cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Габдулла Тукай
Уральск чоры
Тукай өчъеллык рус мәктәбенә кереп укый башлый. Мәдрәсәдә гарәп, төрек, фарсы телләрен бик яхшы үзләштергән малай рус һәм Европа әдәбияты дөньясына чума.
right|200px|thumb|[[1907 ел]] 1905 елның сентябрендә үк аның «Әлгасрелҗәдид» журналының реклама җыентыгында шигырьләре басыла. Ноябрьдә «Фикер» гәҗите чыга башлый. 1906 елның июнендә «Уклар» сатирик журнал дөнья күрә, Тукай анда фактик редактор булып эшли.
Казан чоры
1910 елның башында журналист Әхмәт Урманчиев редакторлыгында сатирик журнал «Ялт-йолт» чыга башлый, анда Тукайның сатирик әсәрләренең бик күбесе басыла. Тукай «Шәрык клубы» программасындагы кичәләрдә концертлар, лекцияләрне оештыруда Г. Коләхмәтов, Ф. Әмирхан, Ф. Агеев, С. Рахманколый белән бергә эшли. 1910 елның 15 апрелендә Шәрык клубында халык иҗаты буенча лекция укый.
right|150px|thumb|Тукай кабере 55.76022°N, 49.10617°W 1913 елның башында шагыйрьнең сәламәтлеге бик нык какшый. Ләкин ул иҗат эшен туктатмый.
1913 елның 15 апрелендә (иске стиль буенча 2 апреле) бөек шагыйрь Габдулла Тукайның гомере өзелә.
Әдәбият
Төп мәкаләләр: Тукай шигърияте, Тукай әдәбияты
طوغان تل
!ای طوغان تل، ای ماطور تل، ئه‌‌تکه‌م، ئه‌نکه‌منڭ تلی
.دنیاده کوب نرسه بلدم، سین طوغان تل آرقلی
،ایڭ ئلك بو تل بله‌ن ئه‌نکه‌م بیشکده کویلگان
.آنناری تونلر بویی ئه‌بکه‌م حکایت سویلگان
''ای توغان تل! هر وقتده یاردمڭ برلن سینڭ''
.کچکنه‌دن آڭلاشلغان شادلغم، قایغم مینم
'':ای طوغان تل! سینده بولغان ايڭ ئلك قیلفان دعام''
«.یارلقاغل دیب اوزم هم ئه‌تکه‌م، ئه‌نکه‌منی خدام»
Габдулла Тукайның матбугатта басылган беренче шигыре — «Мужик йокысы» рус шагыйре Алексей Кольцовның (1809—1842) «Что ты спишь, мужичок?» (1839) шигыренә тәкълид итеп (ияреп) язылган. Тукай варианты Җаекта Камил Мотыйгый-Төхфәтуллин тарафыннан нәшер ителүче «Фикер» журналында 1905 елның 26 ноябрендә басыла.
Тукай кыска гына иҗат гомерендә 350 шигырь, 107 мәсәл һәм балалар өчен хикәяләр, 130 мәкалә һәм фельетон яза. Еллар буенча бүлсәң, түбәндәге саннар килеп чыга (баштагы сан шигырьләр, икенче сан — мәкаләләр): 1905 — 5/-(мәкалә юк), 1906 — 34/43, 1907 — 38/6, 1908 — 60/13, 1909 — 45/9, 1910 — 70/17, 1911 — 28/12, 1912 — 48/11, 1913 — 16/8''.
Соңгы язган әсәре — 4 юллык «Мәктәп» шигыре булган. Казанда Клячкин хастаханәсендә ятканда, вафатына 4 көн кала, 1913 елның 28 мартында яза. Әлеге «Мәктәп»не һәм тагын 3 шигырен, вафатыннан соң ук, «Аң» журналы бастырып чыгара.
Габдулла Тукай истәлеге
right|200px|thumb|Габдулла Тукай мәйданы станциясендә мозаика Габдулла Тукай истәлегенә күп объектлар, әдәби һәм мәдәни чаралар, оешмалар аның исемен йөртә. Шуларның арасында:
Тукайга һәйкәлләр
Тукайга һәйкәлләр Казанда (Тукай скверында һәм опера-балет театр янында), Чаллыда, Түбән Камада, Уфада, Петербургда, Мәскәүдә, Җаекта, Әнкарада (Төркия) бар.
Тукай музыкада
== Тукай театрда ==
Габдулла Тукай бүген
right|200px|thumb|Тукай имзасы Бөек шагыйрь туган көне — 26 апрель — Татарстанда туган тел көне буларак игълан ителде. Шул көнне, Татар Дәүләт Опера һәм Балет театры янында урнашкан Габдулла Тукай һәйкәле янында мәдәни чаралар үтәләр.
Шигърият сүзлеге
Казан Университеты Галимнәре белән Габдулла Тукай кулланган сүзләрдән белешмәле интернет-сүзлек әзерләнде. Сүзлектә 411 шигыйрь 45899 сүз белән. Белешмәле сүзлек Г. Тукайның компьютер фонды нигезләнеп эшләнелде. Шигъри фонды бөтен академик нәшер ителгән әсәрләрен ала. Текстотека нигезендә 1985-1986 елларда КФАН СССР Г. Ибраһимов тел, әдәбият һәм тарих Институты әзерләгән 5 томлык Габдулла Тукай иҗаты ята. Сүзлек-белешмәнең мүәлифләре К. Р. Калиуллин һәм Р. М. Каримуллина. Икеседә Казан Университетының Теоретик һәм прикладной лингвистика мөгалимләре булып торалар. Шигрият сүзлеге белән Казан Универсететының сайтында klf.ksu.ru/tukay
Яшел Үзән (станса)
Тарих
1893 елда Мәскәү-Казан тимер юлындагы станция буларак нигезләнгән.
