cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Дәүләкән
Халык
1913 елда халык саны 15,5 меңгә җиткән. 1917 елны Вакытлы хөкүмәт карары белән Дәүләкәнгә шәһәр статусы бирелгән. Ватандашлар сугышы һәм ачлык сәбәпле яшь шәһәр халкы зурга кимегән. 1921 ел ачлык кәсафәтендә шәһәр 1922 елда 5 919 кешегә калган. Шул сәбәпле Башкортстан хөкүмәте 1924 елда Дәүләкәнне кабат авыл итеп үзгәртә.
Танылган шәхесләр
1942 елда Дәүләкән республика күләмендәге шәһәр статусын ала.
Татарстан Республикасы Министрлар Кабинетының Гражданлык хәле актларын теркәү идарәсе
ГАТХ тарихы
Инкыйлабка кадәр РИ ватандашлары өчен бер булган никахлашу турында кануннар җыелмасы булдырылмаган. Никахлашу кануннары дини тәртипләр нигезендә төзелгән, төрле диндәге кешеләр үз дине кагыйдәләренә буйсынган.
1917 елда гаилә кануннары җыелмасына ике мөһим реформа үткәрелгән. РСФСР  гражданнарның никахы, балалар һәм гражданлык хәле китапларын булдыру турында декрет кабул итә. Әлеге декрет буенча ир белән хатын тигез хокуклы дип билгеләнә. «Чиркәүнең дәүләттән һәм мәктәпнең чиркәүдән аерылуы турында» декрет кабул ителгәннән соң, гражданлык хәле актларын теркәү (ГХАТ, ЗАГС) бүлекләре барлыкка килә. Әлеге бүлекләрнең эшчәнлеген көйләүче норматив актлар РСФСР юстиция, эчке эшләр халык комиссариатлары, Баш архив тарафыннан кабул ителгән. ГХАТ органнары белән җитәкчелек итүне РСФСР  каршындагы ЗАГС үзәк бүлеге башкарган. 1918 елның 22 октябрендә гражданлык хәле актлары, никах, гаилә һәм опекунлык турында кануннар Кодексы кабул ителә. 1926 елда никах, гаилә һәм опекунлык турында яңа кануннар Кодексы кабул ителә.
Икеле түгел гендер
Икеле түгел гендер — ни хатын гына, ни ир генә булучы гендер кемлекләр спектры. Гендер кемлеге икеле түгелләр гендерквир кешеләр дип тә атала ала.
Татарстан Республикасы Министрлар Кабинетының Гражданлык хәле актларын теркәү идарәсе
ГАТХ тарихы
1944 елның 8 июлендә 1926—1944 елларда никах укыткан кешеләргә никахларын дәүләт органнарында теркәргә, никахлашу көнен һәм уртак балаларны күрсәтергә боерган Указ кабул ителә. Әлеге Указ аерылышу тәртибен катлауландыра: ир белән хатынны суд кына аера башлый.
Икеле түгел гендер
Икеле түгел гендер һәм шәхси алмашлыклар
Күп кенә телләрдә хатыннар өчен һәм ирләр өчен аерым өченче зат берлек сан шәхси алмашлыклары бар. Кайбер икеле түгелләр андый телләрдә неоалмашлыклар (неологизмнар булучы алмашлыклар) белән аталырга тели. Мәсәлән, швед телендә икеле түгелне атар өчен чагыштыруча яңа hen алмашлыгы еш кулланыла (hon — хатын затны билгеләүче алмашлык, ә han — ир затны билгеләүче алмашлык), ә эсперантода исә ri алмашлыгы.
Татарстан Республикасы Министрлар Кабинетының Гражданлык хәле актларын теркәү идарәсе
Бөек Ватан сугышыннан соң
1946 елда НКВД итеп үзгәртелә. 1946 елның 8 гыйнварында РСФСР ХКШ «Гражданлык хәле актларын теркәүне тәртипкә салу турында» Карар чыгара. 1956 елның 25 октябреннән ЗАГС бүлекләре на буйсынудан туктый, хезмәт ияләре депутатларының җирле шурасына тапшырыла. 1956—1971 елларда ЗАГС органнары белән җитәкчелекне РСФСР юстиция министрлыгы башкара. 1969 елның 30 июлендә РСФСРның никах һәм гаилә Кодексы кабул ителә. Әлеге кодекс буенча, ЗАГСта теркәлгән никах кына таныла.
Яңа тарих
1995 елның 8 декабрендә РФ Дәүләт Думасы Гаилә кодексын, 1997 елның 22 октябрендә гражданлык хәле актлары турында Федераль канун кабул итә.
Хәзерге көндә ЗАГС органнарына караган мәсьәләләрне РФ субъектлары мөстәкыйль хәл итә. Татарстанда ГХАТ вәкаләтләре авыллардан башлап җирле үзидарә органнарына тапшырылган. Татарстанда гражданлык хәле актларын дәүләт теркәвенә алу эшчәнлеген гомуми җитәкләүне Татарстан Республикасы Министрлар Кабинетының Гражданлык хәле актларын теркәү идарәсе тормышка ашыра.
Сайлертон (Теннесси)
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Mesh конференциясе
mesh конференциясе ул Канадада, Онтариода, Торонтода Web 2.0 (контентка кулланучылар өлеш кертә торган сайтлар) буенча конференция. Ул ел саен Торонтоның эшмәкәрлек үзәгендә MaRS Үзәгендә үткәрелә. 2006 елда нигезләгән конференциядә берничә мәшһүр сөйләшүчеләр катнашкан, шулар арасында Ом Малик (2006), Майкл Аррингтон (2007), Майкл Гайст (2006, 2008), һәм David Miller (2009).
Жировка (Казан)
Жировка - элеккеге авыл, аннары Казан эчендә урнашкан торак пункт, ниһаять, 1950-нче елларда юкка чыккан.
(11487) 1988 RG10
(11487) 1988 RG10 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Жировка (Казан)
Территориаль урнашу
Жировка хәзерге Казанның Идел буе районы территориясендә, Кабан күленнән көнбатышҡа таба, нигездә хәзерге  Казан ҖЭҮ-1 урынында урнашкан. бистәнең көньяк (кече) өлеше  әлеге җылылык электр үзәге территориясеннән көньяк-көнчыгышта, сугыштан соңгы совет төзелешләренең зур булмаган участогында  урнашкан булган (хәзерге вакытта ике һәм биш катлы күпфатирлы йортлар, шулай ук Техника урамы буенча берничә офис бинасы бар).
