cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Игорь Яблоков
Биография
300 дән артык фәнни хезмәте бар, шул исәптән 9 китап ; дәреслекләр һәм укыту әсбаплары, сүзлекләр,фәнни-тикшеренү эшләре автордашы һәм редакторы. Әсәрләре безнең илдә һәм чит илләрдә басылып чыккан."Атеистик сүзлек"нең авторы.
8 докторлык диссертациясен әзерләгәндә консультация ясый, аның күзәтүе астында 38 кеше кандидатлык диссертацияләрен яклый.
РФ Дәүләт Думасының иҗтимагый берләшмәләр һәм дини оешмалар эшләре комитеты каршындагы Вөҗдан иреге мәсьәләләре буенча Эксперт-Консультатив совет әгъзасы, соңрак Россия Федерациясе юстиция министрлыгы карамагындагы Дәүләт дини экспертиза үткәрү советы әгъзасы була. .
Хәзерге вакытта ул Мәскәү дәүләт университетының дин һәм дин белеме фәлсәфәсе кафедрасы мөдире, дин һәм этика фәлсәфәсе буенча диссертация советы рәисе, Фәлсәфә һәм социология фәннәре буенча Россия федерациясенең ВАК Экспертлар советы әгъзасы, гомуми һәм һөнәри белем бирү министрлыгының фәлсәфә, политология, дин белеме буенча укыту-методик берләшмәсе әгъзасы.
2009 елның 3 мартындагы боерыгы белән Россия Федерациясе Юстиция министрлыгы каршындагы Дәүләт дини экспертиза Эксперт советының яңа составына кертелә.
РФАның хакыйкый әгъзасы, Россия фәлсәфә җәмгыяте әгъзасы,фәлсәфә, политология, дин белеме буенча укыту-методик берләшмәсе Президиумы әгъзасы,Россия Федерациясе Президенты каршындагы дини берләшмәләр белән элемтәләр советы әгъзасы.
2009 елда «Введение в специальность», «Философия религии», «Социология религии» курслары һәм динне өйрәнү бүлегендә махсус курслар лекторы булган. Яблоковның тикшеренү эшчәнлегендә фәнни эшчәнлекнең мөһим юнәлеше - дини тикшеренүләр метатеориясе.
Бәяләмә
Протодиакон А. В. Кураев "Новая Газета - Балтия" интервьюсында: "Помню первый кафедральный спецкурс — вошёл лектор, профессор Яблоков, и сказал: так, товарищи, я знаю, какой вопрос будет первым, поэтому я сразу на него отвечу. Итак, на вопрос, есть Бог или нет, научный атеизм отвечает положительно! Да, товарищи, Бога нет! И действительно, студенты, если слышали, что кто-то пошёл на кафедру атеизма, спрашивали: «Что тебя привело к вере?» Это была шутка, но это было больше, чем шутка."
Соль (Чёрная кушылдыгы)
Соль — Россия территориясеннән ага торган елга. Пермь крае, Киров өлкәсе, Удмуртия биләмәләрендә ага. Елга  Кара елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 23 км.
Грудна (Лодзь воеводалыгы)
Грудна  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Соль (Чёрная кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Чулман кушылдыклары бассейны Агыйдел кушылганчы, елга бассейны — Чулман.
Грудна (Лодзь воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Соль (Чёрная кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Капестер-Бель-О
Капестер-Бель-О (Capesterre-Belle-Eau) — Франциянең Гваделупа департаментына караган коммуна, Капестер-Бель-О кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 104,3 км².
Вантон
Вантон (Venthon) — Франциянең Савойя департаментына караган коммуна, Южин кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 46,70 км².
Пингук-Корнерс (Оклахома)
Пингук-Корнерс  — Америка Кушма Штатларының Оклахома штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Пингук-Корнерс халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Дерекөй (Имранлы)
Дерекөй (Dereköy) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Сивас иле Имранлы илчесенә караган бер авыл (köy).
Сан-Роке (Понта-Делгада)
Сан-Роке  — Португалиянең Азор утраулары округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Заборье (Шчучынский районы)
Заборье  (Забор’е ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Шчучынский районында урнашкан авыл.
URM1
URM1 —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
Громбково (Диңгез буе воеводалыгы)
Громбково  — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Мәллу
Мәллу (Mällu) — Эстониянең Рапламаа өязендә урнашкан авыл.
Нокс (Пенсильвания)
Нокс  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Чакыр (Ябаган кушылдыгы)
Чакыр  — Россия территориясеннән ага торган елга. Алтай крае, Алтай Республикасы биләмәләрендә ага. Елга Ябаган елгасының уң ярына тамагыннан 7 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 21 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об елгасы Бия һәм Катунь  елгалары кушылган урындан  Барнавыл каласына кадәр, Алей  елгасын кетрмичә. Кече елга бассейны — (Югары) Об кушылдыклары бассейны, Томь кушылганга кадәр, елга бассейны — (Югары) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Летуш
Летуш — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Вилаҗо Туризтико К. - Нуарзац (Валле д'Аоста)
'''Вилаҗо Туризтико К. - Нуарзац''' — Италиянең Валле д'Аоста төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Вилаҗо Туризтико К. - Нуарзац Альп таулары үзәнендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнбатышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Моралина
Моралина — Испаниянең Самора провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Александр Талалян
Александр Андраникович Талалян (әрм. Ալեքսանդր Անդրանիկի Թալալյան; 1928-2016) - совет һәм әрмән математигы, физика һәм математика фәннәре докторы, профессор, Әрмәнстан ССР Милли Фәннәр академиясенең корреспондент әгъзасы (1965), Әрмәнстан Милли Фәннәр академиясенең тулы әгъзасы (1994). Шул ук академиянең Математика институты директоры (1991-1996). Функцияләрнең метрик теориясенең әрмән фәнни мәктәбен оештыручы.
Биография
Әрмәнстан ССРның Ахурян өлкәсенең Гетк авылында 1928 елның 17 сентябрендә туган.
