cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Федаронки
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Доробанцу (коммуна, Тулча)
Доробанцу — Румыниянең Тулча жудецында урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Инохоса-дель-Валье
Инохоса-дель-Валье — Испаниянең Бадахос провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Леон (Кот-д’Армор)
Леон (Léhon) — Франциянең Кот-д’Армор департаментына караган коммуна, Динан кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 4,73 км².
Турвиль-ла-Шапель
Турвиль-ла-Шапель — Франциянең Сен-Маритим департаментында урнашкан коммуна.
Яны-Хулп-Я
Яны-Хулп-Я — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Сысконсын-Я елгасының сул ярыннан 73 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 42 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Төньяк Сосьва. Кече елга бассейны — Төньяк Сосьва, елга бассейны — Об, Төньяк  Сосьва елгасы кушылган урыннан түбәнрәк.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Юха-кыз
Юха-кыз — су стихиясе белән бәйләнгән татар, башкорт, үзбәк һәм төрекмән мифларындагы явыз җан иясе.
Халык ышанулары буенча, Юха-кыз- аждаһа мең ел яшәгәчтен әйләнә торган бик чибәр кыз булган.
Ышанулар буенча, ул йөзен күрсәтмичә генә кешегә кияүгә чыгып, соңыннан ирен ашый торган була. Ә Юха-кызны бары сусыз җирдә генә үтереп булган.
Брутовце
Брутовце — Словакиянең  округында урнашкан авыл.
Тарихы
Авыл елда нигезләнгән.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Терлекчелек
Терлечелек — авыл хуҗалыгы хайваннары үрчетү белән шөгельләнүче авыл хуҗалыгы тармагы.
(11431) Karelbosscha
(11431) Karelbosscha — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Терлекчелек
Терлекчелек кешелек тарихында аучылык, җыючылык һәм балыкчылыктан соң җир эшкәртү белән бергә неолит чорында барлыкка килгән. Төп бурычы булы ит, сөт, йон, мамык, тире җитештерү һәм авыр йөк тарту торган.
Изабелин (Плоцкий повяты)
Изабелин  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Терлекчелек
Терлекчелек өчен яраклы хайваннар булып сыерлар, кәҗәләр, сарыклар, атлар, дөяләр, боланнар һ.б. торган. Бу күпчелек хайваннарның яшәү ареалы булып Якын Көнчыгыштагы Уңдырышлы ярым ай җирләре торган. Терлекләрне беренче үрчетүчеләр булып Борынгы Мисырда, Финикиядә, Вавилонда яшәүчеләр торган.
Изабелин (Плоцкий повяты)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Корняктув-Пулноцни
Корняктув-Пулноцни — Польшаның Карпатасты воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Яңа Чабья
Яңа Чабья — Татарстан Республикасының Кукмара районындагы авыл.
Почта индексы — 422136.
(10428) Wanders
(10428) Wanders — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1960 елның 24 сентябрендә К. Й. ван Хаутен, И. ван Хаутен-Груневельд,Том Герельс тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «2073 P-L» саналган.
Түбән Паниха
Түбән Паниха — Россия территориясеннән ага торган елга. Пермь крае, Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Вишера елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 18 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Чулман кушылдыклары бассейны Агыйдел кушылганчы, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Прусиновице (Ленчицкий повяты)
Прусиновице  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Михаля-Гура (Свентокшиж воеводалыгы)
Михаля-Гура  — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Лёррах
Лёррах (Lörrach) — Алманиянең Баден-Вюртемберг җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Искәрмәләр
Лёррах
Нижа
Нижа (Ница) — Россия территориясеннән ага торган елга. Ненец АО, Архангельск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Ак диңгез урнашкан. Елга озынлыгы 71 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Ак диңгез елгалары бассейны Воронов борынынан Канин борынына чаклы (Мезень елгасын кертмичә). Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Мезень.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Сылтамалар
Нижа
Залессе (Магилёвский районы)
Залессе  (Залессе ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Могилёвский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Фатела
Фатела — Португалиянең Каштелу-Бранку округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Ле-Тюит-Анже
Ле-Тюит-Анже — Франциянең Эр департаментында урнашкан коммуна.
(11432) Kerkhoven
(11432) Kerkhoven — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1973 елның 29 сентябрендә К. Й. ван Хаутен, И. ван Хаутен-Груневельд, Том Герельс тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1052 T-2» саналган.
GSC3317-543
GSC3317-543 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Мак-Интош (округ, Джорджия)
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1793 елда оештырыла.
Искәрмәләр
Мак-Интош (округ, Джорджия)
Нью-Маркет (Теннесси)
Нью-Маркет  — Америка Кушма Штатларының Теннесси штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гилььери (Торино)
Гилььери — Италиянең Пьемонт төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Гилььери Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Түбән Расья
Түбән Расья — Россия территориясеннән ага торган елга. Пермь крае, Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Берёзовая елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 12 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Чулман кушылдыклары бассейны Агыйдел кушылганчы, елга бассейны — Чулман.
Каһьялы (Акчадаг)
Каһьялы (Kahyalı) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Малатья иле Акчадаг илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Канаш (Муркаш районы)
Канаш (Канаш Выҫҫӑлккӑ, Канаш) — Чуашстанның Муркаш районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429551. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97232880003. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2101300003200.
Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2136.
Халык
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 74 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (100,00%),.
