cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Бөекбритания
Административ-территориаль бүленеш
Англия беренчел дәрәҗәдә тугыз регионга бүленә (алар хөкүмәт төбәкләре дип атала). Бер төбәкнең (Зур Лондон) 2000 елдан башлап үзенең сайлана торган ассамблеясе һәм мэры бар (әлеге мәсьәлә 1998 елгы референдумда хәл ителгән). Башка төбәкләрнең дә үз региональ ассамблеяләре планлаштырылса да, 2004 елгы референдум бу фикерне туктатты. Төбәкләр, үз чиратында, графлыкларга бүленә.
Шотландия исә 32 өлкәгә аерыла. Глазго, Эдинбург, Әбердин һәм Данди шәһәрләре аерым өлкә булып санала. Җирле үзидарә сайлана торган депутатлардан тора.
Велс 22 унитар берәмлектән тора. Кардифф, Суонси һәм Ньюпорт та аерым берәмлекләр булып санала. Сайлаулар 4 елга бер тапкыр уза.
Төньяк Ирландия 1973 елдан бирле 26 районга бүленә.
Бәйле территорияләр
left|280px|thumb|Кызыл төс белән Бөекбританиянең 14 диңгез арты җире билгеләнгән Берләшкән Патшалык Бөекбританиягә кермәгән унҗиде территория өстеннән суверенлыкка ия. Аларның арасында 14 британ диңгез арты җире һәм өч Таҗ җире.
14 диңгез арты җиренә түбәндәгеләр керә: Ангилья (башкаласы Валли), Бермуда (башкаласы Гамильтон), Британ антарктик территориясе (башкаласы Ротера), Һинд океанында британская территориясе (башкаласы Диего-Гарсия), Британ Виргин утраулары (башкаласы Род-Таун), Гибралтар (башкаласы Гибралтар), Кайман утраулары (башкаласы Джорджтаун), Монтсеррат утравы (башкаласы Плимут), Изге Елена утравы (башкаласы Джеймстаун), Питкэрн утравы (башкаласы Адамстаун), Тёркс һәм Кайкос утраулары (башкаласы Коберн-Таун), Фолкленд утраулары (башкаласы Порт-Стэнли), Көньяк Георгия һәм Көньяк Сандвичев утраулары (башкаласы Грютвикен) һәм Кипрдагы Суверен Хәрби база (башкаласы Епископи). Барлык диңгез арты җирләре 1 727 527 км² били, аларның халык саны 260 000 кеше тәшкил итә. Бу җирләр — Британ империясе калдыклары.
Диңгез арты җирләреннән аермалы буларак Таҗ җирләре Британ Таҗына карый. Бу исемлеккә Баллей (Норманд утраулары), Джерси һәм Гернси (Ла-Манш) һәм Мэн утравы (Ирланд диңгезе) керә. Аларның гомум мәйданы — 766 км², халык саны — 235 000 кеше. Бу җирләр бәйсез рәвештә Британия тарафыннан идарә ителә, ләкин алар Бөекбританиягә яки Европа берлегенә карамый.
Сәясәт
right|350px|thumb|[[Букингем сарае — Бөекбритания монархының рәсми резиденциясе (Лондон)]] Бөекбритания — конституцион монархияле унитар дәүләт. Дәүләт башлыгы — патшабикә Елизавета II (ул шулай ук Милләтләр Дуслыгының башка 15 ил җитәкчесе). Чынбарлыкта патша символик әһәмияткә генә ия, аның реаль сәяси көче юк. Монархның «киңәш бирергә, хупларга һәм кисәтергә хакы бар».
Бөекбританиянең бердәм документ буларак конституциясе юк (дөньяда аннан тыш андый илләр өчәү — Яңа Зеландия, Исраил, Сан-Марино). Бөекбритания Конституциясе нигездә төрле язма чыганаклардан, шул исәптән статутлар, мәхкәмә прецедентлары һәм халыкара килешүләрдән тора. Шуңа күрә илдә «канун» белән «конституцион канун» арасында аерма юк. Башка илләрдә «конституцион реформа» дип аталган процесс биредә гади канун үзгәреше булып тора. Шул ук вакытта парламентның киләсе чыгарылышы гамәлдән чыгара алмаган канунны кабул итү мөмкин түгел.
Монарх
right|170px|thumb|Британ патшабикәсе [[Елизавета II]]
Казлар - аккошлар (уен)
Казлар - аккошлар — татар халык уены, балаларның сөйләм телен үстерү һәм к, г авазларының дөрес әйтелешен тикшерү, ныгыту максаты белән үткәрелә торган уен.
Бөекбритания
Монарх
Британ патшасы (короле) яки Суверен — Бөекбритания һәм Британ диңгез арты җирләренең башлыгы. Аның рәсми резиденциясе Лондонның Букингем сараенда урнаша.
Казлар - аккошлар (уен)
Уйнау тәртибе
Мәйданчыкның бер башына «казлар өе», икенчесенә «көтүче өе» билгеләп куела. Бу өйләрдән читтәрәк — «бүре өне». Буш урын — «болын».
Бөекбритания
Монарх
Хәзерге британ монархлар сызыгы тамырлары англосакслар чорына ук барып тоташа. Урта гасырларда күпчелек британ монархлары абсолют, чиксез патлашар буларак идарә иткәннәр. Георглар чоры вакытында (XVIII гасыр) патша хакимият чикләнә башлый. Ләкин хәзерге вакытта да монарх вәкаләтләре (патша прерогативалары) шактый киң. Аларның күпчелеге гамәлдә министрлар тарафыннан башкарыла. Кайбер вәкаләтләр монарх тарафыннан номиналь рәвештә генә башкарыла. Әйтик, патшаның парламентны тарату хакы бар. Шул ук вакытта патша үзенә яңа вәкаләтләрне бирә алмый (ягъни, хакимиятен арттыра алмый).
Стропков
Тарихы
Авыл елда нигезләнгән.
