cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Липини (Лодзький-Схидний повяты)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Саладухи Пушчавыя
Саладухи Пушчавыя (Саладухі Пушчавыя ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Шумилинский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Кочнев
Кочнев — фамилия.
Шанан
Шанан — Франциянең Ду департаментында урнашкан коммуна.
Балахлей
Балахлей — Россия территориясеннән ага торган елга. Төмән өлкәсе, Омск өлкәсе, Корган өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  ? елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 134 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Бассейны притоков Иртыша от Ишема до Тобола, елга бассейны — Иртеш.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Витсьярве
Витсьярве (Vitsjärve) — Эстониянең Йыгевамаа өязендә урнашкан авыл.
Сан-Хосе (Коста-Рика)
Сан-Хосе (San José) — Коста-Риканың Сан-Хосе департаментында урнашкан шәһәр.
Тарих
1737 елда нигезләнгән.
Тромбки-Мале (Диңгез буе воеводалыгы)
Тромбки-Мале — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Витовице (Свентокшиж воеводалыгы)
Витовице  — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Элмаҗы (Элдиван)
Элмаҗы (Elmacı) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Чанкыры иле Элдиван илчесенә караган бер авыл (köy).
Клюистон (Флорида)
Клюистон  — Америка Кушма Штатларының Флорида штатында урнашкан шәһәр.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Морис Эйгенсон
Морис Семёнович Эйгенсон (1906 елның 8 (21) гыйнвары, Екатеринослав — 1962 елның 15 августы, Львов) — совет астрономы.
Тормыш юлы
Морис Эйгенсон коммерсант Соломон (Семён) Ефимович Эйгенсон һәм Анна Морицевна Эйгенсон гаиләсендә туа. 1927 елда Ленинград университетын, аннары университет каршында аспирантураны тәмамлый һәм анда укыта (1939 елдан профессор). Бер үк вакытта 1934—1953 елларда Пулково обсерваториясендә эшли (1938—1951 елларда Кояш хезмәте бүлеген җитәкли). 1937—1951 елларда ССРБ ФА Астрономия Советының Кояшлы комиссиясе рәисе була, ССРБда Кояш хезмәте челтәре эше белән җитәкчелек итә. 1953 елдан — Львов университеты профессоры, 1953—1959 елларда — Львов университеты обсерваториясе директоры.
1934 елда Л. В. Мысовский белән берлектә экспериментлар үткәрә, анда Вильсон камерасы ярдәмендә галәм нурлары составында нейтроннарның катнашуын раслый. 1952 елда, космополитизмга каршы көрәш кампаниясе барышында, Пулково обсерваториясендә Кояш физикасы бүлеге мөдире вызыйфасыннан читләштерелә һәм ЛДУдан куыла.
Фәнни хезмәтләре галактикадан чит астрономия, космология, Кояш физикасына багышланган. Утның галактик йотылуын тикшерә. Барлык спираль галактикаларда да йоткыч матдә булуын күрсәтә. Галактикалар арасында кара матдә булуын күрсәтә. Галактиканың оптик калынлыгын билгеләүнең яңа ысулларын эшләгән. Спираль галактикаларда әйләнеш юнәлешләре буенча системалы ориентациянең булмавын тулысынча билгели. Ил әдәбиятында галактик астрономиягә багышланган беренче монография авторы — «Зур Галәм» (1936) һәм «Галактикадан чит астрономия» (1960). «Кояш активлыгы һәм аның җир күренешләре» (1948) коллектив монографиясе авторларының берсе. «Кояш активлыгының физик-географик күренешләре очерклары» монографиясе авторы (1957).
Дробета-Турну-Северин
Дробета-Турну-Северин (Drobeta-Turnu Severin, Szörényvár, Severin) — Румыниянең Меһендинц өязендә урнашкан шәһәр.
Халык саны — 92617 кеше (2011).
Сәгать поясы
Халыкара стандарт буенча Дробета-Турну-Северин Үзәк Европа вакыты (Central European Time, CET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +1:00 гә тигез.
Тарих
Шәһәр статусын 1833 елдан йөртә.
Халык
Милләтләр (2002): румыннар — 99,1%.
Арцёхав
Арцёхав (Арцёхаў ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Краснапольский районында урнашкан авыл.
Водава
Водава (Vodava) — Эстониянең Ида-Вирумаа өязендә урнашкан авыл.
Арцёхав
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
NGC 7750
NGC 7750 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда   тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Гаветоне (Бари)
Гаветоне — Италиянең Апулия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Гаветоне Апеннин ярымутравының көньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан көньяк-көнчыгышка таба урнашкан.
Яңгырчы (Татарстан)
Яңгырчы — Татарстан Республикасының Балтач районындагы авыл.
Почта индексы — 422243.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.6 °C.
Старше
Старше — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Мелкойнш
Мелкойнш — Португалиянең Визеу округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
(4919) Вишневская
Тарихы
1974 елның 19 сентябрендә Черных Л. И. тарафыннан Кырым обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1974 SR1» саналган.
Алахвела
Алахвела (Alajuela) — Коста-Риканың Алахвела департаментында урнашкан шәһәр.
Тарих
1782 елда нигезләнгән.
Касай
Касай — Татарстан Республикасының Әгерҗе районындагы торак пункт. Әлегә муниципаль статусы — авыл (федераль классификатор буенча).
Халык саны — 117 тирәсендә. Почта индексы — 422223.
Демография
Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): татарлар.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.4 °C.
