кәримова, С. Г. Исмәгыйлева, Ә. М. Шәрипов, Р. С. Абдуллина, Д. С. Ягъфәрова һ. б. Соңгы курста укыганда Алабуга милиция мәктәбен тәмамлаган Мамадыш районы егете Камил Нәбиуллинга кияүгә чыга. Ире Мәскәүдә Олимпиадада сак хезмәтендә катнашу сәбәпле, гаиләсе белән юллама бирелгән Әлмәт шәһәренә сентябрь ае урталарында гына күчеп килә. Балалар бакчасына эшкә урнашырга туры килә. 17нче урта мәктәптә татар теле һәм әдәбияты укыта. 1990 елда шәһәрдә «Әлмәт таңнары» исемле татарча газета чыга башлагач, газета хезмәткәре (Баекта 5-6нчы сыйныфларда Илүсәне татар теленнән укыткан) Асия Минһаҗева чакыруы буенча редакциягә эшкә килә. 1990―2004 елларда «Әлмәт таңнары» хәбәрчесе булып эшли, бер үк вакытта «Татар радиосы» белән хезмәттәшлек итә. 2004 елдан Әлмәт татар гимназиясендә (Риза Фәхретдин исемендәге 1нче гимназия) өстәмә белем бирү педагогы сыйфатында, талантлы балалаларны журналистика серләренә өйрәтә, гимназиядә балалар белән «Офык» газетасы чыгара. 2010―2014 елларда Әлмәт язучылар оешмасының җаваплы секретаре.
Иҗаты
Илүсә Нәбиуллина ― Әлмәт төбәгенең иҗади актив прозаикларының берсе. Аның беренче мәкаләләре, шигырьләре мәктәптә уку елларында Мөслим район газетасында («Авыл утлары») басылган. Соңрак каләмен төрле жанрларда сынап карый, юмористик хикәяләре, лирик этюдлары, авыл хезмәтчәннәре, мәдәният эшлеклеләре турында язылган мәкалә шәлкемнәре, очерклары «Татарстан яшьләре», «Ватаным Татарстан» газеталарында, «Казан утлары», «Сөембикә», «Мәйдан» журналларында дөнья күрә. Балалар өчен әкиятләр, хикәяләр, мәзәкләр, җырлар (мәсәлән, «Тылсымлы сүзләр», Мөхтәр Минһаҗев көе) яза. Әлмәт язучылар оешмасы җитәкчесе буларак, оешманың 50 еллыгына «Илһам чишмәләре» (Родники вдохновенья) җыентыгын төзи (2013). Җыентыкка нефть төбәгендә (ун районда) иҗат итүче 200 каләм иясенең биографиясе һәм сайланма әсәрләре кертелгән.
Гаиләсе
Ире Алабуга милиция мәктәбен тәмамлаган Мамадыш районы егете Камил Нәбиуллин (33 яшендә вафат) ; 1980 елда өйләнешкәннәр; кызлары Лилия, юрист; уллары Ленар, энергетик. Оныклары: Наилә, Нәзилә, ?.
(13885) 2104 T-1
(13885) 2104 T-1 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1971 елның 25 мартында К. Й. ван Хаутен, И. ван Хаутен-Груневельд, Том Герельс тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «2104 T-1» саналган.
Кохановце
Кохановце — Словакиянең  округында урнашкан авыл.
Тарихы
Авыл елда нигезләнгән.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Жундия (Алагоас)
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Дендель
Дендель — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Нювчим елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 15 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Вычегда, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Комптон эффекты
Комптон эффекты - ирекле электроннарда когерентсыз фотоннарның чәчелеше. Когерентсыз фотоннар - чәчелүгә кадәр һәм чәчелештән соңрак үзара интерференциядә катнашмаган фотоннар. Эффект барышында фотоннар үз ешлыгын үзгәртә һәм чәчелештән соң энергиясенең өлешен электроннарга тапшыра.