Казлар - аккошлар (уен)
Уйнау тәртибе
— Казлар, казлар!
Бөекбритания
Монарх
Бөекбритания Конституциясенә күрә дәүләтнең сәяси хакимияте Парламент, премьер-министр һәм Кабинет тарафыннан башкарыла.
Казлар - аккошлар (уен)
Уйнау тәртибе
— Га-га-га!
Бөекбритания
Монарх
Хәзерге вакытта Бөекбритания патшасы — Елизавета II, ул үзенең идарәсен 1952 елның 6 февралендә башлый. Аның беренче варисы булып принц Чарльз тора. Ул, патшабикәнең ире Принц Филипп кебек үк церемониаль вазифаларны башкара.
Казлар - аккошлар (уен)
Уйнау тәртибе
— Ашыйсыгыз киләме?
Бөекбритания
Монарх
Британ монархы шулай ук Милләтләр Дуслыгы оешмасының башлыгы булып тора. Шулай ук ул суверен һәм бәйсез булган Милләтләр Дуслыгына кергән дәүләтләрнең дә номиналь җитәкчесе итеп таныла.
Казлар - аккошлар (уен)
Уйнау тәртибе
— Бик килә шул, бик килә!
Бөекбритания
Хөкүмәт һәм Парламент
Бөекбританиядә вестминстер системасына нигезләнгән (аны шулай ук бөтен дөнья буйлап кулланалар, ул Британ империясе казанышы дип санала) парламентар хөкүмәт гамәлдә. Бөекбритания Парламенты ике палатадан тора: Югары бүлмә (Лордлар палатасы) һәм сайлана торган аскы бүлмә (Җәмгыять палатасы). Һәр кабул ителгән документка, канун дип саналыр өчен, патша санкциясе кирәк. Парламент — Берләшкән Патшалыкның төп югары канун чыгару органы, чөнки Шотландия Парламенты, Төньяк Ирландия ассамблеясе һәм Велс ассамблеясе суверен (бәйсез) институтлар итеп саналмый һәм өстенлек ала алмый.
Казлар - аккошлар (уен)
Уйнау тәртибе
— Алай булса кайтыгыз!
Бөекбритания
Хөкүмәт һәм Парламент
left|350px|thumb|[[Вестминстер сарае — Бөекбритания парламенты утырышлары уза торган урын]] Премьер-министр, Бөекбритания хөкүмәте җитәкчесе — Җәмгыять палатасында күпчелекнең хуплавын яулаган Парламент әгъзасы. Гадәттә бу вазифага палатадагы иң көчле (иң күп тавыш җыйган) партия җитәкчесе сайлана. Формаль яктан премьер-министр һәм аның кабинеты монарх тарафыннан билгеләнә, ләкин гамәлдә премьер-министр үз кабинетын үзе җыя. Гадәт буенча, патша премьер-министрның карарына каршы килми.
Бөекбритания министрлар кабинеты гадәттә парламентның ике палатадан да премьер-министр партиясе әгъзаларыннан сайлана, ләкин Җәмгыять палатасына өстенлек бирелә, чөнки премьер-министр нәкъ аның алдында җавап тота. Кануннарны башкару хакимияте Бөекбританиянең Яшерен шурасына ант китергән премьер-министр һәм аның кабинеты тарафыннан башкарыла. 2016 елның 13 июленнән премьер-министр вазифаларына Консерватив фирка башлыгы Тереза Мэй кереште. 2019 елның 24 июленнән премьер-министр вазифаcына Консерватив фирка башлыгы Борис Җонсон керешә. 2022 елның 6 сентябреннән премьер-министр вазифаcына Консерватив фирканең яңа сайланган башлыгы Лиз Трасс керешә .2022 елның 25 октябреннән премьер-министр вазифаcына Консерватив фирканең яңа сайланган башлыгы Риши Сунак керешә.
Стропков
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Казлар - аккошлар (уен)
Уйнау тәртибе
— Без бит кайта алмыйбыз,
Бөекбритания
Хөкүмәт һәм Парламент
Җәмгыять палатасына сайлау өчен дәүләт 650 сайлау округына бүленгән, һәр аерым парламент әгъзасы округтан гадәти күпчелек принцибы буенча сайлана. Премьер-министр монархка киңәш иткән очракта гомуми сайлаулар да билгеләнергә мөмкин.
Казлар - аккошлар (уен)
Уйнау тәртибе
Тау астында бүре бар,
Бөекбритания
Хөкүмәт һәм Парламент
Бөекбританиянең төп өч фиркасе булып Консерватив фирка, Лейбористлар фиркасе һәм Либераль фирка санала. Соңгы, 2010 елда узган гомум сайлауларда бу өч фирка 650 мөмкин булган урыннан 622 урынны яулады.
Милли администрацияләр
right|250px|thumb|[[Шотландия парламенты утырышлар үткәрә торган бина, Эдинбург]] Шотландия, Велс һәм Төньяк Ирландиянең үзләренең Беренче Министр тарафыннан җитәкләнгән канун үтәү органнары һәм берпалаталы канун чыгару хакимияте бар. Англиядә, Бөекбританиянең иң зур регионында, андый органнар юк, өлкә турыдан-туры Британ хөкүмәте һәм парламенты тарафыннан идарә ителә. Бу вәзгыять «Көнбатыш Лотиан проблемасы»н тудырган.
Казлар - аккошлар (уен)
Уйнау тәртибе
Ул безне тотып ашар.
Бөекбритания
Милли администрацияләр
Шотланд хөкүмәте һәм парламенты Британ парламенты вәкаләтләренә кермәгән сораулар буенча (шул исәптән, мәгариф, сәламәтлек саклау, Шотландия кануннары, җирле үзидарә) киң хакимияткә ия. 2007 елгы сайлауда җиңү яулаганнан соң Шотландия бәйсезлеген таләп иткән Шотланд милли фиркасе Алекс Салмонд җитәкчелегендәге шотланд хөкүмәтен төзегән. 2011 ел сайлавында милли фирка янә җиңеп, паламентта күпчелекне яулый. 2014 елда Шотландия бәйсезлек референдумын үткәрергә планлаштыра.
