cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Сулыш системасы
Кешенең сулыш системасы
Кеше сөйләшмәгәндә тавыш ярылары ике якка аерылып тора, һәм тавыш еге тигез яклы өчпочмак формасын ала. Сөйләшкәндә я җырлаганда тавыш яралары бер-берсенә тиеп тора. Сулап чыгарылган һава бәйләвечләргә баса һәм алар тирбәлә башлый — шулай итеп тавыш барлыкка килә. Аның югарылыгы тавыш яраларының озынлыгына бәйле. Тавыш ярылары кыскарак булган саен аларның тирбәлүләре ешрак була һәм, нәтиҗәдә, тавыш та югарырак була. Хатын-кызларда тавыш ярылары ирләргә караганда кыскарак, шуңа да аларның тавышы да югарырак.
Тавыш ярылары 1 секундка 80-нән алып 10 000-гә кадәр тибрәнү ясый ала. Кеше телмәре тавышларының тәмам формалашуы тамак, йоткылык, авыз һәм борын куышларында, тел, иреннәр, аскы яңак торышы үзгәргәндә хасил була. Кеше тавышы ярдәмендә үзенең тойгыларын һәм кәефен: шатлануын һәм ачулануын, назлавын һәм янавын, мыскыллавын һәм иркәләвен бирә ала.
Каты кычкыру тавыш ярылары өчен зарарлы: алар нык тартыла һәм, бер-берсенә якынаеп, бәрелә һәм ышкыла, нәтиҗәдә алар үзләренә үзләре зыян ясый. Еш кычкырган кешенең тавышы карлыга яки бөтенләй бетә. Шыбырдап сөйләшкәндә, тавыш ярылары бер-берсенә тыгыз тиеп тормый. Тавыш аппаратын сакларга кирәк булганда, табиплар беренчел чиратта шыбырдап кына сөйләшергә тәкъдим итә.
Эчкә сулана торган һава бугаздан көпшә рәвешендәге трахеяга үтә. Аның алгы өслеге бәйләвечләр һәм мускуллар белән үзара тоташкан кимерчәкле ярым боҗрадан тора. Трахеядан арткы йомшак өслеге кызыл үңәчкә тиеп тора һәм азыкның үтүенә комачауламай. Трахея уң һәм сул үпкәләргә күчүче ике бронхка аерыла.
Сулыш алу һәм сулап чыгару, бер-берсен ритмик рәвештә алмаштырып, үпкәләр аша һаваның үтүен һәм шулардагы һаваның даими алмашынуын тәэмин итә. Бу эшчәнлек озынча миендә урнашкан сулыш үзәге белән башкарыла. Анда ритмик рәвештә туып торган импульслар, нервлар буйлап кабырга-ара мускулларга һәм диафрагмага тапшырылып, аларның кыскаруын тудыра. Кабыргалар күтәрелә һәм төшә, мускулларның кыскаруы исәбенә диафрагма яссы диярлек булып китә. Күкрәк куышлыгының күләме арта. Үпкәләр күкрәк читлеге хәрәкәтен кабатлый. Бу — сулыш алу була. Аннан соң кабырга-ара мускуллар һәм диафрагма мускуллары йомшара, күкрәк куышлыгының күләме кими, үпкәләр кысыла һәм һава тышка чыгарыла. Монысы инде — сулап чыгару була.
Сулыш алу — яшәү нигезе, тормыш билгесе. Суламый икән, димәк кеше үлгән, һәрбер кеше минутына 16-18 сулыш хәрәкәте ясый.
Сулыш системасының икенче өлеше үпкәләрдән гыйбарәт. Монда һава белән кан арасында газ алмашы процессы бара. Тик моның өчен һава башта борын куышлыгына керергә тиеш. Борын куышлыгы аша узганда һава җылына, дымлана һәм тузаннан арына.
Борын куышлыгы сөяк-кимерчәкле бүлге белән ике тигез кисәккә аерыла.
Тышкы якка ул борын тишекләре, ә эчкә (хоаналар — борын куышлыгы белән йоткылыкны тоташтыручы тишемнәр) белән ачыла. Борын куыш- ) лыгында һаваның температурасы 37 градуска, ә чагыштырмача дымлылыгы 95 % ка кадәр күтәрелә.
Ла-Салл (Миннесота)
Ла-Салл  — Америка Кушма Штатларының Миннесота штатында урнашкан шәһәр.
Сулыш системасы
Кешенең сулыш системасы
Югары борын юлында ис сизү анализаторы рецепторлары урнашкан, урта һәм түбәнге юллар һаваны тамак өстенә уздыру өчен хезмәт итә. Түбәнге : борын юлына борын-яшь юлы каналының тишеме ачыла. Ул күздән яшь ) сыекчасын борын юлына төшерә.
