cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Көнсылу Хатмуллина
Фәнни эшмәкәрлеге
Көнсылу Гүмәр кызының гыйльми тикшеренүләре литий — полимер аккумуляторлар өчен электролитлар эшләүдән гыйбарәт. Шулай ук аның эшчәнлеге токның литий-полимер чыганакларын эшкәртүдәге фундаменталь проблемаларны хәл итү белән бәйле.
Җәмәгать эшмәкәрлеге
Студент елларында ук җәмәгать эшләренең эчендә була.
2005 елда «Чибәр» җөмһүрият конкурсында катнашып «Тамашачы сөюе» номинациясендә җиңү яулый. 2006 елда «Сая кыз» конкурсында шәхси призга лаек була.
Заманча биюләр белән мавыга, сәяхәт итәргә ярата, спортка да вакыт бирә.
Мәскәүдә эшләп килгән «Мәскәү башкортлары» башкорт диаспорасы үткәргән чараларның уртасында кайный.
Хатмуллина Көнсылу Гүмәр кызы РФФИ (Российский мая фундаментальных исследований) һәм ОХНМ дип аталган грантлар буенча эш алып бара.
2011—2012 елларда «Pressзвание» халыкара эшлекле журналистика конкурсының эксперт советы әгъзасы була. Шулай ук 2011 елдан Яшьләр өчен булдырылган УМНИК һәм Яшьлек Энергиясе дигән проектларнын җитәкчесе булып тора.
Монлеон
Монлеон — Испаниянең Саламанка провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Бабинка (Смоленск өлкәсе)
Бабинка — Русиянең Смоленск өлкәсе Новодугино районы составына керүче авылы. Извеково авыл җирлеге составына керә. Халык саны — кеше юк (2007 ел).
Монлеон
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Бабинка (Смоленск өлкәсе)
Өлкәнең төньяк-көнчыгыш өлешендә, Новодугинодан 10 километрга көнбатыштарак урнашкан, автоюлыннан 7 километрга көнбатыштарак Смоленск — Дорогобуж — Вязьма — Зубцов юлында тора. Авылдан 11 километрга көнчыгышырак Вязьма — Ржев сызыгында Новодугино тимер юлы станциясе урнашкан.
Тарих
Бөек Ватан сугышы вакытында, 1941 елның октябрь аенда, авылны фашист гаскәрләре басып алалар, кире 1943 елның мартынды азат ителә.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь.
Михайлы
Михайлы (Міхайлы ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Свислацкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Нью-Камберленд (Көнбатыш Вирджиния)
Нью-Камберленд  — Америка Кушма Штатларының Көнбатыш Вирджиния штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Нью-Камберленд шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ширня
Ширня — Румыниянең Брашов жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Филаделфия (Токантинс)
Филаделфия  — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Токантис штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Жестьес
Жестьес (Gestiès) — Франциянең Арьеж департаментына караган коммуна, Сабарте кантонына карый.
Дадли
Дадли (Dudley) — Англиянең Вест-Мидлендс графлыгында урнашкан шәһәр.
Тарих
Урта гасырларда нигезләнгән.
Пакстон (Калифорния)
Пакстон  — Америка Кушма Штатларының Калифорния штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Пакстон халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Куберсола
Куберсола (Кӱверсола, Куберсола) — Мари Илнең Советский районында урнашкан авыл.
Халык
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (100%).
Песи үләне
Песи үләне — катлаулы чәчкәлеләр гаиләлегенә кергән кыска гына шау яфраклы, сары чук чәчәкле үсемлек.
Изге Ана
Мәрьям Ана яки Изге Ана яки Гайсә Анасы — Мәрьям, христиан динендә Гайсә пәйгамбәрның анасы, Йосыф хатыны.
Бәйрәм көне (Покрау) — 1 октябрь (юлиан календаре буенча) яки 14 октябрь (яңа стиль буенча).
Мичурински (Чиләбе өлкәсе)
Мичуринский (Мичуринский) — Чиләбе өлкәсенең Карталы районы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (82%), татарлар (5%), казахлар (7%).
Сент-Юрсисс (Ло һәм Гаронна)
Сент-Юрсисс — Франциянең Ло һәм Гаронна департаментында урнашкан коммуна.
Рёккинген
Рёккинген — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(17360) 1978 UX5
(17360) 1978 UX5 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1978 елның 27 октябрендә C. M. Olmstead тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1978 UX5» саналган.
Кәрешкә
Кәрешкә - кузаклылар гаиләлегенә кергән тезмә яфраклы, уралып торган мыеклы, вак кына ирен чәчәкле үсемлек; шикәрлелеге 70 кг/га.
Вире (Манш)
Вире — Франциянең Манш департаментында урнашкан коммуна.
