cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Скрышава (Навагрудский районы)
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Георгий Остен-Сакен
Георги Остен-Сакен (Георгий Алексеевич Остен-Сакен,, — , ) — совет хуҗалык эшлеклесе, барон, Казан фанер уенчыклары остаханәсе мөдире (1935-1937).
Казтел де Чевери-Казал де Чевери (Рим)
Казтел де Чевери-Казал де Чевери — Италиянең Лацио төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казтел де Чевери-Казал де Чевери Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Үзәк Апеннин тауларыннан көнбатышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Парньи-ле-Реймс
Парньи-ле-Реймс — Франциянең Марна департаментында урнашкан коммуна.
Вледулень (Олт)
Вледулень — Румыниянең Олт жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(2784) Домейко
(2784) Домейко — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Лунгиц
Лунгиц — Австриянең Югары Австрия федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Костаневиця-на-Крки (община)
Костаневиця-на-Крки  — Словениядә урнашкан община (җәмгыять).
Шомбыт (елга)
Шомбыт (Шумбут) — Россия территориясеннән ага торган елга. Татарстан биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Куйбышев (Чулман култыгы) сусаклагычының уң ярыннан 90 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 44 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Түбән Идел су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Чулман тамагынан Кама Тамагы бистәсенә чаклы Куйбышев сусаклагычының Чулман участогы, Шишмә һәм Идел елгаларын кертмичә. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Идел, Куйбышев сусаклагычы башыннан Каспий диңгезенә койганчы.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Геликон (ай кратеры)
Геликон - Ай өслегенә кече күк объекты бәрелү нәтиҗәсендә барлыкка килгән, диаметры якынча 23,74 км булган кратер.
Тарихы
Кратер Халыкара Астрономия Берлеге (International Astronomical Union (IAU)) тарафыннан 1935 елда раслана.
Борис Остроумов
Борис Остроумов (Борис Андреевич Остроумов,, — , ) — физик, радиотехник, фән тарихчысы, укытучы, физика-математика фәннәре докторы (1937), профессор (1934).
Сен-Луэ-сюр-Сёль
Сен-Луэ-сюр-Сёль — Франциянең Кальвадос департаментында урнашкан коммуна.
Өндер (Сиверек)
Өндер (Önder) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Шанлыурфа иле Сиверек илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Сент-Андре (Көнчыгыш Пиреней)
Сент-Андре — Франциянең Көнчыгыш Пиреней департаментында урнашкан коммуна.
Любимовка (Аскын районы)
Любимовка — Башкортстанның Аскын районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 452880, — 80204842004.
Крайково (Великопольское воеводалыгы)
Крайково  — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Кәзкәй
Кәзкәй — Татарстан Республикасының Актаныш районындагы авыл.
Сребырна (авыл)
Сребырна  — Болгариянең Силистра өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Кәзкәй
Халык саны — 305 тирәсендә. Почта индексы — 423761.
Тарих
XVII гасырда нигезләнгән. Минзәләдән 75 чакрым ераклыкта Сөн һәм Толнамас елгалары каршында — Кыргыз волостеның (1866 елдан — Актаныш волосте) Ябалак төбәсе башкортлары җирлеге.
Кәзкәй авылы төзелү дә XVII гасыр эчендә була (1670 еллар тирәсендә). Кәзкәй авылына иң беренче булып Казикай исемле татар утырып, үзенең хуҗалыгын корып җибәргән. Авылның исеме дә Казикай булып киткән. Соңыннан әйтергә уңайлы булсын өчен Кәзкәй дип йөртә башлыйлар. Кәзкәй авылының урнашкан урыны башта түбән әрәмәдә - Салавыз сыртында була. Авыл тирәсенә якын урманнар, әрәмәләр төрле җәнлекләргә: поши, болан, төлке, куян, бүре, йомран, көзән, әрләнгә бай булган. Сөн елгасы киң, тирән була.
NGC 434
NGC 434 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Кәзкәй
Тарих
18 гасыр башында авыл халкы тормышында үзгәрешләр була тора. Элек урман алып торган мәйданнар чәчүлек җирләренә әйләндерелә. 1830 еллар тирәсендә Сәлимгәрәй Тәфкилев исемле морза Кәзкәй авылына килеп, бурычлы 60 ярлы хуҗалыкны сатып ала. Бу бурычлы хуҗалыкларны Тәфтиләзевкә хөкүмәт вәкилләре саткан. Боярга сатылу белән крестьяннар шәхси яктан ирексез кешеләргә әверелгәннәр. Бояр үз крестьяннарын бер урынга - югары очка күчереп утырта. Авыл кешеләре бу урынны крестьян очы дип, бояр крестьяннарын коллар дип йөркәннәр. Авылның түбәндә урнашкан урамнары башкорт очы дип йөртелгән. Бу атамалар хәзерге көнгәчә сакланган. Авылның бераз кешеләрен типтәр дип йөрткәннәр. Аларның җире аз булган. Соңыннан Кәзкәйдә булган “типтәрләрне” Тыңламас авылына типтәрләр бергә торсыннар дип көчләп күчергәннәр. Авылда тагын азрак мещаннар булган. Алар авылда һөнәрчелек, вак сәүдәгәрлек эше белән шөгыльләнгәннәр. Аларны “ кырык тартмачы” дип йөрткәннәр.
Бояр Тәфкилев үзе Уфа мөфтие булган. Утары Бәләбәй өязе Килем авылында торган. Кәзкәй авылында бояр җире Аеш ягында “ачы” дип аталган басу була. Крестьяннар атнаның алты көнен бояр тирендә бушка эшләгәннәр. Крестьяннарның бу бушка эшләүләре барщина түләү дип аталган. Алар бу йөкләмәләрне үтәү өстенә боярга үз хуҗалыгыннан оброк, ягъни натуралата (икмәк, ит, сөт, йомырка) түләгәннәр. Бояр үз крестьяннарын карап эшләтү өчен, йөкләмәләрне җыеп тапшыру эшен приказчикка йөкләгән.