Пуару
Пуару — Франциянең Вандея департаментында урнашкан коммуна.
Яшел Үзән (станса)
Тарих
1990-елларның уртасына кадәр Идел аша автомобиль күпере әле төзелмәгән булган, шуңа күрә Зөя һәм Яшел Үзән тимер юл станциялары арасында автомобилләрне бер ярдан икенче ярга ташучы платформалы поезд йөргән.
Габдулла Тукай
Шигърият сүзлеге
Г. Тукай премиясе???
Шулай ук карагыз
<ul></ul>
Бородулин
Бородулин ― фамилия.
Акъяр тау көллияте
Акъяр тау көллияте, Исмәгыйль Тасимов исемендәге «Акъяр тау көллияте» дәүләт бюджет һөнәри белем бирү учреждениесе (Государственное бюджетное профессиональное образовательное учреждение Акъярский горный колледж имени И.Тасимова) — 2002 елда нигезләнгән, Башкортстанның Хәйбулла районы үзәге Акъяр авылында урнашкан махсус урта белем бирүче уку йорты. Гамәлгә куючысы — Башкортстан мәгариф министрлыгы.
Инҗедере (Ширан)
Инҗедере (İncedere) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Гүмүшхане иле Ширан илчесенә караган бер авыл (köy).
Нова Весь (Легёновский повяты)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Топава
Географиясе
Топава халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Берналильо (округ, Нью-Мексико)
Берналильо — Америка Кушма Штатларының Нью-Мексико штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Альбукерке шәһәре.
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1852 елда оештырыла.
Липниця-Велика (Новосондецкий повяты)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Марат Шәйбәков
Марат Шәйбәков (1973 елның 6 октябре, СССР, РСФСР, БАССР, Аскын районы, Билгеш) — җырчы, композитор, баянчы, 2010 елдан «Марат» студиясе театры җитәкчесе, Башкортстанның атказанган артисты (2018).
Тәрҗемәи хәле
1973 елның 6 октябрендә БАССР Аскын районы Билгеш авылында алты балалы гаиләдә дүртенче бала булып туган. Туган авылы һәм күрше Кашка авылы мәктәпләрен, Стәрлетамакта мәдәни-агарту укханәсендә (хәзерге Башкорт республика мәдәният һәм сәнгать көллияте) баян бүлеген «аккомпаниатор–баянчы (аккордеончы)» белгечлеге буенча тәмамлаган. Махсус уку йортын тәмамлагач, Башкортстан дәүләт филармониясендә үз белгечлеге буенча - баянчы булып эшли башлый. Күп еллар цирк бригадасында, «Кәтүкләр», «Кызык мәзәк» төркемендә эшли. Соңрак Ризван Хәкимовның «Могҗиза» эстрада төркемендә баянчы булып эшли, шунда эшләгәндә җырчы булып таныла. «Нәфисә», «Ихлас» төркемнәрендә эшләп ала. Гүзәл Әхмәтова, Әнвәр Нургалиев белән хезмәттәш була. 2010 елдан үз төркемен – «Марат» студиясе театрын оештыра. Себер шәһәрләрендә, Урал өлкәләрендә, Башкортстан районнарында, Казанда, Яр Чаллыда гастрольләр оештыра. Себердән тыңлаучысы Наил Мәрдәнов махсус ясатып итальян баяны бүләк иткән. Татарстан телевидение һәм радиосында җырлары тапшырыла.
Лектур (кантон)
Лектур — Франциянең Жер департаментында урнашкан коммуна.
Старий Цикажев
Старий Цикажев — Польшаның Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Слобозия-Брадулуй
Слобозия-Брадулуй — Румыниянең Вранча жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Голя (Володавский повяты)
Голя  — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Тудора (Румыния)
Тудора — Румыниянең Ботошань жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Крывяч
Крывяч (Крывяч ) — Белоруссиянең Брест өлкәсе Лунинецкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас, дәүләттә иң җылы климат шушы төбәктә. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза.
Шариски Соколовци
Шариски Соколовци — Словакиянең  округында урнашкан авыл.
Тарихы
Авыл елда нигезләнгән.
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Витория-Бразил
Витория-Бразил — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Сан-Паулу штатына карый.
Кочкарева ярыгы
Кочкарёва ярыгы (Кочкара) — Россия территориясеннән ага торган елга. Краснодар крае биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Пшада елгасының сул ярыннан 22 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 4 км.
Витория-Бразил
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Кочкарева ярыгы
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Кубань су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — кара диңгез елгалары бассейны Пшада елгасының көнбатыш чигеннән Дедаркай елгасының көнчыгыш чигенә чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — кара диңгез бассейны елгалары.
Ясянец (Асиповицкий районы)
Ясянец  (Ясянец ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Асиповицкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Лемью (Ёлва кушылдыгы)
Лемью — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы, Архангельск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Ёлва елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 27 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Вычегда, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Вильянубла
Вильянубла — Испаниянең Вальядолид провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Рәшит Госманов
Биография
1937 елның 4 августында Казанда туган.
