cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Җаганнатх Гыйбадәтханәсе, Корапут
An exclusive bedha (place) is adorned by the tribal deity Matarbnam. It is situated strategically at the entrance of the complex Champakbana. Apart from the famous Ratha Yatra, various major and minor festivals are observed throughout the year and devotees, tourists from far and near throng here to fulfill their spiritual aspirations as it has assumed the divine status of Sacred Peetha (holy shrine). Admision to the temple is open to all without any discrimination. Here the Lord desired to portray himself as a symbol of a holy Culture which abounds in Humanism rather than to be Sectarian. During Ratha Yatra (Car festival) one Tribal Chief does the Chhera Panhanra,(sweeping) on the chariot that is traditionally performed by the Gajapati Maharaja at Puri. The Heads of Tribal Villages around Koraput are honoured on this day at the Chariot with scarfs presented by the Collector & District Magistrate of the Koraput district who happens to be the Working President of the Mandir Trust. One must see to beleive when different groups of Tribals come dressed in their traditional and colourful costumes to offer fruits etc. grown by them to their beloved God and to take part in the Ratha Yatra. This is an unique event in the annual cycle of festivals and rituals when the Lords leave their Abode for a brief annual sojourn to mingle with the masses and grant audience to their entire satisfaction. The Tribal Culture Research Centre (TCRC) has been established in conformity with the basic objectives of the Trust. It was inaugurated by the Governor of Odisha Dr. Biswambar Nath Panda in the year 1984. The centre is advancing in its aim in establishing two autonomous institutions- (i) The Tribal Museum in 1992 and (ii) the COATS in 1993. The Tribal Museum is engaged to document and preserve the cultural objects (both material & non-material) of the tribals and the COATS is mainly conducting studies to design suitable module of economic activities for the tribals. When one steps into Sabara Srikhetra, he experiences the unique touch of a Peetha and freedom from the bondage of narrow caste but filled with religious fervour. One can have the psychological satisfaction of the divine bliss of the Lord of the Universe. Koraput is approachable by rail and road and is well connected with different parts outside. A visit to Sabara Srikhetra will be a memorable event in one’s life as it has its appeal of holiness and self satisfaction, and eternal peace. -->
Югары Ай (Чиләбе өлкәсе)
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (47%), татарлар (21%), башкортлар (31%).
Бельвю (Кентукки)
Бельвю  — Америка Кушма Штатларының Кентукки штатында урнашкан шәһәр.
(8921) 1996 VH30
(8921) 1996 VH30 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Бельвю (Кентукки)
Тарихы
Бельвю шәһәре  елда нигезләнгән.
(8921) 1996 VH30
Тарихы
1996 елның 7 ноябрендә С. Уэда, Х. Канэда тарафыннан Кусиро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1996 VH30» саналган.
Бельвю (Кентукки)
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Братия-дин-Дял
Братия-дин-Дял — Румыниянең Вилча жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Казаца (Бьела)
Казаца — Италиянең Пьемонт төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казаца Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Новыя Кацуры
Новыя Кацуры (Новыя Кацуры ) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Петрыкавский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Анюг
Анюг — Россия территориясеннән ага торган елга. Кострома өлкәсе, Вологда өлкәсе, Түбән Новгород өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы ЛунТынга елгасының сул ярыннан 11 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 33 км.
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Сан-Лоренсу-ду-Сул
Сан-Лоренсу-ду-Сул — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Риу-Гранди-ду-Сул штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Июнь
Ию́нь (tat.lat. İyün (Çereşmä)) (шулай ук Черешмә, җәй ае, кайбер җирдә Кәрәз ай, Хәзиран )(Junius) — Милади тәкъвимендә елның алтынчы ае, Искерим тәкъвимендә дүртенче ай. Үз исемен рим тәңресе Юнона хөрмәтенә алды.
Инкыйлабка кадәр татар иске дәверлеге буенча Черешмә ае (24.5-21.6), Печән ае(21.6-21.7) (кайбер җирдә ук Кәрәз ай (Кәрәзай) яки Хәзиран) дип йөртелә.
Сылтамалар
[http://www.azatliq.org/content/feature/24454699.html Татар дәверлеге кайчан югалды? ]
Швейки (Соколовский повяты)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Сьвента-Липка
Сьвента-Липка — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Спенсер (шәһәр, Висконсин)
Спенсер  — Америка Кушма Штатларының Висконсин штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
HD178875
HD178875 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Рөстәм Зәбиров (1961)
Рөстәм Зәбиров, Рөстәм Мөхәммәт улы Зәбиров (1961 елның 17 июне, ССРБ, РСФСР, ТАССР, Казан) — архитектор, «Казан кирмәне» дәүләт тарих-архитектура һәм сәнгать музей-тыюлыгының баш архитектор бүлеге башлыгы (баш архитекторы), Татарстан Республикасының Габдулла Тукай исемендәге дәүләт премиясе лауреаты (2012).
Тәрҗемәи хәле
1961 елның 17 июнендә Казанда туган. Казанның 96нчы мәктәбен ( Туполев исемендәге КДТУ каршындагы гимназия,1978), Казан дәүләт архитектура-төзелеш университетының архитектура факультетын (1983), Мәскәүнең Реставрация сәнгате институтын (ru) тәмамлаган.
«Казан кирмәне» дәүләт тарих-архитектура һәм сәнгать музей-тыюлыгының баш архитектор бүлеге башлыгы (баш архитекторы). 2002 елда, гамәлгә куючыларның берсе буларак, архитектура өлкәсе хезмәтләре белән шөгыльләнүче «Зәбир» ҖЧҖ (420111, Казан, Кирмән урамы, 17) рәсмиләштергән.
