cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Җоли (Падова)
Җоли — Италиянең Венеция төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Җоли Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Уэйн (округ, Нью-Йорк)
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1823 елда оештырыла.
Территориясе
Округ мәйданы 1564 км² тәшкил итә.
(13505) 1989 AB3
(13505) 1989 AB3 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1989 елның 4 гыйнварында Роберт Макнот тарафыннан Сайдинг-Спринг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1989 AB3» саналган.
Вильяльба-де-ла-Лома
Вильяльба-де-ла-Лома — Испаниянең Вальядолид провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Паллюо (Вандея)
Паллюо — Франциянең Вандея департаментында урнашкан коммуна.
Хмелевка (Карабашка кушылдыгы)
Хмелёвка — Россия территориясеннән ага торган елга. Свердловск өлкәсе, Төмән өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Карабашка елгасының сул ярыннан 43 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 12 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Тауда елгасының, инештән тамагына чаклы, инештән алып Морозко авылы янындагы су үлсәү постына чаклы Сосьва елгасын кертмичә. Кече елга бассейны — Тубыл, елга бассейны — Иртеш.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Вьё (Эн)
Вьё (Vieu) — Франциянең Эн департаментына караган коммуна, Отвиль-Лонес кантонына карый.
Нова Весь (Гостининский повяты)
Нова Весь  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
(6265) 1985 TW3
(6265) 1985 TW3 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1985 елның 11 октябрендә T. F. Fric, R. J. Gilbrech тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1985 TW3» саналган.
Ясная Паляна (Климавицкий районы)
Ясная Паляна  (Ясная Паляна ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Климавицкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Слобозия (Финтинеле, Сучава)
Слобозия — Румыниянең Сучава жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Наталья Седлецкая
Седлецкая Наталья Юрьевна (Наталія Юріївна Седлецька; 20 июнь 1987) — украин журналисы. 2014 елдан алып — «UA: Беренче» каналында «Схема» программасын алып бара. ТВі журналисты (2009-2013). Оешкан җинаятьчелекне һәм коррупцияне тикшерү буенча үзәкнең әгъзасы.
Биографиясе
Наталья Юрьевна Седлецкая 1987 елның 20 июнендә Киевта туган. Ата-әнисе Украинаның Милли фәннәр академиясендә эшләгән. Атасы — физик, ә әнисе — инженер. Наталья бала чагын Киевның сул ярындагы торак массивларының берсендә үткәрә.
2013 елның җәендә Вацлав Гавел исемендәге стипендия ала, ул Прагада урнашкан «Азатлык» радиосы штаб фатирында тугыз ай дәвамында уку хокукы бирә. 2014 елның язында «Азатлык радиосы» украин эшчәнлеге өчен «Схема»программасын алып бара башлый. YanukovychLeaks проектында катнаша. 2014 елның июленнән «Беренче милли» (c 2015 ел — UA: Беренче) телеканалында «Азатлык радиосы» акчасы исәбенә Седлецкаяның «Схема» программасы чыга башлый. 2015 елның апреленнән «Честь профессии» журналист премиясе белән бүләкләү тантанасын алып бара. 2015 елда Британиянең Channel 4 белән бергә Россиядән Бөекбританияда элиталы күчемсез милек алу юлы белән акча үзләштерү турында тикшерүдә катнаша. Тикшерү сөземтәсенә соң «Россиядән — саф акча белән» (From Russia With Cash) документаль фильмы барлыкка килә. 2016 ел дәвамында «Схема» программасының баш мөхәррире була.
2018 елның 27 августында коррупциягә каршы милли бюро директоры Артем Сытникның дәүләт серен һәм судка кадәр карау мәглүмәтләрен тарату мөмкинлеге турындагы эше белән бәйле Киевның Печера район суды Украинаның Генераль прокуратурасына 17 айлык чорга Седлецкаяның телефон бәйләнешләренә рөхсәт бирә. Бу карар Transparency International, берничә украин журналистын һәм җәмәгать оешмаларын, шулай ук АКШ, Европа берлеге һәм ПАСЕ вәкилләрен, хөкем итә. Бу карарга җавап итеп, Седлецкая Киевның Апелляция судына шикаять бирә. Нәтиҗәдә хөкем Украинаның генераль прокуратурасына Седлецкая телефон мәглүмәтләренә инде ел ярымга рөхсәт итә. 2018 елның 18 сентябрендә кеше хокуклары буенча Европа суды Украина властьларна бу карарны бер айга кичектерергә тәкъдим итә. 2018 елның 16 октябрендә кеше хокуклары буенча Европа суды Украина властьларына Седлецкая телефоны мәглүмәтләренә «аерым карарга кадәр» керүне тыя. 2019 елның июлендә Киевның Алтынчы шикаять суды Печера район судының Седлецкаяга аның кәрәз телефоннан мәглүматләргә керү турында карарны баш тартудан законсыз дип таный. 2019 елның җәендә Стэнфорд университетында Draper Hills Summer Fellowship программасы буенча ике атналык стажировка үтә.