Авылдагы башкортлар дип йөртелгән кешеләр арасыннан солдатка алынмаганнар. Армиягә крепостной крестьяннарны җибәргәннәр. Алар армиядә 20-25 ел хезмәт иткән.
Кәзкәй авылы кешеләре авылны ике төркемгә бүлеп: югары очны - крестьян очы, түбән очны-башкорт очы дип йөрткәннәр. Алар бер-берсенә үзара дошманлашып яшәгәннәр, маллары да яланга чыгып кушылып йөрергә тиеш булмаган. Бу хәл аңлы рәвештә шулай эшләнгән. Кешеләр изүчеләргә каршы берләшмәсеннәр өчен, үзара кешеләрне дошманлаштырып, аерып килгәннәр.Изүчеләргә каршы авыл халкының нәфрәте чиксез була. Алар изүчеләргә төрлечә каршы килгәннәр: бояр җирләрен начар эшкәрткәннәр, малларын имгәткәннәр.
Демография
1795 елда 15 йортта 80 асаба башкорт яши, 1816 елда 21 йортта — 129; 1834 елда 32 йортта 199 башкорт исәпләнә. 1840 елда 197 башкорт була. 1848 елда башкорт казаклары 35 йортта 200 кеше тәшкил итә, 102 йортта — 385 типтәр, 17 йортта 117 алпавыт (Тевкелев) крестьяннары яши. 1859 елда асаба башкорт, крестьян, алпавыт ир-атлары 240 кеше була; 1902 елда алар 747 җан исәпләнә. 1912 елда асаба башкортлар, элекке алпавыт крестьяннары һәм 2 гаилә мещаннар яшәве языла.
Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): татарлар.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.7 °C.
Врубле-Арцишево
Врубле-Арцишево — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Мациково
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Ключево (Мари Ил)
Ключево (Ключево, Вӹдсӹнзӓйӓл) — Мари Илнең Таулы Мари районында урнашкан авыл.
Вёрт-ан-дер-Изар
Вёрт-ан-дер-Изар — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Шаһкәрәм (Дашкәсән)
Шаһкәрәм  (Şahkərəm ) — Әзербайҗанның Дашкәсән районына караган авыл.
Тунгус-Яха (елга)
Тунгус-Яха  — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО, Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елга КАР/НАДЫМ/97/74/32    кушыла. Елга озынлыгы 77 км.
Саутпорт (Коннектикут)
Саутпорт  — Америка Кушма Штатларының Коннектикут штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Саутпорт халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(18546) 1997 AP4
(18546) 1997 AP4 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1997 елның 6 гыйнварында Т. Кобаяси тарафыннан Оидзуми обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1997 AP4» саналган.
Индепенденс (Миннесота)
Индепенденс  — Америка Кушма Штатларының Миннесота штатында урнашкан шәһәр.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Лунц-ам-Зе
Лунц-ам-Зе — Австриянең Түбән Австрия федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
(4020) Доминик
Тарихы
1981 елның 1 мартында Шелте Бас тарафыннан Сайдинг-Спринг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1981 ET38» саналган.
Лебанон (Коннектикут)
Лебанон  — Америка Кушма Штатларының Коннектикут штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Камышенка (Исәт кушылдыгы)
Камышенка — Россия территориясеннән ага торган елга. Свердловск өлкәсе, Чиләбе өлкәсе, Курган өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Исәт елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 32 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Тобол, елга бассейны — Иртеш.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Подсобное хозяйство (Киров өлкәсе)
Подсобное хозяйство (Подсобное хозяйство) — Киров өлкәсенең Слободской районында урнашкан авыл.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (83%), арлар (17%).
Костань (Камник)
Костань  — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Парньи-сюр-Со
Парньи-сюр-Со — Франциянең Марна департаментында урнашкан коммуна.
Казтел дей Брити (Болонья)
Казтел дей Брити — Италиянең Эмилия-Романья төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казтел дей Брити Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Вледулешть
Вледулешть — Румыниянең Вилча жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Всьцеклице
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Скрэндзевичы
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
HD21706
HD21706 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Мәскәү югары фирка мәктәбе
Мәскәү Югары фирка мәктәбе (Московская Высшая партийная школа (МВПШ)) — фирка-сәяси югары уку йорты, 1978 елда фирка һәм совет кадрларын әзерләү, шулай ук массакүләм мәгълүмат чаралары җитәкчеләрен әзерләү өчен КПСС Үзәк Комитеты эгидасы астында төзелгән югары уку йорты.
Тарихы
1978 елда КПСС Үзәк Комитеты һәм ССРБ Министрлар Советы карары нигезендә Мәскәүдә КПСС Үзәк Комитеты каршындагы Югары фирка мәктәбенең укыту-методик җитәкчелеге астында Мәскәү Югары фирка мәктәбе дип аталган югары фирка-сәяси оешма төзелә, ошмага фирка һәм совет кадрларын әзерләү, шулай ук ярдәмне чаралары җитәкчеләрен әзерлә бурычы куела.
КПСС-ның Мәскәү өлкә комитеты һәм КПСС Мәскәү шәһәр комитеты кушуы буенча Мәскәү Югары фирка мәктәбенә КПСС-та әгъза стажы кимендә өч ел, югары белемле һәм кырык яшкә кадәр булган совет, фирка һәм идеология хезмәткәрләре кабул ителгән.