Б'ертан (коммуна)
Б'ертан — Румыниянең Сибиу жудецында урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Гури-Карвацки
Гури-Карвацки — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Липиче (гмина Гощанув)
Липиче  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Авен-ан-Валь
Авен-ан-Валь — Франциянең Сен-Маритим департаментында урнашкан коммуна.
Саламахи
Саламахи (Саламахі ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Лепельский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Истиклал (Османгази)
Истиклал (İstiklal) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Бурса иле Османгази илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Владимир Зайцев
Владимир Зайцев (Владимир Георгий улы Зайцев,, — , ) —  хирургы, байтарлык фәннәре докторы (1940), профессор (1941). 1930 елдан Казан байтарлык институтында, 1938-1960 елларда оператив хирургия кафедрсы мөдире. Хайваннарның арка һәм баш миләренең топографик анатомиясенә караган фәнни хезмәтләр авторы.
Вицинка
Вицинка — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Монбрио-дель-Камп
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Тропишево
Тропишево — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Сент-Майкл (Пенсильвания)
Сент-Майкл  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Тропишево
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Сент-Майкл (Пенсильвания)
Географиясе
Сент-Майкл халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Иван Кочнев
Иван Кочнев, Иван Егор улы Кочнев (Кочнев Иван Егорович) (1921 елның 15 сентябре, ТАССР Чистай кантоны, Николаев Баран — 1958 елның 8 феврале, шунда ук) — Бөек Ватан сугышында катнашучы. Советлар Берлеге Каһарманы (1945). Өлкән сержант.
Тәрҗемәи хәле
1921 елның 15 сентябрендә ТАССР Биләр районы (хәзерге Алексеевск районы Николаев Баран авылында туган. Милләте — рус. Авыл мәктәбендә 4 сыйныф тәмамлагач, күмәк хуҗалыкта эшли, МТСта тракторчы була. 1941 елның апрелендә Биләр  тарафыннан Кызыл гаскәргә алына.
Бөек Ватан сугышы
1941 елның сентябреннән Бөек Ватан сугышы фронтларында. Дон, Сталинград, 4нче Украина, 1нче Балтик буе, 3нче Белоруссия фронтларында сугышларда катнаша. Ике мәртәбә яралана (1941, 1945). 263нче укчы Сиваш дивизиясенең 995нче артиллерия полкында 45 ммлы туп командиры буларак, Кырымны азат итүдә катнаша. 1944 елның 16-19 августында Балтик диңгезе ярында дошманның Төньяк төркемен төп көчләрдән аеру өчен барган сугышларда фидакарьлек күрсәтә. ССРБ Югары шурасы президиумының 1945 елның 24 марты указы белән Советлар Берлеге Каһарманы исеме бирелә.
Сугыштан соң
Сугыш тәмамлангач, туган авылына кайта, авыл шурасы рәисе булып эшли. 1958 елның 8 февралендә вакытсыз вафат була. Арбузов-Баран авылында җирләнгән.
Хәтер
Алексеевск районы Арбузов-Баран мәктәбе диварына истәлек тактаташы урнаштырылган.
Венсборо (Төньяк Каролина)
Венсборо  — Америка Кушма Штатларының Төньяк Каролина штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Шантран
Шантран — Франциянең Ду департаментында урнашкан коммуна.
Выдувере (Йыгева)
Выдувере (Võduvere) — Эстониянең Йыгевамаа өязендә урнашкан авыл.
Стаховиця
Стаховиця — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Погара
Погара — Румыниянең Караш-Северин жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Шом-ле-Беньё
Шом-ле-Беньё (Chaume-lès-Baigneux) — Франциянең Кот-д’Ор департаментына караган коммуна, Беньё-ле-Жюиф кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 12.66 км².
Орьяк (Атлантик Пиренейлар)
Чыганаклар
Орьяк (Атлантик Пиренейлар)
Зур Онжас
Зур Онжас — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Кече Сосьва елгасының уң ярыннан 358 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 44 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Төньяк Сосьва. Кече елга бассейны — Төньяк Сосьва, елга бассейны — Об, Төньяк Сосьва елгасы кушылган урыннан түбәнрәк.
Мешкитела (Мангуалде)
Мешкитела  — Португалиянең Визеу округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Зур Онжас
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Мешкитела (Мангуалде)
Географиясе
Мәйданы —.
NGC 7751
NGC 7751 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда   тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Арцюхи (Касцюковицкий районы)
Арцюхи  (Арцюхі ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Касцюковицкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Капкан (авыл)
Капкан — Пермь краеның Чернушка районында урнашкан авыл. Деменёво авыл җирлегенә карый.
Халык
Халык саны динамикасы:
Климат
Климаты — уртача континенталь. Кыш суык һәм буранлы, кар катламы берәр метрдан артып китә ала. Явым-төшем күләменең күпчелек өлеше июнь-август айларына туры килә.
Коко (Флорида)
Коко  — Америка Кушма Штатларының Флорида штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Коко шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Нюмыд (авыл)
Нюмыд (Нюмыд) — Коми Республикасының Усть-Кулом районында урнашкан авыл.
Климат
Нюмыд климаты уртача-континенталь. Кыш озын, салкын, ә җәй кыска, гадәттә җылы, яисә салкынча. Биредә кырау җәен дә күзәтелә. Җәй көне циклоннар активлыгы сүлпәнәя, көзен исә киресенчә, үсә, шуңа күрә дә явым-төшем күләме арта. Көз белән яз салкын.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: руслар (45%), украиннар (40%).
