cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Эль Крусеро дел Галомо (Сан Хосе Итурбиде)
Тарихы
Безнең эрага кадәр 800-300 елларда бу җирләрдә чупикуарио халыклары яшәгән. X һәм XI гасырлар чикләрендә корылык аркасында бу халыклар биредән күченергә мәҗбүр була. Соңрак чичимеклар килеп урнаша башлый. 1520 елларда җирлеккә испаннар керә. Чичимек кабиләләре Испания басып алучыларына кадәр төп халык булган.
1824 елның 14 октябреннән Гуанхуато штаты составында.
Лос Агилар (Гуанахуато )
Климаты
Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 16 — 22 °C.
Явым-төшем аз күләмдә, уртача 400 мм — 700, һәм күбесенчә җәй көне төшә, кыш коры.
Тарихы
1824 елның 14 октябреннән Гуанхуато штаты составында.
Шловице (Семневице)
Шловице  (Šlovice) — Чехиянең Пльзень крае районында урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Поҗана (Тревизо)
Поҗана — Италиянең Венеция төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Шловице (Семневице)
Тарихы
Авыл җирләре элек тарихи төбәгенә караган.
Демография
Халык саны динамикасы:
Поҗана (Тревизо)
Географиясе
Поҗана Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Бивио Кармине (Павия)
Бивио Кармине  — Италиянең Ломбардия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Зур Шартлау
Зур шартлау (Big Bang) – Галәмнең башлангыч, сингуляр халәттә торган чорын тасвирлаучы космологик модель. Әле ХХ гасырда да без яшәгән Галәм статик структуралы, дигән фикер яшәгән. Ягъни, Галәмнең башы һәм ахыры юк, имеш, ул һәрвакыт булган һәм булачак. Бу фикер фән дөньясында бик озак, астрономия фәненең бөтен нигезләрен җимереп яңа теория барлыкка килгәнче яшәгән. Бу теориянең исеме – «Зур шартлау» теориясе.
Гадәттә хәзер Зур Шартлау теориясен Кайнар Галәм моделе белән бергә кулланалар, чөнки сингулярлыкны тасвирлаучы квант гравитациясе теориясе әлегә булдырылмаган. Кайнар Галәм моделендә башлангыч Галәм тыгыз кайнар плазма халәтендә карала һәм эволюциясе адиабатик космологик киңәю шартларында бара. Кайнар Галәм моделе файдасына ачылган реликт нурланыш булып тора. Кайнар Галәм халәтеннән иртәрәк булган Галәмнең инфляциясе биришсезлекләр ягъни галактикалар, йолдызлар, планеталар барлыкка килүен яхшы аңлата.
Ла Пяна-Портичеле
Ла Пяна-Портичеле — Италиянең Сицилия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Зур Шартлау
Зур шартлау теориясе буенча Галәм бер моментта юктан бар булган, колоссаль зурлыктагы шартлаудан барлыкка килгән. “Зур шартлау”ның иң беренче мизгелендә Галәмнең бөтен материаль субстанциясе бер ноктада тупланган булган. Ягъни, әле барлыкка килмәгән Җир планетасы һәм башка күк җисемнәре колосаль күләмдәге тыгызлыкка ия булган инә очыннан да кечкенә бер нокта эчендә була. Бер мизгелдә бу нокта шартлый һәм бик зур тизлек белән төрле якларга чәчелә.
Ла Пяна-Портичеле
Географиясе
Ла Пяна-Портичеле Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Зур Шартлау
Галәмнең киңәюе
Бу ачышны кешеләр 1929 нчы елда ясыйлар. Америка астрономы Эдвин Хабл бик көчле телескоптан гаҗәеп күренешне күзәткән һәм йолдызлар һәм галактикаларның бер-берсеннән бертуктаусыз ерагаюын күргән. Бу ачыш бөтен фән дөньясында зур борылыш ясый. Әгәр күк җисемнәре бертуктаусыз бер-берсеннән ерагаялар икән, бу Галәм дә бертуктаусыз киңәя, дигәнне аңлата.
Ла Пяна-Портичеле
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Зур Шартлау
Галәмнең киңәюе
Галәм гадәттә бар булган һәр-нәрсәне: матдә һәм энергия, планеталар, йолдызлар, галактикалар һәм галактикаара бушлыкны үз эченә ала. Икенче төрле аны космос, дөнья һәм табигать дип тә атыйлар. Кайбер теорияләр буенча, галәмебез бердәнбер киңлек түгел, ләкин бергә күпгаләм дип аталган бер-берсеннән бәйсез галәмнәрнең берлеге. Галәм бик киң һәм күләме буенча чикләнмәгәнлеге ихтималы бар. Җир йөзеннән күренгән галәм өлешенең радиусы якынча 46 миллиард яктылык елы булган мохит. Гадәти галактиканың диаметры 30 000 яктылык елына тиң һәм ике күрше галактика арасында гадәти ераклык 3 миллион яктылык елы гына. Мәсәлән, безнең Киек каз юлы галактикабызның диаметры якынча 100 000 яктылык елына тиң һәм безнең иң якын “Андромеда” галактикасы якынча 25 миллион яктылык елы ераклыгында урнашкан. Галәмдә күзәтелгән галактикалар саны 100 миллиардтан күбрәк булуы ихтимал. Йолдызлары 10 миллион тирәсе кәрләләрдән алып 1 триллионга кадәр йолдыз булган гигант галактикалар да бар. Бу йолдызлар галактиканың авырлык үзәге тирәсендә әйләнеп торa. 2010 елда астрономнар үткәргән тикшеренү нәтиҗәсендә күзәтелгән галәмдә якынча 300 секстиллион йолдыз барлыгы ачыкланды.
Галәмнең барлыкка килүе
“Зур шартлау”га кадәр, пространствода материя дип аталырлык бер генә субстанция дә булмаган. “Зур шартлау”га кадәрге мохит – “ юклык” (“ небытие”) дип атала. Бу мохитта матдә дә, энергия дә, вакыт та булмаган. ”Зур шартлау” вакытында Галәм һәм Галәмнең асылын тәшкил итүче матдә, энергия һәм вакыт бер мизгелдә һәм зур тизлек белән барлыкка килгән. Шул вакытта яшерен энергия һәм яшерен материя барлыкка килгән. Болар икесе ике төрле үзенчәлеккә ия субстанция. “Зур шартлау”дан соң яшерен материя туплана барып, аңардан галактика, аннары планеталар ясалган. Ә яшерен энергия галәмгә тигез таралган һәм аның киңәюе өчен җавап бирә.
