cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Благодатная
Демография
Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): татарлар — 54%, руслар — 44%.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.0 °C.
Амаранти (Пиауи)
Амаранти  — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Пиауи штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Каба (Садра кушылдыгы)
Каба — Россия территориясеннән ага торган елга. Алтай Республикасы, Алтай крае биләмәләрендә ага. Елга  Садра елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 14 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Бия һәм Катунь, елга бассейны — (Югары) Об Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Сен-Мем-ле-Карьер
Сен-Мем-ле-Карьер — Франциянең Шаранта департаментында урнашкан коммуна.
Гури-Меховски
Гури-Меховски — Польшаның Кече Польша воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(5775) Inuyama
(5775) Inuyama — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1989 елның 29 сентябрендә Ё. Мидзуно, Т. Фурута тарафыннан Кани (город) обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1989 SP» саналган.
Тайро (Төньяк Каролина)
Тайро  — Америка Кушма Штатларының Төньяк Каролина штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Тайро халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Musulman.su
Musulman.su — Исламга багышланган татар телендә эшләүче веб-сайт. Сайт татартелле мөселманнар өчен актуаль һәм мөһим мәсьәләләр белән танышырга мөмкинлек бирә.
Рестоака (коммуна)
Рестоака — Румыниянең Вранча жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(12991) 1981 EN21
(12991) 1981 EN21 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1981 елның 2 мартында Шелте Бас тарафыннан Сайдинг-Спринг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1981 EN21» саналган.
Грабавец
Грабавец (Грабавец ) — Белоруссиянең Брест өлкәсе Баранавицкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас, дәүләттә иң җылы климат шушы төбәктә. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза.
Фремонтье
Фремонтье — Франциянең Сомма департаментында урнашкан коммуна.
Замлине (Силезия воеводалыгы)
Замлине  — Польшаның Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Дуино
Дуино — Италиянең Фриули-Венеция-Җулия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Марцелюв (гмина Пйонки)
Марцелюв  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Хоэнштайн (Тюрингия)
Хоэнштайн (Hohenstein) — Алманиянең Тюрингия җирендә урнашкан коммуна.
Марцелюв (гмина Пйонки)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Хоэнштайн (Тюрингия)
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Шайенн (округ, Колорадо)
Шайенн — Америка Кушма Штатларының Колорадо штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Шайенн-Уэлс шәһәре.
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1889 елда оештырыла.
Территориясе
Округ мәйданы 4614 км² тәшкил итә.
Калинин районы
Калинин районы (Кали́нинский райо́н) — берничә илнең кайбер шәһәрләрендә һәм төбәкләрендә административ һәм муниципаль районнарның исеме Михаил Калинин хөрмәтенә аталган.
Спраг (Вашингтон)
Спраг  — Америка Кушма Штатларының Вашингтон штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Спраг шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Айдогду (Сүлейманпаша)
Айдогду (Aydoğdu) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Текирдаг иле Сүлейманпаша илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Бистшиця-Нова
Бистшиця-Нова — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Каякөю (Эгыйль)
Каякөю (Kayaköyü) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Диярбакыр иле Эгыйль илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Ешилдере (Кангал)
Ешилдере (Yeşildere) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Сивас иле Кангал илчесенә караган бер авыл (köy).
Мериндад-де-Рио-Убьерна
Мериндад-де-Рио-Убьерна — Испаниянең Бургос провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Ягъфәр Яппаров
Яппаров Ягъфәр Якуб улы — сугыш һәм хезмәт ветераны. Озак еллар дәвамында мәктәп директоры булып эшләп, Балтач районында һәм республика күләмендә танылган мәгариф хезмәткәре
Мериндад-де-Рио-Убьерна
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ягъфәр Яппаров
Кскача биографиясе
1924 елның 25 сентябрендә Таузар авылында туган. 1941 елда Балтач урта мәктәбенең тугыз сыйныфын тәмамлап туган авылындагы «Көрәш» колхозында башта гади эшче, аннан соң бригадир булып эшли.
Фронт юлы
1942 елда армия сафларына алына һәм 1944 елга кадәр Бөек Ватан сугышында катнаша. Икенче  Украина фронты гаскәрләре сафында Днепрны кичү сугышларында була. Кривой Рог шәһәрен азат итү өчен барган авыр сугышлар вакытында каты яралана һәм госпитальгә эләгә. Шушы ярадан ул инвалидлык ала һәм демобилизацияләнә.
Мәгариф системасында хезмәт юлы
Фронттан кайткач Я.Яппаров ВКП(б)ның Балтач район комитетында хәрби бүлек мөдире булып эшли. 1945-1953 елларда— Карадуган мәктәбендә укытучы, соңрак аның директоры. 1953 елда аны кабат партия эшенә алалар—ул райком секретаре ярдәмчесе, гомуми бүлек мөдире булып эшли. Шушы елларда читтән торып Казан дәүләт университетының математика факультетында укый, аны 1959 елда тәмамлый. Шул ук елда Чепья урта мәктәбенә директор итеп билгеләнә. Егерме ел шушы коллективта эшләү дәверендә Я.Яппаров Чепья мәктәбен республика күләмендә данлы, иҗади эшләүче, алдынгы  педагогик тәҗрибә үзәгенә әверелдерде.