Түбән Күл
Түбән Күл — Татарстан Республикасының Югары Ослан районындагы авыл.
Почта индексы — 422584.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.3 °C.
Шариский Щавник
Шариский Щавник — Словакиянең  округында урнашкан авыл.
Тарихы
Авыл елда нигезләнгән.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Липляс
Липляс — Польшаның Кече Польша воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Лейтон (Алабама)
Лейтон  — Америка Кушма Штатларының Алабама штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
HD125658
HD125658 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Тритений-де-Жос (коммуна)
Тритений-де-Жос — Румыниянең Клуж жудецында урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Кече Рамыл (Тугылым шәһәр бүлгесе)
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
Акөрен (Суруч)
Акөрен (Akören) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Шанлыурфа иле Суруч илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Стара Весь (Силезия воеводалыгы)
Стара Весь  — Польшаның Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Вудбайн (Джорджия)
Тарихы
Вудбайн шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ярсу ат
Ярсу ат (Crazy Horse) (5 сентябрь 1840 — 1877) — Америка индейцларының Олада ыруының хәрби башлыгы. Җиде нәсел иттифагына (Лакота) керә. Америка Кушма Штатлар Хөкүмәте белән килешүләр төзүгә каршы була.
Ярсу ат Рапид-Крик елгасы якын-тирәдә, Көньяк Дакота территориясендә 1840 елда туган. Аның әтисе - шаман, туган ана вафат була.
Крывичы (Пинский районы)
Крывичы  (Крывічы ) — Белоруссиянең Брест өлкәсе Пинский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас, дәүләттә иң җылы климат шушы төбәктә. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза.
Виста-Серрана
Виста-Серрана — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Параиба штатына карый.
Ринат Насыйров
Ринат Сахиулла улы Насыйров (5 гыйнвар 1942 ел, СССР, БАССР, Авыргазы районы, Талбазы) - архитектор, рәссам.
Виста-Серрана
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Ринат Насыйров
Биографиясе
1965 елда С. М. Киров исемендәге Урал политехника институтының архитектура факультетын тәмамлый (Свердловск).
"Татинвестгражданпроект" институты проектларының баш архитекторы (1970-1973).
Яр Чаллы шәһәренең баш архитекторы (1973-1984).
Татарстан Республикасының төзелеш һәм архитектура эшләре буенча Дәүләт комитеты рәисе (1984-1990).
1980 нче еллардан станок рәсем сәнгате белән актив шөгыльләнә башлый, авангард юнәлештәге рәссам буларак таныла. Үз иҗатында Насыйров дөнья диннәренең рухи һәм фәлсәфи нигезләренә таяна, Буддизм һәм Ислам мәдәнияте, татарлар, халык сәнгате символик-эстетик системасын чагылдыра. Станок эшләренең күпчелеге аллегорик рәвештә, Р.С. Насыйровның Борынгы Һиндстан медитатив практикасы өлкәсендә яткан рухи эзләнүләренә нигезләнгән.
2005 елдан - баш рәссам, "Тастройпро" ҖЧҖ архитекторы (Казан). Архитекторлар берлеге әгъзасы (1969); Рәссамнар берлеге әгъзасы (1983).
Күргәзмәләре
1991 - Дюссельдорф, Германия
2003 – «Большая Волга» (Түбән Новгород)
(13506) 1989 AF3
(13506) 1989 AF3 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1989 елның 4 гыйнварында Роберт Макнот тарафыннан Сайдинг-Спринг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1989 AF3» саналган.
Махерн
Махерн (Machern) — Алманиянең Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Җомичи (Перуҗа)
Җомичи — Италиянең Умбрия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Җомичи Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Тонто-Вилледж (Аризона)
Тонто-Вилледж  — Америка Кушма Штатларының Аризона штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Тонто-Вилледж халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Голомб-Колёния
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Пео
Пео — Франциянең Вандея департаментында урнашкан коммуна.
Коҗаели (Ивринди)
Коҗаели (Kocaeli) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Балыкесир иле Ивринди илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Инҗедере (Кемах)
Инҗедере (İncedere) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Эрзинҗан иле Кемах илчесенә караган бер авыл (köy).
Людвиг Больцман
Людвиг Больцман 1872 елда Һ-Теореманы тикшереп ача. Шушы теоремада бөек галим беренче тапкыр Дөнья тарихында Вакытның кире кайтмаслыгын, «Дөньяның җылылык үлеме»н, тәртипсезлек (энтропия) артуын, «Вакыт машинасы»н ясау мөмкин булмавын исбатлый, Вакыт угын билгели. Замандашлары Больцманны Һ-Теорема өчен бик тәнкыйтьли башлыйлар, аны кимсетеп чыгышлар ясыйлар, эзәрлекли башлыйлар, Һ-Теореманы «мәрхәмәтсез теорема» дип атыйлар. Шушы эзәрлекләүләре нәтиҗәсендә Людвиг Больцман 1906 елда үз-үзенә кул сала.