Казан сәнгать училищесында (1952-1956) укый, Чабаксар сәнгать училищесына күчә, 1958 елда аны тәмамлый.
Яши Йошкар-Ола (1958), Куйбышев (1965), Казан (1966).
Рәссамнар берлеге әгъзасы (1976).
1970-1980 елларда СССР буйлап (Иделнең Ерак Көнчыгышка кадәр) рәсем сәнгате осталарының иҗат төркеме составында бик күп сәяхәт ясый.
Акөрен (Аладаг)
Акөрен (Akören) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Адана иле Аладаг илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Рәшит Госманов
Биография
1996-1997 еллар Сан-Франциско шәһәрендә яши һәм эшли (АКШ).
1976 елдан Рәссамнар берлеге әгъзасы, чит илләрдә Бөтенроссия күргәзмәләрендә, халыкара күргәзмәләрдә һәм Совет сәнгате күргәзмәләрендә катнаша.
Иҗаты
Р. Ә. Госманов – республиканың әйдәп баручы рәссам-акварелистларының берсе.
Аның иҗаты киң жанр һәм тематик диапазон: лирик, шәһәр һәм индустриаль пейзажлар, герой һәм хәрби-патриотик темаларга композицияләр, натюрмортлар белән аерылып тора.
(6271) Farmer
(6271) Farmer — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1991 елның 9 июлендә Элеанор Хелин тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1991 NF» саналган.
Рәшит Госманов
Күргәзмәләре
Рәссамның шәхси күргәзмәләре 1968, 1975, 1993 елларда Казанда, 1973, 1978 һәм 1982 елларда Мәскәүдә, 1997 елда Сан-Францискода үткән.
Әсәрләр коллекцияләре
Р. Ә. Госманов әсәрләре Марий республика фәнни-туган якны өйрәнү музеенда (Йошкар-Ола), ТР Милли музеенда, ТР дәүләт сынлы сәнгать музеенда, Яңа Кырлай Габдулла Тукай музей комплексында, Болгар тарих-архитектура тыюлыгында, Әлмәт шәһәренең Картиналар галереясендә, шулай ук АКШ, Япония, Австрия, Греция һәм башка илләрдәге шәхси җыелмаларда саклана.
Карагуҗа (Югары Ослан районы)
Карагуҗа — Татарстан Республикасының Югары Ослан районындагы авыл.
Тарих
XVI гасырда нигезләнгән. Авыл җирлегендә халык урнаша башлау Идел буенда барган крестьяннар восстаниесе белән бәйле. Таралган гаскәрләр, крестьян төркемнәре бастырылган восстаниедән соң бик озак урман эчләрендә бай помещикларны талап яшиләр. Бу җирләр һич тә буш тормый, мужиклар монда семьялары белән урнаша башлый. Шулай итеп, Карагуҗа авылы килеп чыга, ә авылның исеме руслардан кергән манерга үзгәреп матур җирдә яшәп калган. Крестьяннар, икмәк чәчер өчен, бигрәк тә төньякка таба, Казан-Ульяновск трассасына таба урманнар егып аударганнар. Чокырны Залесный дип атаганнар. Ә көньякка таба кискән урман урынында Ядегәр дигән авыл калкып чыккан.
Демография
Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): руслар.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.3 °C.
Вьё-Рюффек
Вьё-Рюффек — Франциянең Шаранта департаментында урнашкан коммуна.
Авыргазы күппрофильле көллияте
Авыргазы күппрофильле көллияте, «Авыргазы күппрофильле көллияте» дәүләт бүтжит һөнәри белем бирү учреждениесе (Государственное бюджетное профессиональное образовательное учреждение Аургазинский многопрофильный колледж) — 1962 елда нигезләнгән Башкортстанның Авыргазы районы үзәге Толбазы саласында урнашкан махсус урта белем бирүче уку йорты. Гамәлгә куючысы — Башкортстан мәгариф министрлыгы.
Нова Весь (Минский повяты)
Нова Весь  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Кече Таушкан
Кече Таушкан (Малый Таушкан) — Свердловск өлкәсенең Сухой Лог шәһәр округы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
Коҗаискан (Кыркагач)
Коҗаискан (Kocaiskan) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Маниса иле Кыркагач илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Вудленд (Джорджия)
Вудленд  — Америка Кушма Штатларының Джорджия штатында урнашкан шәһәр.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Тудор-Владимиреску (коммуна, Бреила)
Тудор-Владимиреску — Румыниянең Бреила жудецында урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Җонколи (Салерно)
Җонколи — Италиянең Кампания төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Җонколи Апеннин ярымутравының көньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан көньякка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Витория-дас-Мисойнс
Витория-дас-Мисойнс — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Риу-Гранди-ду-Сул штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Маркерсдорф (Саксония)
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Липниця-Велика (Новотарзький повяты)
Липниця-Велика — Польшаның Кече Польша воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Карталы
Карталы (Карталы) — Россия Федерациясенең Чиләбе өлкәсендә урнашкан шәһәр.
Халык саны — кеше.
Халык
Милләтләр (2010): урыслар (89,5%), украиннар (2,7%), казакълар (2,3%), татарлар (2,1%).
