cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
NGC 340
NGC 340 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Савишки
Савишки (Савішкі ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Астравецкий районында урнашкан авыл.
Сан-Акасио (Колорадо)
Сан-Акасио  — Америка Кушма Штатларының Колорадо штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Савишки
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Лонке (Могиленский повяты)
Лонке  — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Сан-Акасио (Колорадо)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Лонке (Могиленский повяты)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Закл (Подлехник)
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Верцень-Малий
Верцень-Малий — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Буллиальд (ай кратеры)
Буллиальд - Ай өслегенә кече күк объекты бәрелү нәтиҗәсендә барлыкка килгән, диаметры якынча 60,72 км булган кратер.
Атамасы
Кратерга атама Исмаэль Буйо (1605—1694) хөрмәтенә бирелә.
Тарихы
Кратер Халыкара Астрономия Берлеге (International Astronomical Union (IAU)) тарафыннан 1935 елда раслана.
Корманбәк Бакиев
Корманбәк Сәли улы Бакиев ( Салы уулу Курманбек Бакиев; 1949 елның 1 августы, Масадан, Җәлал-Абад өлкәсе, Кыргыз ССР, ССРБ) — Кыргызстан сәяси һәм дәүләт эшлеклесе, «Кыргызстан халык хәрәкәте» сәяси блогы лидеры (2004—2005). Кыргызстан премьер-министры (2000—2002 һәм 2005). Кыргызстан Республикасы президенты (2005—2010).
2010 елның 7-15 апрелендә революция барышында оппозиция тарафыннан төшерелә һәм илне ташлап китә, Беларусиядә сәяси эмиграциядә урнашкан.
Содима
Содима — Россия территориясеннән ага торган елга. Вологда өлкәсе, Архангельск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Пельшма елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 13 км.
Корманбәк Бакиев
Тормыш юлы
Корманбәк Бакиев 1949 елның 1 августында Кыргыз ССРның Масадан авылында туа. Әтисе Сәли Бакиев колхоз рәисе була, гаиләдә җиде малай була. Хезмәт эшчәнлеген 1970 елда Куйбышевтагы Масленников исемендәге заводның II разрядлы дозаторы, аннары 1971 елда балык комбинатының йөк төяүчесе булып башлый. 1974—1976 елларда Совет Армиясе сафларында хезмәт итә. Хезмәтен тәмамлаганнан соң Корманбәк Куйбышевка кайта, анда Масленников исемендәге заводта III разрядлы автоматчы, аннары V разрядлы электромеханик, мәгълүмати-исәпләү үзәге инженер-электригы булып эшли.
Содима
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Сухона, елга бассейны — Төньяк Двина.
Корманбәк Бакиев
Тормыш юлы
1978 елда Корманбәк Бакиев Куйбышев политехника институтының автоматика һәм үлчәү техникасы факультетын, ЭВМ белгечлеге буенча тәмамлый. 1979 елда Җәлал-Абадка күчеп килә, анда штепсель разъем заводы өлкән инженеры вазыйфасына билгеләнә. 1985 елда Бакиев Күк-Җаңгак шәһәрендә ССРБ электрон сәнәгать министрлыгының «Профиль» заводы директоры була.
Норон-л’Аббеи
Норон-л’Аббеи — Франциянең Кальвадос департаментында урнашкан коммуна.
Корманбәк Бакиев
Сәяси карьера
1990 елда СБКФның Күк-Җаңгак шәһәр комитетының беренче секретаре, аннары халык депутатларының шәһәр советы рәисе була. 1992 елда Җәлал-Абад өлкәсенең Тугыз-Тора районы дәүләт администрациясе башлыгы, ә 1994 елда Кыргызстанның дәүләт милке фонды рәисе урынбасары итеп билгеләнә. 1995—1997 елларда ул Җәлал-Абад өлкә дәүләт администрациясе акиме. 1997 елдан 2000 елга кадәр Чуй өлкәсе дәүләт администрациясен җитәкли.
(2855) Бастиан
(2855) Бастиан — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Содима
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Корманбәк Бакиев
Сәяси карьера
2000 елның 21 декабрендә Кыргызстан премьер-министры итеп билгеләнә. 2001 елның февралендә Үзбәкстан премьер-министры Уткир Солтанов белән яшерен «Кыргызстан Республикасы һәм Үзбәкстан Республикасы арасында дәүләт чиген делимитацияләүнең хокукый нигезләрен җайга салу турында» меморандумга кул куя.
2002 елның 22 маенда Корманбәк Бакиев, шулай ук президент администрациясе башлыгы Аманбек Карыпкулов һәм эчке эшләр министры Темирбек Акматалиев президент тарафыннан кабул ителгән отставкага китү турында үтенеч язганнар.
2002 елның октябрендә Бакиев Ала-Бука сайлау округы буенча Кыргызстан Республикасының Жогорку Кеңеш депутаты итеп сайлана. 2003 елның февралендә «Кыргызстан төбәкләре» үзәк депутатлар төркеме составына керә. 2004 елдан — «Кыргызстан халык хәрәкәте» сәяси көчләр берләшмәсенең үзәк советы рәисе. 2005 елда яңадан Кыргызстан премьер-министры итеп билгеләнә.
«Тюльпан революциясе»
2005 елда Кыргызстан президенты Әскар Акаев отставкасы таләпләре белән оппозициянең массакүләм чыгышлары уза. Бу вакыйгалар «Тюльпан революциясе» дип аталган. 2005 елның 24 мартында Әскәр Акаев илдән китәргә мәҗбүр була.