Уку структурасы
Мәскәү Югары фирка мәктәбендә, югары фирка мәктәпләренең бөтен системасындагы кебек, ике бүлек булдырылган, югары уку өчен ике еллык белем беренче бүлектә укыган, бүлекне тәмамлаучы югары фирка-сәяси белемле була. Урта белем алу өчен, югары гомуми һәм фирка-сәяси белем алу өчен дүрт еллык икенче бүлек бар. Мәскәү Югары фирка мәктәбенең укыту структурасында читтән торып уку бүлеге, совет һәм фирка кадрларының квалификациясен күтәрү курслары,. шулай ук төп профилле 11 кафедра булган:
Яңа тарих
1990 елның 31 октябрендә "Мәскәү Югары фирка мәктәбен үзгәртеп кору турында" РСФСР Үзәк комитеты карарына ярашлы Мәскәү Югары фирка мәктәбе базасында РСФСР Коммунистлар фиркасе Үзәк комитетының иҗтимагый-сәяси проблемалар институты төзелә. 1991 елның 27 мартында институт Россия КП РСФСР Үзәк Комитеты каршындагы Россия социаль-сәяси институты дип үзгәртелә. 1991 елның 25 ноябрендә Россия Федерациясе Хөкүмәтенең 15 нче карары нигезендә РСФСР КП Үзәк комитеты каршындагы Россия социаль-сәяси институт дип исемләнә, 1994 елның 1 июленнән Мәскәү дәүләт социаль университеты исемен йөртә башлай. 2004 елның 1 июлендә Мәскәү дәүләт социаль университеты Россия дәүләт социаль университеты дип атала.
Средиште
Средиште — Болгариянең Силистра өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Николай Остроумов
Николай Остроумов (Николай Петрович Остроумов,, — , ) — Көнчыгышны өйрәнүче, тарихчы, этнограф, укытучы, ислам белгече, тәрҗемәче, Казан руханлар академиясенең шәрәфле әгъзасы (1892), Төркистан төбәгендәге мөселман мәктәпләре инспекторы (1877-1989), Ташкәнт ирләр гимназиясе директоры (1889-1917).
Гедик (Назилли)
Гедик (Gedik) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Айдын иле Назилли илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Дубовый Ключ
Дубовый Ключ (Дубовый Ключ) — Диңгез буе краеның Уссурийск шәһәр округында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат муссонлы. Кыш коры һәм суык, көннәре аяз. Яз озак бара, салкынча һәм температура тирбәлеше күзәтелә. Җәй исә җылы, явым-төшемле. Көз чагыштырмача җылы, коры һәм аяз. Җәй көне Тын океаннан җылы җил иссә, кышын төньяктан салкын җилләр исә.
Халык
Халык саны динамикасы:
Сент-Арнак
Сент-Арнак — Франциянең Көнчыгыш Пиреней департаментында урнашкан коммуна.
Лурнфельд
Лурнфельд — Австриянең Каринтия федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Өндер (Алтындаг)
Өндер (Önder) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Анкара иле Алтындаг илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Гельмгольц (ай кратеры)
Гельмгольц - Ай өслегенә кече күк объекты бәрелү нәтиҗәсендә барлыкка килгән, диаметры якынча 110,16 км булган кратер.
Атамасы
Кратерга атама Герман Людвиг Фердинанд Гельмгольц (1821—1894) хөрмәтенә бирелә.
Тарихы
Кратер Халыкара Астрономия Берлеге (International Astronomical Union (IAU)) тарафыннан 1935 елда раслана.
Тышкы сылтамалар
Helmholtz (crater)
Крамск
Крамск — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Мгово
Мгово — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Көклүҗе (Сивас)
Көклүҗе (Köklüce) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Сивас иле Сивас илчесенә караган бер авыл (köy).
Саффилд-Депот (Коннектикут)
Саффилд-Депот  — Америка Кушма Штатларының Коннектикут штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Саффилд-Депот халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Вертах (Алмания)
Вертах  — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
(18547) 1997 AU5
(18547) 1997 AU5 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1997 елның 7 гыйнварында Т. Кобаяси тарафыннан Оидзуми обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1997 AU5» саналган.
Сен-Манвьё-Бокаж
Сен-Манвьё-Бокаж — Франциянең Кальвадос департаментында урнашкан коммуна.
Артём Остроушко
Артөм Остроушко (Артем Олексійович Остроушко,, — , ) — Украина һоккейчесе (һөҗүмче), Белаурс чемпионы (2010, 2011)
Яңа Көбияз
Почта индексы — 452880, ОКАТО коды — 80204842005.
Крамск-Поле
Крамск-Поле — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Костел (Костел)
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(2176) Донар
(2176) Донар — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Вулька (Билостоцкий повяты)
Вулька  — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
(2176) Донар
Тарихы
1960 елның 24 сентябрендә К. Й. ван Хоутен, И. ван Хаутен-Груневельд,Том Герельс тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «2529 P-L» саналган.
Шахрух
Тимур (1405) үлеменнән соң башланган интернациональ сугышта (1405 - 1409), Шахрух туганнарыннан өстен чыга һәм Тимур империясенең суверен хакиме була. Ул империя башкаласын Самаркандтан Гератка күчерә.
Шахрухның 40 еллык идарә итүе Тимурид дәүләтендә сәнгать һәм фәннәрнең чәчәк аткан чор була, ул чор Тимурид Яңарышы дип аталган.
Шахрух бөек астроном һәм математик Улугбегның һәм танылган каллиграф һәм хәйрияче Байсонкурның атасы була.
Биография
Тимурның кече улы Шахрух 1377 елның 20 августында туа. Шахрухның әнисе Дуглат төрки кабиләсеннән Дилшад Ага була. Тимур аңа 1375 елда өйләнгән. Риваятьләр буенча, Шахрух исемен Тимур үзе уйлап тапкан. Шахрухның әнисе 1383 елның башында үлә һәм Тимурның олы хатыны Сарай муьк ханым аңа тәрбия бирүдә катнаша.