Цегя
Цегя — Румыниянең Сату-Маре жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Чохрак (Лаба кушылдыгы)
Чохрак  — Россия территориясеннән ага торган елга. Краснодар крае, Адыгея республикасы биләмәләрендә ага. Елга Лаба елгасының сул ярына тамагыннан 96 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 84 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Кубань су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Лаба елгасы башыннан Чамлык елгасы кушылган урынга кадәр. Кече елга бассейны — Өстәмә бассейны юк, елга бассейны — Кубань.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Мурильо-эль-Фруто
Мурильо-эль-Фруто — Испаниянең Наварра провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Вест-Карсон (Калифорния)
Вест-Карсон  — Америка Кушма Штатларының Калифорния штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Вест-Карсон халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Госёгавара
Госёгавара — Япония дәүләтенең Аомори префектурасында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Госёгавара шәһәре 2005 елның 28 мартында шәһәр статусын ала.
Халкы
2008 елның 1 гыйнварына шәһәрдә 60788 кеше яшәгән. Халык тыгызлыгы - 1 км²-га 150 кеше тәшкил иткән.
Географиясе
Шәһәр территориясе 404.58 км² тәшкил итә.
Комарово (Нагорск районы)
Комарово (Комарово) — Киров өлкәсенең Нагорск районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
Гезес
Гезес — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Тризе-Кутрето-Сен-Серж
Тризе-Кутрето-Сен-Серж — Франциянең Эр һәм Луар департаментында урнашкан коммуна.
Сериньяк (Ло)
Сериньяк — Франциянең Ло департаментында урнашкан коммуна.
Лыстан
Лыстан — Россия территориясеннән ага торган елга. Киров өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Быстрица елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 10 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Нократ, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Новыя Луки (Жлобинский районы)
Новыя Луки  (Новыя Лукі ) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Жлобинский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
(8922) Куманодакэ
(8922) Куманодакэ — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
(16418) Lortzing
(16418) Lortzing — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1987 елның 29 сентябрендә Ф. Бёрнген тарафыннан Таутенбург обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1987 SD10» саналган.
Куландешвара Гыйбадәтханәсе
Куландешвара Гыйбадәтханәсе Һиндстанда, Андхра Прадешның Читтур районында урнашкан. Ул Куландешвара Ходаена багышланган (Һинд дине Шива Ходае). Ул 11-енче гасырга карый. Ул Каттаманчида урнашкан. Чола чоры.
Баһчекарадалак (Бала)
Баһчекарадалак (Bahçekaradalak) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Анкара иле Бала илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Казаца (Сиракуза)
Казаца — Италиянең Сицилия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казаца Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Шушманка
Шушманка (Шушманка, Шушманка) — Мари Илнең Юрино районында урнашкан бистә.
Халык
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: даими яшәүче халык юк.
Сьвенти-Гай
Сьвенти-Гай — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Үрнәк (Яшел Үзән районы)
Почта индексы — 423892.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.3 °C.
Сядло-Гурне
Сядло-Гурне — Польшаның Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Әфганстанда Һинд дине
Әфганстанда Һинд дине тарафдарлары булып әфганнарның кечкенә азчылыгы тора, алар 1000 шәхес дип исәпләнә һәм Кабулда һәм илнең башка зур шәһәрләрендә яши.
Тарих
Һинд дине Әфганстанда кайчан башланганы турында ышанычлы мәгълүмат юк, әмма тарихчылар фараз иткәнчә Һинду Куштан көньякка таба урнашкан территория борынгы заманнарда Һинду Үзәне Цивилизациясе белән мәдәни бәйләнгән булган дип фараз итәләр. Шул ук вакытта күпчелек тарихчылар Әфганстанда безнең эрага кадәр 330-ынчы елда Бөек Александр һәм аның Борынгы Македон әрмесе килгәнче Ахеменидлар җитәкләгән борынгы Арий кабиләләре яшәгән дип әйтә. Өч ел узгач Александр киткәч, ул Селевкид империясенең өлеше булып киткән. Безнең эрага кадәр 305 елда Селевкид Империясе Селевкид-Маурья Сугышы нәтиҗәсендә Һинду Куштан көньяктагы территорияне Һинд Маурья Империясенә югалткан. "Александр боларны Арийлардан алган һәм үз торак пунктларын нигезләгән, ләкин Селевк I Никaтьıp аларны Чандрагупта Маурьяга өйләнү һәм алмашка 500 фил алу шартларында кире алган." Страбо (безнең эрага кадәр 64 ел – безнең эраның 24 ел)
Безнең эраның 5-енче һәм 7-енче гасырларда Кытай сәяхәтчеләре Фасәнь, Сон Юн һәм сүанзанг Әфганстанны тикшергәннәр һәм Әфганстан турында ышанычлы мәгълүмат сакланган күп көндәлекләрне язып калдырганнар. Алар раслаганча төньякта Әмудәрья (Окс елгасы) һәм Һинд елгасы арасында төрле өлешләрдә Буддизм таралган булган. Шулай да, алар Һинд дине турында күп язмаганнар, гәрчә Сон Юн хәбәренчә Эфталит хөкемдарлары Буддизмны танымаганнар, ә "Ходайларны эзәрлекләп, ит өчен хайваннарны аулаганнар. Кытай монахлары Буддизм тарафдарлары булган, алар башка диннәр турында язарга кызыксынмаган булырга мөмкин. Шуңа өстәп Әфганстан төбәгендә сәяхәт итү хәрби башлыкларга һәм бандитларга күрә куркыныч булган.