1979-1984 елларда Я.Яппаров Балтач урта мәктәбенә җитәкчелек итте. Педагогик хезмәттән аерылгач та хезмәт юлын туктатмады—1985 елдан ул Ленин исемендәге колхозның профсоюз комитеты рәисе булып эшләде.
Җәмәгать эшчәнлеге
Я.Я.Яппаров үзенең бөтен хезмәт эшчәнлеге чорында гаять киң һәм актив җәмәгать эше алып барды. Ул ялкынлы лектор, оста пропагандист, яшьләрнең яраткан остазы иде. Озак еллар инвалидлар җәмгыятенең район идарәсен җитәкләде, район ветераннар совеьты идарәсе әгъзасы булды. Тирән белемле, зыялы, ихлас һәм шат күңелле, кешеләрне үз итә, ярата белүче шәхес буларак ул һәркемгә кирәк, һәрвакыт кешеләр арасында булды.
Анегем
Анегем — Америка Кушма Штатларының Аризона штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Ягъфәр Яппаров
Дәүләт бүләкләре һәм мактаулы исеме
Я.Я.Яппаров хезмәт ияләре депутатларының 13-17 чакырылыш район Советы, күп мәртәбәләр Чепья авыл Советы депутаты булып сайланды. Ул Бөек Ватан сугышындагы батырлыклары өчен Беренче дәрәҗә Ватан сугышы, Кызыл Йолдыз орденнары, күп медальләр белән бүләкләнде. Яшь буынны тәрбияләүдәге олы хезмәтләре өчен 1963 елның май аенда РСФСРның атказанган мәктәп укытучысы исеме бирелде.
Анегем
Географиясе
Анегем халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Ягъфәр Яппаров
Вафаты
Ветеран 2002 елның 23 октябрендә вафат булды. Кабере туган авылы  Таузар зиратында.
Анегем
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ягъфәр Яппаров
Чыганаклар:
Балтач энциклопедиясе, I том, 2006
Балтач энциклопедиясе, II том, 2010
Б.Зыятдинов, Мәгърифәтле Таузар иле, 2004
(5776) 1989 UT2
(5776) 1989 UT2 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1989 елның 29 октябрендә Ц. Хиоки, Н. Кавасато тарафыннан Окутама обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1989 UT2» саналган.
Сен-Мер-де-Лапло
Сен-Мер-де-Лапло — Франциянең Коррез департаментында урнашкан коммуна.
Сиваи (Бялыницкий районы)
Сиваи  (Сіваі ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Бялыницкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Гурка (Бжеский повяты)
Гурка — Польшаның Кече Польша воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Амаранти-ду-Мараньян
Амаранти-ду-Мараньян — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Мараньян штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Зарембице
Зарембице — Польшаның Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Җенес орлыгы
Җенес орлыгының күкәй белән берләшүе нәтиҗәсендә зигота барлыкка килә.
thumb|left|200px|Сперматозоидның [[ана зат|ана җенесле күкәй күзәнәге белән берләшүе]].
Имезүчеләрдә, бала организмының җенесе җенес орлыгы тарафыннан билгеләнә: сперматозоид Y хромосомын ташыса ата зат (XY), X хромосомын ташуса ана зат (XX) бала барлыкка килә. Җенес орлыклары беренче тапкыр 1677 елда Антон ван Лювенхоэк (ингл.) тарафыннан күзәтелә.
HD115528
HD115528 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
(12992) 1981 EZ22
(12992) 1981 EZ22 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1981 елның 2 мартында Шелте Бас тарафыннан Сайдинг-Спринг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1981 EZ22» саналган.
Марцянка (Мазовия воеводалыгы)
Марцянка  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Әхмәт Әхәди
Әхмәт Әхәди (Әхмәт Илтифат улы Әхәди, Ахмед Агади) – опера җырчысы, лирик-драматик тенор, Тукай бүләге иясе.
Тәрҗемәи хәле
1965 елның 30 мартында Казакъстан ССРның Чимкент өлкәсендә XXII партсъезд исемендәге совхозда чабан гаиләсендә туган. Әтисе Илтифат - фарсы (иранлы әзербайҗан?), әнисе Әнисә – татар. Әхмәт гаиләдә 7- бала. 4 кыз туганы һәм 5 ир туганы бар. Вокал белән 20 яшендә генә шөгыльләнә башлый. П.И. Чайковский исемендәге Мәскәү дәүләт консерваториясен тәмамлый (1993). 1993-2005 елларда К.С. Станиславский һәм В.И. Немирович-Данченко исемендәге Мәскәү музыкаль театры солисты. 2005 елдан Санкт-Петербургның Мария театрының опера төркеме солисты. Россия, Италия, Франция, Австрия, Англия һ.б. илләрдә, шөһрәтле опера сәхнәләрендә: Мәскәү Зур театры, Амстердам операсы, Даниянең Король операсы, Лондонның Альберт-холлында җырлый.
Мактаулы исемнәре
Татарстанның Габдулла Тукай исемендәге дәүләт премиясе (2008) – Резеда Ахиярованың «Шагыйрьнең мәхәббәте» операсында Тукай партиясен башкаруы өчен.
