cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Хәсән Кайгы
XV гасырда гомер итә. Олуг Мөхәммәт хан даирәсендә башта Сарайда, аннары Казан ханлыгында яши. Гомер ахырында Нугай Урдасына күчеп китә.
Шигырьләре дастан жанрына якын. Туган җиренә мәхәббәт, дан җырлана.
Валя-луй-Стан
Валя-луй-Стан — Румыниянең Вилча жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Шушица (Грозешть, Мехединць)
Шушица — Румыниянең Мехединць жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Карбен (Индиана)
Карбен  — Америка Кушма Штатларының Индиана штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Эстрела-ду-Норти (Гояс)
Эстрела-ду-Норти  — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Гояс штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
(9897) Малерба
(9897) Малерба — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1996 елның 14 февралендә М. Томбелли, У. Мунари тарафыннан Азиаго обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1996 CX7» саналган.
Карабунар
Карабунар — Болгариянең Пазарҗык өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Керте (Пынарбашы)
Керте (Kerte) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Кастамону иле Пынарбашы илчесенә караган бер авыл (köy).
Мирза-Давыт Хөсәенов
Мирза-Давыт Хөсәенов (март 1894, Бакы, Бакы губернасы, Рәсәй империясе —, Мәскәү, ССРБ) — инкыйлабчы, азәри Совет фирка-дәүләт эшлеклесе. АзССР һәм ЗСФСР финанслар кәмисәре, АзССР коммунистик фиркасенең беренче рәисе (1920), АзССР тышкы эшләр халык кәмисәре (1921), Таҗикстан коммунистик фиркасенең үзәк комитеты беренче сәркәтибе (1930—1933). Сәяси золым корбаны.
Иж-Бубый мәдрәсәсе
Иж-Бубый мәдрәсәсе, «Буби» мәдрәсәсе — Вятка губернасы Сарапул өязе Әгерҗе волоосте Иж-Бубый авылында 1781 елда ачылган мәдрәсә. Идел буе һәм Урал алды халыкларының мәгърифәтендә зур урын биләгән уку йорты. 1895 елдан мәдрәсәне Габдулла һәм Гобәйдулла Бубилар җитәкли һәм мөгаллимлек итә. 1908 елда мәдрәсә каршында хатын-кызлар класслары ачыла. Анда Мөхлисә Буби укыта. 1911 елда мөгаллимнәр һәм шәкертләр «панисламизмны пропагандалауда» гаепләнә, мәдрәсә ябыла.
Тарих
Ул элекке Вятка губернасы Сарапул өязе Әгерҗе волостеның Иж-Бубый авылында 1781 елда оештырыла. Башка татар мәдрәсәләре белән беррәттән, ул да XIX гасыр ахыры – XX гасыр башында зур үзгәрешләр кичерә. 1907 елдан башлап, мәдрәсәдә аерым фәннәр буларак гарәп, фарсы, төрек, рус, француз телләре, тарих, политэкономия, арифметика, геометрия, физика, астрономия, география, ботаника, медицина, психология, педагогика алдынгы рус һәм Европа уку йортлары дәрәҗәсендә укытыла. Фәлсәфә, логика, әхлак, Коръән, хәдис, ислам тарихы өйрәтелә. Укыту расписание буенча алып барыла, дәресләр үткәрү өчен бүлмәләр җиһазландырыла; уку елы ахырында имтиханнар уздырыла.
Иж-Бубый мәдрәсәсенең уңышларга ирешеп чәчәк ату елларында аның белән бертуган Габдулла һәм Гобәйдулла Бубыйлар җитәкчелек итә.
Бу авылда Россиядәге мөселман хатын-кызлар өчен иң беренче уку йортларыннан кызлар мәдрәсәсе дә эшли. Ул Мөхлисә Бубый карамагында була.
Мәдрәсәнең дөньяви юл белән алга атлавы патша хөкүмәтен борчуга сала. Танылган татар уку йортларыннан булган Иж-Бубый мәдрәсәсе 1911 елның гыйнварында Россия хөкүмәтенә каршы фикер таратуда һәм панисламизмда гаепләнеп, яптырыла. Җитәкчеләре, мөгаллимнәре кулга алына.
Төлек (Йөрүзән кушылдыгы)
Төлек — Йөрүзән елгасы кушылдыгы. Чиләбе өлкәсеең Катау-Иванов районы Башкортстанның Учалы районы биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Йөрүзән елгасының уң ярыннан 340 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 25 км.
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Волиця (Великопольское воеводалыгы)
Волиця  — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Некрашы (Гродзенский районы)
Некрашы  (Некрашы ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Гродзенский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
HD197084
HD197084 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Фёдор Кудряшов
Фөдор Кудрәшов (Фёдор Васильевич Кудряшов,, — , ) — Россия футболчысы (сакчы), Россия милли футбол җыелмасы әгъзасы, Россия чемпионатларының көмеш призчысы (2007, 2009, 2011/12, 2015/16).
Черницыно (Киров өлкәсе)
Черницыно (Черницыно) — Киров өлкәсенең Подосиновец районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
Турнау
Турнау — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Казе Пертиле (Падова)
Географиясе
Казе Пертиле Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.
Гурки (Куявия-Диңгез буе воеводалыгы)
Гурки  — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Богазгөрен (Олур)
Богазгөрен (Boğazgören) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Эрзурум иле Олур илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Оваҗык (Һилван)
Оваҗык (Ovacık) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Шанлыурфа иле Һилван илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Сиятүк
Сиятүк (Siyətük ) — Әзербайҗанның Астара районына караган авыл.
Миловице (Ополе воеводалыгы)
Миловице  — Польшаның Ополе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(17532) 1993 FD34
(17532) 1993 FD34 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1993 елның 19 мартында UESAC проекты тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1993 FD34» саналган.
Bulat xan
300px|мини|уңда|Altın Urda çäçäk atu däwerendä, 14 ğasır Bulat xan yäki Pulat xan (?-1410) - Altın Urda xanı (1407-1410).