Сейлем (Айова)
Сейлем  — Америка Кушма Штатларының Айова штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Сейлем шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Изабелин-Б
Изабелин-Б — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
П'ятра (Олт)
П'ятра — Румыниянең Олт жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Леле (Эн)
Леле (Lélex) — Франциянең Эн департаментына караган коммуна, Туари кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 17,70 км².
Искәрмәләр
Леле (Эн)
Прусиновице (Пабьяницкий повяты)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Коровники
Коровники — Польшаның Карпатасты воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Пицен
Еш-Кеше яки Пицен — Себер татарлары мифларындагы сасы исле урман иясе. Ул уңыш та, уңышсызлыклар да китерә алган дип санала.
Кыяфәте белән ул карт, олы яшьтәге, кулына таяк тоткан һәм аркасына кутанка аскан кешегә ошаган дип саналган.
Аның яшәү урыны булып иске аучы йортлары тора.
Башка халык мифларында еш-кеше чуашларның арсуриларына туры килә.
Казан татарларында, шулай ук, аңарга шүрәле туры килеп тора.
Кайбер Себер татарларында аны пицен дип йөриләр.
Кабеса-дель-Буэй
Кабеса-дель-Буэй — Испаниянең Бадахос провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Федарцы
Федарцы (Федарцы ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Мёрский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Яны-Хулюм (Лосха кушылдыгы)
Яны-Хулюм — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Лосха елгасының уң ярыннан 30 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 14 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Төньяк Сосьва. Кече елга бассейны — Төньяк Сосьва, елга бассейны — Об, Төньяк  Сосьва елгасы кушылган урыннан түбәнрәк.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Ферру (Ковильян)
Ферру  — Португалиянең Каштелу-Бранку округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Михнюв
Михнюв — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Пинск
Пинск (Пинск, Пінск, Пинск, Pińsk) — Беларусның Брест өлкәсендә урнашкан шәһәр.
Халык саны — 137519 кеше (2015).
Сәгать поясы
Халыкара стандарт буенча Пинск Көнчыгыш Европа вакыты (Eastern Eurupean Time, EET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +2:00 гә тигез.
Язлык (Айдынтепе)
Язлык (Yazlık) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Байбурт иле Айдынтепе илчесенә караган бер авыл (köy).
Турвиль-лез-Иф
Турвиль-лез-Иф — Франциянең Сен-Маритим департаментында урнашкан коммуна.
Албычева (Гари шәһәр округы)
Албычева (Албычева) — Свердловск өлкәсенең Гари шәһәр округы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
Яңа Никольски (Кукмара районы)
Почта индексы — 422132.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.6 °C.
(11433) Gemmafrisius
(11433) Gemmafrisius — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1977 елның 16 октябрендә К. Й. ван Хаутен, И. ван Хаутен-Груневельд, Том Герельс тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «3474 T-3» саналган.
Брхловце
Брхловце — Словакиянең  округында урнашкан авыл.
Тарихы
Авыл елда нигезләнгән.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Залессе (Падсолтавски авыл советы)
Залессе  (Залессе ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Мсциславский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Доробанць (коммуна)
Доробанць — Румыниянең Арад жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Мериуэдер (округ, Джорджия)
Мериуэдер — Америка Кушма Штатларының Джорджия штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Гринвилл шәһәре.
(10429) van Woerden
(10429) van Woerden — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Мериуэдер (округ, Джорджия)
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1827 елда оештырыла.
Территориясе
Округ мәйданы 1303 км² тәшкил итә.
(10429) van Woerden
Тарихы
1960 елның 24 сентябрендә К. Й. ван Хаутен, И. ван Хаутен-Груневельд,Том Герельс тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «2546 P-L» саналган.
Изабелин-Дзеканувек
Изабелин-Дзеканувек — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Түбән Кучема
Түбән Кучема (Кучема) — Россия территориясеннән ага торган елга. Ненец АО, Архангельск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Сояна елгасының сул ярыннан 84 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 41 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Ак диңгез елгалары бассейны Воронов борынынан Канин борынына чаклы (Мезень елгасын кертмичә). Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Мезень.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Лосбург
Лосбург (Loßburg) — Алманиянең Баден-Вюртемберг җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Королик Волоский
Королик Волоский — Польшаның Карпатасты воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Гирано (Порденоне)
Гирано — Италиянең Фриули-Венеция-Җулия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Aparteid
Aparteid (afrikaans telendä apartheid - "ayırılu") - rasa ayırıluı (segregatsiäse) räsmi säyäsäte, 1948-1994 yılda Könyaq Afrika Cömhüriätendä Milli firqä ütkärgän säyäsät.
Nigez
Könyaq Afrika Cömhüriäte aparteidı buntu xalıqlarına ayırım maxsus rezevatsiälärdä torırğa boyıra.
Rezervatsiädän çığu häm zur şähärlärgä kerü maxsus röxsäte buyınça ğına xoquq birelä.
Könyaq Afrika Cömhüriäte qara tänle yäşäwçeläre watandaşlar xoquqınnan mäxrüm itelä.
Aq tänle bulmağan keşelär Awrupa koloniälärendä bik yış säyäsi häm watandaşlar xoquqlarınnan mäxrüm itelä, läkin Afrikanı dekolonizatsiädän soñ aparteid säyäsätenä äwerelä.