Ла-Салл (Миннесота)
Тарихы
Ла-Салл шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сулыш системасы
Кешенең сулыш системасы
Борын куышлыгы янәшәсендә кәүсәләр — борын иярчен куышлыклары ята. Югары казналыкта гаймор куышлыгы, маңгай сөягендә — маңгай куышлыгы урнашкан. Борын куышлыгын каплаган лайлалы тышча күп санлы керфекчекләр белән капланган. Борынның лайлалы тышчасы кан белән бик яхшы тәэмин ителә. Анда авыруга китерүче микробларны җимерүче матдәләр дә бар. Микроб яки вирус борын эченә кергәндә, лайлалы тышча күбенеп чыга, аның һава белән очрашу өслекләре зурая һәм сакчы күзәнәкләр активрак : көрәшә башлый. Тыштан бу күренеш томау төшү белән характерлана.
Сулаган чакта, һава башта бугазга, аннан сулыш юлына—трахеяга керә. ; Ул бик үзенчәлекле төзелгән: без берәр нәрсә йотканда, үпкәгә азык ки­ сәкләре ялгыш кереп китмәсен өчен, трахея кечкенә «капкач» белән ябыла, : ә сулыш алганда трахея ачыла. Муен бүлегендә аның озынлыгы 4,5-5,5 см, күкрәк бүлегендә—7 см га кадәр була. Диаметры 18 мм тирәсе. Ирләрнеке белән чагыштырганда, хатын-кызларның трахеясы бераз таррак.
Карабалка
Карабалка — Россия территориясеннән ага торган елга. Свердловск өлкәсе, Чиләбе өлкәсе, Курган өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Брусянка елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 10 км.
Сулыш системасы
Кешенең сулыш системасы
Трахея бугаз кебек шактый хәрәкәтчән орган, бигрәк тә муен бүлегендә.
Карабалка
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Тобол, елга бассейны — Иртеш.
Сулыш системасы
Кешенең сулыш системасы
Сулыш алу һәм чыгару аның киңлеген (13-15% ка) һәм озынлыгын (22,5 см га) шактый үзгәртә. Трахея йоту, йөткерү, баш һәм муен бору вакытында да үзгәрергә мәҗбүр. ) Трахея ике юан трубкага—бронхларга аерыла, бронхлар уң һәм сул үпкәгә I барып тоташа. Бронх башларының төзелеше трахеяныкына охшаш, тик тора-бара аларның боҗралары тоташка әйләнә. Тышкы күренеше агачларның куе ябалдашына охшаганга, бронхларны «бронхлар җыелмасы» дип тә йөртәләр.
Үпкәләр икәү. Алар икесе дә күкрәк куышлыгына, йөрәкнең һәм эре кан тамырларының ике ягына урнашкан. Үпкәләрнең конус кебек өске өлешләре умрау сөякләреннән 2-3 см га югарырак тора, ә киңәйгән нигезе аска, диафрагмага карый. Үпкәләр ике зур губканы хәтерләтә. Бу орган бик күп куыкчыклардан — альвеолалардан гыйбарәт. Альвеолалар бик нечкә кан тамырлары челтәре : белән уратып алынган. Аларның һәрберсе чәчтән 50 тапкыр нечкәрәк. Сулыш алганда, үпкәләр киңәя һәм альвеолаларга чиста һава тула. Кан j кислородны бик тиз үзенә ала, аннан организмның бөтен күзәнәкләренә тарата һәм кислород урынына үзендә тупланган зарарлы углекислый газны : альвеолаларга бирә. Без шул газны тышка чыгарабыз. i Олы кешенең үпкәсендә 700 млн нан артык альвеола бар. Аларның тышчаларын бергә тоташтырып тигезләп җәйсәң, 100 кв. м җәймә барлыкка, килер иде. Кеше сулаганда, бер тәүлек эчендә үпкәләре аша 500 литр чамасы һава уздыруга тоткан энергия бер тонна суны икенче катка күтәртү өчен ' җитәр иде. Кешенең сулыш аппараты менә нинди куәтле!
Карабалка
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Ташлыкүл (Авыргазы районы)
Ташлыкүл — Башкортстанның Авыргазы районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 453486, — 80205819006.
Демография
Халык саны динамикасы:
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 250 кешенең яшәве мәгълүм.
Өрнек (Манавгат)
Өрнек (Örnek) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Анталья иле Манавгат илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Головановы
Головановы (Головановы) — Киров өлкәсенең Киров шәһәрендә урнашкан авыл.
Катагула (Луизиана)
Катагула  — Америка Кушма Штатларының Луизиана штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Головановы
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Катагула (Луизиана)
Географиясе
Катагула халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Головановы
Халык
Халык саны динамикасы:
Гольцов (Одербрух)
Гольцов  — Алманиянең Бранденбург җирендә урнашкан коммуна.
Головановы
Халык
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
Гольцов (Одербрух)
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Делия (ай кратеры)
Атамасы
Кратерга атама Грек исеме хөрмәтенә бирелә.