Рестолица (коммуна)
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Силиштя (Нямц)
Силиштя — Румыниянең Нямц жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Тоуст (Төньяк Каролина)
Тоуст  — Америка Кушма Штатларының Төньяк Каролина штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Тоуст халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Поша (Словакия)
Поша  — Словакиянең  округында урнашкан авыл.
Тарихы
Авыл елда нигезләнгән.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Грабавцы
Грабавцы (Грабаўцы ) — Белоруссиянең Брест өлкәсе Жабинскавский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас, дәүләттә иң җылы климат шушы төбәктә. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза.
Станвуд (Вашингтон)
Станвуд  — Америка Кушма Штатларының Вашингтон штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Станвуд шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Френ-Мазанкур
Френ-Мазанкур — Франциянең Сомма департаментында урнашкан коммуна.
Кок (Садра кушылдыгы)
Кок — Россия территориясеннән ага торган елга. Алтай Республикасы, Алтай крае биләмәләрендә ага. Елга  Садра елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 13 км.
Алька
Алька — Россия территориясеннән ага торган елга. Сʙирлау өлкәсе, Төмән өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Зур Емельяшевка елгасының уң ярыннан 31 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 31 км.
Кок (Садра кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Алька
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш су бассейны бүлгeында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Тауда елгасының, инештән тамагына чаклы, инештән алып Морозко авылы янындагы су үлсәү постына чаклы Сосьва елгасын кертмичә. Кече елга бассейны — Тубыл, елга бассейны — Иртеш.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Хоэс-Кройц
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Каялар (Мидьят)
Каялар (Kayalar) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Мардин иле Мидьят илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Зорины
Зорины (Зорины) — Киров өлкәсенең Кирово-Чепецк районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2010 елгы җанисәп буенча даими яшәүче халкы юк.
(5777) Ханаки
Тарихы
1989 елның 3 декабрендә Ё. Мидзуно, Т. Фурута тарафыннан Кани (город) обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1989 XF» саналган.
Northrop B-2 Spirit
Нортроп B-2 «Спирит» (Northrop B-2 Spirit) — АКШ авыр күренер-күренмәс стратегик бомбага тотучы очкычы. Northrop Grumman ширкәте тарафыннан эшкәртелгән. .
Һава һөҗүменә каршы саклану системасын өзү өчен һәм атом-төш коралын китерү өчен кулланыла.
Аз гына беленә торганлыгы өчен стелс-технологияләр кулланыла: очкыч радио-йоту материаллары белән капланган.
Шуфрук (Түре шәһәр округы)
Шуфрук (Шуфрук) — Свердловск өлкәсенең Туринск шәһәр округы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (83%).
Дуиямен (Вербано-Кузио-Осола)
Дуиямен — Италиянең Пьемонт төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Дуиямен Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Лаптан-Яха
Лаптан-Яха — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Юра борыны урнашкан. Елга озынлыгы 73 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Кара диңгезе елгалары бассейны Таз елгасының төньяк-көнчыгыш чигеннән Енисей култыгы су бассейнына чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Таз.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Олы Сосновка
Олы Сосновка — Татарстан Республикасының Түбән Кама районындагы авыл.
Халык саны — 11 тирәсендә. Почта индексы — 423596.
Тарих
XVIII гасырда нигезләнгән.
Демография
Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): руслар.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.0 °C.
Ешилдере (Зара)
Ешилдере (Yeşildere) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Сивас иле Зара илчесенә караган бер авыл (köy).
Мериндад-де-Сотоскуэва
Мериндад-де-Сотоскуэва — Испаниянең Бургос провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Бистшиця-Стара
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Сигеевка
Сигеевка (Сігееўка ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Касцюковицкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
(12993) 1981 EP27
(12993) 1981 EP27 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1981 елның 2 мартында Шелте Бас тарафыннан Сайдинг-Спринг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1981 EP27» саналган.
Клир-Крик (округ, Колорадо)
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1861 елда оештырыла.
Территориясе
Округ мәйданы 1024 км² тәшкил итә.
Сен-Мер-лез-Уссин
Сен-Мер-лез-Уссин — Франциянең Коррез департаментында урнашкан коммуна.
Гурка-Косьцейовска
Гурка-Косьцейовска — Польшаның Кече Польша воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Айдогду (Назилли)
Айдогду (Aydoğdu) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Айдын иле Назилли илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Утыз Имәни мәчете (Яр Чаллы)
«Утыз-Имәни» мәчете — Яр Чаллы шәһәрендә 14нче булып ачылган мәчет. Адресы: 423803 ТР, Яр Чаллы, Комсомол районы,  бистәсе, 27нче комплекс, Аэродром урамы, 20. Проект авторы — Рамил Хәйруллин. Баш иганәче — EuroGroup башлыгы Алексей Миронов (әнисе Әлмира Фәрәхетдин кызы истәлегенә төзегән). Мәчет имам-хатыйбы — Салихҗан хәзрәт Гайниев. Мәчеткә татар шагыйре, фикер иясе Габдерәхим Утыз Имәни әл-Болгари (1754—1834) исеме бирелгән.
