Акъяр,_Чертуш,_Чаллы_Башы_һәм_Шахмай_авылларыннан_Сталинград_сугышында_катнашучылары_(бүлүгә)
Чертуш авылыннан да Сталинград сугышында катнашучылар турында истәлекләр табылды. Шуларның берсе - Хәйруллин Зәйнулла Хәйрулла улы. Ул 1904 елда Чертуш авылында дөньяга килгән, 1941 нче елның 26 нчы августында сугышка китә. Хәрби хәзерлек үткәч, Мәскәү янындагы сугышка озатыла. Мәскәү өчен барган хәлиткеч сугышта Зәйнулла абый яралана, контузия ала. 3 ай Иваново госпиталендә дәвалангач, Ржев фронтына җибәрелә. Икенче кат яраланып, госпитальдә ятып чыккач, 1942 нче елның сентябрендә Сталинград фронтына җибәрелә, анда разведчик хезмәтен башкара. Күрсәткән батырлыклары өчен “За оборону Сталинграда” медале белән бүләкләнә. Шулай ук Чаллы Башы авылында 1923 елның 21 нче декабрендә туган Дәүләтшин Фәрукша абыйның, 10 нчы Б сыйныфы укучылары Гайфетдинов һәм Әхмәдиев Фәргатьләр язып алган истәлекләрдән(1969 нчы ел), Сталинград сугышында катнашканлыгы күренә. Фәрукша абый “За оборону Сталинграда” медале белән бүләкләнә. Исән-сау әйләнеп кайткач, туган авылында тракторда эшләгән. Шахмай авылыннан Шәйхетдинов Әгъләм Тәхаутдин улы (1917 нче елда туган) 1941нче елның 14 июлендә 20 яшендә сугышка киткән. “...Без авылдан 12 кеше бергә киттек, Казанда авылдашлар белән юлларыбыз аерылды. Мине кече командирлыкка укырга алдылар. 3 ай укыганнан соң, Корело-финский фронтка җибәрделәр. 1942 нче елда Сталинград өчен барган сугышларда катнаштым, җиңелчә яраланып, 2 атна госпитальдә яттым һәм кире сугышка кердем, “За оборону Сталинграда” медале белән бүләкләделәр...” дип, Әгъләм абый тарих түгәрәге әгъзалары белән  хатирәләр  уртаклашкан. Сталинградтан соң ул Брянск өчен сугышта катнаша, каты яраланып, 11 ай госпитальдә ята. Яңадан сугышка җибәрелми, химскладлар саклый. Кайткач, тракторда эшли, 1977 нче елның 22нче августында 60 яшендә вафат була. Бөек Октябрнең 50 еллыгына багышлап, 1966-67 нче уку елында 10 нчы сыйныф укучылары Бөек Ватан сугышы турында истәлекләр җыйган. 1966 нчы елның 27 нче декабрендә 10 сыйныф укучылары Хәйруллина һәм Гелметдинова тарафыннан Акъяр авылы кешесе Закиров Бәязит абыйдан язып алынган истәлекләр шулай ук бик кызыклы: “Мин 1904 нче елда Акъяр авылында тудым. 1942 нче елның 22 нче апрелендә сугышка киттем. Яр Чаллыдагы переправага эләктем. Анда безне, суда паром төзеп, солдатларны, танк-машиналарны су аша чыгарырга өйрәттеләр. Шуннан Сталинградка алып киттеләр (Идел елгасына). Пристань төзегәндә, бик авыр булды, суга баттым, иптәшләрем генә коткарып калды. Кабак, туңган бәрәңге ашап тордык, 3әр көн ач торган чаклар да булды. Сталинград сугышыннан соң, Днепр суына киттек, бу вакытта мин 2 нче фронт, понтонный часть, 2 нче батальон, 8 нче полк составында идем. Днепрны кичеп чыкканда, бик күбәү үлдек: батальонда 195 татар идек, сугыштан бары 11 татар гына әйләнеп кайттык... Төньяк Донецк  суын кичкәндә, танклар чыгарганда яраландым, 1 ай госпитальдә булдым. Венгрия аша үтеп Чехославакиягә хәтле барып җиттем. 1945 нче елның 8 нче мае иде, сугыш беткәнлеген хәбәр иттеләр. Бераз Румыниядә торгач, 1945 нче елның сентябрь башында авылга кайттым, 5 медалем бар. Хәзер балта остасы  булып эшлим...” Бәязит абый озак еллар Акъяр авылында яшәгәч, Чистай шәһәренә күчеп китә һәм анда вафат була.