Зур_Нөркәй
Хезмәткә коммунистик мөнәсәбәтләр
Партия һәм хөкүмәтебез хезмәт ияләренең культура, көнкүреш дәрәҗәләрен яхшырту өчен елдан- ел зур чаралар күрә.Социализмның экономик принципларына нигезләп перспектив бишьеллык планнар кабул итә. Авылыбызның хезмәт ияләре бу планнарны арттырып үтәү өчен тырышалар. Нөркәй совхозы эшчеләре арасында коммунистик хезмәт исемен йөртүчеләр, Ленин ордены, « Хезмәттәге батырлык өчен» медале алучылар елдан- ел арта бара. Камалов Зөфәр, Абдуллин Хөсәеннәр кырда мул иген җыеп алуда зур хезмәт куюлары өчен Ленин ордены белән бүләкләнделәр. Махубрахманов Л., Зарипова М., Гыйбадуллин Р., Госамова Рәзинәләр тырыш хезмәтләре өчен « Хезмәт Кызыл Байрагы» ордены белән бүләкләнде. Набиуллина К., Ахметшин Х.,Мостафина М.,Шакирова Исламова, Габделхаков иптәшләр « Хезмәттәге батырлык» медале белән бүләкләнделәр. Нөркәй совхозы терлекчелек өлкәсендә зур уңышларга иреште. Товарлыклы- сөтчелек фермасы мөдире Галиев Фаиз җитәкчелегендәге коллектив " Коммунистик хезмәт " исемен алу өчен көрәшә. Галиев Ф., Шакирова Г., Госамова Р., Сабельева М., тракторчылардан Фаррахов Г.,Абдуллин Х., Зиятдинов К., Мостафиннар "Коммунистик хезмәт » исемен йөртәләр. Ул вакытта бөтен совхозда 34 « Коммунистик хезмәт » исемен йөртүче бар. Нөркәй авыл советы 1918 нче елларда авыл советының беренче председателе Гыйлаҗев Хуҗа, секретаре Ахметов Мәхмүт булган. 1928 нче елда Нөркәйдә волисполком бетерелгән. 1928 нче еллардан алып 1954 нче елга кадәр Нөркәй территориясенә кергән авылларда: Зур Нөркәйдә, Шәрләрәмәдә, Сөлектә авыл советлары үзләрендә булган. 1954 нче елдан соң Сөлек авыл советы Шәрләрәмә авыл советы белән берләшкән. 1959 нчы елдан соң Шәрләрәмә авыл советы Нөркәй авыл советы белән берләшкән.Нөркәй авыл советы председательләре һәм секретарьлары булып үз вакытларында Газетдинова Закирә, Сахапова Тәгъзимә, Мехәммәдиев Рафил, Шәйхетдинов Әнәс, Гайсин Муса, Каримова Мөнирә, Хафизов Гөлүс, Абдуллин Нур, Шәрәфетдинова Әлфияләр эшли. Нөркәйдә милисә органы. 1918 нче елның башларында Романов җитәкчелегендәге милисә органы члены Суханов Нөркәй милисә органына уполномоченный булып килә.Уфа ягыннан отряд чакыртуда ул зур роль уйнаган. Авылның табигый шартларыНөркәй совхозына кергән авылларның, шул исәптән, Нөркәй авылының төзелеше калкулы тигезлектән гыйбарәт. Тигезлекнең нигезен каты токымнардан торган рус платформасы тәшкил итә. Платформаны яше 500- 1000 миллион ел чамасы булырга тиеш. Хәзерге вакытта җир өсте үзгәргән. Каты токымнар өстендә утырма токымнар ята. Алар җилләрнең исүе һәм елгалар китермәләре аркасында барлыкка килгәннәр. Безнең Нөркәй авылы кырларында нефть эзләүчеләр бик күп нефть ятмалары таптылар һәм суырталар. Димәк, безнең территориядә кайчандыр зур диңгез булган. Шул диңгез төбендә үлгән вак организмнарның таркалуы нәтиҗәсендә нефть барлыкка килгән.Башка төрле казылма байлыклардан берничә урында торф ятмалары бар. Алар элек бу авыл халкының төп ягулык төре булып тора. 1995 нче елда авылга газ үткәрелде һәм торф ятмаларыннан файдаланмый башладылар. Шәрләрәмә белән Нөркәй арасында кайчандыр бакыр рудасы чыгарганнар.Бакыр рудасын хәзер чыгармыйлар, бу токым әлегә яшь булып тора.Имән белән Тәкермән арасында геологик эзләнүләр эслүдә ятмалары барлыгын күрсәткәннәр. Бакыр, эслүдә әлегә сер булып сакланалар, казып чыгарылмыйлар.Нөркәй авылы 55 градус чамасы төньяк киңлектә урнашкан.Татарстанның башка урынына караганда нөркәйнең климаты шактый континенталь булуы белән аерылып тора. Чөнки безнең урын көнчыгыштарак урнашкан. Урыныбызның тигез булуы төрле яктан искән җилләрне үткәреп тора. безгә күбрәк төньяк, көнбатыш һәм Көньякҗилләре зур йогынты ясыйлар.Җилләрнең төрле яктан исүе аркасында климат бик үзгәрүчән.Төньяктан җилләр иссәләр кышын буран һәм салкын алып киләләр.