cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Марат Әхмәтов (1937)
Тәрҗемәи хәле
1957 елның маенда беренче курсны тәмамлагач, Мәскәүдә Союзлар Йортының Колонналар залында узган Татар сәнгате һәм әдәбияты декадасында катнаша, анда Бөтенсоюз радио һәм телевидение оркестры белән бергә Альберт Леманның Оркестр белән скрипка өчен концертын башкара (дирижер – Кирилл Клементьевич Тихонов).
1960 елда Бөтенроссия скрипкачылар конкурсында катнаша (комиссиядә Давид Ойстрах, Дмитрий Цыганов, Леонид Коган, Юрий Янкелевич), дипломант исеменә лаек була. Әлеге конкурс Мәскәү консерваториясе аспирантурасына юл ача.
1961 елда Казан консерваториясен тәмамлаганнан соң, Мәскәү консерваториясе аспирантурасына укырга керә (остазы – консерваториядә скрипка кафедрасы мөдире профессор Дмитрий Михайлович Цыганов).
Концерт эшчәнлеге
Финляндия, Төркия, Алманиядә (Гамбург, Ганновер, Любек) сольный концертлары белән чыгыш ясый. Концерт программасына алман классикасын гына түгел, татар композиторларының әсәрләрен дә кертә. Концерт программалары төрле чор скрипка өчен сочинениеләрне үз эченә ала. Репертуарында И. С. Бахтан алып хәзерге композиторларның музыкасына кадәр бар.
Казан консерваториясендә
1964 елдан Казан консерваториясендә скрипка классын алып бара. Кече сәнгать академиясендә мәктәп ачылганнан бирле эшли. Казан консерваториясендә Марат Гакыйф улы 50 елдан артык эшли. Укучыларының күбесе Казанда, консерваториядә калган, мәсәлән, профессор Марат Нәбиевич Зарипов. Анна Гөлишамбарова ― «Яңа музыка» камера оркестрының сәнгать җитәкчесе һәм дирижеры. Элекке укучылары Идел буе музыка училищеларының әйдәп баручы педагоглары булып торал. Чит илләрдә: Америкада, Алманиядә, Аргентинада, Словакиядә, Италиядә, Канадада, Төркиядә һәм Тайваньда эшли.
Щинто
Сигез миллион Ходай
Табигать һәм Ходайлар бер итеп таныла һәм ритуаллар Илаһлар һәм кешеләргә бәйле махсус йолалар булып, бу йолалар махсус урыннарда һәм храмнарда (дзиндзя) башкарыла. Япон телендә еш сигез миллион ками бар дип әйтелә, бу төшенчә чиксез санны билгели, һәм Щинто практикалаучылар алар бөтен җирдә дә бар дип ышаналар. Алар бөтен көчкә ия, бөтен нәрсәне белә торган яки һичшиксез үлемсез дип таныла.
Онытма (альбом)
Онытма (Hatırla) — төрек җырчысы Яшарның бишенче альбомы, Topkapı Müzik тарафыннан соңгы тапкыр 2005 елның 12 маенда чыгарылган.
Яшар бу альбомны Онур Мете, Уильям Гонсарес, Сибель Гурсой, Өмер Байрамоглу, Ешим Ватан, Мурат Туналы, Альпер Эринч, Синан Акчил, Эркүмент Вурал һәм Таркан Чаллыоглу белән берлектә иҗат итткән. Альбома карата ике клип төшерелгән. 2006 елның 2 июнендә Яшар Topkapı Müzik  компаниясыннан китте. Әлеге альбомга Онур Метенең Макта, Пир Солтан Абдалның Бер дус та таба алмадым һәм Бенил Коюп Гитменең Атилла Альхан шигырьләренә ясалган каверлар кертелгән. Моннан тыш, бу альбомга махсус испан телендә җырланылган  вариантлар  өстәлде.
Казан соборы (Әлмәт)
Казан соборы (Казанский собор), 2000-2014 елларда ― Казан Изге Ана иконасы храмы (Храм Казанской иконы Божией Матери) – Татарстанның Әлмәт шәһәрендә урнашкан православие гыйбадәтханәсе. Рус православие чиркәвенең Мәскәү патриархлыгы Татарстан митрополиясе Әлмәт епархиясе Әлмәт благочиние округына карый. Әлмәт епархиясенең үзәк гыйбадәтханәсе (кафедрасы). Престол бәйрәме: 21.07.
Евгений Окунев
Евгений Александрович Окунев (1991 елның 30 мартында, Томск, Томск өлкәсе, Россия), сәхнә исеме Евгений Окунев белән танылган, ул — Россия җырчысы, җыр авторы, укытучы.
Казан соборы (Әлмәт)
Тарих
2000 елның октябрендә Әлмәт шәһәре администрациясе тарафыннан Казан Изге Ана иконасы хөрмәтенә гыйбадәтханә төзү өчен җир участогы бүлеп бирелә. Төзелеш эшләре «Ямашнефть» НГДУ («Татнефть» ААҖ белән берлектә) тарафыннан башкарылган (НГДУ башлыгы В. В. Смыков). Проект авторы – В. С. Нилов (Яр Чаллы), Әлмәт архитекторы Р. Ш. Хәлиуллин катнашында.
2007 елның 29 августында гыйбадәтханә файдалануга тапшырыла. Гыйбадәтханәне изгеләндерү 2007 елның ноябрендә була һәм ул Казан Изге Ана иконасын бәйрәм итүгә туры китерелә. Изгеләндерү чинын һәм яңа собордагы беренче Илаһи литургияне Казан һәм Татарстан архиепискобы Анастасий җитәкли. Собор өчен кирәкле җиһазлар сатып алына һәм уникаль фарфор иконостас урнаштырыла.
Евгений Окунев
1991–2008: беренче еллар
Евгений 1991 елның 30 мартында Томск шәһәрендә туган. Аның тәрбиясендә әнисе һәм әбисе катнашкан.
Казан соборы (Әлмәт)
Тарих
2012 елда Әлмәт епархиясе оештырылу нәтиҗәсендә, собор янәшәсендә ике катлы бина төзелеп, епархия идарәсе, шулай ук епархия бүлекләре урнашкан.
2014 елда Казан Изге Ана иконасы гыйбадәтханәсе Изге Патриарх Кирилл Указы белән Казан кафедраль соборы итеп үзгәртелә.
Евгений Окунев
1991–2008: беренче еллар
Евгений, Флумер фамилиясен йөрткән әтисен белми, атасы немецлардан булган. Евгений әнисенең бабасы – Окунев фамилиясен йөртә.
Казан соборы (Әлмәт)
Тасвирлама
Бу гаять зур ике престоллы собор ике каттан тора (югары гыйбадәтханә Казан Изге Ана иконасына, түбән гыйбадәтханә изге хатыннар – мироносицаларга багышланган. Храм Идел буенда иң зурлардан санала. Югары гыйбадәтханә генә дә меңнән артык кеше сыйдыра ала. Идәннән гөмбәз очына кадәр биеклеге 30 метр, баш главка тәресе белән бергә биеклеге 43,5 метр.
Соборның беренче катында чиркәүдән тыш якшәмбе мәктәбе, (200 кешегә), кухня, ярдәмче бүлмәләр урнашкан. Храмның үз котельнаясы бар. Собор звонницасы 11 кыңгыраудан тора, шуларның иң зурысы 1350 кг. Кыңгыраулар Ярославль өлкәсе Тутаев шәһәрендә, гөмбәзләр Ростов өлкәсе Волгодонск шәһәрендә эшләнгән. Храм диварларын Иваново өлкәсе Палех штб осталары бизәгән. Гыйбадәтханәнең идәне Италиядән кайтарылган төрле төстәге граниттан мозаика белән җиһазландырылган.
Евгений Окунев
1991–2008: беренче еллар
Билгеле булганча, Евгенийның барлык ата-бабалары иҗат кешеләре булган .1998-нче елда Евгений Парабельская гимназиясенең 1 нче сыйныфына укырга керә, һәм анда 5 ел укый. .
2004-нче елда, 13 яшендә Евгений әнисе белән Твер өлкәсенең Торжок шәһәренә күченә. Монда ул укуын "1нче интернатта" дәвам итә.