Кабул Шаһи һәм Зунбил династиясе
Әфганстанны мөселманнар яулап алганчы, территориядә (төньякта) Зәрдөштлек, (көньякта һәм көнчыгышта) Мәҗүсилек, (көньяк-көнчыгышта) Буддизм, (Кабул/Логарда) Һинд дине һәм башкалар булган. Анда төрле халыклар яшәгән, шулар арасында фарсылар, хәләҗләр, төрекләр һәм әфганнар. Һинду Куштан көньякта көньяк эфталитларның токымы Зунбиллар хөкем сөргән. Көнчыгыш Кабул Шаһилар тарафыннан контрольдә булган. Зунбиллар һәм Кабул Шаһилар Һиндстан субконтинентының башка урыннары белән мәдәни бәйләнгән булган. Зунбил патшалары "Зун" дип аталган Кояш Ходаена табынганнар һәм исемнәрен шуннан алганнар. Кайбер галимнәр фаразынча Көньяк Азиядә сыннарга табынганнарның һәрберсе Һинд дине тарафдары булган дип әйтә. Мәсәлән, Андре Винк язганча "Зун культы Һинд дине культы, ә Буддизм һәм Зәрдөштлек булмаган." Потларга барлык табыну да Һинд диненең өлеше булмаган. Потларга табыну бөтен дөньяда булган, Мәккә, Согуд Гарәбстанын да кертеп.
Безнең эраның 653-4 елларда Габдеррәхмән бин Самара 6000 Гарәп мөселманнары белән Зунбил территориясенә үтеп кергән һәм Заминдаварда "Зун" гыйбадәтханәсенә юл салган, ул Әфганстанның хәзерге Һилмәнд пpавинcәсенең Муса Каладан өч милә көньяккарак урнашкан дип фараз ителә.
Кабул Шаһилар Зунбил территориясеннән төньякта, Кабулистан һәм Гандахараны керткән территориядә хөкем сөргән. Гарәпләр Ислам юлламасы белән Кабулга барып җиткән, ләкин озак хөкем сөрә алмаган. Кабул Шаһилар гарәп бәреп үтүләреннән саклану өчен шәһәр тирәли гигант дивар төзегәннәр, аны хәзер дә күреп була.
Виллем Фогельсанг үзенең 2002 ел китабында язганча: "Безнең эраның сигезенче һәм тугызынчы эра дәвамында хәзерге Әфганстанның көнчыгыш өлешләре һаман мөселман булмаган хөкемдарлар кулында иде. Мөселманнарның аларга Һиндлеләргә карата мөнәсәбәт тенденциясе булган, гәрчә җирле хөкемдарларның күбесе ачык күренгәнчә Гунн яки Төрки килеп чыгышлы булган." Безнең эраның 870-нче елында Зәранҗтан Сәффарид династиясе Әфганстанның күпчелек өлешләрен яулап алган һәм бөтен ил буенча мөселман хөкемдарларын куйган. 10-ынчы гасырда Газнәвиләр килгәнчегә кадәр мөселманнар һәм мөселман булмаганнар янәшә яшәгән дип хәбәр ителә. ''"Кабулда бер юл буенча кереп була торган, көче өчен мәшһүр крепость бар. Аның эчендә мөселманнар һәм анда шәһәрчек анда Һиндстаннан кәферләр яши." '' Эстахри, безнең эраның 921 елы
Әфганстанда беренче "Һинду" турында мәгълүмат Хөдүд әл-Галәмдә безнең эраның 982-енче елында очрый, анда "Нинһар"да (Нангархарда) Исламга күчкән патша турында әйтелә, гәрчә аның Мөселман, Әфган һәм Һинду дип тасвирланган 30-дан артык хатыны булса да. Бу атамалар еш географик төшенчәләр буларак кулланылган. Мәсәлән, "Һинду" (яки "Һиндустани") дип Һиндстан (Һиндстан субконтиненты)ннан чыккан кешеләрне тасвирлау өчен кулланган, һәм "Әфган" "Әфганстан"нан чыккан кешеләр өчен кулланылган.
Мартин Эванс үзенең 2002 ел китабында язганча: "Хәтта шул вакытта да, Һинду Шаһиларның Һинду династиясе Гандхараны һәм көнчыгыш чикләрне тоткан. Унынчы гасырдан бирле Әфганстанда Фарсы теле тарала башлаган, көч үзәге Газнига күчкән, анда үз кануннары буенча Бохара шәһәренең Саманид династиясеннән башланган Төрки династия үз империясен төзергә дәвам иткән. Мәхмуд Газнәви 998 һәм 1030 еллар арасында хөкем сөргән. Ул Һиндуларны Гандхарадан куган һәм Һиндстаннан 17-дән дә азрак булмаган яу ясаган. Ул Әфганстанда һәм шулай ук Пакстанда массакүләм Исламга күчүне илһамландырылган.
Солтан Мәхмуд Газнәви Һиндстанга (Һиндуларның илләренә) 10-ынчы гасырда Инд елгасын кичә башлаганда, Газнәви мөселманнар хәзерге Әфганстан территориясенә Һинду колларын алып килә башлаганнар. Газнәвиләрнең хәрби бәреп үтүләре хәзер Әфганстан һәм Пакстан территорияләрендә Сөнни Исламның доминациясен тәэмин иткән. Төрле тарихи чыганакларда, мәсәлән, Мартин Эванс, Э.җ. Брилл һәм Фаришта Кабулга һәм Әфганстанның башка өлешләренә Исламның үтеп керүен Мәхмудкә язганнар:
Газнәвиләр Империясе соңрак Гурид Династиясе тарафыннан киңәйтелгән булган. Халҗи династиясе вакытында Һиндстан һәм Әфганстан арасында кешеләр ирекле йөргән. Бу Могол империясе һәм аннан соңгы Сури империясе һәм Дуррани империясенә кадәр шулай дәвам иткән.
