cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Пермь дәүләт университеты
Тарих
Уралда университет булдыру өчен Пермьне сайлауда җирле җәмәгатьчелекнең (Дума, земство, күренекле сәнәгатьчеләр). ярдәме зур була.
Печене (Һан)
Печене (Peçene) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Эскишеһир иле Һан илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Пермь дәүләт университеты
Тарих
Университетны ачу һәм үстерүдә эре сәнәгатькәр Н. В. Мешков аерым роль уйный. Ул 1915 елда, Беренче бөтендөнья сугышы вакытында, Пермьгә Юрьев университетын (Тарту, Эстония) эвакуацияләү турында үтенеч белән мөрәҗәгать итә, ләкин эвакуациянең кирәге калмагач (Юрьев университеты Воронежга күчерелә), ул Пермьдә Петроград университеты бүлеген ачтыруга ирешә, аңа университетның беренче корпусларына әверелгән төзелеш комплексын тапшыра һәм 500 мең сум күләмендә матди ярдәм күрсәтә ..
Казчина Валаца (Новара)
Казчина Валаца — Италиянең Пьемонт төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казчина Валаца Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Пермь дәүләт университеты
Тарих
Россия Халык мәгарифе министрлыгының 1916 елның 1 (14) октябрендәге 2 773нче номерлы акты нигезендә, Император Петроград университетының Пермь бүлеге оештырыла. Бүлеккә 522 студент кабул ителгән, 32 кафедра булдырылган.
Россия Вакытлы хөкүмәтенең 1917 елның 1 (14) июлендәге № 752 карары белән Император Петроград университетының Пермь бүлеге базасында Пермь университеты ачыла.
Университетның беренче укытучылары — Петроград университетының яшь профессорлары һәм приват-доцентлары: Б. Л. Богаевский, Б. Д. Греков, А. П. Дьяконов, Л. А. Булаховский, Б. Ф. Вериго, Н. П. Оттокар, В. Ф. Глушков, А. А. Заварзин, А. И. Луньяк, С. П. Обнорский, А. А. Полканов, М. В. Птуха, А. С. Ященко, К. Буга, Г. В. Вернадский, А. Г. Генкель, А. А. Фридман, В. Н. Беклемишев,.
Инглиз сәяхәтчесе Я. Гринвальд болай дип искә ала: .
Университет үсеше
Пермь университетының беренче факультетлары физика-математика, тарих-филология һәм юридик факультет була.
Университет атамалары
2020 елның 7 июлендә университетның ректоры итеп профессор Д. Г. Красильников билгеләнә.
Жабиково-Жондове
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Пермь дәүләт университеты
Структура
Университет составына 12 факультет, 77 кафедра һәм 2 филиал керә.
Студентлар саны — 11 432 кеше (2010/2011 уку елы), шул исәптән көндезге укуда — 7 607 кеше. Университет 56 аспирантура (250-гә якын аспирант) һәм 6 докторантура белгечлеге буенча кадрлар әзерли. Диссертацияләр яклау буенча 14 совет, шул исәптән докторлык диссертациясен яклау буенча 11 совет гамәлдә. Университетта 1 229 хезмәткәр (2009), шул исәптән 164 фән докторы, профессор һәм 480 фән кандидаты, доцент укыта, алар арасында: 4 академик һәм 4 мөхбир-корреспондент, 15 Россия Федерациясенең атҡазанган фән эшлеклесе һәм 10 Россия Федерациясенең атҡазанган югары мәктәп хезмәткәре, 10 Пермь дәүләт университетының атҡазанган профессоры. Университет партнерлары булып Оксфорд университеты (Бөекбритания), Франциянең берничә университет үзәге, АКШ университетлары, Үзәк Европа һәм Австралия университетлары тора.
(4540) Ориани
(4540) Ориани — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1988 елның 6 ноябрендә биредә эшләүче галимнәр тарафыннан Сан-Витторе обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1988 VY1» саналган.
Төньяк Македониядә Һинд дине
Төньяк Македониядә Һинд дине күбесенчә Һаре Кришна хәрәкәте (ISKCON) һәм Сатья Саи Баба Оешмасы тарафыннан тәкъдим ителә. Халыкара Кришна Аңы Җәмгыяте һәм Сатья Саи Баба Үзәге Македония Җөмһүриятендә Шәрыкъ дине өлеше буларак теркәлгән.