Кыргызстан президенты
Президент булгач, Бакиев «Тюльпан революциясе»дә катнашкан оппозициянең кайбер лидерларын югары урыннарга билгели. Премьер-министр итеп Феликс Кулов билгеләнә.
2007 елның 9 февралендә Бакиев Кыргызстан Конституциясенә төзәтмәләр кертү нияте турында белдерә. Түбәндәге үзгәрешләр тәкъдим ителә:
2007 елның 21 октябрендә Кыргызстанда Конституциянең яңа редакциясе буенча референдум уза, аның өчен сайлаучыларның 76,1% тавыш бирә. Икенче көнне Бакиев парламентны куллану турындагы указга кул куя .
Тышкы сәясәт
2009 елда Россия җитәкчелеге белән очрашуда Бакиев президент Дмитрий Медведевка Манас аэропортында Америка хәрби базасын ябарга вәгъдә бирә. Җавап итеп, Россия Кыргызстанга 1,7 миллиард АКШ доллары күләмендә кредит бүлеп бирергә вәгъдә итә. 2009 елның 19 февралендә Кыргызстан парламенты базаны ябу өчен тавыш бирә. Әмма шул ук елның 22 июнендә үк Бакиев АКШ җитәкчелеге белән Манас базасын «транзит ташулар үзәге»нә үзгәртеп кору турында килешкән. Бу маневр Россия һәм Кыргызстан мөнәсәбәтләрендә җитди салкынлык тудыра.
Курманбәк Бакиев Кыргызстан премьер-министры сыйфатында, президент Әскәр Акаев белән беррәттән, Кытай белән Кытайга Узенгу-Куша территориясен тапшыру турындагы килешүгә кул куя. Кыргызстан территориясенең бер өлешен Кытайга тапшыру тиздән Аксый вакыйгаларына китерә (хәрбиләр Акса халкына ут ачалар).
Президент сайлаулары
2009 елнып 23 июленде Кыргызстанда президент сайлаулары уткерелә. Гамәлдәге президент Корманбәк Бакиев 90% тавыш җыя. Күзәтүчеләр бу сайлауларның гаделлегенә шикләнгәннәр. 2009 елның 2 августында инаугурация уза, анда Бакиев Кыргызстан Президенты вазыйфасына икенче срокка керә.
Төшерү һәм эмиграция
2010 елда Бакиев отставкасы таләпләре белән оппозициянең массакүләм чыгышлары була. Оппозиционерларның Эчке эшләр министрлыгы белән бәрелешләре 2010 елның 7 апрелендә Кораллы революциягә күчә, аның барышында оппозиция тарафдарлары Бишкәк башкаласын һәм төп административ биналарны алалар. Бакиев башкаладан Җәлал-Абад өлкәсенә кача.8 апрельдә Бакиев мөрәҗәгать белән чыгыш ясый. Ул отставкага китүдән баш тарткан.
15 апрельдә Җәлал-Абадта оппозиция лидерлары һәм Бакиев арасында сөйләшүләр уза. Оппозиция басымы астында Бакиев куркынычсызлык гарантиясенә алмашка отставка турындагы карарны имзаларга риза була. 16 апрельдә, Казакъстанда булганда, Кыргызстан президенты постыннан отставкага китү турында гариза имзалый.
19 апрельдән Курманбек Бакиев Беларусиядә. Анда Президент Александр Лукашенко аңа сәяси сыеныр урын биргән.
2012 елның 8 февралендә Беларус мәгълүмат чараларында Бакиев беларус гражданлыгын алган һәм күчемсез милекне Минск читендә сатып алган дигән мәгълүмат пәйда була.
2013 елның 12 февралендә Кыргызстанда «хезмәт урыныннан явызларча файдалану» маддәсендә каралган җинаятьтә гаепле дип табылган һәм читтән торып 24 елга көчәйтелгән режимлы колониягә хөкем ителгән.
Шәхси тормыш
Беренче никахтан уллары Марат һәм Максим Бакиев туа. Икенче хатыныннан улы һәм кызы бар.
Курманбәк Бакиев кыргыз, рус, беларус һәм үзбәк телләрен белә.
Мәхмүт хан
300px|мини|уңда|Казан ханлыгы right|300px|thumb|Мәхмүт хан [[Сөембикә манарасы янындагы Казан ханнары төрбәсендә күмелгән]] Мәхмүт хан яки Мәхмүд хан (محمود خان, tat. lat. Mäxmüt xan, ) – 1445-1465 елларда Казан ханы, Олуг Мөхәммәт ханның улы. Казан ханлыгының чәчәк аткан чорында идарә иткән хан.
Идел буе өчен көрәш
Бөек Идел юлы өчен 1446, 1448 елларда Мәскәү кенәзлегенә каршы сугыша. Сугышлар нәтиҗәсендә татар-болгар гаскәрләре рус гаскәрләрен җиңгән һәм Болгар Олысы бәйсез Казан ханлыгына әверелгән, ә рус гаскәрләре җиңелгәннән соң Мәскәү янында Касыйм ханлыгы барлыкка килгән.
Мәскәү өстендә җиңүләр
Мәхмүт әтисенең эшчәнлегендә актив катнашкан. Сүздәл янындагы сугышта Мәхмүт сәргаскәре вазифасында булып рус гаскәрләрен тар-мар иткән.
Биләү янындагы сугышта да Мәхмүт әтисенә бик булышкан һәм татар җиңүләрендә аның роле шактый зур.