Тарихы
Кратер Халыкара Астрономия Берлеге (International Astronomical Union (IAU)) тарафыннан 1935 елда раслана.
Тышкы сылтамалар
Delia (crater) Delia (lunar crater)
Дагстан дәүләт медицина университеты
Дагстан дәүләт медицина университеты - Махачкалада урнашкан медицина һәм фармацевтика өлкәсендә белгечләр әзерләүче югары уку йорты.
Университетта 5 меңнән артык студент, шул исәптән, дөньяның 28 иленнән 240 чит ил гражданы белем ала.
Тарихы
1932 елда Дагстан дәүләт медицина институты буларак оештырылган, башта бары тик бер дәвалау факультетын гына үз эченә алган.
Беренче елларда вузда танылган галимнәр - профессорлар О.А. Байрашевский, М. С. Доброхотов, А. В. Россов, В. А. Чудносоветов, Ф. Р. Бородулин, А. Г. Подварко, Г. П. Руднев һәм башкалар эшләгән.
Александр Федорович Серенко 1937 елда Дагстан дәүләт медицина университетын тәмамлаган.
1964 елда дәвалау факультетының кичке бүлеге ачыла, 1965 елда — стоматология факультеты, 1969 елда — педиатрия факультеты, 1974 елда - әзерлек бүлеге, 1983 елда - табибларны камилләштерү факультеты, 1986 елда — чит ил гражданнары өчен әзерлек факультеты, 1987 елда — чит ил гражданнары белән эшләү факультеты, 1991 елда үзәк фәнни — тикшеренү лабораториясе, 1994 елда докторлык һәм кандидатлык диссертацияләрен яклау буенча махсуслаштырылган Совет оештырыла.
1976 елда институт беренче категорияле югары уку йорты була. 1982 елда югары уку йорты Халыклар Дуслыгы ордены белән бүләкләнә.
1995 елда академия статусына, ә 2016 елда университет статусына ия була.
Барлыгы 27 меңнән артык табиб чыгарылган.
Дагстан дәүләт медицина университетында 700 дән артык мөгаллим, шул исәптән Дагстан Республикасы Фәннәр академиклары Гаджимирзаевлар Гаджимурад һәм Гаджимирза (2011 елда үлгән), Дагстан Республикасы Фәннәр академиясе академигы Шамил Омаров, 116 фән докторы, 66 Профессор, 418 фән кандидаты һәм 179 доцент эшли.
Төзелеше
Факультетлары:
Шулай ук тау территорияләре экологиясе фәнни-тикшеренү институты, консультатив-диагностик сырхауханә, медицина көллияте, университетны тәмамлаучыларны эшкә урнаштыру үзәге, мәгълүмати-исәпләү бүлеге, техник тәэмин итү үзәге, аналитик бүлек, интернет-үзәк, фәнни медицина китапханәсе, спорт комплексы, нәшрият-полиграфия үзәге эши.
Надборово
Надборово — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Сиври-Ант
Сиври-Ант — Франциянең Марна департаментында урнашкан коммуна.
Тортизамбер
Тортизамбер — Франциянең Кальвадос департаментында урнашкан коммуна.
Валериан Пономарёв
Валериан Пономарёв (Валериан Корнельевич Пономарёв,, — , ) — Социалистик Хезмәт Каһарманы (1945), Сталин премиясе лауреаты (1946).
(3590) Holst
(3590) Holst — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1984 елның 5 февралендә Эдвард Боуэлл тарафыннан Андерсон-Меса обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1984 CQ» саналган.
Рассвет (Чиләбе өлкәсе)
Рассвет (Рассвет) — Чиләбе өлкәсенең Нагайбәк районы составына керүче авыл.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (28%), татарлар (4%), казахлар (58%), нагайбәкләр (7%).
Стральцы (Мастовский районы)
Стральцы  (Стральцы ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Мастовский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Кшимув (Великопольское воеводалыгы)
Кшимув  — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Гомоти
Гомоти — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Көрпечаер (Элешкирт)
Көрпечаер (Körpeçayır) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Агры иле Элешкирт илчесенә караган бер авыл (köy).
(18698) Racharles
(18698) Racharles — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1998 елның 20 апрелендә LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1998 HX39» саналган.
Старо-авыл (Сливен өлкәсе)
Старо-авыл  — Болгариянең Сливен өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Лог (Мокроног–Требелно)
Лог  — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Нидеркаппель
Нидеркаппель — Австриянең Югары Австрия федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
NGC 510
NGC 510 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда   тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Габру
Габру — Румыниянең Долж жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гермир (Меликгази)
Гермир (Germir) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Кайсери иле Меликгази илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Җәгъфәр Пончаев
Җәгъфәр Пончаев (Җәгъфәр Насыйбулла улы Пончаев,, — , ) — мөселман дин эшлеклесе, Санкт-Петербург шәһәренең җәмигъ мәчете имам-хатыйбы (1977-?), Санкт-Петербург ислам дин һәм хокук институты ректоры (2008-2012).
