cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Челтәркатлауның регматоген кубарылуы
«Рәшәткәле» дегенерация
б) челтәркатлау ертылулары кискен ПҖАК'да  барлыкка килә ала һәм түгәрәк атрофик тишекләргә караганда, СРС тизрәк  таралышы белән бара. Кайвакыт «рәшәткәле» дегенерациянең кечкенә өлкәсен  U-сыман ертылу капкачында табалар, бу тыгыз витреоретиналь беркетелүгә  күрсәтә (рәс. 19.11б). Ертылулар шулай ук дегенерация өлкәсенең арткы кырые буенча барлыкка килә ала  (рәс. 19.11в). Ертылулар ясалу гадәттә 50 яшьтән өлкәнрәк миопия белән шәхесләрдә була;
Вера Торопова
Биография
2004 елда - КДУның атказанган  профессоры  исеме бирелә
Челтәркатлауның регматоген кубарылуы
«Рәшәткәле» дегенерация
в) атрофик ертылулар (рәс. 19.11г) аеруча күрәкарау белән яшь авыруларда кайвакыт челтәркатлау кубарылуына  китерә ала. Бу очракта кубарылу моңа кадәр кискен ПҖАК симптомнарысыз үсеш  алырга мөмкин (фотопсияләр һәм йөзеп йөрүче томанланулар), ә СРС таралыш  әкрен була, шуңа кайчакта дөрес диагнозны үзәк өлкә җәлеп ителгәндә генә  куялар. Икенче күздә ертылуларның еш «көзгеле» урнашуын билгелиләр.
Җилкәнсезләр
Җилкәнсезләр — Кәрим Тинчуриннең 1926 елда иҗат ителгән өч пәрдәлек комедиясе. Беренче мәртәбә 1926 елда куелган, рольләрне Нури Сакаев (Нуретдин), Зәйни Солтан (Мисбах), Кәрим Тинчурин (Батырхан), Фатыйма Илская (Дилбәр), Нәфыйга Арапова (Рокыя) башкарганнар.
Челтәркатлауның регматоген кубарылуы
«Әкәм-төкәм эзе» сыман дегенерация
Дегенерация челтәркатлауга «туңдырылган» күренеш бирүче «кар бөртеге» сыман тыгыз үзгәргән төгәл чикләнгән билбаулар белән билгеләнә  (рәс. 19.12а). Чыганаклар гадәттә «рәшәткәле» дегенерациягә караганда озынрак һәм дегенерация өлкәсе өстендә пыяласыман җисемнең сыеклануы белән бара ала. Әмма чыганакларның арткы кырые буенча чагылган витреоретиналь тракция сирәк очрый, шуңа капкачлы ертылулар ясалу хас түгел. Дегенерация өлкәсендә зур булмаган түгәрәк атрофик ертылулар була ала (рәс. 19.12б).
Дегенератив ретиношизис
1.   Таралышы. Дегенератив ретиношизисны 20 яшьтән өлкәнрәк популяциянең 5% табалар. Ешрак ул гиперметропларда очрый (ретиношизис белән 70% авыру). Гадәттә ике күз дә зарарлана.
Гади сениль ретиношизиста катламлану тышкы тоташтыргыч катлам дәрәҗәсендә була. Сирәгрәк ретиношизисның ретикуляр формасында катламлану нерв җепселләре катламы дәрәҗәсендә була.
Вера Торопова
Фәнни һәм педагогик эшчәнлек
Вера Торопова 1962 елда ул Казанда узган полярография буенча Бөтенсоюз киңәшмәсендә катнаша һәм фәнни оештыручыларның берсе була. КДУ ның Гыйльми советы һәм СССР ФА аналитик химия буенча фәнни Совет Комиссиясе әгъзасы.
Челтәркатлауның регматоген кубарылуы
Дегенератив ретиношизис
3.    Билгеләре
Вера Торопова
Фәнни һәм педагогик эшчәнлек
В.Ф. Торопова - 300 дән артык фәнни хезмәт, шул исәптән күпсанлы монографияләр. Аның җитәкчелегендә 5 тән артык доктор һәм 55 химия фәннәре кандидаты якланган.
Челтәркатлауның регматоген кубарылуы
Дегенератив ретиношизис
•      Башта ретиношизис  бер яки ике күзнең дә аскы чигә квадрантының перифериясендә барлыкка килә һәм  челтәркатлауның яссы күтәренкелеге белән чагылган микрокистоз дегенерациясе  кебек күренә (рәс. 19.13б).
Вера Торопова
Фәнни һәм педагогик эшчәнлек
В.Ф. Торопова педагогик эшчәнлеге өчен ТАССРның атказанган фән эшлеклесе, РСФСРның атказанган фән эшлеклесе дигән мактаулы исемнәргә лаек булды. 1961 елда Ленин одены белән бүләкләнә.
Гаута (Изерния)
Географиясе
Гаута Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Челтәркатлауның регматоген кубарылуы
Дегенератив ретиношизис
• Эчке бит өслегендә «кар бөртеге» һәм шулай ук кан тамырларының «көмеш чыбык» сыман үзгәрешләре була ала. Шизис куышлыгы берничә соргылт-ак аркан рәте белән киселеп үтелә ала (рәс. 19.14).
NB Челтәркатлау кубарылуыннан аермалы буларак ретиношизис хәрәкәтсез.
1.    Өзлегүләр
а) күбесенчә                өзлегүләрсез һәм симптомсыз;
б) ертылулар ретикуляр ретиношизиста барлыкка килә ала, өстәвенә эчке битнең ешрак кечкенә түгәрәк ертылулары барлыкка килә. Тышкы бит  ертылулары сирәк очрый, алар эрерәк, бөгелгән кырлар белән һәм гадәттә  экватор артында урнаша (рәс. 19.15а). Эчке биттә генә ертылу булганда кубарылу булмый, чөнки субретиналь куышлык белән тоташу юк;
«Батынкы белән ак» һәм «батынкысыз ак»
1.   «Батынкы белән ак» дип акка басканда ярым ачык соргылт күренешле булган  челтәркатлау өлкәсен атыйлар (рәс. 19.16а). Бу өлкәнең төгәл, басу өчен коралны күчергәндә дә үзгәрми торган күренеше була. Охшаш үзгәрүләр нормада да еш очрый һәм пыяласыман җисем тыгыз беркетелү белән бәйле була ала (рәс.  19.16б). Моның өстәвенә, «батынкы белән ак»ны «рәшәткәле» дегенерациянең арткы кырые өлкәсе буенча, «әкәм-төкәм эзе» сыман дегенерациядә яки  булдырылган ретиношизисның тышкы бите өлкәсендә табарга мөмкин.