Сүздәл янындагы сугыш (1445) нәтиҗәсендә рус бөек кенәзе Василий II Казан әсирлегенә эләгә, һәм зур ясак түләгәннән соң азат ителә.
Мәхмүт хан - тынычлык саклаучы хан-төзүче
Мәскәү Казанга 1445 елда җиңелгәннән соң берничә дистә ел дәвамында ясак түләгән. Мәхмүт хан зур акча туплап Казан Кирмәнен ныгытып төзи башлаган. Рус тарихчысы Худяков  буенча, Мәхмүт хан идарә иткән чорында Казан шәһәре Көнчыгыш Аурупаның сәүдә үзәгенә әверелә. Мәхмүт хан Казан Ярминкәсенең үсешенә булышкан, әһәмиятлелеген күтәргән. Урта Азиядән, Кавказдан, Фарсы Иленнән, Идел буеннан, Русьтан төрле тауарлар Казан Ярминкәсенә юнәлгән булган.
Мәхмүд хан идарә иткән сугыш булмаган дәвердә Казан ханлыгының дәүләт тәртибе формалашкан.
Мәхмүд хан 1465 елда үлгәннән соң аның улы Хәлил Казан тәхетенә утырган.
Каберен табу
1977 елда Казан Кирмәнендә казу эшләре нәтиҗәсендә Мәхмүт хан кабере табылган.
2017 елның 19 маенда Мәхмүд хан һәм Мөхәммәд-Әмин хан махсус җеназа йолалары буенча Казан Кирмәнендә урнашкан Ханнар төрбәсендә күмелгән.
Чыганаклар
Mahmutek Mäxmüd of Kazan Махмуд (казанский хан) 馬赫第提克
Олег Нечаев
Олег Нечаев (Олег Михайлович Нечаев,, — , ) — Россия футболчысы (һөҗүмче), Россия чемпионатларының көмеш (1993) һәм бронза (2003) призчысы, РФның 1 нче дивизионы җиңүчесе (2002).
Клингенбах
Клингенбах — Австриянең Бургенланд федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Винетори (Муреш)
Винетори — Румыниянең Муреш жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сагуачи (Колорадо)
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гали Әкрам хан
Гали Әкрам хан – Казан ханлыгының 1553-1556 еллардагы ханы. 1553 елда Мәмич-Бирде тарафыннан Чалым каласына чакырыла һәм юк ителгән Казан ханлыгының соңгы ханына әйләнә. 1552 – 1556 елгы Казан сугышында катнаша. Сөембикә ханбикәнең энесе.
Гудвью (Миннесота)
Гудвью  — Америка Кушма Штатларының Миннесота штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Гудвью шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Новград
Новград — Болгариянең Русе өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Яңа Сарт
Яңа Сарт — Башкортстанның Архангель районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 453036, ОКАТО коды — 80203834008.
Демография
Халык саны динамикасы:
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 28 кешенең яшәве мәгълүм.
(18394) 1992 RR5
(18394) 1992 RR5 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1992 елның 2 сентябрендә Эрик Эльст тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1992 RR5» саналган.
Козьминек (Великопольское воеводалыгы)
Козьминек  — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Буксхайм (Югары Бавария)
Буксхайм  — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кочоглу (Сарыкамыш)
Кочоглу (Koçoğlu) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Карс иле Сарыкамыш илчесенә караган бер авыл (köy).
Ла-Шапель-су-Орбе
Ла-Шапель-су-Орбе — Франциянең Марна департаментында урнашкан коммуна.
Казон дел Кьево
Казон дел Кьево — Италиянең Венеция төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казон дел Кьево Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Бүләк (елга)
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Түбән Идел су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Чулман тамагынан Кама Тамагы бистәсенә чаклы Куйбышев сусаклагычының Чулман участогы, Шишмә һәм Идел елгаларын кертмичә. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Идел, Куйбышев сусаклагычы башыннан Каспий диңгезенә койганчы.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Өзгүрлүк (Кепез)
Өзгүрлүк (Özgürlük) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Анталья иле Кепез илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Кастельну
Кастельну — Франциянең Көнчыгыш Пиреней департаментында урнашкан коммуна.
Милица Нечкина
Милица Нечкина (Милица Васильевна Нечкина,, — , ) — тарихчысы, СССР ФА (1958) һәм СССР педагогия фәннәре академиясе (1966) академигы, Сталин премиясе лауреаты (1948).
Саволевка
Саволевка (Саволеўка ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Гродзенский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Илшат Нигъмәтуллин
Илшат Нигъмәтуллин (Илшат Равил улы Нигъмәтуллин,, — , ) — Россия чаңгычысы, 2011 елгы Кышкы Универсиаданың өч көмеш медалье иясе.
Закрай (Блоке)
Закрай  — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Вербовка
Вербовка (Вербовка) — Диңгез буе краеның Кызыл Армия районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат муссонлы. Кыш коры һәм суык, көннәре аяз. Яз озак бара, салкынча һәм температура тирбәлеше күзәтелә. Җәй исә җылы, явым-төшемле. Көз чагыштырмача җылы, коры һәм аяз. Җәй көне Тын океаннан җылы җил иссә, кышын төньяктан салкын җилләр исә.
Халык
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (64%), украиннар (28%).
Лонки-Велики
Лонки-Велики — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Клостер (Штирия)
Клостер  — Австриянең Штирия федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Каратуган
Каратуган (Каратуган) — Чиләбе өлкәсенең Аргаяш районы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: башкортлар (90%).