Бертештий-де-Жос (коммуна)
Бертештий-де-Жос — Румыниянең Бреила жудецында урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Авремений
Авремений — Франциянең Сен-Маритим департаментында урнашкан коммуна.
(4034) Вишну
(4034) Вишну  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1986 елның 2 августында Элеанор Хелин тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1986 PA» саналган.
Гилмор-Сити (Айова)
Гилмор-Сити  — Америка Кушма Штатларының Айова штатында урнашкан шәһәр.
Картаго (Коста-Рика)
Картаго (Cartago) — Коста-Риканың Картаго департаментында урнашкан шәһәр.
Гилмор-Сити (Айова)
Тарихы
Гилмор-Сити шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гури-Мали
Гури-Мали — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Чечен әдәбияты
Чечен әдәбияты (чеч. Нохчийн литература) — чечен телендә, яисә чечен авторлары тарафыннан кайбер башка телләрдә язылган әдәбият. Төньяк Кавказга читтән үтеп ингән христиан, ә соңыннан ислам дини текстларына, шулай ук урындагы күп төрле фольклорга — вайнахларның гасырлар дәвамында фәлсәфи фикер, тел, матур образлары һәм символлары тупланган үзенчәлекле авыз-тел ижадына нигезләнеп барлыкка килгән. Кайвакыт, телләре якын һәм этник яктан кардәш халыкларның — чеченнарның һәм ингушларның — тарихи язмышлары уртак булганлыктан, ингуш әдәбияты белән, бер әдәби берлеккә берләшә.
Гури-Мали
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Чечен әдәбияты
Элек латин алфавиты, аннары кириллица нигезендә кертелгән чечен язмасы ярдәмендә булдырылган әдәбият үзенең яшәвен 1925-1927 елларда башлый.
Чыганаклары
Чечняда нәфис әдәбият барлыкка килүе чыганаклары булып бай авыз-тел иҗаты — «Нарт дастан»ы, халык җырлары, ривәятләр, әкиятләр тора. Урындагы фольклорга вайнахлар башыннан үткән тарихи процесслар, шулай ук башка кавказ халыкларының сәнгать традицияләре йогынты ясый. Грузин чыганакларында вайнах аксакаллары һәм грузин патшалары арасындагы грузин телендә хат алмашу турында язу бар. Киләсе чорда, башка дин — ислам таралуы белән бәйле, бай мөселман әдәби традицияле һәм гарәп графикалы гарәп урта гасырлар әдәбиятенә якынлыгы урындагы интеллектуалларны кәнәгатләндергән. Хәзерге Чечня территориясендә гарәп телендәге язма әдәбиятнең башлангыч үрнәкләре XV гасыр ахырына карый.
Чечен әдәбиятенең үзенчәлекле формалары дип бу халыкның баштагы фамилия хроникаларын — темпларны — аерым бер нәсел-гаиләнең (таепның) тарихы һәм генеалогиясе турында озак вакытлар дәвамында, шулай ук таеп һәм бөтен халык тормышында төп вакигалар турында язылган тарихи тексларны атарга була. Фольклор материалларына ярашлы, бу язу тирегә, агачка һәм ташка язылган.
Чечен язмасының барлыкка килүе
Чеченнар яшәгән төбәккә Россия империясе йогынтысы тарала башлаганнан алып, аларның кайбер өлеше рус мәдәниятенә. Россиядә сәяси төзелеш алмашыну чорына (1917 елгы Рус революциясе) чеченнарның көнчыгыш вайнахларның аерым халык булып урнашу процессы барган. Өзлексез токанып торган сугышлар һәм конфронтация шартларында аерым милләт буларак формалашкан бу халыкка бөек мәдәниятле яңадан булдырырга кирәк була — бу чорда чеченнарның үзенең язма теле дә, бу телдә язылган бөек әдәбияте дә булмый. 1925-1927 елларда латиница индерелгәннән соң гына урындагы әдәби телне эшкәртү башлана. Бу реформалар, шулай ук 1930 елда ССРБ-дә гомуми башлангыч белем бирү җәелдерелүе чечен интеллигенциясенең тиз үсүенә булышлык итә. 1929 елда Грозный шәһәрендә чечен укытучыларын әзерләгән башлангыч ике педучилище ачыла, 1938 елның сентябрендә шәһәрдә физика-математика, тарих һәм филология — өч факультеты булган Чечен дәүләт педагогия университеты ачыла. Әммә сталин заманнарындагы туган җирләреннән күпләп куып чыгарулары, 1938 елның ахырына Чечен-Ингуш Автономияле Совет Социалистик Республикасы чын мәганәсендә  үзенең белемле катламын югата. Шуга да чеченнар, улар белән беррәттән ингушлар да, белем кимәле буенча башка күп төньяк кавказлы халыкларыннан артта калган.
Совет чоры әдәбияте
Чечен совет әдәбиятенә Сәид Сөләймән улы Бадуев, «Ачлык» дигән атама белән билгеле беренче чечен повесте авторы нигез салган. 1920-се — 1930 нчы еллар башында ул төрле хикәяләр, пьесалар һәм хатын-кыз эмансипациясе проблемасына багышланган — «Педиатр» романы. Бу елларда шагыйрлар һәм язучылар Сәиди Арслан улы Арсланов («Два поколения» романы), Шамсутдин Катаев Файсханов, А. Дудаев, Арби Шамсутдинов Амакаев, Магомет Камаевич Амакаев, Нурдин Джамалетдинович Музаев, Ахмад Нажаев, Халид Дудаев Шаев, Ибрагим-Бек Сакаев һ.б. иҗаты киң танылу таба.
