cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Борынгы Мисыр
Игенчелек барлыкка килү
Нилдан һәм күлләрдән кырларга һәм җймеш бакчаларына сугару каналлары уздырылган булган. Каналлар буенча су барып җитә алмаган биек кырларга суны сиртмәләр ярдәмендә биргәннәр, аларны хәзер Мисырда шадуфлар дип атыйлар. Бу корылма болай эшләнгән: каналның биек ярына берсеннән икенчеләрен югарырак итеп 2 — 3 киртләч баскыч ясалган. Канал буендагы һәр аерым киртләчнең өстенә озын колгалар беркетелгән. Колганың бер башына тире чиләк такканнар, ә икенче башына, авырлык өчен, зур балчык яки таш кисәге асканнар. Бу чиләкләр белән каналдан су алып, кырга илтеп җиткергәнгә кадәр суны бер киртләчтән икенче киртләчкә биргәннәр. Елнен эссе вакытларында суны көн саен иртәдән кичкә кадәр шулай мендереп торырга туры килгән.
Авыр эш бик зур тырышлыкны һәм күп эшче кулларын таләп иткән. Бу эшләрне коллыкка төшерелгән халыкның хезмәте белән башкарганнар. Алардан башка, сугышта плен төшкән кешеләрнё эшләткәннәр. Хәзер, Мисыр халкы пленга алган кешеләрне, элекке шикелле, үтермәгән, ә кол итеп, иң. авыр эшләрне эшләргә мәҗбүр иткән. Кол канал казыган, кырга су ташыган һ. б. эшләрне эшләгән. Ул, үзен ашатырга киткән чыгымнарга караганда, күбрәк файда биргән һәм шуңа күрә аны асрау файдалы булган.
Номнар
Башта Египет халкы аерым-аерым ыруглар булып яшәгәннәр, ләкин һәрбер ыругка кечкенә гена жир участогын сугару өчен каналлар казу файдасыз һәм кыен булган. Шуңа күрә аерым-аерым ыруглар общинага берләшә башлаганнар, а общиналардан тагын да эрерәк берләшмәләр—номнар (округлар) тезелгәннәр. Египетта андый номнар 40 на якын булган. һәрбер номныэ үзенен исеме булган: „Лачын“, „Елан тавы“, „Чул буресе“, “Куян“, „Кара сыер“ һ. б. Көчле һәм ишле гаиләләр номда яхшы жирләргә ия булганнар, кулларына зур табышлар төшергәннәр һәм әсирлеккә алынган кешеләрне, игенче кабиләдәшләрен – үзләренә эшләргә мәжбур иткәннәр. Номнарда бай һәм кечле югары катлау кешеләр шулай килеп чыкканнар.
Номнын калган кешеләре игенчеләр булганнар; алар общиналар булып яшәгәннәр, узләренен кырларында эшләгәннәр һам ном начальнигына - номархка зур салымнар түләргә тиеш булганнар. Номарх номның барлык эше белән идарә иткән. Номнар, үзенә курә, кечкенә генә бер мөстәкыйль патшалык булганнар.
Социаль структура
Фиргавен һәм Патшаны „фиргавен" (фараон) дип атаганнар, аның хакимияте. „Фиргавен" — „бөек өй“, ягъни патша сарае Дәүләт белән дигән сүз. Фиргавенне алладай олылаганнар. Бөтен Мисыр фиргавенгә табынырга тиеш булган. Барлык жир аның милке булып хисапланган. Фиргавен Мисырны үзенең түрәләре ярдәмендә идарә иткән, бу түрәләр борынгы күренекле ыруглардан чыккан кеше¬ләр булганнар. Фиргавен алар арасыннан номархлар билгеләгән. Дәүләттә патшадан кала беренче кеше булып вәзир хисапланган. Ул — фиргавеннен баш ярдәмчесе булган. Вәзир Мисырның барлык эшләре белән идарә иткән һәм бөтен номнардан налоглар алган. Каналлар һәм дамбалар төзү эше онын карамагында, булган. Мисырның гаскәре дә шулай ук вәзиргә буйсынган.
Номархлар патша салымнарын жыярга, патша эшен эшләр өчен коллар һәм игенчеләр китереп тапшырырга һәм, патшаның приказы буенча, хәрби ополчение жыярга тиеш бул¬ганнар. Номархлар, фиргавенгә хезмәт иткән өчен, жир участокларыннан алган доходларыннан тыш, ном халкыннан үз файдаларына салым жыярга да хаклы булганнар. Алар номнарда кечерәк патша кебек яшәгәннәр. Соңга табарак алар үзләре биләгән дәүләт эшләрен балаларына мирас буенча тапшыра башлаганнар. Мисыр дәүләте, ул вакытта Көнчыгыштагы башка дәүләтләр кебек үк, колбиләүчелек дәүләте булган.
Фиргавенгә һәм Мисырның югары катлау кешеләренә коллар һәм игенчеләр эшләгәннәр. Колларны һәртөрле йорт эшләрендә, кырларда һәм төзү эшләрендә эшләткәннәр. Коллар хезмәте аеруча Мисыр храмнарының биләмәләрендә киң рәвештә кулланылган. Мәсәлән, Мисырның чәчәк аткан вакытында, Ямон алла храмында 86 мең ярым кол, Пта хода храмында өч меңнән артык кол эшләгән. Фиргавенгә, югары катлау кешеләргә һәм чиновникларга, коллардан тыш, игенчеләр да эшләгәннәр. Мисырта, колларга караганда, игенчеләр күбрәк булганнар.