Больцман үлеменнән соң бер гәҗиттә «Үтерүче теорема» исемле мәкаләдә болай дип язалар:
Людвиг Больцман таш каберендә "Һ-теорема" баш йомгагы
Эргодик гөманы
Людвиг Больцман 1871 елда бик мөһим һәм кыю гөманны (гипотеза) тәкъдим итә:
Шушы гипотезаны башка фәннәрдә Дарвин, Маркс, Гиббс кулланганнар.
Больцман бүленеше
Классик механика буенча күп хәрәкәт итүче кисәкчәләр тасвирлау нөфус ысулы.
биредә — кисәкчекнең кинетик энергиясе,   ~u — кисәкчә  потенциаль энергиясе тышкы кырда,
Вильяльба-де-лос-Алькорес
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Людвиг Больцман
Больцман бүленеше
интервалында, - табу мөмкинлеге.
Беренче тапкырлаучы - Максвелл бүленеше булып тора: Максвелл бүленеше әлеге температурада импульс буйлап кисәкчекне табу ихтималлыгын тасвирлый.
Икенче ихтималлык w - Больцман бүленеше булып тора: Больцман бүленеше әлеге температурада кисәкчә табу урыны ихтималлыгын тасвирлый. Больцман бүленеше - Гиббс бүленешенең аерым очрагы.
Максвелл — Больцман бүленешендә мөһим нәтиҗәсе бар: әлеге импульсның ихтималлыгы кисәкчәнең урынына бәйсез.
Больцман бүленеше - кайчакта тышкы кырда кисәкчәләр бүленеше дип атала.
Люблин воеводалыгы
Люблин воеводалыгы (Województwo lubelskie) — Польшаның төньяк-көнчыгышында урнашкан воеводалык.
Людвиг Больцман
Больцман кинетик тигезләмәсе
Бүленеш тыгызлыгы f(x, p, t) үзгәрешләрен вакытында тасвирлый:
Бүленеш кисәкчә санына d³x d³p фаза күләмендә t вакытында пропорциональ була.
Люблин воеводалыгы
Үзәге – Люблин шәһәре.
Людвиг Больцман
Больцман кинетик тигезләмәсе
Больцман тигезләмәсе:
биредә F(x, t) — көчләр кыры
Люблин воеводалыгы
Халык
2011 елның җанисәбе нәтиҗәсендә воеводалыкта 2171857 кеше яши, шул исәптә 1009175 кеше (46,5%) — шәһәр халкы, 1162682 кеше (53,5%) — авыл халкы.
Людвиг Больцман
Һ-Теорема. «Дөньяның җылылык үлеме»
Больцман H - функцияне болай билгели: P(v) — ихтималлык.
Больцман тигезләмәсе буенча H үсә алмый.
Люблин воеводалыгы
Халык
Халыкының 98,2% өлеше — поляклар.
Административ бүленеш
Люблин воеводалыгы 20 повятка бүленә; 4 шәһәр повятка тиң статусын йөртәләр:
Людвиг Больцман
Һ-Теорема. «Дөньяның җылылык үлеме»
Больцман тигезләмәдә бик мөһим нәтиҗәне ача:
Энтропия Шулай итеп, Энтропия (тәртипсезлек дәрәҗәсе) кими алмый
Шулай итеп, Больцман Икенче Термодинамик нигезен исбатлый.
Шушы теоремада бөек галим беренче тапкыр Дөнья тарихында Вакыт кайтмаслыгын, "Дөньяның җылылык үлеме"н, тәртипсезлек (энтропия) арттыруын, "Вакыт машинасын" ясавы мөмкинсезлеген исбатлый, Вакыт угын билгели.
Стефан–Больцман кануны
1884 елда Больцман 1879 елда Стефан тарафыннан ясалган тәҗрибәләрен теоретик ягыннан тасвирлый. Бу нигезләмә Стефан–Больцман кануны дип атала:
биредә Стефан–Больцман кануны абсолют кара җисемнең нурланышы егәрлеге температурадан бәйлелеген күрсәтә.
Уэстчестер (округ, Нью-Йорк)
Уэстчестер — Америка Кушма Штатларының Нью-Йорк штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Уайт-Плейнс шәһәре.
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1683 елда оештырыла.
(6266) Летзел
(6266) Летзел — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1986 елның 4 октябрендә А. Мркос тарафыннан Клеть обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1986 TB3» саналган.
Трифешть (коммуна, Нямц)
Трифешть — Румыниянең Нямц жудецында урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Витмарсум
Витмарсум — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Санта-Катарина штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Липна (Кече Польша воеводалыгы)
Липна — Польшаның Кече Польша воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Слобозия (Чуря, Ясси)
Слобозия — Румыниянең Ясси жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Яманъелга (шәһәр)
Яманъелга (Еманжелинск) — Россия Федерациясенең Чиләбе өлкәсендә урашкан шәһәр.
Халык саны — кеше.
Тарих
Шәһәр тибындагы бистә статусын 1932 елдан, шәһәр статусын 1951 елдан башлап йөртә.
Халык
Милләтләр (2010): урыслар (87,9%), татарлар (4,3%), украиннар (2,6%), башкортлар (1,2%), алманнар (1,2%).