HD194352
HD194352 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
2013/2014 футбол буенча Сербия кубогы
2013/2014 футбол буенча Сербия кубогы (Куп Србије у фудбалу 2013/2014) — футбол буенча Сербия Кубогының 8 нче уены.
(9765) 1991 XZ
(9765) 1991 XZ — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1991 елның 14 декабрендә Х. Сиодзава, М. Кидзава тарафыннан Фудзиэда обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1991 XZ» саналган.
Коцури (Ополе воеводалыгы)
Коцури  — Польшаның Ополе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Михалино
Михалино (Міхаліно ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Бераставицкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Венгельня (Великопольское воеводалыгы)
Венгельня  — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Монлерас
Монлерас — Испаниянең Саламанка провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ньюкасл-апон-Тайн
Ньюкасл-апон-Тайн (Newcastle upon Tyne) — Англиянең Тайн-әнд-Вир графлыгында урнашкан шәһәр.
Тарих
2 нче гасырда нигезләнә.
Кос-Сённой
Кос-Сённой — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Расъю елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 11 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Печора кушылдыклары бассейны Уса кушылганчы, елга бассейны — Печора.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Инаги
Инаги — Япония дәүләтенең Токио префектурасында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Инаги шәһәре 1971 елның 1 ноябрендә шәһәр статусын ала.
Халкы
2008 елның 1 гыйнварына шәһәрдә 80772 кеше яшәгән. Халык тыгызлыгы - 1 км²-га 4495 кеше тәшкил иткән.
Географиясе
Шәһәр территориясе 17.97 км² тәшкил итә.
Вингейт (Индиана)
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Күк җиләк
Күк җиләк — елтыр вак яфраклы, алсу чәчкәле, кыска сабаклы куак үсемлек; шикәрлелеге 25 кг/га.
Машадганлы
Машадганлы (Maşadqanlı ) — Әзербайҗанның Агсу районына караган авыл.
Кеклик (Хизан)
Кеклик (Keklik) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Битлис иле Хизан илчесенә караган бер авыл (köy).
Широка (Румыния)
Широка — Румыниянең Мехединць жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Валя-Бредетулуй
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(9766) Брэдбери
(9766) Брэдбери — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1992 елның 24 февралендә Spacewatch тарафыннан Китт-Пик обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1992 DZ2» саналган.
Зәбур
Зәбур - Иске Гаһеднең бер китабы. Бу китап Ходайга багышланган 150 мәдхиядән тора. Яһүдләр бу мәдхияләрне гыйбадәт кылган вакытта җырлаганнар.
Сериньяк-Пебуду
Сериньяк-Пебуду — Франциянең Ло һәм Гаронна департаментында урнашкан коммуна.
Небилер (Дөшемеалты)
Небилер (Nebiler) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Анталья иле Дөшемеалты илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
(17361) 1978 UF7
Тарихы
1978 елның 27 октябрендә C. M. Olmstead тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1978 UF7» саналган.
Красеюв
Красеюв — Польшаның Ополе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Фирминополис
Фирминополис — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Гояс штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Релинг (Бавария)
Релинг  — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Годземба
Годземба — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Монсагро
Монсагро — Испаниянең Саламанка провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Зур Ирмиз
Зур Ирмиз – Россия территориясеннән ага торган елга. Свердловск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Бисерть елгасының уң ярыннан 126 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 19 км.
Монсагро
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Зур Ирмиз
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы – Караидел елгасы, Нязепетровск гидротөененнән Павловск гидротөененә чаклы Әй елгасын кертмичә. Кече елга бассейны – Агыйдел, елга бассейны – Чулман.
Вовиль (Манш)
Вовиль — Франциянең Манш департаментында урнашкан коммуна.
Иске Кокуй
Иске Кокуй (Старый Кокуй) — Киров өлкәсенең Малмыж районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (12%), руслар (88%).
Венгерки
Венгерки — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Михалишки (Астравецкий районы)
Михалишки  (Міхалішкі ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Астравецкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Көньяк Вертная
Көньяк Вертная — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Вертная елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 38 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Печора кушылдыклары бассейны Уса кушылганчы, елга бассейны — Печора.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Палермо (Калифорния)
Палермо  — Америка Кушма Штатларының Калифорния штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Палермо халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Казе Мори (Тревизо)
Казе Мори — Италиянең Венеция төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казе Мори Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Кече Шургумал
Кече Шургумал (Изи Шӱргыйымал, Малый Шургумал) — Мари Илнең Советский районында урнашкан авыл.
Кандала үләне
Кандала үләне — ирен чәчкәлеләр гаиләлегенә кергән нык тармакланып үсүче ак яки сары чәчәк ата торган начар исле үсемлек; шикәрлелеге 100 кг/га.