Игенчеләр авыл общиналары булып яшәгәннәр, һәр общинаның үзенең старостасы булган; ул номархка буйсынган һәм аңын барлык боерыкларын үтәргә тиеш булган.
Игенчеләр үз доходларының күп өлешен салым рәвешендә патша казнасына кертергә тиеш булганнар. Ялар үзләренең номархларына да, үз номнары храмына да салым түләргә тиеш булганнар. Салымнар һәрбер жир кисәге өчен, һәрбер буа өчен һәм жир сугара торган һәрбер канал өчен, жирдә үсеп утырган һәрбер агач өчен түләнгән.
Салымны натура белән: иген белән, йорт кошлары һәм башка продуктлар белән түләгәннәр. Игенчеләрның үзләренә туклану өчен бик аз кала торган булган. Игенчеләр, салым түләүдән тыш, тагы фиргавен һәм номарх приказы буенча да эшләргә тиеш булганнар. Еш кына игенчеләрны һәм колларны каналлар казырга, дамбалар салырга, сарайлар, храмнар һәм кәшәнәләр төзергә куып илткәннәр.
Фиргавеннәр сугышлары
Фиргавеннар, өзлексез сугышып, яна җирләр яулап алган¬нар. Походлар өчен яхшы өйрәтелгән даими гаскәр кирәк бул¬ган. Аларны игенчеләрдән җыйганнар Һәм җәяүле гаскәр отрядлары төзегәннәр. Гаскәриен иң көчле өлеше җиңел ар¬балы" отрядлар булган, алар Мисырка гиксослар тарафыннан атлар алып киленгәннән соң төзелгәннәр. Бу отрядлар югары катлау байлардан төзелгән, сугышта алынган ганимәтнең куп өлешен алар алганнар. Ярбалы отрядлар җәяүлеләр массасы¬а кимсетеп караганнар.
Игенчеләрдән торган җәяүлеләр арасында ризасызлык гел үсеп торган. Шуңа күрә игенчеләрдән җыелган гаскәр торган саен ышанычсызрак була башлаган, һәм фиргавеннәр хәрби хезмәткә Негрия, Нубия, һәм Ливия башлыкларын яллый башлаганнар, алар үзләренен отрядлары белән килә торган булганнар.
Мисыр фиргавеннәре арасында иң эре яулап походлары. Жы Тутмос III булган. Ул яңа эрага кадәр 1500 нче елларда яшәгән. Тутмос III үзенең гаскәре белән Азиядә яшәүче кабиләләргә каршы күп кенә һөҗүмнәр оештырган. Сигезенче походында ул Евфрат елгасына кадәр барып җиткән һәм Кече Азиядәге Хетт патшалыгыннан бүләкләр алган. Тутмос Сириядән, Палестинадан һәмг Нубиядән зур өлкәләр сугышып алган.
Тутмосның сугыш ганимәтләренең зурлыгы турында аның беренче походы вакытында кулга төшергән байлыклар исемлеге буенча фикер йөртеп була. Ул меңгә якын кол, бик күп алтын-көмеш, атлар, эре һәм вак терлекләр, шулай ук бик күп икмәк сугышып алган. Яның өстенә, буйсындырылган илләр аңа ел саен ясак түләргә мәҗбүр булганнар. Сугышып буйсындырылган илләрдән алган бик зур байлыкларны фиргавеннәр, жрецлар һәм хәрби югары катлау кешеләр үзара бүлгәннәр.
Фиргавеннәрнен талау сугышлары буйсындырылган ил ха¬лыкларын гына бөлдереп калмаган, бәлки Мисырнын үз крестьяннарын да бөлдергән: гаскәрне асрау өчен налоглар арткан, ирләрнең күбесен сугышка алганнар, кырда эшләүче калмаган. Ләкин сугышлар Мисырның югары катлавы өчен, жрецлары һәм патшаның үзе өчен файдалы булган, чөнки талап алынган маллар алар кулына кергән.
Клеомед (ай кратеры)
Клеомед - Ай өслегенә кече күк объекты бәрелү нәтиҗәсендә барлыкка килгән, диаметры якынча 130,77 км булган кратер.
Атамасы
Кратерга атама Клеомед (I Век н. э.) хөрмәтенә бирелә.
Тарихы
Кратер Халыкара Астрономия Берлеге (International Astronomical Union (IAU)) тарафыннан 1935 елда раслана.
(18900) 2000 LD12
(18900) 2000 LD12 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
2000 елның 4 июнендә LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «2000 LD12» саналган.
Пашаязы (Чаршамба)
Пашаязы (Paşayazı) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Самсун иле Чаршамба илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Герменешть (Банка, Васлуй)
Герменешть — Румыниянең Васлуй жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Прибрежное (Сембер өлкәсе)
Прибрежное (Прибрежное) — Сембер өлкәсенең Иске Майна районында урнашкан сала.
Халык
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (78,2%), татарлар (7,9%), чуашлар (6,4%), мордва (5,4%).
Бриджвотер (сан алу урыны, Массачусетс)
Бриджвотер  — Америка Кушма Штатларының Массачусетс штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Бриджвотер халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Бре-ан-Валь
Бре-ан-Валь — Франциянең Луаре департаментында урнашкан коммуна.