Хәзерге чор
Әфган Һиндулары һәм Әфган Сикхлары еш гыйбадәт кылу урыннарын уртаклаша. Алар кайчандыр Әфган икътисадында доминацияләгән. Сикхлар белән бергә алар Хиндки исеме астында мәгълүм. Һинду җәмәгате арасында лингвистик демография төрле һәм гадәттә төбәк килеп чыгышына карый: Пәнҗабилар Пәнҗаб телендә сөйләшә, Синдхлар Синдх телендә, ә Кабуллылар һәм Кандхарилар П ушту телендә дә, Һиндко теленең төньяк һәм көньяк диалектларында да сөйләшәләр. Әфганстанның җирле Һинду җәмәгате күбесенчә Кабулда урнашкан. 2002 елда лойя җиргада Һиндулар өчен ике урыны булган. һәм элеккеге Әфганстан Президенты Хәмид Карзайның икътисади киңәшчесе Әфган Һиндуы булган.
Талибанның 1996-ынчы елдан 2001 елга кадәр хөкем сөрүе вакытында Һиндулар үзләрен мөселман булмаганнарын таныту өчен һәм мәчеткә намаз вакытында бармаулары өчен җәза бирелмәс өчен сары бэҗлар кияргә тиеш булган. Һинду хатыннары аларга карата җенси җинаятьләр булмас өчен "бурка"лар кияргә тиеш булган. Бу Талибанның "мөселман булмаган" җәмәгатьләрне "мөселманнар"дан аеру планының өлеше булган.
Бу декрет Һиндстан һәм Әᴍᴎpикə Кушма Штатлары хөкүмәтләре тарафыннан дини ирекне бозу буларак тәнкыйтьләнгән. Һиндстанда, Бхопалда Талибан режимына каршы киң протестлар узган. Әᴍᴎpикə Кушма Штатлары-та Анти Яла Ягу Лигасының сәркатибе, Абраһам Фоксман бу декретны Нацист Германиясендә яһүдләр ярлыклар киюенә тиңләгән. Әᴍᴎpикə Кушма Штатлары-та берничә күренекле канун белгече Әфганстанда Һинду азчылыгы белән солидарлыгын күрсәтү өчен "Мин Һинду" дигән сары бэҗлар кигәннәр.
2013 елның июленда, сайлау буенча Әфган парламентында азчылык төркемнәре өчен урыннар резервлаудан баш тарткан. Ул вакыттагы президент Хәмид Карзайның карарында кабилә кешеләре һәм "хатыннар" өчен урыннар резервланган, ә дини азчылыклар өчен Матәмдә игълан ителгән диннәрнең тигезелеге маддәсе буенча урыннар резервланмаган.
Мелик (Мустафакемалпаша)
Мелик (Melik) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Бурса иле Мустафакемалпаша илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Швейки (Цехановский повяты)
Швейки  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Сан-Лоренсу-ду-Уэсти
Сан-Лоренсу-ду-Уэсти — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Санта-Катарина штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Мурусабаль
Мурусабаль — Испаниянең Наварра провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Шаһбузкәнд
Шаһбузкәнд (Şahbuzkənd ) — Әзербайҗанның Нахчыван Автоном Республикасы Шанбуз районына караган авыл.
Мурусабаль
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Спирит (Висконсин)
Спирит  — Америка Кушма Штатларының Висконсин штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Шауйе
Шауйе (Chaouilley) — Франциянең Мёрт һәм Мозель департаментына караган коммуна.
Бельмид (Кентукки)
Тарихы
Бельмид шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Новыя Малыничы
Новыя Малыничы (Новыя Малынічы ) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Чачэрский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Сядло-Дольне
Сядло-Дольне — Польшаның Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Мария Хадаханэ
Хадаханэ Мария Андреевна (6 июнь 1933 ел) — прозаик, тәрҗемәче, әдәбиятчы, тәнкыйтьче, филология фәннәре кандидаты. ССРБ Журналистлар берлеге, (1962), ССРБ Язучылар берлеге (1968), Бөтен Союз театрлар җәмгыяте әгъзасы. Тыва АССР-ның атказанган мәдәният хезмәткәре (1967), Россия Федерациясенең атказанган мәдәният хезмәткәре (2006).
Биографиясе
Хадаханэ Мария Андреевна 1933 елның 6 июнендә Иркутск өлкәсенең Бохан авылында туа. Кызылның 1 нче, 3 нче мәктәпләрендә укый. 1955 елда Иркутск дәүләт университетының тарих-филология факультетын тәмамлый. 1955-1968 елларда Тыва гыйльми-тикшеренү институтында тикшеренүче, укытучы, Кызыл дәүләт педагогия институтында (1995 елдан Тыва дәүләт университеты составында) рус әдәбияты кафедрасы мөдире булып эшли. 1966 елда СССР Фәннәр академиясенең М. Горький исемендәге Дөнья әдәбияты институтында «Тыва прозасының барлыкка килүе» темасына кандидатлык диссертациясе яклый. .
«Тыва проза» (1968), «Әдәби Тыва» (1986), «Тыва мәдәнияте очерклары» (2008) монографияләрен нәшер итә. Автордашлыкта «Тыва совет литератураның допчу төөгүзү» («Краткая история тувинской советской литературы», 1975) хезмәтен яза.
«Тыва халык әкиятләре» (1958), «Кояш янындагы кыя» (1961), «Тыва мәкалләре һәм әйтемнәре» (1966), «А. Пальмбах — язучы һәм кеше» (1967), «Тыва халык әкияте» (1967), «Тыва әкиятләре» (1970), «Тыва театры кешеләре» (1971), «ч Чоннуң ечень— Халыҡ аҡылы» (1976), «Тыва халык әкияте» (1984), "Тыва әкиятләре « (2000), „Кеше хакына“ (2005), „Цирк артисты“ (2006) китапларын тулаучы.
М. Хадаханэ дистәләгән гыйльми һәм әдәби-тәнкыйть мәкаләләре яза, Тыва язучылары О. Саган-оол, С, Сюрюн-оол, М. Олчи-оол, Н. Ооржак, М. Кожелдей, Б. Ондар һ. б. әсәрләрен русчага тәрҗемә итә.
„Гомер елгасы“ повестын яза (2003).
М. А. Хадаханэның кайбер хезмәтләре алтай, якут, хакас, монгол һәм тыва телләренә тәрҗемә ителгән.
Төп хезмәтләре
1. Тувинская проза. — Кызыл: Тув. кн. изд-во, 1968. — 130 с.
2. Литературная Тувы. — Кызыл: Тув. кн. изд-во, 1986. — 124 с.
3. Река жизни: повесть. — Кызыл: Тув. кн. изд-во, 2003. — 280 с.
4. Очерки тувинское культуры. — Кызыл: Тув. кн. изд-во, 2008. — 66 с.
Сылтамалар
1. Поздравления с юбилеем Марие Хадаханэ !
2. Вышла в свет книга Марии Хадаханэ «Мы из Тувы»
3. Мария Хадаханэ : В каждом человеке есть своя тайна
5. Добрий души человек
Братка
Братка — Румыниянең Бихор жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Чусовской
Чусовской (Чусовской) — Чиләбе өлкәсенең Югары Өфәле шәһәр округы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (35%), татарлар (21%), башкортлар (38%).
(16419) Kovalev
(16419) Kovalev — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1987 елның 24 сентябрендә Журавлёва Л. В. тарафыннан Кырым обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1987 SS28» саналган.
Сьвентник
Сьвентник — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(8923) Ямакава
(8923) Ямакава — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1996 елның 30 ноябрендә Т. Кобаяси тарафыннан Оидзуми обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1996 WQ1» саналган.
Шантацара
Шантацара — Россия территориясеннән ага торган елга. Карачай-Чиркәс Республикасы биләмәләрендә ага. Елга Олы Лаба елгасының уң ярына тамагыннан 67 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 12 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Кубань су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Лаба елгасы башыннан Чамлык елгасы кушылган урынга кадәр. Кече елга бассейны — Өстәмә бассейны юк, елга бассейны — Кубань.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Баһчекашы (Эргани)
Баһчекашы (Bahçekaşı) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Диярбакыр иле Эргани илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Тризе-ле-Боннваль
Тризе-ле-Боннваль — Франциянең Эр һәм Луар департаментында урнашкан коммуна.
HD178880
HD178880 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Гельдерсхайм
Гельдерсхайм — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Анюж
Анюж — Россия территориясеннән ага торган елга. Кострома өлкәсе, Вологда өлкәсе, Түбән Новгород өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Княжая елгасының уң ярыннан 50 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 21 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Идел су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Унжа елгасы, инештән тамагына чаклы. Кече елга бассейны — Идел, Рыбинск сусаклагычыннан Ука кушылган урынга чаклы, елга бассейны — Иделның өске өлеше, Куйбышев сусаклагычына чаклы (Ука елгасын кертмичә).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Цейка
Цейка — Румыниянең Вилча жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Мурчанте
Мурчанте — Испаниянең Наварра провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Со (Ло)
Со — Франциянең Ло департаментында урнашкан коммуна.
Вест-Мэнло-Парк (Калифорния)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Швелице
Швелице — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Äl-Qağidä
Äl-Qağidä yäki Äl-Qaidä (ğäräpçä القاعدة‎‎, al-qāʿidah, IPA: /ælˈqɑːʕɪdɐ/, "nigez", "baza", "qağidä") - wahhabiçelek terroristik oyışmalarnıñ iñ zur häm kisken qaraşlı xalıqara oyışması. 1988 yılda nigezlängän. 1998 yılda Keniä häm Tanzaniä başqalalarında AQŞ ilçelekläre şartlatılğannan soñ, Äl-Qağidä dönya berençe terror oyışması bulıp sanala. 2001 yılnıñ 11 sentäberendä Äl-Qağidä oyışması AQŞta berniçä zur teraktlar oyıştıra. Äl-Qağidä oyışmasınıñ maqsatı - İslam illärendä dönyawi tärtipne töşerü häm "Böek İslam xälifälege"n buldıru.
Oyışmanıñ xäzerge citäkçese - Äymän az-Zawahiri.
Äfğänstan suğışı
Äl-Qağidä oyışması Äfğänstan suğışı (1979-1989) waqıtında barlıqqa kilä. SSRB Äfğänstanğa ğäskärlären kertügä qarşı AQŞ "Tsiklon" operatsiäsen ütkärä, näticädä 1984 yıldan Usama ben Laden häm Abdulla Azzam citäkçelegendäge möcähädlär "Mäktäb-äl-Xidämät"(Pakstan, Peşawar) oyışmasına bulışa häm aqça birä başlıy. Äfğän möcähädläre SSRB ğäskärlärenä qarşı cihad suğışın iğlan itälär, AQŞ maxsus xezmäte Usama ben Laden citäklägän oyışmağa qoral häm aqça belän bik bulışa başlıy.
