Һиндстанда,_Манипурда_Һинд_дине
Тарихи риваять
Бһагйя Чандрага (1759 елда хөкем иткән Манипур Патшасы) төшендә аңа Һинд дине Ходае Кришна килгән һәм аңа Каинада махсус джекфрут агачыннан сурәтләрне кисәргә кушкан. 1765 елда Чандраны Патша Конбаунг династиясенең (хәзер Мьянма) Алаунгпайя патшасы җиңгән, нәтиҗәдә ул Ассамда Качарга качкан һәм Техауның патшасы Суремпһаага сыенган. Шулай да Чандраның абыйсы, Бирма патшасы белән аны Манипурдан кууны оештырган кеше, Раджешвер Сингһка ул “ялган патша” дип зарланган. Ассам патшасы шикләнә башлаган һәм Чандрага каһарманлыгын һәм гаепсез дәлилләр өчен явыз фил белән көрәшергә кушкан. Патша Чандра бик дини шәхес, Кришна табынуына тугъры булып ул ярдәм сораган. Чандраның догаларына җавап итеп, Кришна аның алдында фил белән сугышканга кадәр төндә пәйда булган. Ул патшага фил белән джекфрут агачы алдында очрашырга дип әйткән, ул аның эчендә тулси тәсбихен тоткан килеш булачак. Кришна сугыштан соң ул билгеле джэкфрут агачыннан сурәтләрен кисәргә тиеш һәм аны илаһилаштырып шул максат өчен төзелгән гыйбадәтханәләрдә табынырга тиеш дип кушкан. Каинада джэкфрут агачы алдында очрашу булган киләсе көнне, кыргый фил, Бһагья Чандраны һөҗүм итү урынына аның алдында ихтирам белән баш игән. Шуннан соң Ассам патшасы Бһагья Чандрага ярдәм итәргә карар кылган. Шул ярдәм белән, Чандра армияне Манипурга алып барган һәм патшалыгын янә откан. Өенә кайткач Чандра Кришнага вәгъдәсе турында оныткан. Бер көнне Кришна Каинада хатын алдында малай киемендә пәйда булган һәм ашамлык сораган. Ул аңа Патша Чандра алдында вәгъдә турында сөйләгән. Малай шуннан соң юк булган. Бу инцидент турында патшага сөйләнелгәннән соң, патша хатасын аңлаган һәм шунда ук Каинага джекфрут агачын табып Кришна сурәтләрен ясау өчен барган. Ул агачны табыну белән тынычландырган, шуннан соң ул агачны мәшәкатьсез төбеннән алган һәм аны сурәтләр ясау өчен алып киткән. Башка юрамада әйтелгәнчә 1778 елда агач киселгәннән соң агачны Ири елгасы буе төшкән, әмма агач тиздән суда баткан; бу урын "Уруп" буларак мәгълүм булган. Хәттә филләр ярдәме белән дә, аны судан алып булмаган. Шуннан соң патша үзе кешеләргә ул су өстенә калыкканнан соң ярдәм итә башлаган. Шуннан соң Говиндаджи ихтирамына аарти башкарылган булган; бу урын "Арапти" буларак мәгълүм. Хәзерге штатның Бхагаватизм яки Вишнуизмның тарихкача кадәр формалары чагылышы булган Пураналар мәгълүматы буенча, Манипурда Вишнуизмның хәзерге заман практикалары Шан халкының Понг патшалыгының патшасы Манипурның патшасы Каямбага Вишну чакрасының муртисын бүләк иткәннән соң (Вишну яки Кришнаның символик дискы) кертелгән булган, шулай итеп 1470-нче еллардан бирле Манипур патшалары Вишнуга табына башлаганнар. Һиндстанның төп даирәләреннән көнбатыштан күп брахманнар Манипурга килгән һәм монда яши башлаган. Брахманаларның килүе әгъзалары мәгълүматы Бамон Кһунтһоклон китабында бар. Патша Каямба (1467–1523) Вишнупурда мәшһүр мандир төзегән, мәшһүр архитектура һәйкәле. 1704 елда Патша Чарай Ронгба Вайшнава традициясенә инициацияләнгән һәм шуннан соң Вайшнавизм дәүләт дине булып киткән. Бу Һиндстан белән мәдәни элемтәне тагын да көчәйткән. Патша Гариб Ниваз 1709 елдан 1748 елга кадәр хөкем сөргән һәм Кришнага иң олы Ходайга “Сваям-бхагаван“га табынучы Нароттама Даса Тһакура тарафыннан Чайтанья традициясе Вишнуизмына инициацияләнгән булган. Ул бу динне якынча егерме ел практикалаган. Күпсанлы дәгъвачыллар һәм дини сәфәр кылучылар килә торган булган һәм Ассам белән мәдәни контакт тәэмин ителгән булган. Ышану буенча бөтен патшалыкны Кришна Аңына әверелдерә торган тугърылык дулкыны Гариб Нивазның оныгы Чинг-Тһанг Кһомба вакытында булган. Манипури Вайшнавалар Кришнага гына түгел, ә Радһа-Кришнага табыналар. Вишнуизмның колач алуы белән Кришнага һәм Радһага табыну Манипур төбәгендә доминант форма булып киткән.