cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Сокольски районы
Административ бүленеш
Сокольское районы составына 1 шәһәр һәм 3 авыл җирлеге керә.
Копитник (Люблин воеводалыгы)
Копитник  — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Кузуҗулар (Наллыһан)
Кузуҗулар (Kuzucular) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Анкара иле Наллыһан илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Уязд (Кракивский повяты)
Уязд — Польшаның Кече Польша воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Сант-Илари-Сакальм
Сант-Илари-Сакальм — Испаниянең Жирона провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Согуд Гарәбстаны
Согуд Гарәбстаны Патшалыгы (المملكة العربية السعودية‎‎ әл-Мәмлә́кә әл-Әрәби́я әс-Сәуди́я) – Гарәбстан ярымутравындагы иң зур дәүләт. Үрдүн, Гыйрак, Катар, Күвәйт, БГӘ, Оман һәм Йәмән белән чиктәш.
Согуд Гарәбстанын кайвакыт «Ике мәчет иле» дип атыйлар, күз уңында Мәккә һәм Мәдинә, Ислам дине өчен төп ике шәһәрен күздә тотып. Гарәп телендәге илнең кыскача атамасы — әс-Саудия (араб. السعودية‎‎). Төп дини идеология — ислам (cөнничелек юнәлеше).
Дин
Согуд Гарәбстаны — дөньяда иң эре диннәрнең берсе булган Ислам диненең ватаны. Аны Мәккәдә Әл-Харам мәчете һәм Мәдинәдә Мәсҗиден-Нәбәви урнашкан булу сәбәпле «Ике изге мәчет җире» дип атыйлар.
Хөкүмәт, дин мәсьәләләре буенча халык санын алу уздырмаса да, ил 100 % мөселманнардан тора, дип раслый. Бәяләүләр буенча, мөселманнарның 85-90 % ы сөнниләр, 10-15 % ы шигыйлар. Башка диннәр вәкилләре — Көнчыгыш православие тарафдарлары, протестантлар, Рим католиклары, яһүдләр, һинд дине вәкилләре (0,4 %), буддачылык тарафдарлары һәм сикхлар. Мөселман булмаган кешеләргә Согуд Гарәбстаны гражданлыгы бирелми, мөселман булмаган диндәгеләргә гыйбадәтханәләр тоту рөхсәт ителми.
Кораллы көчләр
2018 елда Согуд Гарәбстанның саклану бюджеты $70 млрд тәшкил итте, дип хәбәр итә Стокһольмдагы SIPRI халыкара тикшеренү институты.
Алан Макдиармид
Алан Макдиармид (,, — , ) —. Химия өлкәсендә Нобель премиясе иясе (2000).
Белем
дигән уку йортларында белем алган.
Оешмаларда әгъзалык
дигән оешмаларда әгъза булган.
Бүләкләр, мактаулы исемнәр
<ul></ul>
(14410) 1991 RR1
(14410) 1991 RR1 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1991 елның 7 сентябрендә С. Уэда, Х. Канэда тарафыннан Кусиро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1991 RR1» саналган.
Сугульда-Чор (Пюль-Кы кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Таз елгасы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Таз.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Стайки (Ивацэвицкий районы)
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас, дәүләттә иң җылы климат шушы төбәктә. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза.
Брукфилд (Вермонт)
Брукфилд  — Америка Кушма Штатларының Вермонт штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Пыела
Пыела — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы, Архангельск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Виледь елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 68 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Вычегда, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Канелинья
Канелинья — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Санта-Катарина штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Басье (Виргиния)
Басье  — Америка Кушма Штатларының Виргиния штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Басье халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(7154) 1979 MJ5
Тарихы
1979 елның 25 июнендә Элеанор Хелин, Шелте Бас тарафыннан Сайдинг-Спринг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1979 MJ5» саналган.
Амерештий-де-Жос
Амерештий-де-Жос — Румыниянең Долж жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Терлунджень
Терлунджень — Румыниянең Брашов жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Касторф (Лауэнбург)
Касторф (Kastorf) — Алманиянең Шлезвиг-Гольштейн җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Добжиковице
Добжиковице — Польшаның Түбән Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Ка Бертака (Ла Специя)
Ка Бертака — Италиянең Лигурия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Ка Бертака Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Видмини
Видмини — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Полугар
Полугар — Россия территориясеннән ага торган елга. Тум өлкәсе, Омск өлкәсе, Новосибирск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Ягыл-Ях елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 13 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — (Югары) Об кушылдыклары бассейны Кет белән Васюган арасы, елга бассейны — (Югары) Об Иртеш кушылганга кадәр.
Копитув-Колёния
Копитув-Колёния — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Осиновка (Невьянск шәһәр округы)
Осиновка (Осиновка) — Свердловск өлкәсенең Невьянск шәһәр округы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (96%).