Сталин репрессиялары чорының чечен әдәбиятенә зур зыян китергән — зирәк әдәбиятчеләрне тыю, аларны контрреволюцион эшмәкәрлектә гаепләп, күп санлы җинаять эшләре кузгатылган, ә чеченнарны һәм ингушларны илләреннән кыуган депортацияләгән дәвердә (1944-1957 еллар) чечен телендә әсәрләр бастыру туктатылган.
Чечен әдәбиятенә нигез салучылар арасында Абузар Абдулхаким улы Айдамиров (1929-2005) дигән абруйлы исем бар.
Абузар Айдамиров XIX гасыр чечен сугышларына багышлап трилогия —«Долгие ночи», «Яшен в горах» һәм «Буря»— иҗат итте. Алар дөнья халыклары телләренә тәрҗемә ителде.
Ул гаделлек көрәшчесе булды. Аның романнары чечен халкының чын тарихын сөйли. Абузар Айдамиров үзе тере чакта классик дип аталды. Аның язмышы җиңел булмады. 1970нче еллар азагында аның иҗаты тыю астында булды, чөнки язучының үз халкы тормышындагы фаҗигале вакыйгаларга карашы совет тарихчыларының аңлатканнарынан сизелерлек аерылып тордо. Әмма совет системасы аны сындыра алмады. Бу чын батырлык үрнәге, үз эшенә, халкына хезмәт итү үрнәге иде.
«Ул романнары белән укучыларына чечен халкының йолаларын, горефләрен яңадан бүләк итте. Ул чечен халкы тарихының кырыс каршылыклар аша үткән какшамас ихтыярлы халык икәнен исебезгә төшерде. Шуңа да Абузар Айдамировны искә алу безнең бурычыбыз.» Рамзан Кадыровның 2019 елда язучы Айдамировның 80 яшен билгеләгәндә ясаган чыгышыннан. Абузар Айдамировның «Сайланма әсәрләр»енең тулы җыентыгы бастыру өстендә җентекле эш алып барыла.
Туган Месхеты авылында 2006 елдан А. Айдамиров исемендәге әдәби-мемориал музейы эшли.
Чечня шәһәрләренең берничәсендә Айдамиров урамнары бар. Чечен Республикасының төп китапханәсенә дә Абузар Айдамиров исеме бирелде. .
1960 — 1980нче елларда, чечен халкының күпчелеге сөргеннән әйләнеп кайтканнан соң, чечен әдәбиятендә чәчмә, әүәлге тарихи роман төп урынны били — «Когда познается дружба» (С. А. Арсланов), «Мюрид революции», «Зелимхан» (М. А. Амакаев), «Җөмһүрият четырех правителей» (Ширма Хамидович Окунев), «Долгие ночи», «Гроза в горах» (Абузар Абдулхакович Айдамиров), «Пламенные годы» (Х. Шаев). Нурдин Музаев, Магомед Мусаевич Мусаев, Д. Дадашев, У. Ахманов, Хамзат Ибрагим-Бекович Аракаев һ. б. повестьлары һәм романнары хәзерге заман проблематикасына багышланган.
А. Ш. Амакаев, Н. Музаев, З. Муталибов, Х. Эдилов һ.б. шигърияте күренекле була.
Абдул-Хәмид Хамидович Хәмидов, Х. Шаев, М. Мусаев, Н. Музаев, Б. Саидов, У. Ахманов, Л. Яхъяев, Руслан Алаудинов, Акишев һ. б. чечен драматургиясенә өлеш индерде.
1990нчы еллар башында Магомет Абульевич Субаевның чечен халкын депортацияләү турындагы фаҗигале темага багышланган «Горы слышат, но молчат» романы дөнья күрә.
1980 — 1990 нчы еллар башында чечен әдәбиятенә шагыйрлар (Хусейн Данилович Сату, Шаһид Рашидов, Саид Асланбекович Ацаев, Зелимхан Абдулмуслимов Яндарбиев, Зайнди Джабаев Байхан, Ильман Мосвич Юсупов, Апти Дибаев Бисултанов, Шарип Мовланов Куруев һ.б.) һәм прозаиклар (Муса Магомедович Ахманов, З. Абдуллаев, Саид-Хамзат Махмудович Нуне, Муса Эльмирович Бексултанов, Сайд-Хасан Кацаев һ. б.) буыны килә.
Коротаиха-Юнко
Коротаиха-Юнко — Россия территориясеннән ага торган елга. Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Коротаиха елгасының уң ярыннан 178 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 15 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Баренцев диңгезе бассейны елгалары Печора елгасы бассейнының көнчыгышынан Зур Ою елгасы бассейнынң көнчыгыш чигенә чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Печора һәм Об елгалары арасындагы, Баренец диңгезенә коючы, елгалар бассейны.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Михаил Зайцев (1891)
Михаил Зайцев (Михаил Георгий улы Зайцев,, — , ) — байтарлык фәннәре докторы (1936). профессор (1941). ТАССРның атказанган фән эшлеклесе (1961). 1925-1934 һәм 1952-1963 елларда Казан байтарлык институтында, 1952 елдан байтарлык-санитар экспертизасы кафедрасы мөдире. 1934-1952 елларда Киров авыл хуҗалыгы институтында шул ук вазыйфада. Хайваннар итен экспертизалауга караган фәнни хезмәтләр авторы.
