cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Горбуновщина
Халык
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: урыслар (57%).
Щуковске-Гурки
Щуковске-Гурки — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
580-еллар
580-еллар — 580 елда башланган һәм 589 елда тәмамланган унъеллык.
Фин-угыр телләре
Классификация
Фин-угыр телләре төркемендә гадәтчә киләсе таифә телләрен аералар:
Сехнер (елга)
Сехнер — Россия территориясеннән ага торган елга. Чуашстанның Ибреси районы биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Киря елгасының уң ярыннан 84 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 11 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Идел су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Сыры, Алатырь елгасы тамагына чаклы. Кече елга бассейны — Сыры, елга бассейны — Иделның өске өлеше, Куйбышев сусаклагычына чаклы (Ука елгасын кертмичә).
Ениҗе (Япраклы)
Ениҗе (Yenice) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Чанкыры иле Япраклы илчесенә караган бер авыл (köy).
Лесничувка (гмина Морди)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
HD107267
HD107267 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Тайсэр-Яха
Тайсэр-Яха — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елганың тамагы кара диңгез урнашкан. Елга озынлыгы 13 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Кара диңгезе елгалары бассейны Зур Ою елгасының көнбатыш чигеннән Скуратов борынына чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Печора һәм Об елгалары арасындагы, Кара диңгезенә коючы, елгалар бассейны.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Падсолтава
Падсолтава (Падсолтава ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Мсциславский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Евгений Батенчук
Евгений Батенчук (Евгений Никанор улы Батенчук, урысча Евгений Никанорович Батенчук) – төзүче-гидротехник, оештыручы, Социалистик Хезмәт Каһарманы. Яр Чаллы шәһәренең шәрәфле ватандашы.
Тәрҗемәи хәле
1914 елның 28 февралендә Подолье губернасы (хәзерге Украинаның Әдис өлкәсе) Балта шәһәрендә туган. 1999 елның 30 маенда вафат. Милләте буенча украин.
Әдистә җидееллык мәктәпне бетерә һәм 14 яшьтән эшли башлый. 1931 елда комсомолга керә. Найфеево дигән яһүдләр авылында авыл хуҗалыгын күмәкләштерүдә катнаша.
1931 елда, 17 яшьлек вакытта, ССРБ да иң беренчеләрдән булып оешкан Шевченко МТС ында АКШтан җибәрелгән “Фордзон” тракторларын ремонтлауны оештыруны тапшыралар. “Икенче бишьеллык” исемендәге заводның директоры итеп куялар.
Харкауда рабфакта укып, аттестат ала, химия-технология институтының химия машиналары төзү факультетын тәмамлый.
Сугышта
1940 елда хәрби хезмәткә чакырыла. Бөек Ватан сугышын Неман елгасы буенда чиктә каршылый. Контузия алгач, алманнарга әсирлекккә төшә. Тилзит, Падерборн концлагерьларында 3,5 ел әсирлектә була. Яшерен оешма эшендә катнаша. Совет сугышчылары азат иткәч, тоткыннардан төзелгән батальон белән җитәкчелек итә. Г. К. Жуков ставкасының союздаш гаскәрләрдәге элемтәче офицеры штабында хезмәт итә.
Кызыл Йолдыз ордены, II дәрәҗә Ватан сугышы ордены.
Төзелеш оешмалары җитәкчесе
Армиядән кайткач, 1946 елның 26 апреле башлап – “Сочи ГЭСтөзелеш” оешмасында Кызыл Алан ГЭСының баш механигы.
1950 елдан – Иркутск ГЭСы төзелешендә.
1957 елдан – ВилюйГЭС төзелешен җитәкли.
1971 елның 26 февраленнән – Чаллыда, “Камгэсэнерготөзелеш” оешмасы башлыгы. Зәй ГРЭсын, Түбән Кама ГЭСын, КамАЗны, Яр Чаллы шәһәрен төзүче.
1989 елда 75 яшьтән лаеклы ялда. ССРБ хөкүмәте шәхси пенсия билгели.
Бүләкләре
Якутиядәге Мирный һәм Татарстандагы Яр Чаллы шәһәрләренең шәрәфле ватандашы.
РСФСРның, Татарстан АССРның һәм Якутиянең атказанган төзүчесе.
Социалистик Хезмәт Каһарманы.
Яр Чаллыда, Мирныйда, Ленскида, Чернышевский бистәсендә Е.Батенчукка һәйкәлләр һәм бюстлар куелган.
Чаллыдагы мәйданга һәм урамга, Чернышевскийдагы мәйданга, Чаллы икътисад-төзелеш техникумына һәм 64,67 каратлы ювелир алмазга Батенчук исеме бирелгән.
Алатырькасы
Климат
Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.
Халык
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (81%) алып тора.
Перысъю
Перысъю — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Айюва елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 34 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Печора елгасы кушылдыклары бассейны Уса кушылганчы, елга бассейны — Печора.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Маи-Ренваль
Маи-Ренваль — Франциянең Сомма департаментында урнашкан коммуна.
Каргыҗак (Силифке)
Каргыҗак (Kargıcak) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Мерсин иле Силифке илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Сен-Мишель-сюр-Орж
Сен-Мишель-сюр-Орж — Франциянең Эссонна департаментында урнашкан коммуна.
Усть-Березовка (Сосьва шәһәр бүлгесе)
Усть-Березовка (Усть-Березовка) — Свердловск өлкәсенең Сосьва шәһәр округы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
Санта-Мария-дуз-Оливайш (Томар)
Санта-Мария-дуз-Оливайш  — Португалиянең Сантарен округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Шадковице-Огродзим
Шадковице-Огродзим — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Онслоу (округ, Төньяк Каролина)
Онслоу — Америка Кушма Штатларының Төньяк Каролина штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Джэксонвилл шәһәре.