(13507) 1989 AN5
(13507) 1989 AN5 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1989 елның 4 гыйнварында Роберт Макнот тарафыннан Сайдинг-Спринг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1989 AN5» саналган.
Ясны (Киравский районы)
Ясны  (Ясны ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Киравский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Нова Весь (Груецкий повяты)
Нова Весь  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Украина гимны
Гимнның тарихы
Украина гимны — Украинаның дәүләт символы. "Ще не вмерла України..." композициясе (тат. Украинаның үлмәгән әле...). Украина гимнының тарихы 1862 елның көзендә башлана. Украин этнографы, фольклорчысы һәм шагыйре Павел Чубинский (укр. Павло Чубинський) “Ще не вмерла Україна” (Украина үлмәгән әле) шигырен яза. Бу теманы Чубинский күптәннән бирле күңелендә йөрткәндер, күрәсең. Шигырь текстында Польша халкының музыкаль символы булган “Домбровский маршы”ның йогынтысы аермачык сизелеп тора. Аның тексты “Jeszcze Polska nie zginęła” (Польша үлмәгән әле) сүзләре белән башлана. XIX гасырның икенче яртысында әлеге гимн азатлык өчен көрәшүче славян халыкларында бик популяр була. Әйтик, словак шагыйре Само Томашек “Домбровский маршы” көенә “Әй, славяннар” шигырен яза, һәм бу әсәр соңрак... Югославия дәүләт гимнының тексты булып китә. Болгар шагыйре Шуми Марица да шуңа охшатып бер шигырь яза, аның сүзләре 1886—1944 елларда Болгария гимны булып тора.
Ләкин “Украина үлмәгән әле” шигыренең кисәк кенә, бер утыруда язылуына Киев громадасы әһелләре үткәргән бер сый мәҗлесендәге хәлләр сәбәп була. Шактый гына кәгеп алган ир-егетләр серб халкының хор башкара торган бер җырын сузалар. Аңарда шундый сүзләр була: “Йөрәк тибә һәм кан саркый азатлыгыбыз өчен...”
Яңа әсәр тиз арада популяр җыр булып китә. Алай гына да түгел, ул “Гомумукраина громадасы” дигән иҗтимагый оешманың барлыкка килүенә дә сәбәп була. “Держать и не пущать!” сәясәтен алга сөргән патша хакимиятен куандыра торган нәрсә түгел инде бу.
Озакламый жандармнар башлыгы кенәз Долгоруков Чубинскийны, “гади халыкның аңына зарарлы йогынты ясаган өчен”, Архангел губернасына сөргенгә җибәрә.
Чубинский шигыре 1863 елда Львовта нәшер ителә торган «Українська Мета» журналында басылып чыга. Аның йогынтысыннан дини руханилар да читтә калмый. Шуларның берсе Михаил Вербицкий (укр. Михайло Вербицький) — шул замандагы танылган композитор да — Павел Чубинский шигыреннән рухланып, бүген кулланыла торган гимнның музыкасын яза. Аның ноталары 1865 елда нәшер ителә. 1917—1920 елларда “Ще не вмерла Україна” гимн буларак кулланыла.
1992 елның 15 гыйнварында Украинаның Югары Радасы гимнның Михаил Вербицкий язган музыкаль редакциясен раслый. Ниһаять, 2003 елның 6 мартында президент Леонид Кучма тәкъдиме белән гимнның бүген кулланыла торган тексты да кабул ителә. Павел Чубинский язган шигырьнең өч куплетыннан беренчесе генә кала, аңарда берничә сүз үзгәртелә. Калган икесе “запаска китә”.
Текстлар
Беренчел текстның соңгы ике куплеты хәзер кулланылмый
Украина татарлары сугышка кадәр дәүләт һимнын болай тәрҗемә итеп җырлыйлар иде: И данлыклы, и ирекле Украина илебез, Елмаеп карап торабыз, язмышларыбыз тигез. Дошманнарыбыз кояшта чык сыман югалырлар, Туганнар кебек яшәрләр илебездә халыклар. Җаныбыз-тәнебез фида — кадерле ирегебез, Казак нәселе куәтен дөньяга күрсәтербез.
Шильниковы
Шильниковы (Шильниковы) — Киров өлкәсенең Котельнич районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Старий Бронишев
Старий Бронишев — Польшаның Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Шильниковы
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча даими яшәүче халкы юк.
Голоси (Люблин воеводалыгы)
Голоси  — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Лексингтон (Алабама)
Лексингтон  — Америка Кушма Штатларының Алабама штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ле-Уга
Ле-Уга — Франциянең Жер департаментында урнашкан коммуна.
Дзёля-Ю (Ёлва кушылдыгы)
Дзёля-Ю — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы, Архангельск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Ёлва елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 19 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Вычегда, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Крывое Сяло (Ляхавицкий районы)
Крывое Сяло  (Крывое Сяло ) — Белоруссиянең Брест өлкәсе Ляхавицкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас, дәүләттә иң җылы климат шушы төбәктә. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза.