Курта (Уфалей кушылдыгы)
Курта — Россия территориясеннән ага торган елга. Чиләбе өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Уфалейка елгасының сул ярыннан 13 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 13 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Караидел елгасы, инештән Долгобродск сусаклагычына чаклы. Кече елга бассейны — Агыйдел, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
HD223971
HD223971 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Тракели (Воранавский районы)
Тракели  (Тракелі ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Воранавский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Окрогло (Накло)
Окрогло  — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ровина
Ровина — Болгариянең Смолян өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Казчина Белария (Верчели)
Казчина Белария — Италиянең Пьемонт төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казчина Белария Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Пухег
Пухег — Австриянең Штирия федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Әнвәр Шәрәфетдинов
Фронтовик-укытучы Шәрәфетдинов Әнвәр Гыйбадулла улы  тарафыннан иҗат ителгән бәетләр.
Туган төбәгем фольклорында бәетләр аерым бер урын тота. Бу бәетләрдә традицион темаларны күрергә була. Ил, халык тарихында булган аянычлы вакыйгаларны да һәм хатын — кызларның ачы язмышын да, аерым кешеләрнең фаҗига белән тәмамланган тормышлары да чагылыш таба. Бу дөньяда уен — көлке белән, күңел ачып кына яшәп булмый, тормыш булгач, төрлесе була. Шушы фаразны истә тотып, мин халык — авыз иҗатының энҗесе булган бәетләргә мөрәҗәгать итәргә булдым. Кешеләрнең бәгыреннән, күңел түреннән сызылып чыккан зар — моңны аңларга, күп гасырлык тарихны белергә, тормыш сабаклары алырга, уй — фикерләрне чистартырга, күңелне сафландырырга нәкъ менә бәетләр ярдәм итә дип исәплим. Эзләнүләр барышында миңа авылыбызның төрле язмышлы кешеләре белән очрашырга туры килде. Борынгы бәетләр сирәк сакланган, шуны искә алырга кирәк, бүгенге көндә Норлат  халкы тарафыннан чыгарылган бәетләр еш очрый. Авылыбызда бәетләр җыю, кызганычка каршы, системага салынмаган. Шулай да, бу эшне башкарганда мин бик күп кызыклы кешеләр язмышы белән таныштым. Үземнең авылдашым – элекеге фронтовик укытучы Шәрәфетдинов Әнвәр  Гыйбадулла улы  бик күп бәетләр җыйган, аларны район газетасында бастырган.
Әнвәр абый 1939 нче елда  Кызыл Армия  сафларына  чакырылган. Ул 1946 нчы елдан алып 1976 нче елга кадәр Норлат мәктәбендә физкультура укытучысы  булып эшләгән. Бәетләр, шигырьләр иҗат итү белән шөгыльләнгән. Лаеклы ялга чыккач, бу эш белән тагын да ныклабрак кызыксына башлаган. Эзләнүләр нәтиҗәсендә 20-ләп бәеттән җыентык  чыгарган. Бу җыентык хәзерге вакытта мәктәпнең туган як  музеенда саклана. Аларның күбесе драматик характерда, сурәтләү чаралары, язмышлар төрлелеге, фикернең  гадилеге белән  аерылып  торалар. Якын туганы машина астына кереп һәлак булгач, Әнвар абый иң беренче бәетен -“Гөлфәния бәете”н яза: Тарих меңдә тугыз йөздә Сиксән бишенче елда,
Уникенче июль көнендә.
Елда ике гает була,
Берсе корбан гаете...
Без әйтәбез, сез тыңлагыз
Гөлфәнияның бәетен.
Бисмиллаһи вә биллаһи,
Җөмлә төзи башладым,
Эчем пошып, ут янгач,
Бәет яза башладым.
Бу бәетне мин язамын
Җомга көнне кич белән,
Ошамаган җирен төзәтерсез,
Укыгыз моңлы көй белән.
Бу бәетне мин чыгардым,
Күрмәгәнгә күрсәтмәсен
Бу фаҗига җәфасын. Шәрәфетдинов Гомәр Әнвәр улының шәхси фаҗигаләргә багышланган бәетләре бихисап. Авылдашыбыз,Советлар Союзы Герое Хәйруллин Хәлилнең улы үлгәч,аңа багышлап,”Рөстәм бәете”н,трактор белән авариягә очрап һәлак булган авылдашыбызга багышлап,”Илдус бәете”н яза. Автор бу бәетләрдә төрле начар гадәтләрне тәнкыйтьли дә. ...Мылтык алдым кулыма,
Киттем куян эзләргә.
Сөйлим әле сезләргә.
Яшьтән эчтем аракыны,
Стаканнан эчәргә өйрәндем,
Ансыз тормадым бер дә,
Алкашка да әйләндем.
Илдус өй салдырган,
Башын кыек калдырган,
Аракы эчә-эчә
Хатынын ирсез калдырган...
(“Илдус бәете”ннән өзек) Сугыш….Күпме кеше яу кырларында газиз башларын салды, дөньяның бөтен рәхәтен татырга да өлгерә алмыйча җир куенына керде. Ә бит алар меңләгән аналарның күз карасыдай саклап, кадерләп үстергән газиз балалары иде. Тормышның бөтен матурлыгы, яме булган сөекле баласын югалту ана күңелен нинди газапларга дучар итүен, утка салуын күз алдына китерүе авыр түгел. Бу бит гомерлек кайгы, йөрәк ярасы. XX гасырның утлы учакларыннан берсе — Әфган сугышы булды. Әфганстан җиренә сугышырга киткән байтак егетләрне әти — әниләре көтеп ала алмады. Ул егетләр, әле бик яшь кенә булсалар да, ил йөзенә кызыллык китермәделәр, үзләрен онытылмас данга күмеп, әти — әниләренә гомерлек горурлану хокукын тапшырып калдырдылар. Газиз тынычлыкны саклау, яңа сугышларга юл куймау — шул солдатларның үлемсез батырлыгыннан, аналар газабыннан һәм халыкның сүнмәс хәтереннән торадыр да. Безнең авылыбыздан да 12 егет Әфганстанда үзләренең интернациональ бурычларын үтәделәр. шул җирләрдә азатлык яулаганда һәлак булды. 1985нче елның декабренда унтугыз яше дә тулмаган 1 егетебез- Марат Әфган җирендә һәлак була. Диләрә апаның бердәнбер малае булган Марат турындагы бу хәбәр авылдашларны тетрәндерә.Бөек Ватан сугышы ветераны,укытучы Әнвәр абый бу хәлләргә тыныч кына кала алмый һәм ”Марат бәете”н яза: Марат мәрхүм вафат булды
Декабрьнең карлы аенда.