1951 елда Ереван дәүләт университетының физика һәм математика факультетын тәмамлый, 1951 - 1952 елларда бу университетта педагогик эш буенча Функцияләр теориясе кафедрасы ярдәмчесе булып эшли. 1952 - 1956 елларда В.А. Стеклов исемендәге Математика институты аспирантурасында профессор Д.Е. Меньшова җитәкчелеге астында укый.
1956 елдан ул Әрмәнстан ССР Милли Фәннәр академиясенең математика институтында - Әрмәнстан Милли Фәннәр Академиясендә фәнни хезмәткәр вазифасын үти, 1971 елдан - үзгәрүчән функцияләр теориясе бүлеге мөдире, 1991 елдан 1996 елга кадәр - әлеге институтның директоры була.
1965 елдан Ереван дәүләт университетының математика факультетында фәнни-педагогик эш белән беррәттән профессор, шул ук вакытта 1966 - 1968, 1970 - 1973 һәм 1988 - 1991 - Ереван дәүләт университетының Механика-математика факультеты деканы вазифаларын үти.
Фәнни-педагогик эшчәнлеге һәм фәнгә керткән өлеше
А.А.Талалянның төп фәнни-педагогик эшчәнлеге математика, тригонометрик һәм ортогональ серияләр теориясе һәм гармонияле анализ белән бәйле. А.А. Талалян үлчәнә торган функцияләрне күрсәтү буенча төп теореманы исбатлау өлкәсендә тикшеренүләр алып барган, ул 1956-нчы елда исбатлаган. A. A. Талалян беренче булып үз-үзен тулы ортонормаль системаларда конвергенция мәгънәсендә нуль серияләренең булуын ачыклады, моның өчен ул ортогональ сериянең яңа теорияләрен һәм ысулларын тапты. A. A. Талалян гомуми ортогональ серияләрне һәм Хаар һәм Уолш функцияләрендә серияләрнең үзлекләрен өйрәнде. A. A. Талалян әрмән фәнни мәктәбенең функцияләр теориясен оештыручы да була.
1956 елда ул "Крестьяннарның позициясе һәм 1918-1920 елларда Әрмәнстандагы крестьяннарның революцион гамәлләре" дигән темага кандидатлык диссертациясен, 1962 елда физика һәм математика фәннәре докторы дәрәҗәсе буенча "Кырымдагы әрмән колониясе тарихы" темасы белән докторлык диссертациясен яклады. 1965 елда аңа профессор исеме бирелә. 1965 елда ул Әрмәнстан ССР Милли Фәннәр академиясенең корреспондент әгъзасы, 1994 елда - Әрмәнстан Милли Фәннәр Академиясенең тулы әгъзасы итеп сайлана. A. A. Талалян ике йөздән артык фәнни хезмәт, шул исәптән монографияләр авторы.
Борково-Велике (Мазовия воеводалыгы)
Борково-Велике  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Бесса (Ардеш)
Бесса — Франциядә урнашкан коммуна, Ардеш департаментында урнашкан.
Нассо-Бей (Техас)
Нассо-Бей  — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан шәһәр.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Шеңгелде (Отырар районы)
Климаты
Биредә климат континенталь. Гыйнварның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. Җилләр розасында төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) җилләр өстенлек итә. Тотрыклы кар катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.
Серьер
Серьер — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы, Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Колва елгасының сул ярыннан 440 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 38 км.
Boeing P-26 Peashooter
1930 елларда эшләнелә. 1932 елда беренче очыш ясый. Boeing фирмасы тарафыннан уйлап табылып чыгарыла башлый. Икенче бөтендөнья сугышы елларында АКШ ХҺК-да кулланыла. барысы 150 самплет ясала.
Серьер
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Уса елгасы. Кече елга бассейны — Уса, елга бассейны — Печора.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Сылтамалар
Серьер
Кириллово (Уфа районы)
Кириллово — Башкортстанның Уфа районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 450069, — 80252825001.
Риписки
Риписки — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Нурмөхәммәт Нигъмәтуллин
Нурмөхәммәт Нигъмәтуллин, Нурмөхәммәт Мәгафур улы Нигъмәтуллин (Нурмөхәмәт Мәғәфүр улы Ниғмәтуллин, 1946 елның 8 декабре, ССРБ, РСФСР, БАССР, Сибай — 2019 елның 26 июне, РФ, БР, Уфа) — әһеле, Башкортстан мөселманнары диния нәзарәте рәисе, мөфти (1992-2019).
Тәрҗемәи хәле
1946 елның 8 декабрендә Башкортстан АССР Баймак районы Сибай эшчеләр бистәсендә (1955 елдан шәһәр) мулла Мәгафүр Габделгани улы гаиләсендә туган. Маҗарстанда хәрби хезмәт үткән. 1971—1975 елларда Бохараның белем ала. «Имам-хатиб» белгечлеге буенча Ташкент шәһәренең Имам әл-Бохари исемендәге Ислам институтын тәмамлый (кызыл дипломга, 1980). 1980—1982 елларда «Ислам чакыруы» институтында (Димәшкъ, Сүрия) дини белем ала.
1979—1982 елларда ССРБ Европа өлеше һәм Себер мөселманнары диния нәзарәтендә җаваплы сәркатиб.
1982—1992 елларда Уфа җәмигъ мәчетендә имам вазифасында.
1992 елның 21 августыннан 2019 елның 29 апреленә кадәр рәисе һәм республика мөфтие.
2019 елның 29 апреленнән Башкортстан мөселманнары диния нәзарәте рәисе киңәшчесе.
2019 елның 26 июнендә 72 яшендә Уфада озакка сузылган каты авырудан (эчәклеккә ясалган чираттагы операциядән) соң вафат. Җеназа намазы Уфаның укылган. Уфа мөселман зиратында җирләнгән.
Тәнкыйть
2018 елның 14 мартында Нефтекамада узган Башкортстан мөселманнары диния нәзарәте пленумында эшчәнлегенә канәгатьсезлек белдерелә: икътисади мәсьәләләрнең чишелмәве, яшьләрнең җәлеп ителмәве, нәзарәт эшчәнлегендә үсеш булмау тәнкыйть ителә.