Исеме
Жировка исеме янәсе "җирле халыкның терлек тиресен майсызландыручы һөнәрчеләр, шулай ук тире һәм күн эшләнмәләрен әзерләү һәм ремонтлау белән шөгыльләнүчеләрне" күрсәтә. Ләкин мондый аңлатма шикле тоела, чөнки Жировка исеме XIX гасырның икенче яртысыннан билгеле булган, ул әле авыл булган, һәм анда яшәүчеләр авыл хуҗалыгы белән шөгыльләнгәннәр.
(11487) 1988 RG10
Тарихы
1988 елның 14 сентябрендә Шелте Бас тарафыннан Серро-Тололо обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1988 RG10» саналган.
Жировка (Казан)
Тарих
Белешмә басмаларында Жировка беренче тапкыр И. А. Износков (1885) тарафыннан "Иске Поповка" бистәсенә терәлеп торучы Воскресенское авылының бер өлеше буларак телгә алына. Дөрес, ул авыл турында бүтән мәгълүмат бирми.
ХХ гасыр башында Жировка, үзенең төзелеше белән шәһәрнең терлек суя торган урынына якын килеп, зурайган, ул 1890 еллар башында Поповка бистәсеннән көнбатышка таба төзелгән. Элек терлек суя торган урында кирпеч заводы урнашкан булган
Раду-Негру (Арджеш)
Раду-Негру — Румыниянең Арджеш жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Жировка (Казан)
Тарих
1920 елга кадәр Жировка Казан губернасының Казан өязе Воскресенский авыл җәмгыяте составына керә. 1920 елда Татарстан АССР ы төзелү белән Жировканың күрсәтелгән авыл җәмгыятенә һәм волостька каравы үзгәрешсез калды, әмма хәзер инде Арча кантоны составында була.
Дүрт ел үткәч, Жировка, башка шәһәр җирлекләре белән беррәттән, Татарстан АССРның Үзәк Башкарма комитеты һәм Халык Комиссарлары Советы карары нигезендә Казан составына кертелә. Шул ук вакытта авыл хуҗалыгы белән шөгыльләнүен дәвам иткән Жировкада яшәүчеләрнең бер өлеше мөстәкыйль авыл җәмгыятенә берләшкән, аның артыннан Арча кантонының Воскресенский волость башкарма комитеты идарәсендә калган элеккеге җир кишәрлекләреннән файдалану хокукы сакланып калган. Жировка шәһәр бистәсенә әверелгәч, Забулачно-Плетеневский районының бер өлеше була, ул 1926-нчы елда Нижегородка районына үзгәртелә, 1931-нче елда — Сталин районына һәм 1956-нчы елда Казанның Идел буе районына керә.
1929 елга Жировка бистәсендә сигез урам булган — Күңелле (элеккеге Өченче), Чик, Юкәле, Май (элеккеге Дүртенче), Новобытная (элеккеге Икенче), Шәһәр яны, Середняцкая (элеккеге Беренче, яки Жировка) һәм Аек урамнары. Билгеле, бу исемнәрнең барысы да 1920-нче елларда барлыкка килгән.
1930-нчы елларда Сталин районының көньяк өлеше актив сәнәгать төзелеше мәйданына әверелә. Жировка авылы территориясендә, 1930 елның 5 маенда, Казан дәүләт район электр станциясе (хәзерге - Казан ҖЭҮ-1 ) төзелеше башлана — беренче бишьеллык планның төзелеше проектларының берсе (1928—1932). 1933 елның 17 гыйнварында аның беренче этабы эшли башлый. Жировка территориясен алга таба үзләштерү соңрак әлеге җылылык электр үзәге куәтен киңәйтү процессында башкарыла.
1940 нчы еллар башына Жировканың күп өлеше юкка чыккан, ләкин аның көньяк очы, Новобытная урамы участогы белән Кабан күленә якын, индустриализация басымына каршы тора (авылның бу өлеше 1942 елгы немец аэрофотосъёкасында яхшы күренә  ). 1950-нче елларда, Техника урамын салганда Жировка кабат зыян күрә — аннан Казан ҖЭҮ-1 территориясенә көньяк-көнчыгыш яктан якын зур булмаган участок кала. Дөрес, сугышка кадәрге барлык биналарны ул вакытта сүтеп бетергәннәр. Алар урынында, 1950— 1980 елларда берничә ике һәм биш катлы күпфатирлы йортлар, шулай ук офис биналары салынган. Ләкин тарихи Жировкага бу корылмаларның инде катнашы юк.
1980-нче елларда Казан ҖЭҮ-1 районында "Жировка" дип аталган оешкан җинаятьчел төркем  турында  мәгълүматлар бар. . Ләкин, 1980-нче елларда Роберт Гараев төзегән Казан җинаятьчел төркемнәре исемлегендә мондый оешкан җинаятьчел төркем күренми.
Гобо (Тревизо)
Гобо — Италиянең Венеция төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Гобо Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
(10461) Dawilliams
(10461) Dawilliams — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1978 елның 6 декабрендә Эдвард Боуэлл, A. Warnock тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1978 XU» саналган.
Роиха
Роиха — Россия территориясеннән ага торган елга. Ненец АО, Архангельск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Койда елгасының уң ярыннан 11 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 27 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Ак диңгез елгалары бассейны Воронов борынынан Канин борынына чаклы (Мезень елгасын кертмичә). Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Мезень.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Марбеф
Марбеф — Франциянең Эр департаментында урнашкан коммуна.
Хадорына
Хадорына (Хадорына ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Вицебский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Мерцхаузен
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Зарэчча (Бабруйский районы)
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Валькивци
Валькивци — Словакиянең  округында урнашкан авыл.
Тарихы
Авыл елда нигезләнгән.
Тоттнэлл (округ, Джорджия)
Тоттнэлл — Америка Кушма Штатларының Джорджия штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Reidsville шәһәре.