Köräş
Köräştä xoquq yaqlawçı xäräkäte, KAC dissidentları qatnaşa.
Aparteidka qarşı köräştä Afrika Milli kongressı häm Nelson Mandela zur röl' uynıy.
Soñraq şuşı köräş öçen Nelson Mandela Nobel premiäsenä layıq bula.
Aparteid simvolı - "Roben-Aylend törmäse", aparteid bulğan çaqta anda säyäsi totqınnar utıralar.
Töşerü
Afrika Milli kongressı köräşe, rasaçılıq rejimın xalıqara izolätsiäse häm aq tänle xalıq sanı kimüe 21% tän (1940) - 11% ka (1990) näticäsendä aparteid tärtibe 1994 yılda töşerelä.
Прусиновице-Парцеля (Лодзь воеводалыгы)
Прусиновице-Парцеля  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Ле-Фавриль (Эр)
Ле-Фавриль — Франциянең Эр департаментында урнашкан коммуна.
Хәйдәр Акалаев
Хәйдәр Акалаев (Хәйдәр Хөснетдин улы Акалаев,, — , ) — СБКФнең Киров район комитетының сәркәтибе, 2 нче сәркәтибе (1959-1962), Казан троллейбус-трамвай идарәсе башлыгы (1962-1995).
Тәрҗемәи хәле
1921 елның 21 декабрендә Төркистан АССР Сырдәрья өлкәсе Әүлия Ата өязе Тараз (1856 елдан Әүлия Ата, 1936—1938 елларда Мирзоян, 1938—1997 елларда Җамбыл, 1997 елдан Тараз) шәһәрендә йон юучы гаиләсендә туган. Әтисе вафат булгач, гаиләсе белән Уфага күченеп, шунда 7 сыйныфны тәмамлый. Казанга килеп, авиация техникумына (2007 елдан көллият) (ru) укырга керә. Яшәр өчен акча эшләү максаты белән, аңа җир үлчәүче, соңрак 22нче хәрби заводта эшләргә туры килә. 1942 елда техникумны тәмамлап, сугышка китәргә теләк белдерә. Хәрби комиссариат аны Ижауга, сугыш вакытында шунда күчерелгән Ленинград артиллерия укуханәсенә укырга җибәрә. Хәрби укуханәне тәмамлагач, Көнбатыш, Калинин, 2нче Балтыйк буе фронтларында сугышларда катнаша. Сугыштан соң 22нче хәрби заводта төрле вазифаларда эшләвен дәвам итә. 1962 елның декабреннән Казан башлыгы итеп билгеләнә һәм 33 ел буе шул эштә намуслы, иҗтиһатлы  эшли. Ул башлык булганда төзелә һәм сафка бастырыла:
Хәтер
Казанның электр трамвае хәрәкәте ачылуның 105 еллыгына 2нче санлы трамвай депосына Х. Х. Акалаев исеме бирелә.
Кабеса-ла-Вака
Кабеса-ла-Вака — Испаниянең Бадахос провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сеймур (Айова)
Сеймур  — Америка Кушма Штатларының Айова штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Сеймур шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Капаклы (Алачам)
Капаклы (Kapaklı) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Самсун иле Алачам илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Фигейреду (Сертан)
Фигейреду  — Португалиянең Каштелу-Бранку округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Түбән Кама районы
Түбән Кама районы (Нижнека́мский райо́н) — Россия Федерациясе Татарстан Республикасы составындагы административ-территориаль һәм муниципаль берәмлек (муниципаль район). Республика үзәгендә Кама елгасының сул як ярында урнашкан. Административ үзәге — Түбән Кама шәһәре. 2020 ел башына район халкы саны 276 326 кеше тәшкил итә. Хәзерге Түбән Кама районы авыл җирлекләре турында беренче искәрмәләр XVII гасырга карый. Түбән Кама районы 1965 елда Чаллы районының җирләрен бүлеп бирү нәтиҗәсендә оеша. Түбән Кама районы — Татарстанның төп нефть эшкәртү территорияләренең берсе. 2017 елда район үзәге — Түбән Кама шәһәре — алгарышлы социаль-икътисадый үсеш территориясе статусын ала.
Географиясе
Түбән Кама районы Кама елгасы борылмасында урнашкан. Төньякта — Алабуга һәм Мамадыш районнары, көнчыгышта — Тукай муниципаль районы белән чиктәш. Көньяк-көнчыгыш чиге Әлмәт районы белән, көньяк-көнбатышта Яңа Чишмә һәм көнбатышта — Чистай муниципаль районы белән чиктәш. Түбән Кама районының мәйданы — 123 мең гектар, шуның 6153 гектары Түбән Кама шәһәренә туры килә. Районда 65 торак пункт урнашкан. Район чикләренең шактый өлеше төньяк һәм көнбатышта табигый су киртәсе —Кама елгасы һәм Куйбышев сусаклагычы буйлап уза. Районның башка эре елгалары булып Чулман, Чишмә елгасы, Зәй, Кичү, Уратма тора.