2005-нче елда Евгений Торжок музыка мәктәбенең вокал бүлегенә укырга керә. Нәкъ шул мизгелдән Евгений Окуневның иҗат юлы башлана.
Мирза Мәхмүтов исемендәге премия
Мирза Мәхмүтов исемендәге премия, Татарстан Республикасының Мирза Мәхмүтов исемендәге дәүләт премиясе (Государственная премия Республики Татарстан имени М. И. Махмутова) ― Татарстан мәгариф оешмаларының педагогик хезмәткәрләре өчен дәүләт бүләге. Академик Мирза Исмәгыйль улы Мәхмүтовның (1926―2008) истәлеген мәңгеләштерү өчен Татарстан Республикасы Президенты Указы белән билгеләнгән.
Тарих
2017 елның 26 декабрендә ТР Президентының «Татарстан Республикасының М. И. Мәхмүтов исемендәге дәүләт премиясен гамәлгә кую турында» УП-1169 санлы Указы белән гамәлгә кертелгән.
Максаты
Премия педагогларның фәнни һәм фәнни-методик эшчәнлеген стимуллаштыру һәм күренекле Россия педагогы һәм көнчыгышны өйрәнүче, ТР Фәннәр Академиясе һәм Россия мәгариф академиясе академигы, РФ атказанган фән эшлеклесе Мирза Исмәгыйль улы Мәхмүтовның (1926―2008) истәлеген мәңгеләштерү өчен билгеләнгән.
Статус
Ел саен 5 октябрьгә һәрберсе 100 мең сум күләмендә ике премия бирелә.
Премия ТР Президенты тарафыннан премияне бирү комитеты тәкъдимнәре нигезендә бирелә.
Премиягә Татарстан мәгариф оешмаларының педагогик хезмәткәрләре, дидактика өлкәсендә зур фәнни-методик һәм гамәли казанышлары, педагогик кадрлар әзерләү һәм белем бирү процессына нәтиҗәле технологияләр керткән өчен, дәгъва кыла ала. Педагогик хезмәткәрләр коллективларын күрсәтү рөхсәт ителми.
Премиягә лаек булган затларга «М. И. Мәхмүтов исемендәге Татарстан Республикасы Дәүләт премиясе лауреаты» исеме бирелә, акчалата бүләк, диплом һәм мактау билгесе тапшырыла.
Мактаулы билге алтын төстәге металлдан ясала һәм 32 мм диаметрлы түгәрәк формада була. Мактаулы билгенең сул ягында үзәк буенча академик Мәхмүтовның портреты сурәтләнгән. Икенче якта «Мәгарифтә фәнни-гамәли казанышлар өчен» дигән язма урнаштырылган.
Лауреатлар
Моны да карагыз: Төркем:Мирза Мәхмүтов премиясе лауреатлары
Рәмзия Усеинова
Тәрҗемәи хәле
1952 елның 3 сентябрендә Казанда, Иске татар бистәсендә туган. Скрипка классы буенча музыка мәктәбен, 1972 елда Казан музыка училищесын һәм «музыка белеме» белгечлеге буенча Казан дәүләт консерваториясенең теория-композиторлык факультетын (1977) тәмамлаган.
1977-1979 елларда – С. Сәйдәшев исемендәге Түбән Кама музыка училищесы укытучысы.
1980-1984 елларда – Татарстан АССР мәдәният министрлыгының сәнгатьләр бүлегендә өлкән инспектор, бүлек мөдире.
1984-2010 елларда – Татарстан АССР (1991 елдан Татарстан) Композиторлар берлегенең җаваплы секретаре, берлек рәисе урынбасары. Берлекнең ике рәисе: Мирсәет Яруллин (1978 елдан берлек рәисе), Рәшит Кәлимуллин (1989 елдан) белән бергә эшләргә туры килгән.
2012 елдан – Софья Гобәйдуллинаның заманча музыка үзәгендә (Казан, Тельман ур., 29, директоры – җырчы Аида Гарифуллинаның әнисе Ләйлә Илдар кызы Гарифуллина) баш фондлар саклаучы булып эшли. Үзәк концерт-мәгърифәтчелек эшчәнлеге — заманча музыканы («София Гобәйдуллинаның тавыш киңлекләре», «Брависсимо» абонементлары) таныту һәм фәнни-тикшеренү эшләре белән шөгыльләнә, «София йорты» уникаль фестиваль — марафонын уздыра. Шулай ук үзәк төрле юнәлештәге музыкантларның очрашу урыны, гениаль милләттәшебезне хөрмәтләү урыны булып тора.
Һөнәри эшчәнлеге
Р. Усеинованың һөнәри эшчәнлегенең аерым өлкәсен музыкаль-оештыру ягы тәшкил итә. Аның турыдан-туры катнашында ТР Композиторлар берлегенең иң зур чаралары һәм проектлары: пленумнар, съездлар, Идел буе һәм Урал композиторларының еллык региональ фестивальләре, «Европа-Азия» Халыкара фестивале һәм башкалар уздырыла. Оештыру эшләреннән тыш, ул буклетлар, программалар һәм әлеге чараларның башка басма продукциясе, шулай ук компакт-дискларга аннотацияләр, республика матбугатына мәгълүмат һәм рецензияләр, ТР Композиторлар берлегенең тормышы һәм эшчәнлеге турында мәгълүмат әзерләгән. Р. Усеинова Татар энциклопедиясе сүзлеге өчен (1999) мәкаләләр язган. Ул ТР Композиторлар берлегенең 70 еллыгына әзерләнгән «Татарстан композиторлары» (М.: «Композитор», 2009 ел) китабына очерклар әзерләүчеләрнең һәм авторларының берсе. Музыка белгече Р. Усеинова ― Татарстан композиторларының балалар өчен язган җыентыкларын, композиторлар Ф. Әхмәтов, И. Дәүләтшин, Ф. Фәизованың вокал һәм инструменталь җыентыкларын төзүче һәм аларның кереш мәкаләләре авторы.
Үзәк Африка Җөмһүрияте гимны
Үзәк Африка Җөмһүриятенең музыкаль символы булган “Яңарыш” (LA RENAISSANCE) гимнының сүзләрен илнең беренче премьер-министры Бартелеми Боганда (Barthélémy Boganda), ә музыкасын, Боганданың шәхси үтенече буенча, француз этнологы һәм композиторы Эрбер Пеппер (Herbert Pepper) иҗат иткән. Моңа кадәр Франциянең милли музыка белгече Сенегал гимнына да көй язган. Бу хәлләр ике илдә дә 1960 елда рәсми бәйсезлек игълан кылганчы ук булган. Боганда әлеге тарихи вакыйга алдыннан авиаһәлакәткә эләккән. Бүген җир җәннәте булырдай илдә халыкара җинаятьчеләр үзләренең “малина”сын булдырдылар. Ике бөек шәхес бу гүзәл гимн аша алга сөргән һәм теләсә кайсы халык өчен дә табигый булган кыйммәтләр аяк астына салып тапталды.
[] 'Оркестр башкаруындагы язмада (уң яктагы дүртпочмак эчендә) гимн кушымтасының беренче ике юлы уйналмыйча калган. Биредәге Youtube видеосында ул юллар бар.'
LA RENAISSANCE
(Француз телендә)
Ô Centrafrique, ô berceau des Bantous ! Reprends ton droit au respect, à la vie ! Longtemps soumis, longtemps brimé par tous, Mais de ce jour brisant la tyrannie. Dans le travail, l'ordre et la dignité, Tu reconquiers ton droit, ton unité, Et pour franchir cette étape nouvelle, De nos ancêtres la voix nous appelle.
Refrain: Au travail dans l'ordre et la dignité, Dans le respect du droit dans l'unité, Brisant la misère et la tyrannie, Brandissant l'étendard de la Patrie.
E ZINGO
(Санго телендә)
Bêafrîka, mbeso tî âBantu Kîri mo gbû gîgî tî mo-mvenî Mo bâa pâsi na gbe tî âzo kûê Me fadësô, mo ke na kürü gô Mo sö benda, mo bûngbi kûê ôko Na kusâra ngâ na nëngö-terê Tî tö ndâ tî finî dutï tî ë sô E mä gbegô tî_âkötarä tî ë
Refrain: E gbû kua nzönî na nëngö-terê E kpë ndiä nzönî na mängö-terê E kinda wasïöbê, ë tomba pâsi E yâa bandêra tî ködrö tî ë!