Македониядә Һаре Кришна
Халыкара Кришна Аңы Җәмгыяте Македониядә законлы рәвештә теркәлгән һәм танылган дини азчылык булып тора. Төп үзәк Скопьеда урнашкан, Ul:31 Br:33, nas. Volkovo, 1000 Skopje, шулай ук тарафдарлар бөтен ил буенча бар. Беренче үзәк 1988 елда ачылган булган. Биредәге әгъзаларга башка элеккеге Югославия илләреннән тугърылар килә, алар сан буенча күпкә артыграк. Македониядә хөкүмәт Һаре Кришна тарафдарларын регуляр рәвештә кайчан да булса дини оешмаларга бергә очрашырга чараларга чакыралар. Үлгән Президент Борис Трайковский әгъзаларны башка дини төркемнәрдән җитәкчеләр белән очрашканда чакырган.
Македониядә Сатья Саи Баба Оешмасы
Сатья Саи Баба Оешмасы Македониядә законлы рәвештә теркәлгән һәм танылган азчылык булып тора. Македония Сатья Саи хәрәкәте, Һаре Кришна тарафдарлары кебек үк, 1980-енче еллар ахырында килеп чыккан. Шул вакытта спонтан рәвештә Скопьеда төркем оештырылган булган. Хәзер Сатья Саи Баба оешмасының Скопьеда өч үзәге бар. Бу Штипта кечерәк төркем, һәм илнең башка урыннарында шактый күп тарафдарлар.
Бузяковци
Бузяковци — Болгариянең София өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
18 март
18 март – Милади тәкъвимендә өченче айның унсигезенче көне. Ел ахырына кадәр 288 көн кала.
Хадзявичы
Хадзявичы (Хадзявічы ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Слонимский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Молоток (Кече Уран кушылдыгы)
Молоток — Россия территориясеннән ага торган елга. Ырынбур өлкәсе, Самар өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Кече Уран елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 12 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Түбән Идел бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Асбассейн юк, елга бассейны — Куйбышев сусаклагычыннан алып Каспийга койганчыга кадәр Идел елгасы.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Пётр Сафронов
Пётр Сафронов (Пётр Сергеевич Сафронов,, — , ) — Советлар Берлеге каһарманы (1944).
Риц (Австрия)
Риц  — Австриянең Тироль федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Куйлус (Ташкөпрү)
Куйлус (Kuylus) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Кастамону иле Ташкөпрү илчесенә караган бер авыл (köy).
Бриастр
Бриастр (Briastre) — Франциянең Нор департаментына караган коммуна, Като-Камбрези кантонына карый.
Лясково (Ходзезький повяты)
Лясково  — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Гөктепе (Чинар)
Гөктепе (Göktepe) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Диярбакыр иле Чинар илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Папово-Бискупе
Папово-Бискупе — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Монакино (Партизан районы)
Монакино (Монакино) — Диңгез буе краеның Партизан районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат муссонлы. Кыш коры һәм суык, көннәре аяз. Яз озак бара, салкынча һәм температура тирбәлеше күзәтелә. Җәй исә җылы, явым-төшемле. Көз чагыштырмача җылы, коры һәм аяз. Җәй көне Тын океаннан җылы җил иссә, кышын төньяктан салкын җилләр исә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
(19002) Tongkexue
(19002) Tongkexue — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
2000 елның 1 сентябрендә LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «2000 RD61» саналган.
NGC 703
NGC 703 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда   тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Ер (сан алу урыны, Массачусетс)
Ер  — Америка Кушма Штатларының Массачусетс штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Ер халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Дордив
Дордив — Франциянең Луаре департаментында урнашкан коммуна.
Өметбай (Баймак районы)
Өметбай — Башкортстанның Баймак районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 453666, ОКАТО коды — 80206810006.
Демография
Халык саны динамикасы:
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 535 кешенең яшәве мәгълүм.
Кулон (ай кратеры)
Кулон - Ай өслегенә кече күк объекты бәрелү нәтиҗәсендә барлыкка килгән, диаметры якынча 89,72 км булган кратер.
Тарихы
Кратер Халыкара Астрономия Берлеге (International Astronomical Union (IAU)) тарафыннан 1970 елда раслана.