Валькивци
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Тоттнэлл (округ, Джорджия)
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1801 елда оештырыла.
Территориясе
Округ мәйданы 1254 км² тәшкил итә.
Валькивци
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Брашфемеш
Брашфемеш — Португалиянең Коимбра округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Каплыкая (Йылдырым)
Каплыкая (Kaplıkaya) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Бурса иле Йылдырым илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Мирандилья
Мирандилья — Испаниянең Бадахос провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Пшатув-Гурни
Пшатув-Гурни — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Кече Каменка (елга)
Кече Каменка (балка Кече Каменка) — Россия территориясеннән ага торган елга. Ростав өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Северский Донец елгасының уң ярыннан 203 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 27 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Тын су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Северский Донец елгасы, елганвң РФ менән Украина чигеннән Калитва елгасы менән кушылган урынга чаклы. Кече елга бассейны — Северский Донец (су бассейнының Россия бүлеге), елга бассейны — Тын (су бассейнының Россия өлеше).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Флок
Флок — Франциянең Сен-Маритим департаментында урнашкан коммуна.
Кругель Великий (Пшемысль)
Кругель Великий — Польшаның Карпатасты воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Рамирено (Техас)
Рамирено  — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Рамирено халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Александр Китер
Александр Китер (1813 - 1879) - табиб, Россия хирургия гинекологиясенә нигез салучы, атказанган профессор.
Әлек (Кызыл Чутай районы)
Әлек (Уйпуç, Аликово) — Чуашстанның Кызыл Чутай районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429051. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97226810001. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2101100000400.
Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2136.
Халык
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 271 кешенең яшәве мәгълүм.
Дрегушень (коммуна, Сучава)
Дрегушень — Румыниянең Сучава жудецында урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Уч
Уч — Россия территориясеннән ага торган елга. Пермь крае, Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Сумыч елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 21 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Чулман кушылдыклары бассейны Агыйдел кушылганчы, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Мостки (Сташовский повяты)
Мостки  — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Хуа леммасы
Математикада, Хуа Лу-кенг Хуа леммасы, экспоненциаль суммалар өчен фараз булып тора.
Аның раславынча, әгәр P k-ынчы дәрәҗә интеграль дәрәҗәле полином, \varepsilon ул уңай чын сан, һәм f
белән билгеләнгән чын функция булса,
шул вакытта
Кавечино
Кавечино — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Хуа леммасы
биредә полигональ сызыкта ята һәм аның түбәләре
(11488) 1988 RM11
(11488) 1988 RM11 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1988 елның 14 сентябрендә Шелте Бас тарафыннан Серро-Тололо обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1988 RM11» саналган.
Пшатув-Дольни
Пшатув-Дольни — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Хадулы (Аршанский районы)
Хадулы (Хадулы ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Аршанский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Күкшә
Күкшә (Perisoreus infaustus) — карга кошлар семьялыгыннан күкшәләр ыругының бер төре. Гәүдә озынлыгы 30 см, койрыгы — 14 см. Күксел-коңгырт төстә, башы — куе көрән, канатлары һәм койрыгы — җирән. Күкшә — чын урман кошы. Татарстанда сирәк очрый.
Авителлинозлар
Авителлинозлар (Avitellinoses) — күшәүче йорт һәм кыргый хайваннардагы гельминтоз авырулар төркеме.
Аларны эчәклекнең нечкә өлешендә паразит булып яшәүче Avitellina Gough төркеме, цестодаларның төрле төрләре китереп чыгара.
Авителлинозлар Урта Азиядә, Казакъстан, Кавказ арты, Молдавиядә, Украинаның көньягында таралган. Авителлинозларның centri punctata Gough төре сарыкларда, дөяләрдә, arctica Kolmakov төре төньяк боланнарында табылган.
Бренья
Бренья — Португалиянең Коимбра округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Языҗы (Агры)
Языҗы (Yazıcı) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Агры иле Агры илчесенә караган бер авыл (köy).
Гобо (Порденоне)
Гобо — Италиянең Фриули-Венеция-Җулия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
GSC3592-5481
GSC3592-5481 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Маре-Вернье (Эр)
Маре-Вернье — Франциянең Эр департаментында урнашкан коммуна.
Тейлор (округ, Джорджия)
Тейлор — Америка Кушма Штатларының Джорджия штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Батлер шәһәре.
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1852 елда оештырыла.
Территориясе
Округ мәйданы 979 км² тәшкил итә.
Зарэчча (Бялыницкий районы)
Зарэчча  (Зарэчча ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Бялыницкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Самервилл (Теннесси)
Самервилл  — Америка Кушма Штатларының Теннесси штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Раду-Негру (Келераш)
Раду-Негру — Румыниянең Келераш жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Усман Абдуллов
Усман Абдуллов, Абдуллов (Абдулов ) Усман Нәҗметдин улы (17 сентябрь 1922 ел, Казан — 2010 елның 14 гыйнвары, Казан) — театр рәссамы, Татарстан АССРның атказанган мәдәният хезмәткәре (1972), Татарстан Республикасының халык рәссамы (2004).
Тәрҗемәи хәле
Абдуллов Усман Нәҗметдин улы 1922 елның 17 сентябрендә Казан шәһәрендә туган. 1941 елда Казан сәнгать училищесын тәмамлый.
Монестерио
Монестерио — Испаниянең Бадахос провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кругель Павлосивский
Кругель Павлосивский — Польшаның Карпатасты воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Усман Абдуллов
Казанда
Туган ягына 1952 елда әйләнеп кайткач, У.Н.Абдулов Татарстанның сынлы сәнгатенең иң яшь төрен — Татар дәүләт опера һәм балет театры рәссамы буларак, театр-декорацион сәнгатен торгызуда катнаша.
1959 елдан 1983 елга кадәр У.Н.Абдулов Казан телевидениесе студиясенең баш рәссамы булып эшли, ул үзенең сәнгате белән яшь милли телеканалның йөзен формалаштырды. 1983 елдан 1988 елга кадәр ул Татарстан Республикасы рәссамнар берлегенең Күргәзмә залы директоры вазифасын башкарды. Оештыру таланты, бетмәс-төкәнмәс энергия һәм үз эшенә бирелгәнлек аңа зур авторитет һәм хөрмәт казанды.