2.   «Батынкысыз ак». Үзгәрешләр охшаш күренә, әмма акка басмыйча күренә. «Батынкысыз ак» белән чолгап алынган гадәти челтәркатлау өлкәсен караганда, аны челтәркатлауның  түгәрәк ертылуы дип ялгыш охшату мөмкин; аеруча тәэсирле күренешне каты  тутланган күз төбе белән авыруларда күзәтәләр (рәс. 19.17а). «Батынкысыз ак»ның арткы кырые өлкәсе буенча кайвакыт челтәркатлауның гаять зур ертылуы  формалаша (рәс. 19.17б). Бу сәбәптән бер күздә үзлегеннән гаять зур ертылу белән авыруларда икенче күздә «батынкысыз ак» табу профилактик дәвалауга күрсәтмә  санала.
NB Икенче күз төбенең перифериясе буенча профилактик лазерлы коагуляция яки криотерапия гаять зур ертылу белән барлык  авыруларда булган «батынкысыз ак» үзгәрешләренә һәм ПҖАК карамастан мөмкин.
Миопиянең куркынычлык шарты буларак мәгънәсе
Миопия белән шәхесләр популяциянең 10% тәшкил итә һәм аларга челтәркатлау кубарылуының 40% очрагы туры килә. Күрәкарау дәрәҗәсе арткан саен куркынычлык арта. Челтәркатлау кубарылуына күрәкарау белән бәйле түбәндәге үзгәрешләр алшарт була.
1.   «Рәшәткәле» дегенерация уртача дәрәҗәдәге миопиядә ешрак очрый һәм капкачлы  ертылулар яки ретиналь тишекләр ясалу белән бара ала (кара рәс. 17.16). Гаять зур ертылулар шулай ук дегенерациянең арткы кырые өлкәсе буенча барлыкка килә ала (рәс. 19.19).
2.    «Әкәм-төкәм эзе» сыман дегенерация еш күрәкарауда очрый һәм челтәркатлауның атрофик  тишекләре белән бара ала (кара рәс. 19.12б).
3.    Таралган хориоретиналь атрофия югары дәрәҗәдәге миопиядә атрофияле тишекләр барлыкка  килү сәбәбе була ала (кара рәс. 19.18).
4.    Макуляр  ертылу югары дәрәҗәдәге  миопиядә, аеруча арткы стафилома белән күзләрдә, челтәркатлау кубарылуына  китерә ала.
5.    Пыяласыман җисем дегенерациясе һәм ПҖАК иртәрәк үсеш ала һәм миопиядә күбрәк чагылган.
6.    Катаракта  экстракциясендә, аеруча аны ялгышлар белән алганда, пыяласыман җисем коелу югары дәрәҗәдәге миопия белән күзләрдә кубарылуның  югарырак куркынычлыгы белән бәйле.
7.    YAG-лαзерлы капсулотомия күрәкарауда кубарылуның югарырак куркынычлыгы белән  бәйле.
Җәрәхәт
Җәрәхәтләр белән якынча 10% челтәркатлау кубарылу бәйле һәм кубарылуның күп өлеше балаларда (аеруча малайларда). Ертылуларның төрле типлары җәрәхәт вакытында яки соңрак барлыкка килә ала.
1.    Күзнең  арткы өлешенең үтәли җәрәхәтләречелтәркатлау кубарылуының югары куркынычлыгына ия,  аеруча пыяласыман җисем җәрәхәткә кереп утырса, алга таба витреоретиналь  тракциягә китерә (алга таба кара).
2.    Күзнең  туры авыр  җәрәхәте күз  алмасының алгы-арткы юнәлешендәге компрессиясенә һәм шул ук вакытта экватор  яссылыгында киңәюгә китерә (рәс. 19.20а):
а) челтәркатлау аерылу (диализ) чагыштырмача сыгылмасыз пыяласыман җисем нигезенең арткы чиге буенча челтәркатлауның диализлы ертылуы һәм кайвакыт  пыяласыман җисем нигезенең аерылу белән тартылу өчен барлыкка килә. Соңгысы  өзелгән керфексыман эпителий тасмасы, тешле сыр һәм аның артындагы  челтәркатлау белән аларга беркетелгән пыяласыман җисем нигезе белән ясалган  «чиләк тоткасы» дип аталган хәлдә билгеләнә (рәс. 19.20б). Җәрәхәтле диализ ешрак аскы чигә һәм өске борын квадрантларда барлыкка килә. Кимчелек җәрәхәт  вакытында формалаша, әмма яшь авыруларда булган кебек, пыяласыман җисем  үзгәрмәгән булса, челтәркатлау кубарылу гадәттә шунда ук үсеш алмый.
Шуңа карамастан, ертылуны профилактикалы чикләү кирәк, чөнки челтәркатлау кубарылуы җәрәхәттән  берничә айдан соң үсеш алырга мөмкин. Андый кубарылулар гадәттә әкрен арта;
б) экваториаль ертылулар сирәгрәк очрый һәм  акның бәрелгән урынында челтәркатлауның турыдан-туры зарарлануы белән бәйле; в)  макуляр  ертылу җәрәхәт вакытында  яки челтәркатлауның контузион шешүе беткәннән соң барлыкка килә ала (рәс.  19.21).
Симптомнар
Челтәркатлауның үзеннән-үзе регматоген кубарылу белән 60% авыру билгеләгән классик  галәмәт-симптомнарына «яшен кабыну» (фотопсияләр) һәм йөзеп йөрүче  томанланулар керә. Икесе дә кискен ПҖАК һәм пыяласыман җисем коллапсы белән бәйле. Күпмедер вакыттан соң авыру, үзәк күрүне җәлеп итеп арта алган, күрү кыры перифериясендә чагыштырмалы кимчелекне билгели.
Фотопсияләр
Кискен ПҖАК'да фотопсияләр, мөгаен, тыгыз витреоретиналь беркетелү урыннарында челтәркатлау  тракцияләре белән бәйле. Алар туктау пыяласыман җисем бүленүе яки челтәркатлауның өлкәсе аерылу («капкач») нәтиҗәсе була ала. ПҖАК белән бәйле фотопсияләр күз хәрәкәтләре өчен килеп чыга ала һәм караңгыда яхшырак күренә. Фотопсияләрне авыру ешрак күрү кырының чигә ягыннан билгели, әмма йөзеп йөрүче томанланулар белән чагыштырганда, аның ертылу урнашуын билгеләүдә  мәгънәсе юк. Витреоретиналь тракция белән бәйле фотопсияләрне мигреньнән аерырга кирәк.