Гионя
Гионя — Румыниянең Джурджу жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
HD225573
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Стшешковице-Дуже
Стшешковице-Дуже — Польшаның Люблин воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Терновка (Карачан кушылдыгы)
Терновка (Дубовицкое) — Россия территориясеннән ага торган елга. Волгоград өлкәсе, Воронеж өлкәсе, Тамбов өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Карачан елгасының уң ярыннан 58 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 24 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Тын су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Хопер, Ворона елгасы кушылган урындан тамагына чаклы, Савала һәм Бузулук елгаларын кертмичә. Кече елга бассейны — Хопер, елга бассейны — Тын (су бассейнының Россия өлеше).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Восточный (Бреды районы)
Восточный (Восточный) — Чиләбе өлкәсенең Бреды районы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Роман Сафронов
Роман Сафронов (Роман Владимирович Сафронов,, — , ) — Россия баскетболчысы, Россия чемпионатларының алтын (1994) һәм бронза (1995) призчысы, Литва чемпионатының көмеш призчысы (1999), Беларус чемпионы (2001, 2003).
Кинда
Кинда — Россия территориясеннән ага торган елга. Новосибирск өлкәсе, Тум өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга Симан кылымыгының сул ярына тамагыннан 21 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 60 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об елгасы Новосибирск сусаклагычынан Чулым  елгасы менән кушылгансы,   Иняи һәм Томь елгаларын кетрмичә. Кече елга бассейны — (Югары) Об кушылдыклары бассейны, Томь кушылганга кадәр, елга бассейны — (Югары) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Рицлерн
Рицлерн — Австриянең Форарльберг федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Побреже (Видем)
Побреже  — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Буковец (София өлкәсе)
Буковец  — Болгариянең София өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Побреже (Видем)
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Буковец (София өлкәсе)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Рюкерсдорф (Түбән Лужица)
Рюкерсдорф  — Алманиянең Бранденбург җирендә урнашкан коммуна.
(4733) Оро
(4733) Оро — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Рюкерсдорф (Түбән Лужица)
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(4733) Оро
Тарихы
1982 елның 19 апрелендә биредә эшләүче галимнәр тарафыннан Ок-Ридж обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1982 HB2» саналган.
Ле-Порт-ан-Ре
Ле-Порт-ан-Ре — Франциянең Шаранта-Маритим департаментында урнашкан коммуна.
(19003) Erinfrey
(19003) Erinfrey — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
2000 елның 1 сентябрендә LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «2000 RL61» саналган.
Александр Сахаров
Александр Сахаров (Александр Андреевич Сахаров,, — , ) — РИ һәм СССР эсперанточысы, нәшир, эсперанто теле укытучысы.
Одубон (Миннесота)
Одубон  — Америка Кушма Штатларының Миннесота штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Одубон шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Хадзявляны
Хадзявляны (Хадзяўляны ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Дварэцкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Казчина Валацета (Новара)
Казчина Валацета — Италиянең Пьемонт төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казчина Валацета Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Дәйирманлар
Дәйирманлар (Dəyirmanlar ) — Әзербайҗанның Горанбой районына караган авыл.
Брийон
Брийон (Brillon) — Франциянең Нор департаментына караган коммуна, Сент-Аман-лез-О кантонына карый.
Вестфорд (Массачусетс)
Вестфорд  — Америка Кушма Штатларының Массачусетс штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Жабиково-Приватне
Жабиково-Приватне — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
NGC 704
NGC 704 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда   тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Розегг
Розегг — Австриянең Каринтия федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Папово-Торунске
Папово-Торунске — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Лясотки (Великопольское воеводалыгы)
Лясотки  — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Кун (ай кратеры)
Кун - Ай өслегенә кече күк объекты бәрелү нәтиҗәсендә барлыкка килгән, диаметры якынча 16,61 км булган кратер.
Атамасы
Кратерга атама Рихард Кун (1900—1967) хөрмәтенә бирелә.
Тарихы
Кратер Халыкара Астрономия Берлеге (International Astronomical Union (IAU)) тарафыннан 2009 елда раслана.
Букоровци
Букоровци — Болгариянең София өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гиорак
Гиорак — Румыниянең Бихор жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Яңа Бесовка
Яңа Бесовка (Новая Бесовка) — Сембер өлкәсенең Яңа Малыклы районында урнашкан сала.
Халык
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: мордва (46,1%), руслар (25,9%), әзериләр (22,5%).
Никита Сверчков
Никита Сверчков (Никита Кузьмич Сверчков,, — , ) — рәссам, ЧАССРның (1940) һәм РСФСҖның (1981) атказанган сәнгать эшлеклесе, ЧАССРның халык рәссамы (1975).
Түбән Вичмарь
Түбән Вичмарь (Нижняя Вичмарь) — Киров өлкәсенең Өрҗем районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (76%), руслар (17%).
(4533) ОРТ
(4533) ОРТ — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1986 елның 7 мартында Кэролин Шумейкер тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1986 EL» саналган.