Иҗаты
Музыкаль фильмнарның декарациялары: Н.Җиһановның «Качкын» операсы (1957), Җ.Фәйзинең «Башмагым» музыкаль комедиясе (1964), Ч.Айтматовның «Анам кыры» повесте (1966), А.Евгеньевның «Раифадагы обелиск» («Обелиск в Раифе», 1970) пьесасы нигезендә төшерелгән телеспектакльләр, Н.Җиһановның «Җәлил» операсы (1985).
Күкшәләр
Күкшәләр (Perisoreus) — карга кошлар семьялыгының кошлар ыругы.
Усман Абдуллов
Иҗаты
Телевизион фильмнарның һәм тапшыруларның рәссамы: «Кырлай» (Тбилисидә узган VI Бөтенсоюз телефильмнар фестивале лауреаты, 1975), «Сабантуй» (1977), «Н.Җиһанов музыкасы» (1972 һәм 1977) һәм башкалар.
Чыганаклар
Татарский энциклопедический словарь. — Казань: Институт Татарской энциклопедии АН РТ, 1999. — 703 с., илл. ISBN 0-9530650-3-0
Тышкы сылтамалар
Милләттәшләр
Мескирх
Мескирх (Meßkirch) — Алманиянең Баден-Вюртемберг җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Капмесҗит (Элмалы)
Капмесҗит (Kapmescit) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Анталья иле Элмалы илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
(10462) Saxogrammaticus
Тарихы
1979 елның 19 маенда R. M. West тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1979 KM» саналган.
Берёза
Берёза (Бяроза, Берёза, Bereza) — Беларусның Брест өлкәсендә урнашкан шәһәр.
Халык саны — 29500 кеше (2015).
Сәгать поясы
Халыкара стандарт буенча Берёза Көнчыгыш Европа вакыты (Eastern Eurupean Time, EET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +2:00 гә тигез.
Тарих
1477 елда нигезләнгән.
Халык
<div style=*font-size:88%*>
Искәрмәләр
Бяроза
Фовиль-ан-Ко
Фовиль-ан-Ко — Франциянең Сен-Маритим департаментында урнашкан коммуна.
Хаетчына
Хаетчына (Хаетчына ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Дубровенский районында урнашкан авыл.
Tatarstan klimatı
Tatarstan klimatı, urtaça kontinental, çäye cılı, qışı urtaça salqın. Qoyaş radiasiäse häm atmosfera sírkulásiäse tö'sirendä formalaşa. Klimatqa urınnıñ reliefe, üsemleklär qaplamı, hídrografik çeltäre yoğıntı yasí. 20. yöz urtalarınnan başlap klimatqa keşelär eşçänlege tä'sir itä. Yıllıq ğomumí radiasiä 3900 MJ/m2 çaması, yıllıq radiasion balans 1350 MJ/m2. Qoyaş balqışı ber yılğa 2000 säğätkä yaqın. Közen-qışın, ğomumän, yıl däwamında cillär kübräk könyaq häm könyaq-könçığıştanraq isä. yaz häm cäy könnärendä tönyaq cilläre qabatlana. Köçle cillär qışqı aylarda küzätelä. Yılnıñ salqın waqıtında cömhüriät territoriäse Atlantik Okean (Íslandiä minimumı) häm Seber (Aziä maksimumı) hawa massaları tä'sirenä duçar itelä, şuña kürä hawa temperaturası könbatıştan könçığışqa taba töşä bara. cılı waqıtta sírkulásiä prosessları kimi, temperatura rejime farmalaşuına Qoyaş radiasiäse häm cirle faktorlarnıñ tä'sire arta. Hawanıñ urtaça temperaturası [[Ğínwarda -14°C, Yüldä 19°C; absolút minimum -52°C, absolút maksimum 40°C. Cılı könnär (temperatura 0°Ctan yuğarı) 198-209, salqınnarı – 156-167. Yıllıq yawım-töşem küläme 460-540 mm. İdel aldı, Çulman aldı töbäklärendä häm Çulman artyağınnıñ könyaq-könçığışında yawın-töşem kübräk. Yawım-töşemneñ 60-70% cılı waqıtqa turı kilä. Totrıqlı qar qaplamı Nöyäber axırında xasil bula, 140-150 köngä suzıla; tufraqta tuñ tiränlege 74-114 cm.
Пшеводовице
Пшеводовице — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Солджер (Айова)
Солджер  — Америка Кушма Штатларының Айова штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Солджер шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Рамирес-Перес (Техас)
Географиясе
Рамирес-Перес халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Акарология
Акарология (гр. akari талпан + logos тәгълимат) — зоологиянең талпаннар анатомиясен, систематикасын, экологиясен һәм таралуын, аларның кеше, хайван һәм үсемлекләр патологиясендәге ролен, аларга каршы көрәш чараларын өйрәнә торган бүлеге.
Талпан төрләренең күплеге, аларның бөтен Җир шарында таралуы, төрле ландшафт шартларына яраклашуы, күп төрләренең паразитларча яшәве буынтыгаяклыларның әлеге төркемен фәнни өйрәнүнең киң үсүенә булышлык итте. Акарологиягә рус галимнәреннән В.М.Шимкевич, В.А.Вагнер, А.А.Бялыницкий-Бируля, чит ил галимнәреннән инглиз галиме Дж. Г. Неттолл һәм аның фикердәшләре зур өлеш керттеләр.
Купка
Купка — Татарстан Республикасының Кукмара районындагы авыл.
Халык саны — 483 тирәсендә. Почта индексы — 422113.
Тарих
1678 елда нигезләнгән.
Демография
Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): татарлар.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.6 °C.
Дрегушень (коммуна, Ясси)
Дрегушень — Румыниянең Ясси жудецында урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
(11489) 1988 SN
Тарихы
1988 елның 22 сентябрендә С. Уэда, Х. Канэда тарафыннан Кусиро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1988 SN» саналган.
Бруньош
Бруньош — Португалиянең Коимбра округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Языҗы (Түркэли)
Языҗы (Yazıcı) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Синоп иле Түркэли илчесенә караган бер авыл (köy).