Марат ничә яшендә
Фуражкасы башында.
Аның яшен сорасаң
Ул унтугынчы яшендә.
Елда ике гает була:
Берсе корбан гаете.
Сержант Марат бәетен.
Көмеш йөзек койдырдым
Кашы кара сәбәпле,
Бу бәетне мин чыгардым
Марат үлгән сәбәпле.
Батыр йөри уртада
Сөлге бәйләп биленә.
Туган- үскән илләрдән
Алды җирнең читенә.
Әфган җире тау-ташлы,
Анда биек-биек сопкалар,
Дошман ерткыч таза,
Шомлы утны безгә ача
Машиналар кычкыра,
өзе кара булгыры.
Китә каты сугышлар,
Дошман кача, ташлап барысын.
Солдат лачын кебек ташлана.
Пуля тигәч башына,
Марат аңын югалткан,
Аңга килми, берни белми
Газиз башын югалткан.
Безнең зират буенда
Ике миләш, бер тирәк.
Марат кебек үлгән кеше,
Бу илләрдә бик сирәк. Халык бәетләренең тагын бер төркеме хатын — кызларның трагик язмышына багышланган. Мәсәлән, «Разыя бәете”. 1985 нче елның гыйнвар ае азагында Норлат авылында яшәүче Разыя  исемле хатын поезд астына эләгә.Фаҗига Албаба тимер юлы станциясендә була. Озак та үтми, Әнвәр абый Разияга багышлап,”Разия бәете”н иҗат итә. ...Безнең авыл – зур авыл,
Бакчасы да бар эчендә.
Бу хәсрәткә дучар булдым
Алтмыш җиде яшемдә.
Аңым да бетте хәзер,
Саташа да башладым,
Танымыйм күршеләрне дә,
Бик үзгәрдем мин, ардым.
Иремнән дә уңмадым мин,
Газап чигеп яшәдем,
Бәхеткә туды кызларым,
Алар өчен яшәдем.
Бер көн киттем Албабага
Соңгы тапкыр булган икән
Саташып, төнгә каршы
Килеп чыкканмын переездга,
Аягым кысылып ала алмыйча
Тапталдым бит поездга.
1987 нче елны  Әнвәр абый үзе дә безнең арабыздан китеп бара.Ул иҗат иткән бәетләр хәзерге көндә дә әһәмиятен югалтмаган,авылдашлар арасында телдән-телгә йөри.
(4332) Милтон
(4332) Милтон — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1983 елның 5 сентябрендә Кэролин Шумейкер тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1983 RC» саналган.
Мортон (Миннесота)
Мортон  — Америка Кушма Штатларының Миннесота штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Мортон шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ку (Шаранта-Маритим)
Ку — Франциянең Шаранта-Маритим департаментында урнашкан коммуна.
Макар (Авыргазы районы)
Макар — Башкортстанның Авыргазы районында урнашкан авыл. 2009 елның 1 гыйнварына биредә 7 кешенең яшәве мәгълүм. Почта индексы — 453489, — 80205852009.
Демография
Халык саны динамикасы:
Камышлы (Карамалы кушылдыгы)
Камышлей — Россия территориясеннән ага торган елга. Самар өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга Карамалы елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 11 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Түбән Идел бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Асбассейн юк, елга бассейны — Куйбышев сусаклагычыннан алып Каспийга койганчыга кадәр Идел елгасы.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Докторце
Докторце — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(18901) 2000 MR5
(18901) 2000 MR5 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
2000 елның 24 июнендә LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «2000 MR5» саналган.
Олика (Копер)
Олика  — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Үрек (Нөгеш кушылдыгы)
Үрек  — Россия территориясеннән ага торган елга. Башкортостан Республикасы биләмәләрендә ага. Елга Нөгөш елгасының уң ярына тамагыннан 62 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 91 км.
Олика (Копер)
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Үрек (Нөгеш кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Кама су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Нөгөш  елгасы башыннан  Нөгөш сусаклагычына кадәр. Кече елга бассейны — Агыйдел, елга бассейны — Кама.
Рәһимли (Гәдәбәй)
Рәһимли  (Rəhimli ) — Әзербайҗанның Гәдәбәй районына караган авыл.
Осек-над-Вислою
Осек-над-Вислою — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Кузкалынкесе (Ташкөпрү)
Кузкалынкесе (Kuzkalınkese) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Кастамону иле Ташкөпрү илчесенә караган бер авыл (köy).