Гөктепе (Караязы)
Гөктепе (Göktepe) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Эрзурум иле Караязы илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
(19004) Chirayath
(19004) Chirayath — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
2000 елның 2 сентябрендә LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «2000 RU62» саналган.
Ессекс (сан алу урыны, Массачусетс)
Ессекс  — Америка Кушма Штатларының Массачусетс штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Ессекс халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Хадорки (Ашмянский районы)
Хадорки  (Хадоркі ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Ашмянский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Стшешковице-Мали
Стшешковице-Мали — Польшаның Люблин воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Дри
Дри — Франциянең Луаре департаментында урнашкан коммуна.
Кургусуль
Кургусуль — Россия территориясеннән ага торган елга. Красноярск крае, Хакас Республикасы, Кемерово өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Урюп елгасының уң ярыннан 145 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 36 км.
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
HD225575
HD225575 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Површе (Кршко)
Површе  — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
HD225575
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Куйлуш (Алаҗа)
Куйлуш (Kuyluş) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Чорум иле Алаҗа илчесенә караган бер авыл (köy).
Рютник
Рютник — Алманиянең Бранденбург җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сия (Төньяк Двина кушылдыгы)
Сия — Россия территориясеннән ага торган елга. Архангельск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Төньяк Двина елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 61 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Төньяк Двина кушылдыклары бассейны Вычегда һәм Сухона елгалары кушылганчы, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Әхмәтзариф Мөэминов
Әхмәтзариф Мөэминов — мәгърифәтче-педагог, фольклорчы һәм әдип.
Тәрҗемәи хәл
Мөэминов Әхмәтзариф Әхмәтлатыйф улы 1893 елның 15 июлендә Уфа губернасы Минзәлә өязе Әмәкәй волосте Теләнче (хәзер – Мөслим районы Октябрь авылы) авылында урта хәлле крестьян гаиләсендә туа. Зарифны 11 яшькә кадәр әтисе укыта. Унбер яшендә әтисе аны Күбәк авылыннан Низаметдин бине Хисаметдин әл Ахуныйның муллалар әзерләп чыгара торган дини мәдрәсәсенә укырга илтә. Биш елда мәдрәсә белем алгач,  1909-1910 уку елында мөдәррис Низаметдин хәзрәт аңа хәлфәлек хокукы бирә һәм шушы уку елны 25 шәкертне укытырга тапшыра. 1913-1914 елда шәкертләр саны 80 җитә, аны мәдрәсә казые итеп сайлыйлар. 1915 елның 15 февралендә Зарифны  Германия сугышына җибәрәләр. 1915 елның май аенда аларны Австрия фронтына китерәләр. 1915 елның 5 июнендә разведкага җибәрәләр. Хәрби заданиядә күрсәткән батырлыгы өчен 191 нче Ларгокагульский полкның командиры аны беренче дәрәҗә Георгий хачы медале белән бүләкли. 1915 елның 8 июнендә, сул кул һәм сул аягы яралану сәбәпле, австриялеләр аны пленга алалар. Ел ярым дәвалангач, Югославиядәге Босния һәм Герцеговина һәм Хорватия җирләренә китерәләр. Һәм Зариф Сараево, Торавник, Загреб шәһәрләрендә такта яру заводларында эшли.
Әсирлектә чакта төрле милләт кешеләре белән таныша һәм алардан күп төрдә хикәяләр ишетеп, дәфтәрләренә теркәп бара. Шунысы кызганыч: 1917 елда Троуник шәһәреннән Сараево шәһәренә күчергән вакытта, сумкаларына тентү ясап, немец полицияләре Зариф тарафыннан җыйналган 500дән артык төрле халык әкиятләре язылган 50дән артык дәфтәрдән торган җыентыгын конфисковать итеп алалар. Үзен 15 көн аерым камерада арестта утырталар.
1919 елның гыйнвар аенда үз иленә кайта, киредән укыта. Ә инде 1920 нче елның май аенда Кызыл Армия сафларына алына. Зарифка кызылармеецларны укыту вазыйфасы йөкләнә, әмма тиф белән авырып, больницада ятып чыгарга туры килә.
Истәлекләргә караганда, Зариф Теләнчедә өзеклекләр белән 1919-1927 һәм 1937-1948 елларда мөгаллимлек итә. 1943-1944 елларда Бөек Ватан сугышында катнаша. Сугыштан кайткач, мөгаллимлек дәвам итә. Туган авылында гына да унҗиде ел балаларга белем бирә.