Капубаг (Ятаган)
Капубаг (Kapubağ) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Мугла иле Ятаган илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Вапеник
Тарихы
Авыл елда нигезләнгән.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Рома (Коптяковка кушылдыгы)
Рома — Россия территориясеннән ага торган елга. Ненец АО, Архангельск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Коптяковка елгасының уң ярыннан 19 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 14 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Ак диңгез елгалары бассейны Воронов борынынан Канин борынына чаклы (Мезень елгасын кертмичә). Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Мезень.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Салтаново
Салтаново (Салтаново) — Свердловск өлкәсенең Яңа Ляля шәһәр округы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (89%), алманнар (7%).
Марсии-ла-Кампань
Марсии-ла-Кампань — Франциянең Эр департаментында урнашкан коммуна.
Ксёнжнице (Карпатасты воеводалыгы)
Ксёнжнице — Польшаның Карпатасты воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Зарэчча (Глуский районы)
Зарэчча  (Зарэчча ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Глуский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Трамвай
Трамвай, шәһәр җирендә электр көче белән хәрәкәт ителә торган рельслы, пассажирлар йөртә торган транспорт. Асылмалы контакт челтәре аша 500-700 ватт егәрлектәге даими ток белән (кире тогы рельста) тәэмин ителә. «Трамвай» сүзе инглиз теленнән «tram» – вагун, «way» – юл дигәнне аңлата.
Тарихи белешмә
Әгәр тарихка күз салсак, XIX гасырда бик күп завод, фабрикалар ачыла. Алар шәһәр читендә төзелгәнлектән, кешеләргә эш урыннарына йөрү ераклаша. Шуңа күрә пассажир транспорты мәсьәләсе кискен тора ул вакытта. Беренче урам трамвае 1832 елда Нью-Йоркта җибәрелә. Тимер юлга куелган вагунны пар ат тартып барган һәм ул сәгатенә 10 километр тизлектә хәрәкәт иткән. Ә икенче трамвай юлы 1835 елда Яңа Орлеанда барлыкка килә. Европада алар беренче булып Парижда, шуннан соң Лондонда, Копенһагенда булдырыла. Россиядә мондый төр транспортны беренчеләрдән булып 1854 елда инженер Полежаев эшли.
Яңа электр трамвае 1881 елда «Сименс» фирмасы тарафыннан Берлинда төзелә. Тик аның бик күп уңайсызлыклары була. Яңгырлы көнне бөтенләй йөрмәс хәлгә килә. Америка инженеры Ю.Спрэг ток алгычны аның түбәсенә куя. Һәм бу төр трамвай 1888 елда тиз арада барлык илләргә дә тарала. Россиядә электр транспорты үсешен Санкт-Петербургның баш артиллерия идарәсендә эшләгән Ф. Пироцкий исеме белән бәйлиләр. 1880 елның 26 мартында ул үзенең уйлап табу казанышы турында хәбәр итә, шул ук елның 22 августында Санкт-Петербургда электр трамвайлары йөри башлый.
Казан трамвае
Казандагы трамвайлар тарихы йөз елдан да артып китә. 1899 елның 20 ноябрендә Казанда беренче электр трамвае җибәрелгән. Мондый трамвайлар ул вакытта Россия империясенең башкаласы – Санкт-Петербург шәһәрендә дә булмый әле. Аңарчы, 1875 елның 2 октябреннән башлап, атлы трамвайлар йөргән.
“Бөтен Казан кесәдә” белешмәсе мәгълүматларына караганда (1914), Казанда биш хут (ягъни маршрут) гамәлдә булган: “Идел-Проломный”, “Воскресенский”, “Грузинский”, “Екатеринский”, “Түгәрәк”. вагуннар ике класстан гыйбарәт булып, беренче класска билет икенчесенә караганда ике мәртәбә диярлек кыйммәтрәк торган. Бүгенгедән аермалы буларак, ул чорда трамвай хәзерге Ирек мәйданын турыга кисеп үткән, Кремль, Бауман, профсоюз, Университет, Лобачевский һ.б. урамнардан йөргән.
2000 елда трамвай юлы озынлыгы, икә янәшә юлны кушып исәпләгәндә, 152,3 км, вагуннар саны – 588 данә, ел саен 260,5 млн. пассажир йөртелә.
Хәзерге вакытта шәһәр трамвайлар паркында кулланыла торган заманча модельләр барысы да Россиядә эшләнгән. Күптән түгел генә трамвайлар паркын да яңарту башланды. Шәһәр өчен күбрәк сыйдырышлы, киң, уңайлы вагунлы трамвайлар сатып алына. Әлеге трамвайлар гамәлгә кертелгәннән соң әлеге транспорт төре белән файдаланучылар саны артыр, дип көтелә. Трамвай иң уңайлы шәһәр транспорты санала. Чөнки хәрәкәтләнгәндә ул автомобиль агымына тәэсир итми, үз юлыннан бара. Казан трамвай паркында экскурсияләр, туристик сәяхәтләр өчен аерым маршрутлар да бар. Шулай ук Казанда вагун-ресторанлы трамвай да бар.
1967 елда Түбән Камада һәм 1973 елда Чаллыда трамвай хәрәкәте ачыла.
Уфа трамвае
Уфада бу төр транспорт 1937 елда йөри башлый. Бөек Ватан сугышы елларында трамвай заводларда хезмәт салучы эшчеләргә бару-кайту өчен бердәнбер транспорт чарасы була. Сугышка кадәр Уфада 21,4 километр озынлыкта трамвай юллары салынып, өч маршрут буенча 17 моторлы ңәм 15 тагылма вагун йөри. Черниковск шәһәрендәге предприятиеләргә кадәр трамвай йөрмәгәнлектән, заводларда хезмәт салучылар эшкә җәяүләп яки товар поездларына утырып бара.