Şädibäk xan ulı (qayber çığanaqlar buyınça - enese).
Tarix
Ämir İdegäy yärdämendä täxetkä utırğan.
İdegäy yaqlağan xan Altın Urda köçen torğızırğa tırışqan. Urıs kenäzlären yarlıqlar alsın öçen Urda başqalasına kilergä taläp itkän.
1408 yılda Litvağa qarşı suğışqan.
1409 yılda İdegäy urıs kenäzlärenä qarşı yaw yasağan, läkin täxetkä yaña däğwaçı kilep çıqqanğa kürä Bulat xan İdegäyne başqalağa çaqırğan.
Tışqı säyäsät
1409 yılda Bulat xan Xorasan häm Aqsaq Timer däwläte xakime Şahrux - Aqsaq Timer dürtençe ulına ilçelek cibärä. İlçelekneñ töp maqsatı - Şahrux Sämärqandta häm anıñ ulı Olığbäk (böyek astronom) Maweranahr täxetendä utırawı belän täbrikläw.
1409-1410 yılda Bulat xan sarayına Misır soltanı äl-Mälik an-Nasıyr Farac ilçelege kilä.
Bulat xan 1410 yılda ülä, Altın Urda täxetendä Timer xan utıra.
Ольга Кудряшова
Ольга Кудрәшова (Ольга Сергеевна Кудряшова,, — , ) — Беларус биатлончысы, Европа чемпионатының алтын һәм бронза призчысы (2007)
Ясный (Советский районы)
Ясный (Ясный, Ясный) — Мари Илнең Советский районында урнашкан бистә.
Халык
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: мәгълүмат юк.
Фәнзаман Баттал
Фәнзаман Баттал, тулы исеме Фәнзаман Сәетбаттал улы Сәетбатталов (1939 елның 16 феврале, СССР, РСФСР, ТАССР, Минзәлә районы, Үрсу ― 2015 елның 4 августы, РФ, ТР, Казан) — сатирик татар язучысы, журналист, 1990 елдан Татарстан Язучылар берлеге әгъзасы. Фатих Хөсни, Гамил Афзал (2012) премияләре лауреаты.
Тюш (Бисерт кушылдыгы)
Тюш – Россия территориясеннән ага торган елга. Свердловск өлкәсе, Башкортстан, Чиләбе өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Бисәрт елгасының сул ярыннан 52 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 36 км.
Фәнзаман Баттал
Биография
Булачак әдипкә тугыз яшь тулган 1948 елда аның әтисен дә, әнисен дә кабат сөргенгә озаталар. Алар киткәч, болай да ач биш ятим баладан гына торган гаиләгә кызамык дигән авыру кереп, Фәнзаманның эне-сеңелләрен бер-бер артлы якты дөньядан алып китә. Тома ятим калган яшүсмер малай райондагы Хуҗамәт балалар йортына китәргә мәҗбүр була һәм туган авылында башлаган укуын шунда дәвам иттерә.
Сталин вафатыннан соң игълан ителгән амнистиягә эләгеп, өч-дүрт елдан әти-әнисе котылып кайткач, Фәнзаманнар гаиләсе Минзәләдә төпләнеп яши башлый. Фәнзаман шунда Вахитов исемендәге урта мәктәптә укып, 1957 елда аны тәмамлап чыга. Мәктәптә уку елларында ук шигырьләре, вак хикәяләре, мәкаләләре белән район газетасында һәм «Пионер» (хәзерге «Ялкын»), «Чаян» кебек республика матбугатында исеме күренә башлаган яшь каләмне, үзе әйтмешли, «яшь тайны йөгәнләп, колхоз эшенә алып киткән кебек», район газетасы редакциясенә эшкә «йөгәнлиләр». Анда ул бер ел чамасы, гаскәри хезмәткә алынганчы эшли, актив рәвештә төбәк һәм республика газеталарында языша. 1958—1960 елларда Украинаның Хмельницки, Житомир, Жмеринка шәһәрләрендәге артиллерия гаскәрләрендә хәрби хезмәт мөддәтен тутырып кайтканнан соң да, Ф. Баттал берникадәр вакыт Минзәлә район газетасында эшләвен дәвам иттерә; берара, республика территориаль зоналарга бүленгән елларда, Минзәлә территориаль зонасында ВЛКСМ өлкә комитеты инструкторы вазифаларын да башкара. 1963 елда, зурайтылган районнар кабат бүлгәләнеп, Сарманда «Ленинчы» дигән төбәк газетасы чыга башлагач, яшь журналистны хатлар бүлеге мөдире итеп шунда җибәрәләр. Ел ярымнан ул янә Минзәлә район газетасына кире кайта.
1961— 1967 елларда Казан дәүләт университетының журналистика факультетында читтән торып укый, 1967 елда укуын уңышлы тәмамлагач, Ф. Батталны Башкортстанның Калтасы районында чыга торган «Таң» газетасына редактор итеп чакырып алалар. 1972—1983 елларда Фәнзаман Баттал Түбән Кама шәһәрендә яши, әүвәл халык депутатларының шәһәр Советында бүлек башлыгы, аннары мәдәният һәм аттракционнар паркы директоры, күптиражлы газета редакторы булып эшли.
1984 елда Фәнзаман Баттал Казанга килеп төпләнә. Казаннан еракта яшәгәндә дә күп санлы радиотапшырулары һәм радиорепортажлары аша исеме танылган журналистны Татарстан дәүләт радио һәм телевидение комитетына эшкә алалар. Анда дистә елга якын тапшырулар алып баргач, 1993—1997 елларда ул Татарстан китап нәшриятында редактор хезмәтендә була. 1997 елдан — язучы-профессионал, фәкать әдәби иҗат эше белән генә шөгыльләнә.