1393 елда, Фарса Шах-Мансурның Музаффарид солтаны, Тимур армиясенең ерак булуыннан файдаланып, Самаркандта Исфахан белән Ширазны яулап ала, һәм ул аның якын туганнарын, законлы хакимнәрен сукыр калдыра һәм кулга ала. Тамерланның кайтуын көтеп, Шах-Мансур илдә сугыш хәрәкәте игълан итә һәм Иран буенча иң тәҗрибәле һәм батыр сугышчыларны берләштереп кечкенә армия булдыра. Шул ук елның май аенда Тимур җитәкчелегендәге корпус (Шираз янында) пәйда булгач, Шах-Мансур һәм аның солдатлары аңа һөҗүм итәләр. Батырлык һәм гаҗәпләнү аркасында, иранлылар дошман армиясенең үзәген җимерәләр һәм аның сафларына паника чәчәләр. Бу хаос вакытында Шах-Мансур, Тимурның һәм аның хезмәтчеләренең төп көчләрдән аерылганнарын күреп, шунда ашыга. Ачулы һөҗүм Шах-Мансурга Бөек Эмирга барып җитәргә мөмкинлек бирә. Ул дошманны үз күзе белән күрә, сөңгесен алырга теләгән вакытта, үзенең сөңге саклаучысын янында тапмый. Шах-Мансур аның башына кылыч белән ике тапкыр суга. Көчле шлем һәм тынычлык Тимурны саклап кала: кылыч тайпылып китә, ләкин сөяккә үтеп керми. Менә кыю Шах-Мансурның үлем сәгате килеп җитә. Бөек Эмир солдатлары кинәт һөҗүмнән котылып, фарсыларны юк итә башлыйлар. Шахрух, хәтта 17 яшь тә булмаган, Шах-Мансурның киселгән башын әтисенең аягына алып кайтып ташлый.
Аннары Тимур Шахрухны Самарканд хакиме итеп билгели һәм аны шунда ук башкалага җибәрә. Бу билгеләнү киләсе кампания көтелгәннән озаграк дәвам итәргә тиешлеген күрсәтә.
1397-нче елда Тимур, Самаркандка кайткач, Шахрухны Хорасан, Сейстан һәм Мазандеран хакиме итеп куя.
Шахрух, командирларның берсе буларак, 1400 - 1403 елларда Тимурның Османлы империясенә каршы кампаниясендә катнаша.
Шахрухның балалары
<blockquote class="ts-Начало_цитаты-quote"> Шахрухның уллары Байсонкур, Мөхәммәт Джуки-Мирза, Суюргатмыш һәм кызлары бар. Михрнигар-Хатунның хатыннарының берсе күчмә үзбәкләр кланыннан була.
Тышкы сәясәт
Шахрух берничә тапкыр Мисыр, Османлы империясе һәм Кытай илчеләрен кабул итә. Аның вәкилләре Кытай, Һиндстан, Мисыр һәм Османлы империясенә сәяхәт итәләр. Архив мәгълүматлары буенча, хәтта 1444 елга кадәр, Османлы империясе Тахурның варисы буларак Шахрухка салым җибәреп тора. Гадәттә сакчысыз мәчеткә барган Шахрухның тормышына берничә тапкыр һөҗүм оештырыла.
1447 елда Шахрух үлеменнән соң хакимият Улугбек кулына бирелә. Шахрухның калдыклары Улугбек белән Гераттан Самаркандка китерелә һәм Гур-Эмирның гаилә каберлегендә күмелә.
Ледьярд (Коннектикут)
Ледьярд  — Америка Кушма Штатларының Коннектикут штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Александр Остряков
Александр Острәков (Александр Николаевич Остряков,, — , ) — туфраклар белгече, авыл хуҗалыгы фәннәре докторы (1940), Казан университеты профессоры.
Лустенау
Лустенау — Австриянең Форарльберг федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Вледуца
Вледуца — Румыниянең Арджеш жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Лустенау
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Вледуца
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Катаево
Катаево (Катаево) — Чиләбе өлкәсенең Увельский районы составына керүче авыл.
Скураты (Вавкавыский районы)
Скураты  (Скураты ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Вавкавыский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Катаево
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (96%).
Пассавант-ан-Аргонн
Пассавант-ан-Аргонн — Франциянең Марна департаментында урнашкан коммуна.
Тыдэотта
Тыдэотта — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО, Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елга Надым елгасының уң ярына тамагыннан 205 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 62 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Түбән Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Надым елгасы. Кече елга бассейны — Өстәмә бассейны юк, елга бассейны — Надым.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Интернешнл-Фоллс
Интернешнл-Фоллс — Америка Кушма Штатларының Миннесота штатында урнашкан шәһәр.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Казтел дей Гай (Пистоя)
Казтел дей Гай — Италиянең Тоскана төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казтел дей Гай Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Катай (Исәт кушылдыгы)
Катайка — Россия территориясеннән ага торган елга. Свердловск өлкәсе, Чиләбе өлкәсе, Курган өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Исәт елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 22 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Тобол, елга бассейны — Иртеш.
Хазин (Чулым кушылдыгы)
Хазин — Россия территориясеннән ага торган елга. Кемерово өлкәсе, Красноярск крае, Тум өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Чулым  елгасының уң ярыннан 886 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 18 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Чулым елгасы, Әчинск каласыннан Зырянское авылындагы су үлчәү постына чаклы. Кече елга бассейны — Об Иртеш кушылганга чаклы, елга бассейны — Об (өске өлеше) Иртеш кушылганга чаклы.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Старо-авыл (Силистра өлкәсе)
Старо-авыл  — Болгариянең Силистра өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(18548) Christoffel
(18548) Christoffel — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1997 елның 10 гыйнварында Пауль Комба тарафыннан Прескотт обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1997 AN12» саналган.