Бөек Ватан сугышыннан соң шәңәрдә электр транспорты зур үсеш ала. 1956 елда Черниковск һәм Уфа кушыла. 1995 елда трамвай юлларының озынлыгы 156 километрга җитә. 23 маршрут эшли, елына бу төр транспорт 90,17 миллион пассажирны хезмәтләндерә. 2000 еллардан шәңәрнең трамвай челтәре кыскартыла башлый. 2008 елның август-сентябрендә Октябрь проспектында “Аграр университеты” тукталышыннан алып Космонавтлар урамына кадәр трамвай рельслары алынды, М. Калинин һәйкәле тирәли һәм “Дәүләт циркы” тукталышында трамвай боҗралары эшләнде.
Гова (Реҗо Эмилия)
Гова — Италиянең Эмилия-Романья төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Трамвай
ПТМЗ заводы
Санкт-Петербург шәһәрендә урнашкан трамвайлар җитештерү буенча завод. СССРда һәм постсовет Россиясендә трамвай төзелеше белән генә шөгыльләнүче бердәнбер завод берничә дистә ел дәвамында (1981 елга кадәр) Ленинград / Санкт-Петербург трамвай системасы өчен хәрәкәтчән составның бердәнбер тәэмин итүчесе булды.
2012 елдан "ПТМЗ" ААҖ һәм "Вагонмаш" ЯАҖ финанс кыенлыклары кичерә, җитештерү туктатыла диярлек, нәтиҗәдә 2013 елда ике завод да банкрот дип танылган.
Гова (Реҗо Эмилия)
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Трамвай
ПТМЗ заводы
Соңгы 2 трамвай вагоны 71-153 төзелгән һәм 2012 елның октябрендә Мариуполь шәһәренә озатылган.
Месштеттен
Месштеттен (Meßstetten) — Алманиянең Баден-Вюртемберг җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Телфэр (округ, Джорджия)
Телфэр — Америка Кушма Штатларының Джорджия штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Мак-Рей шәһәре.
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1807 елда оештырыла.
Территориясе
Округ мәйданы 1142 км² тәшкил итә.
Учатью
Учатью — Россия территориясеннән ага торган елга. Пермь крае, Киров өлкәсе, Удмуртия биләмәләрендә ага. Елга  Сочь елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 11 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Чулман кушылдыклары бассейны Агыйдел кушылганчы, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Мосьциска-Дуже
Мосьциска-Дуже — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Райциу
Райциу — Румыниянең Олт жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Авитаминоз
Авитаминозлар — организмнарга озак вакыт витаминнар кермәү яки аларны җитәрлек үзләштермәү нәтиҗәсендә барлыкка килгән авырулар.
Әгәр витамин аз микъдарда керсә (тәүлеклек ихтыяҗдан кимрәк), гиповитаминоз дип аталган нормаль булмаган хәл туа. Бер генә төрле витамин җитмәгәндә — моногипо-, яки моноавитаминоз, ә берничә төр витамин җитмәсә, полигипо-, яки полиавитаминоз башлана.
Витаминнарның төрләре кебек үк, авитаминоз да латин алфавиты хәрефләре белән билгеләнә: А-авитаминоз, В-авитаминоз, С-авитаминоз һ.б.
Алиментар (экзоген), эндоген (икенчел) һәм чагыштырмача авитаминоз була.
Алиментар авитаминоз рационда тиешле витаминнар булмау яки җитмәү, ә эндогеннар, азыкта җитәрлек булып та, витаминнарның организм тарафыннан начар үзләштерелүе нәтиҗәсендә барлыкка килә.
Эндоген авитаминоз сәбәбе түбәндәгеләр булырга мөмкин:
а) кискен һәм хроник йогышлы һәм йогышлы булмаган авырулар;
б) организмда витаминнарның агулы матдәләр һәм бактериаль токсиннар белән кушылуы;
в) организмда күзәнәкләрнең витаминнарны үзләштерүе бозылу.
Чагыштырмача авитаминоз үсү, җенси өлгерү, буазлык, сөт бирү вакытында интенсив матдәләр алмашына бәйле рәвештә, организмның витаминнарга булган ихтыяҗы артканда барлыкка килүе ихтимал. Авитаминоз күпчелек азыкларда витаминнар запасы кимегәндә — кышын һәм иртә язда, шулай ук көтүлекләрдә үләннәр кипкән һәм алардагы витаминнар азайган эссе җәйдә күзәтелә. Терлекләрне начар шартларда тоту, бина кысынкылыгы, канәгатьләнмәслек температура, дымлылык һәм газ режимы бозылу, яктылык җитмәү, моцион булмау, гомуми колориясе җитмәгән бертөрле аксымлы яки углеводлы азыклар ашату да авитаминозның артуына китерә. Авитаминоз яшь, буаз һәм сөт бирүче терлектә, шулай ук чирле яки элегрәк авырган терлектә ешрак очрый.
«Авитаминоз» дип организмда витаминнар җитешмәү очракларын атый­ лар. Бу хәл ешрак яз көннәрендә күзәтелергә мөмкин. Язгы авитаминоз турында сүз чыккач, даруханәдән поливитаминнар алып, яшелчә, җиләк- җимешләрне күп итеп ашарга киңәш итәләр. Бу очракта нишләргә соң?
Үзегезгә нинди файдалы матдәләр җитмәгәнлеген белергә кирәк. Сорауга җавап рәвешендә, витаминнар турындагы мифларны карап үтик. «Әгәр дә организмда тигезлек саклый торган диетик ризык белән тук­ лансаң, витаминнар кабул итү кирәк түгел». Бу дөреслеккә туры килми!
Нинди генә диетада булсагыз да, организмга 20-30 % витаминнар җитмә­ ячәк. Җитмәгәнен комплекслы препаратлар белән тулыландырырга кирәк. Витаминнарның җитмәгән өлешен сатып алынган препаратлар белән тулыландыргач, бүтән проблемалар булуы мөмкин түгел.
Бәлки булмас та... Тик шуны онытырга ярамый, төрле кешенең витаминнарга ихтыяҗы төрлечә бит. «Витаминнар бик күп эчү куркыныч түгел, аның артыгы сидек белән организмнан чыгып бетә». Бу дөрес түгел. Кайбер витаминнарны озак ва- р кыт дәвамында, чамасыз күп кабул итсәгез, аларның зыянлы булулары да бар. Мәсәлән, бик озак вакыт бета-каротин кулланган тәмәке тартучылар- 1 да күкрәк читлегендә яман шеш ешрак очрый. Е витамины кан басымын I күтәрергә мөмкин.