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1734 елда оештырыла.
Территориясе
Округ мәйданы 2354 км² тәшкил итә.
Лойтенталь
Лойтенталь (Leutenthal) — Алманиянең Тюрингия җирендә урнашкан коммуна.
Бжезова (Мисленицкий повяты)
Бжезова — Польшаның Кече Польша воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
(12588) 1999 RR98
(12588) 1999 RR98 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1999 елның 7 сентябрендә LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1999 RR98» саналган.
(5418) Йоыце
(5418) Йоыце — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1981 елның 29 августында А. Мркос тарафыннан Клеть обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1981 QG1» саналган.
Итальян Википедиясе
Итальян Википедиясе (Wikipedia in italiano) — нең итальян телендәге бүлеге. 2001 елның 11 июненедә ачыла.
2011 елның 14 октябрендә DDL intercettazioni канунына протест белдереп, 1 көнгә ябылып ала.
Тарих
Проект 2001 елның 11 июненедә эшли башлый. Беренче мәкаләләр Данте Алигьери, Франческо Петрарка һәм башка итальян әдәбияты классикларына багышланган иде.
2005 елның августында Испан һәм Португал Википедияләрен узып китә. Тиз үсешкә ботлар ярдәм иттеләр. Мәсәлән, Испания муниципалитетлары турында 8 мең мәкалә, яки Франция коммуналары турында 35 мең мәкалә.
2007 елда Итальян Википедиясе 300 000 мәкалә белән DVD — версиясен чыгара. 2008 елда аның яңа 450 000 мәкаләле версия чыга.
2009 елда Итальян Википедияс Premiolino премиясе белән бүләкләнә.
Черноголовка
Черноголовка (Черноголовка) — Россия Федерациясенең Мәскәү өлкәсендә урнашкан шәһәр.
Халык саны — кеше.
Тарих
Шәһәр тибындагы бистә статусын 1975 елдан, шәһәр статусын 2001 елдан башлап йөртә.
Халык
Милләтләр (2010): урыслар (93,2%), украиннар (2,4%), әрмәннәр (1,3%).
HD107276
HD107276 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Сант-Антони-де-Виламажор
Сант-Антони-де-Виламажор — Испаниянең Барселона провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
867 ел (б. э. к.)
867 ел (б. э к.) — Милади тәкъвим буенча безнең эрага кадәр IX гасырга кергән ел.
Беразцы
Беразцы (Беразцы ) — Белоруссиянең Брест өлкәсе Пинский районында урнашкан авыл.
Мала Франкова
Мала Франкова — Словакиянең  округында урнашкан авыл.
Тарихы
Авыл елда нигезләнгән.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Спрус-Пайн (Алабама)
Спрус-Пайн  — Америка Кушма Штатларының Алабама штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ди Флорио (Кампобасо)
Географиясе
Ди Флорио Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Рейно (Арканзас)
Рейно  — Америка Кушма Штатларының Арканзас штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Рейно шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Падстружжа
Падстружжа (Падстружжа ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Кличавский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Пюи-д’Арнак
Пюи-д’Арнак (Puy-d’Arnac) — Франциянең Коррез департаментына караган коммуна, Миди-Коррезьен кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 10,34 км².
Обиршия (коммуна)
Обиршия — Румыниянең Олт жудецында урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Агакөй (Чат)
Агакөй (Ağaköy) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Эрзурум иле Чат илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Аллен (Көньяк Дакота)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Түбән Ләшәү
Түбән Ләшәү — Татарстан Республикасының Сарман районындагы авыл.
Почта индексы — 423355.
Бжезувка (Кече Польша воеводалыгы)
Бжезувка — Польшаның Кече Польша воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Тифлис мәчете
Тифлис мәчете (თბილისის მეჩეთი) — Гөрҗистан башкаласы Тифлис шәһәрендә урнашкан гыйбадәтханә, җәмигъ мәчете. 1723—1735 елларда төрекләр тарафыннан төзелә. , Иран шаһы (1736—1747 елларда) Надир шаһ боерыгы буенча сүтелә. 1846—1851 елларда Италия архитекторы Джовани Скудиери проекты буенча Казан татарлары яңабаштан төзегән. Бу мәчетне Тифлис мөселманнары «казан-татар» дип тә атыйлар.
Гөрҗистанда ислам
Гөрҗистанда ~400 мең мөселманга 200 гә якын мәчет бар. Аларның 50се, 120 гә якыны , калган 30 ы бөтен ил буенча таралган. Башкалада һәм Гөрҗистан буенча гомумән алганда, шигыйлар саны сөнниләр саныннан артып китә.
Мөселманнар арасында гөрҗиләр, азәрбайҗаннар, чеченнар, татарлар, лезгиннар, дагстанлылар һ. б. бар. Шулай ук Гөрҗистан территориясендә вакытлыча яшәүче Төркия һәм башка мөселман илләре да бар. Совет чорында мөселманнар 4 мәчеткә (нигездә, шигыйлар) ия булган, аларның иң танылганы - Исмаил шаh исемендәге мәчет (халык телендә - Габбәс I мәчете), ул кырында торган, аны 1951 елда, яр буе урамы ясау сылтавы белән, җимергәннәр.
Гөрҗистан мөселманнары идарәсе рәисе — шәех хаҗи Рамин Игидов.
Тифлис мәчетләре
Тифлис мөселманнары ислам динендәге ике дини мәзһәбкә — сөнниләргә һәм шигыйларга бүленгән. Шәһәр тарихының билгеле бер чорларында әлеге дини җәмгыятьләр вәкилләре бик күп булган, ләкин XIX гасыр башында алар азайган: 1825 елгы халык санын алуда 300 гә якын мөселман (нигездә, шигыйлар) исәпкә алынган.