Ярсыган эчәк синдромы
Ярсыган эчәк синдромы — корсакта авырту һәм эчәклек эшчәнлегендә тайпылыш барлыкка китерүче функциональ авыру ул. Бу очракта 5 эчәклекнең эч китү һәм эч кибү белән характерланучы хәрәкәт активлыгы ) бозылуы күздә тотыла. Шул ук вакытта сырхау кешенең, диагностик тикшерүләр узганнан соң, клиник тестлары нәтиҗәсе буенча да күренеп торган тайпылышларны еш кына табып булмый. Икенче төрле әйткәндә, авыруларда органик бозылышлар һәм үсеш зәгыйфьлеге сизелми.
Ярсыган эчәк синдромы барлыкка килүнең сәбәпләре нидә сон? Гастроэнтерологларның фикеренчә, төрле стресслар төп сәбәп булып тора. «Барлык авырулар — нервлардан» дип белми генә әйтмиләрдер, күрәсең. Дөрестән дә еш кабатланып торган тискәре эмоцияләр, мәсәлән, борчылулар, ачу чыгу, юкка да ярсып китү, үзеңнән канәгать булмау сәла­ мәтлеккә зыян китерә, аерым алганда, эчәклек эшчәнлегендә дә үзгәрешләр ачык сизелә башлый. Статистика буенча, ир-атлар белән чагыштырганда бу халәт хатын-кызларда ике тапкыр ешрак күзәтелә. Моны хатын-кызларның нерв системасының йомшаграк булуыннан дип аңлаталар. Ярсыган эчәк синдромына китергән башка сәбәпләр—кирәгеннән артык ашау, туклану режимын бозу, ашау рационында үсемлек ризыкларның аз булуы, газлар ясалуны арттыручы продуктларны күп куллану. Спиртлы эчемлекләр белән мавыгу да эчәклек эшчәнлеге тайпылышына китерергә мөмкин. Эчәклеккә арыганлык, эш һәм ял режимын бозу да тискәре тәэсир итә.
Ярсыган эчәк синдромы булганда, кендек янында һәм эчнең аскы өлешендә төрле дәрәҗәдәге авырту сизелә. Гадәттә ул газ чыгып, эч куыш­ лыгы бушаганнан соң узып китә. Эчәкләр хәрәкәтенең активлыгы бозылу кемдәдер — диарея, ә икенчеләрнең эч кибү белән үзен белгертә. Ярсыган эчәк синдромының тагын бер билгесе булып метеоризм тора. Бу синдромның тагын бер хәбәрчесе — авырулар, олы йомышларын үтәгәч, бәдрәфтән тулысынча бушану тойгысы белән чыкмыйлар.
Диагноз кую өчен бу симптомнарның аз булуы аңлашыла. Шуңа күрә авыруга тикшерүләр уздыралар, аларның нәтиҗәсе гастроэнтерологка карар чыгарырга мөмкинлек бирә.
Дарулар бирмичә дәвалау — беренче чиратта диета куллануны күз ал­ дында тота. Ысланган ризыкларны, төрле әче тәмләткечләрне, каһвә, шоколад, газлар ясалуны арттыра торган кәбестә, камыр ризыкларын ашау рационыннан чыгару зарур. Менюга парда пешерелгән итле, балыклы ашамлыкларны кертергә кирәк. Тупас тартылган онга бодай көрпәсе кушып пешерелгән икмәкне ашарга тәкъдим ителә.
Ярсыган эчәкләр синдромын комплекслы дәвалаганда нерв системасы тайпылышларын коррекцияләү дә мөһим. Бу максаттан психотерапия сеанслары уздырыла, кирәк булганда дәва препаратлары да билгеләнә.
Физиотерапевтик процедуралар, физкультура һәм спорт белән шөгыльләнү дә чирне җиңәргә ярдәм итә.
Уяновице
Уяновице — Польшаның Кече Польша воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Сан-Фелиу-де-Бушальеу
Сан-Фелиу-де-Бушальеу — Испаниянең Жирона провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Уанье
Уанье (Oigney) — Франциянең Югары Сона департаментына караган коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 7,97 км².
Сугульда-Чор (елга)
Сугульда-Чор — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Кече Ширта елгасының сул ярыннан 102 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 29 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Таз елгасы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Таз.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
(14411) Clérambault
(14411) Clérambault — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1991 елның 6 сентябрендә Эрик Эльст тарафыннан Верхний Прованс обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1991 RE2» саналган.
Кузуҗулу (Дөртйол)
Кузуҗулу (Kuzuculu) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Һатай иле Дөртйол илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Сен-Женес-де-Бле
Сен-Женес-де-Бле — Франциянең Жиронда департаментында урнашкан коммуна.
Вуд (округ, Техас)
Вуд — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Куитмен шәһәре.
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1850 елда оештырыла.
Халкы
2019 елда халык саны 36 752 кеше тәшкил иткән.