Казлар - аккошлар (уен)
Уйнау тәртибе
— Сезнең бар канатыгыз
Бөекбритания
Милли администрацияләр
Велс хөкүмәте һәм Милли ассамблеясенең вәкаләтләре Шотландиягә караганда кечерәк. 2011 елның маеннан башлап Ассамблеягә канун чыгаруда өстәмә рөхсәтләр таләп ителми. Хәзерге хөкүмәт 2011 ел сайлавыннан соң төзелә һәм Карвин Джонс җитәкчелегендәге лейбористик администрациягә ия.
Казлар - аккошлар (уен)
Уйнау тәртибе
Очып кына кайтыгыз.
Алиме Абденанова
Тормыш юлы
1924 елда Керич бистәсендә кырымтатар эшчеләр гаиләсендә дөньяга килә. 1930 елда әнисе үлә. 1940 елдан комсомол оешмасының әгъзасы.
Җерболе-Цуке (Торино)
Җерболе-Цуке — Италиянең Пьемонт төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Казлар - аккошлар (уен)
Уйнау тәртибе
«Казлар», канатларын җәеп, болын өстеннән «өйгә» таба «очалар», аларга «бүре» каршы чыга һәм «казлар»ны тотарга тырыша. Тотылган «казлар»ны «бүре» үз өенә алып китә. Шулай уен алга таба дәвам итә.
Кастельонет
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Алиме Абденанова
Күзәтчелектә
1943 елда Кызыл Гаскәр Новороссийск һәм Тамань шәһәрләрен азат иткәннән соң, Диңгез буе Гаскәр штабы чигенүче алман гаскәренең тылына тәҗрибәле күзәтчеләрне җибәрү турында карар итә.
Бөекбритания
Халыкара элемтәләр
left|300px|thumb|Бөекбритания премьер-министры [[Дэвид Кэмерон һәм АКШ президенты Барак Обама, G-20 саммиты, Торонто, 2010]] Бөекбритания — Берләшкән Милләтләр Оешмасының Иминлек Шурасының даими әгъзасы, Милләтләр Дуслыгы, G8, G20, НАТО, Халыкара икътисадый хезмәттәшлек һәм үсеш оешмасы, Бөтендөнья сәүдә оешмасы, ОБСЕ (АХХО), Европа Шурасы оешмалары әгъзасы. Үзенең сәяси, тарихи, мәдәни, икътисади, хәрби көче белән Берләшкән Патшалык дөньяның әйдәп баручы илләрдән санала, мөһим халыкара процессларда актив катнаша. Бөекбританиянең атом-төш коралы бар.
Каминг (округ, Небраска)
Каминг — Америка Кушма Штатларының Небраска штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Вест-Пойнт шәһәре.
Җерболе-Цуке (Торино)
Географиясе
Җерболе-Цуке Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Стропков
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Бөекбритания
Халыкара элемтәләр
Бөекбританиянең АКШ белән «махсус мөнәсәбәтләр» урнашкан, моның турында бу илләр җитәкчеләре үзләре сөйли. Шулай ук Бөекбританиянең Франция белән дә якын элемтәләр, аны «йөрәк килешүе» диа атыйлар. Әлеге ике ил белән Бөекбританиянең атом-төш кораллану програмнары да актив эшли.
Башка якын дусларга килгәндә, Бөекбританиянең Европа Берлеге һәм НАТО илләре белән тыгыз элемтәләре урнашкан. Шулай ук Япония белән хезмәттәшлек зур. Британиянең дөнья барышында катнашуы һәм тәэсире шулай ук сәүдә элемтәләре, тышкы инвестицияләр, үсеш максатыннан ясалган һәм хәрби ярдәм аркасында көчле.
Тюлюкасы
Тюлюкасы (Етруккасси Мӑрат, Тюлюкасы) — Чуашстанның Урнар районында урнашкан авыл.
Монколин
Монколин — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Алиме Абденанова
Күзәтчелектә
Амине күзәтчелек мәктәбенә керә һәм күзәтү-тикшерү эшен, парашүт-десант техникасын өйрәнә.
2 Yктəбердә "Софие" чакыру исеме астында ПО-2 очкычында фашист тылына, әбисе торган Җермаш-Кашик авылына парашүт белән төшеп килә.
Тюлюкасы
Климат
Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.
Җерболе-Цуке (Торино)
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Тюлюкасы
Халык
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 52 кешенең яшәве мәгълүм.
Дорфхайн
Дорфхайн (Dorfhain) — Алманиянең Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Алиме Абденанова
Күзәтчелектә
Амине дошманнар теникасы һәм гаскәр урнашу урыны турында мәгълүмат җыяр өчен, яшерен төркемне оештыра: Абдуракый Болатов, Хайрулла Мамбеҗанов, Баттал Батталов, Неҗибе Батталова, Сәйфетдин һәм Җәвәт Меннанов, Весфие Аҗибаева. Күзәтү-тикшерү мәгълүматы рация буенча Көньяк-Кавказ фронты күзәтчелек бүлегенә тапшырыла.
Әсирлек һәм үлем
1944 елның февралендә яшерен төркем нацистлар тарафыннан кулга алына һәм Иске-Кырым төрмәсенә җибәрелә. Гуләченко дошман ягына күчә.
Дорфхайн
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Бөекбритания
Илгә керүне чикләү
2012 елның 1 маенда Бөекбритания Тышкы эшләр департаменты кеше хокуклары өлкәсендә җинаять кылган кешеләргә илгә керү тыелганын белдерде.
Алиме Абденанова
Әсирлек һәм үлем
1944 елның 9 мартында Агармыш тау итәгендә Абдуракип Болатов, Хайрулла Мамбетҗанов, Сәйфедин һәм Җәват Меннанов атып үтерелә, ә Васфие Аҗибаева азаплардан төрмәдә һәлак була.