Антибиотикларга килсәк, алар В группасы витаминнарын, шулай ук маг- ний, тимер, кальцийны таркаталар. 1 Витаминнарның эффектлыгын бетерә торган башка факторларны белү дә начар түгел. Мәсәлән, алкоголь А һәм В витаминнарыннан башка | цинкны, кальцийны, магнийны, калийны, тимерне җимерә; йоклата торган | дарулар организмда А, Д, Е, В12 витаминнарын үзләштерүне тоткарлый; Г никотин селен һәм А, С, Е витаминнарын җимерә; аспирин организмда I калий, кальций һәм А, В, С группасы витаминнарының күләмен киметә.
I Сез күп компонентлы витанминлы-минераль комплексларын кабул итсәгез, ' микроэлементларны компромиссыз «сугыш» алып барырга мәҗбүр итәсез.
I Мәсәлән, тимер — бакырны, бакыр — цинкны, марганец — магнийны организмнан куа.
Россия галимнәре алып барган тикшерүләр буенча якынча 70 % очрак­ та балаларга, йөкле һәм бала туйдыручы хатын-кызларга, олы яшьтәге кешеләргә С витамины, ә 40-80 процентына каротин һәм В группасы витаминнары, йөкле хатын-кызларга 90 % очракта В6 витамины, ә 70 % ына I фолий кислотасы җитми. | Алкогольле эчемлекләрне еш кабул итүче кеше шунысын да белергә тиеш — спиртлы эчемлекләр В6 (пиридоксин) витаминын җимерәләр һәм аларның организмында ул витаминны юк дип әйтергә була. Ул витаминның дефицитын каплар өчен банан ашарга кирәк. Ә тәмәке тартучыларга С витаминын башкаларга караганда көненә 25 мг күбрәк кабул итү зарур һәрбер кешенең витаминнарга тәүлеклек ихтыяҗы—60 тан 100 мг га кадәр. Истә тотыгыз: витаминнарны кирәгеннән артык кабул итәргә дә ярамый, артык күләмдә алар организмга агулы тәэсир итәләр. е *Кемнәргә нинди витаминнарның, микроэлементлар җитми?
Бу мәсьәлә дә һәр организмның үзенчәлегенә бәйле. Мәсәлән, кальций җитмәве, хатын-кызларның күрем вакытында ешрак очрый. Шул ук вакытта, С витамины хатын-кызлар организмында күбрәк була, чөнки алар җиләк-җимеш ашарга яраталар.
Бу очракта В1 (тиамин), В5, В6, В12 витаминнары — боткалар, балык, чикләвекләр, бавыр, йомырка, сөт, бакча борчаклары ярдәм итә. В вита­мины нерв һәм мускуллар системасында углеводлар алмашына һәм аларда энергия белән тәэмин итүдә катнаша. Шулай ук йөрәк өчен, арка һәм баш миләре өчен бик кирәкле витамин. Ул ацетилхолин ясауда катнаша, ә ацетилхолин үз чиратында нерв импульсларын күчерергә ярдәм итә. 3 .Авыз почмаклары ярылуы, иреннәрнең кибүе В2 витамины җитмәгәндә сиздерә, ул чүпрәдә, каты бодай, йогырт, сөт, сырда шактый күп була. 4. Азканлылыктан һәм эчәклек эшчәнлегендәге проблемалардан фолий кислотасы коткара, ул яшел яфраклы яшелчәләрдә, чүпрәдә, чүпрә сы­ гынтысында очрый. 5. Караңгы вакытта күзнең начар күрүен яхшыртыр өчен А витамины (ретинол) ярдәм итәр. Ул сыер маенда, сырда, сөттә, йомырка сарысын­ да, бавырда, майлы балыкта, яшелчәләрдә, томат, кишердә күп була. Бу витамин сулыш органнарының, ашказаны-эчәк трактының, бүлеп чыга­ ру органнары (бөерләр, сидек юлы) һәм җенес органнарының лайлалы тышчасын сәламәт халәттә саклап торырга булыша. Иммун системаны җимерелүдән саклый. 6. Аяк бармаклары ойыйлар һәм чәнчеп авырталар икән, бу пантотен, кислотасы кирәклеген күрсәтә. Ул борчакта, арыш-бодай кебек бөртек- леләрдә, гөмбәләрдә, чәчәккәбестәдә була. 7.Чәчләрнең корылыгы, баш кавыгы интектергәндә, биотин җитмәве сәбәп була ала. Ул йомырка сарысында, әстерхан чикләвегендә күп. 8. Тире кычытуы, тире инфекцияләре А витамины җитмәгәндә күзәтелә. Аны сөт, сыер мае, маргарин, йомырка, яшел яфраклы яшелчәләрдән таба аласыз. 9. Мускуллар хәлсезлеге Е витамины (токоферол) җитмәгәндә күзәтелә.
Бу витамин үсемлек майларында, кыяклыларда, чикләвекләрдә, йомыр­ када күп була. Е витамины окисьлашу процессын акрынайта. Бик яхшы оксидант (оксидлашуны тизләтә торган матдә). Иммунитетны көчәйтә, атеросклероз профилактикасында катнаша, Күзәнәкләрнең картаюын акрынайта. Эндокрин бизләрнең эшен яхшырта. Тромбларны эретә, кан тамырларын һәм миокардны ныгыта. 10. Сөякләрне һәм тешләрне ныгыту өчен В витамины (кальциферол) кирәк. Ул тәрәч, скумбрия балыгы бавырында, йомырка сарысында, сыер маенда күп була.
Олы яшьтәге кешеләр өчен «ашамлык эквиваленты» буенча исәпләнгән тәүлекле витаминнар нормасы.
В6 — 1,5 стакан соя яисә фасоль, йә 2 кг яшелчә һәм җимешләр, йә 300- 400 гр бавыр яисә бөерләр.
Е — 1 чәй кашыгы соя мае, йә 1,5 аш кашыгы үсемлек мае. 1 B1 — бер кирпеч икмәкнең 3/4 өлеше, йә 1,5 стакан фасоль, йә 0,5 кг сыер йөрәге.