Территориясе
Округ мәйданы 1683 км² тәшкил итә.
Стайки (Пинский районы)
Стайки  (Стайкі ) — Белоруссиянең Брест өлкәсе Пинский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас, дәүләттә иң җылы климат шушы төбәктә. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза.
(7155) 1979 YN
(7155) 1979 YN — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1979 елның 23 декабрендә Анри Дебеонь, E. R. Netto тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1979 YN» саналган.
Дэниел Редклифф
Дэ́ниэл Ре́дклифф (Daniel Jacob Radcliffe; 1989нчы елның 23 июлендә туган) — Британия театр һәм кино актеры. Джоан Роулинг китаплары буенча төшерелгән Гарри Поттер турында фильмнарның төп герое Гарри Поттер ролен башкару белән мәшһүр.
Тормыш юлы
Дэниэл Редклифф 1989 елның 23 июлендә Лондонның көнбатыш районында, Фулхемда туа. Гаиләдә бердәнбер бала. Беренче тапкыр экранда 1999 елда «Дэвид Копперфильд» фильмында күренә.
Позажин
Позажин — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
HD14043
HD14043 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Канинде (Сеара)
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Копце (Люблин воеводалыгы)
Копце  — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Колупаевы
Колупаевы (Колупаевы) — Киров өлкәсенең Орлов районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2010 елгы җанисәп буенча даими яшәүче халкы юк.
Маунт-Стерлинг (Иллинойс)
Маунт-Стерлинг  — Америка Кушма Штатларының Иллинойс штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Маунт-Стерлинг шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Беньон (Йонна)
Беньон — Франциянең Йонна департаментында урнашкан коммуна.
Плодопитомник
Плодопитомник — Татарстан Республикасының Бөгелмә районындагы поселок.
Почта индексы — 423210.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.3 °C.
Катариненхерд
Катариненхерд (Katharinenheerd) — Алманиянең Шлезвиг-Гольштейн җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Вильям Ноулз
Вильям Ноулз (,, — , ) —. Химия өлкәсендә Нобель премиясе иясе (2001).
Белем
дигән уку йортларында белем алган.
Оешмаларда әгъзалык
дигән оешмада әгъза булган.
Бүләкләр, мактаулы исемнәр
<ul></ul>
Һерне
Сәгать поясы
Халыкара стандарт буенча Һерне Үзәк Европа вакыты (Central European Time, CET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +1:00 гә тигез.
Искәрмәләр
Herne
Видрини
Видрини — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Эч кату
Кайбер кешеләр бик еш эч кату белән җәфаланалар һәм моның сәбә­ бен юан эчәкнең тонусы начар булуыннан күрәләр. Бу кешеләр, күп интеккәч, үзлектән төрле дәва юлларын эзли башлыйлар. Алар дөрестән дә юан эчәкнең тонусы начар булуыннан интегәләр микән соң? Дәвалана башлаганчы диагнозның дөрес куелуын раслау мөһим.
Юан эчәкнең лайлалы тышчасы ялкынсыну—колит авыруы дип атала. Бу авыру кискен һәм хроник формада узарга мөмкин. Күп вакытта юан эчәк лайлалы тышчасының ялкынсыну төрле эчәклек инфекцияләре нәтиҗәсе, еш кына дизентерия авыруы кичергәннән соң була. Ә кайбер очракларда авыру барлыкка килүнең төп сәбәбе булып эчәклек инфекциясе түгел, мик­ рофлораның сыйфаты үзгәрүе (дисбактериоз) тора. Бу очракта эчәклектә шактый күп булырга тиешле сөт әчетү бактерияләре үлеп бетәләр. Моңа озак вакыт антибиотиклар кабул итү, тәртипсез туклану сәбәп булып тора.
Черетүче һәм шартлы патологик бактерияләр «бушап» калган урынны бик тиз вакыт эчендә биләп ала, нәтиҗәдә юан эчәкнең эшчәнлеге бозыла.
Хроник колит ашкайнату трактының иң киң таралган авыруларының берсе булып санала. Еш кына ул кискен колитның тиешенчә дәваланмавы нәтиҗәсендә барлыкка килә һәм бик озак дәвам итә.
Олы яшьтәге кешеләрнең матдәләр алмашы процессларының акрынаю һәм аның күләме кимү күзәтелә. Үз чиратында бу ашказаны-эчәк трактының ферментлар эшләп чыгаруы түбәнәюгә һәм ризыкның начар үзләштерелүенә китерә. Тагын шунысын да әйтергә кирәк, юан эчәкнең лайлалы тышчасы ялкынсыну диагнозын табиб кына куя ала. Моның өчен ректороманоскопия, ирригоскопия, йә фиброколонскопия кебек тикшеренүләр узарга кирәк. Бу вакытта эчәкнең лайлалы тышчасы, аның стенкаларының тонусы һәм эластиклыгына бәя бирелә. Шулай ук тизәк микрофлорасын тикшертү дә урынлы.
Алпагут (Наллыһан)
Алпагут (Alpagut) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Анкара иле Наллыһан илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Эч кату
Төрле формада тәрәт бозылу, эч кабару һәм авырту, агулану билгеләре, авыздан начар ис килү, геморрой шешләре чыгу, хәтер начарлану, лайлалы тышча дефектлары (арт юлда ярыклар ясалу һәм авырту) колитның типик симптомнары булып тора.
Атоник «ялкау» колитның характерлы билгеләре: авыру кешенең өч көннән артык үзе йомышлый алмавы, хәтта моңа теләге дә булмавы, сәлперәйгәнлек, арыганлык. Еш кына бу авыруларның тәрәте сарык тәрәтенә ошый.
Дәвалану комплекслы алып барыла: диета, дарулар кабул итү, дару үләннәре белән дәвалау, ЛФК, дәва клизмалары. Атоник колит белән интегүчеләргә В группасы витаминнарын, пантотен, фолий кислотасын, майлардан, үсемлекләрдән ясалган эч йомшарткычлар билгелиләр. Әче тәмләткечләр, консервантлар, газлы эчемлекләр рационнан чыгарыла. Ашамлык калорияле, тиз үзләштерелүчән булырга тиеш.
Дәвалау процессы башланганда ризыкларны парда гына әзерләргә киңәш ителә, соңрак кыздырылганын да бераз ашарга ярый. Атоник колит белән авырганда клетчаткага бай яшелчә-җимешләр, яшелчә соклары, чи яшелчә салатлары, пешерелгән яшелчәләр, тупас итеп тарттырылган оннан пешерелгән, йә көрпә кушылган икмәк файдалы.
Авырту, эч китү булмаса, көрпәнең дозасын көнгә, 1 аш кашыгыннан 6-8 гә кадәр арттырырга ярый.
Дару үләннәре белән дәвалауга килгәндә, шуны әйтергә мөмкин: юан эчәк лайлалы тышчасы ялкынсынганда үсемлекләр составында булган актив матдәләр, йомшарткыч, антисептик чаралар буларак, ялкынсынуга каршы тәэсир итеп, яхшы нәтиҗә бирә. Гөлҗимеш һәм сырганак (облепиха) майлары, шулай ук ромашка төнәтмәсе белән ясалган микроклизмалар файдалы.
Парда пешерелгән кабак, пешкән чөгендер, кара җимеш, инҗир, хөр­ мә, минераль су (бигрәк тә «Ессентуки») эчәклек эшчәнлеген яхшы ) стимуллаштыра. Атоник колит белән авыручыларга, спастик колиттан ; аермалы буларак, көненә 3 тапкыр ашарга 30-50 минут кала 0,5-1,0 стакан салкынча су эчәргә кирәк.
Дәвалану өчен түбәндәге халык медицинасы рецептларын тәкъдим итәбез. 1 аш кашыгы көрпәгә 1 стакан кайнар су салып, 30 минут тотарга кирәк.
Суын түккәннән соң, пешекләнгән сыек ботканы эремчеккә, кефирга, ашка, боткага, яки башка гарнирга кушып ашарга мөмкин, йә үзен генә ашап су эчеп куярга ярый. 1 аш кашыгы кипкән кошкунмас (эт шомырты) кайрысына 1 стакан кайнар су салалар һәм 20 минут кайнаталар. Сөзгәч, салкын килеш иртә- кичен яртышар стакан эчәләр.
Фенхель җимешләреннән төнәтмә. 1 чәй кашыгы фенхель җимешләре өстенә 1 стакан кайнар су салырга. Суынганнан соң сөзеп, көненә 3-4 тапкыр 1 әр аш кашыгы эчәргә кирәк. 1 әр чәй кашыгы кызыл чатыр (золототысячник), шалфей, дару ромаш­ касын салып, 1 стакан суда 30 минут төнәтергә кирәк. Сөзгәннән соң. 1 аш кашыгы төнәтмәне 2 сәгать саен эчәргә. 1 айдан дозаны киметеп, төнәтмәне эчү ешлыгын киметергә ярый. Бу үсемлекләрнең зыяны юк, шуңа күрә озак вакыт эчәргә була.
Хроник колит булганда, дару үләннәреннән клизмалар яхшы нәтиҗә бирә. Күбесенчә бөрештерүче, бәйләүче, ялкынсынуга каршы тәэсир итүче төнәтмәләр кулланалар. Бу төнәтмә болай әзерләнә: 1 аш кашыгы кипкән ромашка чәчәкләре һәм 1 чәй кашыгы тырнак гөлгә 200 мл кайнар су салып (кайнатасы түгел), төнәтеп сөзәргә. Клизма итеп кертелгән төнәтмәне 5 минут чыгармый тотарга кирәк.
