cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Несская
Несская — Россия территориясеннән ага торган елга. Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Вижас елгасының сул ярыннан 131 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 34 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Баренцев диңгезе бассейны елгалары Канин борынынан Печора елгасы бассейнына чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Печора һәм Мезень елгалары арасындагы, Баренец диңгезенә коючы, елгалар бассейны.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
(11032) 1988 RE5
(11032) 1988 RE5 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1988 елның 2 сентябрендә Анри Дебеонь тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1988 RE5» саналган.
Конари (Буский повяты)
Конари  — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Кара тилгән
Кара тилгән — карчыга кошлар семьялыгының чын тилгәннәр ыругының ерткыч кош. Россия һәм Татарстанда очрый.
Тасвир
Гәүдә озынлыгы 50–60 см, авырлыгы 800–1100 г, канат озынлыгы 41–51 см, канатлар колачы 140–155 см. Тешеләр иркәкләрдән бераз зуррак. Үсеп җиткән кошларның төсе: арка карасу көрән, түбә кайвакыт аксыл карасу таплар белән, чылгый каурыйлар карасу көрән, койрык каурыйлары көрән аркылы бизәк белән, корсак көрән еш кына җирәнсу төсмер белән. Томшык һәм аяклар сары. Төсле катлау аксыл-көрән яки сарылы-көрәнле.
Гоголув (Карпатасты воеводалыгы)
Гоголув — Польшаның Карпатасты воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Нюльмон
Нюльмон — Франциянең Сен-Маритим департаментында урнашкан коммуна.
Ольшево (Лодзь воеводалыгы)
Ольшево  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Яма-при-Двору
Яма-при-Двору — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
С. Сосьва
С.Сосьва — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы КАР/Об/351/287 урнашкан. Елга озынлыгы 754 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Төньяк Сосьва. Кече елга бассейны — Төньяк Сосьва, елга бассейны — Об, Төньяк  Сосьва елгасы кушылган урыннан түбәнрәк.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Горнае (Глуский районы)
Горнае  (Горнае ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Глуский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Мелвин (Айова)
Мелвин  — Америка Кушма Штатларының Айова штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Мелвин шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Калач (Чермик)
Калач (Kalaç) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Диярбакыр иле Чермик илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Иллифо
Иллифо (Illifaut) — Франциянең Кот-д’Армор департаментына караган коммуна, Брон кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 26,71 км².
Марилар
Мари Ил Республикасында 324,4 мең мари яши. Халык шулай ук Башкортстанда (105 мең), Татарстанда (19,5 мең), Удмуртиядә (9,5 мең), Свердловск өлкәсендә (28 мең), Пермь өлкәсендә (5,4 мең), Хант-Манси автономияле округында, Киров өлкәсендә, Түбән Новгород өлкәсендә, Кострома өлкәсендә яши. Чит илләргә килгәндә исә, марилар Казакъстанда (12 мең), Украинада (7 мең), Үзбәкстанда (3 мең) яшиләр.
Мариларның өч төркеме аерыла: болын марилары, тау марилары һәм көнчыгыш марилар. Мари һәм таулы мари телләрен кулланалар. Татарстан һәм Башкортстанда яшәүче марилар татар телендә дә сөйләшәләр. Халыкның күпчелеге православие динендә, шулай ук мәҗүсиләр (мари дине тарафдарлар) һәм мөселманнар бар.
Карлсбад (Техас)
Географиясе
Карлсбад халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Лорига
Лорига — Португалиянең Гуарда округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Пояна-Цапулуй
Пояна-Цапулуй — Румыниянең Прахова жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Заборув (Варшавский-Захидний повяты)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Альберт Разин
Альберт Алексей улы Разин (Альберт Алексеевич Разин, 1940 елның 12 июне, ССРБ, РСФСР, Удмурт АССР, Алнаш районы, Кузюмово — 2019 елның 10 сентябре, РФ, Удмуртия, Ижау) — Удмуртиянең атказанган фән эшлеклесе, философия фәннәре кандидаты, социолог, доцент. Удмурт милли хәрәкәте активисты, балалар удмурт телен өйрәнсен һәм аны онытмасыннар өчен көрәшә.
Удмуртиянең Алнаш районындагы Кузюмово авылында 1940 елда туган. 2019 елның 10 сентябрендә Ижауда Удмуртия парламенты каршында удмурт телен яклаган пикет вакытында үз-үзенә ут төртте. Шул ук көнне алган җәрәхәтләрдән вафат булды. Альбер Разин пикет вакытында Рәсүл Гамзатовның "Иртәгә минем телемне онытсалар, мин бүген үләргә әзер" сүзләре язылган плакат тоткан.
Венон (Эр)
Венон — Франциянең Эр департаментында урнашкан коммуна.
Стуравшчына
Стуравшчына (Стураўшчына ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Глыбоцкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Алькампель
Алькампель — Испаниянең Уэска провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(10202) 1997 PE
(10202) 1997 PE — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1997 елның 1 августында NEAT тарафыннан Халеакала обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1997 PE» саналган.