Иҗаты
Юмористик һәм сатирик хикәяләре, шигырьләре республика көндәлек матбугатында күп еллардан бирле өзлексез күренеп торуына карамастан, әдип иҗатының икенче бер мөһим тармагына — милли азатлык «исе сизелеп торган», совет режимына «сыешмаган» публицистикасына матбугатта урын бирелмәде дияргә мөмкин. Бары тик узган гасырның сиксәненче еллар урталарында үзгәртеп кору, хәбәрдарлык заманы килгәч кенә, әдипкә киң сулыш һәм ирекле каләм белән иҗат итү һәм иҗат ителгәнне бастыру мөмкинлеге киңрәк ачылды. Туксанынчы еллар башыннан исә ул, аңарчы беркайда да басылмаган әсәрләрен һәм яңа язылганнарын бергә туплап, бер-бер артлы китаплар чыгарырга кереште. «Сакалыңа ут капса» (1990), «Безнең сурәт» (1993), «Гөнаһ шомлыгы» (1993), «Бака да бата» (1995), «Сигезенче оҗмах» (1999), «Юлын белгән адашмас» (2000), «Соңарган яз» (2001) исемле китаплары — шундыйлар җөмләсеннән. Аларда милли гамь белән яшәгән тугры сүзле, хөр рухлы язучының сатирик каләмендә сурәтләнгән заман образы күз алдына килеп баса, татар халкының милли азатлык көрәшенә, иҗтимагый-сәяси вакыйгаларга нисбәттә автор кайнар төстә алга сөргән кыю фикерләр, тормыш-яшәешкә кагылышлы фәлсәфи уйланулар, фараз-гөманнар чагылыш таба. Ф. Батталның әсәрләре укучыга тиз барып җитә, яратып кабул ителә, юмор-сатира жанрында язганнары һәвәскәр һәм профессиональ сәнгатькярләр тарафыннан сәхнәләрдә укыла, радио һәм телевидение каналлары аша еш яңгырый.
Бала чагында михнәтләрне күп күргән әдип үз иҗатында яшь буынны тәрбияләү мәсьәләләренә дә зур игътибар бирә. Моннан илле-алтмыш еллар элек кенә безнең ата-бабаларыбыз, әни-әбиләребез, гомумән, өлкәннәр үз балаларын, оныкларын тәрбияләгәндә нинди гореф-гадәт кагыйдәләренә таянып эш иткәннәр, нинди гыйбрәтле кыйссалардан файдаланганнар, юлдан язуы ихтимал булган балага нинди җәза биргәннәр, аны нинди үгет-нәсыйхәтләр ярдәмендә дөрес юлга бастырганнар,— авторның менә шулар турында образлы, үтемле тел белән мавыктыргыч итеп язылган «Гомерлек мирас» исемле махсус китабы да басмага әзер. Аның эчтәлегеннән үрнәкләр 2004 елда «Мәгърифәт» газетасы битләрендә «Тәрбияви хәзинәләр» исеме белән өлешләп басылып та чыкты.
Фәнзаман Баттал милли хәрәкәтне җитәкләүче оешмалар, милли-иҗтимагый үзәкләр белән тыгыз элемтәдә тора, аларның эшләренә даими катнаша. Татар халкының Милли Мәҗлесе әгъзасы.
Фәнзаман Баттал — 1990 елдан Татарстан Язучылар берлеге әгъзасы.
Гомере 2015 елның 4 августында Фәнзаман Батталның 76 яшендә өзелде.
Иҗаты турыңда замаңдашлары
''Барыр юлларыбызга маяклар куелмаган. Такыр булмаячагын да беләбез. Әмма Фәнзаман Баттал кебек гайярлар ярты юлда тукталып кала торган нәселдән түгел. Азатлык көрәшендә ахыргача бара торган зат ул. ...Әгәр дә без бүген халкыбызның соңгы еллардагы милли көрәшен күз алдыннан үткәрергә теләсәк, мөгаен, Фәнзаман Батталның матбугатта басылып килгән публицистикасын, сатирик әсәрләрен укып чыгу да җитәр иде.'' Ислам Әхмәтҗанов, журналист. 1992
''Татар халкының, Татарстанның бәйсезлеге өчен эзлекле көрәш алып баручы Фәнзаман Батталның сәясәттә алдан күрә белүе замандашларыбызны күп мәртәбәләр сискәндерде, дөньяга ачык күз белән карый белергә ярдәм итте, фикердәшләрен һәм... дошманнарын арттырды. Мактадылар, кисәттеләр, янадылар, бихисап кыен ашаттылар... Тукай рухлы әдип барыбер гадел, туры сүзле, ихлас иҗатлы булып калды, чорыбызның сатира батыры булып танылды һәм күпкырлы иҗатын шул рухта, шул югарылыкта дәвам итә.'' Мансур Вәли-Барҗылы, язучы һәм тәнкыйтьче. 1996
Гаиләсе
Әтисе Сәетбаттал Шәрифулла улы (1893―1978). Әнисе Миңнебәдәр Бәхтегәрәй кызы (1914―1976). Үзеннән кече дүрт туганы 1949 елда (сабый чакта) бер атна эчендә кызамыктан, ачлыктан вафат булган.
Беренче никахы Миңнезая (1943 елгы). Улы Фәннур (1962). Икенче никахы Галия (1950 елгы). Кызы Гөлнур (1969). Оныклары: Азат Фәнис улы Мифтахов (1993), Зөлфия.
Ла-Годфруа
Ла-Годфруа — Франциянең Манш департаментында урнашкан коммуна.
Хәбиб Нурмагомедов
Хәбиб Абдулманапович Нурмагомедов (НурмухӀамадов, ГӀабдулманапил ХIабиб; 1988 елның 20 сентябрендә туган, Сильди, Цумада районы, Дагстан Автоном Совет Социалистик Республикасы, РСФСР, СССР) — UFC эгидасында чыгыш ясаган Россия катнаш көрәш сәнгате көрәшчесе. Элеккеге җиңел авырлыктагы UFC чемпионы.