Санго текстының IPA транскрипциясе
[bʷé.à.frí.kà ᵐbʷɛ̀.sò tʲí á.bʷã̀.tù] [kʲí.rì mò ɡ͡bʷú gʲí.gʲí tʲí mò‿ᶬvɛ̀.nʲí] [mò bʷá.à pʷá.sì nà ɡ͡bʷè tʲí á.zò kúé] [mè fà.dē.só mò kʲɛ̀ nà kū.rū gɔ́] [mò sō bʷɛ̀̃.da mò bʷù̃.ɡ͡bì kúé̯ ɔ́.kɔ̀] [nà kù.sá.rà‿ᵑɡá nà nɛ̄̃.gō tɛ̀.rɛ̄] [tʲí tō‿ⁿdá tʲí fʲì.nʲí dù.tʲī tʲí ē só] [è mā ɡ͡bʷɛ̀.gɔ́ tʲí‿á.kō.tà.rā tʲí ē]
Кушымтасы: Бердәмлек белән тырыш хезмәттә Яула хокуклар, иреш хөрмәткә; Бетсен фәкыйрьлек, золым һәр җирдә, Ватан байрагы, горур җилфердә!
Айсихаити
Айсихаити (кытайча 艾斯海提; 1968 елда югалган) Синьцзянда актив булган татар милләтеннән булган Кытай коммунистик сәясәтчесе.
Моабит төрмәсендә (М. Җәлил, Р. Яхин)
«Моабит төрмәсендә» (В Моабитском застенке) ― бас һәм фортепиано өчен вокаль цикл, композитор Рөстәм Яхинның 1954 елда герой-шагыйрь Муса Җәлил сүзләренә язган романслар циклы.
Тарих
Композитор Рөстәм Яхин 1954 елда Муса Җәлил сүзләренә романслар иҗат итәргә уйлый. Озак уйлаганнан соң, әле генә (1953 елда) нәшер ителгән «Моабит дәфтәреннән» берничә шигырь алырга була. Композитор Муса Җәлилнең караңгы фашист төрмәсендә чагындагы хисләрен, тойгыларын һәм кәефен музыкада күрсәтергә уйлаган. Үлем җәзасына хөкем ителгән килеш тә, шагыйрьнең иҗат итәргә, халкы белән бертөсле уйларга, яшәргә көч табуы композиторны сокландыра. Цикл өчен «Моабит дәфтәреннән» биш шигырь сайлап алынган. «Моабит төрмәсендә» вокаль циклы 1954 елда Татар радиосында яздырылган (солист В. Н. Жарков, фортепиано партиясен автор үзе башкарган). 1957 елда, Татар радиосының музыкаль тапшырулары редакциясе соравы буенча, Р. Яхин «Моабит төрмәсендә» вокаль циклы турында радиотапшыру әзерли. 1961 елда «Моабит төрмәсендә» вокаль циклы татар һәм рус телләрендәге текстлар белән нәшер ителгән. Анда беренче («Катыйльгә») һәм бишенче («Җырларым») бүлекләр урыннарын алыштырып чыгарылган.
Вокаль циклга кергән романсларны А. Ведерников, А. Огнивцев, А. Днишев, А. Кривченя, Е. Серкебаев башкарган.
Эчтәлек
Мин беләм: бик татлы Да яшәү тойгысы! Тик инде мин үләм, Бу җырым – соңгысы!.. Үлгәндә дә йөрәк туры калыр Шигыремдәге изге антына. Бар җырымны илгә багышладым, Гомеремне дә бирәм халкыма.
Ләкләк (авыл)
Ләкләк авылы - ул төньяк Гыйракъның Сөләймания мухафазасында Суруджак районында авыл. Көрдистан бүленеше буенча Хәләбҗа мухафазасына керә.
Айдар Аганин
Айдар Рәшид улы Аганин (23.08.1967, Казан,, , ) — татар чыгышлы Россия дипломаты һәм журналисты.
Хезмәт юлы
Аганин карьерасының алдынгы этапларда Гыйракта да дипломатик миссиясендә эшләгән; рус, инглиз, гарәп һәм иврит телләрендә иркен сөйләшә.
Гомәр ага
Гомәр ага — заманында хәзерге Украина җирләрендә яшәгән татарларның хәрби лидеры була.
Олыгайгач, 1643 елда ул 4 мең хәрби белән җитәкчелек итеп принц Иеремия (Ярема) Михаил Корибут-Вишневецкийның Днепр арты җирләренә экспедициядә җитәкче була. Кырымга кире кайткач, аңа Сула елгасында Иеремия (Ярема) Михаил Корибут-Вишневецкий һәм казаклар отряды һөҗүм итә һәм җиңә.
Аны экспедицияләрдә ике улы озата. Олы улы Байраз Кази яралануы аркасында сугыштан соң берничә көннән үлә.
Jetkinshek
Jetkinshek (Жеткіншек) – Каракалпакстан Республикасының балалар һәм яшүсмерләр газетасы.
Тарихы
Икенче бөтендөнья сугышы елларына кадәр газетага Хуҗаморат Таҗиморатов, Исмаил Солтанов, Сапар Корбановлар редактор булып киләләр. Сугыш елларында газета туктап тора. 1958 елдан башлап 10 000 нөсхәдә укучыларга тәкъдим ителә. Моннан соңгы елларда газетага Әденбай Таҗиморатов, Перида Әбдираманова, Пердегөл Эденбаева, Әбдемурат Атабанов һәм Гөлнара Нурлыпесовалар редактор булып киләләр һәм 1972 елда газета тиражы үз тарихында рекорд күрсәткечкә - 39200 нөсхәгә җитә.
Аскар (Әбҗәлил районы)
Аскар (Асҡар, Аска́рово) ― авыл, Башкортстанның Әбҗәлил районы административ үзәге, шулай ук Аскар авыл советы үзәге. Халык саны 7634 кеше (2010; 7067 ― 2002). Почта индексы — 453620, ОКАТО коды — 80201810001.
Тарих
Беренче тапкыр 1755 елда телгә алынган. Тангатар елгасында Аскар (Әбҗәлил) авылы барлыкка килә. Аны хәзерге Бөрҗән районындагы шул исемдәге авылдан аеру өчен, Аскар Беренче исеме биргәннәр. Авылга нигез салучы Аскар Биишев булган, аңа 1834 елда 73 яшь тулган. Аның балалары: Мөхәммәткәрим, Мөхәммәтхәким, Килдияр, 1787 елда туган Мөхәммәдияр (аның балалары Ишьяр, Аллаяр, Алламорат). Аскарның олы абыйсы билгеле: Хуҗа Биишев (аның балалары Ишмөхәммәт, Ишали).
Авылның икенче исеме Түңгәвер волосте старшиналарының берсе Әбҗәлил Яхшыбаев исеменнән килеп чыккан. Ул – Пугачев явында катнашкан. Аның уллары Габделмәннан (аның уллары Ишкәү, Мөхәммәтфәиз (аның балалары Абдулла, Вилдан, Гатиятулла) һәм йорт есаулы булып хезмәт иткән Габделмоталлап (1786―1820). Соңгысының уллары Мөхәммәтвәли, Мөхәммәдйосыф, Сәйфелмөек. Аскар Биишев белән Габделмәннан Әбҗәлиловның яшен чагыштырсаң – икесе дә 1761 елда туган. Димәк, Әбҗәлил исеме Аскарга караганда борынгырак. Бу даталар авылның барлыкка килү вакыты турында да сөйли: XVIII гасырның 30 — 40нчы еллары.