Зариф Мөэминов автобиографик әсәр («Тәрҗемәи хәл») язып барган, анда ул сугыш, әсирлек хатирәләрен теркәгән. 2013 елда Октябрь авылында яшәүче Фәрит Гыймранов Зариф Мөэминовның үз кулы белән язылган ике калын дәфтәрен Безнең мирас журналына тапшырган. Берсе – тәрҗемәи хәленең шактый тулы варианты, икенчесе кыскачарак язылган. Ул аларны Тел, әдәбият һәм тарих институтының фольклор секторы галиме Хәмит Ярми үтенече белән язган булырга тиеш. Шушы ук дәфтәрдә Зариф Мөэминовның хәлфәлек иткән чорында кайсы авылдан кайсы шәкертләргә белем биргәне дә җентекләп теркәлгән. Бу кулъязмалар озак еллар дәвамында Октябрь авылының рәсми булмаган мулласы Сәрвәретдин Баһауов архивында сакланган. Ул язмалары 2015 елда журнал битләрендә «Солдат йөрәге» исеме белән басылып чыкты.
Розенау-ам-Хенгстпас
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Ле-Сёр
Ле-Сёр — Франциянең Шаранта-Маритим департаментында урнашкан коммуна.
Жабинець (Подлясье воеводалыгы)
Жабинець  — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Печенек (Алтындаг)
Печенек (Peçenek) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Анкара иле Алтындаг илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Александр Свистунов
Александр Свистунов (Олександр Вікторович Свистунов,, — , ) — Украина футболчысы (ярымсакчы), Украина милли футбол җыелмасы әгъзасы, РФның 1 нче дивизионы җиңүчесе (2002).
Казчина Вале (Кремона)
Казчина Вале — Италиянең Ломбардия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казчина Вале Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
(19005) Teckman
Тарихы
2000 елның 1 сентябрендә LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «2000 RY64» саналган.
Буново (София өлкәсе)
Буново  — Болгариянең София өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(3593) Осип
(3593) Осип — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1981 елның 2 мартында Шелте Бас тарафыннан Сайдинг-Спринг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1981 EB20» саналган.
Папрос
Папрос — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Монакино (Уссурийск шәһәр округы)
Монакино (Монакино) — Диңгез буе краеның Уссурийск шәһәр округында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат муссонлы. Кыш коры һәм суык, көннәре аяз. Яз озак бара, салкынча һәм температура тирбәлеше күзәтелә. Җәй исә җылы, явым-төшемле. Көз чагыштырмача җылы, коры һәм аяз. Җәй көне Тын океаннан җылы җил иссә, кышын төньяктан салкын җилләр исә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
Пётр Салтыков (?-1719)
Пөтр Салтыков (Пётр Самойлович Салтыков,, — , ) — РИ дәүләт эшлеклесе, Смоленск (1708-1713), Казан (1713-1719) һәм Әстерхан (1717-1719) губернаторы.
Кундт (ай кратеры)
Кундт - Ай өслегенә кече күк объекты бәрелү нәтиҗәсендә барлыкка килгән, диаметры якынча 10,31 км булган кратер.
Атамасы
Кратерга атама Август Кундт (1839—1894) хөрмәтенә бирелә.
Гиорок
Гиорок — Румыниянең Арад жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Киреева (Об кушылдыгы)
Киреева  — Россия территориясеннән ага торган елга. Новосибирск өлкәсе, Тум өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга Об елгасының уң ярына тамагыннан 2745 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 11 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об елгасы Новосибирск сусаклагычынан Чулым  елгасы менән кушылгансы,   Иняи һәм Томь елгаларын кетрмичә. Кече елга бассейны — (Югары) Об кушылдыклары бассейны, Томь кушылганга кадәр, елга бассейны — (Югары) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Окабена (Миннесота)
Окабена  — Америка Кушма Штатларының Миннесота штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Окабена шәһәре  елда нигезләнгән.
Лясоцице (Великопольское воеводалыгы)
Лясоцице  — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Хадэли
Хадэли (Хадэлі ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Шчучынский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Розенбург-Мольд
Розенбург-Мольд — Австриянең Түбән Австрия федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Поглед (Апаче)
Поглед  — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Күгидел
Күгидел — Башкортстанның Баймак районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 453666, — 80206810007.
NGC 705
NGC 705 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда   тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Күгидел
Демография
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 411 кешенең яшәве мәгълүм.