Токусима (префектура)
Токусима (徳島県) — Япониянең Сикоку төбәгенә караган префектура. Административ үзәге - Токусима шәһәре.
Административ төзелеше
Хоккайдо префектурасы 8 өязгә, алар үз чиратында 24 муниципалитетка бүленгән.
Географиясе
Префектура Сикоку утравында урнашкан. Мәйданы 4 145,26 км² тәшкил итә.
Халкы
2019 елда префектурада 823 997 кеше яшәгән. Халык тыгызлыгы 1 км²-га  199 кеше тәшкил итә.
Санол (Калифорния)
Санол  — Америка Кушма Штатларының Калифорния штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Санол халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
(9898) Ёсиро
(9898) Ёсиро — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1996 елның 18 февралендә Т. Кобаяси тарафыннан Оидзуми обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1996 DF» саналган.
Волиця-Козя
Волиця-Козя — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Эстрела-ду-Норти (Сан-Паулу)
Эстрела-ду-Норти  — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Сан-Паулу штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Валя-Лунге (Алба)
Валя-Лунге — Румыниянең Алба жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Туссенхаузен
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Шушка
Шушка — Румыниянең Караш-Северин жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ковачево (Пазарҗык өлкәсе)
Ковачево  — Болгариянең Пазарҗык өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Дусмәмбәт
Дусмәмбәт (XV г. II ярт. - XVI г. 20 еллары) — Казан ханлыгы чоры татар шагыйре.
Шагыйрь ХV гасырның соңгы чирегендә татар шәһәре Азакта (бүгенге Азов) дөньяга килә һәм яши. Һөнәре буенча гаскәри, хәрби кеше була. Аның өчен Азак Истанбулдан ким түгел, Азак – исламның бер терәге, биредә аның Ишәкәй, Кушай исемле ике улы үсә. Аталары аларны алты елдан Азак каласының хуҗалары булыр дип белдерә. Дусмәмбәт үзен Азакның бер почмагында үскән анар агачы җимеше дип горурлана. Дусмәмбәт үзен хан улыннан яки би улыннан да түбән санамый.
Сугышта алган яраларыннан 16 гасырның 20 елларында вафат була.
Шигырьләрендә язма һәм авыз иҗатын кушу күзәтелә. Шигырьләре дастан жанрына якын.
Пётр Кузнецкий
Пөтр Кузнецки (Пётр Васильевич Кузнецкий,, — , ) — табиб, җәррах, медицина докторы (1899), Кызыл Хачның Түбән Тагил комитеты рәисе (1904-?).
Санаёль
Санаёль — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Исакова елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 28 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Печора кушылдыклары бассейны Уса кушылганчы, елга бассейны — Печора.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Караболак (Чиләбе өлкәсе)
Караболак (Карабулак) — Чиләбе өлкәсенең Кызыл районы составына керүче авыл.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (59%), татарлар (4%), башкортлар (17%), казахлар (17%).
Роберт Браунинг
Роберт Браунинг (1812-1889) - инглиз шагыйре. Инглиз лирикасына исповедь-монолог жанрын керткән кеше. Әсәрләрен катлаулы тел белән язган.
Некрашы (Ивевский районы)
Некрашы  (Некрашы ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Ивевский районында урнашкан авыл.
Григорий Бройдо
Григорий (Герш) Бройдо (, Вилнә, Вилнә губернасы, Рәсәй империясе —, Мәскәү, ССРБ) — инкыйлабчы, Рәсәй ватандашлар сугышында катнашучы, Совет фирка-дәүләт эшлеклесе, Таҗикстан коммунистик фиркасенең үзәк комитеты беренче сәркәтибе (1933—1935). И.В. Сталин исемендәге Көнчыгыш хезмәт ияләренең коммунистик университетының оештыручысы һәм беренче ректоры (1921-1926), Сарытау дәүләт университенең ректоры (1927-1930). БК(б)Ф ҮК әгъзалыгына нәмзәт (1934-1936).
Гурки-Загайне
Гурки-Загайне — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Минковске
Минковске — Польшаның Ополе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Волиця-Пуста
Волиця-Пуста — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Анатолий Кузнецов
Анатоли Кузнецов (Анатолий Иванович Кузнецов,, — , ) — Советлар Берлеге каһарманы (1943).
Карлайл (Индиана)
Карлайл  — Америка Кушма Штатларының Индиана штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Богазгөрен (Хекимһан)
Богазгөрен (Boğazgören) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Малатья иле Хекимһан илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Карлайл (Индиана)
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(17533) 1993 FR36
(17533) 1993 FR36 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1993 елның 19 мартында UESAC проекты тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1993 FR36» саналган.
Ипсвич (Көньяк Дакота)
Ипсвич  — Америка Кушма Штатларының Көньяк Дакота штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Ипсвич шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Казе Петенон (Тревизо)
Казе Петенон — Италиянең Венеция төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казе Петенон Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Лавовка
Лавовка — Россия территориясеннән ага торган елга. Мордва Республикасы, Рязань өлкәсе, Түбән Новгород өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга Явас елгасының уң ярына тамагыннан 28 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 16 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Ока су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Мокша Темников каласы янындагы су үлсәү посынан тамагына кадәр, Цна елгаларын кетрмичә. Кече елга бассейны — Мокша, елга бассейны — Ока.
Эстрела-ду-Сул (Минас-Жерайс)
Эстрела-ду-Сул  — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Минас-Жерайс штатына карый.
Ла-Е-Бельфон
Ла-Е-Бельфон — Франциянең Манш департаментында урнашкан коммуна.
Кертме (Гөйнүҗек)
Кертме (Kertme) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Амасья иле Гөйнүҗек илчесенә караган бер авыл (köy).
(9899) 1996 EH
(9899) 1996 EH — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1996 елның 12 мартында Роберт Макнот тарафыннан Сайдинг-Спринг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1996 EH» саналган.
Эмил фон Бериң
Эмил фон Бериң (, —, ) —. Физиология һәм медицина өлкәсендә Нобель премиясе иясе (1901).