V ревизия буенча, Аскарда 23 хуҗалык булган, анда 96 ир-ат һәм 59 хатын-кыз яшәгән. Х ревизия 237 ир-ат һәм 230 хатын-кыз белән 81 хуҗалыкны теркәгән. 1865 елда Әхмәт авылыннан волость үзәген Әбҗәлилгә (Аскар Беренче) күчерәләр, анда волость идарәсе оештырыла. Административ яктан, Аскар волосте Ырынбур губернасының Верхнеуральск өязе составына керә. Атна саен базар үткәрелә, мәчет эшли. 1812 елгы Ватан сугышында Исхак Сәфәргалин һәм Сәгадетдин Мөхәммәтрәхимов көмеш медальләр, шул исәптән «1814 елның 19 мартында Парижны алган өчен» медале белән дә бүләкләнә.
Урал елгасында чик буе хезмәтен үтәүче башкортлар һәм мишәрләр төрле сәбәпләр буенча христианлык кабул итә. Әйтик, Әбҗәлил авылында яшәүче Хубайсолтан Якшимбетов Магнит крепосте рухание йортында крещение кабул иткән. Әмма авылдашлары аны дошман хисе белән каршы ала, шуңа күрә ул яшәү урынын алыштырырга мәҗбүр була.
Халкы
2002 елгы халык санын алу нәтиҗәләре буенча, күпчелек милләт – башкортлар (90,5 %).
Спорт
Авыл янында шул ук исемдәге танылган пара- һәм дельтадром урнашкан.
Абдулла Алиш исемендәге премия
Абдулла Алиш исемендәге премия, Татарстан мәдәният министрлыгы һәм Татарстан Язучылар берлегенең Абдулла Алиш исемендәге әдәби премиясе ― Татарстан мәдәният министрлыгы һәм Татарстан Язучылар берлегенең балалар әдәбияты өлкәсендәге казанышлар өчен бирелә торган премиясе. Татар язучысы Абдулла Алиш (Абдуллаҗан Габделбари улы Алишев, 1908―1944) истәлеген мәңгеләштерү өчен билгеләнгән.
Тарих
1990-елларда балаларга атап иҗат ителгән әсәрләр өчен «Ялкын» журналы редакциясе Абдулла Алиш исемендәге премия булдырган.
1996 елда Татарстан Язучылар берлеге карары белән Абдулла Алиш исемендәге премия гамәлгә куела. Ул ел саен шагыйрьләргә һәм язучыларга, шулай ук иҗат коллективларына балалар әдәбияты өлкәсендәге казанышлары өчен бирелә.
Гакъда таль-Мальти Университеты
Гакъда таль-Мальти Университеты - Мальтада 1931 елның 26 январенда медицина өйрәнүчеләре Рузар Бриффа һәм Джузе Бонниче хезмәте белән башланган университет. Гакъданың мәшһүр кешеләре арасында профессор Пиетру Павл Сайдон, профессор Джузе Аквилина, профессор Дун Карм Сант һәм профессор Оливер Фриггиери. Биредә 1993 елда Мальта Әдәбият Конгрессы, 2000 елда Фурҗанада Милли шагыйрьләр чарасы узган. Биредә Мальтаның мәшһүр китап тупланмалары урнашкан (Пиетру Павл Сайдон залы, Теми Заммит залы, Эрин Серрачино Инглетт залы). Дун Карм һәм Микиел Антон Вассали конференцияләр оештыра. Биредә Мальтаны өйрәнү, автор һәм җәмгыять арасында бәйләнеш (1932 ел), Мальта әдәбияты тарихы, Гакъда таль-Мальти хәбәрләре турында эшләр, Джузе Банничи романнары (2007 ел), Винченцо Азонардиның кечкенә сүзлеге (мөхәррире Франс Саммут, 2009 ел) нәшер ителгән булган.
Абдулла Алиш исемендәге премия
Тарих
Аның беренче лауреатлары – татар балалар әдәбияты классиклары Ләбибә Ихсанова һәм Шәүкәт Галиев.
Төрле елларда премиягә Рөстәм Мингалим, Рафис Корбан, Фәнис Яруллин, Роза Хафизова, Роберт Миңнуллин, Дания Гайнетдинова һәм башкалар ия булган.
Абдулла Алиш исемендәге республика әдәби премиясен, гадәттә, А. Алишның туган авылы ― Спас районы Көектә тапшырганнар. Казанда лауреатларны игълан гына иткәннәр, ә тапшыру үзе биредә узган. Соңгы тапкыр бу тантана 2018 елда булган.
Статус
Балалар әдәбияты (проза, поэзия, драматургия, тәнкыйть һәм публицистика) өлкәсендә соңгы өч елда нәшер ителгән әсәрләр, шулай ук заманча балалар әдәбиятын пропагандалау буенча актив эшчәнлек өчен бирелә.
Премия күләме ― 30 мең сум.
Шаһзадә
Шаһзадә шаһ баласыдыр.
Шаһзадә (мәгънәләр)
Шаһзадә шаһ баласыдыр.
Галиәхмәт Шаһи
Бу Чаллы шагыйре турында мәкалә, сугыш ветераны турында моннан укыгыз
Галиәхмәт Шаһи, Галиәхмәт Шаһиәхмәт улы Шаһиәхмәтов (1949 елның 24 августы, СССР, РСФСР,  Татарстан АССР,  Арча районы,  Шура) ― шагыйрь, ике дистәгә якын китап һәм күп санлы җырлар авторы. 2004 елдан Татарстан Язучылар берлеге әгъзасы. Фәннүр Сафин исемендәге премия лауреаты (2020).
Пулоди Парвиз
Биография
1992-2010 елларда ул М.Вахидов исемендәге Дәүләт яшьләр театрында актер булды, анда якынча 40 роль уйнады.
Галиәхмәт Шаһи
Тәрҗемәи хәле
1949 елның 24 августында Арча районы Шура авылында туган. Үз авылларында сигезьеллык мәктәпне (1966), «электрик» һөнәре буенча Үрнәк училищесын (1967) тәмамлаган. Комсомол путевкасы белән дүрт елга якын Ырынбур өлкәсендәге төзелешендә хезмәт куя. «Технолог» белгечлеге буенча Йошкар-Ола шәһәрендә техникум тәмамлаган. Шактый еллар сәүдә системасында һәм Уфа, Ырынбур, Ташкент, Алма-Ата шәһәрләрендәге төрле хуҗалык оешмаларында эшли.
Пулоди Парвиз
Биография
2010-2014 елларда ул Гисар өлкәсенең мәдәният бүлеге мөдире иде.
Ул Таҗик фильмнарында җиде роль уйнады, алар арасында: "Такдир", "13 Солу Се Мох", "Такси йөртүчесе", "Тәмәке тарту таулары". Россия киносында төшерелгән.
Галиәхмәт Шаһи
Тәрҗемәи хәле
1970-еллар ахырында Арча районы «Коммунизмга» газетасы редакциясенә әдәби хезмәткәр булып эшкә урнаша, читтән торып Казан дәүләт университетының журналистика бүлегендә укый. Азнакай газетасында журналист вазифасын үти. Шул елларда аның үзе эшләгән район газетасы битләрендә беренче шигырьләре басыла.
Пулоди Парвиз
Биография
Соңрак ул Таҗик телевидениесенең Беренче каналында режиссер булып эшләде, "Сафина" телевидениесендә популяр фильмнар дублингында актив катнашты.
Ул "Лола" дәүләт бию ансамбле һәм Татарстан Республикасы Эчке эшләр министрлыгының "Сипар" ансамбле җырчысы иде. Аннары ул Гиссар шәһәренең дәүләт хакимиятенең башкарма органының мәдәният бүлеген җитәкләде.
Галиәхмәт Шаһи
Тәрҗемәи хәле
1982–1984 елларда Г. Шаһи Мөслим районы Баек авылы мәктәбендә рус теле һәм әдәбияты укытучысы булып эшли.
Пулоди Парвиз
Шәхси тормыш
Парвиз шәхси тормышының детальләрен рекламаламый. Аның улы барлыгы билгеле - Ромиз, ул 1993 елның октябрендә туган.
Кино
Таҗик фильмнарында төшерелгән. 2018 елдан ул Россия киносында уйный, "Мухаббат" операциясе драмасында беренче тапкыр чыгыш ясый.
Галиәхмәт Шаһи
Тәрҗемәи хәле
1984 елдан – Чаллы шәһәрендә, биш ел шәһәр мәктәпләрендә укытучы булып эшли. 1991 елда уң күзенә катлаулы операция ясата һәм күрү сәләтен югалта, сәламәтлеге начараю сәбәпле, укыту эшеннән китә.