Вишина-Махоровска
Вишина-Махоровска — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Элмаҗык (Кемер)
Элмаҗык (Elmacık) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Анталья иле Кемер илчесенә караган бер авыл (köy).
Мон-Раль
Мон-Раль — Испаниянең Таррагана провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Липиче (гмина Клёнова)
Липиче  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Сесил-Бишоп (Пенсильвания)
Сесил-Бишоп  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Гавиле (Анкона)
Гавиле — Италиянең Марке төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Сесил-Бишоп (Пенсильвания)
Географиясе
Сесил-Бишоп халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Гавиле (Анкона)
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Сесил-Бишоп (Пенсильвания)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Выдувере (Кадрина)
Выдувере (Võduvere) — Эстониянең Ляэне-Вирумаа өязендә урнашкан авыл.
Стеблевек
Стеблевек — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Эредия
Эредия (Heredia) — Коста-Риканың Эредия департаментында урнашкан шәһәр.
Тарих
? елда нигезләнгән.
Казан трамвае
Казан трамвае — Казанның трамвай системасы. Русиядә иң картлардан берсе санала, 1899 елның 20 ноябрендә ачылган. Хәзерге вакытта 5 маршрут эшли. Юл бәясе — 30 сум.
Тропи-Штумски
Тропи-Штумски — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Казан трамвае
Тарих
thumb|300px|Казан трамвай маршрутлары үзгәреше Казан трамвае — Русиядә иң борынгылардан берсе, ул 1899 елда Казан атлы тимер юлы системасы урынында ачылган.
Тропи-Штумски
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Казан трамвае
Тарих
1930 елларның башында Казанда дүрт трамвай маршрутлары була. Беренчесе һәм иң озыны, Постау бистәсеннән Свердлов һәм Бауман урамнарыннан, карт Адмирал дамбасыннан "Ерак тамакка" үтә иде.
Трамвайларның базасы Арча зираттагы трампаркта була. Ә шәһәр үскәч, маршрутларның саны күбәйде. Мәсәлән, 30 елларның актыгында 9 маршрут була. Ә 1990 елларда инде 18 маршрут булган.
Ләкин бу сан озак тормады. Транспорт реформасы буенча шәһәр үзәгендә трамвай юллары бетерелгән һәм 1-нче трампарк ябылган.
Аллувиль-Бельфосс
Аллувиль-Бельфосс — Франциянең Сен-Маритим департаментында урнашкан коммуна.
Казан трамвае
Трамвайның киләчәге
300px|мини|уңда|Казан тизләтелгән трамвае маршруты һәм киләчәк боҗра проекты 300px|мини|уңда|БКМ-843 төрендәге вагун [[Казан тизләтелгән трамвае маршрутында]] 2012 елда 5нче номерлы Казан тизләтелгән трамвае ачыла. Киләчәктә ул 3 номерлы трамвае белән кушылып боҗра маршрутын торгызыр, әлегә ул Кояшлы Шәһәргә кадәр бара. Бу трамвай  Тимер юлы вокзалы — Декабристлар урамы — Фатыйх Әмирхан проспекты — Халитов урамы — Җиңү проспекты — Борисково бистәсе маршрут белән бара.
Миома (Португалия)
Миома  — Португалиянең Визеу округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Бертя (коммуна)
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Шапель-де-Буа
Шапель-де-Буа — Франциянең Ду департаментында урнашкан коммуна.
NGC 7752
NGC 7752 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда   тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Вишина-Рудзька
Вишина-Рудзька — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Коко-Бич (Флорида)
Коко-Бич  — Америка Кушма Штатларының Флорида штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Коко-Бич шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кече Пижга
Кече Пижга — Россия территориясеннән ага торган елга. Пермь крае биләмәләрендә ага. Елга  Гижга елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 10 км.
Арцюховка
Арцюховка (Арцюхоўка ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Хоцимский районында урнашкан авыл.
Кече Пижга
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Чулман кушылдыклары бассейны Агыйдел кушылганчы, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Саламирье
Саламирье (Саламір’е ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Полацкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Арцюховка
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Истиклал (Миһалгази)
Истиклал (İstiklal) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Эскишеһир иле Миһалгази илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Вентворт (Төньяк Каролина)
Вентворт  — Америка Кушма Штатларының Төньяк Каролина штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Освьель
Освьель — Франциядә урнашкан коммуна, Атлантик Пиренейлар департаментында урнашкан.
Liberal-demokratik firqä (Yaponiä)
Liberal-demokratik firqä (yapunça: 自由民主党, minsüto) - Yapunstan säyäsi firqäse.
Firqä citäkçese, xäzerge Yapunstan premyer-ministrı - Yoshihide Suga.
1955 yıldan firqä bertuqtawsız diärlek idärä itkän firqä bulğan, tik 1993 yılda 9 ay däwamında koalitsion xökümätkä bireşte.
2009 yılda ütkän saylawlarda ciñelä, läkin 2012 yılda ciñä häm idärä itüçe firqä statusın kire qaytara.
İdeologiä - konservatizm, neoliberalizm.
Räsmi töslär - yäşel häm zäñgär.
Kiñäşçelär pulatında deputatlar sanı - 155/ 242, Wäkillär pulatında urınnar sanı -296/ 480.
(2235) Витторе
(2235) Витторе  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1924 елның 5 апрелендә Карл Райнмут тарафыннан Хайдельберг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «A924 GA» саналган.