Эчәклек дошманнары...
Медицинада һәм халык телендә эч кату дигән төшенчә бар. Бу — заман бәласе цивилизациянең бер халәте. Без хәзер ашаганчы ук эшкәртелгән, «ашалган һәм чәйнәлгән» ризыкларны бик күп ашыйбыз. Андый ризыклар белән тукланганда, эчәкләргә «эш» бөтенләй калмый дияргә була. Соңгы елларда кайберәүләрнең аңына кара икмәк «плебей»лар (эксплуатацияләнүче сыйныф кешеләрен кимсетеп әйтү сүзе) ризыгы дигән фикер кереп урнашты.
Тик бу хаталарның сәламәтлек өчен капма-каршы нәтиҗә биргәнен дә белергә кирәк. Иң мөһиме — болай туклану организмның төрле тайпы­ лышларына китерә. Нәтиҗәсе — соңгы 15 ел дәверендә Русиядә юан эчәк яман шеше белән авыручылар саны 50 % ка якын артып китте.
Эчәклекнең дошманнары исемлегенә ярымфабрикатларны да кертергә була. Алар составында консервантлар организмга шактый зыян китерә.
Ә консервантлар хәзерге ярымфабрикатларның барысында диярлек бар. 30 көн саклана торган сөт, аның күп санлы продуктлары асылда сөт буламыни? Сөт 3 көн торгач әчергә тиеш. Бу ак төстәге сыеклык, химик сосгавы буенча сөткә охшаган, тик организм өчен кирәкле матдәләр анда җимерелеп беткән.
Туклану һәм ашкайнатудагы кимчелекләр яхшы тормыштан дип тә әйтергә була. Хәзер кайберәүләргә бозау ите, көн саен котлетлар, сөмбаш, мәрсин балыклары, шашлык кирәк, тик болар — бәйрәм ашлары, көн дә ашый торган ризык түгел. Чипсыларны гына алыйк — бу ашказаны, бавыр, юан эчәк өчен бик зыянлы ризык. Алар төп рационга конфет кебек кенә өшәлергә тиеш. Ә бик күпләр, бигрәк тә балалар, аны көн саен төп ризык урынына ашый.
...һәм аларның дуслары
Сәламәт эчәклек өчен меню нинди булырга тиеш?
Сәламәт булу өчен организмга көненә 250-300 г клетчатка керергә тиеш. Бу менюга нәрсәләр керә соң? Арыш икмәге, көрпәле икмәк, төрле салатлар, кыяр, кәбестә, помидорлар. Базарда кишер, чөгендер, кинза. петрушка, укроп сатыла. Аларны банан белән алыштырудан файда юк.
Фасоль, борчак ашлары, бәрәңге, карабодайда клетчатка күп. Щи белән ботка—бик кирәкле ашамлыклар, тик химик тәмләткечле, лайлалы шулпа. яки пакеттагы боткалар белән туенырга тырышмагыз.
Иске кагыйдәне онытырга ярамый: иртәнге ашны үзең аша, көндезгесен дустың белән бүлеш, кичкесен дошманыңа бир. Ә без барысында киресен эшлибез. Иртәнге ашны тиз-тиз капкалыйбыз (кайберәүләр бөтенләй ашамый), төшке ашны гамбургер, бутербродлар белән төгәллибез. Кичен арып кайтып, туйганчы, янга рәхәт булганчы ашап, буар елан кебек, урын өстенә эшкәртергә ятабыз. Бу эчәклекнең эшен боза чөнки аның эше мондый төнге активлык өчен җайланмаган.
Әгәр «эчәклек хуҗалыгы»н сәламәт хәлдә саклап калып булмаса, ни эшләргә? Бүген табибларны юан эчәкнең яман шеше куркытмый, аны дәвалый алалар. Ләкин башлангыч стадияләрендә, ә андый авырулар ) табибка 5-10 % очракта гына мөрәҗәгать итә. Авыруларны бу өлкәдә начар эшләүче табиблар түгел, ә авыруның үз тискәрелеге харап итә. «Исең киткән икән тәрәттә кан күренгәнгә, эч бераз катып киткән», (бер-бер нәрсә ашагандыр, йә күбрәк ашап-эчеп җибәргәндер) эч катканда, «Эчне йомшарта торган дарулар алырмын — тәртип булыр»,—дип сөйләшәбез.
Бүген антибиотиклар белән ялкаулар гына дәваланмый. Үз көчеңне артык югары бәяләү — соңга калып диагноз куюның, авыруны аздыруның төп сәбәбе булып тора. Организмда кимчелек булуын сизү белән проктологка, йә хирургка барыгыз. Юан эчәкнең күп кенә авырулары, шешләр, полиплар I еш кына беренче тикшерү вакытында ук табыла.