Чокыр (күл)
Чокыр күле — Татарстанның Азнакай районыда Чәкән авылыннан 6 км көньяк-көнбатыштарак урнашкан
Гидрография
Кулдә су күләме 11 000 метр куб. Күл карст-суффозия процессында барлыкка килгән. Күлнең суы йомшак, җиңелчә минеральләшкән, төс үзгәрүчәнлеге уртача, Күл суының үтә күренмәлелеге 55 см. Хуҗалыкта терлекләргә су эчерү максатында файдаланыла. .
Гонсёри (Люблин воеводалыгы)
Гонсёри  — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Катрон (округ, Нью-Мексико)
Катрон — Америка Кушма Штатларының Нью-Мексико штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Резерв шәһәре.
Территориясе
Округ мәйданы 17 943 км² тәшкил итә.
Леукаст-Фок
Леукаст-Фок — Америка Кушма Штатларының Алабама штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Чамбаир
Чамбаир — Россия территориясеннән ага торган елга. Свердловск өлкәсе, Төмән өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Тауда елгасының сул ярыннан 21 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 48 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Тауда елгасының, инештән тамагына чаклы, инештән алып Морозко авылы янындагы су үлсәү постына чаклы Сосьва елгасын кертмичә. Кече елга бассейны — Тубыл, елга бассейны — Иртеш.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
HD125735
HD125735 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Ясяновица
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Слобозия-Конаки
Слобозия-Конаки — Румыниянең Галац жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(13509) Guayaquil
(13509) Guayaquil — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1989 елның 4 апрелендә Эрик Эльст тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1989 GU3» саналган.
Вильянуэва-де-Дуэро
Вильянуэва-де-Дуэро — Испаниянең Вальядолид провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Башкорт аграр-технология көллияте
Башкорт аграр-технология көллияте, «Башкорт аграр-технология көллияте» дәүләт бүтжит һөнәри белем бирү учреждениесе (Государственное бюджетное профессиональное образовательное учреждение Башкирский аграрно-технологический колледж) — 1963 елда нигезләнгән Башкортстанның Илеш районы үзәге Югары Яркәй саласында урнашкан махсус урта белем бирүче уку йорты. Гамәлгә куючысы — Башкортстан мәгариф министрлыгы.
Инҗеҗик (Орта)
Инҗеҗик (İncecik) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Чанкыры иле Орта илчесенә караган бер авыл (köy).
Нова Весь (Млавский повяты)
Нова Весь  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
H-теорема. Тәртипсезлек үсеше кануны
thumb|Больцман кабере Вена үзәк зиратында. Таш каберендә "Һ-теорема" баш йомгагы H-теорема - [[Людвиг Больцман тарафыннан 1872 елда ачылган канун. Шушы теоремада бөек галим беренче тапкыр Дөнья тарихында Вакыт кайтмаслыгын, "Дөньяның җылылык үлеме"н, тәртипсезлек (энтропия) арттыруын, "Вакыт машинасын" ясавы мөмкинсезлеген исбатлый, Вакыт угын билгели.
Больцман H - функцияне болай билгели: P(v) — мөмкинлек.
Больцман тигезләмәсе буенча H үсә алмый.
Больцман тигезләмәдә бик мөһим нәтиҗәне ача:
Энтропия Шулай итеп, Энтропия (тәртипсезелек дәрәҗәсе) кими алмый
Шулай итеп, Больцман Икенче Термодинамик нигезен исбатлый.
Замандашлары Больцманны Һ-Теорема өчен бик тәнкыйтьли башлыйлар, кимсетү чыгышларын ясыйлар, эзәрлекли башлыйлар, Һ-Теореманы "мәрхәмәтсез теорема" дип атыйлар. Шушы эзәрләклүләре нәтиҗәсендә Людвиг Больцман 1906 елда үз-үзенә кул сала.
Людвиг Больцман таш каберендә "Һ-теорема" баш йомгагы
Моны да карагыз
Людвиг Больцман
Шаркан (Нове Замки)
Шаркан  — Словакиянең  округында урнашкан авыл.
Тарихы
Авыл елда нигезләнгән.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
(6272) 1992 EB
Тарихы
1992 елның 2 мартында С. Уэда, Х. Канэда тарафыннан Кусиро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1992 EB» саналган.
Витория-ду-Жари
Витория-ду-Жари — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Амапа штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Марклеберг
Марклеберг (Markkleeberg) — Алманиянең Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Старомесьце
Старомесьце — Польшаның Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Шмырята
Шмырята (Шмырята) — Киров өлкәсенең Афанасьево районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча даими яшәүче халкы юк.
Тортолита (Аризона)
Тортолита  — Америка Кушма Штатларының Аризона штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Тортолита халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сидельниково (Мари Ил)
Сидельниково (Юлъял, Сидельниково) — Мари Илнең Звенигово районында урнашкан.
Казан ханлыгы
Казан ханлыгы – 1438–1552нче елларда (кайбер чыганаклар буенча 1445-1552) яшәгән феодаль төзелешле дәүләт. 1438 елда Алтын Урда составыннан аерылып чыга. Беренче ханы – Олуг Мөхәммәд хан. Казан ханлыгының җирләре башлыча борынгы Идел буе Болгары җирләрен биләгән. Шулай ук ханлыкка үз ирекләре белән чирмеш халыклары кушыла. Казан ханлыгына рус гаскәрләре яу белән килгәндә чирмешләр татар ханлыгы ягында көрәшәләр. Бу исә ике халыкның борынгыдан ук килгән дуслыгын күрсәтә. 1552 елда рус дәүләте тарафыннан яулап алына.