Галәмнең хәзерге замандагы тулаем тыгызлыгы бик түбән, диләр. Бу масса-энергиянең 73 проценты яшерен энергия, 23 проценты салкын яшерен матдә һәм 4 проценты гади матдәдән тора. Башкача әйткәндә, атомнарның тыгызлыгына карасак — һәр 4 кубометрга бер су тудыргыч атомы туры килә. Яшерен энергия һәм матдә сыйфатлары күбесенчә билгесез. Яшерен матдәнең гравитацион сыйфатлары гади матдәнеке кебек үк, һәм ул галәмнең киңәюен әкренәйтеп тора; яшерен энергия, киресенчә, галәмнең киңәюен тизләтә.
Шулай итеп, Галәм моннан
Һәрнәрсәнең башы һәм ахыры бар. Бернәрсә дә, шул исәптән адәм баласының тормышы, аның төзегән йортлары, сатып алган машинасы, ирешкән дәрәҗәсе дә мәңгелек түгел. Галимнәрнең тикшеренү нәтиҗәләренә, Коръән Кәримдәге аятьләргә караганда, галәм моннан 14 миллиард ел элек зур шартлау нәтиҗәсендә кечкенә генә матдәдән барлыкка килгән. Шул вакыт эчендә ул киңәйгән һәм бүген дә киңәюен дәвам итә. Бу турыда Коръән Кәримдә дә язылган. Галимнәр: “Галәм киңәюнең чиге булачак”, — ди. Резина да сузыла бит, сузыла да, бер ноктага җиткәч, кире җыела башлый. Галимнәр фикеренчә, галәмне яшерен энергия бүлгәләргә мөмкин. Яшерен энергия тәэсире нәтиҗәсендә галәмнең киңәюен тикшергәннән соң Пекин университеты галимнәре шундый фикергә килгән.
Ул озак вакыт дәвамында галимнәр өчен табышмак булып кына калмый, ә борчуга да сала. Чөнки яшерен энергия нәтиҗәсендә галәм киңәеп аның юкка чыгу куркынычы да бар. 1998 елда галимнәр Сол Перлмуттер, Адам Рис (АКШ) һәм Брайан Шмидт (Австралия) галәмнең тиз киңәюен ачыклаган. Шушы фәнни ачышлары өчен аларга 2011 елның 4 октябрендә физика буенча Нобель премиясе бирелде.
Стационе Назизи (Таранто)
Стационе Назизи — Италиянең Апулия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Стационе Назизи Апеннин ярымутравының көньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан көньяк-көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Зур Шартлау
Галәмнең барлыкка килүе
Галәмнең критик ноктага кайчан җитәчәген, дөньяның кайчан бетәчәген Аллаһы Тәгаләдән башка беркем белми. Ул Коръән Кәримдә: “Ничек итеп галәмне ярата башладым, шулай ук аны кире төгәлләрмен”, — ди. “Әнбия” сүрәсенең 104нче аятендә: “Язучы язган кәгазьләрен ничек итеп төрә, без дә ул көнне Күкне шулай төрербез. Иң башта ясый башлагандагы хәлгә китерербез. Без шулай кылырга вәгъдә иткән идек. Вәгъдәбездә торырбыз”, — дип белдерә. Димәк, галәмнең азагы бар һәм ул кыямәт көне дип атала.
Шуны билгеләп үтү урынлы булыр, галимнәр фикеренчә, галәмне юк итәчәк “Зур шартлау” якынча 22 миллиард елдан соң булачак. Шуның өчен кешеләргә борчылыр урын юк: алда гомер бар әле.
Берлеж
Берлеж (Берлеж ) — Белоруссиянең Минск өлкәсе Пухавицкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,8 °C, июльнеке — плюс 17,5 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Красавце
Красавце (Krasavce) — Чехиянең Пльзень крае районында урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Тарихы
Авыл җирләре элек тарихи төбәгенә караган.
Демография
Халык саны динамикасы:
FAM170B
FAM170B —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
Лениногор орманшар
Климаты
Биредә климат континенталь. Гыйнварның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. Җилләр розасында төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) җилләр өстенлек итә. Тотрыклы кар катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.
Лас Транкас (Азою)
Лас Транкас — Мексиканың Герреро штатында урнашкан торак пункт. муниципалитеты составына керә.
Географиясе
Лас Транкас Мексиканың көньяк-көнбатыш өлешендә, Мехико шәһәреннән көньяктарак урнашкан.
Климаты
Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 21,9 °C.
Явым-төшем күбесенчә җәй көне, сентябрь айларында төшә, кыш коры.
Тарихы
Бу җирләрдә беренче кешеләр якынча 20 мең ел элек күренә башлый. Болар ольмеклар дип уйланыла. Соңрак Теотиуакан йогынтысы көчәя. VIII — XV гасырларда ацтеклар йогынтысында була. 1521 елда испаннар керә, Испания яулап алганнан соң территория Мехико аудиенциясенең бер өлешен тәшкил итә, ул башта элекке ацтек империясе провинцияләреннән торган һәм соңрак Яңа Испания вице-корольлеге составына керә.
Зайцево (Ярцево районы)
Зайцево авылы  – Смоленск өлкәсе Ярцево районы составына кергән авыл. Колковичи, Приселье, Скачихино, Шишкино авыллыры белән берлектә Зайцево авыл җирлеген төзи. Әлегә муниципаль статусы — авыл (федераль классификатор буенча).
Халык саны — 564 тирәсендә. Вакыт зонасы — MSK (Мәскәү вакыты) яки UTC+4. Почта индексы — 215800.
Авылда 564 кеше яши.
География
Аул Царевич hәм Лойна елгалар арасында урнаша. Ярцеводан 13 километр төньяктарак урнашкан. Аулдан читтә – М1 «Беларус» Мәскәү–Смоленск–Беларус федераль автомобиль трассасы уте. Аулдан көньяктарак Мәскәү–Минск тимер юлы уза.
Моны да карагыз
Зайцево авыл җирлеге
Эренкөй (Алтынташ)
Эренкөй (Erenköy) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Күтахья иле Алтынташ илчесенә караган бер авыл (köy).
Эль Крусеро дел Чаркон (Мануел Добладо)
Географиясе
Эль Крусеро дел Чаркон Мексиканың үзәк өлешендә урнашкан.
Хунта де Аройо Гранде (Сочистлавака)
Хунта де Аройо Гранде — Мексиканың Герреро штатында урнашкан торак пункт. муниципалитеты составына керә.
Эль Крусеро дел Чаркон (Мануел Добладо)
Климаты
Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 16 — 22 °C.
Хунта де Аройо Гранде (Сочистлавака)
Географиясе
Хунта де Аройо Гранде Мексиканың көньяк-көнбатыш өлешендә, Мехико шәһәреннән көньяктарак урнашкан.
Эль Крусеро дел Чаркон (Мануел Добладо)
Климаты
Явым-төшем аз күләмдә, уртача 400 мм — 700, һәм күбесенчә җәй көне төшә, кыш коры.