Зирекле (Алексеевск районы)
Зирекле — Татарстан Республикасының Алексеевск районындагы авыл.
Халык саны — 235 тирәсендә. Почта индексы — 422928.
Тарих
XVII гасырда нигезләнгән.
Демография
Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): руслар.
HD220317
HD220317 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты
Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты (ТДГПУ, рус. Татарский государственный гуманитарно-педагогический университет) — Россиянең иң борынгы университетларның берсе. 2011 елдан башлап Казан (Идел буе) федераль университетының бер өлеше булып тора.
Факультетларда көндезге һәм читтән торып уку бүлекләрендә 14 меңнән артык студент белем ала.
Тарих
Татар дәүләт гуманитар-педагогика университеты Россиянең иң өлкән югары уку йортларының берсе булган Казан дәүләт педагогика университеты базасында ачыла. Педуниверситетның башлангычы – 1876 елда Мәскәү һәм Санкт-Петербургдан соң ачылган Казан укытучылар институты. Шуннан соң аның исеме үзгәреп тора:
Тимофей Кавалеров
Тимофей Кавалеров (, Саламатнур, Өрҗем өязе, Вәтке губернасы, Россия империясе —, Йошкар-Ола, Мари АССР, Cəʙᴎт Социалистик Җɵᴍhүpᴎᴙтләр Беpᴫеᴦе) — мари совет дәүләт эшлеклесе. И.В. Сталин исемендәге Көнчыгыш хезмәт ияләренең коммунистик университетын (1936) бетергән. Сернурда, Моркида, Бәрәңгедә комсомол һәм фирка вазыйфаларында (1927-1938), Мари АССР Югары шурасы президиумы рәисе (1938-1943), СБКФ Мари өлкә комитетында кадрлар буенча сәркәтип (1945-1949), Мари АССР Югары шурасы рәисе (1951-1955), «Марийская правда» гәҗите мөхәррире (1949-1952), Мари АССР һөнәри берлекләр шурасы рәисе (1952-1962). 1-2 чакырылышлары РСФСР Югары шурасы депутаты.
Казтелмайдето (Терамо)
Казтелмайдето — Италиянең Абруцци төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
(18699) Quigley
(18699) Quigley — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1998 елның 20 апрелендә LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1998 HL45» саналган.
Ластрап (Миннесота)
Ластрап  — Америка Кушма Штатларының Миннесота штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Ластрап шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Горден-Штаупиц
Горден-Штаупиц — Алманиянең Бранденбург җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Караболак (елга)
Караболак, Караболка — Сәнәр елгасы кушылдыгы. Чиләбе өлкәсенең Коншак районы, Кәсле районы биләмәләрендә ага. Елга озынлыгы 76 км. елга буенда Татар Караболагы авылы урнашкан.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Тобол, елга бассейны — Иртеш.
Койка (Нерль кушылдыгы)
Койка  — Россия территориясеннән ага торган елга. Иваново өлкәсе, Владимир өлкәсе, Ярославль өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга Нерль елгасының сул ярына тамагыннан 112 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 22 км.
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Александр Понятов
Александр Понәтов (Александр Матвеевич Понятов,, — , ) — электр инженеры, 1956 елда беренче коммерцияле видеомагнитофонны чыгагран Ampex ширкәтенә нигез салучы (1944-?).
(1985) Хопманн
(1985) Хопманн — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1929 елның 13 гыйнварында Карл Райнмут тарафыннан Хайдельберг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1929 AE» саналган.
Деллинджер (ай кратеры)
Деллинджер - Ай өслегенә кече күк объекты бәрелү нәтиҗәсендә барлыкка килгән, диаметры якынча 82,04 км булган кратер.
Атамасы
Кратерга атама Джон Деллинджер (1886—1962) хөрмәтенә бирелә.
Тарихы
Кратер Халыкара Астрономия Берлеге (International Astronomical Union (IAU)) тарафыннан 1970 елда раслана.
Нократ татарлары сүзлеге
Вятка татарлары сүзлеге («Перевод, учиненный в Вятском намесническом правлении татарского разговора 286-ти слов на их языке и их письмом с подписанием тех же самых и российскими буквами») — Федор Попов тарафыннан 1780-елларда төзелгән сүзлек.
Тасвирламасы
Бу кулъязма 286 сүздән тора, стандарт форматта, барлыгы 11 бит, кәгазе яхшы сакланган. Һәр биттә 4 графа сызылган. Башта тәртип номеры һәм русча лөгатьлек, аннан шуның татарча тәрҗемәсе гарәп хәрефләре белән  язылган,   шул ук сүзләр транскрипциясе белән дә  бирелгән. Язуы бик ачык җиңел  укыла.
Мондагы рус сүзләре һәм гарәп хәрефләре белән бирелгән татар сүзләре бер кеше тарафыннан, бер үк каләм белән язылган булырга тиеш. Чөнки хәрефләрне язгандагы басым, сызыкларның юнәлеше, каләмнең йөреше һәр ике тел язмасында бер төслелекне күрсәтәләр. Димәк, бу сүзлекне төзүче Федор Попов татар телен яхшы белгән, гарәп хәрефләре белән татарча яза  алган.
Бу сүзлекнең лөгатьлегендә Паллас сүзлеге лөгатьлеге белән лексик охшашлык бар. Сүзләр саны да бер үк — 286. Ләкин Паллас лөгатьлегендә сүзләр, мәгънәләренә карап, бер тирәгә җыеп бирелгәннәр, ә Попов сүзлегендә бу тәртип сакланмаган.
Стральцы 1
Стральцы 1 (Стральцы 1 ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Гродзенский районында урнашкан авыл.
Надольна-Карчма
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Стральцы 1
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Виснер (Луизиана)
Виснер  — Америка Кушма Штатларының Луизиана штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Нидерлайс
Нидерлайс — Австриянең Түбән Австрия федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Виснер (Луизиана)
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Нидерлайс
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Яңа Никулино
Яңа Никулино (Новое Никулино) — Сембер өлкәсенең Чынлы районында урнашкан сала.
Халык
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (48%), чуашлар (46,7%), татарлар (5,3%).
Кшицко-Велике
Кшицко-Велике — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Өрнек (Аташеһир)
Өрнек (Örnek) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Истмала иле Аташеһир илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Лог (Рогатець)
Лог  — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(18700) 1998 HK54
(18700) 1998 HK54 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Кейд (Луизиана)
Кейд  — Америка Кушма Штатларының Луизиана штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
(18700) 1998 HK54
Тарихы
1998 елның 21 апрелендә LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1998 HK54» саналган.
Кейд (Луизиана)
Географиясе
Кейд халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Үчбулаг (Фүзули)
Үчбулаг  (Üçbulaq ) — Әзербайҗанның Фүзули районына караган авыл.
Казтелмасимо (Фрозиноне)
Казтелмасимо — Италиянең Лацио төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казтелмасимо Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Үзәк Апеннин тауларыннан көнбатышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Гонсувка-Олексин
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Яков Попелянский
Яков Попеләнски (Яков Юрьевич Попелянский,, — , ) — нерв авырулары белгече, медицина фәннәре докторы (1963), профессор (1963), РФның атказанган фән эшлеклесе (1997), КДМИнең нерв авырулары кафедрасы мөдире (1967-?).
Траси-Бокаж
Траси-Бокаж — Франциянең Кальвадос департаментында урнашкан коммуна.
Стоил-Войвода
Стоил-Войвода — Болгариянең Сливен өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
NGC 511
NGC 511 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда   тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Бёрле
Бёрле — Франциянең Шаранта-Маритим департаментында урнашкан коммуна.
Ярлыковка
Ярлыковка — Россия территориясеннән ага торган елга. Кемерово өлкәсе, Красноярск крае, Тум өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Таежный Тюхтет елгасының уң ярыннан 6 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 14 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Чулым елгасы, Әчинск каласыннан Зырянское авылындагы су үлчәү постына чаклы. Кече елга бассейны — Об Иртеш кушылганга чаклы, елга бассейны — Об (өске өлеше) Иртеш кушылганга чаклы.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Гавождия
Гавождия — Румыниянең Тимиш жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Катарач
Катарач — Россия территориясеннән ага торган елга. Свердловск өлкәсе, Төмән өлкәсе, Курган өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Юрмыч елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 20 км.
Гавождия
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Скрют
Скрют — Франциянең Марна департаментында урнашкан коммуна.
Владислав Поперечный
Владислав Поперечный (Владислав Владиславович Поперечный,, — , ) — Россия һөнәри һоккейчесе (һөҗүмче).
(3499) Хоппе
(3499) Хоппе — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1981 елның 3 ноябрендә Ф. Бёрнген, K. Kirsch тарафыннан Таутенбург обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1981 VW1» саналган.
Сарбаи
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
Катарач
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Тобол, елга бассейны — Иртеш.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Калиновка (Диңгез буе крае)
Калиновка (Калиновка) — Диңгез буе краеның Спасское районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат муссонлы. Кыш коры һәм суык, көннәре аяз. Яз озак бара, салкынча һәм температура тирбәлеше күзәтелә. Җәй исә җылы, явым-төшемле. Көз чагыштырмача җылы, коры һәм аяз. Җәй көне Тын океаннан җылы җил иссә, кышын төньяктан салкын җилләр исә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (87%), украиннар (14%).