Гаиләсе
Хатыны Наилә абыстай (1972 елда Бохарада укыганда никахлашканнар). Балалары: дүрт кызы.
Чыршы-Тартыш
Чыршы-Тартыш — Башкортстанның Кушнаренко районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 452245, ОКАТО коды — 80240830005.
Одейле (Прахова)
Одейле — Румыниянең Прахова жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Брушо
Брушо — Франциянең Дордонь департаментында урнашкан коммуна.
Груець-Великий (Лодзь воеводалыгы)
Груець-Великий  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Сан-Роке-ду-Пику (район)
Сан-Роке-ду-Пику  — Португалиянең Азор утраулары округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Груець-Великий (Лодзь воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Одейле (Прахова)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
UROC1
UROC1 —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
Михничы (Паставский районы)
Михничы (Міхнічы ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Паставский районында урнашкан авыл.
Малвасте
Малвасте (Malvaste) — Эстониянең Хийумаа өязендә урнашкан авыл.
Монши-Бретон
Монши-Бретон — Франциянең Па-де-Кале департаментында урнашкан коммуна.
NGC 6876
NGC 6876 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Заборцы (Астравецкий районы)
Заборцы  (Заборцы ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Астравецкий районында урнашкан авыл.
Груець-Малий (Лодзь воеводалыгы)
Груець-Малий  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Заборцы (Астравецкий районы)
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Гронайни
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Груець-Малий (Лодзь воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Мораль-де-Саяго
Мораль-де-Саяго — Испаниянең Самора провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Рипчици (Польша)
Рипчици  — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Борково-Косьцельне
Борково-Косьцельне — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Лехен-на-Похорю
Лехен-на-Похорю — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Ноксвилл (Пенсильвания)
Ноксвилл  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(1512) Оулу
(1512) Оулу  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1939 елның 18 мартында Х. Аликоски тарафыннан Турку обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1939 FE» саналган.
Капестер-де-Мари-Галант
Капестер-де-Мари-Галант (Capesterre-de-Marie-Galante) — Франциянең Гваделупа департаментына караган коммуна, Мари-Галант кантонына карый.
UROD
UROD —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
Капестер-де-Мари-Галант
Географиясе
Коммуна мәйданы — 46,19 км².
Маммасте
Маммасте (Mammaste) — Эстониянең Пылвамаа өязендә урнашкан авыл.
Ворчала
Ворчала — Россия территориясеннән ага торган елга. Тверь өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Зур Коша елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 33 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Идел бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — (Югары) Идел елгасы кушылдыклары бассейны Рыбинск сусаклагычына кадәр, елга бассейны — (Югары) Идел Куйбышев сусаклагычына кадәр (Ука бассейныннан тыш).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Сан-Себаштиан (Понта-Делгада)
Сан-Себаштиан  — Португалиянең Азор утраулары округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Бидон (коммуна)
Бидон — Франциядә урнашкан коммуна, Ардеш департаментында урнашкан.
Верел-Прагондран
Верел-Прагондран (Verel-Pragondran) — Франциянең Савойя департаментына караган коммуна, Сент-Альбан-Лес кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 5,11 км².
Искәрмәләр
Верел-Прагондран
Проктор (Оклахома)
Проктор  — Америка Кушма Штатларының Оклахома штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Проктор халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Җумһуриет (Диловасы)
Җумһуриет (Cumhuriyet) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Коҗаэли иле Диловасы илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Дәвеш
Дәвеш — Татарстан Республикасының Апас районындагы торак пункт. Әлегә муниципаль статусы — авыл (федераль классификатор буенча). Дәвеш авылы Апас районында, район үзәге Апас авылыннан 12 чакрымда, Килдураз тимер юл станциясеннән—4, Тәтештән 45 чакрым ераклыкта урнашкан. Халык саны — 448 тирәсендә. Вакыт зонасы — MSK (Мәскәү вакыты) яки UTC+4. Почта индексы — 422361.
Тарих
XVII гасырда нигезләнгән.
Барма (Коми)
Барма (Барма) — Коми Республикасының Удора районында урнашкан авыл.
Дәвеш
Тарих
Дәвеш авылы халкы июнь башында Колгына, Коштавыл һәм Кара Борнаш белән бергә Юа, Юалык җыенын бәйрәм иткән Дәвешнең өч ягында урманнар сузылган. Якында гына бормалана-бормалана Зөя елгасы ага. Зөянең уң як ярында бер-бер артлы калкулыклар, кечкенә генә таулар тезелеп киткән. Авылның көнчыгыш өлешендә Бола суы Зөягә кушыла. Авыл янын­да Үле Бола елгасы бар. Бу елга 1940 елларда тимер юл салын­ганнан соң, Бола суының агышы үзгәргәч барлыкка килгән.
Барма (Коми)
Климат
Барма климаты уртача-континенталь. Кыш озын, салкын, ә җәй кыска, гадәттә җылы, яисә салкынча. Биредә кырау җәен дә күзәтелә. Җәй көне циклоннар активлыгы сүлпәнәя, көзен исә киресенчә, үсә, шуңа күрә дә явым-төшем күләме арта. Көз белән яз салкын.
Дәвеш
Тарих
Заманасында авыл урынында урман булганлыкны ышна ата­малары раслый. Ышна басулары урманнан чистартылып ясалган: Сәйдәш ышнасы, Шаһи бабай ышнасы.
Грибовка (Уфа районы)
Грибовка — Башкортстанның Уфа районында урнашкан авыл.
Дәвеш
Тарих
Кыр уртасында Мәмәт чардуганы бар. Ул изге урыннардан санала. Анда Мәмәт исемле кеше күмелгән. Яңгыр озак яу­мый торса, өлкәннәр шунда барып яңгыр сорый, дога укыйлар.
Грибовка (Уфа районы)
Почта индексы — 450069, — 80252825002.
Дәвеш
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.3 °C.