Каминг (округ, Небраска)
Территориясе
Округ мәйданы 1477,9 км² тәшкил итә.
Сядопауп-Яха
Сядопауп-Яха — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Об борыны урнашкан. Елга озынлыгы 28 км.
Кестел (Назилли)
Кестел (Kestel) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Айдын иле Назилли илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Каминг (округ, Небраска)
Искәрмәләр
Каминг (округ, Небраска)
Алиме Абденанова
Әсирлек һәм үлем
Хыянәтчеләр Михельсон, Зуб, Василенко, Круглов һәм Дубогрей ярдәмендә Амине газапларга дучар ителә (тырнак ертылу, кыйнаш). Соңрак Амине Акмәсҗит төрмәсенә җибәрелә.
Тюлюкасы
Халык
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (100%) алып тора.
Пештиго (Висконсин)
Пештиго  — Америка Кушма Штатларының Висконсин штатында урнашкан шәһәр.
Бөекбритания
Хәрби көчләр
right|230px|thumb|«Янартау» хәрби очкычы Бөекбритания армиясе дөньяда технологик яктан иң алдынгы һәм әзерләрдән санала. 2008 елда аның бар дөнья буйлап 20гә якын хәрби базасы булган. Хәрби чыгымнар илнең ТЭПның 2,5 %-ын ала. Гаскәр саны буенча Бөекбритания дөньяда 27 нче урында тора.
Пештиго (Висконсин)
Тарихы
Пештиго шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Бөекбритания
Хәрби көчләр
Бөекбритания хәрби көчләре Британ армиясе, Патшаның хәрби-һава көчләре һәм Патшаның хәрби-диңгез флотыннан тора. Армиянең өч өлеше дә илнең Саклану министрлыгы тарафыннан идарә ителә һәм махсус Саклану шурасы контроле астында тора. Хәрби көчләрнең төп идарәчесе — Британ монархы.
Британия хәрби көчләренең төп максаты булып Берләшкән Патшалыкны һәм аның диңгез арты җирләрен, Бөекбритания иминлеге мәнфәгатьләрен яклау һәм халыкара тынычлык урнаштыруда катнашу тора. Бөекбритания — НАТОның актив һәм даими әгъзасы. Аның базалары Вознесение утравында, Белиз, Бруней, Канада, Кипр, Диего-Гарсия, Алмания, Фолклен утраулары, Гибралтар, Кения һәм Катарда урнашкан.
Соңгы елларда Бөекбритания барлык хәрби низагларда бары тик коалицияләрдә генә катнаша. Искәрмә булып 2000 елдагы Сьерра-Леонага интервенция гына тора. Коалицияләрдә Британия Босния, Косово, Әфганстан, Гыйрак, Ливия низагларында катнашты. Бөекбритания (үзенең тарафыннан) үзе генә катнашкан соңгы сугыш — Фолкленд сугышы (1982 ел).
Икътисад
right|250px|thumb|[[Англия Банкы]]
Бөекбританиянең икътисади системасы — өлешчә контроль ителгән базар икътисады. Базарның валюта курслары мәгълүматларына нигезләнеп, иктисади көч зурлыгы буенча Бөекбритания дөньяда алтынчы урынга ия, Европада — икенче урынга (Алманиядән соң). Лондон — рәсми булмаган дөнья икътисады белән идарә иткән өч шәһәрнең берсе (Нью-Йорк һәм Токио белән беррәттән).
Канцлер тарафыннан җитәкләнгән Патша Казнасы дәүләтнең финанс һәм икътисади сәясәтен булдыру өчен җаваплы. Англия Банкы (илнең үзәк банкы) милли акча берәмлеге — фунт стерлинглар чыгару өчен җаваплы.
Британиядә хезмәт күрсәтү өлкәсе ТЭПның якынча 73 %-ын тәшкил итә. Ил икътисадының аерылгысыз өлешен туризм биләп тора. 2004 ел эчендә Бөекбритания 27 миллион туристны кабул иткән. Бу күрсәткеч белән Бөекбритания дөньяда алтынчы урында тора.
Дәүләтнең сәнәгать өлешендә иң мөһимнәрнең булып автомобиль сәнәгате тора. Биредә 800 меңнән артык кеше эшли, әлеге сектор экспорт өчен елына £26,6 миллиард тудыра. Авиация сәнәгате күрсәткечләре буенча дөньяда тотрыклы рәвештә икенче-өченче урында тора.
2011 елда 18-24 яшьлек кешеләр арасында эшсезлек 20,3 %-ка кадәр күтәрелгән. 2007—2008 елларда 13,5 миллион кеше (халыкның 22 %-ы) факыйрьлек сызыгы артында яшәгән.
Халык
Бөекбританиядә халык, Көнбатыш Европаның күпчелек илләрендәге кебек үк, тыгыз урнашкан. Шәһәрләренең күбесе диңгез буйларына урнашкан. Авыл халкы өлеше зур түгел. Аның төп кәсебе — терлекчелек, моның өчен табигый шартлар бик уңайлы. Биредә сыерның сөт һәм ит токымнарын, шәһәргә якын яшәүчеләр дуңгыз һәм йорт кошлары асрыйлар. Шотландия һәм Велс үзләренең сарыклары белән дан тоталар.
Җанисәп Британиядә һәр ун ел үтә. 2001 ел җанисәбе буенча Бөекбритания халкы саны 58 789 194 кеше тәшкил итә. Бу күрсәткеч белән ул Европа Берлегендә — өченче, дөньяда 21 нче урында тора. 2011 ел халык санын алу вакытында илдә 63 181 775 кеше яши. Шулай ук мәгълүматлар британ халкының картаюын күрсәтә, пенсиядәге кешеләр саны 16 яшькә кадәр балалардан күбрәк.
Халыкның күпчелеген инглизләр тәшкил итә.