Белчертаун (Массачусетс)
Белчертаун  — Америка Кушма Штатларының Массачусетс штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Пухенау
Пухенау — Австриянең Югары Австрия федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Рустан
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Нойлевин
Нойлевин — Алманиянең Бранденбург җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
NGC 646
NGC 646 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда   тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Гөккөй (Кепсут)
Гөккөй (Gökköy) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Балыкесир иле Кепсут илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Любеч (Польша)
Любеч  — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Герменешть (Дринчень, Васлуй)
Герменешть — Румыниянең Васлуй жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Тракишча
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Клеострат (ай кратеры)
Клеострат - Ай өслегенә кече күк объекты бәрелү нәтиҗәсендә барлыкка килгән, диаметры якынча 63,23 км булган кратер.
Атамасы
Кратерга атама Клеострат Тенедосский (550—430, б.э.к.) хөрмәтенә бирелә.
Тарихы
Кратер Халыкара Астрономия Берлеге (International Astronomical Union (IAU)) тарафыннан 1935 елда раслана.
Кече Кема
Кече Кема (Малая Кема) — Диңгез буе краеның Терней районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат муссонлы. Кыш коры һәм суык, көннәре аяз. Яз озак бара, салкынча һәм температура тирбәлеше күзәтелә. Җәй исә җылы, явым-төшемле. Көз чагыштырмача җылы, коры һәм аяз. Җәй көне Тын океаннан җылы җил иссә, кышын төньяктан салкын җилләр исә.
Анон (коммуна)
Анон (Hasnon) — Франциянең Нор департаментына караган коммуна, Сент-Аман-лез-О кантонына карый.
Старий Ожехув
Старий Ожехув — Польшаның Люблин воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Кече Кема
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (96%). Әлеге торак пунктта татарларның өлеше - 0,46%.
Брето
Брето — Испаниянең Самора провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(18902) 2000 NN5
(18902) 2000 NN5 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
2000 елның 7 июлендә LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «2000 NN5» саналган.
Пашаяйла (Енишеһир)
Пашаяйла (Paşayayla) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Бурса иле Енишеһир илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Зур Харлуши
Зур Харлуши (Большие Харлуши) — Чиләбе өлкәсенең Сосновка районы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (89%).
Алексей Пахомов
Алексей Михайлович Пахомов (1945 елның 15 гыйнвары, Лозовская МТС, Кенәл-Черкас районы, Куйбышев өлкәсе, ССРБ) — Совет һәм Россия инженеры, эшмәкәр һәм сәясәтче, Федерация Советы әгъзасы (2005—2011).
Тормыш юлы
Алексей Пахомов 1945 елның 15 гыйнварында Куйбышев өлкәсенең Кенәл-Черкас районы нда туа. 1963 елда Куйбышев автотрактор җиһазлары һәм карбюраторлар заводында кочегар укучысы һәм җылылык челтәре цехында котлочист булып эшли башлый. 1968 елда Куйбышев политехника институтын тәмамлый.
1969 елдан 1985 елга кадәр Казанда, баш механик бүлегенең җылылык җайланмаларын эксплуатацияләү буенча инженердан баш инженерга кадәр юл үтеп Татмехобъединениедә эшли. 1985—1988 елларда СБКФның Казан шәһәре Бауман район комитеты секретаре. 1988 елда Татмехобъединение генераль директоры итеп билгеләнә. 1992 елдан 2002 елга кадәр — «Мелита» мех сәүдә-сәнәгать предприятиесе генераль директоры.
2002—2005 елларда — Татарстан премьер-министры урынбасары — республиканың икътисад һәм сәнәгать министры.
2005 елда Татарстан Республикасы Дәүләт Советы Пахомовны Федерация Советында төбәкнең закон чыгару хакимияте вәкиле итеп сайлый, 2009 елның 28 маенда аның вәкаләтләрен озайта.
2011 елның 1 декабрендә Татарстан Дәүләт Советының 2011 елның 25 ноябрендә кабул ителгән 1894-IV ДС номерлы карары нигезендә, Федерация Советында яңа вәкил итеп Вәгыйз Минһаҗев сайлана.
2010 елда Татарстан Республикасы предприятиеләре һәм сәнәгатьчеләре ассоциациясе генераль директоры итеп сайлана.
Бүләкләр
Россия Федерациясенең атказанган текстиль һәм җиңел сәнәгать хезмәткәре (2004). Фән һәм техника өлкәсендә РФ Хөкүмәте премиясе лауреаты (2006).
Осельско
Осельско — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Карнагалка
Карнагалка — Россия территориясеннән ага торган елга. Красноярск крае, Хакас Республикасы, Кемерово өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Дудет елгасының уң ярыннан 57 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 13 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Чулым елгасы, инештән Әчинск каласына чаклы,. Кече елга бассейны — Об Иртеш кушылганга чаклы, елга бассейны — Об (өске өлеше) Иртеш кушылганга чаклы.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Гомәр
Гомәр ибнел-Хәттаб (عمر ابن الخطاب — `Umar ibn al-Khattāb, радыйаллаһу ганһу) (586—3 ноябрь 644) — икенче хәлиф (634 елдан), Мөхәммәд саләллаһу галәйһи үәссәләмнең якын сәхабәсе. Тулы исеме – Гомәр ибнел-Хәттаб ибн Нуфәйл ибн Габдел-Гъуззә ибн Рийах ибн Габдуллаһ ибн Курт ибн Разах ибн Гъади ибн Кәгъб. Мәккәдә туа.
Тормыш юлы
Гомәр ибнел-Хәттаб башта (пәйгамбәрлекнең 6 елына кадәр) исламның һәм мөселманнарның зур дошманы була. Ләкин вакыт үтү белән, аңа Коръән укырга биргән апасының тәэсире белән исламны кабул итә һәм пәйгамбәрнең иң якын сәхабәләренең берсенә әйләнә.