Кокшамар
Кокшамар (Какшамарий, Кокшамары) — Мари Илнең Звенигово районында урнашкан авыл.
Халык
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (85,1%), руслар (10,7%), чуашлар (3,1%).
Җонги (Тренто)
Җонги — Италиянең Трентино-Альто-Адиҗе төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Җонги Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Зур Кизай
География
Сулык Азнакай районының Чәкән авылыннан 7 км кҡньяк-көнбаештарак урнашкан. Күл озынча формада, озынлыгы 320 м, иң зур киңлеге 70 м (1984 елда үлчәнгән), уртача тирәнлеге 0,94 м, иң зур тирәнлеге 1,45 м. .
Гидрография
Күл карст-суффозия процессында барлыкка килгән. Күлнең суы йомшак, җиңелчә минеральләшкән, төссез, Күл суының үтә күренмәлелеге 55 см. Хуҗалык-көнкүреш максатларында файдаланыла. .
Чыганаклар
Татарская энциклопедия: В 6 т /Гл. ред. М. Х. Хасанов, отв. ред. Г. С. Сабирзянов. — Казань: Институт Татарской Энциклопедии
Петосс
Петосс — Франциянең Вандея департаментында урнашкан коммуна.
Шариски Дравци
Шариски Дравци — Словакиянең  округында урнашкан авыл.
Тарихы
Авыл елда нигезләнгән.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Вьё-д’Изнав
Вьё-д’Изнав (Vieu-d'Izenave) — Франциянең Эн департаментына караган коммуна, Отвиль-Лонес кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 6.47 км².
Мальшвиц
Мальшвиц (Malschwitz) — Алманиянең Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ясны Лес
Ясны Лес (Ясны Лес ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Бабруйский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Вильяльбарба
Вильяльбарба — Испаниянең Вальядолид провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Акөрен (Акөрен)
Акөрен (Akören) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Конья иле Акөрен илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Максвелл — Больцман бүленеше
Больцман бүленеше шулай ук Максвелл — Больцман бүленеше (tat.lat. Makswell — Boltsman büleneşe) - Больцман тарафыннан 1866 елда ачылган классик механика буенча күп хәрәкәт итүче кисәкчәләр тасвирлау нөфус (статистик) ысулы.
Витор-Грэфф
Витор-Грэфф — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Риу-Гранди-ду-Сул штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Максвелл — Больцман бүленеше
биредә — кисәкчә кинетик дәрманы,   ~u — кисәкчә  потенциаль дәрманы тышкы кырда,
интервалында, - булу ихтималлыгы.
Максвелл — Больцман бүленеше ике тапкырлаучыдан тора:
Беренче тапкырлаучы - Максвелл бүленеше булып тора: Максвелл бүленеше импульс буйлап әлеге температурада кисәкчә табу ихтималлыгын тасвирлый.
Икенче ихтималлыгы w - Больцман бүленеше булып тора: Больцман бүленеше шушы температурада кисәкчә табу урыны ихтималлыгын тасвирлый. Больцман бүленеше - Гиббс бүленешенең аерым очрагы.
Больцман бүленеше - кайчакта тышкы кырда кисәкчәләр бүленеше булып атала.
(6267) Рожен
(6267) Рожен — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1987 елның 20 сентябрендә Эрик Эльст тарафыннан Рожен обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1987 SO9» саналган.
Коҗаер (Мезитли)
Коҗаер (Kocayer) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Мерсин иле Мезитли илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
АКШ федераль башкарма департаментлары
АКШ федераль башкарма департаментлары (United States Federal Executive Departments) — Америка Кушма Штатлары Хөкүмәтенең башкарма влач органнары. Күпчелек илләрдәге министрлыклар аналогы.
Күпчелек департаметлар башында сәркатиб тора; юстиция департаментын Баш прокурор җитәкли. Баш прокурор АКШ Президенты һәм АКШ Сенаты тарафыннан тәгаенләнә. Беренче департаментлар 1789 елда төзелә.
Нова Весь (Жирардовский повяты)
Нова Весь  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Вайоминг (округ, Нью-Йорк)
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1841 елда оештырыла.
Территориясе
Округ мәйданы 1544 км² тәшкил итә.
Трифешть (коммуна, Ясси)
Трифешть — Румыниянең Ясси жудецында урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Ховтъя
Ховтъя — Россия территориясеннән ага торган елга. Свердловск өлкәсе, Төмән өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Зур Пелым елгасының уң ярыннан 499 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 18 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Тауда елгасының, инештән тамагына чаклы, инештән алып Морозко авылы янындагы су үлсәү постына чаклы Сосьва елгасын кертмичә. Кече елга бассейны — Тубыл, елга бассейны — Иртеш.
Слобозия-Бленяса
Слобозия-Бленяса — Румыниянең Галац жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Вудбери (Джорджия)
Вудбери  — Америка Кушма Штатларының Джорджия штатында урнашкан шәһәр.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Суслонгер (станция)
Суслонгер стансасы — Горький тимер юлының Казан бүлекчәсенең стансасы, Мари Илнең Суслонгер бистәсендә, Йошкар-Оладан 43 километр ераклыкта урнашкан. Яшел Үзән — Яраң сызыгында урнашкан. Стансада шәһәр яны пуезлары гына туктыйлар, еракка баручы пуезлар стансаны туктаусыз үтәләр.