Йөзеп йөрүче томанланулар
Йөзеп йөрүче томанланулар — пыяласыман җисемдә хәрәкәтчән томанланулар. Челтәркатлауга күләгә төшергәндә аларга игътибар итәләр. Кискен ПҖАК пыяласыман җисем томанланулары өч төрле була.
1.    Вейс боҗрасы— диск кырые буенча пыяласыман җисем беркетелү  өлкәсеннән купкан боҗрасыннан гыйбарәт булган ялгыз томанлану (рәс. 19.24).
3.    Кызыл яки кара төстәге кечкенә нокталы томанланулар тупланмасы гадәттә челтәркатлауның периферия тамыры ертылу өчен  пыяласыман җисемгә икенчел кан савуны күрсәтә. Гадәттә мондый кан савулар тыгыз түгел, бу периферия тамырларының калибры зур булмау белән  бәйле, әмма кайбер очракларда ул бик чагылган була ала һәм күз төбен карарга  комачаулый.
Күрү кыры кимчелеге
Күрү кыры кимчелеге авыру белән күз алдында «кара пәрдә» буларак кабул ителә. Кайбер очракларда авыру уянганда кыр кимчелеге юк һәм көн дәвамында барлыкка килә, бу төнлә  авыру ятып торганда СРС резорбциясе белән бәйле. Күрү кырының аскы кимчелеген авыру гадәттә өске кимчелеккә караганда иртәрәк таба. Кыр кимчелегенең беренче барлыкка килгән квадранты ертылу урнашуын билгеләүдә мәгънәсе бар  (ертылу каршы яктагы квадрантта булачак). Үзәк күрү бозылу СРС белән фовеа кубарылу яки күрү күчәренә югары кубарылу салыну өчен бәйле була ала.
Гомуми билгеләре
1.   Маркус-Гунн бәбәген (чагыштырмача афферент бәбәк кимчелеге) ЧК төренә  карамастан таралган формасында табалар.
2.    КЭБ гадәттә нормадан уртача 5 мм тк. бг. кимрәк. Шактый басым кимү бергә булган хориоидея кубарылуы турында күрсәтә ала.
3.    Аз чагылган ирит еш очрый. Кайвакыт ирит шулкадәр чагылган була ала, хәтта артык синехияләр ясалуга китерә.
Бу очракта ЧК үткәрелә ала, ә күрү начарлану башка сәбәп белән аңлатыла ала.
4.    «Тәмәке  тузаны» кебек тут сибелүен пыяласыман җисемнең  алгы бүлегендә күзәтәләр (рәс. 19.25).
5.    Челтәркатлау ертылулары өзексез челтәркатлау өслегенең кимчелекләре кебек  күренә. Гадәттә алар челтәркатлау һәм астагы хориоидея контрасты өчен кызыл төсле була. Күз төбенең көчсез пигментациясендә (мәсәлән, югары дәрәҗәдәге миопиядә) төсле контраст бик чагылмаган, бу кечкенә ертылуларны ачыкларга  комачаулый. Ертылуны биомикроскоп яки туры булмаган офтальмоскопия ярдәмендә игътибарлы караганда  табарга җиңелрәк.
6. Челтәркатлау үзгәрүләре кубарылу озаклыгы яки пролифератив витреоретинопатия булмауга бәйле (алга таба кара).
Челтәркатлауның яңа кубарылуы
1.   Кубарылган челтәркатлау кабарынкы күренешле һәм тонык була, интраретиналь шешү  өчен бераз җыерчыклана. Кубарылу астында хориоидаль рәсем билгеләнми, ә ретиналь тамырлар караңгырак кебек тоела, шуңа артерияләр һәм веналар  арасындагы аерма азрак күренә башлый (рәс. 19.26).
2.   СРС таралышы арткы котып белән чикләнгәндә, макуляр ертылу  чыгарган кубарылуның сирәк очракларыннан кала СРС тешле сызыкка кадәр тарала.
NB Фовеада челтәркатлау иң юка булганга, үзәк өлкә кубарылганда макуляр ертылу фикере еш барлыкка килә ала. Шундый псевдоертылуны чын ертылу белән бутамаска мөһим, ул югары дәрәҗәдәге миопиядә яки күзнең тупас җәрәхәтендә ЧК  китерә ала.
Челтәркатлауның озак булган кубарылуы
Түбәндә озак булган регматоген ЧК төп үзенчәлекләре саналган (рәс. 19.27).
1.   Атрофия  өчен челтәркатлау  юкаруы хас. Аны ретиношизистан аерырга кирәк.
2.   Икенчел интраретиналь кисталар кубарылу озаклыгы бер елдан ким булса барлыкка килә  ала. Челтәркатлау тоташкач, алар гадәттә югала.
Пролифератив витреоретинопатия
Пролифератив витреоретинопатия (ПВР) эпиретиналь һәм субретиналь күзәнәкләр мембраналары ясалу белән бәйле, аларның кыскаруы  челтәркатлауның тангенциаль тракциясенә һәм беркетелгән ретиналь җыерчыклар  ясалуга китерә (рәс. 19.28). Ешрак ПВР ЧК буенча операциядән яки күзнең үтәли җәрәхәтеннән соң үсеш ала. ПВР шулай ук операция ясалмаган ЧК үсеш алырга мөмкин. Бу халәтнең төп үзенчәлеге булып челтәркатлау җыерчыклары, күз хәрәкәте һәм склераль басымда аның күчмәлеге кимү тора. ПВР дәрәҗәләр буенча түбәндәге классификация кабул ителгән, өстәвенә халәт бер дәрәҗәдән  икенчесенә көчәю им түгел.
1.   А дәрәҗәсе (минималь) таралган томанлану һәм пыяласыман җисемдә  «тәмәке тузаны» белән сыйфатлана. Челтәркатлауның аскы бүлекләре өслегендә тут кисәкләре була ала. Охшаш үзгәрүләр ЧК була ала, әмма аеруча башлангыч ПВР чагыла.
2.    В дәрәҗәсе (уртача) челтәркатлауның эчке өслеге җыерчыклану,  ретиналь тамырлар боргалану, челтәркатлау «кысынкылыгы», пыяласыман җисем  күчмәлеге кимү һәм ертылуларның кырыйлары бөгелү белән сыйфатлана. Бу үзгәрүләргә китерүче эпиретиналь мембраналар клиник яктан табылмый.
