cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Полиця (Гросупле)
Полиця  — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Түбән Малыклы
Халык
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чегәннәр (56,9%), мордва (22,1%), руслар (16,1%), чуашлар (4,1%).
Сьвидник-Дужи
Сьвидник-Дужи — Польшаның Люблин воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Кумкөй (Эҗеабат)
Кумкөй (Kumköy) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Чанаккале иле Эҗеабат илчесенә караган бер авыл (köy).
(19100) 1981 EH5
(19100) 1981 EH5 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1981 елның 2 мартында Шелте Бас тарафыннан Сайдинг-Спринг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1981 EH5» саналган.
Санкт-Марайн-бай-Ноймаркт
Санкт-Марайн-бай-Ноймаркт — Австриянең Штирия федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
(19101) 1981 EV6
(19101) 1981 EV6 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1981 елның 6 мартында Шелте Бас тарафыннан Сайдинг-Спринг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1981 EV6» саналган.
Цецеравец (Дзятлавский районы)
Цецеравец  (Цецеравец ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Дварэцкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
HD22767
HD22767 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
NGC 765
Тарихы
Әлеге галактика елда   тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Плонко
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Хеккельберг-Брунов
Хеккельберг-Брунов — Алманиянең Бранденбург җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Левкипп (ай кратеры)
Левкипп - Ай өслегенә кече күк объекты бәрелү нәтиҗәсендә барлыкка килгән, диаметры якынча 57,03 км булган кратер.
Атамасы
Кратерга атама Левкипп (V век, б.э.к.) хөрмәтенә бирелә.
Тарихы
Кратер Халыкара Астрономия Берлеге (International Astronomical Union (IAU)) тарафыннан 1970 елда раслана.
Норт-Сиконк (Массачусетс)
Норт-Сиконк  — Америка Кушма Штатларының Массачусетс штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Норт-Сиконк халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Маршево (Конинский повяты)
Маршево  — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Иловатка (Аркадак кушылдыгы)
Иловатка — Аркадак елгасы кушылдыгы. Сарытау өлкәсенең Екатериновка районы биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Аркадак елгасының сул ярыннан 94 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 12 км.
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Монгюйон
Монгюйон — Франциянең Шаранта-Маритим департаментында урнашкан коммуна.
Искрец
Искрец — Болгариянең София өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Казчина Горете (Кунео)
Казчина Горете — Италиянең Пьемонт төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казчина Горете Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Гырыглы (Горанбой)
Гырыглы  (Qırıqlı ) — Әзербайҗанның Горанбой районына караган авыл.
Госнолд (Массачусетс)
Госнолд  — Америка Кушма Штатларының Массачусетс штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Пилледжер (Миннесота)
Тарихы
Пилледжер шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Виллер-о-Тертр
Виллер-о-Тертр (Villers-au-Tertre) — Франциянең Нор департаментына караган коммуна, Аниш кантонына карый.
Руччерп
Руччерп (Руччерп) — Киров өлкәсенең Луза районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
Гиштешть
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Завики-Ферма
Завики-Ферма — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Гөкчелер (Милас)
Гөкчелер (Gökçeler) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Мугла иле Милас илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
(19102) 1981 EH8
(19102) 1981 EH8 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1981 елның 1 мартында Шелте Бас тарафыннан Сайдинг-Спринг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1981 EH8» саналган.
Пойдулар (Гейве)
Пойдулар (Poydular) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Сакарья иле Гейве илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Цецяровка
Цецяровка (Цецяроўка ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Бераставицкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Полиця (Накло)
Полиця  — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
NGC 766
NGC 766 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда   тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Беренче Бөгелде
Беренче Бөгелде (Первая Бугульда) ― Татарстан АССР Зәй районы Икенче Бөгелде авыл советына караган, 1978 елда Зәй шәһәре составына кушылган торак пункт (авыл).
География
Авыл Дала Зәе елгасының сул кушылдыгы булган Бөгелде елгасы ярында, Әлмәт ― Зәй ― Яр Чаллы автомобиль юлы өстендә, Зәй тимер юл станциясеннән 1 км ераклыкта урнашкан булган. Координаталары: киңлек 55.319474, озынлык 52.002887.
Демография
Төп халык — руслар.