Гельмерт (ай кратеры)
Гельмерт - Ай өслегенә кече күк объекты бәрелү нәтиҗәсендә барлыкка килгән, диаметры якынча 26,72 км булган кратер.
Атамасы
Кратерга атама Фридрих Роберт Гельмерт (1843—1917) хөрмәтенә бирелә.
Тарихы
Кратер Халыкара Астрономия Берлеге (International Astronomical Union (IAU)) тарафыннан 1973 елда раслана.
NGC 435
NGC 435 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Красьниця (Великопольское воеводалыгы)
Красьниця  — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Мгощ
Мгощ — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(4553) Донкампбелл
(4553) Донкампбелл — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Мирон Решетников
Мирон Решетников (Мирон Лаврентьевич Решетников,, Юмьяшур, Алабуга өязе, Вәтке губернасы, Россия империясе —билгесез) — удмурт совет дәүләт эшлеклесе, Беренче бөтендөнья сугышында катнашучы.
(4553) Донкампбелл
Тарихы
1982 елның 15 сентябрендә Эдвард Боуэлл тарафыннан Андерсон-Меса обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1982 RH» саналган.
Мирон Решетников
Казан авыл хуҗалыгы институтында укыган (1930—1934, бетермәгән). Мәжгә өяз җир идарәсе авыл хуҗалыгы асбүлеге башлыгы, Мәжгә өязе белән идарә итү оештыру-инструкторлык бүлеге мөдире, Мәжгә өяз шурасы башкарма комитеты рәисе (1922—1925), Ижау куланучылар җәмгыяте идарәсе рәисе, оештыру-инструкторлык бүлеге мөдире, Төньяк район кустар, авыл хуҗалыгы һәм кредит кооперативлары Глазов идарәсе рәисе урынбасары, рәис, Вот өлкә авыл хуҗалыгы һәм кредит кооперативлары берлеге мөдире, Вот өлкә финанс бүлеге мөдире (1925—1930), Удмурт өлкә план комиссиясе рәисе (1933—1936), Удмурт АССР Халык комиссарлары шурасы рәисе урынбасары (1937), Удмурт АССР Үзәк башкарма комитеты рәисе (1937).
Николай Осянин
Николай Осәнин (Николай Викторович Осянин,, — , ) — СССР футболчысы (һөҗүмче), СССР милли футбол җыелмасы әгъзасы, СССР чемпионатларының алтын (1969) һәм көмеш (1968, 1974) призчысы, СССР кубогы иясе (1971), СССР чемпионатының иң яхшы бомбардиры (1969).
Сент-Естев
Сент-Естев — Франциянең Көнчыгыш Пиреней департаментында урнашкан коммуна.
Вулька (гмина Бакалажево)
Вулька  — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Сен-Манвьё-Норре
Сен-Манвьё-Норре — Франциянең Кальвадос департаментында урнашкан коммуна.
Колумбай
Колумбай (Колумбаево, Изиӓнгӹр) — Мари Илнең Таулы Мари районында урнашкан авыл.
Халык
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (93,3%), урыслар (6,7%).
Шаһвәләдли (Дашкәсән)
Шаһвәләдли  (Şahvələdli ) — Әзербайҗанның Дашкәсән районына караган авыл.
Луфтенберг-ан-дер-Донау
Луфтенберг-ан-дер-Донау — Австриянең Югары Австрия федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Сейбрук-Мэнор (Коннектикут)
Сейбрук-Мэнор  — Америка Кушма Штатларының Коннектикут штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Сейбрук-Мэнор халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Вёртзе
Вёртзе — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Хәлил Солтан
Хәлил-Солтан (чагат. һәм  - ) - Тимур империясе әмире, Самарканд һәм Рея хакиме (1405 - 1409), (1409-1411) Тимур династиясеннән.
Биография
Тамерланның оныгы, Миран Шах һәм Севин-Бек Ханзадәнең өченче улы, Алтын Урда Хан ы оныгы үзбәк Хәлил-Солтан 1384 елның 14 сентябрендә Гератта туа. Аның тәрбиясе Тимурның олы хатыны Сарай-Мульк-ханымга ышанып тапшырыла. Инде 15 яшендә ул Тимурның Һиндстандагы сәфәре вакытында аерылып тора; көнбатышка "җиде еллык сәфәр дип аталган (чынлыкта, 1399-1404). 1402 елда Тимур аңа көнчыгышта иң югары боерыкны "Төркестан чиген" ышанып тапшыра.
Хәлил Солтанның хатыннарының берсе Арлат кабиләсеннән Али Муядның кызы - Джахан Солтан була. 1404-нче елда ул түбән катламда туган хатын-кыз Шад Мюлкка рөхсәтсез өйләнеп бабасының ачуын чыгара, ләкин соңрак кичерелә, һәм шул ук елда, Кытайга сәфәргә әзерлек вакытында уң канат башлыгы итеп билгеләнә.
Хакимияткә килүе
1405 елның 18 февралендә Тимур үлеменнән соң, 18 мартта Хәлил-Солтан Самаркандка кергәч, суверен дип игълан ителә. Хан исеме Тимурның кечкенә оныгы Мөхәммәд-Джахангирга бирелә, элек билгеләнгән варисның улы, кенәз Мөхәммәт-Солтан. Хәлил-Солтан 1409 елга кадәр Самаркандта яшәп кала, анда бабасының җеназасын тиешле дәрәҗәдә оештыра. Аның көче Мавераннага гына кагыла, һәм илнең төньягында, Сыр Дарьяга, аңа һәрвакыт фетнәче хәрби җитәкчеләр белән көрәшергә туры килә. Алтын Урда, 1405 елның декабрендә - 1406 елның гыйнварында Хорезмны яулап ала, аларның рейдларында Бухарага килеп җитә. Хәлил-Солтан Тимур чорыннан алып Самаркандта төзелеш мәйданнарында эшләгән һөнәрчеләргә өйләренә кайтырга рөхсәт бирә.
Дошманнары белән ачык сугышта Хәлил-Солтан җиңүче булып кала. Шахрухның соңгы җиңүе шулай ук хәрби уңышлар нәтиҗәсендә түгел, ә интрига һәм оста дипломатия ярдәмендә, аеруча, Мөхәммәт Парса җитәкчелегендәге Бухара руханилары белән элемтәләр аркасында килеп чыга. Шахрух армиясе һәм Хәлил-Солтан армиясе һәрвакыт сугышка әзер. Хәлил Солтан армиясен ташлап Худайдадка каршы торырга мәҗбүр була, ләкин ул үзе белән 4000 кешене генә ала ала. 1409, 30 март төньякта Самарканд, ул Худайдад тарафыннан кулга алына һәм Самаркандка китерелә. Ниһаять, ул Отрарга китә һәм анда, Эмир Шәех Хип ад-Дин арадашлыгы аша, Шахрух белән килешү төзи, килешү буенча ул Маверанна өстендә хакимияттән баш тарта һәм аның урынына Рей шәһәрен ала.
Үлеме
Хәлил Солтан 1411 елның 4 ноябрендә Рееда (хәзерге Иран) улә. Хатыны да аңа кире кайтарыла һәм ире үлгәч, ул үз-үзенә кул сала.
Заманында бизәлгән бу романтик шартлар аркасында Хәлил-Солтанны А. Мюллер "сентименталь көтүче малай" дип атый, ләкин бу аңа туры килми, чөнки ул бик зур хәрби талантка ия була. Ләкин, аның хатынына мөнәсәбәте, шулай ук барлык дошманнарына һәм хәтта хыянәтчеләргә күрсәткән юмартлыгы, чыннан да, аның династиясенең калган шәхси сыйфатларына һәм заман шартларына тулысынча каршы килә. Хәлил-Солтан поэзияне яраткан һәм үзе төрек телендә шигырьләр язган.
Костел (община)
Костел  — Словениядә урнашкан община (җәмгыять).
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
HD217062
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Дмитрий Отставнов
Дмитри Отставнов (Дмитрий Владимирович Отставнов,, — , ) — Россия һөнәри футболчысы (һөҗүмче).
Вледучень
Вледучень — Румыниянең Вилча жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Осмонкул Бөлебалаев
Осмонкул Бөлебалаев ( Осмонкул Бөлөбалаев ; 22 август 1888, Чондалы, Кант районы, Россия империясе - 28 сентябрь 1967, Фрунзе, Кыргыз ССР ) - кыргыз совет җыр авторы, акын. Кыргыз ССРының Халык артисты.
Биографиясе
Осмонкул Бөлебалаев терлекче улы. Ул мулладан укырга һәм язарга өйрәнгән.
Иҗаты
Мәхәббәт лирик һәм лирик-эпик җырлар авторы. Революциядән соң-партиягә, Ленинга, Совет Армиясенә һәм тыл хезмәтчәннәренә, Кыргызстанның яңа тормышын данлауга багышланган шигырьләр һәм җырлар. Аның иҗатында төп урынны телдән халык җыр шигьриәте, әйтешләр алып тора. .
Казтел дей Мили (Пистоя)
Казтел дей Мили — Италиянең Тоскана төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казтел дей Мили Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Лизбен (Коннектикут)
Лизбен  — Америка Кушма Штатларының Коннектикут штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Луцмансбург
Луцмансбург — Австриянең Бургенланд федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Көклүҗе (Алуҗра)
Көклүҗе (Köklüce) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Гиресун иле Алуҗра илчесенә караган бер авыл (köy).
Слабада (Астравецкий районы)
Слабада  (Слабада ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Астравецкий районында урнашкан авыл.
(3476) Дунгуань
(3476) Дунгуань — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1978 елның 28 октябрендә биредә эшләүче галимнәр тарафыннан Нанкин обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1978 UF2» саналган.
Өнерлер (Чорлу)
Өнерлер (Önerler) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Текирдаг иле Чорлу илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Крутишка (Исәт кушылдыгы)
Крутишка — Россия территориясеннән ага торган елга. Курган өлкәсе, Төмән өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Исәт елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 30 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Тобол, елга бассейны — Иртеш.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Лайош Кошут
Лайош Кошут, Lajos Kossuth (1802 елның 19 сентябре, Австрия империясе, Монок — 1894 елның 20 марты, Италия, Турин) — маҗар сәясәтчесе, дәүләт эшлеклесе, инкыйлабчы, журналист, юрист. XIX гасырда маҗар халкының милли-азатлык хәрәкәте юлбашчысы. Маҗарстанның милли Каһарманы. 1848 — 1849 елларда Маҗарстан премьер-министры һәм идарәче президенты.
Тәрҗемәи хәле
1802 елның 19 сентябрендә Австрия империясенең (хәзерге Маҗарстан) төньягында урнашкан Монок шәһәрчегендә, дүрт балалы адвокат гаиләсендә өлкән бала булып туган. Кошутлар — бөлгән асылзат токымы. Әтисе милләте буенча словак, әнисе алман лютераны булса да, Лайош маҗар халкының патриоты була.