3.    С дәрәҗәсе (чагылган)  пыяласыман җисемнең чагылган тыгызлануы һәм арканнары белән челтәркатлауның  бөтен калынлыгы буенча җыерчыклар барлыкка килү белән сыйфатлана (рәс.  19.29). Үзгәрүләр башлыча алгы һәм арткы бүлекләрдә була ала, алар арасындагы чик күз алмасы экваторы санала. Пролиферация чагылганлыгын челтәркатлауның җәлеп ителгән өлкәләренә туры килгән (өзлексез булу мөһим түгел) сәгать  меридианнары саны (1-12) буенча билгелиләр.
ЧЕЛТӘРКАТЛАУНЫҢ РЕГМАТОГЕН КУБАРЫЛУЫН КИСӘТҮ
Челтәркатлауның һәр ертылуы билгеле шартларда кубарылуга китерә ала, әмма кайбер ертылулар моңа карата куркынычрак. Ертылуларны профилактик дәвалау күрсәтмәләрен билгеләү өчен критерийларны ике төркемгә аерып була: (а) ертылу үзенчәлекләре, (б) башка факторлар.
Ертылу үзенчәлекләре
1.   Төре. Капкачлы ертылулар атрофик ертылулардан куркынычрак, чөнки алар динамик витреоретиналь тракция белән бәйле.
2.    Күләме. Ертылу зуррак булган саен, кубарылу куркынычлыгы югарырак.
3.    Кискен  ПҖАК симптомнары белән барган симптоматик ертылулар очраклы рәвештә табылган ертылуларга  караганда куркынычрак.
4.     Урнашуы •     Өске ертылулар астагылардан куркынычрак, чөнки авырлык  көче йогынтысында СРС тизрәк таралышы белән бәйле. Өске чигә ертылулары аеруча куркыныч, чөнки тиздән макуляр өлкә җәлеп ителү белән яный.
•     Экваториаль ертылулар тешле сыр өлкәсендә урнашкан  ертылулардан куркынычрак, чөнки соңгысы гадәттә пыяласыман җисем нигезе  проекциясендә урнашкан.
5.    Ертылу  тирәли пигментация аның күптән булуы һәм ЧК кимрәк куркынычлыгы турында  күрсәтә, әмма аның үсешен тулысынча чыгармый.
Башка шартлар
1.   Катаракта экстракциясе, аеруча пыяласыман җисем коелу белән катлауланган, ЧК  кубарылуның куркынычлык шарты була.
2.    Миопия ЧК алшарты санала. Эмметропиядә охшаш үзгәрешләргә караганда миопияле күздә челтәркатлау ертылу җитдирәк караш таләп итә.
4.    ЧК  югары куркынычлыгы белән бәйле системалы чирләргә Марфан, Стиклер яки Элерс-Данлос синдромы керә.
Клиник мисаллар
Түбәндә саналган клиник мисаллар куркынычлык шартлары анализын күрсәтә (рәс. 19.35).
1. Өске чигә квадрантында зур симптоматик U-сыман ертылу чыгарган субклиник ЧК (рәс. 19.35а) тоткарсыз дәвалау таләп итә,  чөнки кубарылу таралышының бик югары  куркынычлыгы бар. Ертылу өске чигә квадрантында урнашкач, ул тиздән макула кушылуына китерә ала. Дәвалау өчен пломбалау белән криотерапия яки пневморетинопексия кулланырга мөмкин (алга таба кара).
NB Лазерлы коагуляция кимрәк дәрәҗәдә туры килә, чөнки ертылу СРС урап алынган.
2.    Кискен  ПҖАК симптомнары белән өске чигә квадрантында зур U-сыман ертылу (рәс. 19.35б) тоткарсыз дәвалау сорый, чөнки ЧК югары  куркынычлыгы белән бәйле. Зур күләме өчен һәм СРС булмауга карамастан ертылу куркыныч санала. Профилактик дәвалау булмаганда кискен ПҖАК симптомнары белән авыруларда мондый ертылулар берничә көн яки атна дәвамында кубарылуга еш  китерә. ПҖАК булганда СРС тизрәк җыела, чөнки пыяласыман җисем куышлыгында сыекча күләме атрофик тишекләр яки ПҖАК булмаганда ретиналь диализга  караганда күбрәк. Дәвалау — криотерапия яки лазерлы коагуляция.
NB «Сыекча юк — пломба юк».
3.    Пыяласыман  җисемгә кабат кан савуга китерүче тамырның динамик витреоретиналь тракциясе  булса, тамыр белән кисешүче «капкач» белән U-сыман капкачлы ертылу (рәс. 19.35в) профилактик дәвалауга күрсәтмә санала. Өзелгән яки кисешүче тамыр белән ертылуларда еш лазерлы коагуляция җитә, әмма тракцияне киметү өчен пломбалау яки витрэктомия мөмкинлеген карарга кирәк.
4.    Аскы  чигә квадрантында очраклы табылган «капкач» белән капкачлы ертылуның (рәс.  19.35г) куркынычлыгы кимрәк, чөнки витреоретиналь тракция белән бәйле түгел. Башка куркынычлык шартлары булмаса, профилактик дәвалау таләп ителми.
5.    Аскы  яртыда очраклы табылган тут белән чикләнгән  капкачлы ертылу  һәм ретиналь диализ күбесенчә күптән бар һәм алар кубарылу үсешенең түбән  куркынычлыгына ия (рәс. 19.35д). Шуңа карамастан, капкачлы ертылу тирәли пигментация булу тулысынча кубарылу ихтималлыгын юк итми, аеруча башка  куркынычлык шартлары булганда, шулардан афакия, миопия һәм икенче күздә ЧК. Кирәк булганда криотерапия яки лазерлы коагуляция башкаралар.
6.    Ике  бите ертылуы белән дегенератив ретиношизисны(рәс.19.35е) дәвалау кирәкми. Челтәркатлауның үтәли кимчелегенә карамастан, субретиналь аралыкта сыекча җыелу гадәттә булмый, чөнки  ретиношизис куышлыгы эче байтак ябышкак.
7.    Тешле  сыр янында зур  булмаган симптомсыз тишекләрне (рәс. 19.35ж) дәвалау кирәкми, чөнки ЧК кубарылу  куркынычлыгы түбән һәм ертылулар пыяласыман җисем нигезенең проекциясендә  урнаша. Охшаш үзгәрүләрне 5% халыкта табалар.
8.    Ретиношизисның  эчке битенең зур  булмаган ертылулары (рәс. 19.35з) бик түбән ЧК куркынычлыгы белән бәйле,  чөнки витреаль куышлык һәм субретиналь аралык белән тоташу юк. Дәвалау кирәкми. NB Ертылулар булмаганда «рәшәткәле» һәм «әкәм-төкәм эзе» сыман дегенерациягә профилактик дәвалау кирәкми. Дегенерация белән бергә ПҖАК булмаса, икенче күздә кубарылу кичергән авыруларда лазерлы коагуляция дөрес дип санала.