1988 yılda Päqstan Peşawar töbägendä "Misır islam cihadı" häm Usama ben Laden citäklägän törkemnär "Äl-Qağidä" oyışmasına berläşä.
SSRB ğäskärläre Äfğänstannan kitkännän soñ Usama ben Laden Soğud Ğäräbstanına qayta.
Farsı qultığındağı suğış
1990 yılda Säddam Xösäyen citäklägän Ğıyraq Küwäyt ilen basıp ala häm Soğud Ğäräbstanına yanıy başlıy. Usama ben Laden Fahd patşasına yärdämen täqdim itä, läkin Soğud patşası AQŞ yärdämen saylıy.
AQŞqa qarşı suğış başlawı
Usama ben Laden Mäkkä häm Mädinä - izge möselmannar cirendä AQŞ ğäskärläre buluın - mäsxärä itü bulıp sanıy häm açıq çığış yasıy. Şunnan soñ 1991 Usama ben Laden Soğud Ğäräbstanınnan quıp çığarıla häm "Äl-Qağidä" AQŞqa qarşı köräş başlıy.
Сан-Луджеру
Сан-Луджеру — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Санта-Катарина штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Äl-Qağidä
AQŞqa qarşı suğış başlawı
2001 yılnıñ 11 sentäberendä Äl-Qağidä oyışması AQŞta berniçä zur teraktlar oyıştıra.
Ğämäläge xäl
Äl-Qağidä suğışçıları küp kenä illärdä törle bäreleşlärdä qatnaşalar, ayıruça Äfğänstanda, Pakstanda, Ğıyraqta, Süriädä, Misırda, Liviädä, Frantsiädä h.b.
2004 yıldan birle Äl-Qağidä üz kontrole astında Wäziristan töbägen tota.
Спрингфилд (Дейн, Висконсин)
Спрингфилд  — Америка Кушма Штатларының Висконсин штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Казаца (Пяченца)
Казаца — Италиянең Эмилия-Романья төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казаца Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Караташ (Решадие)
Караташ (Karataş) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Токат иле Решадие илчесенә караган бер авыл (köy).
Хиракава
Хиракава — Япония дәүләтенең Аомори префектурасында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Хиракава шәһәре 2006 елның 1 гыйнварында шәһәр статусын ала.
Халкы
2008 елның 1 гыйнварына шәһәрдә 34638 кеше яшәгән. Халык тыгызлыгы - 1 км²-га 100 кеше тәшкил иткән.
Географиясе
Шәһәр территориясе 345.81 км² тәшкил итә.
Лыштанка
Лыштанка — Россия территориясеннән ага торган елга. Удмуртиянең Кизнер районы биләмәләрендә ага. Елга  Кылт елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 18 км.
Новыя Маркавичы
Новыя Маркавичы (Новыя Маркавічы ) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Жлобинский районында урнашкан авыл.
Лыштанка
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Нократ, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Новыя Маркавичы
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Шамил Якупов (1956)
Шамил Якупов, Шамил Камил улы Якупов (1956 елның 25 мае, СССР, РСФСР, ТАССР, Кукмара районы, Адай) ― рәссам, «Россия Рәссамнар берлеге» иҗтимагый иҗат берләшмәсенең Яр Чаллы оешмасы, «Татарстан Республикасы Рәссамнар берлеге» төбәк иҗтимагый иҗат берләшмәсе әгъзасы, Татарстанның атказанган сәнгать эшлеклесе (2017). 1994 елдан Россия Рәссамнар берлеге гъзасы.
Кайбер әсәрләре
Рәссамның әсәрләре Татарстан Республикасы дәүләт музейларында һәм галереяләрендә, шулай ук шәхси коллекцияләрдә саклана. Сынлы сәнгатьнең пейзаж жанрына өстенлек бирә.
Сьвентохово
Сьвентохово — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(8924) Ирума
(8924) Ирума — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1996 елның 14 декабрендә Н. Сато тарафыннан Титибу обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1996 XA32» саналган.
Гельтендорф
Гельтендорф — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(16420) 1987 UN1
(16420) 1987 UN1 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1987 елның 28 октябрендә С. Уэда, Х. Канэда тарафыннан Кусиро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1987 UN1» саналган.
Шеневьер
Шеневьер (Chenevières) — Франциянең Мёрт һәм Мозель департаментына караган коммуна.
Керфексыман җисем
[[Файл:Eye_scheme_mulitlingual.svg|мини|300x300пкс|
Шеневьер
Географиясе
Коммуна мәйданы — 4,54 км².
Керфексыман җисем
1. күз агы
Баһчекая (Инегөл)
Баһчекая (Bahçekaya) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Бурса иле Инегөл илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Керфексыман җисем
3. Шлемм каналы
4. төсле катлау тамыры 5. мөгезкатлау
6. төсле катлау
7. күз карасы
8. күзнең алгы камерасы
9. күзнең арткы камерасы 10. керфексыман өлеш
11. күз ясмыгы
12. пыяласыман җисем
13. челтәркатлау
]] Цилиар өлеш, керфексыман өлеш, керфексыман җисем (лат.  corpus ciliare  от лат.  cilia  — керфекләр) — күзнең тамырлы тышча сының урта өлеше, күз ясмыгын асып тота һәм аккомодация процессын тәэмин итә. Моннан тыш, цилиар җисем күзләр камерасының сулы сыекча эшләп чыгарышында катнаша, күзнең җылылык коллекторы ролен башкара.
Анатомия
Цилиар җисем күз агы астында төсле катлау һәм чын тамырлы тышча арасында урнашкан тар боҗрадан гыйбарәт. Цилиар җисем карау өчен мөмкин түгел, чөнки төсле катлау белән яшерелгән. Меридиональ кисемдә цилиар җисем өчпочмак кебек. Хориоидея цилиар җисемгә күчкән урын челтәркатлауның күрү өлеше сукыр өлешенә күчкән урын белән туры килә һәм тешле кырый (ora serrata) дип атала.