Тарих
2014 елда Яр Чаллының Комсомол районы Мәләкәс аръягы бистәсе 27нче комплексында Утыз Имәни исемендәге мәчет төзелә башлый. Мәчет төзелеше өчен кирәкле 57 сутый җирне шәһәр башкарма комитеты бүлеп бирә. Сазлык урынга туры килгәнгә, нигезгә 12 метр озынлыктагы 49 тимер-бетон  сугарга туры килә. Мәчет фундаментын «Камгэсэнергострой» оешмасы өеп бирә. Мәчет төзелеше туктап калгач, Яр Чаллы эшмәкәре, Eurogroup компанияләре төркеме директоры Алексей Миронов 10 млн сум акча бирә, үзе төзелешне тәмамлый. Мәчет төзелешенә барлыгы 2 ел 6 ай китә. Башлап йөрүчесе — Салихҗан хәзрәт Гайниев, Утыз Имән (Яңа Кади) авылында  туган, «Камгэсэнергострой» генераль директорының элекке урынбасары, Яр Чаллы шәһәренең.
2016 елның 19 ноябрендә мәчетнең тантаналы ачылышында мөфти Камил хәзрәт Сәмигуллин, Яр Чаллы мөхтәсибе Әлфәс хәзрәт Гайфуллин, Яр Чаллы башкарма комитеты рәисе урынбасары Рамил Хәлимов, Габдерәхим Утыз Имәни якташлары – Чирмешән һәм Ленингороск районнары рәсми делегацияләре катнаша.
Бина
Мәчет 150 гыйбадәт кылучыны кабул итә ала. Ике катлы итеп ак кирпечтән төзелгән, яшел түбәле бина. Мәчеткә киң биек баскычтан менәсе. Беренче катта ир-атлар өчен намаз залы (105 кешелек) һәм гардероб. Икенче катта (тыштан аерым керү юлы булган) хатын-кызлар өчен намаз залы (45 кешелек) һәм имам бүлмәсе. катта – уку бүлмәләре урнашкан. Мәчет территориясендә киләчәктә кунак өе, имам йорты төзеләчәк. Бина диварында истәлек тактасы беркетелгән : «Габдрәхим Утыз-Имәни исемендәге мәчет баш иганәче Алексей Василий улы Миронов акчасына Аллаһы Тәгалә ризалыгы өчен һәм әнисе Әлмира Фәрәхетдин кызына Аллаһы Тәгаләнең рәхмәтләре төшсен өчен төзелгән»
Актүбә үзәк мәчете
Актүбә үзәк мәчете (Ақтөбе орталық мешіті) — Казакъстанның Актүбә өлкәсенең үзәге Актүбә шәһәрендә урнашкан ислам гыйбадәтханәсе, җәмигъ мәчете. Мәчетнең беренче бинасына 1901 елда татар сәүдәгәрләре нигез салган. 2014 елның җәендә мәчетнең яңартылган бинасы ачылган.
Тарих
Шәһәрнең татар сәүдәгәрләре Актүбә шәһәрендә җәмигъ мәчете төзү башлангычы белән чыга. 1885 елда Актүбә өязе башлыгы Сунгуров Ырынбур генерал-губернаторы мәчет төзү өчен рөхсәт кәгазе ала. Акча булмау сәбәпле, ул вакытта мәчет төзелми кала. Сунгуровтан соң өяз башлыгы булган Солтан Сәетгалин, аннары Сухин чорында мәчет төзү мәсьәләсе яңадан күтәрелә. Мәчет төзү фондына Орскидан килгән эре сәүдәгәр Мәхмүт бай Ибраһимов беренче кертем ясаган. Х. Гобәйдуллин, Ә. Хөсәенов, Ф. Зәбиров, Габдрәшитов, Садыйковлар акчалата өлеш кертәләр. 1901 елның җәендә Актүбәдә кызыл кирпечтән (таштан) җәмигъ мәчете төзелә башлый. Мәчет янында мәдрәсә, руханилар өчен торак йортлар, кунакханә, ат утары да торгызыла. Мәчет төзү фондына беренче кертем ясаган Мәхмүт бай Ибраһимов Ташкәнткә барып, мәчет проекты турында киңәшләшеп кайта. Табын ыруы кешеләре мал сатып, төзелеш материалы белән ярдәм итә. 1903 елда мәчет бинасы төзелеп бетә. Беренче имамнар — Гомәр хәзрәт, Әхмәтфазыл Корбанаев, азанчы Зәйнулла Януаровны Уфадан махсус чакыралар.
1929 елда мәчет ябылган. Руханилар репрессиягә эләккән. Мәчет янәшәсендәге биналар Бөек Ватан сугышы елларында рентген аппаратурасы һәм авыл хуҗалыгы машиналары заводлары төзелеше өчен сүтеп алынган. Мәчет бинасы басмаханә, драма театры склады булып хезмәт иткән. 1991 елда мәчет мөселманнарга кире кайтарылган.
2012 елда мәчетне зурайту, аның янәшәсенә яңа бина торгызу эше башланган. Беренчел эшләргә бюджеттан 200 млн теңге бүлеп бирелгән. Өлкә предприятиеләре һәм оешмаларыннан мәчет төзү өчен 700 млн тәңгә иганә акчасы җыелган. Проектның авторы — Айвар Гомәр улы Саттаров (Казан), 2008 елда проекты өчен  Казакъстанның «Достық» (Дуслык) ордены белән бүләкләнгән архитектор. Проектта тарихи мәчет бинасын җимермичә, беренче мәчетнең тарихи образын булдыруга юнәлтелгән эш алып барыла. 2014 елның җәендә яңа мәчет ачыла, мәчетнең иске бинасы музей итеп файдаланыла.