Әнәс ибне Мәлик
Мәдинәдә туа. Хиҗрәттән соң, Әнәснең әнисе Умм Суләйм аны Мөхәммәдкә (саләллаһу галәйһи үәссәләм) хезмәтчесе итеп алуын сорый. Шуннан соң, Әнәс ибн Мәлик пәйгамбәрнең хезмәтләрен үти һәм шул ук вакытта дин белеме дә ала башлый. Бу вакытта аңа 10 яшь була. Беренче хәлиф Әбу Бәкер (радыйаллаһу ганһу) вакытында, Бәһрәйнгә зәкәт җыючы буларак җибәрелә. Әбу Бәкер үлеменнән соң, Мәдинәгә кайта. Гомәр (радыйаллаһу ганһу) хәлифәлеге чорында мөселман хокукы мәсьәләләре белән шөгыльләнә башлый. Күпмедер вакыттан соң, ул Бәсрага күчә, анда халыкны Ислам нигезләренә һәм мөселман хокукына өйрәтә башлый. Фарсыларга каршы сугышларда, Тухтар шәһәрен алуда катнаша. Хәлифәттә фетнә башлангач, ул каршы якларның берсенә дә кушылмый. Динилеге, Аллаһтан куркулыгы белән аерылып торган. Хәсән әл-Басри, Сөләйман Тамри, Кәтәдә, Мөхәммәд ибне Сирин әл-Әнсари, Сәет ибне Җубәйр кебек билгеле табигыйннәр аның укучылары булалар. Пәйгамбәр (саләллаһу галәйһи уәсәләм) Әнәс ибне Мәлик өчен (радыйалаһу ганһу) «Йә Аллаһ! Аның балаларын һәм милкен арттыр, аңа озын гомер бир һәм хаталарын кичер» дип дога кыла. Әнәс бин Мәлекнең (радыйаллаһу ганһу) 80 улы һәм 2 кызы була, аның бакчасы елга ике тапкыр уңыш биргән. Ул Бәсрадан 4 чакрым ераклыктагы Таиф җирлегендә 103, башка чыганаклар буенча 107, 110 яшендә үлә һәм шунда ук күмелә.
Барма (Коми)
Халык
Халык саны динамикасы:
Вилаҗо Файна
Вилаҗо Файна — Италиянең Сицилия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Вилаҗо Файна Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Мицкяны
Мицкяны (Міцкяны ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Паставский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Грунвальд (Лодзь воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Шеңгелде (Сарыагач районы)
Шеңгелде (Шеңгелді) — Казакъстанның Төркестан өлкәсендә урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат континенталь. Гыйнварның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. Җилләр розасында төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) җилләр өстенлек итә. Тотрыклы кар катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.
Санта-Барбара (Ангра-ду-Эроишму)
Географиясе
Мәйданы —.
Заборцы (Лидский районы)
Заборцы  (Заборцы ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Лидский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Наталия (Техас)
Наталия  — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан шәһәр.
Чала (Чарыш кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об елгасы Бия һәм Катунь  елгалары кушылган урындан  Барнавыл каласына кадәр, Алей  елгасын кетрмичә. Кече елга бассейны — (Югары) Об кушылдыклары бассейны, Томь кушылганга кадәр, елга бассейны — (Югары) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Наталия (Техас)
Тарихы
Наталия шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Чала (Чарыш кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Одешть
Одешть — Румыниянең Марамуреш жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Рихтин
Рихтин — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Тәңребирде
Тәңребирде — Башкортстанның Kушʜарин районында урнашкан авыл.
ᴨyчᴛьı индексы — 452200, — 80240835002.
Мореруэла-де-лос-Инфансонес
Мореруэла-де-лос-Инфансонес — Испаниянең Самора провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сивая-Маска-Шор
Сивая-Маска-Шор — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы, Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Уса елгасының уң ярыннан 355 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 11 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Уса елгасы. Кече елга бассейны — Уса, елга бассейны — Печора.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Борково-Фалента
Борково-Фалента — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Монши-Кайо
Монши-Кайо — Франциянең Па-де-Кале департаментында урнашкан коммуна.
Борково-Фалента
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Кече Болгаер
Кече Болгаер — Татарстан Республикасының Апас районындагы авыл.
Вакыт зонасы — MSK (Мәскәү вакыты) яки UTC+4. Почта индексы — 422358.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.3 °C.
Гронсино
Гронсино — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Норвуд (Пенсильвания)
Норвуд  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
(1473) Оунас
(1473) Оунас  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1938 елның 22 октябрендә И. Вяйсяля тарафыннан Турку обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1938 UT» саналган.
Лешнишкий Врх
Лешнишкий Врх — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
USB1
USB1 —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
Мангу
Мангу (Mangu) — Эстониянең Хийумаа өязендә урнашкан авыл.
NGC 6877
NGC 6877 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда   тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Грущице
Грущице — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Шәехзадә Бабич һәйкәле (Уфа)
Шәехзадә Бабич һәйкәле — Уфада 2019 елда ачылган һәйкәл. Шагыйрь Шәехзадә Бабичның (Шәехзадә Мөхәммәтзакир улы Бабич, 1895-1919) исемен мәңгеләштерү максатында куелган. Авторы — сынчы, РФ халык рәссамы Андрей Ковальчук (Мәскәү).
Урыны
Һәйкәл Уфа телеүзәге каршындагы калкулыкка, Салават Юлаев мәйданы почмагына — Зәки Вәлиди һәм Мәҗит Гафури урамнары кисешкән чатка урнашкан. Әүвәл һәйкәлне Уфаның Киров урамында, «Башкортстан» дәүләт концерт залы каршында куярга планлаштырылган була.
Тарих
Башкортстан дәүләтчелегенең 100 еллыгына багышланган «100 шәхес» проекты нигезендә, XX гасыр башында милли хәрәкәттә катнашкан яшь шагыйрьгә һәйкәл кую турында карар кабул ителә. Һәйкәлне рәсми ачу тантанасы 2019 елның 28 июнендә Уфаның «Торатау» конгресс-холлында эшен башлаган V Бөтендөнья башкортлары корылтае программасына кертелгән. Һәйкәлне ачу тантанасында Башкортстан Башлыгы Радий Хәбиров катнаша.