Кече Шургумал
Халык
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (100%).
Нью-Мартинсвилл (Көнбатыш Вирджиния)
Нью-Мартинсвилл  — Америка Кушма Штатларының Көнбатыш Вирджиния штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Нью-Мартинсвилл шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Шитоая (Горж)
Шитоая — Румыниянең Горж жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
HD194373
HD194373 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Хамура
Хамура — Япония дәүләтенең Токио префектурасында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Хамура шәһәре 1991 елның 1 ноябрендә шәһәр статусын ала.
Халкы
2008 елның 1 гыйнварына шәһәрдә 56984 кеше яшәгән. Халык тыгызлыгы - 1 км²-га 5750 кеше тәшкил иткән.
Михалкони
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Хамура
Географиясе
Шәһәр территориясе сен.91 км² тәшкил итә.
(17362) 1978 UT7
Тарихы
1978 елның 27 октябрендә C. M. Olmstead тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1978 UT7» саналган.
(9767) Мидсомер Нортон
(9767) Мидсомер Нортон — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1992 елның 10 мартында D. I. Steel тарафыннан Сайдинг-Спринг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1992 EB1» саналган.
Сериньяк-сюр-Гаронн
Сериньяк-сюр-Гаронн — Франциянең Ло һәм Гаронна департаментында урнашкан коммуна.
Фирмину-Алвис
Фирмину-Алвис — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Баия штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Мурадлы (Агсу)
Мурадлы  (Muradlı ) — Әзербайҗанның Агсу районына караган авыл.
Мәтрүшкә
Мәтрүшкә — ирен чәчәклеләр гаиләлегенә кергән сыек шәмәхә төстәге хуш исле чәчәк ата торган урман үләне, медицина һәм парфюмериядә кулланыла.
Монтемайор-дель-Рио
Монтемайор-дель-Рио — Испаниянең Саламанка провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Рёлльбах
Рёлльбах — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Виндфолл (Индиана)
Виндфолл  — Америка Кушма Штатларының Индиана штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Валя-Будулуй
Валя-Будулуй — Румыниянең Бакеу жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Венгерске (Великопольское воеводалыгы)
Венгерске  — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Водревиль
Водревиль — Франциянең Манш департаментында урнашкан коммуна.
Виндфолл (Индиана)
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Казе Моро (Тревизо)
Казе Моро — Италиянең Венеция төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казе Моро Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Небилер (Коркутэли)
Небилер (Nebiler) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Анталья иле Коркутэли илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Олы Көтем
Олы Көтем — Россия территориясеннән ага торган елга.Башкортстанның Дуван районы биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Йөрүзән елгасының уң ярыннан 74 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 19 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Караидел елгасы, Нязепетровск гидротөененнән Павловск гидротөененә чаклы Әй елгасын кертмичә. Кече елга бассейны — Агыйдел, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Кара бөрлегән
Кара бөрлегән — гөлчәчәклеләр гаиләлегенә кергән чәнечкеле үрмә сабаклы үсемлек.
(17363) 1978 VF3
(17363) 1978 VF3 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1978 елның 7 ноябрендә Элеанор Хелин, Шелте Бас тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1978 VF3» саналган.
Кекликдере (Палу)
Кекликдере (Keklikdere) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Элазыг иле Палу илчесенә караган бер авыл (köy).
Годзимеж (Куявия-Диңгез буе воеводалыгы)
Годзимеж  — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Көньяк Перчукъёль
Көньяк Перчукъёль — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Пырсъю елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 19 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Печора кушылдыклары бассейны Уса кушылганчы, елга бассейны — Печора.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Краскув (Ополе воеводалыгы)
Краскув  — Польшаның Ополе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Михнавцы
Михнавцы (Міхнаўцы ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Лидский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Могильное (Чиләбе өлкәсе)
Могильное (Могильное) — Чиләбе өлкәсенең Октябрьское районы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (85%), татарлар (5%), алманнар (5%).
Флешейрас
Флешейрас — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Алагоас штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Шитоая (Долж)
Шитоая — Румыниянең Долж жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(9768) Стефенмаран
(9768) Стефенмаран — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1992 елның 5 апрелендә Кэролин Шумейкер, тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1992 GB1» саналган.
Ильяс Бораганский
Ильяс Бораганский, Ильяс морза Бораганский (İlyas Boraganskiy, 1852 елның 22 апреле, Россия империясе, Таврия губернасы, Симферополь өязе, Бакчасарай — 1942 ел, ССРБ, РСФСР, БАССР, Уфа) — нәшир, каллиграф, шәркыятьче, Петербург университетының төрек-татар теле укытучысы. 1893 елда Петербургта гарәп шрифтлы беренче басмаханә ачучы.