1864 елга мөселманнарның саны мең ярымга кадәр арткан. Тифлиснең мөселман халкы маятник миграциясенә дучар ителгән, ягъни аларның саны әле арткан, әле кимегән. Бу хәл мөселманнарның төп өлеше акча эшләргә килгән ялланган эшчеләр (нигездә, фарсылар) булуы белән бәйле.
Мөселман җәмгыятенең этник составы да үзгәреш кичерә. XIX гасыр башында бу шигый фарсылар һәм азәрбайҗаннар булса, XIX гасырның икенче яртысында шигыйлар һәм сөнниләр җәмгыятьләре Дагыстан вәкилләре һәм Казан татарлары хисабына тулылана.
Тифлистә ике мәчет — сөнни һәм шигый мәчете эшләгән. Кавказ арты (сөнни) мөселманнары дини идарәсе Сурб-Саркис урамындагы 45нче йортта, Кавказ арты (шигый) Диния нәзарәте Суд урамындагы 12нче йортта урнашкан булган.
Тифлистә Воронцов урамындагы 40нчы йортта Тифлис-Кутаис (шигый) губерна мәҗлесе, Тифлис-Кутаис (сөнни) губерна мәҗлесе, Гали тәгълиматын өйрәнүче Тифлис мөселман училищесы һәм Гомәр тәгълиматын өйрәнүче Тифлис мөселман училищесы урнашкан була.
Моннан тыш, төрле мәдәни, иҗтимагый һәм хәйрия оешмалары: Ботаника урамы 2нче йортта Кавказ мөселман хәйрия җәмгыяте, Кавказдагы мөселман хатын-кызлары хәйрия җәмгыяте, Зубалов исемендәге Халык йорты каршындагы мөселман драма җәмгыяте, Воронцов урамы 55нче йортта Фарсы хәйрия җәмгыяте эшләгән.
Җәмигъ мәчете тарихы
Тифлис шәһәрендәге бердәнбер сакланып калган мәчет XVIII гасыр башында, 1723—1735 елларда төрекләр тарафыннан төзелә, әмма тиздән шәһәргә бәреп кергән Иран, Иран шаһы (1736—1747 елларда) Надир шаһ боерыгы буенча сүтелә. 1846—1851 елларда бу урында янә Италия архитекторы Джовани Скудиери проекты буенча мәчет төзелә. Бу сөнни мәчетен Казан татарлары төзегән, шуңа күрә мөселманнар аны «казан-татар» дип тә атыйлар. 1895 елда Азәрбайҗанның танылган хаҗи  (1823—1924) финанс ярдәме белән, мәчет киңәйтелә һәм икенче каты төзелеп бетә.
Хәсән Терегулов (композитор Гозәир Хаҗибәковның хатыны Мәликәнең әтисе, 1835—1911) 1889 елда абыйсы Ибраһим белән Тифлистә рус-татар мәктәбен ача. Ул шулай ук Тифлистә Казан татарларының сөнни мәчете белән дә җитәкчелек итә. Ул чорда Кавказдагы рус гаскәрендә Идел буе татарларыннан күп санлы гаскәриләр хезмәт иткән, аларга татар телендә эшләүче мәчет кирәк була. Алардан башка мәчеткә Тифлиснең башлыча сөнниләр булган мөселманнары да йөргән .
1936—1945 елларда шуралар хакимияте мәчетне ябып куя. 1946 елдан мәчеттә намаз уку яңартыла.
1951 елда елгасы ярында урнашкан шигый Зәңгәр мәчет җимерелгәннән соң, мөселманнар (шигыйлар да, сөнниләр дә) биш вакыт һәм җомга намазларын мәчеттә бергә укыйлар. 1951—1996 елларда мәчет эчендәге гыйбадәт бүлмәсе кара пәрдә белән бүленгән була, бер яктан сөнниләр гыйбадәт кылган, икенче яктан — шигыйлар. 1996 елда мәчетнең имам-хатыйбы итеп билгеләнгән Я. Алиев карары белән пәрдәне алалар, һәм хәзер ике агымдагы дин тарафдарлары да Аллаһы Тәгаләгә бергә догалар укыйлар.
Бина
Мәчет бинасы ике катлы, кызыл кирпечтән төзелгән. Архитектурасында да уникальлек күренә, анда ислам архитектурасы үрнәкләре белән бергә элементлар да бар. Мәчетнең түбәсендә бер манарасы бар. Мәчет эче төрле төстәге матур язмалар белән бизәлгән. Бина Тифлиснең тарихи үзәгендә кварталында Ботаника урамында  кальгасе белән янәшәдә урнашкан. Мәчет янәшәсендә Тифлиснең тарихи йөзен билгеләүче атаклы Орбелиани мунчалары һәм башка матур тарихи биналар урын алган.
590-еллар
590-еллар — 590 елда башланган һәм 599 елда тәмамланган унъеллык.
Секусиджу
Секусиджу — Румыниянең Арад жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Щуцице
Щуцице — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Лесничувка (Липский повяты)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Васьково (Киров өлкәсе)
Васьково (Васьково) — Киров өлкәсенең Арбаж районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2010 елгы җанисәп буенча даими яшәүче халкы юк.
Сантана-ду-Мату
Географиясе
Мәйданы —.
Чиләбе өлкәсе
Чиләбе өлкәсе́ (Челябинская область) – Россия Федерациясенең Европа өлеше субъекты. Урал федераль округына керә. ЮНЕСКО билгеләнмәсе буенча Урта Азия өлкәсенә керә.