Тасвирлама
Һәйкәлнең биеклеге — 3,5 метр, — 3 метр (чагыштыру өчен: Тукай һәйкәленең биеклеге 3,5 м, күтәртмәсе 4,5 м). Сын Мәскәүдә коелган. Авторы — сынчы, РФ халык рәссамы Андрей Ковальчук (Мәскәү), Уфаның М. Кәрим һәйкәле авторы. Ш. Бабич сул кулына ачык китап тотып, уң кулын өскә күтәреп, халыкка эндәшкән халәттә ясалган. Орнамент белән бизәлгән күтәрмәнең алгы ягында башкортча: Шәехзадә Бабич 1895-1919 Ал да нур чәч халкыңа дип язылган алтакта беркетелгән.
Буасс
Буасс — Франциянең Дордонь департаментында урнашкан коммуна.
Размик Абраамян
Размик Аршалуйсович Абраамян (әрм. Ռազմիկ Արշալույսի Աբրահամյան; 1943 елның 24 августында туган) - совет һәм әрмән медицина галиме, медицина фәннәре докторы, профессор, Әрмәнстан Милли Фәннәр академиясенең тулы әгъзасы (2014; 2000 елдан корреспондент әгъза). Әрмәнстан Сәламәтлек саклау министрлыгының баш акушер-гинекологы (1992 елдан).
Биография
Грузия ССРның Ахалкалаки өлкәсенең Сулда авылында 1943 елның 24 августында туган.
1962-1967 елларда Ереван дәүләт медицина институтының медицина-профилактик факультетында укыган. 1970 - 1973 елларда бу университетның аспирантурасында белемен күтәргән.
1973 елдан Әрмәнстан Республика бала тудыру хастаханәсендә клиник эштә түбәндәге вазифаларны били: гинеколог һәм 1987 елдан 1991 елга кадәр - әлеге бала тудыру хастаханәсенең баш табибы. Шул ук вакытта, 1988 елдан башлап, ул Әрмәнстан ССР - Әрмәнстан Сәламәтлек саклау министрлыгының Перинатология, акушерлык һәм гинекология үзәге директоры вазифасында фәнни эш белән шөгыльләнә.
1990 елдан ул Ереван дәүләт медицина университетында акушерлык һәм гинекология кафедрасы мөдире булып эшли. Шул ук вакытта, 1992 елдан - Әрмәнстан Сәламәтлек саклау министрлыгының баш акушер-гинекологы. 1993 елдан - Перинатология үзәге директоры. 1995 елдан, шул үк вакытта Әрмәнстан Милли Фәннәр академиясенең Ана һәм балалар сәламәтлеген саклау фәнни тикшеренүләр үзәгендә оператив булмаган гинекология кафедрасы мөдире һәм 1999 елдан - әлеге үзәкнең директор урынбасары.
Фәнни-педагогик эшчәнлеге һәм фәнгә керткән өлеше
Р.А. Абраамянның төп фәнни-педагогик эшчәнлеге акушерлык һәм гинекология өлкәсендә, шул исәптән медицина тармагында терапия, акушерлык һәм гинекологиядә УЗИ диагностикасы өлкәсендәге проблемалар, перинаталь медицина ярдәме проблемалары, шул исәптән баланың тумыштан килгән бозыклыгы һәм хатын-кызларда репродуктив сәламәтлекне яхшырту проблемалары белән бәйле. Р. A. Абраамян Россия медицина һәм техник фәннәр академиясенең тулы әгъзасы, Халыкара информатизация академиясе һәм Халыкара экология һәм тормыш куркынычсызлыгы академиясенең әгъзасы булып санала.
1973 елда ул "Бала туганда сәламәт хатын-кызларда йөрәк эшчәнлегенең үзенчәлекләре" дигән темага кандидатлык диссертациясе, 1991 елда медицина фәннәре докторы дәрәҗәсе буенча "Заманча диагностикалау принциплары һәм ашыгыч гинекологик авыруларны дәвалау" темасы белән докторлык диссертациясен яклады. 1992 елда ул профессор гыйльми исеменә лаек булды. 2000 елда ул корреспондент әгъза, 2014 елда - Әрмәнстан Милли Фәннәр Академиясенең тулы әгъзасы итеп сайлана. Р. A. Абраамян ике йөз егермедән артык фәнни хезмәт, шул исәптән утыз монография һәм әйдәп баручы фәнни журналларда басылган күпсанлы фәнни мәкаләләр авторы.
Санта-Барбара (Вила-ду-Порту)
Санта-Барбара  — Португалиянең Азор утраулары округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Боркув (Мазовия воеводалыгы)
Боркув  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Бөгелмә районы
Бөгелмә районы — Татарстан Республикасы составындагы административ-территориаль һәм муниципаль берәмлек. Төбәкнең көньяк-көнчыгышында урнашкан. Административ үзәге - Бөгелмә шәһәре..
Шәһәр үз исемен Бөгелмә елгасыннан алган. Хәзерге заман шәһәре урынында авыл беренче тапкыр 1736 ел чыганакларында телгә алына. Патша Россиясендә Бөгелмә өязе Ырынбур губернасының бер өлеше, ә соңыннан Самар губернасының бер өлеше була. 1920 елда өяз ТАССР составында шул ук исемдәге кантонга әверелә. 1930 елның 10 августында кантон берничә районга бүленә, шул исәптән Бөгелмә районы да барлыкка килә.
Географиясе
Бөгелмә муниципаль районы Татарстанның көньяк-көнчыгышында урнашкан һәм Республиканың Азнакай, Әлмәт, Баулы, Лениногорск һәм Ютазы районнары, шулай ук Самар (Келәүле районы) һәм Ырынбур (Төньяк район) өлкәләре белән чиктәш. Гомуми мәйданы 1405 км2 тәшкил итә.