Тәрҗемәи хәле
1852 елның 22 апрелендә Таврия губернасы Симферополь өязе Бакчасарай шәһәрендә кырымтатар (морза) гаиләсендә туган. Мәдрәсә, Истанбул университетын (1874) тәмамлый. 1867 елда Төркиягә барып, җиде ел, инкрустация сәнгате, фотога төшерү, китап нәшер итү һөнәрләренә өйрәнә. Илгә кире кайткач, Россия империясе шәһәрләре (Казан, Уфа, Мәскәү, Санкт-Петербург) буйлап сәяхәткә чыга. 1882 елда Петербургта төпләнеп кала. Көнчыгыш телләрендә һәм берничә Аурупа телендә иркен аралашучы Ильяс морза Көнчыгышны өйрәнүче рус галимнәре белән таныша. 1899-1908 елларда Петербург университетының көнчыгыш (көнчыгыш телләр) факультетында төрек һәм татар тел белеме кафедрасында төрки каллиграфиясе (1899-1906), төрек теленнән гамәли дәресләр (1900-1908), мөселман каллиграфиясе (1906-1908) фәннәреннән укыта. 1880 еллар ахырында Россия империясе тышкы эшләр министрлыгында каллиграф булып хезмәт итә.
Нәшир
1893 елда Петербургта шәхси «Көнчыгыш» электр басмаханәсе («Восточная» электро-печатня) ачарга рөхсәт ала. Анда төрки мөселман халкы өчен төрек, гарәп, рус, фарсы телләрендә китаплар (дәреслекләр, дини китаплар, тарихи китаплар, матур әдәбият, фәнни әдәбият, А. С. Пушкин, Н. В. Гоголь, Д. Мамин-Сибиряк, А. Самойлович, И. А. Крылов һ. б. тәрҗемә ителгән китапларын) нәшер итә. Әлеге басмаханәдә казакъ акыны Абай Кунанбаевның беренче китабы басыла, 1900 елда «Кәримов, Хөсәенов һәм К°» басмаханәсе хуҗасы (1902 елдан) Фатих Кәрими стажировка үтә. 1911 елда патша хөкүмәте басмаханәдә мөселман авторларының китапларын басуны тыя. Шуннан бирле басмаханәдә көнчыгышны өйрәнүче рус галимнәренең фәнни китаплары гына басыла.
1919 елда (октябрь — ноябрь) Петроградны Николай Юденич гаскәреннән саклау өчен килгән Башкорт атлы аерым дивизиясе гаскәриләре өчен татар телендә «Салават» газетасы чыгара.
1920 елдан соң басмаханәсен Стәрлетамакка күчерергә мәҗбүр була, кызыл гаскәриләрне нәшерлек серләренә өйрәтә.
1942 елда вафат, Уфада җирләнгән Күренекле нәширнең биографиясен кырымтатар галимнәре Сафтер Нагаев, Якуб Гафаров, Алматыдан Каюм Мөхәммәтханов һ. б. өйрәнә.
Акируно
Акируно — Япония дәүләтенең Токио префектурасында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Акируно шәһәре 1995 елның 1 сентябрендә шәһәр статусын ала.
Халкы
2008 елның 1 гыйнварына шәһәрдә 80268 кеше яшәгән. Халык тыгызлыгы - 1 км²-га 1094 кеше тәшкил иткән.
Географиясе
Шәһәр территориясе 73.34 км² тәшкил итә.
Мөнир Ишбулатов
Ишбулатов Мөнир Сибәгать улы (19 гыйнвар 1935 ел — 23 октябрь 2010 ел) — мәгариф хезмәткәре, язучы. 1994 елдан Башкортстан Язучылар берлеге әгъзасы. Мәләвез районының Булат Рәфыйков исемендәге әдәби премиясе лауреаты (2007).
Биографиясе
Мөнир Сибәгать улы Ишбулатов 1935 елның 19 гыйнварында Башкорт АССР-ының Бөрҗән районы Байназар авылында туган Урта мәктәпне тәмамлаганнан соң, «Агыйдел» колхозында эшли. Шуннан Совет Армиясенә хезмәткә чакырыла.
1965 ел — Яңа Мөсет 8 еллык мәктәбен җитәкли. Нәби 8 еллык мәктәбендә директор була.
Ыргызлы 7 еллык мәктәбе урта мәктәп буларак үзгәртелгәч, аның завучы да, директоры да булып эшләргә туры килә.
Шулай ук, Мөнир Ишбулатов җәмәгать эшләреннән дә читтә калмый. Ыргызлы авыл Советы рәисе сыйфатында озак еллар намуслы хезмәт итә. 1988 ел — Ульяновск Бөтен Союз юридик институтын читтән торып тәмамлый.
1990 ел — хезмәт юлын Мәләвез шәһәре мәктәпләрендә, Денис Бүләков исемендәге Арслан урта мәктәбендә дәвам итә. Талантлы педогог хезмәт юлын Мәләвез мәгариф бүлегендә методист булып тәмамлый.
Мәгариф өлкәсендәге эшчәнлеген әдәбият өлкәсендә иҗат белән бергә алып бара. Шигырьләр, поэмалар, хикәяләр, сәхнә әсәрләре яза. Үзәк китапханәдә, 4-се шәһәр китапханасында узгарылган чараларда катнашырга да, 9 нчы гимназияда яшь әдәбиятчеләр түңәрәге үткәрергә дә өлгәрә.
Гомеренең ахыргы көннәренә кадәр Мәләвез шәһәрендә яши һәм үзенең яраткан язучылык эше белән шөгыльләнә. Мәгариф, әдәбият өлкәсендә казанган уңышлары өчен Мөнир Сибәгать улы җөмһүрият ведомстволарының Мактаулы грамоталары белән бүләкләнә.
2010 елда вафат була. Туган авылы Байназарда җирләнгән.
Әдәби иҗаты
Мөнир Ишбулатов педагогик эшчәнлеге белән беррәттән әдәбият өлкәсендә дә уңышлы эшли. Аның бу эшмәкәрлеге узган гасырның 60 нчы елларыннан башлана. Өлкәннәр өчен дә, балалар өчен дә яза.
Әсәрләре «Башкортстан», «Ленинчы», «Яшьлек», «Башкортстан пионеры», «Йәншишмә» гәҗитләрендә, «Яшь көч» альманахында, «Агыйдел», «Шоңкар», «Аманат», «Башкортстан укытучысы» журналларында басыла килә.
Шигърият, чәчмә һәм драматургия өлкәсендә тигез ук уңышлы иҗат итә. Бик күп шигырьләренә Муса Смаков, Дамир Әделбаев һәм башка композиторлар көй яза.
Башта әсәрләре «Агыйдел» журналында дөнья күрә. 1994 елда «Мөхәббәткә хөкем юк», 1998 елда — «Әрвахлар дөреслек юллый», 2002 елда — «Ширмый Ихлас», 2010 елда «Бар иде заманалар» (Хикәя-истәлек) дигән әсәрләре басылып чыга. Азагырак хикәяләре, повестьлары китап булып тупланып чыга башлый.
Әдипнең туган халкына аманаты булып тормыш фәлсәфәсе белән кызу 6 китабы калды.
Оук-Гилл (Көнбатыш Вирджиния)
Оук-Гилл  — Америка Кушма Штатларының Көнбатыш Вирджиния штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Оук-Гилл шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Хөр милләт
«Хөр милләт» газетасы  – 1917 елда Троицк шәһәрендә чыккан татар газетасы
Тарих
Беренче саны 1917 елның 17 мартында басыла. Аның төп максаты «милли мәнфәгатькә хезмәт итү» була. Дингә кагылышлы карашы Мәхкәмәи шәргыйәне реформалау булса, сәясәттә «Милләт бер, бай һәм ярлыга аерылу юк, милләтнең теләге бер генә» дигән фикердә торган.
Газета Троицкның «Энергия» дигән басмаханәсендә атнага ике мәртәбә дүрт битле булып чыга. Соңгы 35 нче саны 1917 елның 13 сентябрендә нәшер ителә. Газетаның нашире «Троицк мөселман шәгъбәсе», ә мөхәрире Әхмәт Таҗетдин Рахманкулов була.
Монтеррубио-де-Армунья
Монтеррубио-де-Армунья — Испаниянең Саламанка провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Иллартен
Иллартен (Illartein) — Франциянең Арьеж департаментына караган коммуна, Көнбатыш Кузеран кантонына карый.
HD194528
HD194528 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Прокопьево (Мари Ил)
Прокопьево (Кугу почиҥга, Прокопьево) — Мари Илнең Советский районында урнашкан авыл.
Халык
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (100%).
Водримени
Водримени — Франциянең Манш департаментында урнашкан коммуна.
(17364) 1978 VR10
(17364) 1978 VR10 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1978 елның 7 ноябрендә Элеанора Хелин, Шелте Бас тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1978 VR10» саналган.
Пало-Верде (Калифорния)
Пало-Верде  — Америка Кушма Штатларының Калифорния штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Пало-Верде халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Казе Мороло (Рим)
Казе Мороло — Италиянең Лацио төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казе Мороло Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Үзәк Апеннин тауларыннан көнбатышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Михневичы
Михневичы (Міхневічы ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Смаргонский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Красна-Гура (Ополе воеводалыгы)
Красна-Гура  — Польшаның Ополе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Венгерце (Великопольское воеводалыгы)
Венгерце  — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Ремлинген (Түбән Франкония)
Ремлинген  — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Флораи
Флораи — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Парана штатына карый.