Дин
Бөекбританиянең һәр гражданы үз динен тотарга хокуклы. Бөекбританиядә күпчелек халык христианлык тарафдары (ил халкының 10-16 % ы рим католик чиркәве вәкиле, 25 млн кеше англикан чиркәве вәкиле, 1, 1 млн шотландлы пресвитериан дине тарафдары, Төньяк Ирландиянең ярты халкы протестантлык, яртысы католик динендә һ. б.) Бөекбритания халкының 6,30 % ы (4 130 мең кеше) — Ислам дине тарафдары (2020). Сикхлар 400 мең—500 мең, һинд дине вәкилләре ~800 мең. Буддизм вәкилләренең 750 монастыре гамәлдә. Илдә 300 мең яһүди бар.
Әдәбият
Күбесенчә Бөекбритания әдәбиятын инглиз әдәбияты тәшкил итә.
Мәҗит Кавиев
Мәҗит Кавиев (Мәҗит Сәлим улы Кавиев,, — , ) — геолог, геология-минералогия фәннәре докторы (1964). 1936 елдан Татарстан геология тресында: геолог, партия башлыгы, баш инженер, фәнни мөдире. 1946 елдан ССРБ ФА КФ Геология институтында тәҗрибәханә мөдире.
Трапп (Франция)
Трапп — Франциянең Ивелин департаментында урнашкан коммуна.
Алиме Абденанова
Әсирлек һәм үлем
Акмәсҗит шәһәрен Кызыл Гаскәр тарафыннан азат итү бер атна алдыннан, 1944 елның 5 апрелендә 20 яшьлек Амине Симферополь чигендә атып үтерелә. Күмелү урыны әлегә дә билгесез.
Отоля-Мала
Отоля-Мала — Польшаның Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Алиме Абденанова
Истәлек
"Каһарманлыгы өчен Алиме Абденнанова үлеменнән соң Кызыл Байрак урдᴎны белән тәкъдирләнгән иде, ләкин кырымтатарлар сөргенгә җибәрелгәч, аның исеме тыелды. Кырымга кайта башлаган кырымтатарлар 1988 елда Алиме истәлегенә Кырымның Ленин районында бер тыйнак һәйкәл дә куйган иделәр".
Ленино (Җиде Кое) авылында, Акмәсҗит, Кәфә, Керич һәм бүтән Кырым шәһәрләрендә Алиме Абденанова исемендәге урамнар бар.
2014 елның 1 сентәбрендә Россия президенты Путин Алиме Абденановага Россия Федерациясе Каһарманы урдᴎнын бирә (үлгәч).
Сядопауп-Яха
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Кара диңгезе елгалары бассейны Таз елгасының төньяк-көнчыгыш чигеннән Енисей култыгы су бассейнына чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Таз.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
(13290) 1998 QN75
(13290) 1998 QN75 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1998 елның 24 августында LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1998 QN75» саналган.
Өстәлгән кыйммәткә салым
Өстәлгән кыйммәткә салым — гомумдәүләт салым төре; товар җитештерүнең һәм хезмәт күрсәтүнең барлык баскычларында да кыйммәтлелеге үсү хисабына барлыкка килгән бәянең (өстәлгән кыйммәт) билгеле бер өлешен алу. Өстәлгән кыйммәткә йөкләнгән салым бюджетка кереп бара.
«Килешү буенча» салым күләме — 18%, кайбер очракларда самым күләме 10% яки 0% тәшкил итәргә мөмкин.
Тариф
Тариф яки тәгъриф (تعريف/тәгъриф, ягъни "таныту, таныштыру, белдерү, аңлату") — ширкәтләр, тәшкиләтләр, халыкка күрсәтлгән төрле җитештерү ва җитештерү булмаган сферасындагы хезмәтләр өчен түләгән хак; түләү ставкалары төземе.
Транспорт, элемтә, коммунал хезмәте, тамгаханә тарифлары киң таралган.
Войцешкув
Войцешкув — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Плешково (Нулин районы)
Плешково (Плешково) — Киров өлкәсенең Нулин районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
(6068) Brandenburg
(6068) Brandenburg — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1990 елның 10 октябрендә Ф. Бёрнген, Шмадель Л. Д. тарафыннан Таутенбург обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1990 TJ2» саналган.
Зверавшчына
Зверавшчына (Звераўшчына ) — Белоруссиянең Брест өлкәсе Баранавицкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас, дәүләттә иң җылы климат шушы төбәктә. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза.
Кольдуек
Кольдуек — Россия территориясеннән ага торган елга. Алтай Республикасы, Алтай крае биләмәләрендә ага. Елга  Барбургазы елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 15 км.
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Хилькавичы (Чавуский районы)
Хилькавичы  (Хількавічы ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Чавуский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Меса-дел-Кабалло (Аризона)
Меса-дел-Кабалло  — Америка Кушма Штатларының Аризона штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Меса-дел-Кабалло халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Скорцень (коммуна, Бакеу)
Скорцень — Румыниянең Бакеу жудецында урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Боа-Эсперанса (Минас-Жерайс)
Боа-Эсперанса  — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Минас-Жерайс штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
HD12173
HD12173 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Мезонз-Альфор
Мезонз-Альфор — Франциянең Валь-де-Марн департаментында урнашкан коммуна.
Чыганаклар
Мезонз-Альфор
Квятоновице
Квятоновице — Польшаның Кече Польша воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Карни (округ, Небраска)
Карни — Америка Кушма Штатларының Небраска штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Минден шәһәре.
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1860 елда оештырыла.
Территориясе
Округ мәйданы 1337,06 км² тәшкил итә.
Зәңгәр чәчәк (уен)
Зәңгәр чәчәк — татар халык уены, балалар өчен күңелле җырлы-биюле уен.
Уйнау тәртибе
Балалар, кулга-кул тотынышып, түгәрәк ясыйлар. Бер бала, чигүле кечкенә мендәр тотып, уртага чыгып баса. Балалар түгәрәк буенча җырлап әйләнәләр:
Юл читендә зәңгәр чәчәк
Безнең кызлар һәм малайлар
Туктап биеп-җырлап торалар, ә уртадагы бала, мендәр тотып, түгәрәк буенча биеп йөри.