Fridman Ğäläme
Fridman Ğäläme yäki Fridman-Lemetr-Robertson-Woker metrikası - Ğomumi çağıştırmalılıq teoriäseneñ qır tigezlämälärenä turı kilüçe Ğälämneñ kosmologik statsionarsız modele.
1922 yılda SSRB-Räsäy fiziğı Aleksandr Fridman tarafınnan tabılğan.
Чиләбе өлкәсе
Өлкә үзәге – Чиләбе шәһәре.
Чиктәшлек
Чиләбе өлкәсе Көньяк Уралда урнаша; өлкәнең иң биек ноктасы – Нургуш тавы (1406 м). Көнбатыш Себер түбәнлеге өлкәнең көнчыгыш өлешен биләп тора.
Fridman Ğäläme
Fridman modele uñay, nul', tiskäre käkrelekkä iä buluçı matdädän torğan beriş izotrop häm ğomumi oçraqta statsionarsız (waqıt belän üzgärüçe) Ğälämne taswirlıy.
Чиләбе өлкәсе
Гидрография
Мияс, Уй, Җаек, Әй, Караидел, Өял, Гөмбәй елгалары; Чиләбе өлкәсе территориясендә 3748 күл бар.
Файдалы казылмалар
Тимер рудасы (Магнитогорски, Бакал, Златоуст, һ.б. чыганаклары), бакыр һәм никел рудалары, көрән ташкүмер (Чиләбе бассейны), минирәл һәм төзү чималы чыганаклары.
Хайваннар һәм үсемлекләр дөньясы
Туфраклар – күбесенчә кара туфраклар, шулай ук соры урман,, туфраклар да бар.
Урманнар территориянең 25% өлешне биләп торалар. Өлкәнең төньякны усак-каен һәм урманнары, үзәкне – урманлы далалар, көньякны – биләп торлар.
Тарих
Хәзерге Чиләбе өлкәсенең территориясе Россия империясе составына XVIII гасырында керәләр.
1734—1736 елларда хәрби экспедиция монда берничә крепостена нигез сала: Югары Җаек крепосте, Чибәркүл крепосте, Чиләбе крепосте, Мияс крепосте.
1737 елда Исәт провинциясе оештырыла, аның үзәге Чиләбе була; 1744 елда ул Ырынбур губернасы составына кертелә.
1919 елда Чиләбе губернасы оештырыла, 1923 елда ул Урал өлкәсе составына кертелә.
1934 елның гыйнварында Урал өлкәсенең кечерәю нәтиҗәсендә Чиләбе өлкәсе барлыкка килә. 1934 елның гыйнвар-ноябрьдә өлкә составында Аргаяш башкорт милли округы бар булган.
1943 елда Чиләбе өлкәсе составыннан Курган өлкәсе чыгарыла.
1957 елда «Маяк» химкомбинатында техноген авариясе булган. (Кыштым техноген катастрофасы)
Милли состав
Искәрмәләр: ¹ Кырым татарлары белән ² Нагайбәкләр белән
Fridman Ğäläme
1915-1917 yıllarda Albert Eynşteyn yasağan eşlärdän soñ, bu model Ğomumi çağıştırmalılıq teoriäsen berençe üsterü bulğan.
Чиләбе өлкәсе
Металлургия
Кара металлургияне Россияде иң зур металлургия комбинатлары (Магнитогорски металлургия комбинаты, Чиләбе металлургия комбинаты), передел заводлары (Златоуст), корыч торбалар һәм ферросплавлар җитештергән предприятиеләре (Чиләбе) вәкиле булалар.
Бакыр (Карабаш, Кыштым), цинк (Чиләбе), никел (Югары Уфалей) җитештерү.
Машиналар төзү
Тракторлар (Чиләбе), йөк автомобильләре (Мияс), трамвай вагоннары (Усть-Катав), ракета-космик техниканы (Мияс) җитештерү.
Fridman Ğäläme
Baştaraq Eynşteyn Fridman statsionarsız çişeleşlärenä tiskäre qarıy häm statsionarlıqnı buldıru öçen Ğomumi çağıştırmalılıq teoriäsenä maxsus äğzanı - lämda äğza yäki Kosmologik daimine kertä. Soñraq Eynşteyn Fridmannıñ xaqlığın raslıy.
Чиләбе өлкәсе
Атом сәнәгате
Чиләбе өлкәсендә өч «атомград» (атом сәнәгате комплексына бәйләнешле булган шәһәрләр) бар: Снежинск (элекке Чиләбе-70), Озёрск (эл. Чиләбе-65) һәм Трёхгорный (эл. Златоуст-36).
Fridman Ğäläme
Ğälämneñ üzgärüçänlege galaktikalarnıñ aralıqqa bäyle qızıl taypılması yärdämendä isbatlanğan (Erwin Habbl, 1929).
Чиләбе өлкәсе
Атом сәнәгате
Көньяк Урал АЭС-ы төзелү планлаштырыла.
Транспорт
Чиләбе өлкәсе аша Транссебер магистрале бара; Чиләбе шәһәрендә Көньяк Урал тимер юлның идарәсе урнаша.
Fridman Ğäläme
Fridman-Robertson-Woker metrikası
Beriş izotrop Ğälämneñ geometriäse - beriş izotrop öç ülçämle küptörlelekneñ geometriäse. Bu küptörleleklärneñ merikası - Fridman-Robertson-Woker metrikası bulıp tora, anda interval:
χ
Чиләбе өлкәсе
Транспорт
Чиләбе – Транссебер магистралендә төен станциясе. Моннан пуезлар төньякка һәм төньяк-көнбатышка (Екатеринбург, Түбән Тагил, Түбән Варта, Төмән, Яңа Уренгой, Киров, Петербург), көнчыгышка (Новосибирск, Новокузнецк, Красноярск, Иркутск, Тында, Чита, Тум, Владивосток), көньякка (Нурсолтан, Караганда, Ташкәнт, Ырынбур) һәм көнбатышка (Уфа, Мәскәү, Самар, Пенза, Сембер, Брест, Акмәсҗит, Адлер, Кисловодск, Анапа, Әстерхан, Баку, Воронеж, Брест) баралар.
Fridman Ğäläme
Fridman-Robertson-Woker metrikası
- kiñäymäwçe aralıq yäki komform yıraqlıq, ul waqıt belän üzgärmi, biredä t - yaqtılıq tizlegendä ülçänä. Şunı isäpkä alıp, interval:
Диаспора
Диа́спора (διασπορά) - туган иленнән тыш яшәүче халык өлеше.
Чиләбе өлкәсе
Транспорт
1992 елда Чиләбе метрополитенының төзелеше башланган. 2011 елның октябрендә беренче («Комсомольская площадь») метро станциясе төзелә.
Fridman Ğäläme
Fridman-Robertson-Woker metrikası
biredä k:
Чиләбе өлкәсе
Кызыклы фактлар
Чиләбе өлкәсендә казак татарлар һәм керәшен татарлары яши торган Париж, Берлин, Варна, Лейпциг, Фершампенуаз, Чесма исемле авыллар урнашалар.
Диаспора
Баштарак диаспора дип басып алынган территорияларда колонизация һәм ассимиляция сәясәте белән төзелгән борынгы грек кала-дәүләтләрен атаганнар. Шуңа охшаш яшәү аралыгын киңәйтү кайсы бер борынгы семит халыкларына хас булган. Финикияләр, яһүдләр, греклар, римлылар зур булмаган дәүләт төзеп бик зүр биләмәләрне басып алуга ирешкәннәр.
Fridman Ğäläme
Fridman-Robertson-Woker metrikası
x
— öç ülçämle radius-vektor:.
Sfera öçen kebek, hiperboloid tigezlämäse östälä:
Fridman-Robertson-Woker metrikası (FWT) barlıq öç varıantnı ber formulağa tuplıy.
Fridman-Robertson-Woker metrikası tenzor küreneşendä:
metrik tenzornıñ komponentları:
Töp tigezlämälär
biredä Λ — Kosmologik daimi, ρ — Ğälämneñ urtaça tığızlığı, P — basım, с — yaqtılıq tizlege.
Şuşı tigezlämälär küp çişeleşlärgä iä, waqıt belän parametrlar üzgärälär.
Habbl qanunın añlatu
Fridman metrikası Habbl qanunın çığarıp añlata.
Ägär küzätüçedän r1 aralığında çığanaq bulsa, annan kilüçe dulqınnıñ fazası terkälä. Ber fazalı noqtalar arasında intervalnı tikşerik:
İkençe yaqtan yaqtılıq dulqını öçen Fridman mrtrikası buynça tigezlek bar::
tababız:
berençe tigezlämägä quyıp:
a(t)
Teylor rätenä a(t1) üzägendä tarqatabız:
Fäzanıñ käkrelege häm çik tığızlığı
Energiä tigezlämäsenä Habbl daimie öçen formulanı quyıp, tığızlıqlar tigezlämäsen çığarabız:
biredä
Şuşı tigezlämä bolay yazarğa bula:
Şunnan möhim näticä yasap bula:
Matdäneñ tığızlığı evolütsiäse
Özleksezlek tigezlämäsenä quyıp, çişeleşne tababız:
Törle oçraqlarda bu bäylelek törleçä kürenä:
Şuña kürä, Ğälämneñ irtä däwerendä fäzanıñ käkrelege äğzasın
Ωk
isäpkä almasqa bula häm Ğälämne yassı bulıp qarap bula.
Şulay uq möhim çik qimmäte çığarıla:
ΛCDM
ΛCDM yäki Lämbda-CDM modele - barion matdäse, qara matdä häm qara energiäne isäpkä aluçı Fridman modele, zamança kiñäyü modele.
Ğälämneñ yäşe
Kiñäyü başlanuınnan waqıt Ğälämneñ yäşe dip yörtelä, ul bolay tabıla:
Tığızlıqnıñ evolütsiäsen isäpkä alıp, tulı tığızlıq tübändägeçä yazıla:
Şunı energiä tigezlämäsenä quyıp, Ğälämneñ yäşen tababız:
Шамув
Шамув — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(12589) 1999 RR114
(12589) 1999 RR114 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Талота-Яха
Талота-Яха — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Байдарата борыны урнашкан. Елга озынлыгы 72 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Кара диңгезе елгалары бассейны Зур Ою елгасының көнбатыш чигеннән Скуратов борынына чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Печора һәм Об елгалары арасындагы, Кара диңгезенә коючы, елгалар бассейны.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Мәскәү
Мәскә́ү (Москва) — Россия Федерациясенең башкаласы, федерация әһәмияте шәһәре, үзәк икътисади районның һәм Мәскәү өлкәсенең үзәге. Мәскәү — Бөек Мәскәү кенәзлегенең, Россия патшалыгының һәм Совет Социалистик Республикалар Берлегенең тарихи башкаласы. Көнчыгыш-Европа тигезлегендә, Мәскәү елгасы янында урнашкан.
Россиянең һәм Европаның (Истанбул исәпмичә) халык саны буенча иң зур шәһәр (11,8 млн кеше).
Мәскәү — Россия туристик үзәге. Мәскәү кирмәне, Кызыл мәйдан һәм Новодевичий кәшишхәнәсе ЮНЕСКО дөнья мирасына керәләр. Мәскәүне 6 аэропорт хезмәт күрсәтәләр. Анда 9 тимер юл вокзаллар һәм 3 елга портлары эшлиләр. 1935 елдан башкалада метрополитен эшли.