(19006) 2000 RY65
(19006) 2000 RY65 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
2000 елның 1 сентябрендә LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «2000 RY65» саналган.
Стшижев (Люблин воеводалыгы)
Стшижев  — Польшаның Люблин воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Вилбрагам (Массачусетс)
Вилбрагам  — Америка Кушма Штатларының Массачусетс штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Рюштедт
Рюштедт — Алманиянең Бранденбург җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Әхмәтхан Мөхәммәтшин
Әхмәтхан Мөхәммәтшин — Бөек Ватан сугышы ветераны. Балык Бистәсенең Дикое Поле авылында 1922 нче елда туа.
Бөек Ватан сугышында
Сугыш башлануга, ярты еллык “Выстрел” курсларын кече лейтенант буларак тәмамлый. Миномет ротасы командиры итеп билгеләнә. Каты яралана. Терелгәч, Минск, Брянск һәм башка шәһәрләрне азат итүдә батырлыклар күрсәтә. Сугышны өлкән лейтенант буларак тәмамлый. 1946 нчы елда туган ягына кайта.
Березовка 1
Берёзовка 1 — Россия территориясеннән ага торган елга. Архангельск өлкәсе, Вологда өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Ненюшка елгасының уң ярыннан 24 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 20 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Вага елгасы. Кече елга бассейны — Төньяк Двина, Вычегда һәм Кече Төньяк Двиналар кушылган урыннан түбәнрәк, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Жабицке
Жабицке — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Ройте (Австрия)
Ройте  — Австриянең Форарльберг федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Бучин-Проход
Бучин-Проход — Болгариянең София өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Күзәтү
Күзәтү - тәртип саклау, кешеләрнең тотышын карау, җинаятьчелек булдырмау, яки җитәкчелек итү максаты белән мониторинг, мәгълүмат җыю процессы. Электрон җиһазлар (әйтик, сакчылык телевидение (CCTV) камералары), видеокүзәтү, электрон рәвештә мәгълүмат (мәсәлән, интернет-трафик яки шалтыратулар аша) ярдәм итә.
Дүзгышлаг (Горанбой)
Дүзгышлаг  (Düzqışlaq ) — Әзербайҗанның Горанбой районына караган авыл.
Халечына
Халечына (Халечына ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Шчучынский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Яңа Тагилка
Яңа Тагилка (Новотагилка) — Чиләбе өлкәсенең Мияс шәһәр округы составына керүче авыл.
Халык
Халык саны динамикасы:
Зур Субботиха
Зур Субботиха (Большая Субботиха) — Киров өлкәсенең Киров шәһәрендә урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (95%), арлар (2%).
Урдалы-Тау (табигать һәйкәле)
Урдалы -Тау  ( М.В.Марков сөзәклеге) – статусы : табигать һәйкәле. ТАССР ның Министрлар Советы 1972 нче ел 19нчы май  251 нче номерлы карары белән  расланган. Мәйданы: 2,5 га.
Урнашу урыны: Татарстан Республикасы, Ютазы районы, Акбаш авылыннан 2,5 чакрым көнбатышта. Бөгелмә - Бәләбәй калкулыгы чикләрендә урнашкан. Галимнәр әлеге сөзәклекне  ачкан һәм анда  эшләгән  үз хезмәттәшләре хөрмәтенә  М.В. Марков сөзклеге дип атыйлар. ОБЪЕКТНЫҢ ХАРАКТЕРИСТИКАСЫ ҺӘМ АНЫҢ ӘҺӘМИЯТЕ Калкулык  чокыр белән бүленгән ике сөзәклектән тора. Туфрагы карбонатлы, вак ташлы. Нарат урманы урынындагы икенчел дала. Үсемлекләр дөньясы дала һәм болыннарга хас үсемлекләр булуы белән үзенчәлекле. Саклау чаралары: сөрү, көтү йөртү тыелган. 2,5 гектар мәйданны биләүче  әлеге табигать һәйкәле ТАССР ның Министрлар Советы 1972 нче ел  19нчы май  251 нче номерлы карары белән  расланган. Әлеге  табигать һәйкәленең барлыкка килү тарихы түбәндәгечә: 1968нче елда биредә  М.В.Марков җитәкчелегендә  Казан университетының  геоботаник экспедициясе  эшли. Ул вакытта әлеге җирләр исәпкә алына. 1970нче елда бирегә В.А.