Эч кибү
Эч кибү — юан яки туры эчәкне кыенлык белән бушату. Ул түбәндәге билгеләр белән характерлана: олы йомыш бер атнага өч тапкырдан кимрәк башкарыла, тизәкнең консистенциясе тыгыз («сарык тизәге»), күләме аз була, бәдрәфтән соң кайвакыт эчәклек тулысыңча бушамау тойгысы кала.
Эчәклек зарарланган вакытта беренчел эч кибү түбәндәге шартлар белән бәйле: туры эчәктә рефлекс югалу яки булмау аркасында тизәк чыгу акты : бозыла; туры эчәктән тизәк чыгу оча төбе мускулларының бердәм эшчәнлеге бозылу аркасында авырая; юан эчәкнең лайлалы тышчасы ялкынсыну, бу эчәкнең кинәт тараюы, яман яки яман булмаган шешләр, сигмасыман эчәкнең гадәттән тыш озын булуы, тугым эчәкнең билгесез сәбәпләрдән киңәюе. Шулай ук туры эчәкнең авырту синдромы белән характерлана торган халәтләр — арткы юлның үтә көчле яки хроник ярылуы, туры эчәкнең тулы булмаган фистуласы (тән куышлыкларын тоташтыручы һәм шулай ук куыш әгъзаларны үзара яисә тышкы мохит белән бәйләүче канал, ул нормадан тайпылыш буларак карала), арт юл куышлыклары ялкынсыну, геморрой авыруы вакытында, тизәк чыгу акты бозылганда эч кибү очраклары күзәтелә.
Эчәклек авыруларына бәйләнмәгән икенчел эч кибү сәбәпләре: ашказаны җәрәхәте, холецистит, бөер ташы авыруы (нефролитиаз) һ.б. авырулар вакытында рефлектор йогынты булу; микседема, шикәр диабеты, канда кальций микъдары арту (гиперкальциемия) авырулары; кара кургаш, холинолитиклар, ганглиоблокаторлар, тимер препаратлары, сидек куа торган һәм тынычландыручы чаралар белән агулану матдәләр алмашы бозылу; паркинсонизм авыруы, арка мие, нерв авырулары; мускул җепселләренең кыскару сәләте бозылу (нәселдән килгән миопатия); тиренең тоташ яки урыны-урыны белән бозылуы (склеродермия) кебек авырулар тизәк чыгаруда катнаша торган мускулларны зарарлый торган чирләр; психопатия, шизофрения кебек психик авырулар.
Сыеклыкны аз эчү, үсемлек клетчаткасы аз булган диетаны озак куллану, гомуми физик активлык җитәрлек булмау да еш кына эч кибүгә китерә.
Рациональ тукланмау; эч йомшарту чараларын контрольсез куллану; ашказаны-эчәк тракты авырулары; туры эчәк һәм арт юлдагы патологик процесслар; нерв һәм эндокрин регуляциянең бозылуы; аз хәрәкәтләнү; яшәү урынын алыштыру; нәселдән килгән бирешүчәнлек авыруны «уятучы», аңа сәбәп булучы факторлар булып санала.
Урынлы абдоминаль (корсакка һәм анда урнашкан әгъзаларга, процесс­ ларга нисбәтлелекне аңлата) билгеләр: эч кибү сәбәбе туры эчәккә бәйле булса, олы йомышны башкарганнан соң да, туры эчәктә басым, тулысынча бушамау тойгысы кала; күчеп йөри торган авыртулар; корсак быгырдый һәм кабара; каты һәм бик мул тәрәттән соң геморрой, папиллит, ярыклар һәм арт юлның җәрәхәтләнүе күзәтелә. Рефлектор симптомнары: тизәк массаларының арт санда, сигезкүз, ботлар тирәсендә сигезкүз нерв тамыр­ чыкларын кысуы нәтиҗәсендә авырту барлыкка килә. Олы йомышны үтәгәннән соң бетә торган баш авырту, баш әйләнү, тахикардия кебек симптомнар булырга мөмкин. Эч кибү авыруының гомуми билгеләре: хәлсезлек, аппетит югалу, авыздән тәмсез тәм килү, тел куныклану, косасы килү, субфебриль температура булу һ.б. Бу билгеләрнең барлыкка килүен эч кипкән вакытта индол (эчәктә барлыкка килә торган агулы матдә) һәм крезол ясалу арту һәм ал арның агулы тәэсире дип исәплиләр.
Лаборатор тикшерү канда лейкоцитлар, калий һәм натрий күләмен ачыклаудан гыйбарәт, яман шеш һәм Крон авыруы булганда — тизәктә кан һәм лайла булу-булмавын тикшерәләр.
Махсус тикшерү бармак белән тикшерүдән башланырга мөмкин. Бу ысул арт юлның тышкы сфинктеры тонусын, эндоскоп белән күрергә мөмкин булмаган шешләрне, тайпылышларны табырга ярдәм итә. Колоноскоп яман шешләрне, полипларны, төрле ялкынсыну үзгәрешләрен белергә булыша.