География
180px|thumb|left|Мәскәүнең космостан күренеше
Географик урнашу
Шәһәр Көнчыгыш-Европа тигезлегендә, Мәскәү елгасы янында, Ока һәм Идел елгалары арасында урнашкан. Федерация субъекты буларак Мәскәү һәм Калуга өлкәләре белән чиктәш. 2012 елга шәһәр мәйданы — 2511 км². Территоиясеннән 877 км² Мәскәү Боҗра Автомобильләр Юлы эчендә, 1633 км² — тышкы ягында урнашкан.
Ул Мәскәү елгасының ике ярларында, аның урта агымнарында урнаша. Шулай ук шәһәрдә Мәскәү елгасының кушылдыклары: Сходня, Химка, Пресня, Неглинная, Яуза, Нищенка, Сетунь, Котловка һәм Гордоня агалар. Кече елгаларының күбесе коллекторларда агалар.
Сәгать поясы
Мәскәү халыкара стандарт буенча Moscow Time Zone (MSK/MSD) сәгать поясында урнаша. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +3:00 гә тигез.
Климат
Шәһәр климаты — уртача-континенталь. Кыш уртача ноябрьның икенче яртысыннан март ахырына хәтле дәвам итә. Кыш вакытында көчле суыклар (-20, -30 °C), ә декабрь белән январьдә җепшек көннәр булырга мөмкин. Елда айларның иң салкыны — февраль (уртача −6,7 °C). Җәй майның уртасыннан сентябрьгә хәтле дәвам итә, көндез температурасы еш 30 °C кадәр күтәрелә. Елда айларның иң җылысы — июль (уртача 19,2 °C).
Елның уртача температурасы 5,8 °C тәшкил ителә. Бөтен метеокүзәтчелек тарихы буенча елларның иң җылысы — 2008 (урта температура — 7,3 °C), иң салкыны — 1888 (1,7 °C). Уртача еллык җил тизлеге — 2,3 м/с, һава дымлылыгы — 77%.
Бөтен метеокүзәтчелек тарихы буенча иң югары температура 2010 елның 29 июлендә тәшкил ителгән — 38,2 °C, иң түбән 1940 елның 17 гыйнварында −42,2 °C.
Этимология
Шәһәр исеме Мәскәү елгасының исеменнән чыккан. Борыңгы рус телендә моск- тамыры «баткак, сыланучан» яки «саз, юеш, дымлы» мәгънәләрен белдерде. Елга исеме, бәлки борыңгы рус «москы» (-ы кушымчасы белән) сүзеннән чыккан.
Башка телләрдә шулай ук бу сүзеннән төзергән исемнәре бар: Moscow, Moskau, Moscou.
Борынгы чор
Шәһәр яше аныклап билгеле түгел. Иң борыңгы археологик табылмалар таш чорына кагылалар. Беренче меңьеллыгының ахырында Мәскәү районында вятичләр һәм кривичләр нәселләре урнаштылар. Археологик казулар нәтиҗәләре буенча, XI гасырда Мәскәү янында чокырлы һәм урлы авыл урнашты.
1238 ел 20 гыйнвар — Батый хан җитәкчелегендәге гаскәр рус армиясен җиңеп Мәскәүне ала.
Алтын Урда чоры
Монгол-татар буйсындырган вакытында шәһәр яндырып яуланган, ләкин тиз торгызылган. 1242 елдан Алтын Урдага бәйле булган. Кайбер тарихчылар буенча Мәскәү һәм тирәсендәге кенәзлекләр Алтын Урда эченә кергән.
Алтын Урда чорында Мәскәү шәһәрендә Урда урамы (русча Ордынка, әлегә сакланган) килеп чыккан. Урда урамы тирәсендә башта Алтын Урданың татар идарәсенең түрәләре — баскаклар, даруглар һәм бүтән — яшәгәннәр. Урда урамы тирәсендә Татар бистәсе килеп чыккан.
Арбат урамы — татар сәүдәгәрләре тарафыннан салынган бистә. Кайбер чыганак буенча татар сүзеннән арба яки гарәп сүзеннән рабат (шәһәр яны) килеп чыга. Арбат бистәсендә башта болгар, соңрак татар һәм бүтән шәрекъ сәүдәгәрләре, осталары яшәгән һәм эшләгән. Алтын Урда хакимлеге дәвереннән Мәскәүдә бүтән татар исемнәре дә калганнар: Таган (русча Таганка), Толмачы урамнары (Новокузнецкая метро станциясе тирәсендә, элек анда Татар Толмачы бистәсе булган), Исмайлы (русча Измайлово), Сәркиз (русча Черкизово) — Сәркиз морза Дмитрий Донской якташы булган, батырлык һәм булышлык өчен Мәскәү кенәзе Сәркиз морзага шушы җирне биргән, аның исеменнән Черкизово сүзе килеп чыккан.
Алтын Урданың Үзбәк ханы хакимлегендә Мәскәүнең әһәмияте күтәрелгән, чөнки татар ханы Мәскәү кенәзенә Иван Калитага баскак вазифасын биргән. Шулай итеп рус кенәзлекләрендә баш татар баскагы — Иван Калита булып чыккан, ул бөтен салымны җыйган булган һәм Алтын Урда ханына җибәргән. Мәскәүнең шушы салымны җыю вазифалары Алтын Урда чорыннан хәзерге вакытка кадәр калган.
Мәскәү кенәзлеге үзәге
XIII гасырның икенче яртысыннан Мәскәү мөстәкыйль удел кенәзлеге үзәге булып торган. XIV гасырның башында Мәскәү биләмәләре зурая, аның составына Коломна һәм Можайск кенәзлекләре керәләр.