Гурка-Повелинска
Гурка-Повелинска — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Выэрдла
Выэрдла (Võerdla) — Эстониянең Харьюмаа өязендә урнашкан авыл.
Погара-де-Сус
Погара-де-Сус — Румыниянең Караш-Северин жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Шомон-ле-Буа
Шомон-ле-Буа (Chaumont-le-Bois) — Франциянең Кот-д’Ор департаментына караган коммуна, Шатийон-сюр-Сен кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 7.54 км².
Монт-роч-дель-Камп
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Аршани
Аршани (Аршані ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Горацкий районында урнашкан авыл.
Трошки (Диңгез буе воеводалыгы)
Трошки — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Миомайнш
Миомайнш — Португалиянең Визеу округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Трошки (Диңгез буе воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Миомайнш
Географиясе
Мәйданы —.
Липиче-Гурне
Липиче-Гурне — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Вишина-Фалковска
Вишина-Фалковска — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Стегне
Стегне — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Важ-Картуй-Шор
Важ-Картуй-Шор — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Хулга елгасының уң ярыннан 58 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 12 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Төньяк Сосьва. Кече елга бассейны — Төньяк Сосьва, елга бассейны — Об, Төньяк Сосьва елгасы кушылган урыннан түбәнрәк.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Косшор
Косшор — Россия территориясеннән ага торган елга. Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Нерута елгасының уң ярыннан 80 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 11 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Баренцев диңгезе бассейны елгалары Печора елгасы бассейнының көнчыгышынан Зур Ою елгасы бассейнынң көнчыгыш чигенә чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Печора һәм Об елгалары арасындагы, Баренец диңгезенә коючы, елгалар бассейны.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Пунтаренас
Тарих
1858 елда нигезләнгән.
Россия Федерациясе саклану министрлыгы
Россия Федерациясе саклану министрлыгы (Министерство обороны Российской Федерации, Минобороны РФ) — Россия Федерациясе башкарма хакимиятенең дәүләт органы. Саклану өлкәсендә дәүләт сәясәтне һәм саклану яктан башкарма хакимиятенең башка дәүләт органнарның, федераль министрлыкларның һәм РФ субъектларның башкарма хакимиятенең дәүләт органнарның эшчәнлекне килештерү буенча эшне тормышка ашыра.
Фокшан
Халык саны — 79315 кеше (2011).
Сәгать поясы
Халыкара стандарт буенча Фокшан Үзәк Европа вакыты (Central European Time, CET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +1:00 гә тигез.
Тарих
Шәһәр статусын 1575 елдан йөртә.
Халык
Милләтләр (2002): румыннар — 98,6%, чегәннәр — 1,1%.
Сетрония (Пенсильвания)
Географиясе
Сетрония халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гинтон (Айова)
Гинтон  — Америка Кушма Штатларының Айова штатында урнашкан шәһәр.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
NGC 7753
NGC 7753 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда   тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Гавиле (Фиренца)
Гавиле — Италиянең Тоскана төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Гурки (Билобжезький повяты)
Гурки  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Певъю
Певъю (Певъю) — Коми Республикасының Усть-Вымь районында урнашкан авыл.
Климат
Певъю климаты уртача-континенталь. Кыш озын, салкын, ә җәй кыска, гадәттә җылы, яисә салкынча. Биредә кырау җәен дә күзәтелә. Җәй көне циклоннар активлыгы сүлпәнәя, көзен исә киресенчә, үсә, шуңа күрә дә явым-төшем күләме арта. Көз белән яз салкын.
Халык
Халык саны динамикасы:
Моймента (Синфайнш)
Моймента  — Португалиянең Визеу округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Альвимар
Альвимар — Франциянең Сен-Маритим департаментында урнашкан коммуна.
Коконат-Крик
Коконат-Крик — Америка Кушма Штатларының Флорида штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Коконат-Крик шәһәре елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Берчень (коммуна, Илфов)
Берчень — Румыниянең Илфов жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Барташовка
Барташовка — Россия территориясеннән ага торган елга. Төмән өлкәсе, Омск өлкәсе, Курган өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  ? елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 17 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Бассейны притоков Иртыша от Ишема до Тобола, елга бассейны — Иртеш.
Дмитрий Фаддеев
Дмитрий Константинович Фаддеев (1907 елның 17 июне, Юхнов, Смоленск губернасы — 1989 елның 20 октябре, Ленинград) — совет математигы, ССРБ Фәннәр Академиясе әгъза-корреспонденты (1964), профессор. ССРБ Дәүләт премиясе лауреаты.
Тормыш юлы
Төп хезмәтләре сан теориясе, алгебра, төркемнәрдә гомология теориясе, исәпләү математикасына багышланган. Алгебрада аның фәнни эшчәнлегенең төп юнәлеше — Галуаның кире бурычын тикшерү буенча эш (Галуаның әлеге төркеме белән бирелгән төп кыр өстендә алгебраик киңлекләрне эзләү). Шулай ук гомологик алгебра өлкәсендә берничә мөһим нәтиҗәләргә ирешә. Якынайтылган һәм санлы методлар өлкәсендә галимнең күпчелек эшләре сызыклы алгебраның гамәли бурычларына карый. Ул шулай ук ​​функция теориясе һәм ихтималлык теориясе буенча тикшеренүләре белән танылган.