С — 300 данә борчак бөртеге, йә 80 г кычыткан, йә 1,5 лимон, йә 6 алма.
56-нчы моторлаштырылган корпус
56-нчы моторлаштырылган корпус (LVI. Armeekorps (mot.)) – Икенче бөтендөнья сугышында Алмания Кораллы көчләре эчендәге оператив хәрби берләшмә.
Авитаминоз
В2—10 йомырка йә тупас итеп тарттырылган оннан пешерелгән 2 кирпеч икмәк, йә 200 г бавыр.
56-нчы моторлаштырылган корпус
Тарих
56-нчы моторлаштырылган корпус 1941 елның 15 февралендә оештырылган. 1942 елның 1 мартында 56-нчы танклар корпусы итеп яңадан оештырылган.
Авитаминоз
Әдәбият
В39 Ф.Г.Набиев, Г.Ф.Кабиров, Г.3.Идрисов, М.X.Харисов; Под общ. ред. Ф.Г.Набиева.— Казань: Магариф, 2010.— 495 с.
Габдулла Вафин
Габдулла Мәхмүт улы Вафин — татар язучысы, публицист.
56-нчы моторлаштырылган корпус
Балтыйк буе стратегик саклану операциясе
22 июньнә Эрих Манштейның 56-нчы мотокорпусы бер көн эчендә 80 км алга күчте, Каунастан төньяк-көнбатышрак районына чыкты һәм Арёгала янында Дубиса аша күперне басып алды.
Габдулла Вафин
Тәрҗемәи хәле
Ул 1967 елның 10 ноябрендә Башкортстан АССРның Бәләбәй районы Мәтәүбаш авылында дөньяга килә. 1985 елда Мәтәүбаш урта мәктәбен тәмамлый, аннан соң Башкорт дәүләт университетының татар-рус бүлегенә укырга керә. Икенче курсны тәмамлагач, 1987-1989 елларда ул Ерак Көнчыгышта хәрби хезмәт үти. 1992 елда Башкорт дәүләт университетын тәмамлый һәм татар яшьләренең «Өмет» газетасында хәбәрче булып эшли башлый. 1996 елда Башкортстанда татар телендә беренче журнал оешкач, ул анда социаль проблемалар һәм яшьләр бүлеген җитәкли. 1999 елдан туган авылына кайтып эшкуарлык белән шөгыльләнә.
56-нчы моторлаштырылган корпус
Балтыйк буе стратегик саклану операциясе
24 июньнә 56-нчы моторлаштырылган корпус 4-нче танк төркеме совет территориясенә 170 км тирәнлеккә керде һәм Укмергега чыкты.
28 июньдә 4-нче танк төркеменең 56-нчы моторлаштырылган корпусы көн азыгында 21-нче мехкорпуска каршы һөҗүм итә һәм аны Даугавпилстан 40 км алып ташлый.
Александровка (Бозаяз авыл советы)
Почта индексы — 453024, ОКАТО коды — 80235825002.
Габдулла Вафин
Тәрҗемәи хәле
2012 елда «Тулпар» журналында СССР хәрби көчләрендәге уставсыз мөнәсәбәтләргә багышланган «Мәетләр тирләми» повесте басылып чыга. Ул 2014 елның ахырында «Китап» нәшриятында чыккан икенче китабына — «Солдат маҗаралары»на кергән.
2022 елга кадәр Бәләбәй хәбәрләрен чыгаручы-редактор.
56-нчы моторлаштырылган корпус
Мәскәү өчен сугыш
18 ноябрь. Алман 9-нчы армиясының 56-нчы моторлаштырылган корпус Лама аша аркылы чыгуларны алды.
Габдулла Вафин
Иҗаты
Габдулла Вафинның милли, дини, социаль һәм башка проблемалар күтәргән язмалары Башкортстан матбугатында даими басылып килә. Автор күп тапкырлар «Өмет» газетасы һәм «Тулпар» журналының лауреаты була. Дистәдән артык хикәяләре, өч повесте, Башкортстан китап нәшриятында чыккан ике китабы бар
Хайсы
Хайсы (Хайсы ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Вицебский районында урнашкан авыл.
Габдулла Вафин
Гаиләсе
Хатыны Люция (Югары Тәтешледән), балалары: кызы Чулпан (2011), улы Ильяс (2015)
Хайсы
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
56-нчы моторлаштырылган корпус
Корпус эчендә
Корпус эченә керделәр:
1941 елның июнь аенда:
1941 елның ноябрь аенда:
1942 елның февраль аенда:
Фонгезмар
Фонгезмар — Франциянең Сен-Маритим департаментында урнашкан коммуна.
Лопиталь (Эн)
Лопиталь (Lhôpital) — Франциянең Эн департаментына караган коммуна, Бельгард-сюр-Вальсерин кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 3,70 км².
(11490) 1988 TE
(11490) 1988 TE — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Буаркуш
Буаркуш — Португалиянең Коимбра округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Пшевуз (Лодзь воеводалыгы)
Пшевуз  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Монтемолин
Монтемолин — Испаниянең Бадахос провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Алзамай
Алзамай (Алзамай) — Россия Федерациясенең Өркeт өлкәсендә урнашкан шәһәр.
Халык саны — кеше.
Тарих
Шәһәр тибындагы бистә сᴛатысын 1943 елдан, шәһәр сᴛатысын 1955 елдан башлап йөртә.
Халык
Милләтләр (2010): урыслар (93,6%), татарлар (3,1%), украиннар (1,1%).
(10463) 1979 MB9
(10463) 1979 MB9 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1979 елның 25 июнендә Элеанор Хелин, Шелте Бас тарафыннан Сайдинг-Спринг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1979 MB9» саналган.
Дреджешть (коммуна)
Дреджешть — Румыниянең Бихор жудецында урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Варехивци
Варехивци — Словакиянең  округында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Сардис (Теннесси)
Сардис  — Америка Кушма Штатларының Теннесси штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Минсаяф Сарбулатов
Сарбулатов Минсаяф Сөеш улы (1786—?) — хәрби эшлекле. 1812 елгы Ватан сугышында һәм Рус армиясенең чит илгә 1813-1814 еллардагы походларында катнашучы.