Монтеррубио-де-ла-Сьерра
Монтеррубио-де-ла-Сьерра — Испаниянең Саламанка провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Флораи
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Монтеррубио-де-ла-Сьерра
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Небилер (Серик)
Небилер (Nebiler) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Анталья иле Серик илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Стахановский (Киров өлкәсе)
Стахановский (Стахановский) — Киров өлкәсенең Мураши районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
Винона-Лейк (Индиана)
Винона-Лейк  — Америка Кушма Штатларының Индиана штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Шишешть
Шишешть — Румыниянең Марамуреш жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(9769) Наутилус
(9769) Наутилус — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1993 елның 24 февралендә A. Натори, Т. Урата тарафыннан Якиимо обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1993 DG2» саналган.
Куварканъёль
Куварканъёль — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Лыжа елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 16 км.
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Валя-Бужорулуй
Валя-Бужорулуй — Румыниянең Джурджу жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Мусабәйли (Агсу)
Мусабәйли  (Musabəyli ) — Әзербайҗанның Агсу районына караган авыл.
Михничы (Жодзишкавски авыл советы)
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Адати
Адати — Япония дәүләтенең Токио префектурасында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Адати шәһәре 1947 елның 13 мартында шәһәр статусын ала.
Халкы
2008 елның 1 гыйнварына шәһәрдә 629392 кеше яшәгән. Халык тыгызлыгы - 1 км²-га 11830 кеше тәшкил иткән.
(17365) 1978 VF11
(17365) 1978 VF11 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1978 елның 7 ноябрендә Элеанора Хелин, Шелте Бас тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1978 VF11» саналган.
Сергей Чавайн
Сергей Григорий улы Чавайн (Сергей Григорьевич Чавайн, чын исеме — Сергей Григорьевич Григорьев, Чавайн Кыргори Серге, 6 октябрь 1888 — 11 ноябрь 1937) — мари язучысы һәм драматургы, мари әдәбиятенә нигез салучылардан берсе.
Биография
Сергей Чавайн Казан губернасы Чар өязенең Кече Карамас авылында (хәзер Мари Илнең Морки районына карый) ярлы крестьян гаиләсендә туа. Башлангыч белемне Уньжа авылының мәктәбендә ала, шуннан соң 1904 елдан 1908 елга хәтле Казан укытучылар семинариясендә укыган.
1908 елдан 1915 елның җәенә хәтле Петъял, Шарибоксад, Сотнур авылларында укытучы булып эшли. 1915 елда, полиция күзәтүеннән качып китү өчен Аральск шәһәренә китергә мәҗбүр була; анда ул шулай ук укытучы булып эшли. 1919—1921 елларда Казандагы Милләтләр эшләре буенча халык комиссариаты карамагындагы мари нәшриятендә эшли.
1922 елдан — «Йошкар кече» («Кызыл кояш») газетасы редакторы.
1926 елда яңа хуторына нигез салуда катнаша, хуторга Сергей Чавайн хөрмәтенә Чавайнур («Чавайн Кыры») исеме кушыла.
1934 елдан — СССР язучылар берлеге әгъзасы. Мари дәүләт театрының әдәби директоры булып эшләгән.
1937 елда кулга алына, 10 ноябрьдә Мари АССР ЭЭХК өчлеге тарафыннан РСФСР ҖК 58-10, 58-11 статьялары буенча расстрелга хөкем ителә. Кайбер совет энциклопедияләрдә (мәсәлән, Зур Совет Энциклопедиясендә ) аның үлем датасы булып 1942 ел күрсәтелә, ләкин чынбарлыкта Чавайн 1937 елның 11 ноябрендә атып үтерелә.
1956 елда аклана.
Иҗаты
1905 елгы рус революциясенең күтәрелеш чорында беренче әсәрләрен язып бастыра. Бу чорнын иң алдынгы идеяләре белән канатланган егет уз халкының иң якты омтылышларын җырлаучы әдип булып үсә. «Чоткар батыр», «Баһадирлар», «Бабаларым» кебек шигъри әсәрләрен язып, шагыйрь мари халкының үз тарихы барлыгын, башка халыклар кебек үк, аның да үз мәдәниятын, әдәбиятын тудырырга хаклы, көчле булуын раслады. Ул олуг мәгърифәтче дә иде. Царизмның милли үзаңны үтереп, халыкларны бер-берсенә каршы куйган бер чорында С. Чавайн рус әдәбиятын өйрәнергә чакырды, Пушкин, Рылеев, Лермонтов, Некрасов шигырьләрен тәрҗемә итте Бөек Октябрь революциясеннән соң әдипнең бөтен тормышы һәм иҗат юлы яңа тормыш, совет чынбарлыгы белән аерылгысыз бәйләнгән; әйтик, «Революция» кебек шигырендә ул халкының яңа җәмгыять өчен көрәшкә килү юлларын ачык күзаллап язды.