Попов җитәкчелегендә   икенче экспедиция килә. Биредә үсүче сирәк үсемлекләрнең төгәл исемлеге төзелә. Әлеге исемлек зур төрлелеге  белән  аерылып торган. Борынгыларның сөйләвенә караганда, Акбаш авылы 300 ел элек барлыкка килгән. Урдалы-тау итәкләре нарат урманы белән капланган булган. XX гасыр башында әлеге урманнар киселгән. Бүген әлеге нарат   урманнары турында   әлеге җирләрдә үсүче үсемлекләр дөньясы  сөйли. Маршал төймәбашы, үзгәрүчән канәфер, яшел шыртлавык чәчәге - әнә шундыйлардан. Марков сөзәклегендә   болын далаларына хас 76 үсемлек,   ташлы далаларга хас 19 үсемлек, һәм нарат урманнарына хас 9 төр үсемлек үсә. Татарстан Республикасының  Кызыл китабына кертелгән сирәк үсемлекләрдән   күпъеллык җитен, Лессинг кылганы, каурый кылган, ачык төсле каеккузагы, урман җилдәге,  испан татлы тамыры, кызыл гамбәрия чәчәге,  сары камчау, тар яфраклы кырыкбуын, исет камчавын очратырга мөмкин. Урдалы –Тауның җәнлекләр дөньясы да бик бай. Сөзәклектә Татарстанның Кызыл китабына кертелгән  сары чәперчек, елдам кәлтә,  дала чуары  кебек  җәнлекләр яши. Галимнәр фикеренчә, Урдалы –Тау Татарстанның коньяк-көнчыгышының  үсемлекләр һәм җәнлекләр төрлелеген  саклауда зур әһәмияткә ия. Шуңа күрә биредә   көтү йөртү, җирләрне сөрү катгый тыелган.
Городецкая (Кече Кенәле кушылдыгы)
Городецкая – Россия территориясеннән ага торган елга. Ырынбур өлкәсе, Самар өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Кече Кенәле елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 23 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Түбән Идел бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны – Асбассейн юк, елга бассейны – Куйбышев сусаклагычыннан алып Каспийга койганчыга кадәр Идел елгасы.
Души (Луаре)
Души — Франциянең Луаре департаментында урнашкан коммуна.
(3169) остро
(3169) остро — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1981 елның 4 июнендә Эдвард Боуэлл тарафыннан Андерсон-Меса обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1981 LA» саналган.
Куйтуҗа (Гөле)
Куйтуҗа (Kuytuca) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Ардахан иле Гөле илчесенә караган бер авыл (köy).
(19007) Nirajnathan
(19007) Nirajnathan — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
2000 елның 2 сентябрендә LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «2000 RD68» саналган.
Ле-Ту
Ле-Ту — Франциянең Шаранта-Маритим департаментында урнашкан коммуна.
Поглед (Моравче)
Поглед  — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Брукерк
Брукерк (Brouckerque) — Франциянең Нор департаментына караган коммуна, Гранд-Сент кантонына карый.
Париж (Куявия-Диңгез буе воеводалыгы)
Париж  — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Ипсвич (сан алу урыны, Массачусетс)
Ипсвич  — Америка Кушма Штатларының Массачусетс штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Ипсвич халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
HD225578
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Гиорою
Гиорою — Румыниянең Вилча жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Лясувки (Великопольское воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Печенек (Чамлыдере)
Печенек (Peçenek) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Анкара иле Чамлыдере илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Сылтамалар
Peçenek, Çamlıdere Peçenek, Çamlıdere
Куновский (ай кратеры)
Атамасы
Кратерга атама Георг Карл Фридрих Куновский (1786—1846) хөрмәтенә бирелә.
Тарихы
Кратер Халыкара Астрономия Берлеге (International Astronomical Union (IAU)) тарафыннан 1935 елда раслана.
Тышкы сылтамалар
Kunowsky (crater)
Җәлал Байяр
Җәлал Байяр, Мәхмүт Җәлал Байяр (1934 елга кадәр Мәхмүт Җәлалетдин), Mahmut Celâl Bayar (1883 елның 16 мае, Госманлы империясе,  Бурса иле, Умурбәй — 1986 елның 22 августы,  Истанбул) — Төркиянең дәүләт һәм сәяси  эшлеклесе,   Төркиянең Гыйсмәт Инөнүдән соң сайланган өченче президенты ( 1950 — 1960), премьер-министры (1937 — 1939).
Тәрҗемәи хәле
1883 елның 16 маенда Госманлы империясе Бурса иле Умурбәй авылында, 1877-1878 елгы Рус-төрек сугышы вакытында Плевнадан (Болгария) күчкән мәктәп мөдире Абдуллаһ Фәхми Әфәнде гаиләсендә туган. Мәктәпне тәмамлагач, Гемлик шәһәре (хәзер Бурса эчендә) судында, соңрак банкларда хезмәткәр булып эшли.