Көрпынар (Кагызман)
Көрпынар (Körpınar) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Карс иле Кагызман илчесенә караган бер авыл (köy).
Гермиян (Кавак)
Гермиян (Germiyan) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Самсун иле Кавак илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
HD22032
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Делоне (ай кратеры)
Делоне - Ай өслегенә кече күк объекты бәрелү нәтиҗәсендә барлыкка килгән, диаметры якынча 44,63 км булган кратер.
Атамасы
Кратерга атама Шарль-Эжен Делоне (1816—1872) хөрмәтенә бирелә.
(18701) 1998 HB57
(18701) 1998 HB57 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Стральцы 2
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
(18701) 1998 HB57
Тарихы
1998 елның 21 апрелендә LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1998 HB57» саналган.
Әлфия Мотыйгуллина
Мотыйгуллина Әлфия Рухулла кызы - әдәбият галиме, педагог, фәнни, укыту-тәрбия һәм иҗтимагый эшләрен оештыручысы.
Фәнни эшчәнлек
Фәнни эзләнү өлкәсе - татар әдәбияты тарихы; тарих, татар әдәбияты тәнкыйтенең теориясе һәм методологиясе; татар әдәбиятына кереш; татар әдәби-методик фикеренең үсеш тарихы; югары уку йортында һәм мәктәптә татар әдәбияты укытуның методикасы. 100 дән артык фәнни мәкалә, дәреслекләр авторы. Мәктәпләр, югары уку йортларында татар әдәбиятын укыту буенча программалар авторы.
Надруж (Куявия-Диңгез буе воеводалыгы)
Надруж  — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Котлик
Котлик (Котлик) — Чиләбе өлкәсенең Пласт районы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: билгесез.
Нидерндорф
Нидерндорф — Австриянең Тироль федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Гонсувка-Оссе
Гонсувка-Оссе — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Грамцов
Грамцов — Алманиянең Бранденбург җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Трудовка (Авыргазы районы)
Демография
Халык саны динамикасы:
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 22 кешенең яшәве мәгълүм.
Николай Рябчиков
Николай Рябчиков (, Шудасола, Яраң өязе, Вәтке губернасы, Россия империясе —, Йошкар-Ола, Мари АССР, Cəʙᴎт Социалистик Җɵᴍhүpᴎᴙтләр Беpᴫеᴦе) — мари совет дәүләт эшлеклесе.
Югары коммунистик авыл хуҗалыгы мәктәбен (1936), югары фирка мәктәбен (1950) бетергән. БЛКЯБ Мари өлкә комитеты беренче сәркәтибе (1937-1938), БК(б)Ф Мари өлкә комитеты матбугат бүлеге мөдире (1938-1939), Мари АССР Халык комиссарлары шурасы рәисе урынбасары (1939-1941), БК(б)Ф Морки район комитеты беренче сәркәтибе (1941-1943), Мари АССР Югары шурасы президиумы рәисе (1943-1947), СБКФ Йошкар-Ола шәһәр комитеты беренче сәркәтибе (1950-1955), Мари АССР югары шурасы президиумы рәисе урынбасары (1955-1959). 2 нче чакырылыш РСФСР Югары шурасы депутаты, 4 нче чакырылыш Cəʙᴎт Социалистик Җɵᴍhүpᴎᴙтләр Беpᴫеᴦе Югары шурасы депутаты.
Лог (Руше)
Лог  — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кшицко-Мале
Кшицко-Мале — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Чита дәүләт медицина академиясе
Чита дәүләт медицина академиясе (русча Читинская государственная медицинская академия (ЧГМА)) — Чита шәһәренең сигез дәүләт югары уку йортының берсе. Үз эченә 5 факультет (дәвалау, стоматология, педиатрия, ВСО һәм квалификация күтәрү факультеты), университетка кадәр уку үзәге, медицина экологиясе фәнни-тикшеренү институты һәм стоматология клиникасын кертә. Уку 25 белгечлек буенча бара. Россиядә бары тик берничә медицина югары уку йортында, шул исәптән Чита дәүләт медицина академиясендә үз базасында стоматология клиникасы бар. Академияне тәмамлаганнан соң белгечлеге буенча 95% чыгарылыш сыйныф укучылары эшли, бу Забайкальск краенда һәм Ерак Көнчыгышта медицина персоналына ихтыяҗ зур булуын күрсәтә.
Мәгълүмат
2002 елда якынча 2 500 студент дүрт белгечлек (дәвалау эше, стоматология, педиатрия, югары шәфкать туташы белеме) буенча белем алган. Квалификацияне күтәрү һәм белгечләрне яңадан әзерләү факультеты эшләгән. 20 000 якын табиб әзерләнгән, бу элекке Чита өлкәсе табибларының 90% ын һәм Бурятия табибларының 75% ын тәшкил иткән. 2002 елда яңа стоматология клиникасы барлыкка килә. Фәнни-педагогик кадрларны әзерләү аспирантурада 14 белгечлек буенча һәм докторантурага 2 белгечлек буенча алып барыла.