Боҗраның эчке өлешеннән күз ясмыгына таба цилиар үсентеләр (processus ciliares) китә. Үсентеләрнең җыелмасы цилиар таҗ (corona ciliaris) тәшкил итә.
Бу үсентеләрдән бик юка җепселләр (зонуляр җепселләр, fibrae zonulares) радиаль китеп, күз ясмыгының экваторына беркетелә. Җепселләрнең җыелмасы цинн бәйләвече яки керфекле путачык (zonula ciliaris) дип атала.
Цилиар җисем катламында цилиар мускулларның (керфекле мускулларның, musculus ciliare) яссы миоцитлары урнашкан. Мускулда меридиональ (буй), радиаль һәм циркуляр (әйлән) җепселләрне аералар.
Цилиар мускул  күзне йөртүче нерв (баш мие нервларының III пары) белән иннервацияләнә. Парасимпатик җепселләрнең күчереше цилиар төендә башкарыла. Цилиар җисемнән сизгер җепселләр кыска һәм озын цилиар нервлар рәвешендә китә, алар  өч тармаклы нерв (баш мие нервларының V пары) ботаклары.
Керфексыман җисемнең яссы өлеше
Керфексыман җисемнең яссы өлеше (pars plana) лимбтан 1 мм'дан башланып, артка таба якынча 6 мм'га тарала. Алгы өчтән берен (2 мм) керфексыман өлешнең җыерчыклы өлеше, арткы өчтән икесен (4 мм) — яссы өлеше тәшкил итә, шуңа күрә күз  ясмыгы һәм челтәркатлау өчен имин хирургик кисем ясмык белән авыруларда  лимбтан 4 мм'да һәм артифакия очрагында 3,5 мм'да була.
Тешле сыр
Тешле сыр (ora serrata) — челтәркатлау керфексыман җисем эпителиена күчкән урын. Тешле сыр өлкәсендә түбәндәге кисәкләрне аерып була (рәс. 19.1).
1. Тешле үсентеләр — керфексыман җисемнең яссы өлешенә батып кергән челтәркатлауның озынча очлы өлешләре.
Алар күбрәк борын ягыннан чагылган һәм форма буенча аерыла ала.
2.    Тешле сырларның култыгы — тешле үсентеләр арасындагы керфексыман җисем өлкәләре.
3.    Меридиональ җыерчык — тешле үсенте башына баручы калынайган челтәркатлауның зур булмаган радиаль җыерчыгы. Аны ешрак өске борын квадрантында табалар. Җыерчык нигезендә еш зур булмаган «тишекле» челтәркатлау ертылуын ачыклыйлар (рәс. 19.2а). Тешле үсенте белән бергә гадәттә меридиональ җыерчыктан һәм керфексыман җисемнең башына юнәлгән үсентедән торган төзелешне меридиональ  комплекс дип атыйлар.
5.    Грануляр тукыма пыяласыман җисем нигезендә күпсанлы ак төерләрдән гыйбарәт, аларны зур булмаган периферик ертылуларның «капкачы» дип ялгыш  исәпләп була (рәс. 19.2в).
NB Тутлы эпителий белән челтәркатлау һәм хориоидея кушылуы челтәркатлау купканда субретиналь сыекчаның алга таралуын чикли. Хориоидея һәм күз агы арасында андый тоташу булмаганлыктан, хориоидея кубарылуы алга керфексыман  җисемне катнаштырып тарала ала (цилиохориоидаль кубарылу).
Гистология
Цилиар җисем югары васкуляризацияле көпшәкле тоташтыргыч тукымалар һәм яссы миоцитлардан ясала.
Тышкы яктан цилиар җисем һәм аның үсентеләре челтәркатлауның цилиар өлеше (pars ciliaris retinae) белән капланган, алар челтәркатлауның төсле катлау өлеше (pars iridica retinae) белән бергә челтәркатлауның сукыр өлешен (pars caeca retinae) тәшкил итә. Эпителий — ике катлы. Эчке эпителиаль күзәнәкләр катламы пигментланган, тышкысы — юк. Нәкъ менә пигментланмаган эпителиаль күзәнәкләр сулы сыекча һәм гиалурон кислотасы эшләп чыгаруда катнаша.
Аккомодация
Цилиар мускулларның кыскаруы күрүне якын әйберләргә фокусировка ясавына китерә. Цилиар мускулларның кыскаруы эчке аралыкны киметә, шуңа күрә зонуляр җепселләрнең тартылуы кими. Сыгылмалыгы аркасында күз ясмыгы түгәрәкләнә, аның кәкрелек радиусы кими. Бу якын ераклыкта урнашкан әйберләр сурәтләренең челтәркатлауга төгәл проекциясенә китерә.
Мускуллар йомшаргач, зонуляр җепселләр тартыла һәм күз ясмыгы тагын яссылана. Фокус ераклаша.
Клиник мәгънәсе
Зонуляр җепселләрнең өзелүе күз ясмыгы күчешенә (күз ясмыгы тайпылуына) китерә.
Цилиар җисем спазмы китереп чыгарган авыртулар күзнең алгы бүлекләре ялкынсынуы өчен була ала. Керфексыман җисемнең ялкынсынуы циклит дип атала.
Цилиар җисем  кайбер глаукомага каршы даруларның (апраклонидинның) төп тәмеге булып тора, чөнки ул күзләр камерасының сулы сыекчасын эшләп чыгаруы өчен җавап бирә. Бу процессны туктату күз эче басымы кимүенә китерә.