С. Чавайн — мари милли театрына нигез салучыларның да берсе: аның «Умарталык» исемле музыкаль пьесасы, халык иҗатына нигезләнгән «Тере су». «Акча уты» һ. б. драма әсәрләре бүген дә сәхнәдән төшми уйнала. Шулай ук «Акпатыр» исемле героик драмасын, халык язмышын сурәтләгән зур полотнолы «Элнет» романын С. Чавайн иҗатының иң калку нокталары дип билгеләп була.
Реннертсхофен
Реннертсхофен — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Вьервиль (Манш)
Вьервиль — Франциянең Манш департаментында урнашкан коммуна.
Венглев
Венглев — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Монтехо
Монтехо — Испаниянең Саламанка провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Илье-э-Ларамад
Илье-э-Ларамад (Illier-et-Laramade) — Франциянең Арьеж департаментына караган коммуна, Сабарте кантонына карый.
Казе Мороцо (Торино)
Казе Мороцо — Италиянең Пьемонт төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казе Мороцо Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Флорания
Флорания — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Риу-Гранди-ду-Норти штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Уровна
Уровна — Россия территориясеннән ага торган елга. Архангельск өлкәсе, Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга Кыма елгасының сул ярына тамагыннан 46 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 19 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Мезень елгасы башыннан Малонистогорская авылы янындагы су үлчәү постына кадәр. Кече елга бассейны — Өстәмә бассейны юк, елга бассейны — Мезень.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Паркерсбург (Көнбатыш Верджиния)
Паркерсбург  — Америка Кушма Штатларының Көнбатыш Вирджиния штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Паркерсбург шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Зур Шунут
Зур Шунут — Россия территориясеннән ага торган елга. Свердловск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Бардым елгасының уң ярыннан 65 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 14 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Караидел елгасы, Нязепетровск гидротөененнән Павловск гидротөененә чаклы Әй елгасын кертмичә. Кече елга бассейны — Агыйдел, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Красне-Поле
Красне-Поле — Польшаның Ополе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Пало-Седро (Калифорния)
Пало-Седро  — Америка Кушма Штатларының Калифорния штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Пало-Седро халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Шишкань (Васлуй)
Шишкань — Румыниянең Васлуй жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Годзишеви
Годзишеви — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Муравейник (Чиләбе өлкәсе)
Муравейник (Муравейник) — Чиләбе өлкәсенең Агаповка районы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (43%), татарлар (5%), казахлар (49%).
Совтерр-Сен-Дени
Совтерр-Сен-Дени — Франциянең Ло һәм Гаронна департаментында урнашкан коммуна.
Яшь юксыл
“Яшь юксыл” гарәп алфавиты нигезендә татар телендә басылды. Гәзит А2 форматлы ике биттән торган. Клишесын эшләгәндә линолеум кулланулары билгеле. “Яшь юксыл”ның тиражы 1000 данә чамасы тәшкил иткән, гәзит атнасына бер тапкыр (кайчан сирәгрәк) дөнья күргән. Ул чорда гәзит-журнал тарату хезмәте булмаган әле, редакция хезмәткәрләре гәзитне почтага үзләре барып, адресатларга салып җибәргәннәр. Басманы тарату эшендә комсомоллар, студентлар, эшчеләр катнашкан.
Басманың акчасы бик аз булганлыктан, гонорар түләү булмаган. Гәзитнең редколлегиясенә Гобәй Кушаев һәм Давыт Юлтый кергәнлеге мәгълүм.
Соңрак яшьләр басмалары башкорт һәм рус телләрендә дә чыга башлый. Бөек Ватан сугышы башлану сәбәпле, 1941 елның 5 июленнән татарча «Яшь коммунар», 21 августыннан башкортча яшьләр гәзитләрен бастыру тукталып кала. Редакторлар һәм журналистлар сугышка алына. Аннан соң кабаттан тергезү эшләре озаккарак сузыла. 1951 елда “Ленинец”, аның башкортча тәрҗемәсе “Ленинсы” дөнья күрә башлый. Анысы 1990 елда “Йәшлек” исеме белән басыла башлый һәм башкорт милләтчелеге рупорына әверелә. 1996 елда “Ленинец” та үз исемен “Молодежная газета”га үзгәртә. 1991 елда аларга Өмет кушыла.
(9770) Дискавери
(9770) Дискавери — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1993 елның 1 мартында Т. Урата тарафыннан Симидзу обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1993 EE» саналган.