HD125695
HD125695 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
(13508) 1989 DC
(13508) 1989 DC — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1989 елның 27 февралендә А. Сугиэ тарафыннан Дайник обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1989 DC» саналган.
Липна-Воля
Липна-Воля — Польшаның Кече Польша воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Старий Конецполь
Старий Конецполь — Польшаның Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Голужне
Голужне — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Крывое Сяло (Пинский районы)
Крывое Сяло  (Крывое Сяло ) — Белоруссиянең Брест өлкәсе Пинский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас, дәүләттә иң җылы климат шушы төбәктә. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза.
Олы Мәме
Олы Мәме — Татарстан Республикасының Югары Ослан районындагы авыл.
Тарих
XVIII гасырда нигезләнгән.
Демография
Төп милләтләр (2015 ел): руслар — 63%, чуашлар — 37%.
(6268) Версаль
(6268) Версаль — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Олы Мәме
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.3 °C.
(6268) Версаль
Тарихы
1990 елның 22 сентябрендә Эрик Эльст тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1990 SS5» саналган.
Инҗедере (Акьяка)
Инҗедере (İncedere) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Карс иле Акьяка илчесенә караган бер авыл (köy).
Троянул (коммуна)
Троянул — Румыниянең Телеорман жудецында урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Мариенберг
Мариенберг (Marienberg) — Алманиянең Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Яськавшчына (Дрыбинский районы)
Яськавшчына  (Яськаўшчына ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Дрыбинский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Писсотт
Писсотт — Франциянең Вандея департаментында урнашкан коммуна.
Топ-оф-те-Ворлд (Аризона)
Топ-оф-те-Ворлд  — Америка Кушма Штатларының Аризона штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Топ-оф-те-Ворлд халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Виторину
Виторину — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Парана штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Ленгстон (Алабама)
Ленгстон  — Америка Кушма Штатларының Алабама штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Аксён агросәнәгать көллияте
Аксён агросәнәгать көллияте дәүләт бюджет һөнәри белем бирү учреждениесе (Государственное бюджетное профессиональное образовательное учреждение Аксеновский агропромышленный колледж) — 1896 елда нигезләнгән Башкортстанның Әлшәй районы Ким саласында урнашкан махсус урта белем бирүче уку йорты. Гамәлгә куючысы — Башкортстан мәгариф министрлыгы.
Нова Весь (Козеницкий повяты)
Нова Весь  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Галкино (Таборы районы)
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Нова Весь (Козеницкий повяты)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Галкино (Таборы районы)
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
Вильямурьель-де-Кампос
Вильямурьель-де-Кампос — Испаниянең Вальядолид провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Больцман кинетик тигезләмәсе
Бүленеш тыгызлыгы f(x, p, t) үзгәрешләрен вакытында тасвирлый:
Бүленеш кисәкчә санына d³x d³p фаза күләмендә t вакытында пропорциональ була.
Больцман тигезләмәсе:
кайда F(x, t) — көчләр кыры.
Моны да карагыз
Людвиг Больцман
Йейтс (округ, Нью-Йорк)
Йейтс — Америка Кушма Штатларының Нью-Йорк штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Пенн-Ян шәһәре.
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1823 елда оештырыла.
Территориясе
Округ мәйданы 974 км² тәшкил итә.
Җонги-Капела (Тренто)
Җонги-Капела — Италиянең Трентино-Альто-Адиҗе төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Җонги-Капела Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Шариски Михаляни
Шариски Михаляни — Словакиянең  округында урнашкан авыл.
Тарихы
Авыл елда нигезләнгән.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
(6269) Кавасаки
(6269) Кавасаки — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1990 елның 20 октябрендә Т. Урата тарафыннан Симидзу обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1990 UJ» саналган.
Косъю (Ёлва кушылдыгы)
Косъю — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы, Архангельск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Ёлва елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 43 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Вычегда, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Липник (Кече Польша воеводалыгы)
Липник — Польшаның Кече Польша воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Вьё-Шато
Вьё-Шато (Vieux-Château) — Франциянең Кот-д’Ор департаментына караган коммуна, Семюр-ан-Осуа кантонына карый.
Лектур
Лектур — Франциянең Жер департаментында урнашкан коммуна.
Вьё-Шато
Географиясе
Коммуна мәйданы — 12,75 км².
Слобозия-Ботешть
Слобозия-Ботешть — Румыниянең Вранча жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Старий Коцин
Старий Коцин — Польшаның Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Акөрен (Карапынар)
Акөрен (Akören) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Конья иле Карапынар илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Вудвилл (Джорджия)
Вудвилл  — Америка Кушма Штатларының Джорджия штатында урнашкан шәһәр.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Коҗаҗами (Бурһание)
Коҗаҗами (Kocacami) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Балыкесир иле Бурһание илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Шмелиха
Шмелиха (Шмелиха) — Киров өлкәсенең Кумёны районында урнашкан авыл.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча даими яшәүче халкы юк.