Яңа туганнарның цилиар мускул җитәрлек үсеш алмаган, ул бик юка, әмма тормышның икенче елында аккомодация сәләте барлыкка килә инде.
Керфексыман җисемнең сулы сыекча секрециясе шактый кимегәндә, күз эче басымы түбәнәя һәм күз алмасының атрофиясе килеп чыга.
Тури (Франция)
Тури — Франциянең Эр һәм Луар департаментында урнашкан коммуна.
Меликаһмет (Сур)
Меликаһмет (Melikahmet) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Диярбакыр иле Сур илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Үрнәк (Мөслим районы)
Үрнәк — Татарстан Республикасының Мөслим районындагы авыл.
Почта индексы — 423991.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.8 °C.
Бельфонт (Кентукки)
Бельфонт  — Америка Кушма Штатларының Кентукки штатында урнашкан шәһәр.
Мурьета
Мурьета — Испаниянең Наварра провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Бельфонт (Кентукки)
Тарихы
Бельфонт шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Мурьета
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сан-Луис (Рорайма)
Сан-Луис  — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Рорайма штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Комельская
Комельская (Комельская) — Киров өлкәсенең Луза районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
Новыя Милевичы
Новыя Милевичы (Новыя Мілевічы ) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Жытавицкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Швендрови-Мост
Швендрови-Мост — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Спрингфилд (Джексон, Висконсин)
Спрингфилд  — Америка Кушма Штатларының Висконсин штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сяноженти
Сяноженти — Польшаның Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Браткову
Браткову — Румыниянең Телеорман жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Истанбул аэропорты
Истанбул халыкара аэропорты (тур. Istanbul Havalimani ), Яңа яки Өченче Аэропорт ( тур. Üçüncü Havalimanı ) - Төркиядә Истанбулның Европа өлеше территориясендә Арнавуткёй районындагы халыкара аэропорт. Шәһәр үзәгеннән 35 чакрым ераклыкта урнашкан, 2018 елның 29 октябрендә ачылган.
Урнашуы
Яңа аэропорт Арнавуткёй һәм Чатальҗа районнары юллары киселеше янында, Истанбулның Европа өлешенең төньягында, Теркос күле янында төзелә. Төзелеш мәйданы 7,659 гектарны били, бу якынча 6,172 гектар дәүләт урманнары. Төзелә торган яңа аэропорт белән Ататюрк аэропорты арасы туры сызыкта якынча 35 км. Төзелеш мәйданында иске ачык күмер шахталары була, аларны соңыннан җир белән каплыйлар.
Төркия авыл хуҗалыгы министрлыгы тикшеренүе буенча, аэропорт проектын тормышка ашыруның экологик йогынтысына төзелеш территориясендә үсә торган 2 513 341 агачның 657 950 кисәргә кирәк, ә калганнары яңа урыннарга күчереләчәк. Яңа аэропорт тышкы һәм эчке яктан 180 дән артык юнәлештә хезмәт күрсәтә алачак.
Аэропорт проекты
Беренче этапта түбәндәгеләр ачыла:
2018 елның 29 октябрендә Төркия президенты Таййип Әрдоган Төркиянең бәйсезлек көнендә Истанбул аэропортын ача. Аэропорт төзелешенең барлык этаплары 2023 елга төгәлләнәчәк, ә беренче айларда гавань өлешчә йөкләнеш белән эшләячәк һәм, нигездә, эчке рейсларга хезмәт күрсәтү белән шөгыльләнәчәк. Проектның беренче этабына якынча инвестицияләр күләме 26 миллиард доллар.
«Истанбул» төзелешенең барлык этаплары тәмамланганнан соң алты очып менү-төшү юлы, 500 самолетка тукталыш, шулай ук 70 мең автомобильгә ачык һәм ябык парковка булачак.
Шулай ук ул 45кә кадәр очып китү һәм бер үк вакытта утыртуга хезмәт күрсәтә алачак. Ә максималь пассажирлар агымы 2035 елга 200 млн. пассажир тәшкил итәчәк.
Транспорт
2020 елның августына аэропорт белән транспорт элемтәсе берничә шәһәр автобусы һәм экспресс-автобус линиясе аша гамәлгә ашырыла :
Перспективалар
Башта, аэропорт 2018 елга Истанбул метросының берничә линиясе белән шәһәр үзәгенә тоташтырылачак дип уйланыла: берсе - M2 линиясендәге Гайреттепе станциясенә, икенчесе - Мармарай тимер юлының Халкалы станциясенә кадәр. 2019 ел башына планнар үзгәрә: M11 метро линиясе 2019-2020 елларда файдалануга тапшырылачак.
Авиакомпанияләр һәм юнәлешләр
2019 ел башында Төркия авиакомпаниясе кайбер рейсларын яңа аэропортка күчерә. 2019-2020 еллар дәвамында авиакомпаниянең барлык пассажир рейслары яңа аэропортка күчерелде. Шулай ук 2020 елдан башлап аэропорт чит ил компанияләренең барлык рейсларына да хезмәт күрсәтә, алар арасында Россия Аэрофлотлары һәм Nordwind Airlines, Белоруссия Белавиа һәм Украина Халыкара авиалинияләре (МАУ) бар.
Статистика
Рәсми ачылганнан соң беренче өч айда аэропорт 187 553 пассажирга хезмәт күрсәткән
2019 елның 6 апреленнән 30 апреленә кадәр пассажирлар агымы 4113 956 кеше иде.
Сьверкоцин (Вармия-Мазурия воеводалыгы)
Сьверкоцин  — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.