Тасвирлама
Үзәк мәчет — шәһәр халкы өчен уңайлы урында. Биредә уку йортлары күп. Базар якын, аңа күпсанлы мөселманнар килә. Бина ике (берсе зур, икенчесе кечкенә) гөмбәзле, ике (берсе озын, икенчесе кыска) манаралы. Анда бер үк вакытта 1 250 (реконструкциягә кадәр 200) мөселман намаз укый ала. Бина эчтән 3 кат дәрәҗәсендә, ир-атлар һәм хатын-кызлар өчен аерым гыйбадәт заллары, административ бүлмәләр, ашханә бар. Территория төзекләндерелгән, янәшә урнашкан мәйдан да мәчеткә кайтарылган, анда оештырылган.
1989 елда авиация
1989 елда авиациядә булган вакыйгалар исемлеге:
Заруг
Заруг — Польшаның Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Файв-Пойнтс (Төньяк Каролина)
Файв-Пойнтс  — Америка Кушма Штатларының Төньяк Каролина штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Файв-Пойнтс халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Града (Лунинецкий районы)
Града  (Града ) — Белоруссиянең Брест өлкәсе Лунинецкий районында урнашкан авыл.
Антарес (Аризона)
Антарес  — Америка Кушма Штатларының Аризона штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Антарес халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Амаргоза
Амаргоза — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Баия штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Ресучень (коммуна)
Ресучень — Румыниянең Джурджу жудецында урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Марювка
Марювка — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Стивенсон (Вашингтон)
Стивенсон  — Америка Кушма Штатларының Вашингтон штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Стивенсон шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(12994) 1981 ET27
(12994) 1981 ET27 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Каялар (Акчаабат)
Каялар (Kayalar) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Трабзон иле Акчаабат илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
(12994) 1981 ET27
Тарихы
1981 елның 2 мартында Шелте Бас тарафыннан Сайдинг-Спринг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1981 ET27» саналган.
(5778) Jurafrance
(5778) Jurafrance — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1989 елның 28 декабрендә Эрик Эльст тарафыннан Верхний Прованс обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1989 YF5» саналган.
Чыңгызлылар
Чыңгызлылар — дөнья тарихында иң зур империя төзүче Чыңгызхан нәселеннән булган кешеләр.
Тарихы
Чыңгызның олы улы Җүчинең 40 ир баласы була. Кытай белән идарә иткән Хубилайдан соң 22 ир бала кала. Алардан туган кызларның саны бер дә ким булмаска тиеш.
Чыңгызханның һәм аның беренче хатыны Бүртәнең дүрт улы булган: Җүчи, Чагатай, Үгәдәй, Толуй. Тик алар һәм аларның токымнары гына дәүләттә югары хакимияткә варис була алган, тик алар һәм аларның токымнары чыңгызлы дигән титулны йөртә алган.
Христес
Христес (Christes) — Алманиянең Тюрингия җирендә урнашкан коммуна.
Чыңгызлылар
Тарихы
Чыңгызханнан берничә азият династия таралып киткән — Юань династиясе — Минь, Җүчилар — Алтын Урдада (Казакъстан, Урта Азия һәм Россиянең көньяк-көнчыгыш, Украинаның көньягы, Төньяк Кавказ, Хулагуилар — Персияда, Гәрәйләр — Кырымда, Туглыктимериләр — Могулистанда, Шәйбанилар һәм Әштәрханилар — Бохарада, Түрәләр — Казакъстанда.
Христес
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Чыңгызлылар
Тарихы
Бүгенге заманда Чыңгызхан затының берничә зур тармагы, тагын кнсе берничәсе бар.
Чыңгызлылар саны
Генетик эзләнүләр буенча, бүгенге көндә якынча 16 млн кешенең нәселе Чыңгызга барып тоташа. .
Генетик эзләнүлщр күрсәтүенчә, бүген берничә миллион ир-ат Са-F4002 субкладын йөртә (гаплогруппа C (Y-ДНК) — Y-хромосомалы гаплогруппа C-M130)[2][3][4], алар Борҗигин ыруының атасы буенча Чыңгызхан затыннан, якын туган булырга мөмкин. Мәсәлән, аның зур улы Җүчиның 40 улы калган. Кытайга идарә иткән Хубилайның 22 хаклы улы булган.
Җүчи
Чыңгызханның зур улы Җүчи үз улы булмаган дигән фаразлар бар. «Монголын нуу тово» («Монголларның эч сере хикәяте»)ндә бәян ителүенчә, Җүчи чынында Чилгер улы булган. Чилгер Чыңгызханның сөекле хатыны Бүртәне урлап, үзендә ярты ел әсирдә тоткан, Темуҗин (Чыңгызханның башлангыч исеме) аны кире тартып алып кайткан. Риваятләрдә әйтелүенчә, Чыңгызхан уллары Җүчиның атасы агалары белән бер үк булуына шикләнгәннәр, тик Чыңгызхан үзе Җүчиның һәр чак үз улы дип атаган. Шуңа карамастан, шушындый шикләр булу аркасында, Чыңгызхан үзенең варисы итеп өченче улы Үгедәйне тәгаенләргә мәҗбүр була. Бер Җүчи токымы да Монгол империясенең каган була алмаган.