1908 елгы Яшь төрекләр инкыйлабында катнаша. «Бергәлек һәм алгарыш» комитетының Измир бүлекчәсен җитәкли. 1920 елның гыйнварында парламентка сайлана. Британия хәрби командованиесе парламентны куып тараткач, Әнкарага китә, Мостафа Кемаль-паша белән якыная, Төркиянең Бөек милли мәҗлесендә Бурса вәкиле булып тора.
1921 елда икътисад министры итеп билгеләнә.
Лозанна конференциясендә ( en ) (1921-1922) Исмәт Инөнү киңәшчесе буларак катнаша.
1924-1932 елларда үзе нигез салган Төркия эш банкының генераль директоры.
1937 елда илнең премьер-министры итеп билгеләнә. Ләкин Мостафа Кемаль Ататөрекнең вафатыннан соң, яңа президент И. Инөнү белән аңлашылмаучылык килеп чыга, хөкүмәткә каршы оппозициягә күчә. Бу чорда сәяси һәм икътисади карашлары үзгәрә. Икътисадта шәхси милекчелеккә өстенлек бирү, Төркия иҗтимагый тормышында дәүләтнең ролен киметү яклы була.
1946 елда А. Мендерес белән Төркиянең Демократик фиркасен (ТДФ) төзи. 1950 елгы парламент сайлауларында ТДФ җиңүгә ирешә. Мәҗлес (парламент) Җ. Байярны 3 мәртәбә Төркия президенты итеп сайлый (1950, 1954, 1957).
1960 елның 27 маенда булган дәүләт түнтәрелеше вакытында, ил конституциясен бозуда гаепләнеп, үлем җәзасына хөкем ителә. Үлем җәзасы гомерлек төрмә белән алыштырыла. 1964 елда, сәламәтлегенә бәйле, тоткынлыктан азат ителә. 1966 елда ярлыкана. 1974 елда барлык хокуклары кире кайтарыла.
1986 елның 22 августында Истанбулда 103 яшендә вафат була.
Маниса университетына исеме бирелгән.
Казчина Валентино (Кремона)
Казчина Валентино — Италиянең Ломбардия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казчина Валентино Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Окдейл (Миннесота)
Окдейл  — Америка Кушма Штатларының Миннесота штатында урнашкан шәһәр.
NGC 706
NGC 706 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Окдейл (Миннесота)
Тарихы
Окдейл шәһәре  елда нигезләнгән.
Хамавшчына
Хамавшчына (Хамаўшчына ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Шчучынский районында урнашкан авыл.
Окдейл (Миннесота)
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Тайхланд
Тайхланд — Алманиянең Бранденбург җирендә урнашкан коммуна.
NGC 706
Тарихы
Әлеге галактика елда   тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Тайхланд
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Хамавшчына
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Жале (Подлясье воеводалыгы)
Жале  — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(19008) Kristibutler
(19008) Kristibutler — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
2000 елның 2 сентябрендә LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «2000 RV70» саналган.
Стшижевице (Люблин воеводалыгы)
Стшижевице  — Польшаның Люблин воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Ройтте
Ройтте — Австриянең Тироль федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
(4840) Отайнанг
(4840) Отайнанг — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1989 елның 23 октябрендә Ё. Осима тарафыннан Гэкко обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1989 UY» саналган.
Гөктепе (Рейһанлы)
Гөктепе (Göktepe) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Һатай иле Рейһанлы илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Бырдо
Бырдо — Болгариянең София өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Лабит
Лабит (Лабитово) — Сембер өлкәсенең Яңа Малыклы районында урнашкан сала.
Халык
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: татарлар (87,8%), әзериләр (6,6%), руслар (5,5%).
Вилмингтон (Массачусетс)
Вилмингтон  — Америка Кушма Штатларының Массачусетс штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Колтура
Колтура — Россия территориясеннән ага торган елга. Новосибирск өлкәсе, Тум өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга Шегарка елгасының сул ярына тамагыннан 291 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 13 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об елгасы Новосибирск сусаклагычынан Чулым  елгасы менән кушылгансы,   Иняи һәм Томь елгаларын кетрмичә. Кече елга бассейны — (Югары) Об кушылдыклары бассейны, Томь кушылганга кадәр, елга бассейны — (Югары) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча: