cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Cäläl äd-Din
1409-1411 yıllarda Lituanıñ Böyek Kenäze Vitovt (Vytautas, Witold) belän bergä Teuton Ordenına qarşı yawda qatnaşa. Timer xannı quıp, Saray äl-Cädid täxetenä utıra. 1411 yıldan üz isemennän aqça suqtıra.
1405 yılda Grünwald suğışında Vitovt yağında qatnaşqan.
Cäläl äd-Din Litvağa kilgän waqıtınnan Böyek Litva kenäzlegendä tatarlar yäşi başlağannar, soñraq Reç Pospolita däwlätendä şul tatar cämğiäte Polşa-Litva tatarları yä Lipki tatarları dip yörtelä.
Шыңгыстай
Шыңгыстай (Шыңғыстай) — Казакъстанның Көнчыгыш Казакъстан өлкәсе‎ндә урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат континенталь. Гыйнварның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. Җилләр розасында төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) җилләр өстенлек итә. Тотрыклы кар катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.
Барселиньюш
Барселиньюш — Португалиянең Брага округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Ярей-Шор
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Уса елгасы. Кече елга бассейны — Уса, елга бассейны — Печора.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Добжелин
Добжелин — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Ле-Понте (Савойя)
Ле-Понте (Le Pontet) — Франциянең Савойя департаментына караган коммуна, Монмельян кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 8,66 км².
Искәрмәләр
Ле-Понте (Савойя)
Вилата (Асти)
Вилата — Италиянең Пьемонт төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Вилата Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Сан-Себастьян-де-ла-Гомера
Сан-Себастьян-де-ла-Гомера — Испаниянең Санта-Крус-де-Тенерифе провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Деринҗе (Байкан)
Деринҗе (Derince) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Сиирт иле Байкан илчесенә караган бер авыл (köy).
Иж-Бубый авылы тарихы музее
Иж-Бубый авылы тарихы музее (Музей истории села Иж-Бобья) — Татарстанның Әгерҗе районы Иж-Бубый авылында урнашкан муниципаль мәдәният оешмасы (музей). 2011 елдан Әгерҗе районы мәдәни мирас һәм тарих музее филиалы. Иж-Бубый авылы тарихы һәм 1781—1911 елларда авылда эшләгән Иж-Бубый мәдрәсәсе тарихы белән таныштыра. Координатлары:?56.469003° т. к.. 52.995914° кч.оз. (G) (O) (Я).
Тарих
Бертуган Бубилар исемендәге Иж-Бубый мәктәбендә мәдрәсәгә багышланган музей 1989 елның 25 маенда ветеран укытучы Рәмзия Арслан кызы Хәлиуллина, мәктәп директоры (соңрак «Бубыйлар мирасы» (Наследие Буби) фондының башкаручы директоры) Раиф Мөхәммәтҗан улы Гәрәев тырышлыгы белән ачыла. Математика укытучысы Р. А. Хәлиуллина — Иж-Бубый авылы тарихы, бигрәк тә Иж-Бубый мәдрәсәсе тарихы буенча эзләнү эшләре алып барган шәхес. Әгерҗедә туып, балачагында Иж-Бубый авылында яшәгән, шунда тулы булмаган урта мәктәпне тәмамлаган Советлар Берлеге Каһарманы хәрби диңгезче Асаф Котдус улы Габдерахманов (1918—2000) Акъярдан кунакка кайткач, музей өчен мәктәп тарихы турында мәгълүматлар белән документлар тапшыра. 1999 елда музейга «мәктәп музее» исеме бирелә. Берара вакытлыча музей мәчет бинасында урнашып тора.
Экспонатлар
Музей экспонатларын җыю берничә этаптан тора. XX гасыр уртасында башланган беренче этапта этнография, нумизматика, вакыйгаларда катнашучыларның истәлекләре туплана. Әлеге эшне Иж-Бубый мәктәбе тарих укытучысы Илһамия Аппакова оештыра. Авылдан чыккан күренекле шәхесләр (авыл хуҗалыгы эшчәннәре, санаторий хезмәткәрләре, Вадандашлар һәм Бөек Ватан сугышларында катнашучылар) турында мәгълүмат җыела бара.
1989 елда Иж-Бубый мәктәбенең яңа бинасында музей ачу тантанасы була. Музей бүлмәсендә даими экспозицияләр булдырыла, экскурсоводлар билгеләнә.
1991 елның маенда Бубый мәдрәсәсенең 210 еллык юбилее үткәрелә. Тантанага килгән галимнәр Азадә-Айшә Рорлих (АКШ), Раиф Мәрданов, Диләрә Тумашева, Гөлнара Газизова (барысы да - Казан), кунаклар - мәдрәсә мөгаллимнәре, шәкертләренең нәселе – Габдулла Бубиның кызы Ситдыйка Бубинская (Санкт-Петербург), Аидә Тайсина (Казан), Мәдинә Рәхимкулова (Ырынбур) һ. б. музейга ярдәм күрсәтә.
Экспозиция бүлекләре: «Мәгърифәт учагы каһарманнары», «Мәдрәсә мөгаллимнәре», «Совет чоры мәктәбе - тарих битләрендә (1917-1989 еллар)», «Үткәннәребезгә тугры калып, заман белән бергә атлыйбыз (1990-2011 еллар)», «Дәреслекләр һәм китаплар», «Онытылмас очрашулар», «Бубыйлар кабызган якты учак ялкынланып яна бүген дә....», «Сугышчан Дан экспозициясе».
Музейның гомуми мәйданы 18 кв. м.
Порт-Лавака (Техас)
Порт-Лавака  — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан шәһәр.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ныммкүла (Рапла)
Ныммкүла (Nõmmküla) — Эстониянең Рапламаа өязендә урнашкан авыл.
Малий Осолник
Малий Осолник — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Загужички
Загужички — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Навины (Лепельски авыл советы)
Навины (Навіны ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Лепельский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Ашабаш
Ашабаш — Татарстан Республикасының Арча районындагы авыл.
Халык саны — 159 тирәсендә. Почта индексы — 422014.
Ташкәнт метрополитены
Ташкәнт метрополитены — Ташкәнт шәһәрендәге метрополитен сызыклары системасы.
Ашабаш
Тарих
XVII гасырда нигезләнгән.
Ситки
Ситки — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Ташкәнт метрополитены
Ташкәнт Метрополитены 4 сызыктан тора, 43 мәүкиф, гомуми озынлыгы 59,5 км, пассажир әйләнеше - 180-200 мең (көн), 68 млн. (ел) (2009).
Ашабаш
Демография
Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): татарлар.
Ситки
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Ла-Буассер-д'Ан
Ла-Буассер-д'Ан — Франциянең Дордонь департаментында урнашкан коммуна.
Сульяна
Сульяна (Sullana) — Перуның Пьюра департаментында урнашкан шәһәр.
Тарих
1783 елда нигезләнгән.
Сөендек (Учалы районы)
Сөендек(Һөйөндөк) — Башкортстанның Учалы районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 453715, — 80253820009.
Демография
Халык саны динамикасы:
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 117 кешенең яшәве мәгълүм.
Порт-Аллегани (Пенсильвания)
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Зеки Аян (Торослар)
Зеки Аян (Zeki Ayan) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Мерсин иле Торослар илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
WBP11
WBP11 —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
(4448) Филдэвис
Тарихы
1986 елның 5 мартында Кэролин Шумейкер тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1986 EO» саналган.
Барселуш (район)
Барселуш  — Португалиянең Брага округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Вертеп
Вертеп (Вертеп) — Коми Республикасының Ижма районында урнашкан авыл.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: комилар (100%).
Ереван метрополитены
Ереван метрополитены — Ереван шәһәрендәге метрополитен сызыклары системасы.
1981 елның 7 мартында ачыла.
Ереван Метрополитены 1 сызыктан тора, 10 мәүкиф, гомуми озынлыгы 12,1 км, пассажир әйләнеше - 40 мең (көн), 14,9 млн. (ел) (2012).
Лазерлы in situ кератомилез
Шулай итеп, алынган тукыма күләме һәм катнашу нәтиҗәсе мөгезкатлауның башлангыч калынлыгы белән чикләнә  (пахиметрия мәгълүматлары буенча). Корама калынлыгын үзгәртеп була, ләкин бик юка корамаларны ясау кыен һәм алар бөртекләнүгә ешрак дучар була.
1.     Техника
а) КЭБ  65 мм тк. бг. кадәр арттыру өчен күз алмасына беркеткеч-боҗра куела. Бу  челтәркатлауның үзәк артериясенең вакытлыча томалануына һәм күрү начарлануына  китерә ала;
б) боҗраны  мөгезкатлауга тигезләп куялар, аңа микрокератомлы үткәргеч урнаштыралар;
Крабтри (Орегон)
Крабтри  — Америка Кушма Штатларының Орегон штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Лазерлы in situ кератомилез
г) беркеткеч-боҗраны  алалар һәм эксимер лазер белән эшкәртәләр (ФРК"да кебек);
Крабтри (Орегон)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Малий Оток
Малий Оток — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Ордоряну
Ордоряну — Румыниянең Илфов жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Малий Оток
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Рекленгем
Рекленгем — Франциянең Па-де-Кале департаментында урнашкан коммуна.
Лазерлы in situ кератомилез
д) кораманы  урынына куялар һәм 30 секунд тимичә торалар. LASEK белән чагыштырганда операциянең  өстенлекләренә минималь субъектив уңайсызлык, тиз күрү реабилитациясе һәм  рефракциянең тотрыклануы, мөгезкатлау томанлануының минималь  куркынычлыгы  керә.
2.     Өзлегүләр
а) интраоперацион: «тишекле» тишекләр, юка корама ясалуы, кораманы тулаем кисү, тулы булмаган яки тигезсез корама һәм сирәк мөгезкатлау  тишелүе;
б)  операциядән  соң:
-     "коры"  күз - бик еш дәвалануны таләп итүче өзлегү;
-     җыерчыклану (рәс.  10.8а), кораманың кыеклануы яки күчүе;
-     төнге томанлануга  китерә алган субэпителиаль томанлану (ялтыравыклы йогынты) (рәс. 10.8б);
-     таралган ламелляр  кератит ("Сахара комлары") LASIK'тан 1-7 көннән соң үсеш ала һәм  корама аслыгы аралыгында грануляр инфильтратлар белән сыйфатлана (рәс.  10.8г). Дәвалау антибиотикларны һәм стероидларны интенсив кулланудан тора ;
-     бактериаль  кератит бик сирәк була (рәс. 10.8д).
Тархан (Батыр районы)
Тархан (Турхан, Тарханы) — Чуашстанның Батыр районында урнашкан авыл.
Климат
Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.
Халык
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 1037 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (100%) алып тора.
Будки (Пшасниский повяты)
Будки  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
NGC 6976
NGC 6976 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда   тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Ситковизна
Ситковизна — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Зиняки
Зиняки (Зінякі ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Шчучынский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Башту (Кабесейраш-де-Башту)
Башту  — Португалиянең Брага округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Добжелюв
Добжелюв — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Башту (Кабесейраш-де-Башту)
Географиясе
Мәйданы —.
Добжелюв
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Навины (Стайски авыл советы)
Навины (Навіны ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Лепельский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Ныммкүла (Тапа)
Ныммкүла (Nõmmküla) — Эстониянең Ляэне-Вирумаа өязендә урнашкан авыл.
WBP1L
WBP1L —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
Загурки (Слупский повяты)
Загурки  — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Şihabetdin Märcani
300px|right|thumb|Şihabetdin Märcani Şihabetdin Märcani (1818-1889), iláhiät ğälime, tarixçı. Qazan öyäzeneñ Taşkiçü awılında, Boxara, Sämärqänd şähärläre mädräsälärendä belem ala. 1850. yıldan Qazannıñ Berençe Camiğ mäçete imamı, 1867.dä Qazan möxtäsibe itep bilgelänä. Ber ük waqıtta 1876-1884. yıllarda Qazanda Tatar uqıtuçılar mäktäbendä din-iman däräsläre alıp bara. Möselman ğälimnärennän berençe bularaq, Qazan Universitetı qarşındağı Arxeologiä, Tarix häm Etnografiä Cämğiäte äğzası itep saylana, anıñ eşendä aktiv qatnaşa. Ğilmi xezmätlärendä dini islaxçılıq häm mäğrifätçelek ideyaların yaqtırta. Märcani xezmätläre Tatarlarda yaña metodologiägä tayanğan tarix fäne nigez sala häm Möselman Şäreq illärendä mäğlüm fänni mäktäplär tradisiäsen däwam itterä.
30 tomnan artıq fundamental xezmätlär avtorı. Şihabetdin Märcani Yaña Tatar bistäse ziratında kümelä. Şihabetdin Märcani qabere
Загорье (Ырынбур өлкәсе)
Загорье (Загорье) — Ырынбур өлкәсенең Тук районында урнашкан торак пункт.
Халык
Милләтләр (2010): татарлар — 47,6%, руслар — 26,8%, мордвалар — 23,8%.
Минск метрополитены
1984 елның 30 июнендә ачыла.
Минск метрополитены Мәскәүдәге һәм Авиазаводтагы сызыкларыннан тора. Гомуми озынлыгы 40,5 км, 29 мәүкиф бар.
Пассажир әйләнеше - 1799 мең кеше (көн) (2015), 583 млн кеше (ел).
Киләчәктә өченче сызык төзүен фаразлана.
Малий Подлог
Малий Подлог — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кахамарка
Кахамарка (Cajamarca) — Перуның Кахамарка департаментында урнашкан шәһәр.
Тарих
14 нче гасырда нигезләнгән.
(280) Филия
(280) Филия  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1888 елның 29 октябрендә Иоганн Пализа тарафыннан Вена обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «ук әлеге атамасы» саналган.
Ла-Гонтери-Булунес
Ла-Гонтери-Булунес — Франциянең Дордонь департаментында урнашкан коммуна.
Деринҗе (Курталан)
Деринҗе (Derince) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Сиирт иле Курталан илчесенә караган бер авыл (köy).
Санта-Крус-де-ла-Пальма
Санта-Крус-де-ла-Пальма — Испаниянең Санта-Крус-де-Тенерифе провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Лессо (Савойя)
Лессо (Laissaud) — Франциянең Савойя департаментына караган коммуна, Монмельян кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 6,57 км².
Искәрмәләр
Лессо (Савойя)
Борис Бункин
Борис Васильевич Бункин ( 1922 - 2007 ) - рус совет галиме, ПВО өчен зенит ракета комплекслары җитештерү конструкторы һәм оештыручысы. Ике тапкыр Социалистик Хезмәт Герое (1958, 1982). Ленин премиясе лауреаты.
1968 елдан 1998 елга кадәр - ул ПВО гаскәрләренең кораллану нигезен тәшкил итә торган зенит ракета комплексларын эшләү һәм серияләп җитештерүне гамәлгә ашыручы «Алмаз» фәнни-җитештерү берләшмәсе предприятиесе генераль конструкторы: С-75, С-125, С-300, С-400.
Биографиясе
1922 елның 16 июлендә Аксиньино авылында туган (хәзерге вакытта Мәскәү чикләрендә). Әтисе - Василий Федорович Бункин (1896-1943), инженер-геодезист. Әнисе - Бункина (Целикова) Антонина Сергеевна (1896-1947), бухгалтер.
Бөек Ватан сугышы башланыр алдыннан бер ел элек ул Мәскәүдәге 471-нче урта мәктәпне тәмамлайн. 1941-нче елда, Мәскәү авиация институтының беренче курсын тәмамлаганнан соң, сугыш башлангач, ул 24-нче номерлы Мәскәү авиамотор заводында эшли башлый (хәзерге вакытта "Салют" Мәскәү машина төзелеше җитештерү берләшмәсе). 1941 елның октябрендә, Мәскәү авиация институты укытучылары һәм студентлары төркеме белән, ул Алма-Атага эвакуацияләнә. Соңрак ул Мәскәүгә кайта. 1947 елда ул Мәскәү авиация институтының радио-инженерлык факультетында диплом яклай һәм бу университетның радиотехника кафедрасында аспирантурага укырга керә.
1950 елдан, соңрак Мәскәүнең «Стрела» конструкторлык бюросына үзгәртелгән, 1 нче конструкторлык бюросында, ә аннары СССР радиосәнәгать министрлыгының «Алмаз» Үзәк конструкторлык бюросында, хәзерге вакытта академик А.А. Расплетин исемендәге «Алмаз фәнни — җитештерү берләшмәсендә эшли. Ярты гасыр дәвамында әлеге предприятие ПВО гаскәрләре өчен зенит ракета комплексларын баш уйлап табучы һәм җитештерүче булып тора.
1968-1998 елларда Б.В. Бункин — предприятиенең генераль конструкторы, 1998 елдан 2007 елга кадәр-фәнни җитәкчесе.
Ул 2007 елның 22 маенда үлә. Аны Мәскәүдәге Троекуровский зиратында күмәләр.
Абыйсы - Федор Василиевич Бункин (1929-2016) - физик, Россия Фәннәр академиясе академикы.
Бүләкләре һәм мактаулы исемнәре
- СССР Фәннәр академиясенең гамәлдәге әгъзасы итеп сайлана.
- Ике тапкыр Социалистик Хезмәт Каһарманы ( 1958, 1982 ).
- Ленин ордены,
- Октябрь Инкыйлабы ордены,
- РФА тарафыннан яңа техника төзүдә күренекле эшләре өчен бирелә торган академик А.А. Расплетин исемендәге алтын медальнең беренче лауреаты. .
- IV дәрәҗә "Ватан алдында казанышлары өчен" ордены,
- 1994 елның 26 июлендә - Халыклар Дуслыгы ордены белән бүләкләнгән.
Шыңкоҗа
Шыңкоҗа (Шыңқожа) — Казакъстанның Көнчыгыш Казакъстан өлкәсе‎ндә урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат континенталь. Гыйнварның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. Җилләр розасында төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) җилләр өстенлек итә. Тотрыклы кар катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.
Ярейшор (Вомлесъю кушылдыгы)
Ярейшор — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы, Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Вомлесъю елгасының сул ярыннан 1 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 24 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Уса елгасы. Кече елга бассейны — Уса, елга бассейны — Печора.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Колорадо коңгызы
Үз исемен 1859 елда, Колорадо штатындагы бәрәңге басуларын кырып чыккач, ала. Чын «ватаны» — Мексиканың Сонора дигән өлкәсе. Анда Leptinotarsa галәсенең башка вәкилләре дә яши, алар кыргый пасленнар (бәрәңге, томат һәм тәмәке «туганнары») белән туклана. Колорадо коңгызы Аурупага берничә тапкыр аяк баса, ләкин чынлап торып 1918 елда Франциядәге Бордо тирәләрендә тамыр җәя. 1949 елда бу корт ССРБ җирләренә үтеп керә. Беренче булып Львов өлкәсенең бәрәңге басуларында пәйда була ул.
Портленд (Техас)
Портленд  — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Портленд шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Рәгаиб кичәсе
Рәгаиб кичәсе — Рәҗәп аеның 1 нче җомга киче. Рәгаиб сүзе гарәп теленнән тәрҗемәдә «теләкләр» вә «морадлар» дигән мәгънәгә туры килә. Рәгаиб — ислам дине буенча Аллаһ гафу вә рәхмәтен колларына күбрәк иттереп бирелгән һәм догалар кабул ителә торган кичә.
Мөхәммәт пәйгамбәр әтисе Габдулла белән әнисе Әминәнең никахланган кичәсе санала.
Ислам дине буенча Рәгаиб кичәсендә Мөхәммәт пәйгамбәргә Аллаһ үзенең рәхимлеген иңдергән, бу кичтә чиксез күп фәрештәләр иңгән. Пәйгамбәр Аллаһка шөкерләр кылып 12 рәкәгать нәфел намазлары кылган дип сөйләнә.
Бу кичәнең, дөрестән дә, Аллаһ каршысында сайланганлыгы турында Коръәндә дә, пәйгамбәрнең хәдисләрендә дә әйтелми.
Рәҗәб аеның изгелеге турысында дини чыганакларда әйтелмәгән булса да, бу айның Аллаһ каршысында башка айларга караганда изге айларның берсе итеп билгеләнгәне мәгълүм.
Рекур (Па-де-Кале)
Рекур — Франциянең Па-де-Кале департаментында урнашкан коммуна.
WBP2
WBP2 —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
Будки (Шидловецкий повяты)
Будки  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Кишмәт
Кишмәт — Татарстан Республикасының Арча районындагы авыл.
Почта индексы — 422013.
Оревица-Маре
Оревица-Маре — Румыниянең Мехединць жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ситково
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Добкув (Лодзь воеводалыгы)
Добкув  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Зекибей (Айвалык)
Зекибей (Zekibey) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Балыкесир иле Айвалык илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Малий Подлюбен
Малий Подлюбен — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Навички
Навички (Навічкі ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Мёрский районында урнашкан авыл.
Зинявцы
Зинявцы (Зіняўцы ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Вавкавыский районында урнашкан авыл.
Навички
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Зинявцы
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Ныммкүла (Вәике-Маарья)
Ныммкүла (Nõmmküla) — Эстониянең Ляэне-Вирумаа өязендә урнашкан авыл.
Чинча-Альта
Чинча-Альта (Chincha Alta) — Перуның Ика департаментында урнашкан шәһәр.
Белинью
Белинью — Португалиянең Брага округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Люк (елга)
Люк — Россия территориясеннән ага торган елга. Удмуртиянең Ува, Завьялово һәм Ижау шәһәр округы биләмәләрендә ага. Елга  Иж елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 33 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Чулман кушылдыклары бассейны Агыйдел кушылганчы, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Крейн (Орегон)
Крейн  — Америка Кушма Штатларының Орегон штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Крейн халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Порт-Вю (Пенсильвания)
Порт-Вю  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Задри
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(977) Филиппа
(977) Филиппа  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1922 елның 6 апрелендә Жеховский В. П. тарафыннан Алжир обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1922 LV» саналган.
Вилатала (Империя)
Вилатала — Италиянең Лигурия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Вилатала Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
NGC 6977
NGC 6977 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда   тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Сичи (Польша)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Санта-Крус-де-Тенерифе
Санта-Крус-де-Тенерифе — Испаниянең Санта-Крус-де-Тенерифе провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Чыганаклар
Санта-Крус-де-Тенерифе
Пионер каләме (журнал)
«Пионер каләме» — Казанда айга бер мәртәбә 1933 елның гыйнварыннан чыгучы, 1932 елның декабрь саны белән туктатылган «Октябрь баласы» журналының дәвамчысы.
Эчтәлек
Бу елларда пионер сүзенең мәгънәсен төшендерү, кулакларга, дингә каршы көрәш икенче плангарак күчә. «Пионер каләме»ндә яңа бурыч итеп «Балалар массасын югары белем алу өчен көрәшкә туплау» куела. Журналда шигырьләр һәм хикәяләр белән К. Нәҗми, Х. Туфан, Ш. Маннур, М. Әмир, Ә. Исхак, Ф. Хөсни, Н. Баян катнаша. Х. Вахит. Н. Гайсин, Ш. Гәрәй, Җ. Тәрҗеманов. Ш. Мөдәррисләр каләм көчләрен беренче мәртәбә шушында сыныйлар.
Абдулла Алиш әсәрләре журналның сәнгатьчә эшләнешен күтәрүгә сизелерлек өлеш кертә. «Чуар тавык», «Уңышсыз рәсем» хикәяләре, «Ил гизүчеләр һәм хәйлә сөючеләр» тәрҗемә әкиятләре «Нәниләргә бүләк» почмагының матур битләреннән санала.
Мәгълүм булганча, утызынчы еллар, бигрәк тә аның икенче яртысы илебездә шәхес культының тамыр җибәрүе белән характерлана. Бу — «Пионер каләме»ндә читләтеп үтми. Журналның байтак битләре Ленин-Сталин шәхсенә мәдхия җырлаган шигырьләр, әдәби парчалар белән ачыла. Тәрҗемә әдәбиятка зур урын бирелә. Шуның белән бергә балаларның җәйге пионер лагерларында күңелле ял итүләре, җылы мәктәпләрдә белем алулары, илебездәге яңа төзелешләр турында язмалар дөнья күрә.
Яңартылу
Сугыш тукталгач, 1951 елның ноябреннән ул «Пионер» исеме белән яңадан чыга башлый.
Мөхәррире итеп «Пионер каләме»ндә беренче иҗади тәҗрибәләрен ясаган язучы Абдулла Әхмәт куела.
1955 елның беренче саныннан мөхәррир итеп язучы Ләбибә Ихсанова билгеләнә. Русларда «Пионер» исемле журнал чыгуын исәпкә алып, 1957 елның 7 нче саныннан аның исеме «Ялкын» дип үзгәртелә, әлеге исем белән ул бүген дә чыгып килә.
Чыганаклар
http://www.musulman.su
Лорак-ан-Виваре
Лорак-ан-Виваре — Франциядә урнашкан коммуна, Ардеш департаментында урнашкан.
Навумавка (Бешанковицкий районы)
Навумавка (Навумаўка ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Бешанковицкий районында урнашкан авыл.
Шыпан
Шыпан (Шыпан) — Казакъстанның Төркестан өлкәсендә урнашкан авыл.
Югары Бугаево
Югары Бугаево (Верхнее Бугаево) — Коми Республикасының Усть-Цильма районында урнашкан авыл.
Шыпан
Климаты
Биредә климат континенталь. Гыйнварның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. Җилләр розасында төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) җилләр өстенлек итә. Тотрыклы кар катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.
Югары Бугаево
Климат
Югары Бугаево климаты уртача-континенталь. Кыш озын, салкын, ә җәй кыска, гадәттә җылы, яисә салкынча. Биредә кырау җәен дә күзәтелә. Җәй көне циклоннар активлыгы сүлпәнәя, көзен исә киресенчә, үсә, шуңа күрә дә явым-төшем күләме арта. Көз белән яз салкын.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: руслар (93%).
Деринҗе (Хафик)
Деринҗе (Derince) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Сивас иле Хафик илчесенә караган бер авыл (köy).
Ла-Дорнак
Ла-Дорнак — Франциянең Дордонь департаментында урнашкан коммуна.
Ноону
Ноону (Noonu) — Эстониянең Ляэне-Вирумаа өязендә урнашкан авыл.
Көчек (Учалы районы)
Көчек — Башкортстанның Учалы районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 453715, — 80253820007.
Демография
Халык саны динамикасы:
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 72 кешенең яшәве мәгълүм.
Малий Ракитовець
Малий Ракитовець — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Добра (Згерский повяты)
Добра  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Биккол (Тук районы)
Биккол (Биккулово) — Ырынбур өлкәсенең Тук районында урнашкан торак пункт.
Бенте
Бенте — Португалиянең Брага округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Будки-Желязовски
Будки-Желязовски — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Möxämmädyar
Möxämmäd-Yar ul Möxämmät-Ämin xan isemle Qazan xanınıñ 1502 yılda tuğan ulı ide.
Будки-Желязовски
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Möxämmädyar
Yäştän ük Möxämmäd-Yarnı anıñ atası uqırğa Persiägä cibärä. Möxämmäd-Yar anda Şäyex Ğäli iseme ilä yegerme yıl belem alıp, şağir bulıp zur uñışlarğa ireşep, kitaplarnı tuplap yäşi. Söyem-bikä yärdäme belän Qazanğa qaytqaç, şağir üz tuplağan zur kitapxänäne «äl-Möxämmädiä» mädräsäsenä büläk itä.
Möxämmäd-Yar Bolğardağı «äl-Xuma» digän süfilär cämğiätenä başlıq itep saylana.
1552 yılnıñ cäyendä il östenä oluğ facíğa yabırılğaç, Möxämmäd-Yar Bolğar däwläteneñ saqlap qalu öçen äwliäläe qäberenä ziärät qılu niäte belän Bolğarğa säfärgä çığa. Yulda Urıslar belän kilgän Severga Baskakov isemle Kazak atamı qorğan tozaqqa elägä. Şağirne qılıçlar belän turaqlap beterep üterälär.
Äsärlär
Bügenge köngä ike genä äsäre kilep citä:
Злобавшчына
Злобавшчына (Злобаўшчына ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Вавкавыский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Рели
Рели — Франциянең Па-де-Кале департаментында урнашкан коммуна.
WBP4
WBP4 —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
Аякучо
Аякучо (Ayacucho) — Перуның Аякучо департаментында урнашкан шәһәр.
Тарих
1540 елда нигезләнгән.
Чуашстанга 11 ел
Чуашстанга 11 ел (Чӑваш Ене 11 ҫул, 11 лет Чувашии) — Чуашстанның Епрәч районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429708. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97213815007. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2,1006E+12.
Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2133.
Халык
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 46 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (76%), руслар (17%).
Орезу
Орезу — Румыниянең Яломица жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Порт-Карбон (Пенсильвания)
Порт-Карбон  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Порт-Ничес (Техас)
Порт-Ничес  — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан шәһәр.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Навуменки
Навуменки (Навуменкі ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Глыбоцкий районында урнашкан авыл.
Ле-Шаван-ан-Морьен
Ле-Шаван-ан-Морьен (Les Chavannes-en-Maurienne) — Франциянең Савойя департаментына караган коммуна, Сен-Жан-де-Морьен кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 4,69 км².
Искәрмәләр
Ле-Шаван-ан-Морьен
Скае
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Фоторефракцион кератоэктомия
Фоторефракцион кератэктомия (ФРК) эксимер лазер ярдәмендә башкарыла, ул якындагы тукымаларга минималь зыян китереп мөгезкатлау тукымасын алдан  билгеләнгән тирәнлеккә кисеп ала. Миопияне төзәткәндә мөгезкатлауның үзәгендә тукымаларны кисеп алалар, бу аның тәлпәюенә китерә; якынча һәр 10 мкм абляция  рефракцияне 1 дптр үзгәртә. Гиперметропияне төзәтү өчен абляцияне мөгезкатлауның перифериясендә башкаралар, бу мөгезкатлауны үзәктә текәрәк  итә. ФРК ярдәмендә миопияне 6 дптрга, астигматизмга 3 дптрга кадәр һәм җиңел гиперметропияне төзәтеп була.
1.     Техника
а)  күрү күчәрен билгелиләр һәм  эпителийны алалар;
б)  авыру карашын лазер утына  юнәлтә; в)  боумен  мембранасы һәм строманың алгы катламнарын лазер белән кисеп алалар (рәс.  10.7б), гадәттә, моңа 30-60 секунд кирәк. Мөгезкатлау 48-72 сәгать эчендә төзәлә. Төрле субэпителиаль томанланулар 2 атна эчендә үсеш ала һәм 1-6 ай дәвамында саклана. Алар күрү үткенлеген сирәк киметә, ләкин төнге томанлануга (глэр-йогынтысына) китерә ала.
Заезеже (Диңгез буе воеводалыгы)
Заезеже  — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Фоторефракцион кератоэктомия
2.    Өзлегүләр. Эпителизация тоткарлануы, мөгезкатлау хейзлары һәм гало (нур), төнге күрү  кимүе һәм йогынтысының регрессиясе. Абляция өлкәсенең децентрациясе, җөйләнү, эпителийның аномаль төзәлүе, дөрес булмаган астигматизм, сизгерлек кимү,  асептик инфильтратлар, инфекцияләр һәм мөгезкатлауның кискен некрозы сирәк  очрый ала.
Заезеже (Диңгез буе воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Фоторефракцион кератоэктомия
Лазерлы эпителиаль кератомилез
Лазерлы эпителиаль кератомилез (LASEK) - чагыштырмача яңа операция, ләкин аның популярлыгы арта. LASEK өстенлекләренә авырту тойгылары булмау, мөгезкатлау томанланулары азрак булу һәм ФРК белән чагыштырганда тизрәк күрү  реабилитациясе керә. LASEK җиңел аметропияләрне төзәтүдә һәм LASIK күрсәтелмәгән бик юка мөгезкатлау белән авыруларда нәтиҗәле. Операция техникасы:
а) 30-40  секунд эчендә 20% спирт кулланганнан соң нигез мембранасында урнашкан  эпителий корамасын ясыйлар;
б)   лазерлы абляция үткәрәләр;
в)   эпителиаль кораманы урнаштыралар. Операциядә 4-7 көн эчендә функциональ  нәтиҗәгә ирешәләр һәм өзлегүләрнең түбән ихтималлыгы хас. LASIK белән  чагыштырганда төп кимчелекләр — операциядән соң авырту һәм эпителий төзәлүе  буенча алдан әйтеп булмый.
Ярей-Ю (Зур Роговая кушылдыгы)
Ярей-Ю (Зур Ярей-Ю) — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы, Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Зур Роговая елгасының уң ярыннан 250 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 22 км.