Ла-Шапель-Вандомуаз
Ла-Шапель-Вандомуаз — Франциянең Луар һәм Шер департаментында урнашкан коммуна.
Монгош
Монгош (Montgauch) — Франциянең Арьеж департаментына караган коммуна, Порт-дю-Кузеран кантонына карый.
Тутцинг
Тутцинг — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Шуштиу
Шуштиу — Румыниянең Бихор жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Водоохранный (Зәй районы)
Водоохранный, шулай ук Водохранный (Водоохранный, Водохранный) — Татарстан АССР Зәй районы Төги авыл советына караган, хәзер юкка чыккан торак пункт (авыл). 1974 елның 5 маенда Зәй район советы башкарма комитеты карары белән гамәлдән чыгарылган, торак пунктлар исемлегеннән сызылган
География
Авыл Зәй районының көнчыгышында, Зәй—Төги автомобиль юлыннан 3 км эчтәрәк, район үзәге Зәй шәһәреннән 30 км, Зәй тимер юл станциясеннән 28 км читтәрәк, Батрас елгасы бассейнында, әлеге елганың уңъяк кушылдыгы булган инешләр ярында урнашкан булган.
Тарих
1929 елда Соколка авылыннан (1979 елда юкка чыккан) бүленеп чыккан кешеләр тарафыннан элек алпавыт С. С. Доминовныкы булган җирләрдә оешкан. Беренче күчеп утыручылар мәгълүм: М. Баландин, С. Зайцев, А. Мустаев һ. б.
Оешкан вакыттан (1929 елдан) авыл Алексеевка (әүвәлге исеме Яңа Тетвел) авыл советына, 1959 елдан (Алексеевка авыл советы бетерелгәч) Төги авыл советына караган. 1930 елның 10 августыннан — Яңа Чишмә, 1944 елның 19 февраленнән — Ямаш, 1956 елның 7 декабреннән — Акташ, 1959 елның 26 мартыннан – Зәй, 1963 елның 1 февраленнән – Әлмәт, 1972 елның 1 ноябреннән — Зәй районнарында.
Крестьяннарны күмәк хуҗалыкларга берләштерү башлангач, 1930 елда авылда «Красная Зорька» авыл хуҗалыгы артеле (колхоз) оештырылган. Таза тормышлы крестьяннарны кулаклар исемлегенә кертеп, Уралга сөргәннәр.
Бөек Ватан сугышы елларында (1941—1945) авылдан фронтка җибәрелгән 11 кеше һәлак булган яки хәбәрсез югалган.
1950-елларда барган күмәк хуҗалыкларны эреләндерү сәясәтенә туры китереп, «Красная Зорька» (Водоохранный), «Пятилетка» (Соколка), «Товарищ» (Новая) авыл хуҗалыгы артельләрен районның «Энгельс» күмәк хуҗалыгына (Алексеевка) кушалар. 1959 елда Энгельс исемендәге күмәк хуҗалык (Алекссевка) «Пролетарий» (Төги) колхозы белән кушыла, Энгельс исемен соңрак «Рассвет»ка алыштыралар. Эреләндерелгән колхозларның беренче рәисләре булып И. П. Маланкин, Н. Я. Бабатов эшли.
Мөстәкыйль хуҗалык итүдән мәхрүм калган Водоохранный авылы кешеләре авылдан китә башлый. Күпчелек халык Зәй шәһәренә барып урнаша. 1980-еллар башында авыл яшәүдән туктый.
Виктор Кузнецов
Виктор Кузнецов (Виктор Борисович Кузнецов,, — , ) — СССР хоккейчесе (сакчы), СССР һәм РФ хоккей тренеры, дөнья (1974) һәм Европа (1974) чемпионы, СССР чемпионатларының алтын (1974, 1977), көмеш (1975) һәм бронза (1987) призчысы, Казан «Итиле»нең (1993-1994), Әлмәт «Нефтянигы»ның (1997), Түбән Кама «Нефтехимигы»ның (1998) баш тренеры.
Вера Ермолаева
Ве́ра Михаил кызы Ермола́йлева (2 ноябрь, 1893 ел, Ключи авылы, 	Петровск өязе, Сарытау губернасы - 1937 елның 26 сентябре, Караганда) - совет рәссамы, график, иллюстратор, рус авангарды эшлеклесе.
Тәрҗемәи хәле
Дворяннар гаиләсендә туган. Атасы - Михаил Петрович Ермолаев, алпавыт, марксист журналы "Тормыш" (Жизнь) чыгарган. Поместьены саткан, сатылган акчага "Хезмәт берлеге" (Трудовой союз) кооперативы оештырган. Анасы, Анна Владимир кызы, кыз фамилиясе - Унковская, баронесса Унгерн, XIII гасырдан башлап китәчәк борынгы дворян ыруыннан килеп чыккан.
(17534) 1993 FB40
(17534) 1993 FB40 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Вера Ермолаева
Тәрҗемәи хәле
Кечкенә чакта Вера Михайловна атыннан егылды, бу аяклар параличын уятты. Соңыннан ул култык таяклары ярдәмендә генә йөри ала.
(17534) 1993 FB40
Тарихы
1993 елның 19 мартында UESAC проекты тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1993 FB40» саналган.
Вера Ермолаева
Тәрҗемәи хәле
Ермолаева Ауропада белем ала - Париждагы югары уку йортында һәм Лозаннадагы гимназиядә. Чит илдә тору дәвалануның кирәклеге белән дә аңлатыла.
Ургакш (авыл)
Ургакш (Ургаш, Ургакш) — Мари Илнең Советский районында урнашкан бистә.
Вера Ермолаева
Тәрҗемәи хәле
1904 елда Ермолаевлар гаиләсе Русиягә кайта, ә 1905 елда алар Петербургка күченә.
Ургакш (авыл)
Халык
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (65%), урыслар (30,5%), татарлар (2,9%).