Хунта де Аройо Гранде (Сочистлавака)
Климаты
Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 21,9 °C.
Эль Крусеро дел Чаркон (Мануел Добладо)
Тарихы
Безнең эрага кадәр 800-300 елларда бу җирләрдә чупикуарио халыклары яшәгән. X һәм XI гасырлар чикләрендә корылык аркасында бу халыклар биредән күченергә мәҗбүр була. Соңрак чичимеклар килеп урнаша башлый. 1520 елларда җирлеккә испаннар керә. Чичимек кабиләләре Испания басып алучыларына кадәр төп халык булган.
1824 елның 14 октябреннән Гуанхуато штаты составында.
Хунта де Аройо Гранде (Сочистлавака)
Климаты
Явым-төшем күбесенчә җәй көне, сентябрь айларында төшә, кыш коры.
Тарихы
Бу җирләрдә беренче кешеләр якынча 20 мең ел элек күренә башлый. Болар ольмеклар дип уйланыла. Соңрак Теотиуакан йогынтысы көчәя. VIII — XV гасырларда ацтеклар йогынтысында була. 1521 елда испаннар керә, Испания яулап алганнан соң территория Мехико аудиенциясенең бер өлешен тәшкил итә, ул башта элекке ацтек империясе провинцияләреннән торган һәм соңрак Яңа Испания вице-корольлеге составына керә.
1849 елның 27 октябреннән Герреро штаты составында.
Берня
Берня (Берня ) — Белоруссиянең Минск өлкәсе Барысавский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,8 °C, июльнеке — плюс 17,5 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Поҗарело (Сьена)
Поҗарело — Италиянең Тоскана төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Поҗарело Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Бивио Козта (Виченца)
Бивио Козта  — Италиянең Венеция төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Лас Мерседес, Ранчо (Агваскальентес)
Лас Мерседес, Ранчо — Мексиканың Агваскальентес штатында урнашкан торак пункт. муниципалитеты составына керә.
Бивио Козта (Виченца)
Географиясе
Бивио Козта Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.
Лас Мерседес, Ранчо (Агваскальентес)
Географиясе
Бу җирлеккә йомшак дала климаты хас, еллык уртача температура 17 — 18 °C (62.6 — 64.4 °F), шул ук вакытта май һәм июнь айларында уртача температура 22 — 23 °C (71.6 — 73.4 °F). Алар кызу айлар булып саналалар, һәм бу айларда температура 30 °C-тан (86.0 °F) артып китә ала. Гыйнвар — иң салкын ай, уртача 13 — 14 °C (55.4 — 57.2 °F) булса, температураның 4 °C-ка (39,2 °F) кадәр түбәнәюе белән билгеле. Салкыннар ноябрьдән февральгә кадәр бара. Явым-төшем аз күләмдә, уртача 526 мм (яки 20,7 дюйм), һәм күбесенчә җәй көне төшә, кыш коры.
Бивио Козта (Виченца)
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Лас Мерседес, Ранчо (Агваскальентес)
Тарихы
Бу җирләрдә испан басып алучыларына кадәр чичимек кабиләләре яшәгән, 1530-1531 елларда җирлеккә испаннар керә.
Акдоган (Зиле)
Акдоган (Akdoğan) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Токат иле Зиле илчесенә караган бер авыл (köy).
FAM171A1
FAM171A1 —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
Лас Мерседес, Ранчо (Агваскальентес)
Тарихы
1789 елның 24 апреленнән Сакатекас штатына кергән, 1835 елның 23 маеннан Агваскальентес штаты составында.
Ла Пяца (Болонья)
Географиясе
Ла Пяца Апеннин ярымутравының төньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан төньякка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Шлотава
Шлотава (Šlotava) — Чехиянең Урта Чехия крае районында урнашкан авыл.
Стационе Нуова (Торино)
Стационе Нуова — Италиянең Пьемонт төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Лос Агире (Селая)
Лос Агире — Мексиканың Гуанхуато штатында урнашкан торак пункт. муниципалитеты составына керә.
Географиясе
Лос Агире Мексиканың үзәк өлешендә урнашкан.
Климаты
Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 16 — 22 °C.
Стационе Нуова (Торино)
Географиясе
Стационе Нуова Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Лос Агире (Селая)
Тарихы
Безнең эрага кадәр 800-300 елларда бу җирләрдә чупикуарио халыклары яшәгән. X һәм XI гасырлар чикләрендә корылык аркасында бу халыклар биредән күченергә мәҗбүр була. Соңрак чичимеклар килеп урнаша башлый. 1520 елларда җирлеккә испаннар керә. Чичимек кабиләләре Испания басып алучыларына кадәр төп халык булган.
1824 елның 14 октябреннән Гуанхуато штаты составында.
Шлотава
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Тарихы
Авыл җирләре элек тарихи төбәгенә караган.
Демография
Халык саны динамикасы:
Яман шеш
Яман шеш – ул организмның яшәве өчен куркыныч шеш, патологик «яхшы шеш»тән аермалы буларак. Яман шеш яман күзәнәкләрдән гыйбарәт. Рак (карцинома) – эпителий (тирене) җәрәһәтләгән яман шешнең бер төре.
Яман шеш шунысы белән куркыныч: ул башка органнарга күчеп, аларда да метастаза барлыкка килә. Ул кан тамырлары, лимфа төерләре аша бөтен организмга тарала һәм аны берничек тә, химик препаратлар белән дә дәвалап бетереп булмый.
Халыкара яман шеш авырулары союзы тарафыннан 2005 елдан алып 4 февральдә төрле чаралар оештыру каралган. Алар киң җәмәгатьчелекнең игътибарын әлеге мәсьәләгә юнәлтү һәм халыкка авыруның ни дәрәҗәдә куркыныч, киң таралыш алуы турында искә төшерү максатларын күз уңында тоталар.
Статистика буенча 2005 елда Россиядә яман шеш белән авыручы 2,3 млн. кеше теркәлә, ә бу исә 1995 ел белән чагыштырганда 1,75 млн. кешегә күбрәк дигән сүз. Һәр ел саен якынча 400-500 мең кешедә әлеге авыру ачыклана булып чыга.
Йөрәк-кан тамырлары авыруларыннан кала үлем-китем сәбәпчесе буларак ямаш шеш авыруы икенче урында тора. Статистика дөньяда ел саен 9 миллион кешедә яман шеш чире табылуы һәм 6 миллионга якын кешенең яман шештән үлүе турында бәян итә.
Яман шеш төрләре
Күрәсең, яман шешләр һәрвакыт кеше тәҗрибәсенең бер өлеше булганлыктан, алар борынгы заманнардан башлап язма чыганакларда күп тапкырлар тасвирланган. Авыруларны һәм аларны дәвалау ысулларын иң борынгы Тасвирлауларга Эдвин Смитның Борынгы Мисыр Папирусы (якынча б. э. к. 1600 ел)керә.