Зур фәнни мәктәп булдыра, 1930 нчы еллардан мәктәп математик олимпиадаларын оештыра һәм үткәрә. 45 нче номерлы мәктәп-интернатка (хәзер Санкт-Петербург дәүләт университетының Д. К. Фадеев исемендәге Академия гимназиясе) нигез салучыларның берсе. 1965 елның февраленнән — мәктәпнең фәнни кураторы, аннары мәктәп советы әгъзасы.
Гаилә
Икенче никахта Марианна Леонидовна Георгка өйләнгән (аның беренче ире ССРБ Фәннәр академиясе академигы А. Д. Александров була).
Беренче хатыны янәшәсендә Комаров зиратына җирләнгән.
Выэва
Выэва (Võeva) — Эстониянең Рапламаа өязендә урнашкан авыл.
Монферри
Монферри — Испаниянең Таррагана провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Шапель-д'Юиен
Шапель-д'Юиен — Франциянең Ду департаментында урнашкан коммуна.
Стелник
Стелник — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Липиче-Олендри
Липиче-Олендри — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Арыжня (авыл)
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Саланевичы
Саланевичы (Саланевічы ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Полацкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
(2558) Вив
(2558) Вив  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1981 елның 26 сентябрендә Н. Томас тарафыннан Андерсон-Меса обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1981 SP1» саналган.
Трумейки
Трумейки — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Әдәбият
Трумейкі
Кенва Мабуни
Кэнва Мабуни (摩文仁賢和) (1889—1952) — каратэның Сито-рю стиле нигезләүчесе.
Биографиясе
1889 елның 14 ноябренда Окинава утравының Сюри шәһәрендә затлы чыгышлы гаиләдә Мабуни Кенва туган - ул мәшһүр хәрби кланның 17-енче буын вәкиле булган, кланның нигезләүчесе Рюкю патшалыгының бөек хәрбие Кэнъё Осиро (Угусуку) булган.
Кэнва Мабуни башка мәшһүр остазлар белән "Окинава каратэ-до клубы"н нигезләгән, бу аның тренировкалар өчен даими додзё оештыру турында элеккеге хыялын чынга ашырырга мөмкинчелек биргән. Бу зал аша Дзюхацу Кэда, Тёдзюн Мияги, Тэю Мотобу, Тосин Тибана, Ханасиро, Тэдзю Осиро, кэмпо остазы У Сяньхуй кебек каратэ-до җитәкчеләре узган. Кэнва Мабуни һәм Тёдзун Мияги клубның даими инструкторлары булып киткән.
Бу чорда тренировкаларда төп игътибар физик өйрәнүгә һәм кумитэ практикасына җәлеп ителгән. Өйрәнчекләргә техника элементлары аңлатылмаган, ә алымнар турыдан-туры сугышу вакытында күрсәтелгән.
NGC 7754
NGC 7754 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Кенва Мабуни
Биографиясе
Окинава префектурасы дзюдо буенча кара билбаулар бүлеге чакыруы буенча Кодоканның җитәкче остазлары белән бергә Окинавага дзюдо нигезләүчесе Дзигоро Кано килгән. Иң эре Окинава белгечләре - Ябу Кэнцу, Ханасиро Тёмо, Куба Косаку, Кян Тётоку, Мияги Тёдзюн, Мабуни Кэнва остаз өчен күрсәтү чыгышларын оештырганнар. Дзигоро Кано каратэ-дога сугыш сәнгате буларак югары бәяләмә биргән һәм аның бөтен Япония масштабында киң таратырга кирәк булганын билгеләгән.
NGC 7754
Тарихы
Әлеге галактика елда   тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Кенва Мабуни
Биографиясе
Каноның хуплавын алгач, Кэнва Мабуни Осакага күчәргә карар кылган һәм Япониядә Сито-Рю каратэ-доның үстерүенә һәм таратуына керешкән. Масса аудиториясенең кызыксынуын җәлеп итү максаты белән Кэнва Мабуни тамэсивари техникасын күрсәткән - бу кирпечләр һәм такталар вату, шулай итеп җәмәгатькә яңа сугыш сәнгатенең көчен күрсәткән. Кано тырышулары белән 1931 елда "Дай-нихон Каратэдо Кай" оешмасы барлыкка килгән, ул соңрак "Нихон Каратэ-до Кай"га исемен алыштырган, ул хәзерге Сито-кайның алдан килүчесе булган.
Каратэ символы
Сито-Рю символы башта Мабуни гаиләсенең күп гасырлар булган тугърасы булган. Түгәрәк "Ва"ның символы булып тора - бу тынычлык һәм гармония. Түгәрәк эчендә уң якта һәм сул якта симметрик сызыклар (вертикаль һәм горизонталь) япон "шәхес" яки "кешеләр" билгесен чагылдыра (алар ике шәхескә күрсәтә: ир кешегә һәм хатынга, башка сүзләр белән ике тормыш башлангычына инь һәм янга.). Бу интерпретацияләрне берләштергәч, эмблема бөтен дөньяда тынычлыкның символы булып тора (тынычлыкта һәм гармониядә эшләүче кешеләр). Эмблеманың башка мәгънәсе дә бар. Түгәрәк чикләрендә сызыклар шулай ук ситорю каратэдоның ике мәктәбенең - "сюритэ" һәм "нахатэ"ның символлары булып торалар. Шулай итеп, эмблема ике мәктәпнең гармоник кушылуының символы булып тора - бу Сито-Рюның уникаль системасының үзенчәлеге.
Erwin Şrödinger
Nobel premiäse laureatı (1933).