Көньяктан җилләр искән вакытта көннәр күбрәк коры, явымсыз булалар.Шуңа күрә безнең урында кар тотарга һәм агач утыртырга кирәк.Әгәр көнбатыштан җилләр иссәләр, җәй яңгырлы, кыш карлы була. Димәк безнең урынга циклоннарның да тәэсире бар.Ләкин бездә кояшлы көннәр күбрәк һәм авыл хуҗалыгында утырткан үсемлекләр тулысынча өлгерәләр.Уртача явым- төшем бездә якынча 450 мм чамасы. Январьның уртача температурасында төрле елларда 1- 2 градус аерма була.1966 нчы елларда уртача 13 градус салкынлык булды. 1967- 68 нче елларда январь шактый салкын булды. 1978 нче елда кыш шактый салкын булып, алмагачларга кадәр өшеде. 2010 нчы елның кышы аномаль салкын булып, температура 40- 45 градуска кадәр төште.Июль аенда уртача 20- 21 градус җылылык була.2010 елның җәендә температура 30- 35 градуска кадәр күтәрелде. Нөркәй авылының елгалары зур түгел. Авылны Кече һәм Зур Нөркәйләргә аерып, авыл уртасы аша Минзәлә елгасы ага.Елга зур түгел һәм ул елдан- ел ныграк саега бара.Кайчандыр елга тирән һәм киң булган, анда балык та бик күп булган.Елгада боз 9- 10 нчы апрельләрдә кузгала, кар күп булган елларда елга нык кына ташый, җәелә. Бу вакытларда елга үзәннәрен су баса.Нөркәй тирәсендә зур күлләр юк. Елгадан бүленеп калган кечкенә генә күл бар. Елга җәй көне грунт сулары, яңгыр сулары белән туенып тора. Елганың уң як яры биек, шул як яр өлешендә күбрәк авыл өйләре урнашкан. Биек ярдан елгага вак чишмәләр агып төшә. Чишмәләр бик чиста һәм сулары йомшак. Көндәлек тормышта халык чишмә суларыннан файдалана. Алар яр буйлап бик күп урыннрдан чыгалар. Нөркәй авылының туфрагы кара туфрак. Туфрак уңдырышлы, соңгы елларда туфракны эшкәртү һәм ашлау дәвам итә. Безнең туфракка күбрәк азот һәм фосфор кирәк. Безнең урыннарда төрле үләнле далалар бар. Ләкин, хәзерге вакытта мондый далаларның калдыклары игенчелек өчен уңайсыз булган кайбер урыннарда гына очрый. Алары да терлек көтүләре йөрү һәм башка факторлар аркасында бик нык үзгәргәннәр. Безнең урыннарда кара туфракның структурасы да яхшы, төерчекле була. Мондый туфракта туклыклы матдәләр яхшы саклана, аңа һава иркен үтеп керә. Кара туфрак суны яхшы сеңдерә һәм үзендә озак саклый.Һава белән дым туфракта черү процессын тизләтә. Бактерияләр туфракның сыйфатын күтәрүдә гаятьзур роль уйныйлар. Нөркәйнең халкы.Нөркәй авылының барлыгы 4612 га җире бар. 1968 нче елда Нөркәй һәм аның халкы, халкының тормышы турында түбәндәге белешмәләр бирелгән. Бер кв.метр җиргә якынча 20 кеше туры килә. Нөркәйдә барлыгы 958 кеше яши. Милли составы буенча күбрәк татарлар, бары тик 2 генә кеше рус милләтеннән.Нөркәйдән кала совхоз бүлекчәләре бар. Шәрләрәмә бүлегендә 604 кеше яши.Сөлектә- 427 кеше, Сөлек бүлегендә 196 кеше яши. Шул авыллардан югары уку йортларында, техникумнарда һәм башка уку йортларында түбәндәгечә укыйлар: Нөркәй авылыннан 87 кеше, Кормаштан 23, Шәрләрәмәдән 65, Сөлектән 49 кеше укый.Нөркәй совхозы авылларындагы халыкның көнкүреш шартлары һәм культуралары үсә. Нөркәй совхозында барлыгы 542 хуҗалык, Нөркәй авылының үзендә 259 йорт бар. Бу йорт тирәләрен ел саен яшелләндерү эшләре алып барыла. Авылда ишек алды тирәсенә 8492 төп агач утыртылган. Авылда 25 телевизор, 231 радиоприемник, 32 мотоцикл, 2 җиңел автомобиль бар. 1968 нче елда авылда яңа 13 йорт салынып, өй туйлары уздырылды. Нөркәй авылында 1968 нче уку елында ике этажлы итеп яңа мәктәп салынды һәм бу мәктәпкә якын- тирә авыллардан да йөреп укыйлар. Нөркәй авылында 3 магазин эшли. Икмәк пешерү өчен пекарнясы һәм ашханәсе бар. Авыл бөтенләй электрлаштырылган һәм радиолаштырылган. Нөркәй авылы халкы авыл хуҗалыгы белән шөгыльләнә. 4612 га җир мәйданы, чәчүлек җирләре 4567 га. Авылда икенче урынны терлекчелек алып тора. 1968 нче елда хуҗалыкта чәчелгән культуралардан уңыш алу. төре гектар Уңыш (ц) 1 га дан