Район 200-300 метр биеклектәге шул ук исемдәге платода урнашкан. Су ресурслары Бөгелмә Зәе, Дала Зәе, Дим һәм Сулы елгалары белән тәэмин ителгән. Татарстанның көньяк-көнчыгышындагы климат уртача-континенталь, дымлы җәй һәм уртача салкын кыш. Районда флора һәм фаунаның уртача киңлекләре өчен хас булган төрлелеге бар — якынча 913 төр үсемлек һәм 294 төр хайван. Кайбер төрләр Кызыл китапка кертелгән. Район территориясендә аеруча саклана торган табигый объектлар һәм тыюлыклар урнашкан. Иң әһәмиятлеләре арасында: «Адонис урманы» һәм «Яңа Александровка авышлыгы» тыюлыклары, табигать һәйкәлләре - Карабаш тавы, Татар Димескәе Аланы, Ютазы елгасы, яңа эрага кадәр II меңьеллыкның археологик һәйкәлләре һәм башка объектлар бар.
Герб һәм флаг
Бөгелмә муниципаль районының бүгенге гербын һәм флагын 2007 елның февралендә раслыйлар, ә май аенда Татарстан һәм Россиянең Дәүләт геральдика реестрына кертәләр. Эшне республика президенты каршындагы Геральдика Советы каршындагы авторлар коллективы башкара. Герб кызыл фонда шпиллы ак гөмбәз, гөмбәз астында яшел калкулык, аның астында ак дулкынлы сызык һәм түбәндә балык рәсеме төшерелгән зәңгәр нигезне сурәтләүче турыпочмаклы тукымадан гыйбарәт.
Кызыл фон, яшел сызык һәм ак кайма Татарстан милли флагы төсләрен кабатлый. Балыклы зәңгәр полоса районның елга ресурсларының муллыгын, ә ак (көмеш) дулкыны Бөгелмә елгасын символлаштыра. Яшел калкулык регионның табигый ландшафтын күрсәтә һәм районның авыл хуҗалыгы һәм аграр үсеше аллегориясе булып тора. Ажур гөмбәз - диннәр күптөрлелегенең гомумиләштерелгән сурәте — төбәкнең тарихи-мәдәни мирасын һәм төрле милли һәм дини төркемнәрнең тату яшәвен ассызыклый. Флаг, калкулыклы урынына туры сурәтләнгән яшел полосадан тыш, гербның элементларын кабатлый.
Этимологиясе
Бөгелмә районы шул ук исемдәге орак пункттан (хәзер — район үзәге) үз исемен алган. Географ Евгений Поспелов күрсәткәнчә, тораклык 1736 елда Бөгелмә елгасы Зәй елгасына койган урында нигез салынган.
Тарихы
1630-нчы елларга кадәр көньяк-көнчыгыш Кама аръягы җирләре Нугай Урдасы йогынтысында була һәм бик халык сирәк таралган җирләрдән саналган. Тарихчы Айдар Ногманов сүзләренә караганда, XVIII гасыр башында гына нугайлар һәм калмыклар кысрыкланганнан соң бу территорияләр күршедәге игенче халыклар тарафыннан актив үзләштерелә башлаган. Бөгелмә бистәсен беренче тапкыр искә алу 1736 елга туры килә. Киләсе унъеллыкта бистә халкы тиз үсә. 1740 нчы елларда биредә Бөгелмә якын-тирә бистәләрнең административ үзәге булган земство конторасы ачыла. Тарихчылар моны мөһим почта һәм сәүдә трактына — Зур Мәскәү юлына, шулай ук патша хөкүмәте махсус контроль таләп иткән башка дин халкы бистәләренең якынлыгы белән аңлаталар. 1744 елда Бөгелмә бистәсе Сенатның турыдан-туры идарәсе астында була, ул бирегә сөрелгәннәрне җибәрү турында указ чыгара. 1773-1775 елларда Пугачев бунты вакытында Бөгелмәдә шулай ук фетнәчеләргә каршы тору буенча империя штабы урнашкан була. Шулай итеп, Бөгелмә бистәсе XVIII гасырда Россия империясенең рус булмаган халыклар яшәгән территорияләрне үзләштерү һәм идарә итү өчен мөһим форпост була.
1781 елда Бөгелмә өяз шәһәре статусын ала һәм янәшәсендәге җирләр белән бергә Уфа наместниклыгы юрисдикциясенә керә. 1796 елда яңа оешкан Бөгелмә өязе Ырынбур губернасына күчә, ә XIX гасыр уртасында Самар өязенә кертелә.
Тарихчы Алсу Мөхәммәтдинова сүзләренә караганда, XVIII гасыр ахырына Бөгелмә өязенә 176 торак пункт керә, алар аша дүрт почта юлы үтә. XIX гасырның икенче яртысында өяздә 335 җирлек исәпләнә, ә аның мәйданы якынча 10 мең чакрым тәшкил итә. 1897 елгы гомумхалык санын алу мәгълүматларына караганда, Бөгелмә өязе халкы 300 меңгә якын булып, төрле дин һәм этник кешедән торган. Өяз халкының якынча 47 % ы руслар, 30% ы — башкортлар, 15 % ы-татарлар булган, алардан тыш чуашлар, мордвалар һәм башка халыклар яшәгән. Өяздә земство һәм чиркәү-мәхәллә мәктәпләре, ә татар җирлекләрендә мәдрәсәләр эшләгән.
Верель-де-Монбель
Верель-де-Монбель (Verel-de-Montbel) — Франциянең Савойя департаментына караган коммуна, Ле-Пон-де-Бовуазен кантонына карый.
Бөгелмә районы
Тарихы
Октябрь революциясеннән соң Идел буенда хакимияткә советлар килә. Аннан соңгы Гражданнар сугышы елларында Бөгелмә берничә тапкыр сугышчы яклар контролендә була. 1918 елның 13 октябрендә Кызыл Армия шәһәрне ала, әмма киләсе елның язында большевиклар Колчак тарафыннан кысрыклана. Туган якны өйрәнүчеләр мәгълүматларына караганда, бу вакытта чех язучысы Ярослав Гашек Бөгелмәдә комендант ярдәмчесе булып хезмәт иткән һәм биредә берничә сатирик эш язган. 1966 елдан шәһәрдә чех язучысының әдәби-мемориаль музее эшли. 1919 елның май уртасында шәһәр янә большевиклар контроле астында була. Җирле татар-башкорт оешмалары Көнчыгыш фронтта акларга каршы көрәштә мөһим роль уйнаган.