Якын дуслар арасыннан
Берсен сайлап ал әле.
Тезләреңә ипле булыр —
Мендәреңне сал әле.
Мендәр тоткан бала мендәрен бер бала алдына куя һәм, аңа тезләнеп, кулын бирә. Ул бала аның тирәли әйләнә, башкалар кул чабып торалар. Уен алга таба шулай дәвам итә.
Мольтъя
Мольтъя — Россия территориясеннән ага торган елга. Свердловск өлкәсе, Төмән өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Посыръя елгасының уң ярыннан 30 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 20 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Тауда елгасының, инештән тамагына чаклы, инештән алып Морозко авылы янындагы су үлсәү постына чаклы Сосьва елгасын кертмичә. Кече елга бассейны — Тубыл, елга бассейны — Иртеш.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Скела (Галац)
Скела — Румыниянең Галац жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Тиль-Шатель
Тиль-Шатель (Til-Châtel) — Франциянең Кот-д’Ор департаментына караган коммуна, Ис-сюр-Тий кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 6.07 км².
Кастьельфабиб
Кастьельфабиб — Испаниянең Валенсия провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Триель-сюр-Сен
Триель-сюр-Сен — Франциянең Ивелин департаментында урнашкан коммуна.
Дребах
Дребах (Drebach) — Алманиянең Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Боа-Эсперанса (Парана)
Боа-Эсперанса  — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Парана штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Охаби-Велики
Охаби-Велики — Польшаның Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Монколин-Колёния
Монколин-Колёния — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Войшин (Люблин воеводалыгы)
Войшин  — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Строчин
Строчин — Словакиянең  округында урнашкан авыл.
Войшин (Люблин воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Строчин
Тарихы
Авыл елда нигезләнгән.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Звозы
Звозы (Звозы ) — Белоруссиянең Брест өлкәсе Маларыцкий районында урнашкан авыл.
(6069) Cevolani
(6069) Cevolani — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1991 елның 8 августында Генри Хольт тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1991 PW17» саналган.
(13291) 1998 QH77
(13291) 1998 QH77 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1998 елның 24 августында LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1998 QH77» саналган.
Химарадзь
Химарадзь (Хімарадзь ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Киравский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Әрмәни Базар шәһәр округы
<div class="dablink noprint" style="font-style:italic; padding-left:1,5em;">Бу мәкалә Россиянең Кырым Җөмһүриятенә керүче административ берәмлек турында. Украинаның Кырым Автономияле Җөмһүриятенә керүче административ берәмлек турында Әрмәни Базар шәһәр шурасы мәкаләсен укы. Әрмәни Базар шәһәр бүᴫгеы (Городской бүᴫге Армәнск, Міський бүᴫге Армәнськ, Ermeni Bazar şeer bɵlgesi, Эрмени Базар шеэр больгеси) — Россия Федерациясенең Кырым Җөмһүриятенә керүче муниципаль берәмлек.
бүᴫге үзәге — Әрмәни Базар шәһәре.
Төзелеш
Шәһәр бүᴫгеы cастaфына 4 торак пункт керә (1 шәһәр һәм 3 сала).
Халык
2001 елгы Украина җанисәбен алу буенча милли cастaфы:
Татар теле
Татар теле — татарларның милли теле, Татарстанның дәүләт теле, таралышы буенча Россиядә икенче тел. Төрки телләрнең кыпчак төркеменә керә.
Телнең таралышы
Татар теле Татарстан Республикасында, шулай ук Башкортстан, Мари Иле, Удмуртия, Мордовия республикаларында, Төмән, Сембер һәм Сарытау өлкәләрендә киң таралган. Россиянең барлык төбәкләрендә дә татарлар яши, барысында да татарча сөйләшүчеләр бар. Татар телендә Россиядә 5,3 млн. якын кеше сөйләшә (2002 елның халык исәбе буенча). Татар теле шулай ук башкортлар (524 399 мең кеше), руслар (136617 кеше), чирмешләр (42892 кеше), арлар (26242 кеше) һәм чувашлар (68624 кеше) арасында да кулланыла. 2002 елның халык исәбе алу күрсәткәнчә, Россия татарларының 81%ы татар телен белә (5554601 кешедән 4488330 кеше, 2002 елның халык исәбе буенча).
Дөньяда татарча белгәннәрнең саны мәгълүм түгел. Бу сан якынча 6 миллионнан 8 миллионга кадәр. Татар теле Үзбәкстан, Казакъстан, Азәрбайҗан, Кыргызстан, Таҗикстан һәм Төрекмәнстан илләрендә таралган. Татарча сөйләшүчеләр АКШта, Алманиядә, Австралиядә һәм башка илләрдә дә бар.
Татар теленең язу тарихы
Татар теле тарихы бай булу сәбәпле, үзенең тормыш юлында язуын берничә тапкыр алмаштырган.
Диалектлар
Телнең билгеле бер төбәктә генә таралган төрен диалект, җирле сөйләш дип атыйлар. Шул төбәккә генә хас, гомумхалык теленә кермәгән сүзләрне диалекталь лексикага кертеп карыйлар. Диалектик сүзләр территориаль яктан чикләнгән булалар.
Татар теле өч диалект берәмлегенә бүленә:
1) урта;
2) көнбатыш (мишәр);
3) көнчыгыш      . Кайбер белгечләр себер татар телен аерым телгә аера.
Диалектлар сөйләшләргә бүленә. Урта диалект, мәсәлән, 12 сөйләштән тора.
Әдәби телнең нигезе итеп урта диалект алынган. Әдәби тел диалектларга зур йогынты ясарга мөмкин (радио, ТВ, матбугат, мәгариф системасы һ.б. аркылы).
Урта диалектның кайбер лингвистик үзенчәлекләре
1) җ-ләштерү: җул, җегет.