Верцёхи
Верцёхи — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Мәшәдиләр (Җәлилабад)
Мәшәдиләр  (Məşədilər ) — Әзербайҗанның Җәлилабад районына караган авыл.
(2434) Бейтсон
(2434) Бейтсон — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1981 елның 27 маенда Алан Гилмор, тарафыннан Озеро Текапо обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1981 KA» саналган.
Ново-авыл (Русе өлкәсе)
Ново-авыл  — Болгариянең Русе өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Җумабек Ибраимов
Җумабек Ибраим улы Ибраимов (1944 елның 1 гыйнвары, Җаны-Алыш, Фрунзе өлкәсе, Кыргыз ССР, ССРБ — 1999 елның 4 апреле, Бишкәк, ССРБ) — Кыргыз дәүләт һәм сәяси эшлеклесе. Кыргызстан Республикасының 5 нче премьер-министры (1998 елның 25 декабреннән 1999 елның 4 апреленә кадәр).
Тормыш юлы
Җумабек Ибраимов 1944 елның 1 гыйнварында Чуй өлкәсенең Кемин районы Җаны-Алыш авылында туа
1971 елда машина төзелеше технологиясе, металл эшкәртү станоклары һәм инструментлар белгечлеге буенча Фрунзе политехника институтын тәмамлаган. 1989 елда «партия һәм совет төзелеше» белгечлеге буенча Алматы югары партия мәктәбен тәмамлый. 1964 елдан 1967 елга кадәр ССРБ һава-десант гаскәрләрендә хезмәт иткән.
1976 елда Мәскәү станок төзү институтында стажировка үтә.
1977 елның гыйнварында Миң-кушнең «Оргтехника» заводы Балыкчы филиалына эшкә күчерелә, анда конструктордан предприятие директорына кадәр юл үтә (1977—1985).
Сәяси карьера
1985 елның мартында Балыкчы шәһәр халык контроле комитеты рәисе итеп билгеләнә. Аннары Кыргызстанның Балыкчы шәһәр комитетының беренче секретаре итеп сайлана (1985—1988). 1988 елның ноябрендә Кыргызстан партиясе ҮК оештыру-партия эше бүлеге мөдире урынбасары итеп билгеләнә.
Винетори (Поприкань, Ясси)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Җумабек Ибраимов
Сәяси карьера
Кыргызстанның XV съездына Чуй өлкә комитетының икенче секретаре, әзерлек буенча оештыру комитеты рәисе итеп сайлана (1991). 1991 елның ноябреннән ССРБ Югары Советының куркынычсызлык һәм оборона комитеты рәисе урынбасары булып эшли, аннары «Жанар» акционерлык җәмгыяте генераль директоры итеп билгеләнә (1992—1993).
Кыргызстан Республикасы президенты указы белән 1993 елның гыйнварында Бишкәк шәһәр администрациясе башлыгы итеп билгеләнә. 1995 елның гыйнварында Кыргызстан президенты каршындагы дәүләт секретаре, 1996 елның мартында — Кыргызстан президенты киңәшчесе һәм Жогорку Кеңеш халык вәкилләре җыелышында Кыргызстан президентының тулы вәкаләтле вәкиле итеп билгеләнә.
1997 елның декабреннән — Дәүләт милке фонды идарәсе рәисе — Кыргызстан министры. 1998 елның 25 декабрендә Кыргызстан премьер-министры итеп билгеләнә. 1999 елның 4 апрелендә үлеменә кадәр премьер-министр була.
1990 елда ССРБ Югары Советы депутаты итеп сайлана. 90 нчы елларның икенче яртысында ике тапкыр Жогорку Кеңеш депутаты итеп сайлана.
Бүләкләр
1994 елда Кыргызстан алдындагы казанышлары өчен Кыргызстанның Мактау грамотасы белән бүләкләнгән.
Хатер
2000 елда Бишкәктә аның һәйкәле ачыла.
Буль (ай кратеры)
Буль - Ай өслегенә кече күк объекты бәрелү нәтиҗәсендә барлыкка килгән, диаметры якынча 61,34 км булган кратер.
Атамасы
Кратерга атама Джордж Буль (1815—1864) хөрмәтенә бирелә.
Актанышбаш
Актанышбаш — Татарстан Республикасының Актаныш районындагы авыл.
Буль (ай кратеры)
Тарихы
Кратер Халыкара Астрономия Берлеге (International Astronomical Union (IAU)) тарафыннан 1964 елда раслана.
Актанышбаш
Халык саны — 369 тирәсендә. Почта индексы — 423740.
Актаныштан көнбатышта урнашкан, электән ара 3 чакрым тәшкил итсә, хәзер ике авыл чынлыкта кушылып бетте. Әлеге авыл кешеләре вакытында Нөрәкә урманы дип аталган (хәзерге Нөркә) урында өлкән туганнары белән бергә яшәгәннәр. Актаныш елгасы чирәмлектән инеш сыман агып ята. Агачлар киселү барышында ул ярлар ясап, җирне ярып, Шәрип-Куян юлы ягына күчә бара. Актанышбаш янында аның ярлары нык текәләнә.
Төгәл кайчан Актаныш-Нөркә авылыннан аерылып чыгуы билгеле түгел. Әҗәкүлнең өч өйле урамы (авыл нигезе) кешеләре Карабәк-Габдулла хан токымы вәкилләре дә Актанышбаш халкының төп өлешен тәшкил итәләр. Торак пункты 1744 елгы рәсми кәгазьләрдә теркәлүе нигез салуның XVIII гасыр башларына ишарәли. Вотчиналы башкортлар катламыннан саналганнар. Умартачалык, урман әзерләү, кәсепчелек, ат дирбиясе һ.б. әйберләр җитештерү белән дә шөгыльләнәләр.