Пулоди Парвиз
Кино
2021 елда ул Лена һәм Гадел комедиясендә төп роль уйнады, анда Анна Уколова аның партнеры булды. Сюжет үзәгендә сатучы хатын-кыз Лена тора, көчле характерлы хатын-кыз, аның бәхете, мәхәббәте һәм гаделлеге өчен көн саен көрәшә.
Бүләкләр
Ул "Җәмгыятькә хезмәтләр өчен" медале белән бүләкләнде.
Галиәхмәт Шаһи
Иҗаты
1997 елда Чаллы шәһәр матбагасында аның «Кояшлы юл» дигән беренче шигъри җыентыгы басылып чыга. Аннан соң бер-бер артлы аның шигырьләре тупланган «Мәхәббәт елгасы», «Кулым җылысы», «Моңлы китап», «Әүлия чишмәсе», «Ай ташы», «Канатлы еллар», «Сандугач кайткан таллыкка», «Таяну ноктасы», «Күңел күзе», «Уч төбендә кояш», «Тарту көче», «Сөю бакчасы», «Нечкә билле җил», «Кышкы розалар» исемле китаплары дөнья күрә.
Аның бүгенге көндә ике йөздән артык шигыренә көй язылып, җыр буларак башкарыла. Композиторлар Ринат Гобәйдуллин («Утырып карамадым»), Илгиз Закиров, Виталий Агапов («Сиңа атап җырлар яздым», «Син генә», «Сандугач искә төшерде», «Сагынам», «Сабан туе гүзәле»), Илгизәр Мортазин, Нәгыйм Шәйхи, Вәкил Мурзин («Уйларымда син генә»), Илнур Гомәров («Татар кызы») һәм башкалар көй язган җырларын Резидә Шәрәфиева, Равил Галиев, Гөлдания Хәйруллина, Виталий Агапов, Әнвәр Нургалиев, Илназ Баһ, Айгөл һәм Ришат Шәйхетдиновлар, Айгөл Сагынбаева һәм эстраданың башка күренекле артистлары башкара.
Гаиләсе
Хатыны Хәлимә (2015 елда вафат), укытучы булып эшләгән. Балалары: уллары Радик, алман теле укытучысы; Рим, пешекче.
Олан
Олан — бала, малай дигәнне аңлата, һәм татар теле аша башка телләргә дә таралган.
Яһүдия Арысланы
thumb|right|200px|Яһүдия Арысланы [[Эфиопия Империясе байрагында сурәтләнгәнчә.]] right|thumb|right|150px|[[Иерусалимның гербында Яһүдия Арысланы.]] Яһүдия Арысланы (אריה יהודה) — Яһүдләрнең мәдәни символы. Бу Иске Васыять китабының Яратылыш китабында (Мусаның беренче китабы) табылды, анда Яһүдия кабиләсенең символы булып арыслан бар. Яһүд традициясе буенча, бу кабилә әгъзалары Давытның ата-бабалары иде.
Христианлык эчендә бу Гайсә Мәсих өчен метафора яки атама. Гайсәнең исеме буларак, ул Яңа Васыятьнең Ачылыш китабында, христиан теологиясе буенча барлыкка килгән.
Иудаизм
Яһүд традицияләре буенча, Яһүд кабиләсен башлап җибәрүче Ягъкуб улларының берсе булган, төгәл Яһүдия дип аталган (яһүд. יהודה, Йехуда), Ягъкуб үзе символик рәвештә Яһүдкә фатиха биреп һәм аны «Гур Ариех» (яһүд. גּוּר אַרְיֵה יְהוּדָה - «Арыслан баласы»). Символик мәгънәдә андый төшенчәнең кояш чыкканга туры килүе бар.
Символ буларак, арысланның алтын (җир асты кояшы) һәм кояш үзе белән корреспонденцияләре бар, ә кояш белән арыслан арасындагы мөнәсәбәт борынгы культураларда чагылыш таба, аннары урта гасырлардан алып дәвам итә. Хайваннар патшасы һәм көч иясе, арыслан - хөрмәт һәм җиңү символы, шулай ук ​​мәңгелек көрәш һәм ирлекне күтәрү символы. Чөнки, үз көчендә һәм гаделлегендә Алла арысланга охшаган, Яһүд кабиләсе транзитив. характер, үз чиратында арыслан белән чагыштырганда. "Ариел" (Алла Арысланы) исеме белән, исраиллеләрнең телендә һәм культурасында Иерусалим шәһәре Давыт патша белән бәйле, ул Библия традицияләре буенча кабиләгә караган Яһүдия. Нәтиҗәдә, гасырлар дәвамында Яһүдия Арысланы Иерусалим символы булган, ул Израильнең яһүд җәмгыятьләре тарафыннан һәм дөньяның башка почмакларында яшәүчеләр тарафыннан кабул ителгән һәм күрсәтелгән булган.
Шкаповка
Шкаповка (Шкаповка) ― авыл (хутор), Татарстан Республикасы Азнакай районында бетерелгән торак пункт, 1931―1966 елларда Әгерҗе авыл советына караган. Белешмә басмаларында 1966 елдан соң телгә алынмый.
География
Татарстан Республикасының хәзерге Азнакай районы территориясендә, Ютазы тимер юл станциясеннән 36 км ераклыкта, Чаллы пристаненнан 108 км ераклыкта, Әгерҗе авылыннан ерак түгел, Мәнәвез елгасы яр буенда, табигатьнең бик матур почмагында урнашкан булган.
Административ бүленеш
1930 елдан – Тымытык районының Азнакай авыл советы, 1931 елдан – Азнакай районының Әгерҗе авыл советы, 1963 елдан – Әлмәт, 1965 елдан – Азнакай районы составында.
Халык саны
Халык саны – 40 кеше (1930 ел, татарлар), 62 кеше (1956 ел, татарлар).
Тарих
Хутор (православие динендәге руслар авылы) XVIII гасырның икенче яртысы – XIX гасырның башында барлыкка килгән, дип исәпләнелә. Е. Пугачев җитәкчелегендәге крестьяннар хәрәкәте бастырылгач (1775 елда), бушап калган татар җирләре сатылып, хутор төзелгән. Хутор исеме элеккеге хуҗаның фамилиясе белән бәйле. 1867 елда Самарада чыгарылган «1866 елда Самара губернасында җир иясе дворяннар исемлеге» китабында А. И. Шкапский искә алына, аның Бөгелмә өязендә 192,444 һәм 462 дисәтинә мәйданлы 3 җир участогы булган. Бу җирләр еш кына аның исеме белән аталган. 1866 елда Азнакай янындагы хуторны (утарны) Ильинга саткан булырга мөмкин («1866 елда Самара губернасында җир иясе дворяннар исемлеге»ндә Ильинның фамилиясе телгә алынмый әле). Хутор хуҗасы булып Герасимова торганы мәглүм.
Якын-тирәдәге рус авыллары кебек үк, җир бер хуҗадан икенче, өченче хуҗага күчү фактлары бик еш булып торган. 1917 елга кадәр Шкаповкага Ильин һәм Соловьев фамилияле җирбиләүчеләр хуҗа булган. Җир биләмәләре 470 дисәтинәгә җитә (шуларның 10 дисәтинәсен сөрү өчен уңайсыз җирләр тәшкил итә).
Октябрь революциясеннән соң, биредә Азнакай хәрби комиссариатының армия хезмәтенә чакырылачак яшьләрне мылтыктан атарга өйрәтә торган пункты урнашкан булган.
1921 елдан соң Шкаповкага Азнакайдан кешеләр (күбесенчә, мөселман татарлар) күченеп килгән. Беренче күченеп килүче крестьяннар: Зәкиҗан Әюпов, Шәйхулла Камалиев, Хәким Хафизов, Сәлах мулла һ. б. Күченеп килүчеләр башта аерым хуҗалык булып оешкан, соңрак Әгерҗедә оешкан «Берек» күмәк хуҗалыгына кергәннәр. Шкаповкада шулай ук Азнакай урман хуҗалыгының тәгәрмәч, арба һәм чана ясау артеле булган. Агач үстерү питомнигы булдырылып, анда Әхсән Әюпов, Фәхразый бабай эшләгән.