Санта-Вениша (Калифорния)
Санта-Вениша  — Америка Кушма Штатларының Калифорния штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Вера Ермолаева
Тәрҗемәи хәле
1910 елның беренче яртысында Михаил Бернштейн рәсем сәнгате, скульптура һәм рәсем мәктәбендә сәнгать белеме ала. Шул ук елларда «яшьләр берлеге» нә Берләшкән яшь рәссамнар Төркеме — Казимир Малевич, Михаил Матюшин, Павел Филонов, Владимир Татлин һәм башкалар белән якыная. Халык сәнгате һәм рус иконасы белән мавыга. 1914 елның апрелендә Белем бирүне дәвам итү өчен Парижга китә, әмма Беренче бөтендөнья сугышы башлану сәбәпле, Петербургка кайтырга мәҗбүр була. 1915 елда шул ук исемдәге журнал чыгара торган "Кансыз үтерү" («Бескровное убийство») футуристик төркемен оештыручыларның берсе була. 1917 елда «сәнгать иреге» берләшмәсенең оештыручы, секретаре, оештыру бюросы әгъзасы була. «Инкыйлабга», «Сәнгать. Инкыйлаб».
1918-1919 елларда шәһәр тарихы музеенда эшли. 1918 елда Наркомпросның "ИЗО" бүлеге хезмәткәре була. Шул ук елда рәссамнар һәм язучылар артеле "Бүген" оештырды, ул гравюралар белән берничә китап чыгарды.
Санта-Вениша (Калифорния)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Вера Ермолаева
Тәрҗемәи хәле
1919 елда Витебскка күченә, анда Витебск сәнгать-гамәли институты ректоры була. Аның чакыруы буенча институтта Каземир Малевич укыта башлаган. Витебск шәһәр театрында эшләде. Всерабисның губотдел заказы буенча плакатлар, алтакталар, декорацияләр эскизларын башкарган.
1920 елдан башлап Малевичның УНОВИС ("Яңа сәнгатьне раслаучылар") төркеменә керә, аның максаты супрематизм принципларын эшләү булган. "Уновис № 1" альманахы өчен "кубизмны өйрәнү турында" мәкалә язды (1920). 1920 елда "Победа над Солнцем" кубофутуристик операсын студия куелышы өстендә эшләде.
1922 елда Малевич артыннан Петроградка күченә. 1925 елдан 1931 елга кадәр В.В.Лебедев белән бергә Ленинград Дәүләт нәшриятының Балалар бүлегендә эшли. Балалар өчен китаплар рәсмиләштерде.
Сергей Киров үлгәннән соң кулга алынган (1934 елның 25 декабре) ССРБның НКВД каршындагы махсус киңәшмә тарафыннан 1935елның 29 мартында 3 елга төзәтү-хезмәт лагерьларының "социаль куркыныч элементы" буларак хөкем ителә. Карлагта срок алды. Караганда өлкәсеның УНКВД Өчәү белән 1937 елның 20 сентябрендә РСФСР ҖК 58-10-11 маддәсе буенча иң югары җәзага хөкем ителгән. 1937 елның 26 сентябрендә атып үтерелгән.
Мйодари (Ополе воеводалыгы)
Мйодари  — Польшаның Ополе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Черскан
Черскан (Черскан) — Киров өлкәсенең Афанасьево районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
Козарско
Козарско — Болгариянең Пазарҗык өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Вольково (Гродзиский повяты)
Вольково  — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Гурна-Група
Гурна-Група — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Тотиги (префектура)
Тотиги (栃木県) — Япониянең Канто төбәгенә караган префектура. Административ үзәге - Уцуномия шәһәре.
Административ төзелеше
Хоккайдо префектурасы 6 өязгә, алар үз чиратында 31 муниципалитетка бүленгән.
Географиясе
Префектура Хонсю утравында урнашкан. Мәйданы 6 408,28 км² тәшкил итә.
Казе Петенуцо (Падова)
Казе Петенуцо — Италиянең Венеция төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казе Петенуцо Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Супарибаг
Супарибаг (Suparibağ ) — Әзербайҗанның Астара районына караган авыл.
Ла-Е-д'Екто
Ла-Е-д'Екто — Франциянең Манш департаментында урнашкан коммуна.
Некрашэвичы
Некрашэвичы (Некрашэвічы ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Карэлицкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Эстрема
Эстрема — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Минас-Жерайс штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Роналд Росс
Роналд Росс (, —, ) —. Физиология һәм медицина өлкәсендә Нобель премиясе иясе (1902).
Асаф Габдерахманов
Асаф Котдус улы Габдерахманов (20 декабрь 1918 — 3 сентябрь 2000) — Советлар Союзы Герое, Бөек Ватан сугышында катнашкан кеше.
Сугышка кадәрге тормышы
Асаф Габдерахманов 1918 елның 20 декабрендә Әгерҗе шәһәрендә туа (хәзерге Татарстан).
Балачагында Иж-Бубый авылында яши һәм шунда ук тулы булмаган урта мәктәпне тәмамлый.
Бөек Ватан сугышында катнашуы
Асаф Абдрахманов Хәрби-Диңгез Флотында 1939 елдан башлап хезмәт итә.
1942 елда ул Югары хәрби-диңгез училищесын тәмамлый.
Укуын тәмамлаганнан соң, лейтенант Асаф Габдерахманов Азак хәрби флотилиясенә хезмәткә җибәрелә һәм бронекатер командиры буларак билгеләнә. Бер тапкыр Габдерахманов катеры өч бронекатердан торган төркем белән бергә Мариупольга төнге һөҗүмдә катнаша.
1943 елның ноябрь аенда Киреч бугазын кичкәндә өлкән лейтенант Габдерахмановның бронекатеры беренче штурмлаучы отрядларны җиргә төшерә һәм күп тапкыр сугыш кирәк-яракларын китерә.
1944 елның 22 гыйнварында ССРБ Югары Шурасы указы белән Асаф Габдерахмановка Советлар Союзы Герое исеме бирелә.