Голя (Бильский повяты)
Голя  — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Шәйбәков
Шәйбәков — фамилия.
Трушешть (коммуна)
Трушешть — Румыниянең Ботошань жудецында урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Татар теленең язма корпусы
Татар теленең язма корпусы татар телендә иҗат ителгән электрон текстларның онлайн җыелмасын тәшкил итә. Язма корпус татар теленең системасы, хәле, алдагы көне белән кызыксынучы шәхесләрне күздә тотып төзелә. Ул татар телен корпуслы лингвистика кысаларында өйрәнүче белгечләр өчен зарури чыганак. Сайт 2012 елның 15 мартында ачыла. Хәзерге адресы http://corpus.tatar. Татар, рус һәм инглиз телләрендә эшли.
Корпусның күләме
2014 елның азагыннан башлап корпусның күләме 116 млн сүз тәшкил итә. Җөмләләр саны - 10 млн, сүзформалар саны - 1,5 млн. Корпуста текстлар тәртибе буталган аерым җөмләләр буларак саклана.
Куллана алу
Корпусны куллану бушлай.
Корпусны төзә башлау
Корпусны төзү 2010 елда энтузиастлар төркеме тарафыннан башланды. Аның әһәмияте татар һәм башка телләр арасында машина тәрҗемәсе системасын төзү, татарча сөйләмне автоматик синтезлау һәм тану проблемаларын чишү өчен нигез булып торуы белән аңлатыла.
Практик әһәмияте һәм кулланылу мөмкинлекләре
Татар теле корпусының төп вазыйфасы – татар теле лексикасын фәнни планда өйрәнүгә булышлык күрсәтү. Моннан тыш электрон корпус телгә өйрәтүдә, шулай ук сүзлек-белешмәлек буларак төрле документлар язуда зур ярдәм күрсәтергә мөмкин. Корпус билгеле бер сыйфатлар җыелмасына ия булган сүзләрне табарга, аларның контексты, кулланылу ешлыгы белән танышырга мөмкинлек бирә.
Коллокацияләр (статистик) корпусы
Әлеге эзләү төре эзләнәсе сүзнең кулланылу ешлыгы тәртибендә урнаштырылган уң, сул һәм семантик контекстларын күрсәтә. Уң контекст - әлеге сүзнең нәкъ менә уң ягында килгән сүзләр. Сул контекст - әлеге сүзнең нәкъ менә сул ягында килгән сүзләр. Семантик контекст - әлеге сүз белән бер үк җөмләдә килгән сүзләр, ягъни билгеле бер дәрәҗәдә семантик бәйләнешкә ия очраклар.
Катлаулы морфологик эзләү
2014 елда Корпусны морфологик тамгалау эше башкарылды. Грамматик тамгалар метателе нигезенә Apertium халыкара проекты тарафыннан төрки телләр өчен эшләнгән «тег»лар системасы алынды. Ул проект кысаларында дөньяның күп телләрендәге текстларны автоматик рәвештә үзара тәрҗемә итү системасы эшләнә. Язма корпусны тамгалау өчен нәкъ менә Apertium’ны сайлау түбәндәге сәбәпләр белән аңлатыла: - морфологик аннотациянең югары дәрәҗәдә булуы; - ул проектның тулысынча ачыклыгы, ягъни бөтен код һәм мөмкинлекләренең теләсә кем тарафыннан бушлай кулланыла алуы. 2015-2016 елларда безнең тарафтан эшләнгән Катлаулы морфологик эзләү системасы Корпуста сүзформа, лемма, морфологик (грамматик) теглар, сүзнең башы, уртасы, азагы, алар арасындагы ераклык кебек билгеләрнең төрле комбинацияләре нигезендә мисаллар эзләргә мөмкинлек бирә. Эзләнәсе юлның озынлыгы биш сүзгә җитә, һәм алар арасындагы дүрт ераклык күрсәткече дә каралган.
Статистик мәгълүмат
Корпусның авторлары эш барышында җыелган төрле статистик мәгълүматны сайтта урнаштыра баралар.
Төзүчеләр
Корпусны ясаучылар: Ярдәм күрсәтүчеләр:
== Әдәбият ==
HD12573
HD12573 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Хортвая
Хортвая — Россия территориясеннән ага торган елга. Свердловск өлкәсе, Төмән өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Лямъя елгасының уң ярыннан 36 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 21 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Тауда елгасының, инештән тамагына чаклы, инештән алып Морозко авылы янындагы су үлсәү постына чаклы Сосьва елгасын кертмичә. Кече елга бассейны — Тубыл, елга бассейны — Иртеш.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Крывошын
Крывошын (Крывошын ) — Белоруссиянең Брест өлкәсе Ляхавицкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас, дәүләттә иң җылы климат шушы төбәктә. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза.
Лестер (Алабама)
Лестер  — Америка Кушма Штатларының Алабама штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Карабаш (Чиләбе өлкәсе)
Халык саны — кеше.