Месеррейес
Месеррейес — Испаниянең Бургос провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
HD115529
HD115529 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Силиштя (Прахова)
Силиштя — Румыниянең Прахова жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сидаравичы (Магилёвский районы)
Сидаравичы  (Сідаравічы ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Могилёвский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Битинь (Люблин воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Прьекопа
Прьекопа — Словакиянең  округында урнашкан авыл.
Тарихы
Авыл елда нигезләнгән.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Владимир Петров (1953)
Петров Владимир Васильевич — хәрби хезмәткәр, полковник.
Кыскача биографиясе
1953 елның 12 мартында Чепья авылында илебезгә бик күп хәрбиләр биргән  Василий һәм Ольга  Петровлар гаиләсендә туган. 1970 елда Чепья урта мәктәбен тәмамлый һәм Ярославль шәһәрендәге Югары хәрби-финанс училищесына укырга керә. 1976 елда училищены тәмамлап Германия Демократик Республикасындагы совет гаскәрләре группасы составында разведка батальонының финанс подразделениесенә җитәкчелек итә башлый.
Хәрби өлкәдә хезмәте
1981-1987 елларда Урта Азия хәрби округында полк  финанс хезмәтен җитәкли. 1987-1990 елларда шунда ук ремонт-төзәтү базасы идарәсендә финанс хезмәте җитәкчесе. В.Петров 1990-1992 елларда Алматадагы 40-армия штабының финанс бүлеге командиры була, ә 1992 елдан, Казахстан Республикасы бәйсез дәүләт статусы алгач, Казахстан Республикасы Кораллы көчләре Генераль штабының финанс бүлеге начальнигы итеп билгеләнә. 1996 елдан— Казахстан Республикасы Оборона министрлыгының финанс хезмәте командиры.
Френ-Тийолуа
Френ-Тийолуа — Франциянең Сомма департаментында урнашкан коммуна.
Владимир Петров (1953)
Дәүләт бүләкләре
В.В.Петров күп медальләр, шул исәптән «СССР Кораллы көчләрендә бик яхшы хезмәт иткән өчен» медаленең тулы өч дәрәҗәсе кавалеры.
Чыганаклар:
Балтач энциклопедиясе, I том, 2006
Балтач энциклопедиясе, II том, 2010
Сулык
Сулык — дәвамлы рәвештә яки вакытлыча агымсыз яки аз агымлы суның табигый яки ясалма иңкүлекләрдә (күлләр, сусаклагычлар, буалар һ.б.) җыйналып торуы. Сулыкларны өйрәнү белән гидрология шөгыльләнә.
Судагы тозларның химик составы һәм микъдары буенча сулыклар тозлыларга һәм төчеләргә бүленәләр.
Ешилдере (Гөреле)
Ешилдере (Yeşildere) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Гиресун иле Гөреле илчесенә караган бер авыл (köy).
Мәгъсүм Мөхәммәтҗанов
Мөхәммәтҗанов Мәгъсүм Абдулла улы — мәгариф хезмәте ветераны. Балтач районында төбәк тарихын өйрәнү буенча күпсанлы китаплар авторы
Тәрҗемәи хәле
1931 елның 17 гыйнварында Балтач авылында туган. 1949 елда Балтач урта мәктәбен тәмамлый. 1949-1951 елларда Карадуган, Яңгул мәктәпләрендә география, биология укыта. 1951-1955 елларда Совет Армиясендә диңгезче булып хезмәт итә. Армия хезмәтеннән соң ул үзенең тормыш юлын катгый рәвештә мәктәп белән бәйли. 1955 елда Кили мәктәбендә укыта.
Укытучы буларак хезмәт юлы
1956 елда М.Мөхәммәтҗанов Балтач урта мәктәбенә килә һәм хезмәт юлының ахырынача шушы зур, иҗади коллективтан аерылмый. Читтән торып Казан дәүләт педагогия институтының табигать-география бүлеген тәмамлый. 1962-1980 елларда класстан тыш тәрбия эшләре буенча мәктәп директорының  урынбасары булды.
М.Мөхәммәтҗанов бөтен эшчәнлеге дәвамында укыту-тәрбия  методларын камилләштерү, алдынгы эш алымнарын барлау һәм тарату, крайны өйрәнү буенча район һәм республика күләмендә зур эш алып барды. Аның мәкаләләре республика һәм район матбугатында еш басыла. 1987 елда Ереван шәһәрендә узган Бөтенсоюз педагогик укуларында катнашты. Аның доклады Мәскәүдә басылган  методик җыентыкка кертелде. Күп еллар  районның география укытучыларының методик берләшмәсен җитәкләде.
Җәмәгать эшләре активисты
М.Мөхәммәтҗанов киң җәмәгать эше алып барды. Бүген дә районыбыз тарихын  өйрәнү, барлау, туплау өстендә актив эшли. Районыбызда  мәгариф эшенең тарихын туплап, район газетасы аша киң укучылар катлавына ирештерде.