Үз вакыты өчен бик яхшы белем ала: башта гимназиядә, аннары лютеран һәм реформатор рухани коллегияләрендә (мәктәпләрендә) укый, Пешт (Будапешт) университетын тәмамлый. Хокук, тарих, икътисад фәннәрен, сәяси һәм социаль гыйлемнәр өлкәсен өйрәнә, латин, алман, инглиз телләрен камил белә. Бик яхшы публицист һәм булып таныла. Берара адвокат булып эшләп ала, апелляция судында әгъза булып тора.
Лайош Кошут үзенең киләчәген сәясәт белән бәйли. 1825-1827, 1832-1836 елларда Пресбургта (хәзерге Братислава) җыелган Маҗарстан дәүләт җыелышы (парламент) депутаты булып сайлана. Мөхәррир буларак, парламент эшчәнлегенә багышланган «Дәүләт җыелышы хәбәрләре», «Коматат хәбәрләре» газеталары чыгара. Әлеге басмаларда Маҗарстанның мөстәкыйль дәүләт булырга тиешлеге, рәсми латин теле урынына милли маҗар телен кулланылышка кертү кирәклеге турында фикер үткәрелә. Австрия империясе хакимияте әлеге басмаларны чыгаруны тыя, Лайош Кошут кулга алына һәм төрмәгә ябыла. Төрмәдән 1840 елның маенда чыга. 1841 елның гыйнварында маҗар телендә чыгучы атналык «Pesti Hírlap» (Пешт бите) газетасына баш мөхәррир итеп билгеләнә. Баш биттә басылган ялкынлы мәкаләләре белән Лайош Кошут газетаның тиражын 7 меңгә җиткерә. Басма үз тирәсенә милли азатлык өчен көрәшүче көчләрне туплый. Австрия хөкүмәте маҗар телендә хакимият яклы «Világ» (Дөнья) газетасы чыгарып көрәшеп карый. 1844 елда Лайош Кошутны газета чыгарудан читләштерүгә ирешәләр. 1848 елның мартында Лайош Кошут җитәкчелегендәге төркем Венага барып, Австрия императорыннан Маҗарстан белән мөстәкыйль идарә итә торган хөкүмәт төзергә рөхсәт ала. Яңа хөкүмәттә Л. Кошут башта финанс министры, 1848 елның сентябрендә хөкүмәт җитәкчесе була. Лайош Кошут хөкүмәте крепостной хокукны бетерә, ләкин Австрия империясе составында яшәгән маҗар булмаган халыкларның (словак, хорват, валаш, молдав һ.б.) милли телгә булган хокукларын якламый. Каршылыклар буласын күзаллап, хөкүмәт 200 мең кешелек гаскәр (сәргаскәр Артур Гөргей) туплый. Австрия хакимияте Маҗарстан парламентын тарату турында белдергәч, 1849 елның 14 апрелендә Лайош Кошут Маҗарстанның Габсбурглар династиясеннән бәйсезлеген игълан итә, үзен Маҗарстанның диктаторы (идарәче президенты) итеп билгели. Армия башлыгы генерал А. Гөргей белән каршылык килеп чыккач, Лайош Кошут хакимлекне аңа тапшыра. А. Гөргей гаскәре И.Ф. Паскевич җитәкчелегендәге рус гаскәренә бирелә. Австрия хакимияте үлем җәзасына хөкем итү карары чыгаргач, Л. Кошут мөһаҗирлеккә китәргә мәҗбүр була.
Мөһаҗирлектә
40 елдан артык чит илдә: башта Төркиядә, 1851 елдан Бөекбританиядә, 1854 елдан Италиядә яши. Маҗарстан азатлыгы өчен көрәшүен дәвам итә, ярдәм сорап, чит ил парламентларына мөрәҗәгать итә. АКШка баргач, Авраам Линкольн белән очраша. Мөһаҗирлектә күпчелек язучылык белән шөгыльләнә, төрле газеталарга мәкаләләр яза. Россия империясенең Болгарияне Төркиядән яклавын тәнкыйтьләп чыга. 1861 елда Маҗарстан, Хорватия, Сербия, Румыния кергән «Дунай конфедерациясе төзү планы»н тәкъдим итә, ләкин хуплау тапмый. Джузеппе Гарибальди гаскәрендә маҗар легионы оештыра. Үзе өчен игълан ителгән амнистиядән файдаланмый. Австрия хакимияте аны гражданлыктан мәхрүм итә торган канун кабул итсә дә, Лайош Кошут маҗар халкының нык хөрмәт иткән милли каһарманы булып кала. 1894 елның 20 мартында Туринда вафат була, җәсәде Будапештка кайтарылып җирләнә.
Никитино (Киров өлкәсе)
Никитино (Никитино) — Киров өлкәсенең Өрҗем районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (93%).
Крашевице (Великопольское воеводалыгы)
Крашевице  — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Одесса алман педагогия институты
Одесса алман педагогия институты— 1934 елның мартыннан 1938 елга кадәр ССРБ чорында Одессада педагогик юнәлештә эшләп килгән югары уку йорты. Адресы: Одесса, Пастернак урамы, 42.
Одесса халык мәгарифе институтында алман секторы
1924 елда Украинаның һөнәри белем бирү баш идаралыгы (Укрголовпрофосвит) президиумы Одессаның халык мәгарифе институты (ИНО) карамагында алман секторы (нем. Deutsche Abteilung) ачылга карар итә. Немец секторының төп максаты: алман мәдәниәтле балалар, балалар йортлары, мәктәпләр, клублар һәм китапханәләр өчен тәрбиячеләр һәм укытучылар әзерләү.
Гемин (ай кратеры)
Гемин - Ай өслегенә кече күк объекты бәрелү нәтиҗәсендә барлыкка килгән, диаметры якынча 81,98 км булган кратер.