Герлинген
Герлинген (Gerlingen) — Алманиянең Баден-Вюртемберг җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сьюдад-Вальес
Сьюдад-Вальес (Ciudad Valles) — Мексиканың Сан-Луис-Потоси штатында урнашкан шәһәр.
Тарих
XVI гасырда нигезләнгән.
Фейзон (Төньяк Каролина)
Фейзон  — Америка Кушма Штатларының Төньяк Каролина штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Янежево Брдо
Янежево Брдо — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(11033) 1988 SH3
(11033) 1988 SH3 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1988 елның 16 сентябрендә Шелте Бас тарафыннан Серро-Тололо обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1988 SH3» саналган.
Вуткань (коммуна)
Вуткань — Румыниянең Васлуй жудецында урнашкан коммуна.
GSC2541-4
GSC2541-4 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Пасифик (округ, Вашингтон)
Пасифик — Америка Кушма Штатларының Вашингтон штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Саут-Бенд шәһәре.
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1851 елда оештырыла.
Территориясе
Округ мәйданы 2525 км² тәшкил итә.
Гауди (Казерта)
Гауди — Италиянең Кампания төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Конари (Сандомирский повяты)
Конари  — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Горная Вулица
Горная Вулица (Горная Вуліца ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Могилёвский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Гауди (Казерта)
Географиясе
Гауди Апеннин ярымутравының көньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан көньякка таба урнашкан.
Конари (Сандомирский повяты)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Гауди (Казерта)
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Ольшини (Лодзь воеводалыгы)
Ольшини  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Нош
Нош — Россия территориясеннән ага торган елга. Пермь крае биләмәләрендә ага. Елга  Обва елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 34 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Чулман кушылдыклары бассейны Агыйдел кушылганчы, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Заборув (Груецкий повяты)
Заборув  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Годова
Годова — Польшаның Карпатасты воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Обегимон
Обегимон — Франциянең Сен-Маритим департаментында урнашкан коммуна.
Ахтырка
Ахтырка (Охтырка, Охтирка, Ахтырка) — Украинаның Сумы өлкәсендә урнашкан шәһәр.
Халык саны — 48881 кеше (2014).
Сәгать поясы
Халыкара стандарт буенча Ахтырка Көнчыгыш Европа вакыты (Eastern European Time, EET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +2:00 гә тигез.
Тарих
1641 елда нигезләнгән.
Халык
<div style=*font-size:88%*> Туган тел буенча, 2001: украин теле — 87,1%, рус теле — 10%.
Стырыки
Стырыки (Стырыкі ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Вайханский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Малката (Сабугал)
Малката  — Португалиянең Гуарда округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Qazan Operatsiäse
Qazan Operatsiäse ul Räsäy Watandaşlar Suğışı barışında bulğan xärbi bäreleş. 1918. cäy azağında Qazannı KomUç häm Çex-Slovak Korpusı basıp alalar. Bolşeviklar, Qazannan küçep, tire-yağında köçlären cíıp, azat itü operatsiäsen ütkärälär.
1918. yılnıñ 5-10 sentäberendä Qızıl armiäneñ Könçığış frontı 5. Armiäse (komandir Pötr Slaven), Arça törkeme ğäskäri berämlekläre (komandir Woldemar Azin) häm İdel buyı xärbi flotiliäse (komandir F. F. Raskolnikov) suğışların alıp baralar. Töp burıçları - KomUç Xalıq Armiäseneñ Qazan törkeme belän Çex-Slovak korpusınıñ İdel buyı armiäsen (komandir A. P. Stepanov) tar-mar itü, Qazannı alu.
5. Armiäneñ Uñyaq yar buyı törkeme İdel buyı xärbu flotiliäse yärdämendä 7 sentäberdä İdelgä yaqınlaşuğa ireşä, Sulyaq yar buyı törkeme (komandir Yan Yudin) Qazansu tamağına kilep çığa. Arça törkeme şul uq könne Kinderle, Keçe Klıki awılların suğışıp ala. 9 sentäberdä Qazannıñ könbatış çitenä Nikolay Markin citäkçelegendä flotiliä matrosları belän uqçılar desantı höcüm itä häm platzdarmnı yawlap ala. Sulyaq yar buyı törkeme belän Arça törkeme suğışçıları şul uq könne şähärne qamap alalar. 10 sentäberdä öç taraftan beryulı höcüm itü näticäsendä Qazan azat itelä.
Räsäyneñ altın rezervı
Çex yawına qädär Qazan bankında Räsäy altın zapası saqlağan. Qızıllar anı küçerelümäkçe bulğan da, şundıy xäzinä Aqlarğa qalğan. Anıñ kiläse yazmışı bigesez, läkin Kolçak aşa Yaponnarğa tapşıru uylanıla. Ekzotik versiälärdän Altay takları ber küldä batu atap bula.
Гауришвара гыйбадәтханәсе
Гауришвара Гыйбадәтханәсе (шулай ук Гауришвара яки Гаурисвара дип әйтелә) Һиндстанда, Карнатака штатында, Чамараджанагар даирәсендә, Еландур шәһәрендә урнашкан. Гыйбадәтханә Виджаянагара Империясенең 16-ынчы гасыр феодалы, Хадинаду морзалыгы җитәкчесе Сингедепа Дэвабхупала тарафыннан төзелгән булган.
Архитектур хасиятләр
Гыйбадәтханә планы гади. Аның гади санктумы (гарбхагриха), ябык залы (мантапа), гранит баганалры тарафыннан тотыла торган ачык залы, һәм гади булмаган махадвара (бөек керүе), аның өстендә гади баганасы (гопурам)ы юк. Бу тип керү бале мантапа (турыдан-туры мәгънәдә, асылынып тора торган зал) ул хәзерге стильдә. Санктум лингадан, Һинду Ходае Шиваның универсаль символыннан тора. Ябык залда төрле Һинду ходайларының сурәтләре бар; Вишну, Шанмукха, Парвати, Махишасурамардини (Дурга Алиһәсенең формасы), Бхайрава (Шива Ходаеның формасы), Дурга, Вирабхадра (Шиваның тагын бер формасы) һәм Ганеша (Ганапати). Керүнең стеналары Пурана риваятьләреннән һәм эпосларыннан рельефлар белән тыгыз бизәлгән. Керүдә гадәти булмаган бизәкләр - таш боҗралар (бале) булган.
Алькесар
Алькесар — Испаниянең Уэска провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Габделкадыйр Инан
Фәтхелкадыйр Мостафа улы Сөләйманов (Әбделҡадир Инан, Фәтҡелҡадир Мостафа улы Сөләймәнов; эмиграциядә — Abdülkadir İnan, 29 октябрь 1889, Сарыкүлмәк, Пермь губернасы — 26 июль 1976, Истанбул) — галим, язучы, башкорт милли-азатлык хәрәкәтендә катнашучы. Төркиядә аны дөнья тюркологиясе маягы, Ватан фәненең яктырткычы дип саныйлар.
Биография
Фәтхелкадыйр Сөләйманов (эмиграция вакытында Габделкадыйр Инан исемен ала) 1889 елның 29 октябрендә башкорт Шигай авылында (хәзерге вакытта Чиләбе өлкәсе Коншак районы Сарыкүлмәк авылы) туган. Мостафа әтисе мәдрәсәдә укыткан, ә галимнең әнисе Зәкия Чиләбе өлкәсенең Аргаяш районы Булатово авылында туган. Зәкиянең нәсел агачында Биккула Галикеев булуыда билгеле. Ул Салават Юлаевның көрәштәше буларак танылган. Бикулла Галикеев хәзерге Аргаяш районы территориясендә Итбай авылына нигез сала. Ишан Биккул Аликеев (Галикеев) кабере авыл зиратында әле дә саклана һәм бүгенге көнгә кадәр мөселманнарның табыну урыны булып санала.
Ул җирле мәчет каршындагы мәктәптә, аннары Чиләбенең Ак мәчете каршындагы Хәким-Ахун мәдрәсәсендә укый. Фәтхелкадир Сөләйманов Троицкида «Рәсүлия» мәдрәсәсендә дә укый.
1913-1916 еллар язучы биографиясендә иҗати яктан нәтиҗәле булып чыга. Шигырьләре һәм мәкаләләре Троицк «Вакыт» — «Алга» газетасында, аннары Чиләбедә, Уфада һәм Стәрлетамакта басылып чыга. Ул «Инан» («ышанам») тәхәллүсе астында басыла. Нигә шундый тәхәллүс алуын ул болай аңлата: «Мин өч әйбергә ышанам.Беренчесе-ислам дине, икенчесе-фән, өченчесе-бөек төрки милләте. Инан фамилиясе минем бу өч ышаныч-көч дигәнне аңлата.» Беренче бөтендөнья сугышы башлангач, аны фронтка алалар. Ә Февраль революциясеннән соң Екатеринбург гарнизоны солдаты, Урал эшче, крестьян һәм солдат депутатларының 2 нче съездына делегат итеп сайлана. Октябрь революциясеннән соң Абдулкадир Инан башкорт милли-азатлык хәрәкәтендә актив катнаша .
1918 елның язында, Чиләбе өлкәсенең Метелев волостеннан (хәзер Чиләбе өлкәсенең Аргаяш районы Метелево авылы) делегат буларак, Чиләбедә узган Урал мөселманнары съезды эшендә катнаша. Башкорт Республикасы Хөкүмәте Оренбургтан Чиләбегә күчкәч, 1918 елның 18 июнендә Үзәк башкорт шуросы (совет) газетасының баш мөхәррире итеп билгеләнә. 1919-1920 елларда Башкорт Хөкүмәте егъзасы буларак башкорт Республикасыны дәүләт корылышында актив катнаша, Стәрлетамакта, Уфада, Мәскәүдә эшли.
1920 елның апреленнән Инан-Башкорт Автономия Совет Республикасының Дәүләт нәшрияты коллегиясе әгъзасы. Инан Республиканың хокукларны чикләве белән килешми һәм 1920 елның 19 маенда «Автономияле Совет Башкорт республикасының Дәүләт төзелеше турында» Бөтенроссия Үзәк Башкарма комитеты һәм РСФСР Халык Комиссарлары Советы карарына каршы протест йөзеннән, үз вазыйфасын калдырып, Урта Азиягә китә. Аннары 1923 елда Әхмәтзәки Вәлиди белән бергә Совет Россиясеннән китә.
Әфганстанда, Иранда, Һиндстанда һәм Европа илләрендә ике еллык сәяхәтеннән соң, 1925 елдан Инан Төркиядә кала. Шунда калган гомерен үткәрә. Ул тюркология институтында, 1933-1944 елларда — Төрек лингвистика җәмгыятендә, 1955-1961 елларда — Әнкара университетында, 1964-1971 елларда — Төркия мәдәнияте институтында эшли. Истанбулда тюркология институтында, Төрек лингвистик җәмгыятендә, дин Департаментында, мәдәният институтында эшли. Университетта ул алтай, якут, тува һәм хакас телләрен укыта. Полиглот буларак ул төрки телләрне генә түгел, гарәп, алман һәм фарсы телләрен дә яхшы белгән. Бу телләрдәге төп нөсхәләр белән эшләү аңа этнология, халык гореф-гадәтләре, телдән халык иҗаты һәм күп кенә төрки халыкларның мөселман диннәре тикшеренүләренең тирәнлегенә ирешергә мөмкинлек биргән.
Фәнни эшчәнлек
Инан төрки энциклопедия белгече, 350 дән артык фәнни мәкаләләр авторы. Ю.Балагасунскийның «Кутадгу белек», М. Кашгарскийның «Китабе деде-и Коркут», половец сүзлеге «Кодикус куманикус», «Чингиснаме», Кыргызстанның «Манас» эпосы һ. б. мөһим төрки язма истәлекләрне Инан фәнни анализлады һәм интерпретацияләде.
60 елдан артык вакыт эчендә үзенең фәнни эшчәнлегендә төрки тарих, этнография, фольклор, тел белеме һәм әдәбият белеме, философия буенча 300 дән артык фундаменталь эш булдырган. Абдулкадир Инанның «Башкорт моңы», «Акшан-батыр», «Моңлы төн» әсәрләрендә башкорт халкының үткәнен искә алалар.
Аның фәнни тикшеренүләре төрки халыкларның тарихына, этнологиясенә һәм тел гыйлеменә, Урал-Идел буе һәм Себердә ислам диннәре проблемаларына һәм Ислам таралышына багышланган иде.
Янежи
Янежи — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гвадалупе (Сакатекас)
Гвадалупе (Guadalupe) — Мексиканың Сакатекас штатында урнашкан шәһәр.
Тарих
XVI гасырда нигезләнгән.
Игра районы
Игра районы (Игринский район, Эгра ёрос) — Удмуртиянең үзәгендә урнашкан муниципаль район.
Административ үзәге — Игра поселогы.
Тарих
Район Зура һәм Дебёсы районнарының кечерәйтү нәтиҗәсендә 1937 елның 1 июлендә барлыкка килгән. Бөек Ватан сугышы вакытында, 1941-1943 елларда, район территориясендә Ижау - Балезино тимер юлы төзелеше алып барылган. 1963 елда район нигезендә Игра авыл районы һәм Игра сәнәгать районы барлыкка киләләр, 1965 елда район хәзерге чикләренә кергән.
Халык
Милли состав: удмуртлар — 61 %, урыслар — 36 %, татарлар — 1,5 %.
Татарлар
Игра районында татарлар 1940-50 елларда, районда агач әзерләү тармагының нык үсүе белән бәйле рәвештә килеп урнаша. Татарлар (нигездә, Татарстан һәм Башкортстаннан килгән югары әзерлекле нефть белгечләре) күченүенең икенче дулкыны 1970-елларның 1 нче яртысына туры килә һәм бу районда нефть чыгара башлау белән бәйле.
Икътисад
Авыл хуҗалыгы предприятиеләр, агач эшкәртү, җитен эшкәртү предприятиеләре.
Нефть чыгару
Игра район территориясендә нефты чыгару 1973 елда башланды. Көнбатыш-Красногорское, Есенейское, Красногорское, Карсовай, Сундур-Нязин һәм Чутырь чыганаклары.
ММЧ
Федераль һәм региональ ММЧдан башка урындагы "Светлый путь" газетасы чыгарыла.
Энжу-Женисья
Энжу-Женисья (Injoux-Génissiat) — Франциянең Эн департаментына караган коммуна, Бельгард-сюр-Вальсерин кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 29,61 км².
(11034) 1988 TG
(11034) 1988 TG — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1988 елның 9 октябрендә Ё. Осима тарафыннан Гэкко обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1988 TG» саналган.
(10203) Flinders
(10203) Flinders — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1997 елның 1 августында Франк Зольтовский тарафыннан Вумера обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1997 PQ» саналган.
Калбурҗу (Кайнарҗа)
Калбурҗу (Kalburcu) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Сакарья иле Кайнарҗа илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Коминтерн (Муркаш районы)
Коминтерн (Коминтерн, Коминтерн) — Чуашстанның Муркаш районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429551. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97232880004. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2101300002900.
Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2136.
Халык
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 16 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (146,15%),.
Верней-сюр-Авр
Верней-сюр-Авр — Франциянең Эр департаментында урнашкан коммуна.
Горня (Беларусия
Горня (Горня ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Хоцимский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Нестерова (Проходница кушылдыгы)
Нестерова — Россия территориясеннән ага торган елга. Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Проходница елгасының уң ярыннан 2 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 24 км.
Ыб (Усть-Вымь районы)
Ыб (Ыб) — Коми Республикасының Усть-Вымь районында урнашкан авыл.
Нестерова (Проходница кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Баренцев диңгезе бассейны елгалары Канин борынынан Печора елгасы бассейнына чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Печора һәм Мезень елгалары арасындагы, Баренец диңгезенә коючы, елгалар бассейны.
Ыб (Усть-Вымь районы)
Климат
Ыб климаты уртача-континенталь. Кыш озын, салкын, ә җәй кыска, гадәттә җылы, яисә салкынча. Биредә кырау җәен дә күзәтелә. Җәй көне циклоннар активлыгы сүлпәнәя, көзен исә киресенчә, үсә, шуңа күрә дә явым-төшем күләме арта. Көз белән яз салкын.
Нестерова (Проходница кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Ыб (Усть-Вымь районы)
Халык
Халык саны динамикасы:
Сагай-Йоль
Сагай-Йоль — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Югары Дель-Ю елгасының уң ярыннан 8 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 10 км.
Ыб (Усть-Вымь районы)
Халык
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: комилар (100%).
Сагай-Йоль
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Төньяк Сосьва. Кече елга бассейны — Төньяк Сосьва, елга бассейны — Об, Төньяк  Сосьва елгасы кушылган урыннан түбәнрәк.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Заборувек (Варшавский-Захидний повяты)
Заборувек  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Конари (Энджейовский повяты)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Гавождия (коммуна)
Гавождия — Румыниянең Тимиш жудецында урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
GSC2542-408
GSC2542-408 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Гожейова
Гожейова — Польшаның Карпатасты воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Стэфанова
Стэфанова (Стэфанова ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Браславский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Афанас (Кайбыч районы)
Тарих
Авыл 18 гасырда нигезләнгән. Элеккеге атамасы - Малиновка.
Халык саны
Милли состав (2010): татарлар — 70%, руслар — 26%, чуашлар - 4%.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.3 °C.
Пояна-Шкеий
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гернсбах
Гернсбах (Gernsbach) — Алманиянең Баден-Вюртемберг җирендә урнашкан коммуна.
Xösäyen Yamaşev
150px|thumb|Xösäyen Yamaşev Yamaşev Xösäyen Minhacetdin ulı (1882-1912), revolúsion xäräkät eşleklese, publisist.
Гернсбах
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Xösäyen Yamaşev
Tatarstan jurnalistlarınıñ Xösäyen Yamaşev isemendäge Respublika büläge buldırıla (1971).
Oyıştıru cıyılışı äğzaları komitetı
Petrogradta Oyıştıru cıyılışı quıp taratılğaç häm Samaranı baş kütärgän Çex-Slovak korpusı suğışçıları basıp alğaç, Samara şähärendä oyıştırıla.
KomUç demokratik ireklär häm 8 säğätle eş köne buldırıluın, qızıl töstäge däwlät flagı raslanuın, eşçelär konferensiälären häm krästiän qorıltayların uzdıruğa, hönäri berleklär eşçänlegenä röxsät birelüen iğlan itä, Sovet xakimiäte dekretların yuqqa çığar, üzeneñ Xalıq armiäsen buldıra. KomUç xakimiätenä iyül-August aylarında Samara, Sarıtaw, Sember, Ufa, öleşçä Qazan gubernaları buysındırıla.
1918 yılnıñ Sentäberendä komität üz wäkälätlären Ufa direktoriäsenä tapşıra, ataması Oyıştıru cıyılışı äğzaları qorıltayı dip üzgärtelä.
1918 yılnıñ Dekäberendä taratıla.
Bolşevik säyäsäte belän kileşmägän Tatar milli eşlekläre İlyas Alkin, Fuad Tuqtarov h. b. KomUç eşçänlegendä qatnaşqan, komitätneñ büro äğzaları bulğannar.
Карризо-Гилл (Техас)
Карризо-Гилл  — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Карризо-Гилл халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Мелроуз (Айова)
Мелроуз  — Америка Кушма Штатларының Айова штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Мелроуз шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Альколеа-де-Синка
Альколеа-де-Синка — Испаниянең Уэска провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Нырмыч
Нырмыч — Россия территориясеннән ага торган елга. Киров өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Чулман елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 98 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн бүлᴦeында урнашкан. Кече елга бассейны — Чулман кушылдыклары бассейны Агыйдел кушылганчы, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Янежовський Врх
Янежовський Врх — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гаудизчано (Казерта)
Гаудизчано — Италиянең Кампания төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Гаудизчано Апеннин ярымутравының көньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан көньякка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Панд-Орей (округ, Вашингтон)
Панд-Орей — Америка Кушма Штатларының Вашингтон штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Ньюпорт шәһәре.
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1911 елда оештырыла.
Территориясе
Округ мәйданы 3626 км² тәшкил итә.
Җихадие (Каргы)
Җихадие (Cihadiye) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Чорум иле Каргы илчесенә караган бер авыл (köy).
Малпартида
Малпартида — Португалиянең Гуарда округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Ольшова (Лодзь воеводалыгы)
Ольшова  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Фейр-Блафф (Төньяк Каролина)
Фейр-Блафф  — Америка Кушма Штатларының Төньяк Каролина штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сан-Педро-Гарса-Гарсия
Тарих
XVI гасырда нигезләнгән.
Иннимон
Иннимон (Innimond) — Франциянең Эн департаментына караган коммуна, Ланьё кантонына карый.
(11035) 1988 VQ3
(11035) 1988 VQ3 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1988 елның 12 ноябрендә Ё. Осима тарафыннан Гэкко обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1988 VQ3» саналган.
Заборувек (Груецкий повяты)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Калбурҗу (Гөнен)
Калбурҗу (Kalburcu) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Балыкесир иле Гөнен илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Стэцава
Стэцава (Стэцава ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Сенненский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
(10204) Turing
Тарихы
1997 елның 1 августында Пауль Комба тарафыннан Прескотт обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1997 PK1» саналган.
Галаций-Бистрицей (коммуна)
Галаций-Бистрицей — Румыниянең Бистрица-Несеуд жудецында урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Вернесс
Вернесс — Франциянең Эр департаментында урнашкан коммуна.
Алькубьерре
Алькубьерре — Испаниянең Уэска провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Конари-Колёния
Конари-Колёния — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Янежовци
Янежовци — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Һейдәр Әлиев
Һейдәр Әли улы Әлиев (Гейда́р Али́евич Али́ев, Гейда́р Алирза́ оглы́ Али́ев, Heydər Əlirza oğlu Əliyev, Һејдәр Әлирза оғлу Әлијев); 10 май 1923, Нахчыван, Азәрбайҗан ССР, ССРБ — 12 декабрь 2003, Кливленд, Огайо, АКШ) — азәри дәүләт һәм сәяси эшлеклесе, 1993 елдан — Азәрбайҗан президенты.
Фреснильо
Фреснильо-де-Гонсалес-Эчеверрия (Fresnillo de González Echeverría) — Мексиканың Сакатекас штатында урнашкан шәһәр.
Һейдәр Әлиев
Шәхес культы
Кайбер сәяси белгечләре фикеренчә, әлеге вакытта Азәрбайҗанда Һейдәр Әлиевның шәхес культы барлыгы турында әйтәләр.
Горы (Горацкий районы)
Горы  (Горы ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Горацкий районында урнашкан авыл.
Гожице (Тарнобжезький повяты)
Гожице — Польшаның Карпатасты воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Berençe çeçen suğışı
Berençe çeçen suğışı yä İçkeriä bäysezlege öçen suğış yä Çeçen Cömhüriätendä RF konstitutsion tärtiben torğızu — Rusiä ğäskärläre häm tanılmağan İçkeriä Cömhüriäte arasında 1994-1996 yılda bulğan suğış.
Suğış İçkeriädä häm Tönyaq Qawqaz qayber töbäklärendä bulğan.
Tarix
1991 yılda Sovet Berlege tarqalğannan soñ bar elekke Sovet Cömhüriätläre üz bäysezlegen iğlan itälär, şul uq Çeçen Moxtari Cömhüriäte möstäqillegen iğlan itä.
Läkin Boris Yeltsin citäkçesendäge Rusiä xökümäte başqa Sovet cömhüriätlären irekkä çığarıp cibärep RSFSR eçendäge bulğan töbäklären azat itmi.
Rusiä xökümäte milli azatlıq xäräkäten ğäskärlär belän bastırırğa çişä.
1990 yılda ğomumçeçen kongressınıñ citäkçese Cäwhär Dudayev bulıp saylanğan. Ul töp maqsatın — bäysez Çeçenstan buldırırğa itep quyğan.
1991 yılda Dudayev Çeçenstan bätsezlegen iğlan itä.
1991-1994 yılda Çeçenstan çınında bäysez bula.
1993 yılda Çeçenstanda eçke säyäsi köräş başlana. Rusiä xökümäte şuşı köräştä uñışsız qısılırğa tırışa, Dudayevka qarşı köçlären yaqlıy, läkin  şuşı oppozitsiä ciñelä.
Suğış başlanuı
11 dekaberdä Yeltsin 2169 nomerlı Ukaznı imzalıy, yağni Çeçenstanğa qarşı suğışnı iğlan itä.
31 dekaberdä Groznıy şähären qanlı höcüm başlana.
1994 yıldan 1996 yılğa qädär Berençe çeçen suğışı näticäsendä küp qorban belän Xäsäwyort şartnamäse imzalanğan. Rusiä ğäskärläre Çeçnädän çığalar, de fakto ciñelälär.
Berençe çeçen suğışı näticäsendä Çeçen Cömhüriäte İçkeriä çınında möstäqillekkä ireşä.
Berençe çeçen suğışınnan soñ Rusiä ğäskärläre Çeçenstannan kitälär häm Rusiädä küp terroristik aktlar bulğannar.
Заборув-Новий
Заборув-Новий — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Мальяда-Сорда
Географиясе
Мәйданы —.
Субатава
Субатава (Субатава ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Глыбоцкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Нехайтеяга
Нехайтеяга (Нехайто-Яга) — Россия территориясеннән ага торган елга. Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Рыбная елгасының уң ярыннан 43 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 14 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Баренцев диңгезе бассейны елгалары Канин борынынан Печора елгасы бассейнына чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Печора һәм Мезень елгалары арасындагы, Баренец диңгезенә коючы, елгалар бассейны.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
(11036) 1989 AW5
(11036) 1989 AW5 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1989 елның 4 гыйнварында Роберт Макнот тарафыннан Сайдинг-Спринг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1989 AW5» саналган.
Ак мәчет (Әстерхан)
Ак мәчет — Әстерхандагы бүгенге көнгә кадәр сакланып калган борынгы мәчет. Юрт татарларының Тияк бистәсе территориясендә урнашкан.
Каса-Бланка (Техас)
Каса-Бланка  — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Ак мәчет (Әстерхан)
Тарихы
Башта, чыганакларга караганда, мәчет агач була, әмма 1810 елда сәүдәгәр Нияз Измайлов акчасына таш бина итеп үзгәртелә. 1882 елда чыккан «Әстерхан шәһәре һәм аның тирә-ягы» җыентыгында, үзгәртеп корылган вакытта, Ак мәчеткә инде 130 ел, ягъни 1680 елдан бирле булуы язылган. Бу мәчеткә караган территория Нурали Мирза Урысов мәхәлләсе дип аталаган. Халыкта аны шулай ук "ата морза яки Мурзатай мәхәлләсе" дип атаганнар. Метрик китапларда шулай ук «Акмурза Урысов мәхәлләсе" исеме дә очрый. Урысовлар йорт ногайларының табын башлары булганнар. Мәчет традицион стильдә, манаралы итеп төзелгән.
Каса-Бланка (Техас)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ак мәчет (Әстерхан)
Тарихы
1903 елда мәхәлләгә 225 ир-ат һәм 210 хатын-кыз кергән, ә 1908-1909 елларда 800 ир-ат һәм 650 хатын-кыз.
1901 елда ул вакытта 11-нче мәчет дип аталган Ак җәмигъ мәчетенең мәхәлләсен 569 ир-ат һәм 579 хатын-кыз тәшкил иткән. Революциягә кадәр Ак мәчет каршында башлангыч мәктәп һәм мәдрәсә эшли.
1930 елда Ак мәчет ябыла, ә аның биналары балалар бакчасына тапшырыла. 1992 елда мәчет дин тотучыларга кайтарыла. 1997 елда Ак мәчет каршында янә «Хаҗи-Тархан» ислам институты дигән мәдрәсә ачыла, шул вакытта өлкәдә югары мөселман белемен алырга мөмкин булган бердәнбер бина. Ак мәчеттә реставрация башланыр алдыннан мәдрәсә күчерелә һәм хәзер ул Кара мәчет янында эшен дәвам итә.
Герштеттен
Герштеттен (Gerstetten) — Алманиянең Баден-Вюртемберг җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гаудини (Кунео)
Гаудини — Италиянең Пьемонт төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Гаудини Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Костеряки
Костеряки (Кӳстерек, Костеряки) — Чуашстанның Муркаш районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429532. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97232805010. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2101300006100.
Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2136.
Халык
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 226 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (100,00%),.
Саклинг-Сос
Саклинг-Сос — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Лепля елгасының уң ярыннан 10 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 12 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Төньяк Сосьва. Кече елга бассейны — Төньяк Сосьва, елга бассейны — Об, Төньяк  Сосьва елгасы кушылган урыннан түбәнрәк.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Пража
Пража — Румыниянең Бакеу жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
GSC2545-1029
GSC2545-1029 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Обервиль-ла-Манюель
Обервиль-ла-Манюель — Франциянең Сен-Маритим департаментында урнашкан коммуна.
Ананас
Бүрекле Ананас яки чын Ананас' яки зур бүрекле Ананас (лат.  Ananas comosus ) — купьеллык үсемлек, Бромелия (Bromeliaceae) гаиләсеннән Ананас (Ananas) төре.
Чын ананасның күп төрле сортлары Көньяк Америкада гына түгел, җир шарының бөтен тропик илләре буенча киң таралган.
Галбену (коммуна)
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Ананас
Синонимнар:
Тарихы
Аның беренче тасвирламасы 1553 елда Сьеса де Леонның «Перу хроникасы» китабында телгә алына.
Морфологик тасвирламасы
60 см кадәр биеклектәге тропик купьеллык үсемлек, читләре тешле озынча, тар, шул ук вакытта каты һәм сусыл (суккулент) яфраклар белән.
Чәчәкләре чәчәк атучы сабагында югарыда, спираль буйлап чәчәк чугы барлыкка китерерлек итеп куе урнашкан. Чәчәкләре ике җенесле, зигоморфлы, чәчәк эргәлегендә өч яфрак, бер җимешлек һәм алтылы серкәлек белән. Бөтен чәчәкләре дә үзара берегеп үскән, чәчәк эргәсе һәм каплаучы яфрагының өске яфраклары гына ирекле кала. Жгут рәвешендә серкәлекләре спираль буйлап өемне уратып ала. Җимшәне өч җимеш яфрагыннан тора, өч оялы, орлык береләре белән плацентасы үсү урыны буенча бүлгеләрдә урнашкан.