Мөхәммәд галәйһиссәләм үлеменнән соң, варислык соравы туа. Хәлиф урынына 4 иң яхшы мөселманнар дәгъва итәләр: Әбу Бәкер, Гомәр ибнел-Хәттаб, Госман ибне Гәффән һәм Гали ибне Әбу Талиб (радыйаллаһу ганһум). Шунда Гомәр төптән уйлый торган кеше кебек эш итә: ул Әбу Бәкернең кулын кыса һәм шуның белән аның хәлифлеген таный. Аның артыннан башкалар да беренче хәлифнең кулын кысалар.
Онек (Кочевье)
Онек  — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Гомәр
Тормыш юлы
Әбу Бәкернең варисы булып Гомәр кала. Мөселман өммәтенең башлыгы булгач, Сүрия, Мисыр, Гыйрак һәм Фарсы җирләренә яулар оештыра. Яулап алган җирләрдә идарәче итеп мөселманнарны.
Онек (Кочевье)
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гомәр
Тормыш юлы
Аның идарә итүе чорындагы иң зур уңыш – Фарсы империясен җиңү.
637—638 елларда пәйгамбәрнең (саләллаһу галәйхиссәләм) һиҗрәтенә нигезләнгән яңа ел исәпләү кертелә. Башта корреспонденцияне даталаштыру турында сүз барса, соңыннан тарихны икегә: исламгача чор (җаһилийә) һәм ислам чорына (һиҗрәтнең беренче елыннан, 622) бүлү башлана.
Гомәр тырышлыгы белән, юридик системаның нигезләре салына, шәһәрләрдә казыйлар эшләгән.
Яулап алынган җирләрдә хәлиф хәрби лагерьлар (амсар) төзегән. Хәлифәтнең төрле якларында яңа төрдәге шәһәрәр барлыкка килә. Мондый гарнизоннар Фустат, Куфә, Мосулда булалар.
Мисыр яулап алынгач, бу җирләрнең башка өлкәләрне бодай белән тәэмин итә алуы билгеле була. Ләкин бодайны күчерү мәсьәләсе була. Гомәр (радыйаллаһу ганһу) Траян император заманында (б.э 1-2 гасырлар чигендә) төзелгән Нил белән Кызыл диңгезне тоташтыручы каналны төзекләндерә.
Гомәр төрле дәүләт оешмаларын (диваннар) оештыра. Мәслән, ул хәрби диван (хәзерге оборона министрлыгы) һәм диван хәраҗә (хәзерге финанс министрлыгы белән чагыштырып була). Ул җәмәгый казнаны (бәйтел-мал, ягъни мал йорты) оештыра, елъязма кертә, почта хезмәтен оештыра.
Гомәр хәлифәт кешеләрене турында кайгырткан, мәсәлән, ул һәркөн төңлә, мөселманнарның ничек яшәгәнен белү өчен, шәһәрне урап узган.
Гомәр Ибнел-Хәттаб Әбу-Лүөлүә (фарсы колы) тарафыннан, пычак кадау нәтиҗәсендә, үтерелә. Аны Мөхәммәд саләллаһу галәйхиссәләм янына җирлиләр.
Гомәр (радыйаллаһу ганһу) вакытындагы яулар
Гомәр җиһәдне дәвам итүгә, исламны таратуга зур игътибар биргән. Шам җирләрендә мөселман гаскәрләре куркынычсызлыкта икшнлегенә төшенгәч, Гомәр бөтен игътибарын Фарсы җирләрен һәм Гыйракны алуга юнәлдерә. Ул бу эшне бик мөһим дип саный, хәтта үзе яу башында торырга да тели, ләкин мөселманнар җыенында аның калырга тиешлеге, ә гаскәрне билгеле сәхабәгә тапшырырга карар кылына. Гаскәр башлыгы теп Сәгъд Әбу Вәккас (радыйаллаһу ганһу) билгеләнә.
637 елда Сәгъд Әбу Вәккас гаскәрләрен Гыйракка таба юнәлтә. Аңа каршы Фарсы патшасы 33 сугыш филе булган 80 меңлек гаскәр җибәрә. Өч көн дәвам иткән каты сугышта мөселманнар җиңүгә ирешләр. Барлыгы 10 000 тирәсе фарсы һәм 2 500 мөселман үлә. (Кадисия сугышы)
Мөселманнарның Нам җирләренә керхен белгәч, шул ук елны Византия императоры Ираклий мөселманнарның җиңүләрен күреп, аларга каршы бөтен гаскәрләрен җыя. Бу гаскәрләрне императорның абыйсы җитәкли, гаскәр Ярмук елгасы янына урнаша. Бу сугышта мөселманнар җиңүгә ирешләр. (Ярмук сугышы)
Гомәр вакытында Мисыр да яулап алына. Мисырлылар византиялеләр тарафыннан җәберләнгәнгә күрә, алар мөселманнарга ярдәм күрсәткәннәр. Мисыр яулап алына, һәм ул ислам дәүләтенең бер вилаятенә әйләнә.
Казчина Белведере (Павия)
Казчина Белведере — Италиянең Ломбардия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казчина Белведере Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Пухенштубен
Пухенштубен — Австриянең Түбән Австрия федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Шәгабән
Шәгабән (Шагабань) — Киров өлкәсенең Малмыж районында урнашкан татар авылы.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: татарлар (100%).