Елгалар
Төп елгалар булып Идел, Чулман, Нократ саналган.
Шәһәрләр
Төп калалар:
Лаклы мәгарәсе
Лаклы мәгарәсе — Башкортстан Республикасының Салават районы территориясендәге карст мәгарәсе. Лаклы авылыннан 1,6 км алыслыкта, шул ук исемдәге елганың уң битләвендә урнашкан. 1965 елдан табигать һәйкәле булып тора.
Казан ханлыгы
Казан ханлыгы халкы
Казан ханлыгы күпмилләтле сәяси берләшмә була. Казан ханлыгы составында татарлар, чуашлар, чирмешләр, мукшылар, эрзялар, арлар һәм башкортлар булган, Казанда зур әрмән-кыпчак җәмгыять бар иде.
Лаклы мәгарәсе
Тарихы
Югары карбон известьташлардан барлыкка килгән. Беренче тапкыр сәяхатьче Петр Симон Паллас тарафыннан 1770 елның май азагында сүрәтләнгән. 1889 елда мәгарәнең сүрәтләнешен академик Ф. Н. Чернышев язган, ә 1914 елда ул археолог С. И. Руденко тарафыннан тикшерелгән.
Петр Палласның «Путешествие по разным местам Российского государства» дигән китабындагы Лаклы мәгарәсен беренче тасвирламасыннан өзекләр: «…В сводах сего грота виден пространный провал, который наподобие ужасной и висящими камнями грозящей ямы кверху в гору простирается. При самом сильнейшем отсвечивании не можно было глазам сыскать конца оного, и я не ошибусь, если скажу, что самая высокая сосна в оной прямо стоять может…
Казан ханлыгы
Казан ханлыгы халкы
Ханның хакимияте Арча ягында көчле була. Бу җирләрнең үзәге булып Арча каласы торган.
Чуашлар ханга бик үк нык буйсынмаганнар. Ләкин аларның җирләрендә татар морзаларының биләмәләре булган. Чуашлар да ясак түләгән.
Лаклы мәгарәсе
Тарихы
Не только весь свод оного покрыт капельниковою корою и широкими из капельника родившимися зубчатыми завесами и большими островатыми наподобие шурупов сосульками, но сверх того и на левой стороне капельниковый состав разлившись по ступеням различных выдавшихся камней, представляет прекрасный разноцветный живописный водопад (каскад)… Повсюду на сводах и в расселинах видно было множество летучих мышей». .
Сүрәтләнеше
Лаклы мәгарәсе горизонталь заллар һәм галереялардан гыйбарәт. Аның озынлыгы 252 м, уртача киңлеге 19,5 м, биеклеге 5 м. Мәгарә авызы Лаклы елгасы кимәленнән 34 метр биеклектә урнашкан.
Казан ханлыгы
Иҗтимагый торышы
right|150px Казан җәмгыятендә зур көчкә руханилар һәм  аксөякләр ия булган. Диван составына кергән карачылар һәм әмирләр зур биләмәләр, байлык хуҗалары булган. Казан аксөякләренең калган төркемнәренә бәкләр һәм морзалар кергән.
Зур җир биләмәләре белән бүләкләнгән һәм кайбер ясаклардан азат ителгән кешеләрне тарханнар дип атаганнар.
Калган төркемнәргә һөнәрчеләр, сәүдәгәрләр һәм игенче-терлекчеләр кергән.
Лаклы мәгарәсе
Сүрәтләнеше
Авызы (киңлеге 4,2 м, биеклеге 6 м) озынча түгәрәк, горизонталь яссылыктан тора. Мәгарә авызыннан кыек коридор (озынлыгы 15 м) Вестибюль залына (озынлыгы 72 м, киңлеге 45 м, биеклеге 19 м) барып чыга. Коридорның һәм ярты залның идәне зур кисәкле ташлар сибелмәсе белән капланган.
Төньяк‑көнчыгыш диварыннан тар сукмак (озынлыгы 12 м) аерылып китә. Зал төньяк юнәлешле, идәнендә туф‑балчык өемнәре һәм зур кисәкле ташлар яткан, озынлыгы 80 м, киңлеге 25 м, биеклеге 9 м тәшкил иткән галерея белән кисешә, ул түбәсендә 3 тирән оя булган 2нче залга (озынлыгы 25 м, киңлеге 25 м, биеклеге 20 м) алып бара. Диварлары кальцитлы корамалар, диаметры 1,5 см чаклы саркым һәм тәңкәле катламнар белән капланган, идәне балчыклы.
Казан ханлыгы
Дәүләт төзелеше
right|400px Дәүләт җитәкчесе булып Чыңгыз нәселеннән булган хан торган. Аның якын киңәшчеләре – әмирләр гаскәр белән җитәкчелек иткәннәр. Шура (диван) ханның хакимиятен рәсми рәвештә генә булса да тыеп торган. Еш кына ханнар дошманлашып торган татар фиркаләре кулларында бары уенчык булып кына торганнар. Диван киңәшмә оешма булып торган. Карача вазыйфасы нәселдән-нәселгә күчкән. Казан ханлыгында 4 нәсел әгъзалары карача була алганнар.
Шулай ук корылтай да булган. Ул иң авыр вакытларда гына җыелган. Анда 3 төп катлау катнашкан: руханият, гаскәриләр һәм гади халык.
Лаклы мәгарәсе
Сүрәтләнеше
Галерея (озынлыгы 40 м, киңлеге 10-12 м, биеклеге 3-6 м) 2нче зал аша 3нче зал (озынлыгы 50 м, киңлеге 28 м, биеклеге 13 м) белән кисешә, аннан югарыга төньяк‑көнчыгыш һәм төньяк‑көнбатыш юнәлешле зур булмаган тармаклар китә. Залның 2 киртләчле кальцит саркымы белән капланган төньяк диварыннан 6 м биеклектә тар гына юлга (озынлыгы 22 м) керер өчен тишек бар, мәгарә шушы юл белән тәмамлана.
Казан ханлыгы
Дәүләт төзелеше
Олыслар белән бәкләр һәм морзалар идарә иткән. Казан ханлыгында монгол дәүләтеннән үк калган дәүләт төзелеше яшәгән, күп санлы җитәкчеләр катламы булган.
Лаклы мәгарәсе
Сүрәтләнеше
Мәгарәдә җәйге температура 1,2—6°С, июнь айына кадәр аның алдында кар ята.
Казан ханлыгы
Дин
Казан ханлыгының төп дине булып Ислам саналган. Мөселманнар белән сәид җитәкчелек иткән. Иң данлыклы сәидләрнең берсе – Кол-Шәриф, ул Казан ханлыгында зур урын тоткан, сәясәтче буларак, дәүләт эшендә катнашкан. Үзенең шәкертләре белән бергә 1552 елда, Казан ханлыгын яклаганда һәлак булган.
Лаклы мәгарәсе
Сүрәтләнеше
Мәгарәгә кергән җирдә - күгәрченнәр, эчендә ярканатлар яши.
Казан ханлыгы
Дин
Казан ханлыгында муллалар, хафизлар, имамнар, дәрвишләр булган.
Икътисад
Ханлыкта авыл хуҗалыгы зур үсеш алган булган. Аның халкы бодай, тары, карабодай үстергән. Урманлы якларда аучылык, сулыкларда балыкчылык таралган була. Урманнарда умартачылык зур уңышка ирешкән булган. Шулай ук осталар тире эшкәртү белән шөгыльләнгән.
Ханлык халкының икенче төп эше сәүдә була. Идел буе борынгы заманнардан ук сәүдә юлы булып торган һәм илнең географик урыны да моңа ярдәм иткән. Дәүләт Россия, Фарсы иле, Төркестан белән зур сәүдә эшләре алып барган. Шәһәр халкы балчыктан, агачтан төрле әйберләр ясап, аларны Үзәк Азия һәм башка ил халыкларына саткан.
Хәрби көчләр
right Казан ханлыгы төзелгәнче казан татарларының хәрби көчләре начар хәлдә була. Россия белән сугышларда татарлар, тыныч халык булу сәбәпле, вакыт-вакыт, ниндидер бәрелешләр белән генә чикләнгәннәр. Шулай да Казан ханлыгында көчле атлы гаскәр булган. Татарлар засадалар эшләргә оста булганнар. Соңга таба ханлыкның артиллериясе дә булдырыла.
Мәскәү дәүләте белән аралашу
Мәскәү дәүләте еш кына Казан ханлыгы эшләренә тыкшынган. Мәскәү тәхеткә Касыйм ханының утыруын теләгән, чөнки ул Мәскәү яклы булган, һәм аның тәхеткә бераз хокукы да булган. Берничә тапкыр бу эш килеп чыккан, ләкин татарлар ул ханны гел тәхеттән бәреп төшергәннәр. Ахыр чиктә, ханлыкның соңгы елларында Касыймның оныгы Шаһ-Галины хан итергә теләгәннәр, ләкин аны да халык Казаннан куган.
Казанның алынуы
Казан ханлыгы эшләренә тыкшынып караганнан соң, Явыз Иван Казанны яулап алырга була, һәм бер-бератлы 3 сугыш башлый. Өченчесендә, 1552 нче елда, Казан ханлыгы 1 ай камалганнан соң, җиңелә һәм дәүләт буларак юк ителә.
Тудор-Владимиреску (коммуна, Галац)
Тудор-Владимиреску — Румыниянең Галац жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ниедзью (Ёлва кушылдыгы)
Ниедзью — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы, Архангельск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Ёлва елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 22 км.
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Липниця-Гурна (Кече Польша воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Кандра районы
Җәгърафик урнашу
Район АССРның көнбатышында урнашкан булган; төньякта Шаран районы белән, көнчыгышта — Бүздәк районы белән, көньякта — Бәләбәй районы белән, көнбатышта Туймазы районы белән чиктәш булган.
Тарих
Кандра районы 1937 елның 20 мартындагы БҮБК «Башкорт АССРында яңа районнар булдыру турында» карарына туры китереп булдырылган.
1952—1953 елларда Башкортстан АССРның Уфа өлкәсенә кергән булган.
1956 елның 4 июлендә район бетерелә, җирләре Туймазы районы составына кертелгәннәр.
Матбугат
«Кызыл байрак» – Кандра районында атнага 3 тапкыр татарча нәшер ителгән иҗтимагый - сәяси басма. 1937 елның сентябреннән 1956 елның июленә кадәр чыгып килә. КПССның Кандра районы комитеты органы булган.