XIV гасырда Мәскәүнең Бөек Мәскәү кенәзлеге үзәге буларак күтәрелүе була. XIV гасырда Мәскәүгә митроплитлар резиденциясе күчерелә, ә 1589 елда Мәскәү патриархиясе оештырыла.
Халык
Мәскәү — Россиядә һәм Европада халык саны буенча иң зур шәһәр. Статистика буенча, шәһәрдә 2012 елда 11 612 943 кеше яши. Бу сан өзлексез яшәгән шәһәрчеләр гына хисапка ала, Мәскәүдә тагын 1 миллион 800 мең артык мигрантлар, гастарбайтерлар, һәм төрле рәсми түгел эмигрантлар яши.
Халык саны буенча шәһәр Россиядә — беренче, Европада — икенче (СТамбовлдан соң), дөньяда — сигезенче.
Милли состав
Искәрмә: 1 Әзериләр белән
Мәскәүдә 154 104 украин (1,42 %), 149 043 татар (1,38 %), 57 123 әзәри (0,53 %) һәм 53 142 яһүди (0,49 %) яши (2010). Шәһәрдә руслар күпчелектә — халыкның 86% алалар, яисә 9 930 410 кеше.
Мәскәүдә татарларның тарихи яшәгән урыннары — Мәскәү елгасы арты (Замоскворечье) районындагы Татар бистәсе.
Административ бүленеш
170px|right 2012 елдан Мәскәү 12 административ округына бүленә:
1. Үзәк административ округ (10 районына бүленә)
2. Төньяк административ округ (16 районына бүленә)
3. Төньяк-Көнчыгыш административ округ (17 районына бүленә)
4. Көнчыгыш административ округ (16 районына бүленә)
5. Көньяк-Көнчыгыш административ округ (12 районына бүленә)
6. Көньяк административ округ (16 районына бүленә)
7. Көньяк-Көнбатыш административ округ (12 районына бүленә)
8. Көнбатыш административ округ (13 районына бүленә)
9. Төньяк-Көнбатыш административ округ (8 районына бүленә)
10. Зеленоград административ округы (4 районына бүленә)
11. Яңа Мәскәү административ округы (11 җирлегенә бүленә)
12. Троицк административ округы (10 җирлегенә бүленә)
Транспорт
220px|thumb|right|Казан вокзалы
Тимер юл транспорты
Шәһәрдә ун тимер юл вокзалы бар:
Автомобиль транспорты
Мәскәү — М1 «Беларусь» (Мәскәү — Смоленск — Белорусия белән чиге), М2 (Мәскәү — Тула — Орёл — Курск — Белгород — Украина белән чиге), М3 «Украина» (Мәскәү — Калуга — Брянск — Украина белән чиге), М4 «Тын» (Мәскәү — Воронеж — Дондагы Ростов — Краснодар — Новороссийск), М5 «Урал» (Мәскәү — Рязань — Пенза — Самар — Уфа — Чиләбе), М6 «Каспий» (Мәскәү — Тамбов — Волгоград — Әстерхан),  М7 «Идел» (Мәскәү — Владимир — Түбән Новгород — Чабаксар — Казан — Уфа), М8 «Холмогоры» (Мәскәү — Ярославль — Вологда — Архангельск — Северодвинск), М9 «Балтия» (Мәскәү — Ржев — Латвия белән чиге), М10 «Россия» (Мәскәү — Тверь — Бөек Новгород — Петербург), А101 «Балтия» (Мәскәү — Малоярославец — Белорусия белән чиге), А103 «Балтия» (Мәскәү — Черноголовка), А104 «Балтия» (Мәскәү — Дмитров — Дубна) автоюлларның башлангыч пункты.
Метрополитен
Моны карагыз: Мәскәү метрополитены
Метрополитен — Мәскәүдә иң популяр транспорт.
Елга транспорты
Моны карагыз: Төньяк елга порты
Мәгариф һәм фән
Мәскәү шәһәрендә дәүләт һәм дәүләтнеке булмаган югары уку йортлары эшләп килә. Беренчесе берничә төркемгә бүленә: университетлар, академияләр, институтлар, консерваторияләр, Оборона министрлыгы сайты, Эчке эшләр министрлыгы сайты уку йортлары бар.
Санта-Перпетуа-де-Могода
Санта-Перпетуа-де-Могода — Испаниянең Барселона провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Падудага
Падудага (Падудага ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Крычавский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
(5419) Benua
(5419) Benua — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1981 елның 29 сентябрендә Журавлёва Л. В. тарафыннан Кырым обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1981 SW7» саналган.
Хәбирә Насыйрия
Хәбирә Габделкави кызы Насыйрия — татар галимәсе, Каюм Насыйриның мәгърифәтчелек эшен дәвам итүче.
Гыйльми һәм иҗат эше белән әле Каюм Насыйри исән булган чакта шөгыльләнә башлый. Аның татар телендә кулланыла торган гарәп, фарсы һәм төрки сүзләр сүзлеге («Фарси, гарәби һәм төрки лөгате») 1902 елда басылып чыга (ул Каюм Насыйри тәэсире һәм җитәкчелеге нәтиҗәсендә барлыкка килә, дип санала).
Хәбирә Насыйрия төзегән икенче китап 1904 елда басыла. Бу китап халык телендә язылган реалистик новеллалардан һәм хикәяләрдән гыйбарәт. Ул шулай ук Каюм Насыйри хезмәтләре үрнәгендә төзелгән.