Редберд-Смит (Оклахома)
Редберд-Смит  — Америка Кушма Штатларының Оклахома штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Верель-де-Монбель
Географиясе
Коммуна мәйданы — 6,53 км².
Редберд-Смит (Оклахома)
Географиясе
Редберд-Смит халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Бөгелмә районы
Тарихы
1920 елда Бөгелмә өязе ТАССР составында шул исемдәге кантонга әверелә. Бер елдан Идел буенда ачлык башлана, аннан якынча 2 млн кеше зыян күрә. Бөгелмә кантонында ризык җитмәүдән 35 меңнән артык кеше үлә.
1930 елда кантон территориясен Әлмәт, Баулы, Бөгелмә, Тымытык һәм Шөгер районнарына бүләләр. Соңыннан Бөгелмә районының чикләре үзгәрә. Мәсәлән, 1963 елда аңа Татарстанның Баулы һәм Ютазы районнары территорияләре кушылган, шуның аркасында үзгәртеп корылган Бөгелмә районы мәйданы 3924 км2 га кадәр арткан, ә халык саны 71 мең кешедән артып киткән. Ике елдан соң районнар үзгәртеп корыла, һәм Бөгелмә районының мәйданы 1419 км2 га кадәр кимегән. 1974 елда инженерлар һәм архитекторлар беренче тапкыр Бөгелмәнең генераль планын эшләгәннәр: «Юность» спорт комплексы, «ВНИИнефть» бинасы, «Бөгелмә» кунакханәсе, яшьләр сарае һәм башка корылмалар төзиләр.
Халык саны
Шәһәр шартларында (Бөгелмә шәһәре һәм Карабаш бистәсе) район халкының 83,57 % - ы яши. Районның милли составы: 56,6 % - руслар, 35,4 % — татарлар, 2,5 % — чуашлар, 2,3% — мордва.
Идарә-җир төзелеше
Бөгелмә муниципаль районында 2 шәһәр һәм 17 авыл җирлеге һәм алар составындагы 65 торак пункт бар.
XVIII-XX гасыр
XVIII-XIX гасырларда Идел буе территорияләрен үзләштерү авыл хуҗалыгы, терлекчелек һәм сәүдә үсеше белән барган. Төбәкнең төп авыл хуҗалыгы культурасы арыш була. Җирле халык шулай ук солы, карабодай, тары, мәк һәм башка культуралар үстергән. Тарихчы Халидә Баһаутдинова билгеләп үткәнчә, хуҗалыкта татар игенчеләре өчен урман бик мөһим булган. Аның фикеренчә, Бөгелмә районы озак вакытлар губернаның иң «урманлы» өязләренең берсе булган. Урманны торакларны җылыту, йорт һәм хуҗалык корылмаларын төзү өчен файдаланганнар. Иң кискен проблемаларның берсе булып янгыннар торган.
Совет хакимиятенең беренче унъеллыгы Идел буе икътисады өчен авыр була: 1921-1922 елларда ачлык тарала, ә 1930 еллар башы мәҗбүри коллективлаштыру белән, сугыштан соңгы чор Татарстанда урбанизация һәм нефть чыгару сәнәгате үсеше белән характерлана. 1948 елда Бөгелмәдән 20 км ераклыкта Ромашкино нефть ятмасы ачыла. 1950 елда Бөгелмәдә «Татнефть» төркеме төзелә һәм Татар фәнни-тикшеренү һәм проект институты (ТатНИПИнефть) ачыла, бу исә шәһәр үсешенә этәргеч бирә. Кыска вакыт эчендә шәһәр халкы ун тапкыр арткан, һәм 1960 еллар ахырына кадәр Бөгелмә республикада икенче шәһәр булып кала. .
Хәзерге заманда
2020 елга Бөгелмә Татарстанның нефть чыгару сәнәгате үзәкләренең берсе булып тора. «ТНГ-Групп», «Бөгелмә механика заводы», «Татнефть», Бөгелмә электр насослары заводы, Бөгелмә нефтьавтоматика тәҗрибә заводы, тимер-бетон эшләнмәләр заводы, «Скважиналарны эксплуатацияләүнең яңа технологияләре» һ.б. иң эре предприятиеләрдән санала. 2017 елда «Газ комплекслы системалары» фәнни-җитештерү компаниясе Бөгелмәдә эре габаритлы җиһазлар җитештерү буенча яңа цех эшләтеп җибәрә, аның инвестицияләре күләме 100 млн.сумнан артып китә. Моннан тыш, региональ сәнәгатькә тегү фабрикасы, кирпеч заводы һәм башка эре компанияләр керә. Тулаем алганда, гомуми төбәк продуктында сәнәгать компанияләре өлеше 30% ка якын. Рискларны диверсификацияләү өчен, администрация азык-төлек продуктлары җитештерү буенча предприятиеләр үсешенә ярдәм итә, монда икмәк продуктлары комбинатлары, сөт һәм ит комбинатлары эшли.
Аграр секторны үстерүгә юнәлеш регионны инвестицияләүне җәлеп итә. Икътисадчылар мәгълүматларына караганда, инновацион эшчәнлеккә Бөгелмә районының эре компанияләре һәм предприятиеләре җәлеп ителгән, аларның эшче көчләр саны 400дән 6000гә кадәр була. Узган унъеллыкта машина төзелеше тармагына (45% чамасы), геологик разведкага (21%), приборлар төзү һәм фәнни тикшеренүләр өлкәсендә инвестицияләр өлеше 12 % һәм 17 % тәшкил иткән. 2008-2010 елларда инвестицияләрнең иң аз проценты азык — төлек сәнәгатендә - гомуми күләмнән 0,2% ка якын. 2010 елдан азык-төлек тармагына һәм Бөгелмә районы икътисадына тышкы һәм эчке инвестицияләр җәлеп итүгә игътибар арта. Икътисадчылар билгеләп үткәнчә, Бөгелмә районының тулай төбәк продукты ел саен 5-6 % ка арта, ә эшсезлек дәрәҗәсе, тулаем алганда, республика буенча уртачадан түбәнрәк. 2017 елда район продукциясе күләме 15 млрд. сум тәшкил иткән.