Административ бүленеш
Район составына 17 авыл шурасына бүленгән (1940): Алексеевка, Арысланбәк, Балтай, Бишкурай, Иске Кандра, Кандра-Әмин, Кандракүл, Кендектамак, Карамалы-Гобәй, Николаевка, Сардык, Тукай, Төпкилде, Туктагыл, Чокадыбаш, Чокадытамак, Ярмунча.
Халык
1939 елда Бозаяз районы халкы 33 996 кеше тәшкил иткән, шул исәптә «махсус контингент» — 728 кеше. Милли состав: башкортлар — 14 731 кеше (43,3%), татарлар — 14 567 кеше (42,8%), руслар — 3 657 кеше (10,8%), украиннар — 602 кеше (1,8%).
Пузож
Пузож — Франциянең Вандея департаментында урнашкан коммуна.
Чавес (округ, Нью-Мексико)
Чавес — Америка Кушма Штатларының Нью-Мексико штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Розуэлл шәһәре.
Небуг (елга)
Небуг — Россия территориясеннән ага торган елга. Краснодар крае биләмәләрендә ага. Елганың тамагы кара диңгез урнашкан. Елга озынлыгы 18 км.
Чавес (округ, Нью-Мексико)
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1889 елда оештырыла.
Территориясе
Округ мәйданы 15 724 км² тәшкил итә.
Небуг (елга)
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Кубань су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — кара диңгез елгалары бассейны Пшада елгасының көнбатыш чигеннән Дедаркай елгасының көнчыгыш чигенә чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — кара диңгез бассейны елгалары.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Коҗакавак (Чаршамба)
Коҗакавак (Kocakavak) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Самсун иле Чаршамба илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Гонятин
Гонятин — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Акөрен (Ашкале)
Акөрен (Akören) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Эрзурум иле Ашкале илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
(6273) Kiruna
(6273) Kiruna — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1992 елның 1 мартында UESAC тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1992 ER31» саналган.
Җонцана (Новара)
Җонцана — Италиянең Пьемонт төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Җонцана Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Вудсток (Джорджия)
Вудсток  — Америка Кушма Штатларының Джорджия штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Вудсток шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Вьевинь
Вьевинь (Viévigne) — Франциянең Кот-д’Ор департаментына караган коммуна, Мирбо-сюр-Без кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 32.88 км².
(13510) 1989 OL
(13510) 1989 OL — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1989 елның 29 июлендә Алан Гилмор, тарафыннан Озеро Текапо обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1989 OL» саналган.
Слобозия-Корнь
Слобозия-Корнь — Румыниянең Галац жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ясяновка
Ясяновка (Ясяноўка ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Асиповицкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Крыница (Пружанский районы)
Крыница  (Крыніца ) — Белоруссиянең Брест өлкәсе Пружанский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас, дәүләттә иң җылы климат шушы төбәктә. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза.
Килди
Килди — Татарстан Республикасының Югары Ослан районындагы авыл.
Башкорт агросәнәгать көллияте
Башкорт агросәнәгать көллияте, «Башкорт агросәнәгать көллияте» дәүләт автоном һөнәри белем бирү учреждениесе (Государственное автономное профессиональное образовательное учреждение Башкирский агропромышленный колледж) — 1968 елда нигезләнгән Башкортстанның Уфа районы Михайловка саласында урнашкан махсус урта белем бирүче уку йорты. Гамәлгә куючысы — Башкортстан мәгариф министрлыгы.
Килди
Халык саны — 214 тирәсендә. Почта индексы — 422585.
Тарихы
1565 елда нигезләнгән.
Киджеево дип аталган хәзерге Килди авылы мордва авылы була. Явыз Иван яулары чорында авылда яшәүчеләр русларга каршы чыгалар һәм Казан ханлыгы төшкәч, шуңа үч итәрләр дип куркып, хәзерге Кама Тамагы һәм Тәтеш районнары җирләренә күчеп китәргә мәҗбүр булалар. 1565 елларда ташланган мордва җирләрендә рус авылы Кильдеево һәм булачак Федяево, Уланово авыллары үсеп чыга, ә руслар анда Рязань губерниясеннән күчеп килә һәм “рязанец” дигән кушамат йөртәләр. Андагы җирләр һәм крестьяннар Зөя өязенең Троицко-Сергиевский монастыренә кертелә.
Демография
Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): руслар.
Старополе (Силезия воеводалыгы)
Старополе  — Польшаның Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Вильянуэва-де-ла-Кондеса
Вильянуэва-де-ла-Кондеса — Испаниянең Вальядолид провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Нова Весь (Остроленцкий повяты)
Нова Весь  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Кашка (Тәтеш районы)
Кашка — Татарстан Республикасының Тәтеш районындагы авыл.
Халык саны — 83 тирәсендә. Почта индексы — 422391.
Тарих
1921 елда нигезләнгән.
Демография
Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): руслар, чуашлар.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.7 °C.
Чар (Калинка кушылдыгы)
Чар — Россия территориясеннән ага торган елга. Свердловск өлкәсе, Төмән өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Калинка елгасының сул ярыннан 32 м ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 34 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Тауда елгасының, инештән тамагына чаклы, инештән алып Морозко авылы янындагы су үлсәү постына чаклы Сосьва елгасын кертмичә. Кече елга бассейны — Тубыл, елга бассейны — Иртеш.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Горелая (Ай-Пигал кушылдыгы)
Горелая — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елга  Ай-Пигал елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 12 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — (Югары) Об кушылдыклар бассейны Васюганнан Вагага кадәр, елга бассейны — (Югары) Об Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Витория-ду-Меарин
Витория-ду-Меарин — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Мараньян штатына карый.