Авыл Гәрәй волостеның Әҗәкүл түбәсенә, Кыргыз волостеның Тугыз түбәсенә, Унберенче йортка, Такталачык волостена карый. 1795 елда 22 хуҗалыкта 80 ир һәм 60 хатын-кыз җенесендәге кеше яшәгән. Аннан халык саны үзгәреше түбәндәгечә бара: 1859 елда - 469, 1870 тә - 466, 1884 тә - 585, 1897 дә - 632, 1906 да - 648, 1913 тә - 305, 1921 дә - 373, 1926 да - 330, 1938 дә - 320, 1949 да - 315, 1958 дә - 350, 1965 тә 86 хуҗалыкта - 336, 1989 да 81 йортта - 229, 1993 тә 89 гаиләдә - 265, 2010 елда 105 хуҗалыкта 341 кеше гомер кичерә.
1988 елның 29 июлендә Әҗәкүл, Ирмәш, Чөгәнә авыллары белән берлектә Актанышбаш авыл Советын оештырутурында ТАССР Югары Советы Президиумы Указы чыкты, яңа берәмлекнең үзәге итеп Актаныш сайлана.
Бөек Ватан сугышында илне сакларга кулына корал алган 77 яугирнең 35 е һәлак була.
Тарих
1744 елда нигезләнгән.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.7 °C.
Ядегәр-Мөхәммәт хан
1542-1550 елларда Мәскәү дәүләтенә хезмәт иткән. 1550 елда Ногай Урдасына китә. 1552 елда Кол-Шәриф һәм Чапкын Отучев тарафыннан Казанга ханлык белән идарә итәргә чакырыла. 1552 елда Казанны саклаганда русларга әсирлеккә төшә. 1553 елда Симеон Касаевич исеме белән чукындырыла. 1565 елда вафат була.
NGC 341
NGC 341 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Сан-Луис (Колорадо)
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ла-Шепп
Ла-Шепп — Франциянең Марна департаментында урнашкан коммуна.
Саншайн (Колорадо)
Саншайн  — Америка Кушма Штатларының Колорадо штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Саншайн халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
(18395) Schmiedmayer
(18395) Schmiedmayer — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1992 елның 21 сентябрендә Ф. Бёрнген, Шмадель Л. Д. тарафыннан Таутенбург обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1992 SH2» саналган.
Метели
Метели (Метели) — Киров өлкәсенең Советск районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
HD213371
HD213371 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Клостернойбург
Клостернойбург — Австриянең Түбән Австрия федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Бундорф
Бундорф — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Козьминець
Козьминець — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Бундорф
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Козьминець
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Закрай (Толмин)
Закрай  — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
(3683) Бауманн
(3683) Бауманн — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Закрай (Толмин)
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Катллар
Катллар — Франциянең Көнчыгыш Пиреней департаментында урнашкан коммуна.
Марат Коләхмәтов
Марат Мөнир улы Коләхмәтов (1959) — Россия хәрби башлыгы, Көньяк Осетия конфликты вакытында — грузин-осетин конфликты зонасындагы тынычлык саклау катнаш көчләре башлыгы, генерал-майор.
Биография
Марат Коләхмәтов 1959 елда Пенза шәһәрендә хәрби хезмәткәрләр гаиләсендә туган. Милләте буенча татар. Атасы Мөнир Коләхмәтов (1927) — отставкадагы генерал-лейтенант (1986).
1980 елда С. Киров исеменләге Ленинград гомумгаскәр командирлар училищесын, 1991 елда — М.В. Фрунзе исемле хәрби академияне, 2001 елда — Генераль штаб академияне тәмамлана.
2001—2004 елларда — Төньяк Кавказ хәрби округының 19-нче мотоукчылар командиры.
2004 елның сентябрьдән 2008 елның октябренә кадәр — грузин-осетин конфликты зонасындагы тынычлык саклау катнаш көчләре башлыгы.
2011 елдан — Россия Федерациясе чит илләр министрның кинәшчесе.
Бүләкләр
һ. б. бүләкләр.
Газанфер (Мерам)
Газанфер (Gazanfer) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Конья иле Мерам илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Сылтамалар
Gazanfer, Meram Gazanfer, Meram
Клагенфурт
Клагенфурт (Klagenfurt am Wörthersee, Celovec, Celovec ob Vrbskem jezeru) — Австрия шәһәре, Каринтия федераль җиренең башкаласы.
Халык саны — 96 640 кеше (2014).
Сәгать поясы
Халыкара стандарт буенча Клагенфурт Үзәк Европа вакыты (Central European Time, CET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +1:00 гә тигез.
Норон-ла-Потри
Норон-ла-Потри — Франциянең Кальвадос департаментында урнашкан коммуна.
Клагенфурт
Тарих
Шәһәр Каринтия һерцогы тарафыннан нигезләнгән. Беренче мәртәбә 1189 елда Forum Chlagenvurth исеме астында телгә алынган. 1225 елда шәһәр статусы бирелә.
1514 елда шәһәр янгыннан зур зыян күрә. 1809 елда Наполеон гаскәре, шәһәр диварларын шартлатып, Клагенфуртны басып ала. 1863 елда төзелгән тимер юл шәһәрнең үсешенә этәргеч бирде.