Ананас җимеш сыйфатында кулланылган вакытта зур (2 кг чаклы) ылыслы агач тубырчыгына охшаш була, алтынсу-көрән төстәге куш җимеш, өске кыска яфраклары шәлкеме белән, алар пролиферация — куш җимеш аша чәчәк сабакларында үсү нәтиҗәсендә зурая. Куш җимеш бер-берсенә кушылып үскән сусыл һәм йомшак җимешләрнең кабыргаларга китүче сусыл, ләкин каты үзәгеннән тора. Аерым җимешнең диварлары җимешче яфрагыннан һәм чәчәк эргәсе яфраклардан, чәчәк төбеннән барлыкка килә, кайвакыт 3 ояның берсе үсешеп җитми.
Ананасның культуралы сортлары орлыклары үсешми. Өлгергән җимешнең ояларында вак орлык береләрен күрергә мөмкин, алар оя читләре фонында ак төстә аерылып тора. Куш җимешнең бөтен өлешләре шәлкемнәр белән тезелгән. Үзәк өлешендә алар башлыча вертикаль буйлап бара, үзәктән шәлкемнәр кыеклап җимешкә бара.
Ананасның өлгереп җитмәгән җимеше ачы үзенчәлеккә ия, иренне яндыра, ашказанны ярсыта, эчәкләргә көчле эч йомшартучы буларак тәэсир итә. Өлгергән җимеше ачы үзенчәлекләрен югалта.
Химик составы
Ананасның йомшагы 86 процент судан тора, анда гади шикәр күп (12-15 мг %), нигездә, ул сахароза, органик кислоталар (0,7 мг %) — башлыча лимон кислотасы, һәм 50 мг % кадәр аскорбин кислотасы. Моннан тыш ананаста В, В, В, РР витаминнары, А провитамины бар.
Җимешләренең йомшагы минераль матдәләргә — калий (320 мг %), тимер, бакыр, цинк, кальций, магний, марганец, йодка бай.
Ананасның куш җимешендә углеводлар, А, В һәм С витаминнары һәм микроэлементлардан тыш тагын бромелаин — югары активлыкта полеолит ферментлар комплексы (ягъни аксымнар таркатучы) бар. Бромелаин аркасында организм аксым матдәләрне яхшы үзләштерә. Ананасны үтә күп куллану авызның лайлалы тышчасына зыян китерә. Ананаста С 40 мг% витамины бар (яфракларында 120 мг% кадәр).
Куллану
Ананасның куш җимеше — кыйммәтле туклану ашамлыгы. Сей яки консерваланган килеш кулланыла, кондитер сәнәгатендә киң кулланыла (кәнфитләр, джем, кайнатма). Биологик актив матдәләр комплексы ярдәмендә ананас файдалы сыйфатларга ия: аш эшкәртүне көйли, эчәкләргә санация ясый, канның үзлелеген киметә. Аннары ананас кискен азык икәнлеген онытырга ярамый, ул ашказан чирләре вакытында тәкъдим ителми. Ананаслар җилсенүгә каршы көчле чара — бромелаин ферменты күп.
Яфракларында ныклы сүсләр күп, шуңа күрә ананасны эрләү культурасы итеп тә кулланалар.
Куш җимешен куллану :
Культивация
Культураны үстерү күп тропик илләрдә киң таралган. Җимешнең мәдәни сортлары исле, тәме әчкелтем-таталы, 2 кг алып 16 кг авырлыкка кадәр була, орлыклары юк. Чын ананасның йомшагы (ак яки саргылт) 86,1 процент су, 4,5 процент шикәр, 6,9 процент сахароза, 0,41 процент азотлы матдәләр, 0,52 процент кислота, 0,42 процент көлдән тора.
Ананасларның бөтен ашамлык һәм десерт төрләре бүрекле Ананас сортына карый. Туган ягы үзәк Бразилиянең коры яссы таулыгы, аннан ананас культурасы бөтендөнья буйлап таралган. 1519 елда Магеллан йөзүе катнашучыларының берсе ананасны «җирдә табарга булган иң тәмле җимеш» дип тасвирлый. Озакламый Американы ачканнан соң португаллар ананас культурасын Африкага һәм Һиндстанга алып килә. Аурупага ананасны беренче тапкыр якынча 1650 елда китерәләр. Аурупада аны оранжереяларда үстерәләр (хәтта Санкт-Петербургның тирә-ягында һәм Соловецкий утрауларында). XIX гасыр уртасында ананасны тропик плантацияләрдән турыдан пароходларда алып киләләр һәм ананасның оранжерея культурасы бөтерелә.
XXI гасыр башында ананасның иң зур плантацияләр Гавай утрауларында туплана (дөнья җитештерүенең 30 %ы). Шулай ук дөнья кимәлендә ананас үстерү буенча лидерлар Таиланд, Филипин, Бразилия, Коста-Рика.
Филипин һәм Тайванда ананас шулай ук яфраклардан сүс алу өчен үстерелә.