Герб һәм флаг
«Түбән Кама муниципаль районы» муниципаль берәмлеге Советы хәзерге гербны һәм флагны 2006 елның 9 июнендә раслый<ref name=gerb>. Гербта өч төс кулланыла: яшел — табигать, сәламәтлек һәм тормыш үсеше символы, алтын — уңыш, байлык, тотрыклылык, хөрмәт һәм акыл символы, зәңгәр —  намус символы. Аллегорик рәвештә, көмеш дулкыннар белән, шәһәргә исем биргән Кама елгасы күрсәтелә. Нарат һәм кояш силуэты районда яшәү өчен уңайлы табигать шартларын символлаштыра. Очар кошлар — рухи күтәрелеш, энергия һәм иҗат символы. Түбән Кама муниципаль районы флагы вертикаль буенча шул ук төсләрдән торган турыпочмаклы тукыма. Сары тукымада — яшел төстәге нарат һәм кояш сурәте урнашкан.
Тарих
Хәзерге Түбән Кама районы территориясендә беренче җирлекләр XVII гасыр белән исәпләнә. Бу чорда Богородское (хәзер Ширәмәт), Иске Чишмә, Кармалы, Городище, Елантово, Кулмакса, Түбән Уратма авыллары төзелә. XVIII гасырда Түбән Афанас, Ачы, Смыловка, Симәнәй, Югары Чаллы торак пунктлары оеша. Красный Ключ поселогында яшәүчеләрнең, нигездә, кырчылык һәм терлекчелек белән шөгыльләнгәне билгеле. 1920нче елга кадәр хәзерге Түбән Кама районының төп өлеше Уфа губернасының Минзәлә өязенә керә. 1920нче елларда Совет власте кантоннар төшенчәсен кертә, хәзерге Түбән Кама районы җирләренең көнбатыш өлешен Ширәмәт, Иске Чишмә һәм башка авыл җирлекләре белән Чистай кантонына керә. 1950нче елларга кадәр Татарстан АССРы күрше республикалардан нефть продуктлары китерә, ләкин 1950нче еллар уртасында күрше районнарда нефть ятмалары ачылу белән үз нефть химиясе производствосын төзү турында карар кабул итә. 1958нче елның маенда СССР Хөкүмәте Түбән Кама җирен төзергә карар итә һәм нефть химиясе комплексының генераль планын эшли башлый. 1960 елда Афанас авылына химкомбинат төзүчеләренең беренче бригадалары килә, ә 1961 елның 19 апрелендә Татарстан АССР Югары Советы Президиумы Указы белән Чаллы районының Афанас авыл советының яңа барлыкка килгән торак пункты теркәлә, аңа "Түбән Кама" исеме бирелә. Ул вакытта биредә 500гә якын кеше яши. 1965 елның 12 гыйнварында Чаллыдан составына өч ел элек бетерелгән элеккеге Ширәмәт районы кергән Түбән Кама районы аерылып чыга. Бер елдан соң Түбән Кама эшчеләр бистәсенә шәһәр статусы бирелә. 1985 елда Түбән Кама составына Сосновка, Кармалы һәм Елантау авыл советлары керә. 1980нче елларда районда атом электростанциясе һәм Кама Аланы шәһәре төзелә башлый — шунда ук Чернобыль АЭСындагы авария аркасында экологлар белән низаг башлана һәм төзелеш эшләре туктатыла.
Түбән Тулымка
Түбән Тулымка — Россия территориясеннән ага торган елга. Пермь крае, Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Язьва елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 10 км.
Түбән Кама районы
Халык
2020 елга Түбән Кама районында 276 326 кеше яши. Халыкның уртача яше — 35 яшь. Түбән Кама шәһәре халык саны буенча Татарстанда Казан һәм Яр Чаллыдан кала өченче урында тора.
Түбән Тулымка
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Чулман кушылдыклары бассейны Агыйдел кушылганчы, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Түбән Кама районы
Милли состав
2006 елдан Түбән Кама муниципаль районы башлыгы булып Айдар Метшин тора. Башкарма комитет белән Айрат Салаватов җитәкчелек итә. Түбән Кама муниципаль районында 2 шәһәр һәм 15 авыл җирлеге һәм алар составындагы 65 торак пункт бар.
Барлыкка килү
1990нче елларда Татарстан икътисади суверенитетка ия була һәм мөстәкыйль төбәк икътисади сәясәт үткәрә башлый. Шулай Татарстанда нефть чыгаруны, нефть эшкәртү һәм нефть химиясе продуктларын җитештерүне һәм реализацияләүне берләштергән комплекс төзү планлаштырыла. 1997-2009 елларда Түбән Камада нефть эшкәртү, бензин һәм газ конденсатын эшкәртү заводларын үз эченә алган «ТАИФ-НК» комплексы төзелә. Заводта республикада беренче тапкыр нефтьне тирәнтен эшкәртәләр. 2005нче елда Түбән Камада "ТАНЕКО" заводлары комплексы төзелә башлый, проектның баш акционеры һәм координаторы итеп «Татнефть» холдингы билгеләнә.
Сәнәгать
Түбән Кама муниципаль районы — Россиядә иң эре нефть химиясе сәнәгате үзәге. Аңа Татарстанда җитештерелгән сәнәгать продукциясенең – 23, экспортның 30 проценты туры килә. Түбән Камада республиканың сәнәгатьнең нигез тармакларын булдыручы төп җитештерү фондларының 18 проценты тупланган. Түбән Кама районы территориясендә күп санлы нефть эшкәртү предприятиеләре урнашкан, алар арасында: Районда «Түбән Кама сәнәгать даирәсе» ассоциациясе эшли. Ул дүрт эре предприятие: «Түбән Кама Нефтехим», «Татнефтехиминвест-Холдинг», «Татарстан полимерларын эшкәртүчеләр ассоциациясе» һәм «Түбән Кама шәһәре һәм Түбән Кама районының инвестицион агентлыгы» тарафыннан булдырыла. Структураның төп бурычы — полимер һәм нефть химиясе чималын эшкәртү белән шөгыльләнүче кече һәм урта предприятиеләргә ярдәм итү. 2020 елның гыйнвар-сентябрь айларында районда икътисадый эшчәнлекнең чиста төрләре буенча урында җитештерелгән 341 миллиард 354 миллион сумлык товар төяп җибәрелгән.