(631) Филиппина
(631) Филиппина  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1907 елның 21 мартында Август Копфф тарафыннан Хайдельберг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1907 YJ» саналган.
Ярей-Ю (Зур Роговая кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Малий Ригель
Малий Ригель — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Нооритсметса
Нооритсметса (Nooritsmetsa) — Эстониянең Пылвамаа өязендә урнашкан авыл.
Земберек (Бешикдүзү)
Земберек (Zemberek) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Трабзон иле Бешикдүзү илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
WDCP
WDCP —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
Бештейруш (Амареш)
Бештейруш  — Португалиянең Брага округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Санта-Урсула
Санта-Урсула — Испаниянең Санта-Крус-де-Тенерифе провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Крожечна
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Идел бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — (Югары) Идел елгасы кушылдыклары бассейны Рыбинск сусаклагычына кадәр, елга бассейны — (Югары) Идел Куйбышев сусаклагычына кадәр (Ука бассейныннан тыш).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Добра (Лаский повяты)
Добра  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Будки-Петриковски
Будки-Петриковски — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Паслен ыругы
Паслен ыругы, яки Эт карагаты ыругы — пасленчалар гаиләлегенең иң ишле ыругы. Ул якынча 1700 төрне үз эченә ала. Ике ярымшарның да тропик, субтропик һәм уртача өлкәләрендә киң таралган, шулай да үзәге — Көньяк Америка. Алар — күпьеллык, сирәгрәк берьеллык үләнчел үсемлекләр, ярымкуак, кайчак зур булмаган агачлар да. Җимеше — 2 оялы күп орлыклы җиләк.
Паслен ыругының төп төрләре
Бүлбеле паслен, яки бәрәңге (S.tuberosum) — аеруча әһәмиятле культуралы үсемлек.
Паслен ыругының тагын бер әһәмиятле вәкиле — баклажан (S.melongena). Ул — биек сабаклы, эре яфраклы, шәмәхә чәчәкле һәм түгәрәк, грушасыман яки цилиндрсыман җимешле күпьеллык үләнчел үсемлек. Җимешләре еш кына шәмәхә төстә. Кәсә җимеш өлгергәндә чәнечкеле. Баклажанның кыргый төре Һиндстанда һәм Бирмада үсә. Беренче булып Һиндстанда культуралаштырыла, аннан башка илләргә дә тарала.
Томат, яки помидор ыругы (Lycopersicon). Көньяк Американың Тын океан яр буйларында (Колумбия, Чили, Перу) һәм Галапагосс утрауларында 7 төре очрый.
Культуралы, яки ашарга яраклы томат (L. esculentum) 60—80 см биеклегендәге тармакланучан сабаклы берьеллык үсемлек. Яфраклары өзекле парсыз каурыйсыман. Чәчәкләре озын санлы, бөтеркә чәчәк төркеменә җыелган. Таҗы сары төстә. Җиләге ачык кызыл төстә, эре, күн оялы. Барлык илләрдә дә күн кенә сортлары куль-туралаштырыла. Испания һәм Португалиядә томатны «алтын алма» дип атыйлар. «Помидор» дигән (pomo d’oro) исеме шуннан алынган.
Пасленчалар семьялыгыннан гади физалис та (Physalis alkekengi) азык буларак әһәмиятле; аның куыксыман кабарган кәсәсе җимеш өлгергәндә бигрәк тә зурая һәм ачык төскә керә; яшелчә борычы, кузаклы борыч (Capsicum annuum) шулай ук күп илләрдә үстерелә, аның җимешләре A һәм C витаминнарын туплавы буенча яшелчә үсемлекләре арасында беренче урынны алып тора. Пасленчалар арасында дару үләннәре дә күп. Тилебәрән үләне ыругы (Hyosciamus) Канар утрауларында, Европа, Төньяк Африка, Көнбатыш һәм Урта Азиядә үсүче 20 ләп төрне берләштерә.
«Дару үләне буларак, белладонна, яки гади эт җиләге (Atropa bella-donna) культуралашкан. Аның барлык өлешендә алкалоидлар бар, агулы үсемлек. Тәмәке ыругы (Nicotiana) да хуҗалыкта зур әһәмияткә ия. Ул нигездә Төньяк Америкада таралган 70 ләп төрне үз эченә ала.
Татарстан табигатендә
Татарстанда 2 кыргый төре очрый. Бу — әчкелтем-татлы паслен (S.dulcamara) — шәмәхә чәчәкле һәм ачык кызыл җимешле ярымкуак һәм кара паслен (S.nigrum) — ак чәчәкле һәм кара җимешле берьеллык үлән. Алар — агулы үсемлекләр.
Крофордсвилл (Орегон)
Крофордсвилл  — Америка Кушма Штатларының Орегон штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Крофордсвилл халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Климат
Климат ( — авышлык) — билгеле бер урынга хас һава торышының күп еллык режимы, физик географик шартларның, атмосфера күренешләренең бер берсенә йогынты ясау нәтиҗәсе булып тора. Микро- һәм макроклиматка бүленә. Климатның төп күрсәткечләре: атмосфера басымы, һава дымлылыгы, җил тизлеге һәм юнәлеше, һава температурасы, явым-төшем күләме, яву режимы һ.б. Климатны барлыкка китерүче шартларга географик урын (географик киңлек, диңгез кимәлендәге биеклек, океаннар йогынтысы); җир өстенең үзенчәлеге (рельеф һәм җирнең өске катламы: үсемлек, кар катламы, ачык грунт һ.б.); кояш радиациясе (җир өсте белән атмосфера арасында җылылык алмашынуы, географик урынга һәм рельефка бәйле кояшлы вакытның дәвамлылыгы); атмосфера циркуляциясе керә. Төньяк ярымшарда 4 төп (экватор, тропик, уртача, арктик) һәм 3 күчү (субэкватор, субтропик, субарктик) климат бүлекләре аерыла. Географик урынга һәм атмосфера циркуляциясе үзенчәлекләренә карап К. океан, континенталь, көнбатыш һәм көнчыгыш яр буе төрләренә бүленә (Б.П.Алисов).