Тарих
Авыл 1909 елда, П. А. Столыпинның нәтиҗәсендә барлыкка килгән. Авылга Зәй шәһәрчегеннән күченгән крестьяннар нигез салган. Ул вакытта буш яткан казна җирләре очсыз хакка һәм льготалы кредит шартларында крестьяннарга бирелгән. Җирдән файдаланучыларны үз биләмәләренә (отруб) күчерергә тырышалар. Зәй авыл җәмгыяте Ширәмәт трактынннан (хәзерге Әлмәт ― Зәй ― Яр Чаллы автомобиль юлы) сулгарак, Бөгелде елгасы буена яңа җиргә күченүчеләргә 571 дисәтинә (1 дисәтинә = 1, 09 га) җир бүлеп биргән. Һәр крестьян хуҗалыгына кимендә 9 дисәтинә сөрүлек һәм көтүлек җир туры килә. Дала Зәе елгасының түбәнге агымында яңа авыл барлыкка килгән (аның белән бер вакытта Икенче, Өченче Бөгелде, Винокуровка, Поповка, Яңавыл һ. б. авыллар — барысы 10 күченгән авыл барлыкка килгән. Шулар арасында иң зурысы — Беренче Бөгелде).
Яңа торак пунктка Бөгелде елгасы атамасы буенча Беренче Бөгелде исеме бирелгән. Авылга беренчеләрдән булып 4 бертуган Матюшиннар, улы белән Ф. Чунькин, И. Костин, В. Белов, С. Галямин, Н. Соловьев күченгән.
1912 һәм 1913 еллардагы хуҗалык буенча исәпкә алу вакытында, Зәй авыл җәмгыятенә караган авылда 49 крестьян хуҗалыгы исәпләнгән, авыл халкы 298 кеше булган, милләте буенча руслар. Бер гаиләгә уртача 11, 6 дисәтинә җир туры килгән. Чынлыкта, күпчелек хуҗалыкларның 7—13 дисәтинә җире булган, авылда 20 дисәтинәдән артык җире булган гаиләләр дә барлыка килгән. Гаиләдә ир-ат җенесеннән ничә кеше исәпкә кергән — шуңа карап, җир бирелгән.
Зәй шәһәрчеге халкы кебек үк, Беренче Бөгелде крестьяннары дәүләт крестьяннары катламына кергән, алар үзләрен XVII — XVIII гасырларда Мәскәү хөкүмәте Зәй шәһәрчегенә китереп утырткан Смоленск шляхтичлары һәм отставкадагы солдатлар токымы дип исәпләгән.
Авылда атсыз 10 хуҗалык булган. Күп кенә гаиләләр сарык үрчеткән (500 башка кадәр җиткән), 7 хуҗалык умартачылык белән шөгыльләнгән.
1917 елгы инкыйлабны авылда конфликтсыз кабул иткәннәр.
Санкт-Марайн-им-Мюрцталь
Санкт-Марайн-им-Мюрцталь — Австриянең Штирия федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Лудонга (Тядема кушылдыгы)
Лудонга — Россия территориясеннән ага торган елга. Архангельск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Тядема елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 75 км.
Беренче Бөгелде
Тарих
1920 елга кадәр авыл Уфа губернасы Минзәлә өязе Зәй волостена караган, 1920 елдан соң Татарстан АССР Минзәлә, 1922 елдан Чаллы кантоны Бөгелде авыл советына караган (авыл советы үзәге Икенче Бөгелде).
1930 елдан Ширәмәт, 1935 елдан Зәй, 1963 елдан Чаллы, 1972 елдан Зәй районнары составында.
Күмәк хуҗалыклар оеша башлагач, 1930 елда авылда «Комбайн» колхозы оеша. Беренче рәис итеп Д. Ф. Чунькин сайлана. 1930-еллар ахырына колхозда 60 тан артык крестьян хуҗалыгы теркәлгән булган.
Авылда башлангыч мәктәп эшләгән, 1951 елда, укучылар саны азаю сәбәпле, мәктәп ябылган.
Бөек Ватан сугышы елларында (1941—1945) авылдан фронтка киткән 35 кеше, шул исәптән колхоз рәисе Д. Чунькин әйләнеп кайтмый (һәлак була яисә хәбәрсез югала).
1950 елның июнендә, күмәк хуҗалыкларны эреләндерү башлану белән «Комбайн» колхозын Молотов исемендәге (үзәге Икенче Бөгелде), Горький исемендәге (Өченче Бөгелде), Пушкин исемендәге (Перцовка) белән кушалар, эреләндерелгән колхозга Молотов исеме бирелә, 1950-еллар ахырында Молотов исеме кире кагылып, Пушкин исеме бирелә.
1959 елда колхозларны икенче мәртәбә эреләндергәндә, Пушкин колхозы (Беренче, Икенче, Өченче Бөгелде, Перцовка) «Кызыл Октябрь» (Аксар, Имәнлебаш), «Красный передовик» (Иске һәм Яңа Тәкмәк, Бүре-Сарай) колхозлары белән берләшә, эреләндерелгән колхозга «XXI партсъезд исемендәге күмәк хуҗалык» исеме бирелә (үзәге Аксар). Әлеге колхозда Социалистик Хезмәт Каһарманы Мария Хөснетдинова эшләгән.
РСФСР Югары Советы президиумының 1978 елның 5 апрелендәге «Яңа Зәй бистәсен республика буйсынуындагы шәһәр итеп үзгәртеп кору һәм аңа Зәй исеме бирү турындагы» Указы нигезендә, Беренче Бөгелде авылы (Яңа Зәй штб, Иске Зәй штб, Воздвиженка, Заготзерно, Мирный бистәләре белән бергә) Зәй шәһәре составына кертелә.
Лудонга (Тядема кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Төньяк Двина кушылдыклары бассейны Вычегда һәм Сухона елгалары кушылганчы, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Беренче Бөгелде
Тарих
1965 елда Беренче Бөгелде авылы үзәгеннән 0,6 км ераклыкта ачык җир өстендә Г. Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм тарих институты экспедициясе бура мәдәниятенә (буралы курган культурасына) караган керамика фрагментлары таба.
Санкт-Марайн-им-Мюрцталь
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Сьвидники
Сьвидники — Польшаның Люблин воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
(4167) Riemann
Тарихы
1978 елның 2 октябрендә Журавлёва Л. В. тарафыннан Кырым обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1978 TQ7» саналган.
Хеннигсдорф
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ла-Бюсьер (Луаре)
Ла-Бюсьер — Франциянең Луаре департаментында урнашкан коммуна.
Лежандр (ай кратеры)
Лежандр - Ай өслегенә кече күк объекты бәрелү нәтиҗәсендә барлыкка килгән, диаметры якынча 78,08 км булган кратер.
Атамасы
Кратерга атама Адриен Мари Лежандр (1752—1833) хөрмәтенә бирелә.
Тарихы
Кратер Халыкара Астрономия Берлеге (International Astronomical Union (IAU)) тарафыннан 1935 елда раслана.
Каленовци
Каленовци — Болгариянең София өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Виллер-Плуиш
Виллер-Плуиш (Villers-Plouich) — Франциянең Нор департаментына караган коммуна, Като-Камбрези кантонына карый.
Санкт-Маргаретен-ан-дер-Зирнинг
Санкт-Маргаретен-ан-дер-Зирнинг — Австриянең Түбән Австрия федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Плонково
Плонково — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
(19103) 1981 ER11
(19103) 1981 ER11 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1981 елның 7 мартында Шелте Бас тарафыннан Сайдинг-Спринг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1981 ER11» саналган.
Кумкөй (Пехливанкөй)
Кумкөй (Kumköy) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Кыркларэли иле Пехливанкөй илчесенә караган бер авыл (köy).
Маряк
Маряк — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Цешкяли
Цешкяли (Цешкялі ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Воранавский районында урнашкан авыл.
Маряк
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Степановка (Шегарка кушылдыгы)
Степановка  — Россия территориясеннән ага торган елга. Новосибирск өлкәсе, Тум өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга Шегарка елгасының сул ярына тамагыннан 31 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 10 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об елгасы Новосибирск сусаклагычынан Чулым  елгасы менән кушылгансы,   Иняи һәм Томь елгаларын кетрмичә. Кече елга бассейны — (Югары) Об кушылдыклары бассейны, Томь кушылганга кадәр, елга бассейны — (Югары) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Монльё-ла-Гард
Монльё-ла-Гард — Франциянең Шаранта-Маритим департаментында урнашкан коммуна.
Гөкчелер (Сейһан)
Гөкчелер (Gökçeler) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Адана иле Сейһан илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Полом (Кочевье)
Полом  — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Главачок
Главачок — Румыниянең Арджеш жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Казчина Горини (Кремона)
Казчина Горини — Италиянең Ломбардия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казчина Горини Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Хәсән Сарьян
Хәсән Сарьян, чын исеме Сарьян Салихҗан улы Хәсәнов — Башкортстанда туып үскән татар язучысы.
Биография
Хәсән Сарьян 1930 елның 24 мартында Башкортстан АССРның Илеш районы Иске Аю авылында туа. Башлангыч белемне үз авылларындагы мәктәптә алып, җиде классны күрше авыл мәктәбендә тәмамлый. Аннан соң эшендә һәм клуб мөдире хезмәтендә була. 1948-1951 елларда Х. Сарьян – Бөре татар педагогия училищесы студенты. Училищедан соң ул Уфа педагогия институтына укырга керә һәм, аны тәмамлап, «Кызыл таң», «Совет Башкортстаны» газеталары, «Сәнәк» журналы редакцияләрендә әдәби хезмәткәр булып эшли. 1957-1960 елларда Башкорт дәүләт университетында татар теле тарихы һәм хәзерге татар теле курсыннан лекцияләр укый.
Томана, надан бер карьеристның фәнгә үрмәләве турында язылган «Чәмәт ― фәннәр кандидаты» исемле сатирик әсәре басылып чыккач, әсәрдә телгә алынган «каһарман»ның (БДУда тел галиме) «татар милләтчесе» дип Х. Сарьян өстеннән КГБга әләк язуы, ике-өч мәртәбә әлеге оешмага чакырып сорау алу нәтиҗәсендә, язучы эшсез кала, язылган әсәрләрен басмый башлыйлар, Уфада эшкә керә алмый.
1960 елның октябрендә, Аяз Гыйләҗев, Марс Шабаев чакыруы буенча, Хәсән Сарьян Казанга күчеп килә, биредә унсигез ел яши, эшли һәм иҗат итә: башта «Азат хатын» журналы редакциясендә җаваплы секретарь, соңыннан СССР әдәби фондының Татарстан бүлеге директоры һәм «Идел» альманахының редакторы булып эшли.
Х. Сарьян әдәби иҗат юлын хикәяләр язудан башлый. Аның Казанда беренче «Хикәяләр» җыентыгы 1962 елда басылып чыга һәм укучылар тарафыннан җылы каршы алына. Аннан соң авторның хикәяләре тупланган тагын ике җыентыгы («Туган як хикәяләре» (1972)) дөнья күрә. 1977 елда «Уеңны уйдырып сал» китабы басылып чыга. Беренче хикәяләре белән үк Х. Сарьян үзенчәлекле язучы, тел остасы булып таныла. «Әткәм һөнәре» (1965), «Бер ананың биш улы» (1976), «Җәза» (1978) повестьлары авторга аеруча зур уңыш китерә. Бу әсәрләре белән Х. Сарьян 1970-еллар татар прозасының күренекле вәкилләре сафына баса.
Х. Сарьян – тел белеме, әдәби тәнкыйть һәм тәрҗемә өлкәләрендә дә актив эшли. Ул татар теленең аңлатмалы сүзлеген төзү эшендә катнаша, озак еллар буе радиодан тел мәсьәләләренә багышланган әңгәмәләр алып бара, әдәби осталык турында күп санлы мәкаләләр бастыра.
Әдипнең аерым әсәрләре рус һәм башка халыклар телләренә тәрҗемә ителә. Ул үзе дә татарчага проза әсәрләре тәрҗемә итә. Алар арасында Чыңгыз Айтматовның «Гүзәлем Әсәл» повестеның кыргызчадан тәрҗемәсе аеруча зур осталык белән эшләнгән.
Хәсән Сарьян 1978 елның 21 сентябрендә 48 яшендә кинәттән вафат була.
Гаиләсе
Хатыны Фирүзә, техникум укытучысы. Балалары: уллары Рифкать, Булат, Айрат.
Норт-Ситьюейт (Массачусетс)
Норт-Ситьюейт  — Америка Кушма Штатларының Массачусетс штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Норт-Ситьюейт халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
2нче Мокач
2нче Мокач — Башкортстанның Баймак районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 453643, — 80206834007.
Демография
Халык саны динамикасы:
NGC 767
Тарихы
Әлеге галактика елда   тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Калотина
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Лежантиль (ай кратеры)
Лежантиль - Ай өслегенә кече күк объекты бәрелү нәтиҗәсендә барлыкка килгән, диаметры якынча 125,38 км булган кратер.
Атамасы
Кратерга атама Гийом Жозеф Лежантиль (1725—1792) хөрмәтенә бирелә.
Тарихы
Кратер Халыкара Астрономия Берлеге (International Astronomical Union (IAU)) тарафыннан 1935 елда раслана.
Пойраҗык (Дурсунбей)
Пойраҗык (Poyracık) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Балыкесир иле Дурсунбей илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
HD227695
HD227695 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Октябрьское (Ханкай районы)
Октябрьское (Октябрьское) — Диңгез буе краеның Ханкай районында урнашкан авыл.
Сьвидник-Малий
Сьвидник-Малий — Польшаның Люблин воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Октябрьское (Ханкай районы)
Климат
Биредә климат муссонлы. Кыш коры һәм суык, көннәре аяз. Яз озак бара, салкынча һәм температура тирбәлеше күзәтелә. Җәй исә җылы, явым-төшемле. Көз чагыштырмача җылы, коры һәм аяз. Җәй көне Тын океаннан җылы җил иссә, кышын төньяктан салкын җилләр исә.
Сьвидник-Малий
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Октябрьское (Ханкай районы)
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (93%), украиннар (7%).
Завистовщизна
Завистовщизна — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Пирз (Миннесота)
Пирз  — Америка Кушма Штатларының Миннесота штатында урнашкан шәһәр.
Завистовщизна
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(19104) 1981 EY13
(19104) 1981 EY13 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Пирз (Миннесота)
Тарихы
Пирз шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(19104) 1981 EY13
Тарихы
1981 елның 1 мартында Шелте Бас тарафыннан Сайдинг-Спринг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1981 EY13» саналган.
(4327) Ries
(4327) Ries — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Санкт-Маргаретен-им-Бургенланд
Санкт-Маргаретен-им-Бургенланд — Австриянең Бургенланд федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
(4327) Ries
Тарихы
1982 елның 24 маенда Кэролин Шумейкер тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1982 KB1» саналган.
Санкт-Маргаретен-им-Бургенланд
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Цидовичы
Цидовичы (Цідовічы ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Гродзенский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Кече Инжул
Кече Инжул — Россия территориясеннән ага торган елга. Красноярск крае, Хакас Республикасы, Кемерово өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы КАР/Об/2542/1799/100 урнашкан. Елга озынлыгы 14 км.
Плонкувко
Плонкувко — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Кече Инжул
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Чулым елгасы, инештән Әчинск каласына чаклы,. Кече елга бассейны — Об Иртеш кушылганга чаклы, елга бассейны — Об (өске өлеше) Иртеш кушылганга чаклы.
Плонкувко
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Кече Инжул
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Хермсдорф (Руланд)
Хермсдорф  — Алманиянең Бранденбург җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гоупдейл (Массачусетс)
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Марянка-Мроченска
Марянка-Мроченска — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Гурбанзадә
Гурбанзадә (Qurbanzadə ) — Әзербайҗанның Горанбой районына караган авыл.
Калугерово (София өлкәсе)
Калугерово  — Болгариянең София өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Ла-Кур-Мариньи
Ла-Кур-Мариньи — Франциянең Луаре департаментында урнашкан коммуна.
Калугерово (София өлкәсе)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Виллер-Поль
Виллер-Поль (Villers-Pol) — Франциянең Нор департаментына караган коммуна, Авен-сюр-Эльп кантонына карый.
(19105) 1981 EB15
Тарихы
1981 елның 1 мартында Шелте Бас тарафыннан Сайдинг-Спринг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1981 EB15» саналган.
Казчина Грава (Павия)
Казчина Грава — Италиянең Ломбардия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казчина Грава Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Калинински (Нагайбәк районы)
Калининский (Калининский) — Чиләбе өлкәсенең Нагайбәк районы составына керүче авыл.
Хальмер-Яха (Панк-Таб-Надо-Хадуттэ кушылдыгы)
Хальмер-Яха — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә ага. Елга  Панк-Таб-Надо-Хадуттэ елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 19 км.
Калинински (Нагайбәк районы)
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
Хальмер-Яха (Панк-Таб-Надо-Хадуттэ кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Санкт-Маргаретен-им-Лунгау
Санкт-Маргаретен-им-Лунгау — Австриянең Зальцбург федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Калинински (Нагайбәк районы)
Халык
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (54%), казахлар (34%), нагайбәкләр (6%).
Александр Хроленко
Александр Тимофеевич Хроленко (1 гыйнвар 1938, Вишенки, Смоленск өлкәсе) — ССРБ һәм Россия филологы, рус фольклоры һәм тел гыйлеме өлкәсендә белгеч, филология фәннәре докторы, Курск дәүләт университетының рус теле кафедрасы профессоры, Россия Федерациясенең атказанган фән эшмәкәре. Фольклор буенча Россия Фәннәр академиясе советы әгъзасы, халыкара славистлар комитеты каршындагы этнолингвистик комиссия әгъзасы (1989 ел). «Лингвофольклористика» термины авторы шулай ук шул ук исемдәге фәнни юнәлештә эшли.
Биографиясе
Александр Тимофеевич Хроленко 1938 елның 1 гыйнварында Смоленск өлкәсенең Вишенки авылында туган. 1955 елда Воронеж дәүләт университетына филология факультетына укырга керә, аны 1960 елда «Филолог. Урта мәктәптә рус теле һәм әдәбияты укытучысы» һөнәре буенча тәмамлый. 1960 елдан 1964 елга кадәр Краснодар краеның Лазаревское касабасы мәктәбендә рус теле һәм әдәбияты укытучысы булып эшли. 1968 елда Воронеж дәүләт педагогия институтында аспирантура тәмамлый, «Паратактические конструкции в русской народной лирической песне и проблема их продуктивности в современном поэтическом фольклоре» темасына кандидатлык диссертациясен уңышлы яклый. 1967 елдан бүгенге көнгә кадәр Курск дәүләт университетында эзлекле укытучы, доцент, профессор, рус теле һәм әдәбияты факультеты деканы (1970-1975) булып эшли. 1975 елдан алып 2013 елга кадәр — рус теле кафедрасы мөдире.
А. К. Хроленко җитәкчелегендә Россиядә һәм чит илдә һәм лингвофольклористиканың атаклы Курск фәнни мәктәбе оештырылган.
Профессор берничә авторлык курслары әзерли, алар арасында «Филология тарихы», «Хәзерге филология герое», «Лингвокультурология нигезләре», «Хәзерге филология белеме проблемалары», «Филология хезмәте мәдәнияте», «Лингвофольклористикага кереш», «Экологиягә кереш» һ. б. Һәр курс филологик юнәлештәге бакалавр һәм магистрлар өчен авторлык китаплары белән тәэмин ителгән.
Фольклор текстларын анализлауның тикшеренү технологик комплексы әзерләнгән (кросскультура лингвофольклористикасы, фольклор диалектологиясе, контрастив лексикография, автоматлаштырылган конкорданс төзү һәм куллану методикасы).
Курск дәүләт университеты каршындагы рус теле теле һәм теориясе буенча диссертация советы җитәкчесе (2005-2015). 40 кандидат һәм 4 филология фәннәре докторы әзерләгән.
Польчане (община)
Польчане  — Словениядә урнашкан община (җәмгыять).
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Плонне (Куявия-Диңгез буе воеводалыгы)
Плонне  — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Ельцова Гора
Ельцова Гора (Ельцова Гора) — Киров өлкәсенең Луза районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
Завроце-Новини
Завроце-Новини — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Гладна-Монтане
Гладна-Монтане — Румыниянең Тимиш жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Лей (ай кратеры)
Лей - Ай өслегенә кече күк объекты бәрелү нәтиҗәсендә барлыкка килгән, диаметры якынча 81,05 км булган кратер.
Атамасы
Кратерга атама Вилли Лей (1906—1969) хөрмәтенә бирелә.
Тарихы
Кратер Халыкара Астрономия Берлеге (International Astronomical Union (IAU)) тарафыннан 1970 елда раслана.
Кумкую (Шефаатли)
Кумкую (Kumkuyu) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Йозгат иле Шефаатли илчесенә караган бер авыл (köy).
Гөкчелер (Ивринди)
Гөкчелер (Gökçeler) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Балыкесир иле Ивринди илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Цижышки
Цижышки (Ціжышкі ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Смаргонский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Камбелевци
Камбелевци — Болгариянең София өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(19106) 1981 EV15
Тарихы
1981 елның 1 мартында Шелте Бас тарафыннан Сайдинг-Спринг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1981 EV15» саналган.
NGC 768
NGC 768 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда   тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Монпелье-де-Медийан
Монпелье-де-Медийан — Франциянең Шаранта-Маритим департаментында урнашкан коммуна.
(2690) Ristiina
Тарихы
1938 елның 24 февралендә И. Вяйсяля тарафыннан Турку обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1938 DG1» саналган.
Сьвидничек
Сьвидничек — Польшаның Люблин воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Хәйретдин Саләхов
Хәйретдин Саләх улы Саләхов (1924) — Үтәмеш, Апас районы, ТАССР, миномет расчеты командиры, медальләр һәм орденнар иясе.
Тәрҗемәи хәле
Сугыш ветераны Саләхов Хәйретдин Саләх улы  1924 нче елның 15 июлендә Апас районы Үтәмеш авылында урта хәлле Мөхәмәдәлин Саләх һәм Шәмсенахар гаиләсендә алтынчы бала булып дөньяга килә. 1931 -1934 елларда ул үз авылының башлангыч мәктәбендә, 1935-1939 елда Болын - Балыкчы җидееллык мәктәбендә белем ала. 1939 нчы елда гаиләләре белән  Свердловск өлкәсенә күченеп китәләр. Унбиш яшьлек Хәйретдин  урман кисүче булып эшли башлый. Уналты яшендә – Чиләбе өлкәсендә “Никель” заводы эшчесенә әйләнә. 1942 нче елда Мөхәмәдәлиннар гаиләсе кире туган якка кайтып китәргә мәҗбүр була.1942 нче елның авгусында Хәйретдин армиягә алына.Унсигез яшендә ул Владимир шәһәрендә минометчылар хәзерләүче полк мәктәбе курсанты, берничә айдан-82 миллиметрлы миномет расчеты командирына әйләнә һәм Сталининградка җибәрелә.
1943 нче елның 6 нчы гыйнварында ул беренче тапкыр яралана: баш сөягенә снаряд кыйпылчыгы килеп керә һәм гомерлеккә шунда кысылып кала. Дәвалану өчен Саратов хәрби госпиталенә җибәрелә.Терелгәч, Курск, Курск дугасын азат итүдә катнаша. Хәйретдин хезмәт иткән 6 нчы гвардия дивизиясе 75 нче укчы полкы дошманны Украина ягына кысрыклый. 1943 нче елның 6 июлендә икенче тапкыр яралана Уң кулының бармак сөякләре чәрдәкләнә. Тиз генә төзәлми, үлекли. Врачларга кул сөяген кисәргә туры килә. Инвалидлык буенча сугыш хезмәттән азат ителгәннән соң, Үтәмешкә әйләнеп кайта.