Авыл хуҗалыгы
Түбән Кама муниципаль районы аграр район булып тора, шуңа күрә биредә авыл хуҗалыгы үсеш алган. 2017 ел башына районның авыл хуҗалыгы җирләре мәйданы 84 700 гектар тәшкил итә, шуның 64 700 гектарын сөрүлек җирләре алып тора, калган өлеше печәнлек, бакчалар өчен билгеләнгән. Район урман-дала зонасы туфраклары буенча зоналаштырылган: соры урман (якты-соры, соры һәм кара-соры урман подтиплары), селтеле кара туфрак һәм кәсле-көлсу. Районда язгы бодай, көзге арыш, арпа, солы игелә, бәрәңге, яшелчә үстерелә.
Каенлы авылында 2020 елда Түбән Кама районында беренче мал сую цехы төзи башлыйлар, аның план әйләнеше тәүлегенә 20 тонна ит җитештерүгә билгеләнгән. Төзелешкә 83 миллион сумнан артык акча бүленгән.
2020 елның гыйнвар-июнь айларында районның авыл хуҗалыгының тулай продукциясе 1 миллиард сумнан артык тәшкил итә.
Инвестицион потенциал
2017 елның декабрендә Россия Федерациясе Хөкүмәте карары белән, Дмитрий Медведев имзасы белән, Түбән Камада алгарышлы социаль-икътисадый үсеш территориясе булдырыла (АСИҮТ (ТОСЭР). 2020 елның маена 12 компания АСИҮТ резидентлары статусын ала, ун еллык үсеш планы 4,8 миллиард сумлык инвестицияләр җәлеп итүне күзаллый   . Түбән Кама районында өч индустриаль парк эшли. Парк резидентлары тышкы инфраструктураны булдыру һәм карап тотуга киткән чыгымнарны үзара бүлешә, быны идарәче компания күзәтә.  Парк территориясе җирле хакимиятләр карары буенча ТОСЭР составына кертелергә мөмкин. Югыйсә, индустриаль парклар резидентлар өчен көрәштә ТОСЭРның көндәшләре булып тора.
«Кама Аланы» индустриаль паркы 2008 елда шул ук атамадагы шәһәр тибындагы поселок территориясендә оештырыла. Проектны Россиянең инвестицион фонды, төбәк бюджеты һәм шәхси инвесторлар финанслый. «Түбән Кама нефть химиясе» һәм «Кече бизнесны үстерү идарәче компаниясе» якорьле предприятие (паркның милекчесе дә) була. 2019 елда паркта милекче алышына һәм проектны үзгәртеп кора, нәтиҗәдә, «Кама Аланы» «Нова Ролл-стрейч» Мәскәү компаниясенә кушыла, ә бу предприятие шәһәр барлыкка китерүче һәм Татарстан Республикасының система барлыкка китерүче предприятиеләре исемлегенә керә.
2019 елда Түбән Кама районында металл эшкәртү буенча «Пионер» индустриаль паркы ачыла. Ул элеккеге кирпеч заводы урынында төзелгән. Паркның мәйданы — 9,3 гектар, төзелешләр мәйданы — 15000 квадрат метр. Паркның төп резиденты һәм аны гамәлгә куючысы — Кытайның «Камасталь» рулонлы корычына полимер капламалар ясау заводы. «Бизнес Online» басмасы мәгълүматлары буенча, Кытай партнерлары җитештерүне оештыруга 428,7 млн сум тоткан. 2019 елга индустриаль паркка 172 миллион сум инвестиция белән тагын алты резидент җәлеп ителгән, иллеләп яңа эш урыны булдырылган.
«Түбән Кама» өченче сәнәгать паркы төзелешенең беренче чираты 2019 елда төгәлләнгән, ул шәһәр читендә, Беренче үтүчеләр һәм Индустриаль урамнары киселешендә урнашкан. Сәнәгать паркынның предприятие-резидентлары үз производстволарын төзү өчен бушлай җир ала. Алар, үз чиратларында, статус алганнан соң ике ел эчендә үз объектларын инвестицияләргә һәм файдалануга тапшырырга тиеш. Старт резиденты — «Метакам» компаниясе производствога 48 миллион сум керткән. 2020 елның августында «Акыллы машиналар» сәүдә-суыткыч җиһазларын җитештерү буенча компаниянең заявкасы хуплана, аның старт инвестицияләре 1,5 миллиард сум тәшкил итә. 2020 елда парк администрациясе территорияне 20дән 90 гектарга кадәр киңәйтү турында белдерде, бу тагын 20 производство урнаштырырга һәм 15000гә якын яңа эш урыны булдырырга мөмкинлек бирәчәк. 2020 елның гыйнвар-июнь айларында районның төп капиталына инвестицияләрнең гомуми күләме, бюджет акчаларын исәпкә алмыйча, якынча 35 миллиард сум тәшкил итә.