1930 елда биредә район пионер лагере (ял һәм хезмәт лагере) булган.
Бөек Ватан сугышы елларында ятим балалар йорты оештырыла (директоры Җамал Шәрәфетдинова). Балалар йортының үзенең ярдәмче хуҗалыгы булган, ятим балалар бәрәңге һәм сөт белән тәэмин ителеп торган. Балалар йортының үзендә булган башлангыч мәктәпне тәмамлаучылар 5-7 класска Әгерҗе авылы мәктәбенә йөреп укыган. Тәрбияче ― Елдам Әхсән улы (Туйкиннар нәселеннән).
Алга таба бу территория онытылып тора, якын-тирә авыллардан җирле халык бу территорияне каты көнкүреш калдыклары җыю урыны һәм эре мөгезле терлекләр яшәгән урын буларак куллана.
2008 елдан әлеге территория «Шкаповка» ял итү базасы урнашкан шәхси территориягә әверелә. Хәзерге вакытта Шкаповка авылы булган урында «Шкаповка» ял итү базасы урнашкан (Әгерҗе авылы янында). .
Сәяхов
Сәяхов ― фамилия.
Рәдиф Зарипов
Рәдиф Зарипов, Рәдиф Рәлиф улы Зарипов (1983 елның 26 августы, СССР, РСФСР, БАССР, Салават районы, Малаяз) – җырчы, автор-башкаручы, Башкорт дәүләт опера һәм балет театры солисты, халыкара һәм бөтенроссия конкурслары лауреаты, композитор, 200дән артык җыр авторы, Башкортстанның атказанган артисты (2022).
Тәрҗемәи хәле
1983 елның 26 августында БАССР Салават районы Малаяз авылында туган. Әтисе Рәлиф, әнисе Сәрия, сеңлесе Гөлсинә. Әти-әнисе Малаязда яши. Җырлау сәләте әтисе ягыннан – Рәҗәп бабасыннан күчкән. 1-7 классларны Нәсибашта, 8-9 классларны Малаязда укыган. Балачактан ук җырчы булачагын белә, кечкенәдән үк аны төрле бәйрәмнәрдә җырлатканнар. 9 классны тәмамлап, сәнгать юлыннан китә. Уфа сәнгать училищесының вокал кафедрасын тәмамлагач (БР халык артисты Ф. Г. Нугуманова классы, 2004), Уфа дәүләт сәнгать институтының театр факультетына укырга керә, әмма ярты елдан, бу юнәлешнең үзенеке түгел икәнен аңлап, әлеге уку йортыннан китәргә була. Башкорт филармониясе каршында эшләп килгән эстрада-фольклор «Караван-сарай» ансамбленә яшь вокалистлар кирәк дигән белдерүне ишеткәч, кастингка бара һәм 36 кеше арасыннан сайланып, икенче көнне үк концертлар белән чыгып китә. Бер елдан Казанга килеп, Казан дәүләт мәдәният институтына (Салават Фәтхетдинов кафедрасына) укырга керә. Укыганда бер сезон Салават Фәтхетдинов төркемендә җырлап йөри. Гаиләдә беренче кызлары тугач, Казаннан Уфадагы институтка күчерүләрен сорый. Анда «опера театры солисты» белгечлеге белән бергә, «педагог-вокалист» белгечлеге дә ала. Әмма укытучы булмый, күңеле сәхнәгә, эстрадага тартыла, җырлар яза, җырлый. «Гәлсәр һандуғас» (Бәллүр сандугач) телевизион конкурсында җиңү яулавы (2005) популярлык алып килгән. Кайбер танылган җырлары: «Яннарымнан китмә», «Кемнәр керде арага», «Син кирәксең миңа» һ. б.
Гаиләсе
Хатыны Земфира Байбулдина, Башкортстанның атказанган артисты. «Гәлсәр һандуғас» (Бәллүр сандугач) телевизион конкурсында катнашканда танышканнар (З. Байбулдина – әлеге конкурсның сәнгать җитәкчесе). 2005 елның декабрендә никах укытканнар. Өч бала үстерәләр: Камилә, Нурсолтан, Сафия.
Lëtzebuerger Online Dictionnaire
2021 елның 6-нчы декабреннән бирле сүзлеккә шулай ук PDF форматында мөрәҗәгать итәргә була.
Тарих
Люксембург теле онлайн сүзлеге проекты Мәдәният министрлыгы башлап җибәргән эшче төркем тарафыннан барлыкка китерелгән булган. Ул тулы эш көне эшли торган алты кешедән һәм шулай ук биш телдә уку һәм мөхәррирләү эшен башкарган ун белгечтән тора.
2007 елның 5 февралендә "A" хәрефеннән "Awunnerzuel" сүзенә кадәр сүзләре Интернетта чыгарылган булган. B хәрефеннән Z хәрефенә кадәр сүзләр әкренләп өстәлә торган булган. Шулай итеп, 2009 елда H хәрефе әзер булган "Jux" леммасы буенча эшләнгән булган һәм 2010 елның июнендә L хәрефенә кадәр эшләнгән булган.
2010 елның ноябрендә N хәрефенә кадәр сүзләр онлайн булган. . 2011 елның июнендә Люксембург теле онлайн сүзлеге "Otem"-га кадәр булган, 2012 елның ахырында "Rutt"-ка кадәр булган.
2008 елда 2011 елның ахырында 24 000 лемма белән тулы сүзлек әзер булырга тиеш дип планлаштырылган булган. .
Барлык леммалар фонетик транскрипцияләр белән һәм аларны тыңлап була, исем сүзләр шулай ук күплек санында һәм фигыльләр инфинитивта һәм перфект заманда күрсәтелә. Барлык сыйфат сүзләр өчен спряжение (~ 1800) һәм тәңгәл килгән рәвештә наклонение (~ 600) күрсәтелгән.
Электрон сылтама һәр аерым леммага комментарлар язарга мөмкинчелек бирә.
Программа башка тәрҗемәләр соңрак өстәп булырлык итеп эшләнгән.
2010 елның апрелендә LOD-та Covid-19 авыруы буенча люксембург телендә якынча 300 төшенчә өстәлгән булган. .
2020 елның октябрендә Hörgeschädigtenberatung белән бергә хезмәттәшлектә туган телдә видеода 1000-нән артык лемма тәрҗемәсенә мөрәҗәгать итү мөмкин булган. .
Нургали Хәсәнов
Нургали Хәсәнов, Нургали Хәсән әл-Буави (1852 елның 8 ноябре, РИ, Казан губернасы, Тәтеш өязе, Морзалар ― 1919 елның 19 мае, РСФСР, Сембер губернасы, Буа өязе, Буа) – Урта Идел буенда танылган дин белгече, галим, ишан. 1886—1919 елларда Буа мәдрәсәсе мөдәррисе.
Тәрҗемәи хәле
1852 елның 8 ноябрендә Казан губернасы Тәтеш өязе Морзалар авылында туган. Казанның 4нче җәмигъ мәчете (хәзерге «Зәңгәр мәчет») каршындагы мәдрәсәдә (Халидия мәдрәсәсендә), 1875 елга кадәр Казанның 2нче мәчет мәхәлләсе каршындагы Апанай (Касыймия) мәдрәсәсендә, 1875-1883 елларда Бохараның «Мир-Араб» мәдрәсәсендә укыган.
1919 елның 19 маенда 67 яшендә вафат була. Буа шәһәренең татар зиратында җирләнгән.
Аның логика һәм мөселман хокукы буенча теологик хезмәтләре зур популярлык казанган.
Әлфия Галимова
Әлфия Галимова, Әлфия Әхәт (Габделәхәт) кызы Галимова (1922 елның 30 мае, СССР, РСФСР, Татарстан АССР, Казан ― 2015 елның 25 марты, РФ, ТР, Казан) ― җырчы (лирик-колоратур сопрано), Татарстан АССР халык артисты (1985).