Ирригография юан эчәктәге торгынлыкны, тизәк чыгару функциясен өйрәнеп, эч кибүгә китергән сәбәпне күрсәтә ала. Функциональ сынау ысулы ярдәмендә арт юл каналындагы басымны беләләр.
Дәвалау процессында диета бик зур роль уйный. Көненә 3-4 тапкыр ашарга, 1,5 л дан да ким сыеклык эчмәскә кирәк. Эчәкнең дулкынсыман кыскаруын яхшырта торган кара ипи, чи яшелчәләр һәм җимешләр, кипкән җимешләр, ногыт борчагы, солы, карабодай ярмалары, ит, әчегән сөт эчемлекләре белән туклану файдалы.
Эч кибүнең башка авырулар белән бәйләнмәгәнлеге билгеле булганда, көн саен бер вакытта олы йомышны үтәргә өйрәнү, нинди ризык ашаганнан сон эч кибүен ачыклау һәм диетаны үзгәртү яхшы нәтиҗә бирә. Тикшерү тәмамлангач, табиб дәва препаратларын билгели. Төрле шешләр яки эчәкнең кинәт тараюы күзәтелсә, аның гадәттән тыш озын булу патологиясе булса яки эчәклек үткәрмәүчәнлеге, эчәк тишелүе, карындык ялкынсынуы ачыкланса, хирург катнашы таләп ителә.
Эчәк кибүне булдырмас өчен, туклану режимын саклау, актив тормыш рәвеше алып бару, физкультура белән шөгыльләнү, олы йомышны үтәү очен бер үк вакытта бәдрәфкә йөрү — үтәлергә тиешле шартлар.
Дөрес дәваланмаганда, тирән органик үзгәрешләр булганда, эч кибү дә төрле катлаулануларга китерергә мөмкин.
Пыжаёль
Пыжаёль — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Одью елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 10 км.
Терничоара
Терничоара — Румыниянең Сучава жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Пыжаёль
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Вычегда, елга бассейны — Төньяк Двина.
Терничоара
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Вайтинг (Вермонт)
Вайтинг  — Америка Кушма Штатларының Вермонт штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Пыжаёль
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Вайтинг (Вермонт)
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Добковице (Түбән Силезия воеводалыгы)
Добковице  — Польшаның Түбән Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Бейлис-Кроссроудс (Виргиния)
Бейлис-Кроссроудс  — Америка Кушма Штатларының Виргиния штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Бейлис-Кроссроудс халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Фалишевице (Кече Польша воеводалыгы)
Фалишевице — Польшаның Кече Польша воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(7156) 1981 EC2
(7156) 1981 EC2 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1981 елның 4 мартында Анри Дебеонь, Дж. де Санктис тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1981 EC2» саналган.
Сан-Фелиу-де-Гишольс
Сан-Фелиу-де-Гишольс — Испаниянең Жирона провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Стаи (Пружанский районы)
Стаи  (Стаі ) — Белоруссиянең Брест өлкәсе Пружанский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас, дәүләттә иң җылы климат шушы төбәктә. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза.
Тюте
Тюте — Россия территориясеннән ага торган елга. Алтай Республикасы, Алтай крае биләмәләрендә ага. Елга Чуя елгасының сул ярына тамагыннан 125 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 30 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Катунь елгасы. Кече елга бассейны — Бия һәм Катунь, елга бассейны — (Югары) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Аклан
Аклан - язучы Нурихан Фәттах романы. Н.Фәттах югалган билгесез утрау - Атлантиданы Аклан дип атый.
Әсәр 1999 елда языла башлаган һәм тәмамланмаган. Нурихан Фәттах гөманлавынча, татар халкының тарихы әнә шул борынгы Аклан утравына барып тоташа.
Чыганаклар
Аклан: роман. / Нурихан Фәттах. — Казан: Татар. кит. нәшр., 2009. — 399 б. — 2000 д.
Ка Бертаки (Реҗо Эмилия)
Ка Бертаки — Италиянең Эмилия-Романья төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Ка Бертаки Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Кушнарин
Кушнаренко (элек Топорнин исемен йөртә) — авыл, Кушнаренко районы (1930—63 елларда һәм 1965 елда алып) һәм Кушнаренко а/с үзәге, Кушнаренко җимеш-җиләк һәм йөзем культуралары селекциясе үзәгенең үзәк утары; пристань. Уфадан һәм шул ук исемле тимер юл станциясеннән Төньяк Көнбатышка таба 60 км ераклыкта Көдешле елга (Агыйдел елгасы кушылдыгы) буенда, Мәскәү—Уфа (М7 «Идел»), Кушнаренко—Чакмагыш—Бакалы, Арслан—Кушнаренко автомобиль юлларында урнашкан.