Төбәк тарихын өйрәнеп иҗат иткән китаплары
Смәел һәм Яңгул балалар йортларында тәрбияләнүчеләр (1942-1960) турында
Балтач районы пионер оешмалары тарихы (1924-1990) турында
Яңгул авылы тарихы турында
Балтач "Сельхозхимия" оешмасы тарихы турында
Бүләкләре
М.Мөхәммәтҗанов Балтач муниципаль районының Мактаулы гражданы
Чыганаклар:
Балтач энциклопедиясе, I том, 2006
Балтач энциклопедиясе, II том, 2010
Дука (Фрозиноне)
Дука — Италиянең Лацио төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Дука Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Үзәк Апеннин тауларыннан көнбатышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
HD115580
HD115580 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Гурка-Стогнёвска
Гурка-Стогнёвска — Польшаның Кече Польша воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
(5779) Schupmann
(5779) Schupmann — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1990 елның 23 гыйнварында С. Уэда, Х. Канэда тарафыннан Кусиро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1990 BC1» саналган.
Кузя (Саракопша кушылдыгы)
Кузя — Россия территориясеннән ага торган елга. Алтай Республикасы, Алтай крае биләмәләрендә ага. Елга  Саракопша елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 31 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Бия һәм Катунь, елга бассейны — (Югары) Об Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Мария Посады
Халык саны — 9 088 кеше (2010).
Почта индексы — 429573. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды — 97229501000. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды — 2101200100000. Федераль салым хезмәте инспекциясе коды — 2135.
География
Мария Посады Иделнең (Куйбышев сусаклагычының) уң ярында, Иделгә Түбән Сөндер һәм Югары Сөндер елгалары кушылган урын янында, Чабаксардан 48 километр көнчыгышрак урнашкан.
Тарих
Беренче тапкыр 1620 елда Сөндер исеме астында телгә алына.
Халык
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (53,0%), руслар (46,6%).
Икътисад
Кабель әйберләре заводы, автомобильләрне ремонтлау заводы, төзү материаллар заводы, спирт заводы, май заводы, һ.б.
Мәгариф
Бер урта мәктәп, ике гомуми белем бирү мәктәбе, ике һөнәри училищесы.
Конехос (округ, Колорадо)
Конехос — Америка Кушма Штатларының Колорадо штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Конехос шәһәре.
Территориясе
Округ мәйданы 3334 км² тәшкил итә.
Марямполе
Марямполе — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Слободской районы
Слободской районы (Слободской район) — Киров өлкәсендә ураншкан административ берәмлек.
Марямполе
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Слободской районы
Административ үзәге — Слободской шәһәре (район составына керми).
Район 1929 елда элекке Слободской өязе территориясендә оештырыла.
Чиктәшлек
Шуның өстенә, район эчендә Слободской шәһәре урнашкан.
Халык
Районның якынча 33 % өлеше Вахруши -та яши.
Сен-Мемен (Кот-д’Ор)
Сен-Мемен (Saint-Mesmin) — Франциянең Кот-д’Ор департаментына караган коммуна, Витто кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 18,64 км².
Ананъя
Ананъя — Россия территориясеннән ага торган елга. Сʙирлау өлкәсе, Төмән өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Зур Пелым елгасының сул ярыннан 458 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 66 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш су бассейны бүлгeында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Тауда елгасының, инештән тамагына чаклы, инештән алып Морозко авылы янындагы су үлсәү постына чаклы Сосьва елгасын кертмичә. Кече елга бассейны — Тубыл, елга бассейны — Иртеш.
(12995) 1981 EY27
(12995) 1981 EY27 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Ананъя
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Сортавала
Сортавала (Сортавала, Sortavala) — Россия Федерациясенең Карелия республикасында урашкан шәһәр.
(12995) 1981 EY27
Тарихы
1981 елның 2 мартында Шелте Бас тарафыннан Сайдинг-Спринг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1981 EY27» саналган.
Сортавала
Халык саны — кеше.
Тарих
Хәзерге Сортавала шәһәре территориясе элек-электән кешеләр тарафыннан үзләштерелгән булган, Нукутталахти (Риккала утравы), Хернемяки һәм Хелюль чорындагы таш һәм тимер гасырларның археологик табылдыклары шуның турында сөйли. Паасо шәһәрчегендә I меңъеллык ахырыннан бирле тулы бер ныгытылган җирлек була.
Билгеле булганча, б.э. 1 меңьеллыкның икенче яртысында ландшафтлар хәзерге Сортавала урынында игенчеләр тарафыннан эшкәртелә, аларны корел кабиләләре белән күпмедер ышаныч белән тәңгәлләштерергә була.
Анда Риккала утравында Никольский чиркәве — Корела өязенең Сердобольский погосты үзәге, шулай ук Попов Берег (руханиның ишегалды) һәм Ригол (Риккала) җирлекләре санап үтелгән.
1617 елда, Столбово солыхы нигезендә, Сердовольский погост Швециягә күчә.
1632 елда король Густав II указы буенча погосттан ерак түгел Сордавалла (шведча Sordavalla) авылы төзелә, ул шәһәр статусын 1646 елда алган.
1705 елның гыйнварында, Төньяк сугыш вакытында, Сордавалла өч көнгә Ладога күле бозы буенча килгән рус гаскәрләре басып ала.