2) [к], [г] авазларының калын әйтелеше: къарга (qarğa), къамыш (qamış);
3) [а] авазының о-лаштырылуы: ба°ла°лар.
4) ф//п күчеше: Патыйма;
5) х//к күчеше: катын;
6) III зат тартым шәкеленең кабатлануы: ансысы;
7) инфинитив шәкеле —мага, —малы: бармалы.
Көнбатыш диалектның кайбер лингвистик үзенчәлекләре
1) й-ләштерү: Йамали, йаңы;
2) [а] авазының ачык итеп әйтелүе: бала;
3) ирен-ирен [о], [ө], [у], [ү] иренләштермәү: кен, беген, тен, кыяш;
4) дифтонгларны монофтонглаштыру-бер аваз булып әйтелә: сүләү, әдә, ү, бәрәм, кайнар-канар;
5) [қ] /q/, [ғ] /ğ/ авазларының [к], [г] булып әйтелүе яисә төшеп калуы: кар, афу.
Көнчыгыш диалектның кайбер үзенчәлекләре
1) ц-лаштыру: пыцак, бырцак;
2) [б], [д], [з] тартык авазларының саңгырау парларына алмашынуы: Пыел урашай полса ярар иде.
Формалашу тарихы
Татар теле Идел буе һәм Урал алды районнарында башка туган һәм шулай ук туган булмаган телләр нигезендә формалаша. Татар теленә мари, мордва, удмурт, гарәп, фарсы, рус телләре йогынтысы аеруча зур.
Сакланып калган әдәби мирасның иң борынгысы XIII гасырга карый. шагыйре Кол Гали язган «Кыйссаи Йосыф» поэмасы. Поэма язылган тел үзендә болгар һәм кыпчак телләре элементларын берләштерә. һәм чорында рәсми тел буларак Идел буе төркиләренең кыпчак теле кулланыла. чорында искетатар теле формалаша, бу телгә гарәп һәм фарсы телләреннән алынмалар хас була.
Рәсми статус
right|250px|thumb|Казан метрополитенында ике дәүләт телендәге язу Татарстанда татар теле, рус теле белән беррәттән, дәүләт теле булып санала. Татар телендә рәсми буларак кирилл әлифбасы кулланыла. Кайбер татарлар, күбесенчә чит илләрдә, латин һәм гарәп әлифбасын да куллана.
Татарстанда татар мәктәпләре күп. Югары уку йортларында татар теле факультетлары бар.
Телевидение
Татар телендәге телевидение тапшыруларына килгәндә:
Радио
Татар телендә шактый радиолар эшли. Моннан тыш дистәләрчә район радиолары, интернет радиолары бар.
Матбугат
1990 еллардан бирле татар матбугаты да шактый баеды. Татар телендә йөзләрчә газета-журналлар чыга. Аларның арасында дәүләт басмалары да(«Ватаным Татарстан», «Шәһри Казан», «Казан утлары»),  шәхси басмалар да бар («Безнең гәҗит», «Ирек мәйданы», «Акчарлак», "Атна").
Электрон матбугат
Күпсанлы дәүләти һәм дәүләткә карамаган мәгълүмати агентлыклар туплап торган яңалыкларны Интернет челтәре аша Бөтендөнья пәрәвезе хезмәте нигезендә үз веб-сәхифәләр ярдәмендә тараталар.
Татарлык
Татар теле, аның хәле һәм аны белү дәрәҗәсе — татарларның милли кемлекләренә караган мәсьәләләрнең нәкъ үзәгендә.
Җерболина (Мантова)
Җерболина — Италиянең Ломбардия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Җерболина Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.
Кемпа (гмина Сломники)
Кемпа — Польшаның Кече Польша воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Кестелек (Мустафакемалпаша)
Кестелек (Kestelek) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Бурса иле Мустафакемалпаша илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Логиново (Белоярски шәһәр округы)
Логиново (Логиново) — Свердловск өлкәсенең Белоярский шәһәр округы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (87%), татарлар (3%), башкортлар (6%).
Туари (Ивелин)
Туари — Франциянең Ивелин департаментында урнашкан коммуна.
Боа-Эсперанса (Эспириту-Санту)
Боа-Эсперанса  — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Эспириту-Санту штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Тюмбеки
Тюмбеки (Тӗмпек, Тюмбеки) — Чуашстанның Урнар районында урнашкан авыл.
Климат
Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.
Халык
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 92 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (100%) алып тора.
Волайовице
Волайовице — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Әтиләр мәчете
Имам-хатыйб: Рамил хәзрәт Фәсахов
Акдамлар (Коньяалты)
Акдамлар (Akdamlar) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Анталья иле Коньяалты илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Александровка (Чистай районы)
Александровка — Татарстан Республикасының Чистай районындагы авыл.
Халык саны — 794 тирәсендә. Вакыт зонасы — MSK (Мәскәү вакыты) яки UTC+4. Почта индексы — 422965.
Тарих
1930-елларда нигезләнгән.
Демография
Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): руслар — 77%.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.0 °C.
Төсле автомобильләр (уен)
Төсле автомобильләр — татар халык уены, йөгереклек һәм җитезлек сәләтен үстерүгә ярдәм итүче күңелле уен.
Уйнау тәртибе
Балалар бүлмәнең бер як стенасы буйлап, яки мәйданчык кырыена куелган урындыкларда утыралар. Алар — «автомобильләр». Уйнаучының һәрберсенә нинди булса да (үз теләге буенча) төсле флаг, яки төсле түгәрәк боҗра бирелә.
Тәрбияче бүлмә (мәйданчыкның) уртасына йөзе белән уйнаучыларга карап баса. Ул кулына төрле төстәге өч флаг тоткан. Тәрбияче флагларның берсен югары күтәрә. Кулларына тәрбияченеке төсендәге флаглар тоткан балалар мәйданчык буйлап (теләсә кайсы юнәлештә) йөгереп йөри башлыйлар; йөгергәндә алар автомобиль булып гүелдиләр. Тәрбияче кулындагы флагны югарыдан түбәнгә төшергәч, балалар туктыйлар һәм «автомобильләр кире кайталар» дигән сигналдан соң әкрен генә үз «гаражлары» (урындыклары) янына юнәләләр. Аннан соң тәрбияче икенче төстәге флагны югары күтәрә, һәм уен яңадан башлана.