Бүгенге көндә яман шешнең 100дән артык төре билгеле. Чирнең иң күп өлешен тән тиресе яман шеше тәшкил итә. Ул бигрәк тә хатын-кызларда очрый. Төп сәбәбе – кирәгеннән артык кояшта кызыну. 2010 елның җәендәге аномаль эсселек артымга зур этәргеч биргән.
Яман шеш статистикасының икенче баскычында үпкә яман шеше тора. Бу әгъзада рак күзәнәкләре аеруча да актив үрчи, кан әйләнешенең тизлеге аларның тиз таралуына да китерә. Әлеге чир тәмәкечеләрдә һәм хроник бронхитлыларда еш очрый. Шуның өчен һәр кеше елына бер тапкыр флюорография тикшерүе үтәргә тиеш. Бу – яман шешне беренче стадиядә ачыклауның төп юлы.
Өченче урында сөт бизләрендәге яман шеш тора. Ул күбрәк хатын-кызларның репродуктив органнарында гормоннар эшчәнлеге бозылуга бәйле. Бу мастопатия китереп чыгара, соңгысы турыдан-туры яман шешкә әверелергә мөмкин. Башка сәбәпләр дә бар. Ракны башлангыч этапта ачыклар өчен хатын-кыз күкрәген капшап карап үз тикшерүен үткәрергә тиеш. Шикле каты төерләр тойса, кичекмәстән табибка күренү мөһим. Моның өчен дәваханәдә маммография кабинеты эшли.
Юан, туры эчәклекләрдә һәм хатын-кызларның җенси органнарында яман шеш авырулары да еш очрый. Беренче очракта чир күпчелек дөрес тукланмау аркасында килеп чыкса, икенчесендә шешкә “гомер” бирүче папиллома вирусы сәбәпче булырга мөмкин. Шуңа да һәр хатын-кызга елына ике тапкыр гинекологка күренү мәҗбүри.
Әгәр тән температурасы айдан артык 37-37,3 градус торса, лимфа төеннәре озак вакыт зурайса, миңнәрнең төсе һәм зурлыгы кинәт үзгәрә башласа, хатын-кызларның сөт бизләрендә төерләр килеп чыкса, җенес органнарыннан гадәти булмаган бүлендекләр килсә, ир-егетләрдә бәвел чыгару кыенлашса, онкологка күренергә кирәк.
Симптомнары
Авыру билгеләре организмның кайсы урында булуына карап, төрлечә булырга мөмкин. Әгәр ашказанында икән – аппетит югалу; үпкәдә икән – озак вакытка сузылган какырык бүленеп чыгу; бавырда икән – кешенең тәне саргаю; башта икән – авыртуны баса торган дарулар кабул иткәч тә, авырту басылмау кебек билгеләр кешене “миндә яман шеш түгел микән“ дип сагайтырга тиеш. Күпчелек очракта аны башлану чорында бары тик тикшеренү узган очракта гына ачыкларга була.
Ашказаны яман шеше авыруның мәкерлелеге шунда, аны алдагы ста­дия­ләрендә белеп булмый. Сәламәт кеше рагы дигән төшенчә бар. Шеш кечкенә һәм ашказаны эшчәнлеген бозмый икән, үзен клиник яктан сиздерми. Кеше авырмый, бернидән зарланмый, ә аның ашказанында яман шеш үсә бирә. Шуңа күрә ракның азган очраклары да арта. Бу безнең көчсезлектән түгел, начар да эшлә­мибез, авырулар да мәгъ­лүматлы, фәкать рак авыруы мәкерле. Шеш үсеп, ашказанындагы тукымаларны зарарлагач кына аның симптомнары беленә башлый — кешедә ризыкка, аеруча иткә тартылу юкка чыга, аппетит кача, аз гына ашау бе­лән эч авырта, косасы килә башлый. Кеше аз ашый, тамагы тук кебек хис итә. Бер сәбәпсез ябыгу да шеш аркасында булырга мөмкин. Азканлылык башланып, кешенең йөзе дә күзгә күренеп агара.
Сәбәпләре һәм диагностика
Мондый күрсәткечләргә китерүче сәбәпләрне барлаганда алгы планга экологиянең бозылуы, төрле стресслар, кояш һәм ясалма радиацияләрнең артуы, начар гадәтләр, көнкүрештә киң кулланылучы төрле химик (савыт-саба һәм кер юу, ремонт үткәрү) чаралар һәм башкалар чыга. Икенче урында – тәмәкене тарту.
Красейовка
Красейовка (Krasejovka) — Чехиянең Көньяк Чехия крае районында урнашкан авыл.
Яман шеш
Сәбәпләре һәм диагностика
Өченче фактор – ул эчкечелек. Ирләр ашказаны, үт куыгы, бавыр рагы белән күп авырый. Яман шеш бавырның дөрес эшләмәвеннән барлыкка килә. Алкоголь нәтиҗәсендә ашказаны функциясе бозыла, бавырдагы күзәнәкләр үлә, кешенең иммунитеты начарлана. Дүртенче мөһим фактор – дөрес тукланмау. Беренче, икенче ашлар белән ризыкланганнан соң, эчне сыеклык белән тутырабыз. Кеше өстәл яныннан туеп китәргә тиеш түгел. Кирәгеннән артык ашау нәтиҗәсендә матдәләр алмашы бозыла, ә бу үз чиратында органнарны туздыра, аларның функциясе бозылуга китерә. Бавыр барлык ризыкны да эшкәртеп бетерә алмый. Күкрәк яман шеше дә күбрәк таза хатын-кызларда очрый.
Красейовка
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Яман шеш
Сәбәпләре һәм диагностика
Моннан тыш яман шешкә башка чирләр сәбәпче булуы да мөмкин. Бигрәк тә йогышлы чирләр мәкерле. Мәсәлән, паразитлы авырулар төркеменә кергән шистосомоз бәвел куыгын һәм бавырны зарарлый. В гепатиты, папилломнар, иммунодефицит вируслары һәм кайбер бактерияләр дә яман шешне барлыкка китерүдә катнашуы ихтимал. Монда, әлбәттә, кешенең исәнлеге какшагач кына табибны искә ала торган гадәте барлыгын, шушы рәвешле үзенең сәламәтлегенә карата битараф булуын да истән чыгарырга ярамый. Һәрхәлдә, күпьеллык нәтиҗәләр белгечләргә шушындый нәтиҗә ясарга нигезлек бирә. Шул ук вакытта белгечләр бүген яман шеш бөтенләй дәвалауга бирешми дигән нәтиҗә дә ясамый. Чөнки яман шешнең кайбер формаларына каршы чаралар табылуы аны башлангыч стадиядә дистәләгән елларга, хәтта бөтенләйгә дә чигенергә мәҗбүр итә. Ә кайбер очракта аның соңгы стадиясендә дә өметне өзәргә ярамый, диләр белгечләр. Чөнки һәр организмның чиргә каршы тору сәләте үзгә.