Дәвалау ысулын сайлау
Профилактик дәвалау өчен түбәндәге ысулларны кулланалар: (а) криотерапия, (б) биомикроскоп артында лазерлы коагуляция, (в) туры булмаган офтальмоскопиядә лазерлы коагуляция. Челтәркатлауның зур өлкәләренең криотерапиясе тутлы эпителий күзәнәкләренең чыгу куркынычлыгы белән бәйле, бу эпиретиналь  мембраналар ясалуга китерә ала, шуңа зур чыганаклар өчен лазерлы коагуляция  кулайрак санала. Кечкенә ертылуларда криотерапия өчен өзлегүләрнең югарырак куркынычлыгы турында мәгълүмат юк. Күбесенчә ысулны сайлау хирург теләге һәм булган җиһазга бәйле. Моның өстәвенә, түбәндәге шартлар да мөһим.
1. Ертылу урнашуы. Экваториаль ертылу очрагында лазерлы коагуляция һәм криотерапия дә туры килә. Постэкваториаль ертылуда конъюнктиваны кисмичә лазерлы коагуляцияне генә башкарып була. Тешле сыр янындагы ертылуларны криотерапия яки лазерлы коагуляция белән туры булмаган офтальмоскопия һәм  склераль басым ярдәмендә чикләп була. Биомикроскоп артында ерак перифериядәге ертылуларның лазерлы коагуляциясе катлаулы була ала, чөнки капкач нигезе  өлкәсендә тулысынча коагуляция мөмкин түгел.
2.   Оптик мохитлар ачыклыгы. Тонык мохитларда уңайлырак дәвалау ысулы криотерапия санала.
3.   Бәбәк зурлыгы. Тар бәбәктә криотерапияне башкару җиңелрәк. Лазерлы коагуляция техникасы
а) тап зурлыгы  200 мкм, импульс дәвамлыгы — 0,1—0,2 секунд тигез итеп урнаштыралар;
б) өч көзгеле яки  киң почмаклы ялганма линзаны мөгезкатлауга куялар;
Криотерапия техникасы
а) күзгә урынлы  анестетик тамызалар яки ниятләгән квадрантта конъюнктива астына лидокаин  кертәләр. Экватор артында урнашкан үзгәрешләр очрагында криозондны җитәрлек  тирәнлеккә үткәрү өчен конъюнктиваның кечкенә кисеме кирәк булырга мөмкин; б)  Barraquer  кабак киңәйткечен урнаштыралар;
в) дәвалау  алдыннан криозондның уңышлы туңганы һәм эрегәне, шулай ук резиналы җиңсә  белән ябылмаганы турында ышанырга кирәк;
г)  туры булмаган  офтальмоскопия ярдәмендә склерага криозонд башы белән басалар. Зондның  тоткасын башыннан аеру өчен басымны тешле сыр яныннан башларга кирәк, аннары  бу башны артка, патологик чыганакка күчерәләр;
д) чыганакны бер  криоаппликация рәте белән урап алалар. Туңдыруны челтәркатлау агаруы барлыкка  килгәч туктаталар. Күбесенчә ертылу өлкәсенә бер яки ике криоаппликация  җитәрлек була. Эрегәннән соң челтәркатлау гадәти төскә керә, шуңа  криотерапиядә очраклы кабат йогынты ихтималлыгы лазерлы коагуляциягә  караганда югарырак;
е) хемозны  киметү өчен күзне кысучы бәйләвеч белән 4 сәг. каплыйлар. Авыру физик  көчәнешләрдән 7 көн дәвамында сакланырга тиеш. 2 көн дәвамында дәвалау өлкәсе  шешү өчен аксыл күренә, ә 5 көннән соң бераз пигментация барлыкка килә.  Әкренләп пигментация тупас була һәм төрле дәрәҗәдә чагылган хориоретиналь  атрофия барлыкка килә (рәс. 19.37).
Уңышсызлыклар сәбәбе
1.   Ертылуны тулысынча чикләмәү, аеруча капкачлы ертылу нигезен, уңышсыз дәвалауның иң  еш сәбәбе була. Лазерлы коагуляциядә чыганакның периферия өлеше җитәрлек булмаса, криотерапияне куллану яхшырак.
2.    Зур  ертылу яки диализны дәвалаганда йогынтының өзлексез өлкәсе булмау.
3.    Субклиник ЧК пломболаусыз башкарып карау.
4.    Дәвалау  өлкәсе эчендә яки аның янында (рәс.19.38) яңа ертылулар ясалу гадәттә артык көчле йогынты белән бәйле. Аларны бик еш «рәшәткәле» дегенерациядә күзәтәләр. Йогынты өлкәсеннән аралыкта урнашкан яңа ертылулар, мөгаен, дәвалау белән бәйле түгел.
Үзәк күрүгә карата фараз
ЧК буенча хирургик катнашудан соң күрү сәләте түбәндәге факторларга бәйле.
•     Макуляр өлкә җәлеп  ителмәсә гадәттә операциягә кадәр күрү дәрәҗәсе саклана.
•     Макуляр өлкәнең  кубарылуы 10 көннән күбрәк булмаса, күрү үткенлеге җитәрлек югары була ала,  әмма сурәт кыеклану һәм зурлыгы үзгәрү кебек зарлану булырга мөмкин.
2.    Операция  алдыннан күрү үткенлеге белән бәйле макуляр өлкәнең кубарылу биеклеге мөһим күрсәткеч санала. Челтәркатлау тутлы эпителий катламыннан ераграк булган саен фоторецепторларның дегенерациясе күбрәк  чагыла.
3.    Яшь. Күрү буенча фараз 60 яшьтән өлкәнрәкләрдә начаррак.
Ашыгыч катнашуларга күрсәтмәләр
СРС таралышы түбәндәге өч фактор белән билгеләнә.
1.    Беренчел ертылу урнашуы. СРС челтәркатлауның өске ертылуында тизрәк тарала.
3.    Пыяласыман җисем халәте. Пыяласыман җисемнең төзелеше сакланганда челтәркатлауның хәтта гаять зур ертылуы яки диализы аның кубарылуына китерми. Пыяласыман җисемнең сыеклануы чагылса, мәсәлән миопиядә кебек, СРС тиз тарала һәм 1-2 көн дәвамында тулаем ЧК китерә ала.