Тәрбияче флагларны югарыга берәмләп, икешәрләп яки өчесен дә берьюлы күтәрә ала. Флагларның өчесен дә берьюлы күтәргәндә, барлык автомобильләр дә үз «гаражларыннан» чыгалар.
Скорцень (коммуна, Прахова)
Скорцень — Румыниянең Прахова жудецында урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Ножан-сюр-Марн
Ножан-сюр-Марн — Франциянең Валь-де-Марн департаментында урнашкан коммуна.
Нуршәре
Нуршәре (Нурмучаш Шайра, Нуршари) — Мари Илнең Волжск районында урнашкан авыл.
Катадау
Катадау — Испаниянең Валенсия провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Питтсвилл (Висконсин)
Питтсвилл  — Америка Кушма Штатларының Висконсин штатында урнашкан шәһәр.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Плосково (Киров өлкәсе)
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча даими яшәүче халкы юк.
Утыз Имәни мәчете
Утыз Имәни мәчете, Ал Таң мәчете, Габдрәхим Утыз Имәни исемендәге «Ал Таң» мәхәлләсе мәчете (мечеть прихода «Ал Тан» имени Габдрахима Утыз Имяни) ― Казанның Идел буе районының Имәнлек һәм Зорге урамнары киселешендә, «Ал Таң» микрорайонында 2018 елда төзелә башлаган мәчет. Мәчет өчен җир нәзарәткә бирелгән. Мәчетнең мәйданы 2480 квадрат метрны тәшкил итә, 1000 кешене сыйдыра алачак.
2023 елның 28 июнендә «Ал Таң» мәчетендә беренче тапкыр Корбан гаете намазы укылган.
Тарих
Мәчет проектының авторы ― Дмитрий Мусин. Кулдан эшләнгән мозаика шамаилләрнең авторы ― Нәҗип Нәккаш.
Тасвирлама
Мәчетнең мәйданы ― 2502 кв. м., зурлыгы буенча ул Колшәриф мәчетеннән генә калыша (10 мең кв. м). Тик Колшәриф мәчете ― беренче чиратта мәчет функцияләрен тулысынча үтәми торган музей булуын исәпкә алганда, Җәмигъ мәчете барлыкка килгәнче «Утыз Имәни» Казан мәчетләреннән иң зурысы булып тора.
Бина өч каттан тора. Цокольдә конференц-зал, мәҗлесләр залы һәм запас гыйбадәт заллары булдырыла. Беренче катта ир-атлар өчен, икенче катта хатын-кызлар өчен заллар, шулай ук класслар һәм китапханә була. Мәчет барлыгы 1100 кешене сыйдыра ала. Ике манарасы һәм гөмбәзе бар.
Мөмкинлекләре чикләнгән мәхәллә кешеләре өчен бинада ике лифт, аерым юыну бүлмәсе һ. б. булдырыла. Ишегалдында балалар мәйданчыгы урнаштыру һәм чишмә ачу планлаштырылган.
Имам
Мәчетнең имамы ― Ирек хәзрәт Җиһаншин, әүвәл ТР мөселманнары Диния нәзарәтенең «Хәләл» стандарт комитеты рәисе, ТР мөселманнары Диния нәзарәте каршындагы «Зәкят» фонды генераль директоры, Мәрҗани мәчете имамы һәм Россия ислам университетында тәрбия эшләре буенча проректор булган.
Кооно
Кооно — Россия территориясеннән ага торган елга. Алтай Республикасы, Алтай крае биләмәләрендә ага. Елга  Пыжа елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 11 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Бия һәм Катунь, елга бассейны — (Югары) Об Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Калуга өлкәсенең административ-территориаль бүленеше
Муниципаль районнар
Калуга өлкәсендә 24 муниципаль район санала.
Сяйванте-Яха
Сяйванте-Яха — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Чугорь-Яха елгасының уң ярыннан 80 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 43 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Кара диңгезе елгалары бассейны Таз елгасының төньяк-көнчыгыш чигеннән Енисей култыгы су бассейнына чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Таз.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Касс (округ, Небраска)
Касс — Америка Кушма Штатларының Небраска штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Платтсмут шәһәре.
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1854 елда оештырыла.
Территориясе
Округ мәйданы 1443,79 км² тәшкил итә.
Монкосин
Монкосин — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Драйхайде
Драйхайде (Dreiheide) — Алманиянең Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Мескал (Аризона)
Мескал  — Америка Кушма Штатларының Аризона штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Мескал халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Боа-Эсперанса-ду-Игуасу
Боа-Эсперанса-ду-Игуасу — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Парана штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Valensiä futbol taqımı
Valensiä futbol taqımı (ispança Valencia Club de Fútbol) — Valensiä şähäreneñ ispan hönäri futbol taqımı.
İspaniä Primerında çığış yasıy.
1919 yılda nigezlängän.
(13292) 1998 QT90
(13292) 1998 QT90 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Valensiä futbol taqımı
Öy stadionı - "Mestalya", 55 000 keşe sıydıra, 1923 yılda tözelgän.
Охаби-Мали
Охаби-Мали — Польшаның Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Valensiä futbol taqımı
Valensiä 6 tapqır İspaniä çempionı.
Охаби-Мали
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(13292) 1998 QT90
Тарихы
1998 елның 28 августында LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1998 QT90» саналган.
Valensiä futbol taqımı
Xäzerge trenerı - Nunu Eşpiritu Santu.
HD121788
HD121788 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Здзитава (Бярозавский районы)
Здзитава  (Здзітава ) — Белоруссиянең Брест өлкәсе Бяразавский районында урнашкан авыл.