Каргыҗак (Милас)
Каргыҗак (Kargıcak) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Мугла иле Милас илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Суралей
Суралей — Россия территориясеннән ага торган елга. Түбән Новгород өлкәсе, Мордовия Республикасының Ардатово районы, Чуашстанның Порецкое районы чигендә ага. Елганың тамагы Меня елгасының уң ярыннан 24 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 11 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Идел су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Сыры, Алатырь елгасы тамагына чаклы. Кече елга бассейны — Сыры, елга бассейны — Иделның өске өлеше, Куйбышев сусаклагычына чаклы (Ука елгасын кертмичә).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Мальпар
Мальпар — Франциянең Сомма департаментында урнашкан коммуна.
Мөхәммәт Салихов
Мөхәмәт Салихов (? — 1893) — мөселман дин әһеле.
Биографиясе
Мөхәмәт Салихов чыгышы белән Уфа губернасы Уфа өязе (хәзерге Башкортстан Республикасы) Гүмәр авылыннан.
Ырынбур мөселман Диния назаратына казый итеп сайлангач, Мөхәмәт Салихов Уфа каласына күчә һәм үзенең урынына кияве Солтан авылы мулласы Сәхәбетдин Габделлатыйфны калдыра. 1881-1882 елларда Ырынбур моселманнары диния нәзарәтендә казый вазифасын башкара. 1885-1886 елларда Мөхәмәтьяр Солтанов мөфти сыйфатында властьлар тарафыннан расланганга кадәр Ырынбур мөселман Диния назараты эше белән җитәкчелек итә.
Казанга кайткач тагын 8-нче җәмиг мәчете мәхәлләсен җитәкли.
Гаиләсе
Уллары:
Ди Цйо (Пескара)
Географиясе
Ди Цйо Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Ориндж (округ, Төньяк Каролина)
Ориндж — Америка Кушма Штатларының Төньяк Каролина штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Хилсборо шәһәре.
Территориясе
Округ мәйданы 1039 км² тәшкил итә.
Ениҗе (Балышейх)
Ениҗе (Yenice) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Кырыккале иле Балышейх илчесенә караган бер авыл (köy).
868 ел (б. э. к.)
868 ел (б. э к.) — Милади тәкъвим буенча безнең эрага кадәр IX гасырга кергән ел.
Әмир Хәйдәров
Әмирҗан Хәйдәров — Советлар Берлеге каһарманы. Милләте - башкорт.
Пулемёт взводы командирының яр­дәм­чесе, өлкән сержант Әмир Сөләй­ман улы 1943 елның 23 сентябрендә салда Днепрны кичеп, фашистларның утлы ноктасын бастыра һәм 18 һитлерчыны юк итә. Шулай итеп, ул башка под­разделениеләрнең елганы кичеп, алга таба хәрәкәтен тәэмин итә. СССР Югары Советы Президиумы указы белән 1944 елның 15 гыйнварында хәрби заданиене яхшы үтәгәне һәм каһарманлык күр­сәткәне өчен гвар­дия өлкән сержанты Әмир Хәйдәровка Ленин ордены һәм “Алтын йолдыз” медале тапшырыл а.
1945 елда фашист илбасарларын җи­ңеп кайтып, Әмир Хәйдәров Кодаш авылы кулланучылар кооперациясе рәисе, “Урал” колхозының өлкән лесничие булып эшли. Ул 1996 елның 25 ноябрендә 85 яшен­дә вафат була.
Бүген Кодаш авылының үзәк урамы Советлар Союзы Герое Әмир Хәйдәров исемен йөртә.
Берказы
Берказы (Берказы ) — Белоруссиянең Брест өлкәсе Пинский районында урнашкан авыл.
Богалыш Тамак
Богалыш Тамак (Усть-Богалыш) — Свердловск өлкәсенең Красноуфимск округы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Тарих
Октябрь инкыйлабына кадәр Пермь губернасының Кызылъяр өязенә караган.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: татарлар (95%).
Лойтерсдорф (Тюрингия)
Лойтерсдорф (Leutersdorf) — Алманиянең Тюрингия җирендә урнашкан коммуна.
Бжезьниця (Бохенский повяты)
Бжезьниця — Польшаның Кече Польша воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Стендинг-Рок (Алабама)
Стендинг-Рок  — Америка Кушма Штатларының Алабама штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Стендинг-Рок халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Мала Чаломия
Мала Чаломия — Словакиянең  округында урнашкан авыл.
Тарихы
Авыл елда нигезләнгән.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Санту-Эштеван (Бенавенти)
Санту-Эштеван  — Португалиянең Сантарен округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
HD107329
HD107329 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Эдле (Свентокшиж воеводалыгы)
Эдле  — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
600-еллар
600-еллар — 600 елда башланган һәм 609 елда тәмамланган унъеллык.
Пюимуайен
Пюимуайен — Франциянең Шаранта департаментында урнашкан коммуна.
(12590) 1999 RN125
Тарихы
1999 елның 9 сентябрендә LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1999 RN125» саналган.
Лесняки (Мазовия воеводалыгы)
Лесняки  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Петра-Ёль
Петра-Ёль — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Юр-Яга елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 11 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Печора елгасы кушылдыклары бассейны Уса кушылганчы, елга бассейны — Печора.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Алгазы (Чуашстан)
Алгазы (Малти Ишек, Алгазино) — Чуашстанның Урнар районында урнашкан авыл.
Климат
Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.
Халык
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 423 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (100%) алып тора.
Ректор (Арканзас)
Ректор  — Америка Кушма Штатларының Арканзас штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Ректор шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Агалар (Коҗаалы)
Агалар (Ağalar) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Сакарья иле Коҗаалы илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Обиршия-де-Кимп (коммуна)
Обиршия-де-Кимп — Румыниянең Мехединць жудецында урнашкан коммуна.