Военкомат аны Апас районы Кызыл Тау мәктәбенә военрук итеп җибәрә.Авыл кибетендә сатучы булып та эшли.1945 нче елның августыннан 1947 нче елның сентябренә чаклы “Берлек” колхозында бухгалтер була. 1947 нче елда үз авылы кызы Гыйләҗева Нәгыймә Гыйлаҗ кызына өйләнә. 4 балалары туа. 1948 елда гаилә Үзбәкстанга күченә. Хәйретдин Саләх улы  анда 1950 нче елга кадәр райсобеста бухгалтер булып эшли. Кире Үтәмеш авылына әйләнеп кайткач, 9 ел буе Ындырчы авыл советы сәркатибе була. 10 ел Үтәмеш авыл клубын җитәкли. 1978 нчы елдан 1988 елга кадәр РОСГОССТРАХ агенты булып эшли.1994 нче елдан 2008 нче елга кадәр Үтәмеш авылының имамы итеп сайлана.
1. «1941-1945 еллардагы Бөек Ватан сугышында Германияне җиңгән өчен» медале(1947 нче елның 31 апреле)
2. Бөек Җиңүнең 40 еллыгы уңаеннан 1нче дәрәҗә Бөек Ватан сугышы ордены (1985 нче ел 11 март)
3.Жуков медале (1996 нчы ел, 19 февраль)
http://tatfrontu.ru/person/salahov-hayrutdin-salahovich
HD227780
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Херцберг (Марк)
Херцберг  — Алманиянең Бранденбург җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Виллер-Сир-Николь
Виллер-Сир-Николь (Villers-Sire-Nicole) — Франциянең Нор департаментына караган коммуна, Мобёж кантонына карый.
Норт-Фалмаут (Массачусетс)
Норт-Фалмаут  — Америка Кушма Штатларының Массачусетс штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Пойраз (Салихлы)
Пойраз (Poyraz) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Маниса иле Салихлы илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Санкт-Маргаретен-им-Розенталь
Санкт-Маргаретен-им-Розенталь — Австриянең Каринтия федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Польче (Брасловче)
Польче  — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Сынок (Сарбоян кушылдыгы)
Сынок  — Россия территориясеннән ага торган елга. Новосибирск өлкәсе, Тум өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга Сарбоян елгасының сул ярына тамагыннан 4 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 13 км.
Марянка-Семенска
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Сынок (Сарбоян кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об елгасы Новосибирск сусаклагычынан Чулым  елгасы менән кушылгансы,   Иняи һәм Томь елгаларын кетрмичә. Кече елга бассейны — (Югары) Об кушылдыклары бассейны, Томь кушылганга кадәр, елга бассейны — (Югары) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Польче (Брасловче)
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сынок (Сарбоян кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Питерсон (Миннесота)
Питерсон  — Америка Кушма Штатларының Миннесота штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Питерсон шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Зур Мураниха
Зур Мураниха — Россия территориясеннән ага торган елга. Архангельск өлкәсе, Вологда өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Мураниха елгасының сул ярыннан 8 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 17 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Вага елгасы. Кече елга бассейны — Төньяк Двина, Вычегда һәм Кече Төньяк Двиналар кушылган урыннан түбәнрәк, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Плонхави
Плонхави — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Ла-Невиль-сюр-Эссонна
Ла-Невиль-сюр-Эссонна — Франциянең Луаре департаментында урнашкан коммуна.
(19107) 1981 EU19
(19107) 1981 EU19 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1981 елның 2 мартында Шелте Бас тарафыннан Сайдинг-Спринг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1981 EU19» саналган.
Казчина Гради (Верчели)
Казчина Гради — Италиянең Пьемонт төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казчина Гради Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Санкт-Маргаретен-ан-дер-Раб
Санкт-Маргаретен-ан-дер-Раб — Австриянең Штирия федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Цикони
Цикони (Ціконі ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Ивевский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Гошен (Массачусетс)
Гошен  — Америка Кушма Штатларының Массачусетс штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Назар (Баймак районы)
Назар — Башкортстанның Баймак районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 453642, — 80206834008.
Демография
Халык саны динамикасы:
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 3 кешенең яшәве мәгълүм.
Оленевод
Оленевод (Оленевод) — Диңгез буе краеның Надеждинское районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат муссонлы. Кыш коры һәм суык, көннәре аяз. Яз озак бара, салкынча һәм температура тирбәлеше күзәтелә. Җәй исә җылы, явым-төшемле. Көз чагыштырмача җылы, коры һәм аяз. Җәй көне Тын океаннан җылы җил иссә, кышын төньяктан салкын җилләр исә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (95%). Әлеге торак пунктта татарларның өлеше - 1%.