1944 елда ул Советлар Союзы Коммунистик Партиясе вәкиле була.
Сугыштан соңгы тормышы
1963 елдан 1968 елга кадәр Асаф Габдерахманов «Сучан/Спасск» үлчәү комплексы корабының командиры була.
1-нче ранг капитаны Асаф Котдус улы Габдерахманов 1973 елда отставкага чыга.
Ялга киткәннән соң ул Севастопольда яши һәм шунда ук 2000 елның 3 сентябрендә вафат була.
Тухенбах
Тухенбах — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Богазҗык (Першембе)
Богазҗык (Boğazcık) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Орду иле Першембе илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Сурен Шадунц
Сурен Шадунц (1898, Җәбрәил, Елизаветполь губернасы, Рәсәй империясе —, Мәскәү, ССРБ) — инкыйлабчы, Совет фирка-дәүләт эшлеклесе, Таҗикстан коммунистик фиркасенең үзәк комитеты беренче сәркәтибе (1935-1937). БК(б)Ф Үзәк кәнтрүл комиссиясе әгъзасы (1930—1934). БК(б)Ф ҮК каршындагы фирка кәнтрүле комиссиясе әгъзасы (1934-1937).
(9900) Llull
(9900) Llull — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Ла-Шапель-Виконтесс
Ла-Шапель-Виконтесс — Франциянең Луар һәм Шер департаментында урнашкан коммуна.
(9900) Llull
Тарихы
1997 елның 13 июнендә M. Blasco тарафыннан Мальорка обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1997 LL6» саналган.
Упуда
Упуда (Батыриха) — Караидел елгасы кушылдыгы. Свердловск өлкәсенең Түбән Серги районы биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Караидел елгасының уң ярыннан 642 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 26 км.
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Ироквой (Көньяк Дакота)
Ироквой  — Америка Кушма Штатларының Көньяк Дакота штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Ироквой шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
HD197105
HD197105 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Валя-Лунге (Васлуй)
Валя-Лунге — Румыниянең Васлуй жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Лобачевский һәйкәле (Казан)
Лобачевский һәйкәле - 1896 елның 1 сентябрендә Казанда Россия империясенең атаклы математигы, университет һәм халык мәгарифе эшлеклесе Николай Иванович Лобачевскийга ачылган һәйкәл. Лобачевский урамы башындагы Кремль урамында, Лобачевский скверында урнашкан.
Сёд-Вож
Сёд-Вож — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Зур Кодач елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 24 км.
Лобачевский һәйкәле (Казан)
Һәйкәлнең тасвирламасы
Лобачевский бюсты XIX гасырның икенче яртысындагы психологик скульптура портреты традицияләрендә эшләнгән. Математикының портреты билгесез рәссамның Казан университетында сакланган эше нигезендә башкарылган, анда Лобачевский биек якалы сюртукта, кара галстукта сурәтләнгән. Скульптор пластик чаралар ярдәмендә математикның фикер активлыгын эасвирларга тырышкан. Бу бюст геройы башының җиңелчә авышуы, үзенең эчке торышына багуы, маңлаендағы тирән җыерчыклар, кысылган иреннәр аша тапшырылган. Гомумән алганда, бюст җентеклелеге һәм төгәллеге белән аерылып тора. Бюст ике квадрат баскыч нигезгә куелган, колонна формасында шымартылган кара граниттанка урнаштырылган. Постамент бронза деталләр:геометрия эмблемасы — транспортир һәм циркуль, шулай ук лавр ботагы белән бизәлгән. Алардан түбәнрәк "Математик Николай Иванович Лобачевский. 1856 елдың 12 февралендә, 63 нче йәшендә вафат була" дип язылган.
Сёд-Вож
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Печора кушылдыклары бассейны Уса кушылганчы, елга бассейны — Печора.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Лобачевский һәйкәле (Казан)
Һәйкәл тарихы
XIX гасыр ахырында Казан физика-математика җәмгыяте рәисе Н. В. Васильев Н. И. Лобачевский (1883-1886) идеяләрен пропагандалауны башлап, аның «Геометрия буенча тулы иншалар җыены»н бастыруга ярдәм итә. Казан физика-математика җәмгыяте Казан уку округы попечительлеге аша Халык мәгарифе министрлыгына математика буенча иң яхшы иншаларга премия бирү өчен мәрхүм профессор Н. И. Лобачевский исемендәге капитал төзүгә Бөтенроссия подпискасын ачарга рөхсәт итү турындагы үтенеч белән мөрәҗәгать итә. Шул ук вакытта җәмгыять Лобачевский бюстын университет бинасы алдында куярга рөхсәт сорый. 1891 елда министрлык үтенечнамәләрне канәгатьләндерә һәм юбилей кампаниясе башлана.
1893 елда Казанда бөек рус математигы - Казан император университетын беренче тәмамлаучыларның берсе һәм анда 40 ел укыткан, шул исәптән 19 ел ректоры булган Н. И. Лобачевскийның тууына 100 ел тулуны зурлап билгелиләр.
Юбилей тантаналары вакытында шәһәрдә Н. И. Лобачевскийның истәлеген мәңгеләштерү турында карар кабул ителә. Почтамт һәм Баратай урамнары берләштерлеп, аның исеме белән атала. Уның башында, Воскресенск урамыннан күптән түгел төзелгән собор кырында сквер төзелә, анда һәйкәл урнаштыру планлаштырыла. Моннан тыш, Арча зиратында Лобачевский каберенә кабер ташы куела.
Н. И. Лобачевскийга һәйкәл кую мәсьәләсе 1893 елның 25 маенда Шәһәр думасы утырышында күтәрелә. 1893 елның 22 октябрендә Казан шәһәре башлыгы С. В. Дяченко шулай ук аны урнаштыруга акча җыя башларга чакыра. Шәһәр Думасы һәйкәл турындагы тәкъдимне хуплай һәм Казан университеты каршындагы физик-математика җәмгыятенең - өч, думаның өч вәкиле ингән махсус комиссия булдыра.