Административ бүленеш
Шәһәр 15 бүлгегә бүленгән.
Обретеник
Обретеник — Болгариянең Русе өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Содомная
Содомная — Россия территориясеннән ага торган елга. Вологда өлкәсе, Архангельск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Кондас елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 11 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Сухона, елга бассейны — Төньяк Двина.
Верцишево (Подлясье воеводалыгы)
Верцишево  — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Казон Лоди (Виченца)
Географиясе
Казон Лоди Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.
Винетори (Телеорман)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Казон Лоди (Виченца)
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Өзгүрлүк (Чаерова)
Өзгүрлүк (Özgürlük) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Коҗаэли иле Чаерова илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Лонки-Звястове
Лонки-Звястове — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Гудхью (Миннесота)
Тарихы
Гудхью шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ла-Шоссе-сюр-Марн
Ла-Шоссе-сюр-Марн — Франциянең Марна департаментында урнашкан коммуна.
Бунзен (ай кратеры)
Бунзен - Ай өслегенә кече күк объекты бәрелү нәтиҗәсендә барлыкка килгән, диаметры якынча 55,22 км булган кратер.
Казан ханнары исемлеге
Казан ханлыгында идарә иткән ханнар исемлеге(1438–1552)
Бунзен (ай кратеры)
Атамасы
Кратерга атама Роберт Бунзен (1811—1899) хөрмәтенә бирелә.
Тарихы
Кратер Халыкара Астрономия Берлеге (International Astronomical Union (IAU)) тарафыннан 1964 елда раслана.
(18396) Nellysachs
(18396) Nellysachs — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1992 елның 21 сентябрендә Ф. Бёрнген, Шмадель Л. Д. тарафыннан Таутенбург обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1992 SN2» саналган.
Яшмолкино
Яшмолкино (Важйӓл, Яшмолкино) — Мари Илнең Таулы Мари районында урнашкан авыл.
Халык
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (96,6%), урыслар (3,4%).
Книттельфельд
Книттельфельд — Австриянең Штирия федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Сырая (Чет кушылдыгы)
Сырая — Россия территориясеннән ага торган елга. Кемерово өлкәсе, Красноярск крае, Тум өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Четь елгасының сул ярыннан 152 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 25 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Чулым елгасы, Әчинск каласыннан Зырянское авылындагы су үлчәү постына чаклы. Кече елга бассейны — Об Иртеш кушылганга чаклы, елга бассейны — Об (өске өлеше) Иртеш кушылганга чаклы.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
(3161) Бидель
(3161) Бидель — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1980 елның 9 октябрендә Кэролин Шумейкер тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1980 TB5» саналган.
Орловка (Архангель районы)
Орловка — Башкортстанның Архангель районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 453033, — 80203840001.
Кызыл Яр (Алатыр районы)
Кызыл Яр (Красный Яр, Красный Яр) — Чуашстанның Алатыр районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429805. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97203825000. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2100200001800.
Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2131.
Халык
2002 ел җанисәбен алу буенча биредә кеше яшәми.
Филлах
Филлах — Австриянең Каринтия федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Саут-Форк (Колорадо)
Саут-Форк  — Америка Кушма Штатларының Колорадо штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Югары Перевал
Югары Перевал (Верхний Перевал) — Диңгез буе краеның Пожарский районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат муссонлы. Кыш коры һәм суык, көннәре аяз. Яз озак бара, салкынча һәм температура тирбәлеше күзәтелә. Җәй исә җылы, явым-төшемле. Көз чагыштырмача җылы, коры һәм аяз. Җәй көне Тын океаннан җылы җил иссә, кышын төньяктан салкын җилләр исә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (85%), украиннар (7%), нанайлар (6%), удэгейлар (2%). Әлеге торак пунктта татарларның өлеше - 1%.
Бургау (Алмания)
Бургау  — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Коканин
Коканин — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Зала (Железники)
Зала  — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Коканин
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Сазоны
Сазоны (Сазоны ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Смаргонский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Х. М. Бербеков исемендәге Кабарда-Балкар дәүләт университеты
'''Х. М. Бербеков исемендәге Кабарда-Балкар дәүләт университеты''' (КБДУ, Кабардино-Балкарский государственный университет имени Х. М. Бербекова, КБГУ) — Кабарда-Балкария башкаласы Нальчик шәһәрендә урнашкан классик университет. 1957 елда нигезләнгән. 1996 елда югары уку йортына вузның беренче ректоры Хатута Мут улы Бербеков исеме бирелгән.
Тарих
1924 елда Нальчикта, соңыннан медицина факультетына бирелгән бинада  Ленин уку шәһәрчеге (ЛУШ) ачыла. 1925 елда ЛУШта медтехникум, шулай ук тракторчылар курслары, авыл хуҗалыгы мәктәбе, совет-фирка мәктәбе эшли.
1931 елда ЛУШ базасында педагогика эшче факультеты эшли башлый. ЛУШ Ленин фирка уку шәһәрчеге итеп үзгәртеп корыла, 1936 елда ябыла.
1932 елның 7 июлендә КПССның Кабарда-Балкар өлкә комитеты үтенече буенча Педагогия институты ачыла.
Пединститут базасында 1957 елда Кабарда-Балкар дәүләт университеты оештырыла. Университет составында 4 факультет була: Барлыгы 21 кафедрада мәктәп укытучылары, шул исәптән пединститутта әзерләнми торган чит телләр укытучылары, шулай ук инженер-төзүчеләр һәм агрономнар белем ала.
Квалифицияле белгечләр әзерләүдә һәм фәнни тикшеренүләр үткәрүдә зур өлеше өчен Кабарда-Балкар дәүләт университеты 1982 елда Халыклар Дуслыгы ордены белән бүләкләнә. 1996 елның 30 декабрендә КБР президенты указы белән югары уку йортына вузның беренче ректоры будып эшләгән Хатута Мут улы Бербеков исеме бирелгән.
КБДУ Кабарда-Балкар республикасының әйдәп баручы фәнни, белем бирү, мәгълүмати, социомәдәни үзәкләренең берсе булып тора, ел да ике меңләп белгеч әзерләп чыгара, җиһазланышы буенча Россиянең башка классик университетлары арасында алдынгы урында тора.
Күпбаскычлы укыту системасы
КБДУда күпбаскычлы укыту системасын кертү өчен юридик нигез булып, РФ Хөкүмәтенең 1997 елның 10 сентябрендәге «Кабарда-Балкария Республикасында һөнәри белем бирү системасын камилләштерү турында» 1153нче номерлы карары тора, әлеге карар нигезендә университет составына 6 көллият һәм укытучыларның квалификациясен күтәрү институты (оештыру-хокукый нигездә бердәм юридик зат буларак) кертелә.
КБДУның үзендә бу системаны 30 төрдәге белгечлек буенча әзерләүче 12 факультет, 2 институт, ординатура, интернатура, укытучыларның квалификациясен күтәрү һәм мәгариф хезмәткәрләрен яңадан әзерләү институты, тармакара квалификация күтәрү һәм кадрларны яңадан әзерләү төбәк үзәге, шулай ук махсус урта һәм югары уку йортлары мөгаллимнәренең квалификациясен күтәрү факультеты дәвам итә.
Университетның урта һөнәри уку йортлары белән интеграциясе системасы белем бирү процессының күп баскычлы булуын һәм өзлексезлеген тәэмин итә, белем бирүнең сыйфатын һәм белгечләр әзерләү дәрәҗәсен яхшыртуга, университет галимнәренең фәнни-тикшеренү учреждениеләре галимнәре белән элемтәләрен көчәйтүгә һәм тирәнәйтүгә, белем бирү процессы белән идарә итүгә, университетның төбәкнең башка мәгариф учреждениеләренә йогынтысын тәэмин итүгә ярдәм итә.
Университетта: Кайбер көллиятләрнең чыгарылыш сыйныф укучылары югары белемне кыскартылган срокларда алырга мөмкин. Көллиятләрдә һәм лицейда 500дән артык укытучы эшли.
Халыкара эшчәнлек
Кабарда-Балкар дәүләт университеты 1966 елдан чит илләр өчен белгечләр әзерләү белән шөгыльләнә. Чит ил студентлары белән эшләү дәверендә чит илләр өчен 1500 гә якын белгеч әзерләнгән.
Халыкара эшчәнлек КБДУ эшчәнлегенең иң мөһим юнәлешләренең берсе булып тора. КБДУның халыкара эшчәнлеген үстерүнең өстенлекле юнәлеше — мәгарифне интернационализацияләү һәм халыкара хезмәттәшлекнең яңа формаларын эзләү, шулай ук КБДУны дөнья мәгълүмат киңлегендә хезмәт базарында көндәшлеккә сәләтле белгечләр әзерләүгә сәләтле заманча мәгариф, фәнни һәм мәдәни үзәк буларак таныту.
Университетның халыкара эшчәнлек өлкәсендә иң мөһим бурычы — үзара файдалы халыкара хезмәттәшлекне оештыру өчен чит ил партнерларын эзләү.
Бүлекчәләр
КБДУның китапханә фондында бүгенге көндә 1,5 млн.нан артык саклау берәмлеге, шул исәптән 2000 уникаль басма бар. 1998 елдан башлап, «АИБС» электрон автоматлаштырылган китапханә-мәгълүмат системасы кертелә, электрон китапханә формалаша.
КБДУның шәхси исәпләү машиналары паркы 980 берәмлек тәшкил итә. Белем бирү процессы 50 компьютер һәм өч мультимедиа классында башкарыла. Компьютер техникасының бөтен паркы университет локаль челтәренә берләштерелгән, глобаль Интернет челтәренә чыгу мөмкинлеге бар, аңа университет телемедицина үзәге дә кушылган.
Университетта 17 белгечлек буенча докторлык диссертацияләре яклау өчен 8 һәм кандидатлык диссертацияләре яклау өчен 1 диссертация советы эшли.
Билгеле студентлар
Моны карагыз: Төркем:Кабарда-Балкар дәүләт университетын тәмамлаучылар
Газеллер (Ментеше)
Газеллер (Gazeller) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Мугла иле Ментеше илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Кочсырты (Генч)
Кочсырты (Koçsırtı) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Бингөл иле Генч илчесенә караган бер авыл (köy).
NGC 342
NGC 342 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Гырон быдтон
Гырон быдтон (Гыро́н быдто́н — «сабан бетте») — удмурт милли бәйрәме. Әлеге йола бәйрәме, Сабан туе шикелле үк удмуртларның иң зур бәйрәме. Удмуртларның төрле этник төркемнәрендә «Гершыд», «Гербер» дип тә аталып йөртелә. 1998 елдан республика күләмендә бәйрәм ителә.