Шулай итеп, өске тышкы квадрантта яңа ЧК белән тоташкан макула белән авыруга операцияне булдыра алганча тизрәк башкарырга кирәк дигән  нәтиҗә ясап була. Макуляр өлкәгә сыекча таралуын кисәтү өчен авыру ятма килеш, бер мендәр белән аркага ятып, ертылу максималь түбән килеш урнашуы  белән башны борырга тиеш. Мәсәлән, уң күзнең өске тышкы квадрантында кубарылу булганда авыру башын уң якка борырга кирәк. Операция алдыннан урын рәвеше шулай ук кабарчыклы челтәркатлау кубарылу очрагында кирәк,чөнки СРС күләмен  киметеп, операцияне җиңеләйтә. Пыяласыман җисемгә яңа тыгыз кан саву белән авырулар, УТТ ЧК табылса, шулай ук ашыгыч катнашуга мохтаҗ.
Авыру белән әңгәмә
Челтәркатлау функциясен фотоаппараттагы фотопленка белән чагыштырып була, ә челтәркатлау  кубарылуын дивардагы тышча кубу барышы белән аңлатып була. Хирургия мәсләкләрен аңлатырга гади схемалар булыша. Профилактик дәвалауны таләп иткән «көчсез урыннарны» табу максаты белән икенче күзне җентекләп тикшерү  кирәклеге турында авыруны искәртергә кирәк Авыру белән сөйләшкәндә анатомик  уңыш функциональ уңышка тигез булмаганы һәм шулай ук өстәмә катнашу мөмкинлеге  турында ассызыкларга кирәк. Операциядән соң күпмедер вакыт күзнең кызаруы һәм авыртуы һәм шулай ук вакытлыча диплопия була алганы турында кисәтергә кирәк.
Мидриаз
Бәбәкләрне киңәйтү өчен операция алдыннан 1 сәг. дәвамында 15 мин. аралык белән 1% циклопентолат һәм 10% фенилэфрин тамызалар. Операциядән соң мидриазны саклау өчен операция ахырында 1% атропин тамызалар. NB Операцияне гомуми наркоз астында үткәрсәләр, икенче күзнең интраоперацион тикшерүен үткәрү максатчан, бәбәге  аның шулай ук алдан киңәйтелергә тиеш.
Операция ысулын сайлау
ЧК катнашу максаты — минималь өзлегүләр куркынычлыгы һәм күзнең минималь җәрәхәте белән кубарылу  тоташуына ирешү. Бик күп күләмдәге СРС пневморетинопексия өчен гадәти пломбалау яки витрэктомия операциясен кулланырга кирәк.
Пневморетинопексия
Пневморетинопексия — пыяласыман җисемгә киңәюче газ кертеп, ертылуны бикләүче һәм склераль  пломболаусыз челтәркатлау тоташуын тәэмин иткән амбулатор процедура (рәс.  19.39б—г). Ешрак күкерт гексафторид (SF6) яки перфторпропан (СзF8) газын кулланалар. Пневморетинопексия өстенлеге — процедураның аз дәвамлыгы, минималь инвазивлыгы һәм операция бүлмәсеннән тыш башкару мөмкинлеге. Әмма челтәркатлауның уңышлы тоташу ешлыгы гадәти пломбалаудан бераз кимрәк. Пневморетинопексияне гадәттә кечкенә ертылу яки челтәркатлауның перифериясендә өске өчтән ике өлешендә ике меридиан чигендә урнашкан  ертылулар төркеме белән катлауланмаган ЧК очрагында кулланалар.
Склераль пломбалау мәсләкләре
Склераль пломбалау — күз эченә юнәлгән батынкылык (ур) ясаучы склерага материал (эксплантат) тегеп  куюдан торган хирургик операция. Операция максаты — тутлы эпителийны нейросенсорлы челтәркатлау белән якынайту юлы һәм витреоретиналь беркетелү  урыннарында динамик витреоретиналь тракцияне киметү өчен челтәркатлау  ертылуларын ябу.
Пломба сыйфаты
1.   Радиаль пломбаны лимбка карата туры почмакта урнаштыралар (рәс. 19.40а)  һәм U-сыман яки әйләнмә пломба белән ябып булмаган чагыштырмача үзәктәге  ертылуларны бикләү өчен гадәттә кулланалар.
2.    Әйләнмә сектораль пломбаны лимбка параллель урнаштыралар, бу сектораль батынкылык  ясый (рәс. 19.40б). Мондый пломбаларны күп санлы ертылуларны бер яки ике квадрантта, шулай ук тешле сырдан төрле аралыкта урнашкан һәм алгы ертылулар  яки ретиналь диализ очрагында бикләү өчен кулланырга мөмкин.
Склераль пломбалау техникасы
а)  конъюнктива  кисемен лимб буенча башкаралар (рәс. 19.41а), аның күләмен булачак пломба сыйфатыннан билгелиләр һәм эписклераны аералар;
в)  ертылуларны  акка басып офтальмоскопия ярдәмендә билгелиләр. Акка ертылулар проекциясен  хирургия карасы белән билгелиләр;
г)  криотерапияне  башлыйлар: акка криозонд очлыгы белән басалар һәм ертылу кырыйлары туңдыруын  2 мм киңлектәге өзлексез туңу өлкәсен ясау өчен башкаралар (рәс. 19.41в).
Ярмовець
Ярмовець — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Челтәркатлауның регматоген кубарылуы
Склераль пломбалау техникасы
д)  җөйләр  аралыгын җәзбә белән билгелиләр, туры килгән урыннарны акта билгелиләр һәм  пломбага перпендикуляр «түшәк» җөен куялар (рәс. 19.41г). Гадәттә җөйләр аралыгы 1,5 тапкыр пломба киңлегеннән зуррак булырга тиеш;
Ярмовець
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Челтәркатлауның регматоген кубарылуы
Склераль пломбалау техникасы
е)  эксплантатны  җөйләр астына үткәрәләр һәм аннары тартып бәйлиләр (рәс. 19.41д);
ж) ертылуга  карата пломба урнашуын тикшерәләр. Ертылу тулысынча яки тулысынча диярлек  бикләнсә, операция СРС'ны корытусыз тәмамлана ала. Пломба дөрес урнашмаса,  аны күчерергә кирәк (19.41е);
з)  «балык авызы»  дип кайбер ертылуларның пломбалау һәм СРС корытудан соң ачылып торуын атыйлар  (гадәттә кабарчыклы ЧК зур өске экваториаль U-сыман ертылулар) (рәс. 19.42а). Мондый очракларда өстәмә радиаль пломбалау һәм пыяласыман җисемгә һава кертү  кирәк булырга мөмкин (рәс. 19.42б).
Дәлилләр
Күп очракларда ЧК буенча операцияне СРС корытусыз башкарып була, әмма бу манипуляция түбәндәге очракларда кирәк булырга мөмкин.