Климат мизгелләре
Климат билгеләре (термик режим, дымлану шартлары, атмосфера циркуляциясе) буенча бүленгән һәм бер ничә айга сузылган ел чорлары була. Елны климатик мизгелләргә бүлү климат бүлекләре буенча эшләнә. Экватор бүлегендә климат мизгелләре бүленми; субэкватор, тропик һәм субтропик бүлекләрдә озынлыгы белән аерылган коры һәм яңгырлы климат мизгелләре була; уртача бүлектә — 4 климат мигеле (кыш, яз, җәй, көз); арктик һәм субарктик, антарктик һәм субантарктик бүлекләрдә — озын кыш һәм кыска җәй. Мизгел күренешләрен фенология өйрәнә.
Шырганак
Шырганак (Шырғанақ) — Казакъстанның Алматы өлкәсендә урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат континенталь. Гыйнварның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. Җилләр розасында төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) җилләр өстенлек итә. Тотрыклы кар катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.
Деринкөй (Артвин)
Деринкөй (Derinköy) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Артвин иле Артвин илчесенә караган бер авыл (köy).
Скалимово
Скалимово — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Kärim Ämiri
Kärim Ämiri Xösäyen ulı 1893. yılnıñ 30 sentäberdä Başqortstannıñ xäzerge Täteşle cirendä Bül-Qaylan digän Tatar awılında tuğan.
Ädäbi dairädä K.Ämirineñ iseme 1913. yılda işetelä başlí. Ícatınıñ ayıruça uñışlı çorı grajdannar suğışı häm NEP yıllarına turı kilä. Bu yıllarda ul ber-ber artlı şiğer häm poema cíıntıqların bastıra, säxnälärdä anıñ «Yosıf wä Zöläyxa», «Qazan qızı», «Paytäxet cälladları», «Peçän bazarı» kebek piesläre quyıla; balalar öçen «Ural balası» äsäre, «Zavod mäktäbendä», «Yuğalğan malay» isemle ozın xikäyäläre ayırım kitaplar bulıp çığa. Ğömümän, suğışqa qädär ädipneñ tezmä, çäçmä säxnä äsärläre tuplanğan ike unğa yaqın kitabı basıla. Suğıştan soñ isä «Pieslär» (1958) häm «Tañ waqıtı» (1969) isemle cíıntıqları dönya kürä.
1962. yılnıñ 28 ğinwarında Kärim Ämiri Qazanda wafat bula.
Змяёвцы
Змяёвцы (Змяёўцы ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Дварэцкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Вануко
Вануко (Huánuco) — Перуның Вануко департаментында урнашкан шәһәр.
Тарих
1539 елда нигезләнгән.
(1869) Филоктет
(1869) Филоктет  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1960 елның 24 сентябрендә К. Й. ван Хоутен, И. ван Хаутен-Груневельд,Том Герельс тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «4596 P-L» саналган.
Ореша (Румыния)
Ореша — Румыниянең Бакеу жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ла-Дуз
Ла-Дуз — Франциянең Дордонь департаментында урнашкан коммуна.
Алабутачалар
Алабутачала́р — канәферчәләр рәтендәге ике орлык өлешле үсемлекләр (ас)гаиләлеге. Күбесенчә күпьеллык үләннәр, ярым куакчыклар һәм куаклар. 100 дән артык ыругы һәм 1,5 меңләп төре билгеле, бөтен җир шары буйлап, күбрәк уртача һәм субтропик поясларның тозланган урыннарында таралганнар.
Тамыры, нигездә, үзәк, киң тармаклы. Кайбер ыругларның тамыры үсеп җәелүгә, юанаюга сәләтле, мәсәлән, чөгендер. Орчыксыман һәм бүлбесыман тамырлар бассиядә, алабутада очрый. Сабаклары күбесенчә туры. Яфраклары чиратлашкан, гади, төпчек яфраклары юк, формасы буенча бик күп төрле - безсыман һәм кыяклы каты яфраклардан алып киң, оваль, итләч, тешле читлеләргә кадәр. Чәчәкләре бер яки ике җенесле, вак, ямьсез, яшел яки сары төстә, ялгыз, башаксыман, чуксыман яки себеркәчсыман чәчәк төркеменә җыелган аз чәчәкле йомгакларда. Чәчәк тирәлеген 1-5 яшькелт яки аксыл-элпәсыман яфракчыклар тәшкил итә. Җимеше - чикләвекчек, кайбер төрләренең (чөгендер, шпинат) җимешләре тәлгәштә кушылып үсә. Алабутачалар хуҗалыкта зур әһәмияткә ия. Иң әһәмиятле төре булып чөгендер санала, техник (шикәр алу өчен төп чыганак), яшелчә һәм терлек азыгы буларак файдаланыла. Алабутачалар арасында көтүлек (тозлак, дөя үләне), дару (алабута), декоратив (чыбык үлән) үсемлекләр бар. Алабута һәм онлычаларның кайбер төрләре - басу һәм бакчалардагы чүп үләннәр.