Одесса алман педагогия институты
Одесса халык мәгарифе институтында алман секторы
Укыту программасына ярашлы, әзерлек курсларыннан соң, сектор тыңлаучылары 4 еллык социаль тәрбия факультетында укуын дәвам итәләр. 1930 елның декабрендә Одесса халык мәгарифе институты таркатыла. Бетерелгән институт нигезендә 3 яңа институт барлыкка килгә (украин, яһүд һәм алман), өч милли бүлек составында берсе социаль тәрбия институты тип аталган. Соңрак Одесса социаль тәрбия институты Одесса педагогия институты дип үзгәртелә, институтта алман секторы читтән торып һәм эшчеләр факультетында укытыла.
Гемин (ай кратеры)
Атамасы
Кратерга атама Гемин (I век, б.э.к.) хөрмәтенә бирелә.
Тарихы
Кратер Халыкара Астрономия Берлеге (International Astronomical Union (IAU)) тарафыннан 1935 елда раслана.
Одесса алман педагогия институты
Одесса халык мәгарифе институтында алман секторы
Украина Коммунистлар фиркасе (КП(б)У) Политбюросы һәм Халык Комиссарлары Советы карары нигезендә 1934 елның мартында Одесса педагогия институтының алман секторы базасында Украинада бердәнбер Одесса алман педагогия институты (Odessaer Deutsches Padagogisches Institut) ачыла.
Алман педагогия институты
УССР-да алман әзчелеге мәктәпләре өчен укытучылар әзерләү — институт ачуның төп максаты. Институтның дүрт факультеты булган: тарих, әдәбият, табиги география һәм физика-математика факультетлары.
1936-1937 уку елында педагоглия институтында 254 студент укыган, аларның барсы да стипендия һәм гомуми торак белән тәэмин ителгән. 1937 елда институт совет власына каршы эшмәкәрлектә, "сыйнфый-дошман элементлар" белән чүпләнүдә гаепләнә.
1937 елның 1 ноябрендә «Одесса алман пединститутының эш торышы турында» карарны кабул ителә, КП(б)У Одесса өлкә комитеты бюросы шәһәрдә институтның киләчәк эшчәнлеге һәм аны Идел буендагы Алман Республикасы Энгельс шәһәренә күчерү турында мәсьәләне күтәрә. Ләкин КП(б)У Үзәк Комитет бу тәкъдим белән килешми һәм Одессаның КП(б)У өлкә комитеты институтны яңа җитәкче кадрлар белән «ныгытырга» мәҗбүр була.
Институтның беренче директоры Одесса педагоглык институтының педагоглык кафедрасы мөдире доцент С. С. Флякс була.
1938 елның июлендә ССР Халык комиссарлары комитетының милли мәктәпләрне, техникумнарны, вузларны үзгәртеп оештыру турындагы карары нигезендә герман һәм роман телләре факультеты булган Одесса чит телләр институты дип үзгәртелде.
(18549) 1997 AD13
(18549) 1997 AD13 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1997 елның 11 гыйнварында Т. Кобаяси тарафыннан Оидзуми обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1997 AD13» саналган.
Пасси-Гриньи
Пасси-Гриньи — Франциянең Марна департаментында урнашкан коммуна.
Стефан-Караджа (Силистра өлкәсе)
Стефан-Караджа  — Болгариянең Силистра өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Иота (Миннесота)
Иота  — Америка Кушма Штатларының Миннесота штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Иота шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Вулька (гмина Суховоля)
Вулька  — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Сыртлановлар
Сыртлановлар — татар фамилиясе.
Казан юлы Канлы волостеның Шланлыкүл авылына нигез салган Сыртлановлар токымы указлы мулла Ишбулдыдан башлана. Аның уллары арасыннан Шаһигардан — Шахихәйдәр Сыртлановның атасы.
Шаһихәйдәр Сыртлановның туган елы итеп 1847 ел күрсәтелгән. Ырынбур кадет корпусында укып чыга, 9 ел Төркестанда хәрби хезмәттә була. Капитан чинында отставкага китә. Аннан соңгы тормышы сәясәт белән бәйле: 1887-91 елларда Бәләбәй өязенең җир идарәсе рәисе була, Санкт-Петербургта яшәгәндә “Иттифак әл-мөслимин” мөселманнар партиясен оештыруда башлап йөри. 1906-07 елларда Россия империясе Думасына депутат булып сайлана. Мөселман фракциясендә Ша­һихәйдәр Сыртланов иң актив депу­татларның берсе булып таныла, атап әйткәндә, Россия думасы кабул иткән “Гражданнар тигезлеге” законын әзерләүгә зур өлеш кертә. Икенче Дума таратылгач, Шаһихәйдәр Сыртланов сайлану хокукын улы Галиаскәргә тапшыра. Ул — Бибигайшә белән Шаһи­хәйдәрнең баш баласы. Сыртла­новларның биш баласы булуы мәгълүм. Алар — Галиаскәр, Равил, Йосып, Сафия һәм Рөстәм.
Йосыпның хәрби булуы билгеле, ул беренче Бөтендөнья сугышында катнаша, 1918 елда Зәки Вәлидовның Башкорт гаскәрендә югары вазыйфа били. Сафия — һөнәре буенча табибә, Октябрь инкыйлабыннан соң Төркиягә китә, аннары Германиядә яши. Рөстәмнең 1909 елда Казанда укытучы һөнәрен алуы, аннары Шланлыкул мәктәбендә балалар укытуы билгеле.
Шаһихәйдәр Сыртлановның уллары арасында Галиаскәр һәм Равил — Россия тарихында тирән эз калдырган күренекле шәхесләр. Галиаскәр (1875-1912 еллар) Ырынбурның Неплюев кадет корпусында укый, Александрова хәрби-юридик академиясен тәмамлый. Россия Хәрби министрлыгының Баш хәрби-суд идарәсендә, аннары Санкт-Петербург хәрби судында адвокат сыйфатында хезмәт итә.