Транспорт
Түбән Кама муниципаль районы Татарстан Республикасының үзәк өлешендә урнашкан. Түбән Кама Кама елгасының сул як ярында елга портыннан 2 километр, Түгәрәк Кыр (Круглое Поле) тимер юл станциясеннән көнбатышка таба 35 километрда урнашкан. Түбән Кама тимер юл белән Бөгелмә һәм Горький, Куйбышев тимер юл магистральләренә чыккан Нократ Аланы белән бәйле. Красный Ключ поселогында пассажирлар пристане, Түбән Афанас авылында Түбән Кама төзелеш индустриясе базасының йөк причалы урнашкан. Түбән Камадан Казанга кадәр 237 километр.Төп автоюллар: «Чаллы — Зәй — Әлмәт — Түбән Кама», «Чистай — Түбән Кама», «Түбән Кама — Кызыл Чишмә», «Түбән Кама — Прости», 16К-0862 «Зәй — Сухарево», 16К-0858 «Зәй — Ширәмәт», 16К-1251 «Кама Аланы — Ширәмәт», 16К-1255 «Ширәмәт — Яңа Чишмә». Түбән Камадан көньяк-көнбатышка таба 24 километр ераклыкта «Бигеш» халыкара аэропорты урнашкан. Түбән Кама муниципаль районында 7 трамвай, 9 шәһәр автобусы, 10 шәһәр яны һәм 16 махсус маршрут эшли. Җәйге чорда өстәмә рәвештә 14 шәһәр яны маршруты ачыла. Трамвай элемтә челтәрләренең озынлыгы — 63,5, шәһәр эчендәге автобус маршрутларының озынлыгы — 180,2, шәһәр яны маршрутларының озынлыгы 570 километр тәшкил итә.
2020 елдан районда автоматлаштырылган транспорт-туристик канат юлларын эшләү буенча эш алып барыла.
Экология
Экологлар мәгълүматлары буенча, Түбән Кама районында һаваны пычратуның 6000нән артык ноктасы урнашкан, алар күбесенчә нефть продуктларын эшкәртү белән бәйле. Әйтик, 2016 елда төбәк законы белән фенол пычратудан зыян күргән һәм сәнәгать предприятиеләренең санитар зонасында калган Алан авылы бетерелә, ә халкы күчерелә.
Галимнәр мәгълүматларына нигезләнгәндә, 2012—2015 елларда район хакимияте Түбән Каманың әйләнә-тирә мохитен саклау программасын 13 миллиард сумга тормышка ашырган, аның 98 проценты район предприятиеләреннән җыелган. 2014 — 2020 елларда «Түбән Кама Нефтехим» гына да 420дән артык экологик проектны тормышка ашыра, техник су куллануны, чимал һәм җылылык энергиясенең чагыштырма чыгымнарын, пычраткыч матдәләр чыгаруны 18,6 процентка һәм агынты суларны агызуны 2,8 процентка киметә. Компания соңгы 19 ел эчендә атмосферага зарарлы матдәләр чыгару өлешен 54 процентка киметкән.
Түбән Камада өч стационар пост тәүлегенә дүрт тапкыр һавага экологик мониторинг үткәрә. 2019 елда шәһәрнең һава чистарту корылмаларын реконструкцияләү төгәлләнә. Татарстан Экология министрлыгы башлыгы сүзләренә караганда, 2020 елга Түбән Камада экологик хәл тотрыклы. Мәсәлән, Түбән Кама районының Прости авылында Зур совет чүплеген бетерүгә 740 миллион сум акча бүленгән. Анда булган резинотехник эшләнмәләрнең 10 процентын эшкәртүгә җибәреү планлаштырыла. Территорияне һәм якын-тирә елганы экореабилитацияләү йомгаклау этабы булып тора.
Түбән Камада Кама елгасында 2700 километр мәйданлы, 200 километр озынлыкта һәм 20 километр киңлектәге су саклагыч урнашкан. 1989 елда Госплан даими су дәрәҗәсен 62 метр кимәлендә билгели. 2003 елда елга үткән территорияләр — Татарстан, Башкортстан һәм Удмуртия Республикалары җитәкчелеге арасындагы килешүләр нигезендә, сусаклагычтағы су дәрәҗәсе 63,3-63,5 метрга кадәр күтәрелә. Бу суднолар йөрешен үстерүгә ярдәм итә.
2017 елдан Түбән Кама районының Кама Аланы поселогы территориясендә «Оазис» экопаркы төзелә. Проект дәүләт һәм республика бюджетларыннан финанслана. 2021 елда бу эшкә 40 миллион сум бүленә.
Социаль өлкә
Түбән Кама районында 31 гомуми белем бирү мәктәбе һәм 24 китапханә, Мәгълүмати технологияләр һәм телекоммуникацияләр институты, Казан милли тикшеренү техник университетының Химия-технология институты, В. Г. Тимирясов исемендәге Казан инновацион университетының Түбән Кама филиалы, Нефть химиясе көллияте, Е. Н. Королев исемендәге политехника көллияте, медицина, педагогика һәм музыка училищесы эшли. 2019 елдан районда «2019-2023 елларга Татарстан Республикасында физик культура һәм спортны үстерү» дәүләт программасы гамәлгә ашырыла, программага барлыгы 33,2 миллион сум бүленгән, шуның 30,5 — республика акчалары. Хәзерге вакытта спортчылар саны 7000нән аз гына артыгырак. Программа максатында җәлеп ителешне 54,5 проценткаа арттыру каралган.