1.   Югары ЧК, шунлыктан криотерапияне башкару мөмкин булмый. Бу очракта катнашуны «корыту - һава - криотерапия - пломбалау» схемасы буенча  үткәрәләр, әмма соңгы вакытта шундый очракларны ешрак витрэктомия ярдәмендә  операция ясыйлар.
•    СРС корыту ертылуны ЧТЭ белән якынайта.
•    Пыяласыман җисемгә һава кертү, корытудан соң кимегән  КЭБ-ны нормальләштерә.
•    Ертылуның криотерапиясе.
•    Пломбаны астарлау.
2. Озак булган ЧК югары үзлелек белән сыйфатлана, шуңа күрә ул озак абсорбцияләнә ала (кайвакыт айлар буе) Бу очракта корыту макуляр өлкәнең  тизрәк тоташуына ирешергә мөмкинлек бирә, хәтта ертылуны башка ысул белән  бикләп булса да.
Техника
1.     Тишү ысулы
а) тишү урынында кан агуны булдырмау өчен хирург ЧҮА кан агуы туктаганчы һәм хориоидаль  тамырлы челтәр агарганчы күз алмасына бармак белән баса;
б) тиз, әмма  күзәтелгән хәрәкәт белән акны башыннан 2 мм бөгелгән 27G инәсе белән үтәли  тишәләр;
в) басымны  кайтару өчен пыяласыман җисемгә һава кертәләр.
2.     Кисем ысулы
а) склеротомия  урынын кубарылуның иң югары өлкәсендә сайлыйлар, әмма вартикоз веналардан  сакланып;
б) кисемдә  кечкенә караңгы хориоидея калкулыгы барлыкка килсен өчен җитәрлек тирәнлектә  якынча 4 мм озынлыктагы радиаль склеротомияне башкаралар;
в) кисем кырыен  «түшәк» җөйләре белән тегәләр (гел түгел);
г) ярдәмче кисем  кырыйларын киңәйтә һәм эре тамырларны ачыклау өчен куелган хориоидеяны +20  дптр линза белән карыйлар;
д) тамырлар булмаса,  кан агу куркынычлыгын киметү өчен хориоидеяның көчсез каутеризациясен  башкаралар;
е) каутеризация  СРС корытуына китермәсә, хориоидеяны 25G инә башы белән тишәләр (рәс. 19.43).
Өзлегүләр
1. Сыекча булмау («коры» корыту) түбәндәге сәбәпләр белән бәйле була ала.
•     Хориоидеяның тулы булмаган тишелүе.
•     Челтәркатлауның тоташкан өлкәсен корытырга тырышу.
NB Корыту алдыннан СРС урнашуын һәрвакыт тикшерегез!
•     Челтәркатлауның склеротомиягә кереп утыру (алга таба кара).
1.    Кан саву гадәттә эре хориоидаль тамыр зарарлануы белән бәйле  (рәс. 19.44а). Кечкенә кан агу куркыныч түгел, чөнки кан СРС белән корытыла, шул ук вакытта шактый кан агу үзәк челтәркатлау астында зур күләмдә кан  туплану һәм пыяласыман җисемгә кан саву һәм хориоидеяның геморрагик кубарылуы  өчен операциядән соң макулопатиягә китерә ала.
2.    Склеротомиягә челтәркатлау кереп утыруы (рәс. 19.44б) гадәттә кисем ысулында корытканда югары  КЭБ белән бәйле. Бу корытканда сыекча булмауның бер сәбәбе. Күпмедер сыекча чыкканнан соң СРС калса да аның агымы кинәт туктау варианты мөмкин.
Клиник мисаллар
Түбәндәге клиник мисаллар ЧК хиругиясенең иң мөһим якларын күрсәтә.
Челтәркатлауның яңа кубарылуы
1. Операция алдыннан тикшерү. Тикшергәндә уң күзнең өске чигә квадрантында U-сыман ертылу белән бәйле урынлы ЧК ачыклыйлар (рәс. 19.45а). Күрүгә карата фараз яхшы, чөнки макула җәлеп ителмәгән, әмма операцияне мөмкин булганча тизрәк ясарга кирәк, чөнки  зур өске тышкы ертылуда сыекчаның макуляр өлкәгә тиз таралу янавы бар.
Копанина (Свентокшиж воеводалыгы)
Копанина  — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Челтәркатлауның регматоген кубарылуы
Челтәркатлауның яңа кубарылуы
2.    Сайлау операциясе булып пломбалау белән  криотерапия санала. Өске һәм латераль туры мускулларны аеру өчен конъюнктива кисемен 8.30 алып 12.30 сәгать  меридианнары нокталарында үткәрергә кирәк. Ертылуны «балык авызы» йогынтысын булдырмау өчен радиаль урнашкан 5 мм киңлектәге силиконлы көпшәк белән бикләп  була (рәс. 19.45б). Тәңгәл басу өчен җөйләр арасы якынча 8 мм булырга тиеш. Бу очракта пломбаның төгәл урнашуы бик әһәмиятле. Пломбаның үлчәме җитмәү (рәс. 19.45в) яки аның дөрес урнашмавы (19.45г) уңышсыз бикләү нәтиҗәсе була  ала. Көпшәк урынына бердәм силикон кулланырга була, әмма ул кимрәк яньчү ясый һәм ертылу ябылуын тәэмин итү өчен СРС корытуы кирәк булырга мөмкин. Башка очракларда СРС корыту кирәк түгел, чөнки челтәркатлау хәрәкәтчән, ертылу ЧТЭ  белән тиңләштерелә ала, ә субретиналь сыекча үзле, чөнки кубарылу яңа.
Копанина (Свентокшиж воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Челтәркатлауның регматоген кубарылуы
Челтәркатлауның озак булган кубарылуы
1.    Операция алдыннан тикшерү. Тикшергәндә уң күзнең өске тышкы квадрантында U-сыман ертылу һәм аскы тышкы квадрантында ике кечкенә тишек белән бәйле макуляр өлкә  җәлеп ителү белән таралган ЧК ачыклыйлар (рәс. 19.46а). Кубарылган һәм тоташкан челтәркатлау чигендә өлешчә пигментланган демаркацион сызык һәм  шулай ук икенчел интраретиналь кисталар кубарылуның озак булуы турында әйтә,  чөнки демаркацион сызыклар якынча 3 айдан соң, ә интраретиналь кисталар — 12  айдан соң үсеш ала. Күрү өчен фараз тискәре, чөнки макуляр өлкә, мөгаен, кимендә 12 ай кубарылган. Бу очракта хирургик дәвалау ашыгыч түгел, операцияне тәртип буенча үткәреп була.