Тәрҗемәи хәле
1922 елның 30 маенда Казанда (вариант: Кама Тамагы районы Олы Карамалы авылында ) туган. Бабасы моңлы тавыш белән азан әйтүче мулла булган, җырчы тавышы шуннан килә дип исәпли. Урта мәктәпне Әлфия Буада тәмамлаган. Аннары Кайбыч урман хуҗалыгы авылында яшәгән. Казанга 1944 елның җәендә килә. Горький урамында Камал театры янәшәсендә ГИТИС театр студиясенә һәм Мәскәү консерваториясенә укырга керергә чакыручы афишаны күреп, театрга драма студиясенә керергә дип килә. Әмма аңа жюри (Фәхри Насретдинов, Нәҗип Җиһанов, Асия Измайлова) Мәскәү дәүләт консерваториясенә укырга керү өчен конкурста вокалчы буларак катнашырга тәкъдим итә. Әлфия Мансур Мозаффаровның «Җиләк җыйганда» җырын башкарып, өч турны да үтә һәм 400 кешедән сайлап алынган 25 кешелек төркемгә керә. Мәскәүгә төркем 1944 елның декабрендә китә, укулар 1945 елда башлана. Дүртенче курста укыганда, Әлфияне (аның белән бергә Венера Шәрипованы, Василий Жарковны) театр студиясеннән Мәскәү дәүләт консерваториясенең вокал факультетына күчерәләр. 1950 елда Мәскәү дәүләт консерваториясен (Д. Б. Белявскаяның ), 1963 елда Мәскәү консерваториясендә аспирантура (җитәкчесе шул ук) тәмамлаган.
1964-1965 елларда – Казан музыка училищесы педагогы.
1966-1986 елларда – Габдулла Тукай исемендәге Татар дәүләт филармониясенең Әдәби-музыкаль лекторие солисты. Егерме ел дәвамында ул, филармониянең әдәби-музыкаль-лекторие солисткасы-вокалисты булып, татар, рус, чит ил музыкасын пропагандалый. Г. Тукай исемендәге Татар дәүләт филармониясендә эшләгән елларда Әлфия Галимова зур концерт эшчәнлеге алып бара, концертлар белән КамАЗ төзүчеләренә, нефтьчеләргә һәм республика химиклары янына чыгып китә. Ул шулай ук Татарстанның авыл районнарында көтеп алынган кунак була. Татар, рус һәм чит ил композиторларының классик әсәрләре белән беррәттән, җырчы «Гөлҗамал», «Уел», «Зөбәрҗәт» һ. б. татар халык җырларын да башкара.
Ә. Галимова – Рөстәм Яхинның «Галия җыры»н (Гадел Кутуй әсәре буенча «Тапшырылмаган хатлар» радиоспектаклендә), «Укытучы кыз» җырын, «Дулкыннар, дулкыннар» (Муса Җәлил сүзләре) җырын беренч башкаручы. Р. Яхинның шулай ук «Күңелемдә яз», «Тургай», «Бакчамдагы чияләр», «Нәни Чапай», «Забавный случай» һ.б. җырларын да башкарган.
Хәтер
Кама Тамагы туган якны өйрәнү музееның «Кама Тамагы горурлыгы» дигән бүлегендә, Р. Сәгъдиев, Ф. Йосыпов, И. Гази, Т. Миңнуллин, А. Салмин, Б. Урманче, Ф. Сөләйманова һ. б. белән беррәттән, җырчы Ә. Ә. Галимова турында да материаллар куелган.
Фаизә Шәмсетдинова
Фаизә Шәмсетдинова, Фаизә Мөхәммәтгалим кызы Шәмсетдинова (1838―1922) – Габдулла Тукайның әтисе Мөхәммәтгариф Мөхәммәтгалим улының (1843—1886) бертуган апасы.
Тәрҗемәи хәле
1838 елда Казан өязе Олы Мәңгәр волосте Кушлавыч авылында Мөхәммәтгалим мулла гаиләсендә туган. Әнисе ― Мәргубә. Бертуган энесе – Габдулла Тукайның әтисе Мөхәммәтгариф Мөхәммәтгалим улы. Улы дүрт ай ярымлык булгач, Мөхәммәтгариф хәзрәт үлеп китә. Бертуган сеңлесе – Газизә (Газизә Мөхәммәтгалим кызы), Җаекта сәүдәгәр Галиәсгар Госмановта (1845―1900) кияүдә була.
Фаизә 1870-еллар тирәсендә чыгышы белән Кушлавыч авылыннан булган мулла Җәләлетдин Шәмсетдин улы Шәмсетдиновка (1837―1922) кияүгә чыгып, Казан өязе Кармыш волосте Югары Масра авылына күчеп килә. Әлеге авыл кечкенә булган, халкы ярлы яшәгән. Масралыларның күбесе кышны чит төбәкләрдә – Пермь якларына һәм башкорт арасына чыгып, итек басып, тегү тегеп, кырык тартмачылар булып гомер иткән.
Ире Җәләлетдин мулла да ярлы булып, халыктан кергән сәдака белән генә яшәгән. аларның тормышын тагын да авырайткан: Шәмсетдиновлар үзләре дүртәү, тол калган ике сеңлесе икешәр бала белән кайтып, гаилә ун кешелеккә әйләнгән.
Тукайны кайгырту
Ятим калган Габдулланы үзләренә ала алмагач, Фаизә Җаекка бертуган сеңлесе Газизә Госмановага хат яза. Габдулланың ятим калуын, чит кешеләр кулында гомер итүен аңлатып, аны балалыкка алуларын сорый. Галиәсгар белән Газизә Госмановлар Габдулланы Кырлайдан Җаекка алдыра: 1895 елның кышында Кушлавыч авылының Бәдретдин исемле кешесе Габдулланы Уральскига алып китә. Казаннан килгәч, апасы Газизә һәм җизнәсе Галиәсгар Госмановлар гаиләсендә Тукай 5 ел (1895—1900) яшәгән. Җизнәсе Габдулланы Җаекның Кызыл мәчете каршында Мотыйгулла Төхфәтуллин (1846―1920) нигезләгән «Мотыйгия» мәдрәсәсенә урнаштыра, ул биредә 1895―1907 елларда укыган, шулай ук өч класслы рус мәктәбендә дә укый. Мондагы тормыш яшь Габдулланың рухына зур тәэсир ясый. Җаек — бөек татар шагыйре Габдулла Тукайның журналист һәм шагыйрь буларак канат ныгыткан урыны. Татар шагыйренең иҗат мирасының яртысы диярлек әлеге шәһәрдә иҗат ителгән әсәрләр. . 2006 елда Тукайның остазы һәм укытучысы Мотыйгулла Төхфәтуллин йортында шагыйрьнең музее ачылган
Газизә белән Галиәсгар Госмановлар Габдулланы Кырлайдан Җаекка алдыргач, бераздан Фаизә ире Җәләлетдин һәм улы Габдрахман белән Җаек шәһәренә кунакка бара. Габдулланың туган апасы янындагы тормышын үз күзләре белән күреп, Фаизә бик сөенә. Сәүдәгәр Галиәсгар Госманов Казан ягыннан килгән кунаклар хөрмәтенә зур мәҗлес җыя.
Фаизә Мөхәммәтгалим кызы 1922 елда 84 яшендә вафат булган. Балалары: беренче улы Мөхәммәтһади (1878) 2 яшендә вафат, кызы Гөлчәһрә (1884―?), икенче улы Габдрахман (1886―1957)
Үрнәк
Үрнәк ― күп мәгънәле сүз, топоним, авыл һәм күмәк хуҗалык атамасы.
Афанасий Калашников
Афанасий Семен улы Калашников (Афанасий Семенович Калашников; 1903 — 1944) — Бөек Ватан сугышында 3 гвардия танк армиясенең «ОКР СМЕРШ» начальнигы урынбасары, полковник.
Биографиясе
СССР НКВД 23.04.1937 елгы № 580 боерыгы белән 1937 елның 23 апреленнән дәүләт куркынычсызлыгы лейтенанты. СССР НКВД 14.05.1939 елгы № 1222 боерыгы белән дәүләт куркынычсызлыгы өлкән лейтенанты. ССР НКВД 29.02.1940 елгы № 271 боерыгы белән дәүләт куркынычсызлыгы капитаны. 30.08.1944 елгы № 098/н боерыгы белән Украина фронты 1 гаскәрләрендә полковник. 1941 елда Бөек Ватан сугышы фронтына алына. 1 Украина фронтының гаскәрләренә 30.08.1944 елгы № 098/н Боерык белән 3 гвардия танк армиясенең «ОКР СМЕРШ» начальнигы урынбасары итеп билгеләнә.