Berniçä Fännär Akademiäseneñ äğzası, şul isäptän SSRB Fännär Akademiäseneñ äğzası (1934).
Kvant teoriäsendä berniçä mäsläklärneñ avtorı.
Dulqınnar mexanikası taypılışlar teoriäseneñ avtorı. Şrödinger mäçese uydırma paradoksı yärdämendä Kopenhagen añlatmasın tänqitlägän.
Termodinamikağa, statistik fizikağa öleş kertkän. Qır berdäm teoriäsen tözergä tırışqan.
Девәтернә
Девәтернә — Татарстан Республикасының Әгерҗе районындагы авыл.
Erwin Şrödinger
Elekrodinamika, tös teoriäse, ğomumi çağıştırmalılıq teoriäse tarmaqlarında eşlägän.
Девәтернә
Халык саны — 546 тирәсендә. Почта индексы — 422224.
Erwin Şrödinger
Şrödinger tigezlämäse
Şrödinger tigezlämäse yaqtılıq tizlegennän tübänräk xäräkät itüçe spinsız kisäkçälär taswirlıy.
Девәтернә
Тарих
1622 елда нигезләнгән.
Кузнецово (Чернушка районы)
Кузнецово — Пермь краеның Чернушка районында урнашкан авыл. Етыш авыл җирлегенә карый.
Девәтернә
Демография
Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): татарлар.
Кузнецово (Чернушка районы)
Халык
Халык саны динамикасы:
Девәтернә
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.4 °C.
Erwin Şrödinger
Şrödinger tigezlämäse
Waqıtqa bäyle Şrödinger tigezlämäse (ğomumi oçraq):
Relätiv tügel Şrödinger tigezlämäse m -massa belän, potentsial qırda kisäkçä öçen:
yäki:
Ğomumi küreneşe. , \! h — Plank daimi zurlığı; m — massa,   — potentsial qır. Biredä \! \Psi - dulqınça funktsiä. Älege funktsiäneñ moduleneñ kvadratı kisäkçekneñ birelgän xalättä bulu ixtimallığın bilgeli.
Şrödinger mäsläge
Şrödinger mäslägendä waqıtnıñ sistema üzgäreşläre xalät vektorınıñ üzgäreşe belän taswirlana, ä operatorlar daimi bulıp qalalar.
Fizik miqdar operatorı Şrödinger mäslägendä:
Xalät vektorı Şrödinger mäslägendä:
biredä:
Şulay itep, Şrödinger tigezlämäse tübändägeçä yazıla (ğädättäge küreneş):
Ос-Марсийон
Ос-Марсийон — Франциядә урнашкан коммуна, Атлантик Пиренейлар департаментында урнашкан.
Истиклал (Одунпазары)
Истиклал (İstiklal) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Эскишеһир иле Одунпазары илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Моймента-да-Бейра (район)
Географиясе
Мәйданы —.
Погенешть (Васлуй)
Погенешть — Румыниянең Васлуй жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гурки (Гарволинский повяты)
Гурки  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Амбрюмений
Амбрюмений — Франциянең Сен-Маритим департаментында урнашкан коммуна.
Вишмонтув
Вишмонтув — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Шо (Кот-д’Ор)
Шо (Chaux) — Франциянең Кот-д’Ор департаментына караган коммуна, Нюи-Сен-Жорж кантонына карый.
Аңкау
Аңкау (palatum)
Аңкау ике өлештән тора – лайлалы катлау белән капланган каты һәм йомшак аңкау.
Каты аңкау
(palatum durum) аңкауның алгы 2/3 урынын ала һәм сөяк нигезле (сөякле аңкау).
o   Аңкау җөе (raphe palati) сөякле аңкау ясаучы сул һәм уң сөякләр арасында урнашкан. Каты аңкауның алгы өлешендә берничә аркылы аңкау җыерчыклары (plicae palatinae transversae) урнашкан.
Йомшак аңкау
яки аңкау пәрдәсе (palatum molle яки velum palatinum) арткы өчтән бер өлешен алып тора һәм мускуллар һәм фиброз пластинкадан тора – аңкау апоневрозы (aponeurosis palatina).
o  Йомшак аңкауның алгы кырые каты аңкауның арткы кырыена тоташа. Йомшак аңкауның арткы кырые аска салынып тора һәм уртасында аның кечкенә үсентесе бар – аңкауның кече теле (uvula palatine).
o  Кырыйга йомшак аңкау һәрбер яктан ике ядәч булып сузыла (рәс. 1.3).
§  Алгы аңкау-тел ядәче (arcus palatoglossus) йомшак аңкауны телнең кырые белән тоташтыра.
§  Арткы аңкау-йоткылык ядәче (arcus palatopharyngeus) йомшак аңкауны йоткылыкның кырые белән тоташтыра.
§  Алгы һәм арткы ядәч арасында уем бар – бадәм чокырчыгы  (fossa tonsillaris), анда аңкауның бадәмы урнашкан.
§  Аңкауның бадәмы (tonsilla palatina) овал формасында лимфоид тукыма тупламасын тәшкил итә. Аның медиаль ягында уемнар бар – крипталар.
Истә тотарга кирәк, әлеге бадәмнардан 1 см аралыкта зур тамыр уза – эчке йокы артериясе.
o  Йомшак аңкау түбәндәге мускуллардан тора (рәс. 1.3):
Пезмег
Пезмег (Пезмег) — Коми Республикасының Корткерос районында урнашкан авыл.