Селиште (Смолян өлкәсе)
Селиште  — Болгариянең Смолян өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Брюстер (сан алу урыны, Массачусетс)
Географиясе
Брюстер халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Доленги
Доленги — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(18903) Matsuura
(18903) Matsuura — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
2000 елның 10 июлендә К. Ватанабэ тарафыннан JCPM Sapporo обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «2000 ND29» саналган.
Нойпетерсхайн
Нойпетерсхайн — Алманиянең Бранденбург җирендә урнашкан коммуна.
Мотли (Миннесота)
Мотли  — Америка Кушма Штатларының Миннесота штатында урнашкан шәһәр.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Рутуллар
Рутуллар (үз аталышы: Myhabyr) — Кавказның җирле халыкларының берсе, борынгыдан бирле бүгенге Дагстан һәм Азәрбайҗан территорияләрендә яшиләр.
Саннары якынча 55 мең кеше.
Тарихи ватаннарыннан тыш шулай ук Казакъстанда, Украинада, Төркиядә, Сүриядә яшиләр.
HD223981
HD223981 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Куавер
Куавер — Франциянең Шаранта-Маритим департаментында урнашкан коммуна.
Клерк (ай кратеры)
Клерк - Ай өслегенә кече күк объекты бәрелү нәтиҗәсендә барлыкка килгән, диаметры якынча 6,66 км булган кратер.
Пухкирхен-ам-Тратберг
Пухкирхен-ам-Тратберг — Австриянең Югары Австрия федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Клерк (ай кратеры)
Атамасы
Кратерга атама Агнесс Мэри Клерк (1842—1907) хөрмәтенә бирелә.
Пухкирхен-ам-Тратберг
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Клерк (ай кратеры)
Тарихы
Кратер Халыкара Астрономия Берлеге (International Astronomical Union (IAU)) тарафыннан 1973 елда раслана.
Трасейки
Трасейки (Трасейкі ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Карэлицкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Любже
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Кече (Пингиша кушылдыгы)
Кече — Россия территориясеннән ага торган елга. Архангельск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Пингиша елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 5 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Төньяк Двина кушылдыклары бассейны Вычегда һәм Сухона елгалары кушылганчы, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
NGC 647
NGC 647 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда   тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Ямаш (Үрек кушылдыгы)
Ямаш — Россия территориясеннән ага торган елга. Башкортостан Республикасы биләмәләрендә ага. Елга Үрек елгасының уң ярына тамагыннан 44 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 22 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Кама су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Нөгөш  елгасы башыннан  Нөгөш сусаклагычына кадәр. Кече елга бассейны — Агыйдел, елга бассейны — Кама.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Герменешть (Илфов)
Герменешть — Румыниянең Илфов жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Оплотниця (община)
Оплотниця  — Словениядә урнашкан община (җәмгыять).
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Омск дәүләт техник университеты
«Омск дәүләт техник университеты» югары белем бирү федераль дәүләт бюджет мәгариф учреждениесе (рус. Омский государственный технический университет (ОмГТУ)) — Омск шәһәрендә урнашкан югары уку йорты. Университет 1942 елда ССРБ Халык комиссарлары советының 1828 елның 16 ноябрендәге 1828 номерлы карары белән Омск машина төзелеше институты буларак оештырыла. 2016 елдан башлап төбәк терәк университет статусын йөртә.
Омск машина төзелеше институты
Бөек Ватан сугышы вакытында, 1941 елның декабрендә Омскка эвакуацияләнгән Ворошиловград кичке машина төзелеше институтын үзгәртеп кору юлы белән Омск машина төзелеше институты буларак 1942 елда барлыкка килә.
Омск машина төзелеше институтының беренче студентлары Мәскәү, Ленинград, Киев һәм башка шәһәрләрдән эвакуацияләнгән яшьләр була. Ул чорда институтта 2 факультет булдырылган: технология һәм машина төзелеше; машина төзелеше технологиясе, инструменталь җитештерү, күтәртү-транспорт машиналары һәм төзелеш механизмнары, тимер-пресс машиналары һәм басым белән металл эшкәртү, кою производствосы машиналары һәм кою эше белгечлекләре буенча укыту алып барылган. 7 кафедра исәпләнгән: марксизм-ленинизм һәм политэкономия, югары математика һәм теоретик механика, башлангыч геометрия һәм сызым, физика һәм җылылык техникасы, химия, техник механика, электротехника.
Омск машина төзелеше институты укытучылары һәм студентлары хәрби хәрәкәтләрдә катнашалар. Бөек Ватан сугышы чорындагы сугышчан казанышлары өчен И.И. Гранкинга Советлар Берлеге Герое исеме бирелә, 7 сугышта катнашучы хәрби Кызыл Байрак ордены белән бүләкләнә, 20 кеше — I һәм II дәрәҗә Ватан сугышы ордены белән, 1 кеше — Александр Невский ордены белән, 40 кеше — Кызыл Йолдыз ордены белән бүләкләнә. Институтның 369 хезмәткәре һәм студенты хәрби хәрәкәтләрдә катнашкан өчен медальләр ала.
1944 елның җәендә институтка төп уку корпусы өчен элек урта мәктәп урнашкан Долгирев ур., 60 адресы буенча бина бүлеп бирелә. 1946 елның язында бу бинада институтның беренче егерме ике чыгарылыш укучысына дипломнар тапшырыла. 1 нче номерлы дипломны Валерий Алексей улы Тышкевич ала, алдагы 50 елны ул институтта эшли, кичке механика-технология факультетында җитәкчелек итә, теоретик механика кафедрасын җитәкли.