Ништадт тыныч килешүе буенча 1721 елда бөтен Иске Финляндия һәм шул исәптән Сордавалла Россиягә китә. Алынган территориядә Выборг провинциясе төзелә, ә Сордавалла Сердоболь дип үзгәртелә.
Төньяк сугыш вакытында шәһәр көчле җимерелүгә дучар була һәм кабат шәһәр статусын 1783 елда гына ала. Әлеге реформа барышында 1783 елның җәендә Выборг губерниясе Выборг наместниклыгына (территорияне үзгәртмичә) үзгәртелә.
1811 елда Выборг губернасы Бөек Финляндия кенәзлеге составына керә (1809 елда Россия империясе составына керә). Сердоболь губерниянең 9 өязенең берсе булган Сердоболь өязенең үзәге була.
1881 елда мебель җитештерү буенча фабрика эшли башлый, аның каршында урман кисү заводы оештырыла.
XIX гасыр ахырында Санкт-Петербург, Шлиссельбург һәм Валаам белән тиз арада пароходлар элемтәсе була.
1893 елның ноябрендә Антреа-Сердоболь (Выборг — Йоэнсу тимер юлының бер өлеше) 139 км юл төзелеше тәмамланган Сердобольгә тимер юл салынган.
Якынча 1900 елда шәһәрдә машина төзелеше заводы эшли башлый.
1901 елда архитектор Ю. Аренберг проекты буенча ирләр лицее бинасы, 1911 елда хатын-кызлар мәктәбе бинасы төзелә. 1908 елда Сәүдә-сәнәгать мәктәбе ачыла.
Финляндиянең Выборг губернасында ул 6 шәһәрнең берсе булган.
1920 елда Хельсинкидан Сортавалга Финляндия православ чиркәве идарәсе күчерелә, 1931 елда архитектор Ю.Вийсте проекты буенча идарә биналары комплексы төзелә.
1936 елда шәһәр верфасында «Ааллокас» ледоколы төзелә, ул Ладож күлендә Финляндия чикләрен саклау өчен төзелә.
Засоле-Белянске
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Сортавала
Тарих
1939 ел ахырында кышкы сугыш башлана. 1939 елның декабреннән 1940 елның февраленә кадәр Совет авиациясе Сортавалага һава очышы ясый. Иң җимерелгән бомбалау 1940 елның 2 февралендә була.
1940 елда сугыш тәмамланганнан соң, Мәскәү килешүе нигезендә шәһәр СССРга тапшырыла һәм яңа оешкан Карел-Фин ССР составына керә.
1941 елның августында, Германия (Финляндия белән берлектә) һәм СССР арасында сугыш башлану белән, финнар шәһәр өстеннән контрольне кире кайтаралар һәм аны 1944 елның сентябренә кадәр тоталар. 1944 елның 19 сентябрендә совет-фин сугышы тәмамланганнан соң, 1940 елгы Мәскәү шартнамәсенең гамәле торгызыла — Сортавала янә СССРга күчә. Сентябрь аенда Сортавалдан тыныч фин халкын икенче эвакуацияләү үтә. 1944 елның 22 сентябрендә качаклар белән соңгы поезд Сортавала станциясеннән китә.
1945 елның маенда Сортавалга Вологда өлкәсеннән кайткан Сортавала районы колхозчыларының беренче эшелоны килә.
1944 елда, фин оккупациясеннән азат ителгәч, шәһәрдә фанер һәм балык заводлары, сукно фабрикасы торгызыла.
1958-1998 елларда Сортаваль мебель-чаңгы комбинаты эшли.
1958 елның 31 октябрендә Сортавала республика карамагындагы шәһәр статусын югалта һәм Сортавала районына кертелә.
1963-1972 елларда Сортавал составына Хелюля эшчеләр поселогы керә.
1970 елдан башлап сортала-мөстәкыйль административ-территориаль берәмлек, сортавал шәһәр Советына Валаам, Вяртсил, Заозерный, Кааламо, Пуйкккола, Рускеала, Хапалампи һәм Хелюль бистәләренең поселок һәм авыл советлары буйсына.
1990 елда Россиянең тарихи шәһәре статусы бирелә.
Халык
Милләтләр (2010): урыслар (88,0%), белоруслар (4,4%), кареллар (2,3%), украиннар (2,3%).
Әбләким Гафаров
Әбләким Гафаров, Әбләким Сәлим улы Гафаров (Абләким Селим огълу Гъафаров, Ablâkim Selim oƣlu ƣafarov, Абләким (Аким) Селимович Гафаров, 1907 елның 13 сентәбре, Таврия губернасы, Евпaтьıpия өязе, Чайгөз — 1976 елның 5 феврале, Мәскәү) — сәвит хәрби, фирка, хуҗалык һәм дәүләт эшлеклесе. Бөек Ватан сугышы елларында Сталинград фронтында Дәүләт саклану комитеты (ГКО) вәкиле, иң мөһим хәрби əпирәcәләрне планлаштыру һәм тормышка ашыруда турыдан-туры катнашкан. 1942-1946 елларда Cәвᴎтләр Берлeᴦe Kaᴍyнислаp Фиркace Үзәк комитетының авиация һәм кара металл мәсьәләләре буенча бүлеге башлыгы. ᴙнарал-лейтенант.