HD125823
HD125823 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Тузла (Румыния)
Тузла — Румыниянең Констанца жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(13511) 1989 RD1
(13511) 1989 RD1 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1989 елның 5 сентябрендә Алан Гилмор, тарафыннан Озеро Текапо обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1989 RD1» саналган.
Инҗейол (Сивас)
Инҗейол (İnceyol) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Сивас иле Сивас илчесенә караган бер авыл (köy).
Пюи-де-Серр
Пюи-де-Серр — Франциянең Вандея департаментында урнашкан коммуна.
Гонятиче-Колония
Гонятиче-Колония — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(6274) Taizaburo
(6274) Taizaburo — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1992 елның 23 мартында К. Эндатэ, К. Ватанабэ тарафыннан Китами обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1992 FV» саналган.
Галкински (Камышлов районы)
Галкинское (Галкинское) — Свердловск өлкәсенең Камышлов районы составына керүче авыл.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (96%).
Липниця-Дольна (Кече Польша воеводалыгы)
Липниця-Дольна — Польшаның Кече Польша воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Маркнойкирхен
Маркнойкирхен (Markneukirchen) — Алманиянең Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Линн (Алабама)
Линн  — Америка Кушма Штатларының Алабама штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Тракстон (Аризона)
Тракстон  — Америка Кушма Штатларының Аризона штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Крынки (Камянецкий районы)
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас, дәүләттә иң җылы климат шушы төбәктә. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза.
Явсеевичы (Глуский районы)
Явсеевичы  (Яўсеевічы ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Глуский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Яңа Рус Мәмәтхуҗасы
Яңа Рус Мәмәтхуҗасы — Татарстан Республикасының Югары Ослан районындагы авыл.
Почта индексы — 422589.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.3 °C.
Шаровце
Шаровце — Словакиянең  округында урнашкан авыл.
Тарихы
Авыл елда нигезләнгән.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Җопо
Җопо — Италиянең Калабрия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Җопо Апеннин ярымутравының көньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан көньяк-көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Старча
Старча — Польшаның Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Слобозия-Ноуе (Бакеу)
Слобозия-Ноуе — Румыниянең Бакеу жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Коҗакаган (Акһисар)
Коҗакаган (Kocakağan) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Маниса иле Акһисар илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Витория-ду-Шингу
Витория-ду-Шингу — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Пара штатына карый.
Вильянуэва-де-лос-Инфантес (Вальядолид)
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Асыв-Вож (Жежим-Ю кушылдыгы)
Асыв-Вож — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Жежим-Ю елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 16 км.
Кәсле
Кәсле (Касли) — Россия Федерациясенең Чиләбе өлкәсендә урнашкан шәһәр.
Асыв-Вож (Жежим-Ю кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Вычегда, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Кәсле
Халык саны — кеше.
Тарих
Шәһәр тибындагы бистә статусын 1929 елдан, шәһәр статусын 1942 елдан башлап йөртә.
Халык
Милләтләр (2010): урыслар (92,3%), башкортлар (2,7%), татарлар (1,9%).
Нова Весь (Отвоцкий повяты)
Нова Весь  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Нгагунг Тсо
Нгагунг Тсо(Тибет телендә: རྔ་གུང་མཚོ།, Wylie: rnga gung mtsho; гадиләштерелгән Кытай иероглифлары белән: 安贡错; традицион Кытай йероглифлары белән: 安貢錯; пиньин: Āngòng Cuò) Кытайда, Тибет Автономияле Регионында, Чамдо префектурасында, Бахой даирәсендә, Раква Тсодан төньякта күл. Күлнең озынлыгы 3,9 км, максимум киңлеге 2,1 км, уртача киңлеге 1,6 км. Аның мәйданы 6,1 км². Күлдән Парлунг Елгасы агып чыга.
Акөрен (Һыныс)
Акөрен (Akören) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Эрзурум иле Һыныс илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Цибола (округ, Нью-Мексико)
Цибола — Америка Кушма Штатларының Нью-Мексико штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Грантс шәһәре.
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1981 елда оештырыла.
Территориясе
Округ мәйданы 11 759 км² тәшкил итә.
(6275) Kiryu
(6275) Kiryu — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1993 елның 14 ноябрендә Т. Кобаяси тарафыннан Оидзуми обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1993 VQ» саналган.
Вьеви
Вьеви (Viévy) — Франциянең Кот-д’Ор департаментына караган коммуна, Арне-ле-Дюк кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 28,30 км².
Дары бистәсе (Казан)
Дары (заводы) бистәсе — Казансу аръягында, Казанның көнбатышында 18 гасыр азакларында Казан дары заводы янында барлыкка килгән. Анда завод эшчеләре яшәгән. 19 гасыр азакларыннан Казан шәһәре чикләренә керә.
1782-1785 елларда бистәнең бургомистры булып Мөхәммәдрәхим Айтуган улы Хәлфин (Атаклы Хәлфиннәр нәселеннән) тора.
Тулгеш (коммуна)
Тулгеш — Румыниянең Харгита жудецында урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.