Тарих
Шәһәр тибындагы бистә статусын 1928 елдан, шәһәр статусын 1933 елдан башлап йөртә.
Халык
Милләтләр (2010): урыслар (88,0%), татарлар (4,5%), башкортлар (4,0%).
Җонко (Латина)
Җонко — Италиянең Лацио төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Җонко Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Үзәк Апеннин тауларыннан көнбатышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Маркерсбах
Маркерсбах (Markersbach) — Алманиянең Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Иванбеляк
Иванбеляк (Юмбылак, Иванбеляк) — Мари Илнең Звенигово районында урнашкан авыл.
Халык
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (77,2%), руслар (13,9%), чуашлар (8,9%).
(6270) Кабукури
Тарихы
1991 елның 18 гыйнварында С. Инода, Т. Урата тарафыннан Karasuyama обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1991 BD» саналган.
Яшел Үзән (станса)
Яшел Үзән станциясы — Горький тимер юлының Яшел Үзән шәһәрендәге станция. Тимер юллар төене.
Мәскәү — Казан — Екатеринбург сызыгында, Мәскәүдән 759,4 километр ераклыкта урнашкан. Станциядан төньякка Йошкар-Олага һәм Яраңга сызык китә, көнбатышка Волжскига сызык китә.
Вильян-де-Тордесильяс
Вильян-де-Тордесильяс — Испаниянең Вальядолид провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Яшел Үзән (станса)
Иделнең сул ярында урнашкан Зөя станциясы белән Яшел Үзән тимер юл күпере аша тоташтырыла.
Ясьманава
Ясьманава (Ясьманава ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Мсциславский районында урнашкан авыл.
Вильян-де-Тордесильяс
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ясьманава
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Габдулла Тукай
Габдулла Мөхәммәтгариф улы Тукаев (عبد الله محمد عارف اوغلی توقای)(«Тукай», «Апуш», Ğabdulla Tuqay'';, — , ) — татар халкының бөек шагыйре, татар әдәбияты классигы, әдәби тәнкыйтьче, публицист, яңа заман татар әдәбиятына һәм әдәби теленә нигез салучыларның берсе.
Балачак
Бөек шагыйрь Арча ягының Кушлавыч авылында 1886 елның 26 апрелендә (иске стиль буенча 14 апрельдә) Мөхәммәтгариф мулла гаиләсендә дөньяга килә. Малай туып дүрт ай ярым үткәч, Мөхәммәтгариф хәзрәт үлеп китә. Тол калган Бибимәмдүдәне (Габдулланың әнисен) Сасна Пучинкәсе авылы мулласына кияүгә бирәләр. Бәләкәй Габдулланы авылның Шәрифә карчыгына вакытлыча асрамага калдыралар. Соңрак аны үз әнисе яңа гаиләсенә алдыра. Бер елдан соң, 1890 елның 18 нче гыйнварында, әнисе үлеп китә, һәм Габдулланы бабасы Өчилегә алып китә. Ләкин бабасы алга таба Габдулланы асрау авыр булачагын аңлап баланы Казанга баручы бер ямщиккә утыртып билгесез сәфәргә озата. Печән базарына килгәч, халык арасыннан чыгып Мөхәммәтвәли абзый малайны үзләренә алып кайта. Әмма алар соңрак хатыны белән икесе дә авырып китәләр һәм Габдулланы яңадан Өчилегә озаталар. Бераздан соң малайны Кырлай исемле авылдан ир баласыз Сәгъди абзыйга уллыкка озаталар.
left|200px|thumb|Камил Мотыйгый белән яшь Тукай, якынча [[1905 ел]] 2 елдан соң Кушлавыч авылының Бәдретдин исемле кешесе Тукайны эзләп таба да Уральскига алып китә.
Уральск чоры
1895 елның кышында 18 көнле юлдан соң тугыз яшьлек Апушны Уральскидагы татар бистәсенә сәүдәгәр Усманов Галиәскәр һәм аның хатыны Газизә йортына алып киләләр.
1905—1907 елларда Тукай бик кыю публицистик мәкаләләр белән чыгыш ясый.
Җизнәсе Галиәскәр вафат булганнан соң, Тукай Җаекның Кызыл мәчете каршындагы «Мотыйгия» мәдрәсәсенә күчеп килә.
«Мотыйгыя» мәдрәсәсе каршында рус мәктәбе эшләп килгән. Алдан Тукай рус телен үзләштергән. Монда Тукайның рус һәм чит ил әдәбиятына мәхәббәте уяна. Иҗат юлының башында ул — укытучысы Мотыйгулла Төхфәтуллинның улына ― Казанда «Касыймия» мәдрәсәсендә укучы Камил Төхфәтуллинга бурычлы. 1905 елдагы революцион күтәрелү чоры Камилгә «Фикер» гәҗите, «Уклар» һәм «Новый век» журналын бастырырга мөмкинлек тудыра. Тукай бу басмаларда үзенең шигырьләрен киң җәмәгатьчелеккә чыгара.