Небиһоҗа (Измит)
Небиһоҗа (Nebihoca) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Коҗаэли иле Измит илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
İkençe Minsk kileşüläre
İkençe Minsk kileşüläre - 2015 yılnıñ 11 fevralendä Ukraina, Rusiä, Donetsk Xalıq Cömhüriäte häm Lugansk Xalıq Cömhüriäte wäkilläre könçığış Ukrainada suğışnı tuqtasın öçen Minsk şähärendä imzalağan kileşü.
2014 yılnıñ 5 sentäberendäge Minsk protokolı alıştırsın öçen tözelgän, Minsk protokolı däwam itä torğan suğış säbäple üz köçen yuğalttı.
Kileşülär "normand dürtäwe" - Rusiä, Ukraina, Almaniä, Fransa ilbaşları: Vladimir Putin, Pötr Poroşenko, Angela Merkel, Fransua Olland qatnaşında tözelgän.
Söyläşülär
"Minski kileşülären tormışqa aşıru yulları" ​–​ Almaniä kantslerı Angela Merkel, Fransa prezidentı Fransua Holland, Ukraina prezidentı Pötr Poroşenko, Rusiä prezidentı Vladimir Putinnıñ Ukrainada tınıçlıq urnaştıruğa bağışlanğan 14 säğättän artıqqa suzılğan söyläşüläre näticäse.
Minski kileşülären tormışqa aşıru yulları
1. Ukrainanıñ Donetski häm Luhanski ölkälärendäge ayırım ber rayonnarda ut açunı kiçekmiçä tuqtatu häm 2015 yılnıñ 15 fevralennän (00 s.00 min.) anı qatğıy ütäw.
2. İminlek öleşe buldıru öçen ike yaqnıñ da böten awır qoralların 50 çaqrımnan alıp 140 çaqrımğa qädär kiñlektä, bertigez arağa çigenderü.
- Ukrainanıñ awır texnikası xäzerge qorallı nizağ barğan sızıqlardan çigenderelä;
- Ukrainanıñ Donetski häm Luhanski ölkälärendäge ayırım ber rayonnardağı (Rusiä yaqlı) qorallı berläşmälär 19 sentäberdäge Minski kileşüe nigezendä kürsätelgän sızıqlardan çigenderelä.
Öç yaqlı söyläşülär törkeme yärdämendä Yevropada İminlek häm xezmättäşlek oyışması bu eşkä cälep iteläçäk.
3. Yevropada İminlek häm xezmättäşlek oyışmasına böten texnik cihazlarnı, şul isäptän iärçennär, pilotsız oçqıçlar, radiolokatsiä sistemaların qullanıp ut açunı tuqtatu häm awır qoralnı küçerüneñ ütälüen tikşerü öçen şartlar tudıru.
4. Ğäskärlär, awır texnika çigenderelgänneñ berençe könenendä Ukraina qanunnarı häm Ukrainanıñ "Donetski häm Luhanski ölkälärendä ayırım ber rayonnarda üzidäräneñ waqıtlıça tärtipläre" qanunı nigezendä, cirle saylawlar ütkärü turında häm bu qanunnar nigezendä älege rayonnarnıñ kiläçäge xaqında söyläşülär başlarğa.
Kiçekmiçä, bu dokument imzalanğaç 30 könnän dä soñğa qalmıyça, "Donetski häm Luhanski ölkälärendä ayırım ber rayonnarda üzidäräneñ waqıtlıça tärtipläre" qanunına tayanıp, 2014 yılnıñ 19 sentäberendä Minski kileşüe nigezendä bilgelängän sızıq nigezendä, üzgä tärtipneñ qaylarğa keräçäge turında Ukraina Yuğarı radası qararın qabul itärgä.
5. Ezärlekläw häm cawapqa tartunı tıyğan qanunnı köçkä kertü yulı belän Ukrainanıñ Donetski häm Luhanski ölkälärendäge ayırım ber rayonnarda bulğan waqiğalarda qatnaşqan zatlarnı yarlıqawnı tä'min itärgä.
6. "Barsın da barsına" printsibı nigezendä böten totıqlarnı häm qanunsız saq astına alınğannarnı azat itüne häm almaşunı tä'min itärgä. Bu eş ğäskärlär küçerelgännän soñ biş kön eçendä tögällänergä tieş.
7. Xalıqara mexanizmnar nigezendä moxtaclar öçen bulğan humaniatr yärdämne kiterü, taratu, saqlawnı tä'min itärgä.
8. Sotsial'-iqtisadi elemtälärne tulısınça torğızu, şul isäptän, pensiä häm başqa sotsial' tüläwlär (aqça küçü häm keremnär, kommunal' xisaplarnı barsın da waqıtında qaplaw, Ukrainanıñ xoquki nigezendä salım sistemın torğızu) räweşlären bilgeläw.