Ламар (Явас кушылдыгы)
Ламар  — Россия территориясеннән ага торган елга. Мордва Республикасы, Рязань өлкәсе, Түбән Новгород өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга Явас елгасының уң ярына тамагыннан 38 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 10 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Ока су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Мокша Темников каласы янындагы су үлсәү посынан тамагына кадәр, Цна елгаларын кетрмичә. Кече елга бассейны — Мокша, елга бассейны — Ока.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Тоттори (префектура)
Тоттори (鳥取県) — Япониянең Тюгоку төбәгенә караган префектура. Административ үзәге - Тоттори шәһәре.
Административ төзелеше
Хоккайдо префектурасы 5 өязгә, алар үз чиратында 19 муниципалитетка бүленгән.
Географиясе
Префектура Хонсю утравында урнашкан. Мәйданы 3 507,19 км² тәшкил итә.
Халкы
2019 елда префектурада 613 229 кеше яшәгән. Халык тыгызлыгы 1 км²-га  175 кеше тәшкил итә.
Картедж (Индиана)
Картедж  — Америка Кушма Штатларының Индиана штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Вольково (Лещинский повяты)
Вольково  — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(17535) 1993 FF40
(17535) 1993 FF40 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1993 елның 19 мартында UESAC проекты тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1993 FF40» саналган.
Шуштра
Шуштра — Румыниянең Тимиш жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Нилс Рүберг Финсен
Нилс Рүберг Финсен (, —, ) —. Физиология һәм медицина өлкәсендә Нобель премиясе иясе (1903).
Чалгиз җырау
Чалгиз җырау — Казан ханлыгы чоры татар шагыйре.
ХV гасырның соңгы чирегендә туа. Казан ханбикәсе Сөембикәнең туганнан туганы була. Идел-Җаек, Идел-йорт төбәгендә яши һәм иҗат итә. 1560 елларда вафат була.
Шигырьләре дастан жанрына якын.
Кертме (Сунгурлу)
Кертме (Kertme) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Чорум иле Сунгурлу илчесенә караган бер авыл (köy).
Гурне-Вимяри
Гурне-Вимяри — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Казе Петинела (Пескара)
Казе Петинела — Италиянең Абруцци төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Мйонув
Мйонув — Польшаның Ополе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Казтуган
Казтуган (иске имлядә: قازتوغان سوُينچ اوغلي) — Нугай Урдасы һәм Хаҗитархан төбәге урта гасыр чоры татар шагыйре. Бүгенге көндә, Нугай Урдасы татарлары мирасы дип санала.
Биографиясе
ХV гасырда Кызылъяр төбәгендә аксөяк гаиләсендә туа, биредә үсә. Чыгышы белән Әстерхан татары. Аның XV гасырда Идел тамагының Кызыл Яр төбәгендә аксөякләр гаиләсендә үсүе мәгълүм. Шагыйрьне 1440-1505 елларда яшәгән дип фаразлыйлар. Хаҗитархан шәһәрендә вафат була.
Иҗаты
Казтуган Сөенеч улы мирасын беренче булып татар һәм казакъ галимнәре өйрәнә башлыйлар. Аның иҗаты туган җирне ярату, ата-анага хисләре белән сугарылган.
Үрмәкәй (Караидел кушылдыгы)
Үрмәкәй — Караидел елгасы кушылдыгы. Свердловск өлкәсенең Түбән Серги районы биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Караидел елгасының уң ярыннан 647 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 20 км. Үрмәкәй исемле татар авылы белән бер исем йөртә.
Казтуган
Иҗаты
Алаң (борчу), алаң җорт,
Үрмәкәй (Караидел кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Караидел елгасы, Нязепетровск гидротөененнән Павловск гидротөененә чаклы Әй елгасын кертмичә. Кече елга бассейны — Агыйдел, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Казтуган
Иҗаты
Агала Урдам кунган җорт.
Ататамыз безнең Сөенеч,
Кийәү булып барган җорт,
Анамыз безнең Бүзтуган
Киленчәк булып төшкән төшкән җорт
Карагадай менә бу Казтуган
Батыр туган җорт,
Көндегемне кискән җорт,
Кер кунымны җуган җорт
Карагайдан садак булдырып,
Колчанымны сары, яхшы якка тутырып,
Җанга саклау булган җорт.
Казтуганның язган шигырьләре аз сакланган. Аларда туган җиргә, Идел-йортка дан җырлана. Үзенең туган җиренә сокланып «Хәйран минем Иделем!» — дип әйтә.
Ул батыр, чичән. Шуңа күрә аны еш кына «Казтуган батыр» дип йөртәләр. Шулай ук казтуганның байтак мәкаль-әйтемнәре сакланган.
Казтуганның шигырьләре 1910 елда Ырымбур (Актүбә) шәһәрендә басыла.
Тюнген (Бавария)
Тюнген  — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ла-Е-дю-Пюи
Ла-Е-дю-Пюи — Франциянең Манш департаментында урнашкан коммуна.
Эстремос
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Крали-Марко
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Задняя Пустошка
Задняя Пустошка — Русиянең Смоленск өлкәсе Новодугино районы составына керүче авылы. Извеково авыл җирлеге составына керә. Халык саны — 2 кеше (2007 ел).
Өлкәнең төньяк-көнчыгыш өлешендә, Новодугинодан 7 километрга көньяк-көнбатыштарак урнашкан, автоюлыннан 4 километрга көнбатыштарак Смоленск — Дорогобуж — Вязьма — Зубцов юлында тора, Вазуза елга ярында. Авылдан 8 километрга төньяк-көнчыгышырак Вязьма — Ржев сызыгында Новодугино тимер юлы станциясе урнашкан.
Тарих
Бөек Ватан сугышы вакытында, 1941 елның октябрь аенда, авылны фашист гаскәрләре басып алалар, кире 1943 елның мартынды азат ителә.