Тарих
Чита медицина институты 1953 елның 3 июлендә Читага күчерелгән Пермь стоматология институты нигезендә барлыкка килә. Чита дәүләт медицина академиясе үсешенә академия ректоры, Россия медицина фәннәре академиясе әгъзасы В.Н. Иванов тарафыннан аеруча зур өлеш кертелгән. Аның хөрмәтенә 1999 елда төп уку корпусы бинасында мемориаль такта куела.
Профессор-укытучылар составы
Профессор-укытучылар составына 331 кеше керә, шул исәптән 41 медицина фәннәре докторы, 177 фәннәр кандидаты, 26 профессор, 73 доцент, шулай ук Россиянең һәм чит ил фәннәр академияләренең 10 хакыйкый әгъзасы һәм корреспонденты, Россия Федерациясенең һәм Бурятиянең 14 атказанган табибы, Россия Федерациясенең атказанган фән эшлеклеләре, Россия Федерациясенең мәгариф һәм Югары мәктәбе алдынгы укучылары, сәламәтлек саклау алдынгы укучылары. Алар арасында Россия табигый фәннәр академиясе академигы Б.И. Кузник та бар. Дөньякүләм танылган галим-физиолог, аның фәнни эшчәнлеге кан тамырлары-тромбоцитар гемостазын өйрәнүгә юнәлдерелгән.
Казтелменардо (Рьети)
Казтелменардо — Италиянең Лацио төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казтелменардо Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Үзәк Апеннин тауларыннан көнбатышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Иван Поплавский
Иван Поплавски (Иван Варфоломеевич Поплавский,, — , ) — дәүләт эшлеклесе, хакыйкый дәүләт киңәшчесе (1872), Байкал аръягы өлкәсе вице-губернаторы (1863-1865), Иркутск шәһәр думасы гласные (1872-1875, 1877-1885).
Кызыл диңгез
Кызы́л диңге́з (гарәпчә البحر الأحمر‎‎ Bahr el-Ahmar, ивр. ים סוף‎ Yam Suf, фр. mer Rouge) — Һиндстан океанының эчке диңгезе. Гарәбстан ярымутравы һәм Африка арасында урнашкан. Иң җылы һәм тозлы диңгезләрнең берсе.
Туризм
<div style="height: auto; width: 100%; overflow: auto; padding: 3px;text-align: center; border:solid 1px;" title="braglist - zum scrollen"; > Манзара
Стрелци (Сливен өлкәсе)
Стрелци  — Болгариянең Сливен өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Вотерпруф (Луизиана)
Вотерпруф  — Америка Кушма Штатларының Луизиана штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Өрнек (Бейкоз)
Өрнек (Örnek) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Истмала иле Бейкоз илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Вотерпруф (Луизиана)
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Лафаэтт (Миннесота)
Тарихы
Лафаэтт шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Крапивновка
Крапивновка — Россия территориясеннән ага торган елга. Иваново өлкәсе, Владимир өлкәсе, Ярославль өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга Нерль елгасының сул ярына тамагыннан 109 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 13 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Ока су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Нерль башыннан тамагына кадәр. Кече елга бассейны — Об кушылдыклары бассейны, Мокшанан Волгага кушылганга кадәр, елга бассейны — Ока.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Содуа
Содуа — Франциянең Марна департаментында урнашкан коммуна.
(18702) Sadowski
(18702) Sadowski — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Зотеевка
Зотеевка — Татарстан Республикасының Алексеевск районындагы авыл.
(4294) Гораций
(4294) Гораций — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1960 елның 24 сентябрендә К. Й. ван Хоутен, И. ван Хаутен-Груневельд,Том Герельс тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «4016 P-L» саналган.
Зотеевка
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.0 °C.
Александр Попов (1808)
Александр Попов (Александр Васильевич Попов,, — , ) — Көнчыгышны өйрәнүче, Казан университетында, 1 нче Казан ирләр гимназиясендә һәм Казан руханлар академиясендә маңгул теле укытучысы.
Киллона (Луизиана)
Киллона  — Америка Кушма Штатларының Луизиана штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Нидерндорферберг
Нидерндорферберг — Австриянең Тироль федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Гагу
Гагу — Румыниянең Илфов жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Дельмот (ай кратеры)
Дельмот - Ай өслегенә кече күк объекты бәрелү нәтиҗәсендә барлыкка килгән, диаметры якынча 32,16 км булган кратер.
Тарихы
Кратер Халыкара Астрономия Берлеге (International Astronomical Union (IAU)) тарафыннан 1935 елда раслана.