Сугыштан соңгы чорда укытучылар коллективы тәҗрибәле җитәкче-практиклар белән баетыла. 1946 елның 5 мартында ССРБ приказы нигезендә Бөек Ватан сугышында авыр шартларда зур хезмәт өчен институтның укытучылар коллективы «Социалистик ярыш отличнигы» билгеләре, аттестатлары һәм премияләре белән бүләкләнә.
ССРБ Югары белем бирү министрлыгының 1947 елның 14 октябреннән 152 номерлы боерыгы нигезендә институтны үзгәртү була. Гомуминститут органнары раслана: институт Советы, методик Совет. Технологик факультет үз исемен механик-технологик буларак киңәйтә; ике кичке факультет һәм читтән торып уку бүлеге булдырыла.
1956 елда яңа факультет — металлларны кайнар эшкәртү факультеты барлыкка килә. 1960 елларда өч белгечлек буенча көндезге һәм кичке уку формалары булган приборлар төзү факультеты ачыла, машина төзелеше һәм энергетик белгечлекләр буенча гомумтехник әзерлекле читтән торып уку факультетлары ачыла.
Омск политехника институты
1963 елда Омск машина төзелеше институты РСФСР Югары һәм махсус урта белем бирү министрлыгы боерыгы нигезендә (1963 елның 19 июленнән, 470 номерлы) Омск политехника институты итеп үзгәртелә.
1967 елда Омск политехника институты студентларны 20 белгечлек буенча әзерләүне башлап җибәрә. Автоматлаштыру факультеты һәм полиграфия факультеты барлыкка килә. Кафедраларның саны 25кә җитә.
Институтта 1979—1982 елларда биш Укыту-фәнни-җитештерү берләшмәсе оештырыла, аларның эш нәтиҗәсе ССРБ көмеш медале белән билгеләнә.
1993 елда Россия Федерациясе югары белем бирү буенча Дәүләт комитетының 1993 елның 5 июленнән 55 номерлы боерыгы белән «Омск дәүләт техник университеты» дип үзгәртелә. Ул вакытка югары уку йортында 7 уку корпусы, 9 көндезге һәм 3 кичке факультет, 24 белгечлек, югары уку йортына кадәр әзерлек факультеты була, 679 мөгаллим, алар арасында 375 галим (шул исәптән 28 фәннәр докторы) була. Югары уку йортының аспирантурасы уңышлы эшләгән.
Университет бүгенге көндә
2012 елның ноябрендә «Политест» — сигезенче фәнни-мәгариф ресурс үзәге ачыла.
Университетның Россия Федерациясе Мәгариф һәм фән өлкәсендә күзәтчелек буенча Федераль хезмәт тарафыннан бирелгән уку эшчәнлеген гамәлгә ашыру өчен 2016 елның 14 мартыннан 1992 номерлы лицензия һәм 2016 елның 25 мартыннан 1812 номерлы дәүләт аккредитациясе турында таныклык бар.
Университет составында мәгариф эшчәнлеген алып баручы 8 институт, радиоэлектроника һәм приборлар төзү фәнни-тикшеренү институты һәм 8 факультет бар. ОмДТУда 17 фәнни-белем бирү ресурс үзәге, 30 артык Фәнни-тикшеренү лабораториясе, 49 кече предприятие, студентлар алган белемнәрен практикада куллана һәм фәнни эшләнмәләр белән шөгыльләнә ала торган 19 студентлар конструкторлык бюроларының базалары эшли. Университетта көндезге, кичке һәм читтән торып уку формасында 15000 студент белем ала. Университетта якынча 1600 хезмәткәр эшли, аларның 800дән артыгы укытучылар, күбесе кандидат һәм фән докторлары. Шулай ук университетта Омск шәһәренең зурлыгы буенча икенче китапханәсе бар.
Университетның сыйфат менеджменты системасы ГОСТ Р ИСО 9001-2001 таләпләренә тулысынча туры килә һәм 09486 номерлы сертификатка ия була.
2016 елның 17 мартында Россия Федерациясе Мәгариф һәм фән Министрлыгы «Омск дәүләт техник университеты» югары белем бирү федераль дәүләт бюджет мәгариф учреждениесе һәм Омск дизайн һәм технологияләр университеты югары белем бирү федераль дәүләт бюджет мәгариф учреждениесе базасында университетларны структур бүлекчә сыйфатында кушып, терәк региональ университет төзү турында 223 номерлы боерык чыгара.
2018 елның 12 мартында Омск өлкәсенең таяныч университетының «Политехник» бассейнын ачу тантанасы epf, ул «Бердәм Россия» партиясенең «500 бассейн» проекты кысаларында төзелә. Аны тормышка ашыру барышында иң заманча материаллар һәм җиһазлар кулланылган.
== Факультетлар ==
Институтлар
Университет сигез институттан тора :
== Җитәкчелек ==
Старий Павлив
Старий Павлив — Польшаның Люблин воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Гөккушагы (Чанкая)
Гөккушагы (Gökkuşağı) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Анкара иле Чанкая илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Трасечаняты
Трасечаняты (Трасечаняты ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Ашмянский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Осенцини
Осенцини — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Кузкөй (Челтикчи)
Кузкөй (Kuzköy) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Бурдур иле Челтикчи илчесенә караган бер авыл (köy).
Анор
Анор (Anor) — Франциянең Нор департаментына караган коммуна, Фурми кантонына карый.
Беркли (Массачусетс)
Беркли  — Америка Кушма Штатларының Массачусетс штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Селча
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(18904) 2000 OY8
(18904) 2000 OY8 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
2000 елның 31 июлендә LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «2000 OY8» саналган.