Красейовка
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Яман шеш
Сәбәпләре һәм диагностика
Белгечләр фикеренчә, авыруның барлыкка килү сәбәпләре билгеле, ә бу үз чиратында яңа очракларның өчтән берен булдырмый калырга ярдәм итә. Яман шешне барлыкка килгән чорынды ук күреп алып, тиз арада дәвалау савыгуга китерә ала.
Красейовка
Тарихы
Авыл җирләре элек тарихи төбәгенә караган.
Яман шеш
Сәбәпләре һәм диагностика
Яман шешнең башлангыч I, II стадияләрендә 60-80 % кеше терелә. Гомумән алганда, рак белән авыручыларның 60 %ы сихерче, экстрасенсларга йөреп соңара. Соңгы стадияләрдә генә безгә киләләр, кайларда булганлыкларын яшерәләр. Гипноз белән яман шешне җиңеп булмый, ул вакытлыча тынычландыра гына. Лимфоүзәкләрдә метастаз төрле стадиядә дә башланырга мөмкин. Бавыр һәм үпкә аеруча тиз метастаз бирә. Ул төрле органнарда үлчәмгә карап та төрлечә була. Тирәнгәрәк керсәң, яман шешнең 16 стадиясе бар.
Красейовка
Демография
Халык саны динамикасы:
Яман шеш
Сәбәпләре һәм диагностика
Бөтендөнья сәламәтлек саклау оешмасы мәгълүматлары буенча нурланыш терапиясенә якынча 70% онкологик авыру мохтаҗ. Россиядә исә авыруларның 30%ына гына аны алу бәхете тәти.
Илләр буйлап авырулар саны һәм үлем-китем статистикасы
Үпкә рагы буенча — Италия, Бөек Британия, Алмания, күкрәк яман шеше — Төньяк Америка, Европа илләре, ашказаны — Америка (елына 1 миллион кеше үлә), Япония, Россия (елына 45 мең кеше үлә), тире — Англия, Тасмания утравы, бавыр — Кытай, аналык җиңсәсе рагы буенча үсеп килүче илләр (үлемечле очракларның 90 проценты) алда килә. Исраилдә яман шеш чиреннән үлү очракларының күп булуына карамастан (30 процент), биредәге медицина да ракны җиңүгә таба кыю атлый.
Россиядә онкология өлкәсендәге хәлне түбәндәге саннар билгели. Безнең илдә барлыгы 2 миллион ярым кеше яман шеш чире белән авырый. Бу Европа илләрендәгегә тиң күрсәткеч. Чагыштыру өчен: Франциядә генә 2 миллион кешенең рактан җәфа чигүе билгеле. Россиядә ел саен яман шеш белән авыручы 300 мең кеше үлә, ягъни һәрбер бишенче кеше шушы сәбәпле якты дөнья белән хушлаша. Ирләрдә, гадәттә, үпкә, ашказаны, простата бизе, ә хатын-кызларда күкрәк бизе, ашказаны, эчәк рагы ешрак очраса, соңгы елларда ирләрдә беренче урынга трахея, бронх, үпкә, ашказаны, тире рагы чыккан. Хатын-хызларда да бу яклап үзгәрешләр күзәтелә. Хәзер иң тәүдә бала табу системасында, җенси органнарда һәм үпкәдә яман шеш ешрак табыла башлаган. Бу рәхимсез чирдән үлү очракларын төркемнәргә бүлгәндә хатын-кызларга караганда ирләр арасында яман шеш белән авыручыларның һәм үлүчеләрнең 10 процентка артык булуы күренә.
Татарстанда
2014 елда онкология белән авыручыларның саны дүрт процентка артты, шуңа да карамастан уңай үзгәреш бар. Элек яман шеш авыруларын вакытында ачыклау 54 процент тәшкил итсә, хәзер ул 57 процентка җитте. Әлеге чир белән авыручы кешеләр озаграк яши башлады. 2014 нче елның азагына онкология белән учетта торучылар саны 85939 кеше исәпләнгән. Ягъни Татарстанда һәр 45нче кешедә рак бар, дигән сүз. Онкологиянең төрләренә килгәндә, беренче урында - тән тиресе рагы, икенче урында сөт бизләре рагы, өченче урында - калын эчәк.
2013 елда Татарстанда яман шештән 6763 кеше үлгән булса, 2014 елда инде 6997 кеше вафат булган. Ел дәвамында ракның 14782 яңа очрагы ачыкланган.
Үлүчеләр саны буенча 2013 елда Татарстан Россиядә 55нче урында иде. Ул елны республикада 100 мең кешегә яман шештән 176 үлем туры килгән булган. Ә менә 2014 елда 100 мең кешегә инде 182 үлем туры килгән.
ЯМАН ШЕШ ДОШМАННАРЫ
Кайбер хатын-кызлар ризык әзерләгәндә киңәш бирүне, берәүнең өйрәтүен бер дә яратмыйлар. Тик юкка... Чөнки ризыкларны файдалы, тәмлерәк итә торган серләр бар. Соңгы елларда бу өлкәдә ачылган яңалыкларның берничәсен күзәтеп китик.
Сез кишердән ризыкларны ничек әзерлисез? Чистартып юганнан сон башта кисеп турыйсыз, аннан ашка, башка төрле ашамлыкларга саласыз.
Әлбәттә, болай эшләүне дөрес дип уйлыйсыз. Тик кишерне алдан бөтен килеш пешереп куллану файдалырак була икән. Кишерне пешергәнче ту­ расаң, аның составындагы яман шешкә каршы торучы файдалы матдә — фалкаринол, бөтен килеш пешерелгән кишер белән чагыштырганда 25 % ка кадәр кимеп юкка чыга. Бәлки, кайбер хуҗабикәләр бөтен килеш пешерел­ гән кишер тәмсез дип каршы төшәрләр. Тик йөз дегустаторның (азыкнын һәм эчемлекләрнең тәмен татып карап, аларның сыйфатын билгеләүче) сиксәне бөтен килеш пешкән кишерне тәмлерәк дип тапкан. Әгәр дә кишерне турап пешерсәң, аның су белән бәйләнеше арта һәм кишер составында булган файдалы матдәләре суга чыгып таралалар һәм кайнаганда югалалар.
Әгәр дә ризыкка сарымсак салынырга тиеш икән, аны вак кисәкләргә турап 10-20 минут ачык һавада калдырып торырга кирәк. Биосинтез нәтиҗәсендә бу вакытта кислород һәм җимерелгән сарымсак күзәнәкләреннән чыккан фермент кушылып, яман шешкә актив каршы торучы аллацин дип аталган матдә барлыкка килә. Баетылган сарымсакны салатларга һәм бүтән төрле ризыкларга салырга ярый, бу очракта сарымсакны иң ахырдан өстәү зарур.
Сарымсак ашказаны, сөт бизе һәм үңәчтә яман шеш авыруы барлыкка килүдән саклый. Профилактика өчен көн саен ашарга 10 минут кала 2-3 тырнак сарымсак ашарга киңәш ителә. Сарымсак артыннан бераз майсыз сөт эчәргә кирәк. Болай эшләгәндә авыздан начар ис килми.
Суган белән дә шулай ук эш итәргә ярый, чөнки аның составында да сарымсакныкына охшаган матдә бар. Яман шешкә каршы торучы матдә < бик әче, күздән яшь чыгара торган «усал» суганда бигрәк тә күп була.
Кәбестәдә даруның үзе түгел, ә ярымфабрикаты бар. Изотиоцианат ; дип аталган матдә, кәбестә күзәнәгеннән чыкканнан соң, ферментлар ' тәэсирендә активлашып, яман шешкә каршы тора. Бу матдәнең хатын- кызларны күкрәк яман шешеннән саклавы ачылган. Кәбестә тозлаганда, изотиоцианат барлыкка килә. Щидагы, солянкадагы, голубцыдагы кәбестәнең сыйфаты югалуы билгеле, чөнки югары температурада пешергәндә кәбестәдәге файдалы матдәләр таралып бетә. Шуның өчен кәбестәне парда пешерү яхшырак. Моның өчен бар төр кәбестәләр дә ярый. Кәбестәне турагач, кул белән уып согы чыкканнан соң, 15-20 минут кулланмый тору тагын да яхшырак. Аннары салат яисә бүтән төрле ризык ясарга ярый. Болай әзерләнгән кәбестәне пешергәндә дә, файдалы матдәләре гадәттәгегә караганда күбрәк сакланып кала.
Яна өзелгән помидорларны турап табага салгач, пюрегә, пастага охшаш ризык әзерләсәң, томат составындагы ликопин дип аталган матдә яхшырак үзләштерелә. Бу—яман шешкә каршы торучы матдә. Ликопин универсаль матдә булып исәпләнә. Аның мәни бизе шешенә каршы активлыгы яхшы өйрәнелгән. Өстәвенә ул кан тамырлары һәм йөрәк өчен дә файдалы.
Бер уңайдан нинди ашамлыкларның яман шеш авыруына китерү куркынычы барлыгын күрсәтеп китү дә зыян итмәс.
Тоз—ашкайнату әгъзаларының яман шеш авыруына китерү куркынычын арттыра, чөнки организмга тоз артык кергәндә, су-тоз балансы бозыла.
Кан басымы күтәрелергә мөмкин, бөерләр артык йөк ала, нәтиҗәдә алар организмнан агулы матдәләрне начар чыгаралар. Нормада, барлык ризык­ ларны исәпкә алып, көненә 6-8 г нан артык тоз кулланырга киңәш ителми.
Майонез — бу популяр соусны әзерләгәндә майлы кислоталарның транс- изомерларын кулланалар, алар шулай ук йөрәк-кан тамырлары системасына да тискәре тәэсир итә. Сөткә-майга изелгән камыр ризыкларында, маргарин кергән продуктларда төрле майлар кулланыла. Шулай ук мондый ашамлык­ ларда углеводта бик күп, алар артык симерүгә китерә һәм матдәләр алмашын боза, бу процесс эчәклектә яман шеш барлыкка килү сәбәбе булырга мөмкин.
Ысланган ризыкларның зыянын онытмаска кирәк. Ясалма ыслану вакытында ашамлыкларда канцероген матдә — бензопирен барлыкка килергә мөмкин. Аның организмда туплану үзлеге бар.
Арахис бик туклыклы ризык. Ләкин аны куллануда да саклык кирәк. Җирдә яшәүче микроскопик гөмбәчекләр табигый канцероген матдә — афлотоксин бүлеп чыгара, ә арахис аны үзенә сеңдерә һәм бу матдә организмда ; тупланырга мөмкин. Кыздырылган кабыклы ризыклар—даими һәм озак кулланылган майда канцерогеннар барлыкка килә. Шуңа күрә кыздыру өчен бер майны ике тапкыр кулланырга ярамый.
Натрий глутаматы — бу тәмләткечне бик күп продуктларга өстиләр. Аны кулланырга да рөхсәт итәләр, тик ул шартлы канцероген булып исәпләнә, башка факторлар йогынтысында яман шеш авыруына китерергә мөмкин.
Хатын-кызларда сөт бизе яман шеше барлыкка килүнең бер сәбәбен кирәгеннән артык май кулланудан күрәләр. Бигрәк тә туендырылган май I куркыныч. Клетчаткасы күп, майлары аз булган ризык организмны яман шештән саклый. Шуңа күрә яман шеш авыруыннан саклану өчен (сөт бизе шеше очрагында гына түгел), организмга май керүне 20 % ка кадәр киметү, ә туендырылган сыер маен 10 % кадәр киметү файдалы. ; Юан эчәк яман шеше шактый киң таралган онкологик авыру булып санала. Галимнәр бу шешнең үсешен әфлисун кабыгында булган лимонен дип аталган матдә тоткарлый дип исәпли. Шулай ук кальций элементының организмга В витамины белән берлектә кергәндә, юан эчәкне һәм сөт бизен яман шештән саклау (бигрәк тә яшьләрдә) сыйфатын ачканнар.
Мае аз, клетчаткасы күп булган ризык яман шеш барлыкка килүдән сак­ лаганлыгы аңлашылды. Тик ризык рационын үзгәртеп кенә бу афәттән котылып булмый. Шуңа күрә сәламәт тормыш рәвеше алып барырга кирәклеген дә онытмаска кирәк. Физик күнегүләр ясау, җитәрлек дәрәҗәдә тыныч йокы, яхшы психик халәт, чиста тыныч уйлар — сезнең күңел һәм физик сәламәтлегегезнең нигезе булып торсын.
ЯМАН ШЕШ ҺӘМ ТУКЛАНУ
Тәндә сәгать саен 6 млрд яңа күзәнәк барлыкка килә. Алар дезоксири­ бонуклеин кислотасы (ДНК) (нуклеотидлардан төзелгән биополимер; баш­ лыча күзәнәк төшендә була һәм үзендә генетик мәгълүматны саклый) күче­ релмәсе нигезендә ясала. Әмма начар сыйфатлы ризык белән тукланганда, ДНК коды бозыла һәм рак күзәнәкләре хасил була. Бу хәл бигрәк тә суыткыч­ ларда озак торган, майлы һәм кыздырылган ризык яратучыларда күзәтелә.
Чөнки югары температурада майда мутантлашкан геннар, ә кыздырылган иттә нитрозаминнар барлыкка килә. Болар барысы да яман шеш ясалуга китерә. Яман шеш авыруы барлыкка килүдә төп сәбәпләрнең берсе—дөрес тукланмау! Онкологик авырулардан саклану өчен туклану рационына төп нинди азыкларны кертергә кирәк соң? Түбәндә шуларны карап китәрбез.
Ак кәбестә, шалкан, салат яфраклары — аларда гормоннарга уңай йогын­ ты ясап, сөт бизендә яман шеш күзәнәкләре барлыкка килүдән саклаучы кушылмалар бар. Брокколи — сульфорафан чыганагы. Ул тире һәм касык куышлыгындагы яман шеш авыруларыннан саклый. Сельдерей, гәзнич (пастернак), укроп, петрушка брокколиның антиканцероген үзенчәлеген көчәйтә. Аларны бергә кушып ашарга кирәк.
Көрпә, ипи, яшелчә (бәрәңгедән кала), яшел тәмләткечләр, җиләк-җимеш организмнан канцерогеннарны, агулы матдәләрне, холестеринны чыгара.
Бивио Колдорзо (Пезаро һәм Урбино)
Бивио Колдорзо  — Италиянең Марке төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Яман шеш
ЯМАН ШЕШ ҺӘМ ТУКЛАНУ
Сарымсак ашказанын, сөт бизен һәм үңәчне яман шеш авыруы барлыкка килүдән саклый. Профилактика өчен көн саен ашарга 10 минут кала 2-3 тырнак сарымсак ашарга киңәш ителә. Сарымсак артыннан бераз майсыз сөт эчәргә ярый. Болай эшләгәндә, авыздан начар ис килми.
Бивио Колдорзо (Пезаро һәм Урбино)
Географиясе
Бивио Колдорзо Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Яман шеш
ЯМАН ШЕШ ҺӘМ ТУКЛАНУ
Гөлҗимеш тә яман шешкә каршы көрәшү сәләтенә ия. Ул организмнан радионуклидларны һәм башка зыянлы кушылмаларны чыгара.
Помидор ликопинга бай. Ул мәни һәм ашказаны асты бизләре яман шешеннән саклый. Моның өчен кетчуп яки соус рәвешендә түгел, помидор килеш ашарга кирәк.
Чәйнең яшеле дә, карасы да антиоксидантларга бай һәм алар рак кү­ зәнәкләре үсүгә юл куймый.
Әфлисун, грейпфрут, лимон кебек цитрус җимешләре канцерогеннары нейтральләштерә. Алар, аерым алганда, ашказаны асты бизендә яман шеш барлыкка килүне кисәтә.
Алма үпкә һәм мәни бизендәге яман шеш үсешен туктата. Моның өчен атнага, ким дигәндә 1 кг алма ашау шарт.
Майсыз сөт авыз куышлыгы, ашказаны һәм туры эчәкне саклый. Сөттәге майлар исә, киресенчә, кайбер яман шеш формаларының азуына китерә.
FAM171A2
FAM171A2 —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
Лас Морас (Калвильо)
Лас Морас — Мексиканың Агваскальентес штатында урнашкан торак пункт. муниципалитеты составына керә.
Географиясе
Бу җирлеккә йомшак дала климаты хас, еллык уртача температура 17 — 18 °C (62.6 — 64.4 °F), шул ук вакытта май һәм июнь айларында уртача температура 22 — 23 °C (71.6 — 73.4 °F). Алар кызу айлар булып саналалар, һәм бу айларда температура 30 °C-тан (86.0 °F) артып китә ала. Гыйнвар — иң салкын ай, уртача 13 — 14 °C (55.4 — 57.2 °F) булса, температураның 4 °C-ка (39,2 °F) кадәр түбәнәюе белән билгеле. Салкыннар ноябрьдән февральгә кадәр бара. Явым-төшем аз күләмдә, уртача 526 мм (яки 20,7 дюйм), һәм күбесенчә җәй көне төшә, кыш коры.
Тарихы
Бу җирләрдә испан басып алучыларына кадәр чичимек кабиләләре яшәгән, 1530-1531 елларда җирлеккә испаннар керә.
1789 елның 24 апреленнән Сакатекас штатына кергән, 1835 елның 23 маеннан Агваскальентес штаты составында.
Берчуки
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,8 °C, июльнеке — плюс 17,5 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Стационе Понте Рио (Перуҗа)
Географиясе
Стационе Понте Рио Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Иске татар теле
Иске татар теле (Идел буе төрки теле ; иске имлә: ايسكى تاتار تلى) — кайбер этник кардәш халыкларның — татар, башкорт, өлешчә казакъ һәм нугайларның гомуми язма әдәби теле булган. Бүгенге татар һәм кырымтатар телләре Алтын Урда чорында формалашкан иске татар теле нигезендә килеп чыкканнар.
Тарих
XI-XIV гасырлардагы әдәби тел иске татар әдәби теле формалашуының башлангыч башлангыч чоры итеп карала. Ул матур әдәбиятта (Кол Гали, XIII гасыр) халык аваз иҗатында, дини әдәбиятта вә кайбер ташлары язмаларында киң чагылыш таба.
Эренкөй (Мургул)
Эренкөй (Erenköy) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Артвин иле Мургул илчесенә караган бер авыл (köy).
FAM171B
FAM171B —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
Шмолови
Шмолови (Šmolovy) — Чехиянең Высочина крае районында урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Тарихы
Авыл җирләре элек тарихи төбәгенә караган.
Демография
Халык саны динамикасы:
Ла Рана (Модена)
Ла Рана  — Италиянең Эмилия-Романья төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Ла Рана Апеннин ярымутравының төньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан төньякка таба урнашкан.
Лас Морас, Ранчо (Пабельон де Артеага)
Лас Морас, Ранчо — Мексиканың Агваскальентес штатында урнашкан торак пункт. муниципалитеты составына керә.
Географиясе
Бу җирлеккә йомшак дала климаты хас, еллык уртача температура 17 — 18 °C (62.6 — 64.4 °F), шул ук вакытта май һәм июнь айларында уртача температура 22 — 23 °C (71.6 — 73.4 °F). Алар кызу айлар булып саналалар, һәм бу айларда температура 30 °C-тан (86.0 °F) артып китә ала. Гыйнвар — иң салкын ай, уртача 13 — 14 °C (55.4 — 57.2 °F) булса, температураның 4 °C-ка (39,2 °F) кадәр түбәнәюе белән билгеле. Салкыннар ноябрьдән февральгә кадәр бара. Явым-төшем аз күләмдә, уртача 526 мм (яки 20,7 дюйм), һәм күбесенчә җәй көне төшә, кыш коры.
Тарихы
1789 елның 24 апреленнән Сакатекас штатына кергән, 1835 елның 23 маеннан Агваскальентес штаты составында.
Поҗарело (Перуҗа)
Поҗарело — Италиянең Умбрия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Поҗарело Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Билуци
Билуци (Білуці ) — Белоруссиянең Минск өлкәсе Валожынский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,8 °C, июльнеке — плюс 17,5 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Дмитрий Фурманов
Дмитрий Андрей улы Фурманов (Дмитрий Андреевич Фурманов, чын фамилиясе — Фурман, 26 октябрь (9 ноябрь) 1891 — 15 март 1926 ел) — рус совет язучысы, революционер.
Биография
1900—1903 елларда Фурманов шәһәр училищесында белем ала. 1908 елда Киңәшмә рельный училищесының 5 класска укырга керә. 1912 елда Мәскәү университетының юридик факультетына укырга керә, ләкин тиздән тарих-филология факультетына күчә. 1915 елда укуны тәмамлый һәм Беренче бөтендөнья сугышында Кызыл Крестының шәфкать бертуганы буларак катнаша.
1916 елда Иваново-Вознесенскига кире кайта, анда социалистов-революционерлар һәм анархистлар оешмаларында катнаша.
Октябрь инкыйлабыннан соң, Иваново-Вознесенск губернасы башкарма комитетының рәисенең урынбасары (рәисе — Михаил Фрунзе). 1918 елның июньдә БКП (б)га керә. Иваново-Вознесенск полкының составында, Ватандашлар сугышының фронтына китә. Моннан соң — Василий Чапаевның 25-нче укчылар дивизиясенең комиссары, Төркистан фронтының сәяси идарәсенең башлыгы, Җидесу өлкәсендә Революцион Хәрби Советы вәкиле, Епифан Ковтюх җитәкчелегендәге Кубаньга десантының комиссары.
1924—1925 елларда — Мәскәү пролетар язучылар берләшмәсенең секретаре.
1926 елның 15 мартында менингиттан үлә. Новодевичье зиратында күмелә.
Краселов
Краселов (Kraselov) — Чехиянең Көньяк Чехия крае районында урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Тарихы
Авыл җирләре элек тарихи төбәгенә караган.
Демография
Халык саны динамикасы:
FAM172A
FAM172A —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
Эль Крусеро, Дешидратадора Агрикола (Санта Круз де Хувентино Росас)
Эль Крусеро, Дешидратадора Агрикола — Мексиканың Гуанхуато штатында урнашкан торак пункт. муниципалитеты составына керә.
Ленинский (Павлодар өлкәсе)
Ленинский (Ленинский) — Казакъстанның Павлодар өлкәсендә урнашкан авыл.
Эль Крусеро, Дешидратадора Агрикола (Санта Круз де Хувентино Росас)
Географиясе
Эль Крусеро, Дешидратадора Агрикола Мексиканың үзәк өлешендә урнашкан.
Акдоган (Кастамону)
Акдоган (Akdoğan) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Кастамону иле Кастамону илчесенә караган бер авыл (köy).
Эль Крусеро, Дешидратадора Агрикола (Санта Круз де Хувентино Росас)
Климаты
Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 16 — 22 °C.
Явым-төшем аз күләмдә, уртача 400 мм — 700, һәм күбесенчә җәй көне төшә, кыш коры.
Тарихы
Безнең эрага кадәр 800-300 елларда бу җирләрдә чупикуарио халыклары яшәгән. X һәм XI гасырлар чикләрендә корылык аркасында бу халыклар биредән күченергә мәҗбүр була. Соңрак чичимеклар килеп урнаша башлый. 1520 елларда җирлеккә испаннар керә. Чичимек кабиләләре Испания басып алучыларына кадәр төп халык булган.
1824 елның 14 октябреннән Гуанхуато штаты составында.
FAM173A
FAM173A —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
Эренкөй (Юсуфэли)
Эренкөй (Erenköy) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Артвин иле Юсуфэли илчесенә караган бер авыл (köy).
Шнеков
Шнеков (Šnekov) — Чехиянең Пардубице крае районында урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Тарихы
Авыл җирләре элек тарихи төбәгенә караган.
Стационе Празко-Кремолино (Алесандрия)
Географиясе
Стационе Празко-Кремолино Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Бивио Кореҗи (Ферара)
Бивио Кореҗи  — Италиянең Эмилия-Романья төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Бильцавичы
Бильцавичы (Більцавічы ) — Белоруссиянең Минск өлкәсе Вилейский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,8 °C, июльнеке — плюс 17,5 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
FAM173B
FAM173B —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
Красенско
Красенско (Krásensko) — Чехиянең Көньяк Моравия крае районында урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ла Раца (Реҗо Эмилия)
Ла Раца  — Италиянең Эмилия-Романья төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Красенско
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Тарихы
Авыл җирләре элек тарихи төбәгенә караган.
Демография
Халык саны динамикасы:
Ла Раца (Реҗо Эмилия)
Географиясе
Ла Раца Апеннин ярымутравының төньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан төньякка таба урнашкан.
Бивио Корзика (Терни)
Бивио Корзика  — Италиянең Умбрия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Бивио Корзика Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Поҗарело-Рипа (Сьена)
Поҗарело-Рипа — Италиянең Тоскана төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Поҗарело-Рипа Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Эренкөй (Чанакчы)
Эренкөй (Erenköy) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Гиресун иле Чанакчы илчесенә караган бер авыл (köy).
Стационе Пратофонтана (Реҗо Эмилия)
Стационе Пратофонтана — Италиянең Эмилия-Романья төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Стационе Пратофонтана Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Хунта де лос Риос, Лас Хунтас (Атояк де Алварез)
Хунта де лос Риос, Лас Хунтас — Мексиканың Герреро штатында урнашкан торак пункт. муниципалитеты составына керә.
Географиясе
Хунта де лос Риос, Лас Хунтас Мексиканың көньяк-көнбатыш өлешендә, Мехико шәһәреннән көньяктарак урнашкан.
Климаты
Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 21,9 °C.
Явым-төшем күбесенчә җәй көне, сентябрь айларында төшә, кыш коры.
Тарихы
Бу җирләрдә беренче кешеләр якынча 20 мең ел элек күренә башлый. Болар ольмеклар дип уйланыла. Соңрак Теотиуакан йогынтысы көчәя. VIII — XV гасырларда ацтеклар йогынтысында була. 1521 елда испаннар керә, Испания яулап алганнан соң территория Мехико аудиенциясенең бер өлешен тәшкил итә, ул башта элекке ацтек империясе провинцияләреннән торган һәм соңрак Яңа Испания вице-корольлеге составына керә.
1849 елның 27 октябреннән Герреро штаты составында.