Каменка (Диңгез буе крае)
Каменка (Каменка) — Диңгез буе краеның Чугуевка районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат муссонлы. Кыш коры һәм суык, көннәре аяз. Яз озак бара, салкынча һәм температура тирбәлеше күзәтелә. Җәй исә җылы, явым-төшемле. Көз чагыштырмача җылы, коры һәм аяз. Җәй көне Тын океаннан җылы җил иссә, кышын төньяктан салкын җилләр исә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (93%), украиннар (6%).
NGC 512
NGC 512 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Гонсувка-Скварки
Гонсувка-Скварки — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
NGC 512
Тарихы
Әлеге галактика елда   тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Гонсувка-Скварки
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Катарла
Катарла — Россия территориясеннән ага торган елга. Свердловск өлкәсе, Төмән өлкәсе, Курган өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Айба елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 13 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Тобол, елга бассейны — Иртеш.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Страчанка
Страчанка (Страчанка ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Астравецкий районында урнашкан авыл.
Үчүнҗү Маһмудлу
Үчүнҗү Маһмудлу (Üçüncü Mahmudlu ) — Әзербайҗанның Фүзули районына караган авыл.
Төньяк Ое-Яга
Төньяк Ое-Яга — Россия территориясеннән ага торган елга. Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Песчаное күле - №9188 исемсез елга урнашкан. Елга озынлыгы 17 км.
Страчанка
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Төньяк Ое-Яга
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — яр сызыгының 03.04.00 гидрографик берәмлеге эчендәге, РФ-ның су территориялары һәм эчке диңгез суларындагы Баренцев диңгезендге утраузар, Колгуев утрауын керетеп. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Печора һәм Мезень елгалары арасындагы, Баренец диңгезенә коючы, елгалар бассейны.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Гранзе
Гранзе — Алманиянең Бранденбург җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(18703) 1998 HN68
(18703) 1998 HN68 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1998 елның 21 апрелендә LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1998 HN68» саналган.
(3078) Хоррокс
(3078) Хоррокс — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1984 елның 31 мартында Эдвард Боуэлл тарафыннан Андерсон-Меса обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1984 FG» саналган.
Кшишково
Кшишково — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Лог (Севниця)
Лог  — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Наймово
Наймово — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
HD220352
HD220352 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Траси-сюр-Мер
Траси-сюр-Мер — Франциянең Кальвадос департаментында урнашкан коммуна.
2010 елда вафатлар исемлеге
Бу мәкаләдә 2010 елда вафат булган кешеләр исемлеге.
Шулай ук карагыз
2010 Lists of deaths by year 2010
Герчек (Сиверек)
Герчек (Gerçek) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Шанлыурфа иле Сиверек илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Алексей Попов (1978)
Алексей Попов (Алексей Владиславович Попов,, — , ) — Россия һәм Казакъстан футболчысы (сакчы), Казакъстан милли футбол җыелмасы әгъзасы (2010), Россия чемпионы (2008, 2009).
Беленки (Сембер өлкәсе)
Беленки (Беленки) — Сембер өлкәсенең Чынлы районында урнашкан авыл.
Халык
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: даими яшәүче халык юк.
Струпец (Сливен өлкәсе)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сомм-Бионн
Сомм-Бионн — Франциянең Марна департаментында урнашкан коммуна.
Көрпынар (Зара)
Көрпынар (Körpınar) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Сивас иле Зара илчесенә караган бер авыл (köy).
Казтелминио (Тревизо)
Казтелминио — Италиянең Венеция төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казтелминио Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Роман Мамаев
Роман Мамаев (, Эркансола, Өрҗем өязе, Вәтке губернасы, Россия империясе —, Йошкар-Ола, Мари АССР, Cəʙᴎт Социалистик Җɵᴍhүpᴎᴙтләр Беpᴫеᴦе) — мари совет дәүләт эшлеклесе.
(18704) Brychristian
(18704) Brychristian — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1998 елның 21 апрелендә LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1998 HF87» саналган.
Нидернзилль
Нидернзилль — Австриянең Зальцбург федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Берне-Сен-Мартен
Берне-Сен-Мартен — Франциянең Шаранта-Маритим департаментында урнашкан коммуна.
(4950) дом
(4950) дом — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1988 елның 7 декабрендә Элеанор Хелин тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1988 XO1» саналган.
Нолинские
Нолинские (Нолинские) — Киров өлкәсенең Кикнур районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
Вудворт (Луизиана)
Вудворт  — Америка Кушма Штатларының Луизиана штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Лейк-Бентон (Миннесота)
Лейк-Бентон  — Америка Кушма Штатларының Миннесота штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Лейк-Бентон шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Дельпорт (ай кратеры)
Дельпорт - Ай өслегенә кече күк объекты бәрелү нәтиҗәсендә барлыкка килгән, диаметры якынча 42,5 км булган кратер.
Атамасы
Кратерга атама Эжен Жозеф Дельпорт (1882—1955) хөрмәтенә бирелә.