2.    Хирургия техникасы. Өске, латераль һәм аскы туры мускулларны аеру өчен конъюнктива кисемен 5.30 алып 12.30 сәгать  меридианнары нокталарында башкаралар. Ертылуларны 4 мм киңлектәге 7 алып 10.30 сәгать нокталарында үтүче озын әйләнмә силиконлы көпшәк яки бердәм  силиконлы материал циркляжы белән бикләп була (рәс. 19.46б). Мөгаен, СРС корыту кирәк, чөнки ул кубарылу күптән булган өчен, мөгаен, үзле һәм аның  абсорбциясе озак вакыт таләп итәргә мөмкин.
Уңышсызлыклар сәбәбе
1.   Үткәрелгән ертылулар. 50% очракта диярлек ЧК бердән артык ертылу булуы турында истә тотарга кирәк. Ешрак ертылу күз алмасының 90° әйләнәсе секторы чигендә урнаша, шуңа күрә операция вакытында бер ертылуны тапканнан соң башка  ертылуларны ачыклау өчен хирург челтәркатлауны игътибар белән карарга һәм ЧК  сыйфаты беренчел ертылу урнашуына туры килгәненә ышанырга тиеш.
2.    Пломба белән бәйле проблемалар
•     Пломба зурлыгы туры килми — пломбаны алмаштыру кирәк (кара рәс. 19.45в).
•     Пломба урнашуы туры килми — репозиция кирәк (кара рәс. 19.45г).
•     Пломба биеклеге җитмәү — СРС корыту яки газны  интравитреаль кертү кирәк.
4.   ПВР'сыз иске ертылулар кабатлануы җитәрлек булмаган криотерапия яки тәңгәл булмаган  пломбалау белән бәйле була ала. Бу өзлегү вакыт белән барлыкка килгән пломба басымы кимү өчен яки пломбаны хирургик ысул белән алганнан соң барлыкка килә  ала.
Ğäräbstan diñgeze
Ğäräbstan diñgeze (ğäräpçä بحر العرب‎‎, farsıça دریای عرب‎, urdu بحیرہ عرب,, hindi अरब, somal. Bada Carbeed, inglizçä Arabian Sea) - Hind okeanı öleşe.
Könbatışta Ğäräbstan yarımutrawı, könçığışta Hindstan yarımutrawı belän çiklänelä.
Mäydanı - 3832 meñ km². Tiränlege - 5803 m.
Zur qultıqları - Ğädän qultığı, Oman qultığı, Kaç qultığı, Kambey qultığı.
Арагуэс-дель-Пуэрто
Арагуэс-дель-Пуэрто — Испаниянең Уэска провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Ğäräbstan diñgeze
Zur utrawlar: Sokotra, Lakkadivlar.
Арагуэс-дель-Пуэрто
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ğäräbstan diñgeze
Hind yılğası kerä.
Töp portları: Mumbai, Qaraçı, Ğädän.
Виллетт (Эр)
Виллетт — Франциянең Эр департаментында урнашкан коммуна.
Завада-Стара
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Гонсувка (Карпатасты воеводалыгы)
Гонсувка — Польшаның Карпатасты воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Грамабой
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Олыч
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Чулман кушылдыклары бассейны Агыйдел кушылганчы, елга бассейны — Чулман.
Фоллстон (Төньяк Каролина)
Фоллстон  — Америка Кушма Штатларының Төньяк Каролина штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Юкамен районы
Юкамен районы (Юкаменский район, Юкамен ёрос) — Удмуртиянең төньяк-көнбатышында урнашкан муниципаль район. Бу җирләрдә күбрәк арлар, бесермәннәр яши.
Административ үзәге — Юкаменское авылы.
Чиктәшлек
Район Красногорское калкулыгында урнашкан; район территориясендә Лекма, Лема, Убыть, һ. б. елгалар ага.
Тарих
Район 1929 елның 15 июлендә элекке Глазов өязенең Юкамен, Ежево һәм Курья волостьларның 17 авыл советлардан барлыкка килгән. 1931 елда, Святогорское районы бетерелә һәм район составына кертелә. 1935 елда район кабаттан Святогорское һәм Юкамен районнарга бүленгән. 1963-1967 елларда Глазов авыл районы составына кергән. 1967 елда район яңадан торгызылган.
Халык
Милли состав: арлар — 48,2 %, руслар — 16,1 %, татарлар — 19,5 % (2002 җанисәбе буенча). Юкамен районы — Удмуртиядәге иң «татар» районы дип санала.
Татарлар күпләп Починки, Засеково, Палагай авылларында торалар.
Социаль инфраструктура
17 мәктәп, 12 балалар бакчасы, 1 балалар иҗат үзәге, 1 музыкаль мәктәп; 3 хастаханә, 22 фельдшер-акушерлык пункты. Шулай ук 19 мәдәният йорты, 17 китапханә һәм ике музей эшли.
GSC2626-1368
GSC2626-1368 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Гейчана (коммуна)
Гейчана — Румыниянең Бакеу жудецында урнашкан коммуна.
Опесин (Ленчицкий повяты)
Опесин  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Сале-Яга
Сале-Яга — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Народа елгасының уң ярыннан 85 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 13 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Төньяк Сосьва. Кече елга бассейны — Төньяк Сосьва, елга бассейны — Об, Төньяк  Сосьва елгасы кушылган урыннан түбәнрәк.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Нюдюко-Выеръяга
Нюдюко-Выеръяга — Россия территориясеннән ага торган елга. Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Арко-Выеръяга елгасының уң ярыннан 4 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 11 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Баренцев диңгезе бассейны елгалары Канин борынынан Печора елгасы бассейнына чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Печора һәм Мезень елгалары арасындагы, Баренец диңгезенә коючы, елгалар бассейны.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Кирпеч бистәсе
Кирпеч бистәсе - XVII гасырда Казанның көньяк-көнчыгыш читендә барлыкка килгән бистә.
XVIII гасыр башларында Әрмән бистәсе белән кушыла, 1774 елдан шәһәр чикләренә керә.
Җихангир (Чемишгезек)
Җихангир (Cihangir) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Тунҗэли иле Чемишгезек илчесенә караган бер авыл (köy).
Мэнсон (Айова)
Мэнсон  — Америка Кушма Штатларының Айова штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Мэнсон шәһәре  елда нигезләнгән.
Меда (район)
Меда  — Португалиянең Гуарда округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Гомаринген
Гомаринген (Gomaringen) — Алманиянең Баден-Вюртемберг җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кюрегаси
Кюрегаси (Кӗрекаҫ, Кюрегаси) — Чуашстанның Муркаш районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429541. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97232830007. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2101300006500.
Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2136.