Түбән Кама районында Татарстан Республикасының иң борынгы православие храмнарының берсе — Изге Богородица Покров чиркәве урнашкан. Аны XVII гасырда Олы Афанас авылына нигез салыну белән бергә төзиләр. Чиркәүне 1930 елларда дини эзәрлекләүләр вакытында җимерәләр, 50 елдан соң җирле халык һәм меценатлар акчасына кабат торгызалар.
Районның үзәк мәчете — Түбән Кама җәмигъ мәчете — 1996 елда төзелә. Ул гыйбадәт залы һәм мәдәни үзәк функцияләрен башкара. Мәчет каршында Идел буе болгарлары һәм Ислам мәдәнияте һәм тарихы иҗтимагый үзәге оештырылган. 2020 елга Түбән Кама мөхтәсибәтендә 23 мөселман гыйбадәтханәсе эшли.
Шәһәрдә комплекслы музей эшли, ә 2020 елда Түбән Кама телерадиокомпаниясенең медиахолдинг бинасында журналистика музее ачыла. Районда татар һәм рус телләрендә җирле «Туган як» («Родной край») һәм «Нижнекамская правда» (1965 елның 1 маеннан 2008 елга кадәр «Ленинская правда» исеме астында чыга) район газеталары басыла.
(11434) Lohnert
(11434) Lohnert — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Вихоревка
Вихоревка (Вихоревка) — Россия Федерациясенең Иркутск өлкәсендә урнашкан шәһәр.
Халык саны — кеше.
Тарих
Шәһәр тибындагы бистә стaтысын 1957 елдан, шәһәр стaтысын 1966 елдан башлап йөртә.
Халык
Милләтләр (2010): урыслар (95,2%), украиннар (1,4%).
Нью-Тейзвелл (Теннесси)
Нью-Тейзвелл  — Америка Кушма Штатларының Теннесси штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Федарынки
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Залессе (Чавуский районы)
Залессе  (Залессе ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Чавуский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Яңа Каенсар
Новый Каенсар — Татарстан Республикасының Кукмара районындагы авыл.
Почта индексы — 422145.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.6 °C.
Прусиновички
Прусиновички — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
(11435) 1931 UB
(11435) 1931 UB — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
П'ятра (Провица-де-Жос, Прахова)
П'ятра — Румыниянең Прахова жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
GSC3321-1539
GSC3321-1539 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Лан (Эн)
Лан (Lent) — Франциянең Эн департаментына караган коммуна, Сезерья кантонына карый.
Миллер (округ, Джорджия)
Миллер — Америка Кушма Штатларының Джорджия штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Колкуитт шәһәре.
Лан (Эн)
Географиясе
Коммуна мәйданы — 31,48 км².
Миллер (округ, Джорджия)
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1856 елда оештырыла.
Лотштеттен
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Михув
Михув — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Королик Польский
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Изабелин-Ц
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Дьяус
Дьяус - Һинд дине Ходае, Панча Бхута әгъзасы, Дьюлокада, Акаша (आकाश) күгендә тора. Башка исеме - Акаша. Күк Ходае. Хатыны Пхритви яки Җир Ана. Балалары: Варуна, Агни, Вайю, Индра. Ваханасы - сыер. Текстлар - Ригведа. Дьяус Питр (Ведик Санскритта: Дьяус-питр, Санскрит телендә: द्यौष्पितृ, турыдан-туры мәгънәдә 'Күк Ата') ул Ведик пантеонның 'Күк Ата' Ходае, Прото-Һинд-Европа риваяте Күк Ата Ходае Дьеустан алынган, ул Һинд диненең борынгы язмаларында, гимннарда Притхви Мата "Күк Ана" белән очрый. Ул Прото-Һинд-Европа компаратив филологиясендә әһәмиятле, мәсьәлән, Dies Pater һәм Юпитер, Зевс, Zεύς πατήρ, Борынгы Грек теле, Диевас, Тиус яки Зио (Борынгы Югары Алман теле һәм Toutiks dipater (Көньяк Пицене), аларның барысы да Dyáuṣ Pitṛ́ кебек "күк ата"ны аңлата.
этимологик рәвештә Грек Zeus Pater һәм шуңа якын Латин (Борынгы Рим) Юпитеры. Дьяус та, Зевс та Прото-Һинд-Европа "Дьеус" тамырыннан килеп чыккан (шулай ук *Dyḗus Ph₂tḗr), альтернатив рәвештә ул *Dyḗws дип әйтелә. Бу, һәм күп башка параллельләр, мәсьәлән, Ведик яңгыр Ходае Парджаньяның Славян телләрендәге Перунга, Литва телендәге Perkūnasка һәм Норвегия телендәге Thor һәм Fjörgynга охшашлыгы 19-ынчы гасыр галимнәрен компаратив риваять өйрәнүләренә һәм аны Ведик, пост-Ведик, Грек һәм Рим ритуалларына бәйләнешенә китергән, алар күбрәк борынгы Прото-Һинд-Европа тамырларына китергән.