Тарих
Гырон быдтон – «сабан бетте» дигән мәгънәгә туры килә. Сабантуй кебек, удмуртларның зурлап үткәрә торган бәйрәмнәре. Бәйрәмне үткәрү өчен төгәл билгеләнгән календарь көн юк. Монда бөтенесе елның нинди булуына, карның ничек эрүенә бәйле.
Шушы көндә алар әйбәт уңыш сорап үзләренең Аллаларына мөрәҗәгать итәләр. Бәйрәм болында, табигатьнең чәчәк ату вакытында үткәрелә.
Хуҗабикәләр милли ризык – куарнянь пешерәләр, кунакларны милли эчемлек көмешкә (кумышка) белән сыйлыйлар.
Бәйрәм башланып китәр алдыннан капкадан атка атланган егет белән кыз керәләр. Алар Кояш белән Яз символлары.
Бәйгеләр
Мәйданда берсеннән-берсе кызыклы уеннар, бәйгеләр гөрли. Сабан туеннан аермалы буларак, әлеге чарада удмурт халкына гына хас ярышлар да урын алган. Бу бәйрәм тулысы белән Сабан туена бик якын. Зур аермаларның берсе булып, Гырон быдтон бәйрәмендә көрәш уздырылмый. Һәрбер халыкның гореф-гадәтләре, йолалары тирән мәгънәгә ия. Алар кешегә төрле яклап тәрбия бирергә ярдәм итә.
Һәр бәйрәмнең үзенчәлекле ягы бар. Төрле йолалар, бәйрәмнәр булмаса, безнең тормышыбыз күңелсез, нурсыз булыр иде. Гореф – гадәтләр элек – электән, буыннан – буынга күчеп килгәннәр. Кайсы халык вәкиле булсак та, без бу йолаларны сакларга тиешбез. Алар – халыкның көзгесе!
Острица (Русе өлкәсе)
Острица  — Болгариянең Русе өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Мәшәдивәлли
Мәшәдивәлли (Məşədivəlli ) — Әзербайҗанның Җәлилабад районына караган авыл.
Зуевка (Чиләбе өлкәсе)
Зуевка (Зуевка) — Чиләбе өлкәсенең Октябрьское районы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
Саут-Ют (Колорадо)
Саут-Ют  — Америка Кушма Штатларының Колорадо штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Саут-Ют халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Весолово (Сокульский повяты)
Весолово  — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Кексас
Кексас — Франциянең Көнчыгыш Пиреней департаментында урнашкан коммуна.
Лаваль-сюр-Турб
Лаваль-сюр-Турб — Франциянең Марна департаментында урнашкан коммуна.
Коберсдорф
Коберсдорф — Австриянең Бургенланд федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Лонки-Маркове
Лонки-Маркове — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Винетори (Ясси)
Винетори — Румыниянең Ясси жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Давсон (Миннесота)
Давсон  — Америка Кушма Штатларының Миннесота штатында урнашкан шәһәр.
(2925) Битти
(2925) Битти — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Давсон (Миннесота)
Тарихы
Давсон шәһәре  елда нигезләнгән.
Казона (Виченца)
Казона — Италиянең Венеция төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казона Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Степан Барышников
Степан Барышников (, Бармашур, Глазов өязе, Вәтке губернасы, Рәсәй империясе —, Ухта хезмәт-төзәтү лагере, ССРБ) — удмурт совет дәүләт эшлеклесе, Беренче бөтендөнья сугышында катнашучы.
Санкт-Петербург университетында (1914-1916), Көнчыгыш хезмәт ияләренең коммунистик университетында (1927-1929) укыган. Глазов өяз шурасы башкарма комитеты рәисе (1919-?), шул ук өязнең РК(б)Ф комитеты сәркәтибе (?-1920, 1921), РК(б)Ф Вәтке губерна комитеты сәркәтибе (1920-1921), РК(б)Ф Вот өлкә комитеты җаваплы сәркәтибе (1921), РК(б)Ф Тубыл өяз комитеты җаваплы сәркәтибе (1922-1923), РК(б)Ф Ишем округ комитеты җаваплы сәркәтибе (1923-1924), БК(б)Ф Вот өлкә комитеты җаваплы сәркәтибе (1926-1927), ССРБ игенчелек комиссарлыгы сәяси бүлеге инструкторы (1930-1937), Удмурт АССР Үзәк башкарма комитеты рәисе (1937), БК(б)Ф Удмурт өлкә комитеты беренче сәркәтибе (1937-1938), кулга алынган (1938), 8 елга иректән мәхрүм ителүгә хөкем ителгән (1940). 1 чакырылыш ССРБ Югары шурасы депутаты.
Буркхардт (ай кратеры)
Буркхардт - Ай өслегенә кече күк объекты бәрелү нәтиҗәсендә барлыкка килгән, диаметры якынча 54,36 км булган кратер.
Атамасы
Кратерга атама Иоганн Буркхардт (1773—1825) хөрмәтенә бирелә.
Тарихы
Кратер Халыкара Астрономия Берлеге (International Astronomical Union (IAU)) тарафыннан 1935 елда раслана.
(18397) 1992 SF14
(18397) 1992 SF14 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1992 елның 28 сентябрендә Генри Хольт тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1992 SF14» саналган.
Кокожин
Кокожин — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Сожа
Сожа — Россия территориясеннән ага торган елга. Вологда өлкәсе, Архангельск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Воя елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 23 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Сухона, елга бассейны — Төньяк Двина.
Пейчиново
Пейчиново — Болгариянең Русе өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Өздемир (Элмалы)
Өздемир (Özdemir) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Анталья иле Элмалы илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
HD213374
HD213374 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.