1944 елның 21 гыйнварында фронтта һәлак була.
Кастель дель Монте
Кастель дель Монте (итальянчадан "Тау сарае"; бари диалектында: Castídde d'u Monte) — көньяк-көнчыгыш Италиянең Пулия өлкәсендә Андрия калкулыгында урнашкан XIII гасыр сарае. 1240-нчы елларда әнисе Констанзадан Хаутвиллдагы җирләрне мирас итеп алган император Фредерик II тарафыннан төзелгән. XVIII гасырда эчке мәрмәр һәм сарайнын калган җиһазлары чыгарылган. Аның тирәсендә сазлык яки күпер булмау сарайнын җирләрне саклау өчен төзелмәгәнен күрмәтә. Ләкин, археологик тикшерүләр күрсәткәнчә, залның пәрдә дивары булган.
Италия энциклопедиясе тарафыннан "Фредерик II төзегән иң матур сарай" исеменә лаек бу бина Бөтендөнья мирасы объекты буларак сакланыла. Кастель дель Монте шулай ук бер итальян еврода сүрәтләнгән.
Мөбәрәков
Мөбәрәков ― фамилия.
Фёдор Калашников
Фёдор Иван улы Калашников (Фёдор Иванович Калашников; 1916 — 2003) — «Подберезье» колхозы җитәкчесе (1954–1974 елларда), ТАССР Югары Советы депутаты (1971–1975 елларда), «Октябрь Революциясе» һәм «Почёт билгесе» орденнары кавалеры.
Биографиясе
Фёдор Иван улы Калашников 1916 елда Казан губернасы Зөя өязе Өлҗән вулысы Өлҗән авылында крестьян гаиләсендә туган (хәзәерге Татарстанның Кайбыч районы Ульянково авылы). Рус милләтеннән.
1933 елда туган авылында хезмәт эшчәнлеген башлый. 1939 елдан Кызыл Армиядә хезмәт итә, Бөек Ватан сугышында катнаша. Синявин биеклекләрендәге аяусыз сугышларның берсендә өлкән лейтенант, взвод командиры ярдәмчесе Федор Калашников каты яралана, ләкин сугышчан бурычын үтәвен дәвам итә. Бу батырлыгы өчен Кызыл Йолдыз ордены белән бүләкләнә. Сугыш йөкләмәләрен үтәүдә катнашкан, батырлыгы һәм сугышларда күрсәткән батырлыгы өчен Федор Иванович I дәрәҗә Ватан сугышы ордены, «Германияне Җиңгән өчен»медале белән бүләкләнгән. Демобилизациядән соң ВКП(б)ның Подберезье хәрби бүлек мөдире булып эшли, 1948 елда партия райкомының икенче секретаре итеп сайлана. 1953 елның августыннан 1954 елның мартына кадәр Федор Иванович Подберезье районы Башкарма комитетының авыл хуҗалыгы һәм хәзерләү идарәсе башлыгы.
1971 елда Октябрь Революциясе ордены белән бүләкләнә.
Хәтер
2018 елның 8 маенда, ветераннар оешмасы һәм Олы Подберезье авыл җирлеге башкарма комитеты карары буенча, мәдәният йорты бинасында аның хөрмәтенә мемориаль такта куелган.
Морат Ишмәмәтов
Биографиясе
1925 елда Мәскәүдә туган. 1943 елда аны фронтка чакыралар. 110-нчы Гвардия укчы дивизиясендә 3-нче Украина фронтында көрәшә. Ул Днепрны кичкәндә каты яралана, соңыннан фронттан демобилизацияләнә. III дәрәҗә Дан ордены белән бүләкләнә. 1945-1951 елларда ул Мәскәү гамәли һәм декоратив сәнгать институтында А.Дейнеки, П.Соколов-Скальларда белем ала.1950-нче еллардан политик плакатлар өлкәсендә эшли башлый. 1960-нчы еллардан "Совет культурасы" газетасы өчен рәсемнәр ясый.
Ул 1990 елда Мәскәүдә үлгән.
М. Ишмәмәтов плакатлары Россия дәүләт китапханәсендә, Варшавадагы плакат музеенда һәм башка музейларда саклана.
Роальд Даль
Язмышы
Ул 1916-нчы елда Уэльсның Лландаф шәһәрендә туа. 1932-нче елда Британиянең танылган шәхси мәктәпләренең берсен тәмамлаганнан соң, университетка керер урынына, Канаданың Ньюфаундлента оештырылган экспедициягә кушыла. Ул Африкадагы Shell Oil Company компаниясендә эшли. Икенче бөтендөнья сугышы вакытында танышкан романист С. С. Форестер киңәшен тынлап, Даль армияда кичергән хәлләрен хикәяләрдә тасвирлый башлый. Шуйлай итеп "Ливия өстендә атылды" исемле кыска әсәре барлыкка килә
Беренче китабы Гремлинс Уолт Дисней өчен язылган. Балалар китапларыннан тыш, Даль олылар өчен да иҗат итә. Ул 74 яшендә 1990 елның 23 ноябрендә Англиядә улә.
Даль кагыйдәләрне үтәмичә, әмма зирәклек белән язылган балалар китаплары һәм олылар өчен куркыныч хикәяләре белән бик яраталыган автордыр. Аның күп әсәрләре нигезендә фильмлар төшерелгән, һәм алар бөтен дөньяда күрсәтелә. Иң популяр китаплары арасында Чарли һәм шоколад фабрикасы, Чарлин һәм зур пыяла лифт, Гигант шапталы, Матильда һәм Сихерчеләр.
Ул 1953 елда Патриция Нилга өйләнә, аларның биш балалары була, ләкин 1983 елда алар аерылышалар. Шул ук елны ул Фелисит Энн д'Абру Кросландка өйләнә, үлеменә кадәр бергә торалар. Модель һәм автор Софи Даль - Роальд Дальның оныгы.
Автобиографиясендә Роальд Дальның балачагын тасвирлый. Башка бер китабында (Ялгыз бару) сугыш еллары белән бәйле тәҗрибәсе һәм хатирәләре чагылыш табалар.
Зур Миссенденда Роальд Даль музее бар. Анда Даль эшләренә багышлаган күргәзмә оештырылган.
Гаяз Исхакый исемендәге премия
Гаяз Исхакый исемендәге премия, Татарстан мәдәният министрлыгы һәм Татарстан Язучылар берлегенең Гаяз Исхакый исемендәге әдәби премиясе (Литературная премия Республики Татарстан имени Гаяза Исхаки) ― Татарстан мәдәният министрлыгы һәм Татарстан Язучылар берлегенең күренекле әдәби әсәрләр, әдәбият тарихы һәм теориясе буенча китаплар, классиклар әсәрләрен бастыру өлкәсендәге хезмәтләр өчен бирелә торган әдәби премиясе. Татар язучысы, җәмәгать-сәясәт эшлеклесе Мөхәммәтгаяз Гыйләҗетдин улы Исхакый (Гаяз Исхакый, 1878—1954) истәлеген мәңгеләштерү өчен 1991 елда гамәлгә куелган.
Тарих
1991 елда Татарстан Язучылар берлеге карары белән Гаяз Исхакый исемендәге премия гамәлгә куела.
Статус
Гаяз Исхакый исемендәге премия, гадәттә, һәр ел саен язучыларга (прозаикларга, шагыйрьләргә, драматургларга), журналистларга һәм галимнәргә милләтнең рухи байлыгы үсешенә ярдәм итүче күренекле әдәби әсәрләре, әдәбият тарихы һәм теориясе буенча китаплары, классиклар (шул исәптән, беренче чиратта, Гаяз Исхакыйның) әсәрләрен бастыру өлкәсендәге хезмәтләре һәм актив иҗтимагый-сәяси эшчәнлекләре өчен бирелә.
Премия күләме ― 50 мең сум.