Дьяус исем сүзе pitā́ - 'ата' сүзеннән башка кулланылганда) көн яктысы күгенә карый һәм еш Ригведада очрый. Ведик язмаларда күк өч катлы итеп сурәтләнгән avamá, madhyamá һәм uttamá яки tṛtī́ya.
Турвиль-сюр-Арк
Турвиль-сюр-Арк — Франциянең Сен-Маритим департаментында урнашкан коммуна.
Нижгар татарлары
Нижгар татарлары — хәзерге Түбән Новгород өлкәсе территориясендә оешкан татарларның территориаль төркеме. Түбән Новгород татарларының күбесендә субэтник төркем татар-мишәрләр булып тора.
Татарлар өлкәдә зурлыгы буенча икенче этник төркем булып торалар, халыкның 1,33% ын тәшкил итә (44 меңнән артык кеше, 2010).
Тарих
Нижгар татарларының мишәрләрнең татар субэтносының бер өлеше буларак килеп чыккан берничә версиясе бар: Бортас теориясе, Мещер теориясе, Алтын Урда теориясе, Катнаш чыгыш.
XVIII гасыр башында йомышлы татарлар дәүләт крестьяннары составына күчерелә һәм җан окладына (налог) салына.
XVII—XIX гасырларда Түбән Новгород татарларын көнчыгыш юнәлештә Иделнең сул як ярына, Көньяк Урал, Көнбатыш Себергә күчерү процессы бара. Халык саны арту, Иделнең сул ярында яңа кораб агачларын төзү һәм урнаштыру, шулай ук кораб агачын (Лашманчылар) әзерләү буенча авыр эш һәм яңа керәшен конторасы эшчәнлеге нәтиҗәсендә җир сөрүлек җирләр җитмәүгә бәйле.
XX—XXI гасырларда Түбән Новгород татарларын авыллардан зур шәһәрләргә рус телендә сөйләшүче шәһәр мохитендә лингвистик ассимиляция белән күчү процессы бара.
Мәдәният
Түбән Новгород өлкәсендә «Нижегород өлкәсе татарларының төбәк милли-мәдәни автономиясе», «Түбән Новгород шәһәре "Нур" татарларының җирле милли-мәдәни автономиясе», «Дзержинск шәһәре татарларының җирле милли-мәдәни автономиясе» иҗтимагый оешмалар эшли. «"Туган Як" Түбән Новгород татар мәдәнияте үзәге» иҗтимагый оешмасы эшли, «"Якташлар" Түбән Новгород шәһәренең Татар мәдәни-агарту үзәге» иҗтимагый хәрәкәте, Түбән Новгород өлкәсенең татар милли спорт төрләре федерациясе, Түбән Новгород өлкәсенең «Мишари-Нижгар» татар иҗтимагый-сәяси хәрәкәте. «Рәшидә» мәчетенең чокырлы катында Түбән Новгород татарлар-мишәрләр тарихының дини музее бар.
Кызыл Октябрь районында «Авылым хәбәрләре» татар һәм рус телләрендә газетасы, Сергач районында «Туган як» газетасы , Түбән Новгородта «Нижегородские татары» журналы чыга. Түбән Новгород өлкәсенең көньяк-көнчыгышында «Татар радиосы» — татар телендә тапшырулар алып баручы радиостанция эшли.
Түбән Новгород һәм Дзержинскида, шулай ук күп авылларда ел саен татар милли бәйрәме — сабантуй үткәрелә.
Яны-Хулюм (Самыр-Я кушылдыгы)
Яны-Хулюм — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Самыр-Я елгасының уң ярыннан 22 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 16 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Төньяк Сосьва. Кече елга бассейны — Төньяк Сосьва, елга бассейны — Об, Төньяк  Сосьва елгасы кушылган урыннан түбәнрәк.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Доролц (коммуна)
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
13-нче армия (ССРБ)
Мәскәү өчен сугыш
1 октябрьне. «Үзәк» армия төркеменең Гудериан 2-нче танк төркеме үз үзәге өлештә Андрей Ерёменко Брянск фронтының 13-нче армия саклаун бөтен тирәнлеккә өзә һәм 60 км алга күчә. 1 октябрьгә 24-нче мотокорпус Севскны басып ала.
Беренче оештыру
Беренче тапкыр 1939 елда Беларусия аерым хәрби округында оештырылган, ә 1939 елның сентябрендә ЭККАның Польшага походына катнашты.
1941 елның июнендә армия эчендә:
(10430) Martschmidt
(10430) Martschmidt — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1960 елның 24 сентябрендә К. Й. ван Хаутен, И. ван Хаутен-Груневельд,Том Герельс тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «4030 P-L» саналган.
GSC3321-466
GSC3321-466 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Брььеште
Брььеште — Словакиянең  округында урнашкан авыл.
Тарихы
Авыл елда нигезләнгән.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Язлык (Гөльяка)
Язлык (Yazlık) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Дүзҗе иле Гөльяка илчесенә караган бер авыл (köy).
Наталия Андрамонова
Тормыш юлы
1948—1953 елларда Казан университетының филология факультетында укый. 1954 елдан 1958 кадәр шул факультетта аспирантурада укый. 1958 елдан Казан университетында педагогик эштә — ассистент, 1963 елдан — өлкән укытучы, 1976 елга кадәр — доцент, 1978 елдан 1993 елга кадәр — рус теле кафедрасы мөдире, 1993 елдан 2009 елга кадәр — әлеге кафедра профессоры.