Каменица (София өлкәсе)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сьвидно (Люблин воеводалыгы)
Сьвидно  — Польшаның Люблин воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Лейбниц (ай кратеры)
Лейбниц - Ай өслегенә кече күк объекты бәрелү нәтиҗәсендә барлыкка килгән, диаметры якынча 236,67 км булган кратер.
Атамасы
Кратерга атама Готфрид Вильгельм Лейбниц (1646—1716) хөрмәтенә бирелә.
Тарихы
Кратер Халыкара Астрономия Берлеге (International Astronomical Union (IAU)) тарафыннан 1970 елда раслана.
Загроби (Подлясье воеводалыгы)
Загроби  — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Долинная (Ульянка кушылдыгы)
Долинная — Россия территориясеннән ага торган елга. Архангельск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Ульянка елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 10 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Төньяк Двина кушылдыклары бассейны Вычегда һәм Сухона елгалары кушылганчы, елга бассейны — Төньяк Двина.
NGC 769
NGC 769 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда   тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Литвалылар
Литвалылар (lietuviai, берлектә lietuvis) — балтыйк халкы, аларның күпчелек өлеше Литвада яши.
[[Файл:Etnoregionai ru.png|thumb|right|300px| Лива этнографик төркемнәренең тарихи өлкәләрендәге этномәдәни төбәкләр.
Саны һәм таралуы
Хәзерге вакытта 3,2 миллион кеше (литва телен белмәүче затларны да кертеп) үзләрен литва дип саный. Аларның күбесе Литвада яши. Литва Республикасы Хөкүмәте каршындагы статистика департаменты мәгълүматлары буенча, Литвада яшәүче халыкның 84,6 % литвалылар тәшкил итә.
АКШта, Канадада, Англия һәм Шотландиядә, Бразилиядә, Русиядә һәм элекке СССРның постсовет киңлекләрендә литвалыларның зур гына төркемнәре яши. Хәзерге Литва чикләреннән тыш күп булмаган автохтон литвалылар борынгы этник ареал территориясендә яши. Прежде всего, это Барыннан да элек, бу Белоруссиянең төньяк-көнбатышы (Витебск өлкәсенең Браславск районы Опса авылы читләрендә), Гродненск өлкәсе Островецк районы Гервяты авылы, Гродненск өлкәсе Вороновский районы Пеляса авылы һ.б.), Латвиянең көньяк-көнчыгышы (барыннан да элек Литва-Латвия чиге һәм Даугава елгасы арасында) һәм төньяк-көнчыгыш Польшада (Пуньск гминының Пуньск авылы янында), көнчыгыш Польша Подлясск воеводствосындагы Сейны һәм Сувалки шәһәрләре.
Русиядә
Русиядә яши:
Литвалылар яшәгән төбәкләр (2010 елгы җанисәп мәгълүматы):
Татарстанда
Русиядә узган 2010 елгы җанисәп буенча Татарстан Республикасында 222 литвалы яши.
Этногенезы
Безнең эраның XI-XIII гасырларыннан ике балт этносы ("литвалар, һәм «жемайтлар хәзерге бөтен диярлек Урта Литва түбәнлегендә һәм Балтыйк таулар тезмәсе территориясендә яшәгән. XIII гасырдан алып XVI гасырга кадәр литва халкы составына, аның үзеннән (литва) тыш бер өлеш ятвяглар кергән, барысы да Жемайт калкулыгында яшәгән һәм грунт каберлекләре культурасын йөртүчеләр — селлар, земгаллар һәм куршидар, шулай ук скальвлар һәм пруссларның һ. б. балт кабиләләренең сыйфатларын саклаучылар.
2004 елгы популяция генетиклары эшендә генетик тикшеренүләр (ике җенеснең ана нәселеннән килгән митохондриаль ДНК буенча нәселләргә дә, бары тик ир-атлар линиясе буенча гына мирас итеп алынган Y-хромосом буенча да) тарихи этнолингвистик территориаль төркемнәр арасында генетик аермалыклар булмавын күрсәтте, бу, әлеге тикшеренүчеләр фикеренчә, соңгы меңъеллыкта Балтыйк кабиләләре арасындагы аерымлыклар тулысынча юкка чыгуын һәм литва этносының берләшүен раслый. Шулай ук тикшеренү авторлары Литва халкы арасында сакланган диалект һәм этнографик аерымлыклар озак феодаль-крепостник чорның нәтиҗәсе дип саный, ул төбәк мәдәни аермаларын консервацияләүгә ярдәм иткән.