Транспорт
Бөгелмә — республиканың көньяк-көнчыгышында эре икътисади һәм транспорт үзәге. Биредә Ульяновск — Уфа линиясендә тимер юл узелы, шулай ук кайбер автомобиль юллары урнашкан: Р-239 Казан — Ырынбур — Казакъстан белән чик, М-5 «Урал» Мәскәү — Самар — Чиләбе, 16К-066 Бөгелмә — Лениногорск, 16К-0078 Бөгелмә — Азнакай, 16К-0607 Карабаш (Р-239) — Лениногорск. Районның көньяк өлешендә проектлана торган Көнбатыш Ауропа — Көнбатыш Кытай автомагистрале трассасы уза. Бөгелмәдән төньякка таба Әлмәт агломерациясенә хезмәт күрсәтүче «Бөгелмә» төбәк аэропорты урнашкан. Якындагы республика һәм өлкә үзәкләре: Казан (333 км), Самар (257 км) һәм Уфа (230 км). .
Социаль өлкә
Регионда нефть чыгару сәнәгате үсеше нефть һәм газ ятмаларын эзләү һәм эшкәртү, скважиналар һәм җиһазлар төзү буенча фәнни һәм белем бирү эшчәнлегенең үсүенә бәйле. 1956 елда нигез салынган ТатНИПИнефть Татарстанның көньяк-көнчыгышында нефть тармагының эре фәнни үзәге булып тора.
2020 елга Бөгелмәдә һәм районда Казан милли тикшеренү технология университетының филиалы, Урал-Идел буе фәнни-технологик үзәге, урта белем бирү уку учреждениеләре, гомуми белем бирү мәктәпләре, балалар бакчалары ачылган. Спорт инфраструктурасына «Энергетик» стадионы, чаңгы базасы һәм «Юбилейный» боз сарае кебек зур объектлар керә. 1935 елдан Бөгелмәдә Алексей Баталов исемендәге Бөгелмә дәүләт рус драма театры эшли. Бөгелмә туган якны өйрәнү музее һәм Ярослав Гашек әдәби-мемориаль музее ачылган.
Районда 50дән артык милләт вәкиле яши, аларның кайберләренең милли телләрендә үз мәктәпләре бар, төрле конфессияләр һәм диннәр гыйбәдәтханәләре эшли. «Бөгелмә авазы» («Голос Бугульмы») һәм «Бугульминская газета» район газеталары татар һәм рус телләрендә басыла..
Редберд-Смит (Оклахома)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Верель-де-Монбель
Искәрмәләр
Верель-де-Монбель
Полуденная (Чикман кушылдыгы)
Полуденная — Россия территориясеннән ага торган елга. Пермь крае биләмәләрендә ага. Елга  Чикман елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 24 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Чулман кушылдыклары бассейны Агыйдел кушылганчы, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Григол Абашидзе
Григол Абашидзе  (გრიგოლ აბაშიძე,, Чиатура, Тифлис губернасы, Рәсәй империясе — , Тбилиси, Гөрҗистан) — гөрҗи язучысы.
Гөрҗистан ФА академиге (1979). Беренче шигырьләре 1938 елда матбугатта дөнья күргән. Беренче паимасы («Кара шәһәрдә яз») 1938 елда нәшер ителгән. «Дошманнар» (1941), «Георги Алтынчы» (1942), «Байраклар» (1943), «Җиңелмәс Кавказ» (1943) паимасы һәм башка әсәрләре Икенче бөтендөнья сугышы турында. «Беренче тбилисилеләр турында риваять» (1959), «Өч дәвергә сәяхәт» (1961) паималары, «Алтын йөземлек» (1969) тупламына кергән шигырьләре заманави темада. «Лашарела» (1957), «Озын төн» (1963), «Корнали» (1969) тарихи романнарында Гөрҗистанның 13 гасырдагы тормышы тасвирланган. Абашидзе Гөрҗистан ССР Дәүләт һимне автордашларыннан (1944-1991 елларда гамәлдә булган) берсе. Ш.Петөфи, А. Мицкевич, И. Вазов, Х. Ботева, П.Неруда, М.Эминеску әсәрләрен гөрҗи теленә тәрҗемә иткән; аның әсәрләре инглиз, франсуз, рус, украина һ.б. телләргә тәрҗемә ителгән.
Шеңгелде (Тарбагатай районы)
Шеңгелде (Шеңгелді) — Казакъстанның Көнчыгыш Казакъстан өлкәсе‎ндә урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат континенталь. Гыйнварның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. Җилләр розасында төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) җилләр өстенлек итә. Тотрыклы кар катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.
Забрачаны
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Мицькавцы
Мицькавцы (Міцькаўцы ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Чашницкий районында урнашкан авыл.
Вилаҗо Фйорентини (Виченца)
Вилаҗо Фйорентини — Италиянең Венеция төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Вилаҗо Фйорентини Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.
Мореруэла-де-Табара
Мореруэла-де-Табара — Испаниянең Самора провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Вилаҗо Фйорентини (Виченца)
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Мореруэла-де-Табара
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Баяркерес
Баяркерес (Баяркерес) — Коми Республикасының Корткерос районында урнашкан авыл.
Климат
Баяркерес климаты уртача-континенталь. Кыш озын, салкын, ә җәй кыска, гадәттә җылы, яисә салкынча. Биредә кырау җәен дә күзәтелә. Җәй көне циклоннар активлыгы сүлпәнәя, көзен исә киресенчә, үсә, шуңа күрә дә явым-төшем күләме арта. Көз белән яз салкын.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: комилар (84%), руслар (16%).
Бовен (Ардеш)
Бовен — Франциядә урнашкан коммуна, Ардеш департаментында урнашкан.
Чемровка
Чемровка — Россия территориясеннән ага торган елга. Алтай крае, Алтай Республикасы биләмәләрендә ага. Елга Об елгасының уң ярына тамагыннан 3635 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 123 км.