Ка Бертаки (Реҗо Эмилия)
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Кушнарин
Кыскача белешмә
Халкы (мең кеше): 1906 елда — 1,5; 1920 — 3,2; 1939 — 5,9; 1959 — 6,1; 1989 — 9,2; 2002 — 10,6; 2010 — 9,9. Башкортлар, татарлар яши (2002). Профтехучилище, гимназия, Кушнаренко урта мәктәбе №1, балалар музыка мәктәбе, 4 балалар бакчасы, Пионерлар йорты, ДЮСШ, үзәк район дәваханәсе һәм китапханәсе, мәдәниәт йорты (12 халык үзешчән сәнгать коллективы, шул исәптән “Сандугач”), тарих-туган якны өйрәнү музее, мәчет, чиркәү бар.
Тарихи белешмә
1790 елда купчий кәгазе буенча капитан С.Е.Топорнин сатып алган Уфа өязе Каңлы вулысы башкортларының асаба җирләрендә Степановка авылы буларак нигез салына. 1795 елда 111 ир-ат исәпкә алынган, 1865 елда Покровка (Степановка, Топорнин) авылында 62 йортта 698 кеше яшәгән. Игенчелек, арба ясау, яабата үрү белән шөгыльләнгәннәр. вулыс идарәсе урнашкан, чиркәү (1822 елда төзелгән), училище, шәраб куу заводы, поташ заводы, су һәм 2 җил тегермәне, 21 кибет булган. 19 гасыр азагында Топорнин буларак исәпкә алынган. 1906 елда чиркәү, зимства мәктәбе, чиркәү-мәхәллә мәктәбе, почта бүлекчәсе, зимства станциясе, ялланып эшләүгә нигезләнгән янгын сүндерү җәмгыяте, 5 тимерлек, пар белән эшләүяе тегермән һәм ярма яргыч, керосин двигателе эшләткән 2 тегермән, 12 җил тегермәне, 6 иген киптергеч, 7 калач пешерү остаханәсе, 18 иген кабул итү пункты, 47 иген склады, чәй, шәраб, галантерея, 2 сыра, 2 тимер-томыр, 5 мануфактура һәм 15 бакалея кибете, 2 мөгәҗәй теркәлгән; авылда вулыс идарәсе урнашкан; ярминкәләр үткәрелгән; парахут һәм иген пристане эшләгән. 1936 елда хәзерге исемен (БАССРның Игенчелек ХК МТС ының сәясәт секторы нач. И.И.Кушнаренко хөрмәтенә) йөртә. 1963—65 елларда — Чакмагыш районының административ үзәге. Топорниннар йортының бинасы (19 гасыр башы) архитектура истәлеге булып тора. Авыл тирәсендә Кушнаренко каберлеге урнашкан. Н.Н.Глебова, Л.В.Казанцева, В.Д.Паширов, И.Ә.Фаршатов шул авылда туган.
Сукчар
Сукчар — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Ай-Еган елгасының уң ярыннан 11 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 50 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Таз елгасы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Таз.
Уарьер
Уарьер (Oyrières) — Франциянең Югары Сона департаментына караган коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 14,30 км².
Кузукөй (Элмалы)
Кузукөй (Kuzuköy) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Анталья иле Элмалы илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Позга
Позга — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
(14412) Wolflojewski
(14412) Wolflojewski — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1991 елның 9 сентябрендә Шмадель Л. Д., Ф. Бёрнген тарафыннан Таутенбург обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1991 RU2» саналган.
Канинде-ди-Сан-Франсиску
Канинде-ди-Сан-Франсиску — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Сержипи штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Коргине
Коргине — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Сен-Женес-де-Кастийон
Сен-Женес-де-Кастийон — Франциянең Жиронда департаментында урнашкан коммуна.
Амерештий-де-Сус
Амерештий-де-Сус — Румыниянең Долж жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Прудовая
Прудовая — Россия территориясеннән ага торган елга. Тум өлкәсе, Омск өлкәсе, Новосибирск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  ? елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 28 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — (Югары) Об кушылдыклары бассейны Кет белән Васюган арасы, елга бассейны — (Югары) Об Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Галвестон (округ, Техас)
Галвестон — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Галвестон шәһәре.
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1838 елда оештырыла.
Халкы
2019 елда халык саны 277 563 кеше тәшкил иткән.
Вижеги
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Галвестон (округ, Техас)
Территориясе
Округ мәйданы 1033 км² тәшкил итә.
Каттендорф
Каттендорф (Kattendorf) — Алманиянең Шлезвиг-Гольштейн җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Терпезица
Терпезица — Румыниянең Долж жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Сан-Фелиу-де-Пальерольс
Сан-Фелиу-де-Пальерольс — Испаниянең Жирона провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(7157) Lofgren
(7157) Lofgren — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Беон (Йонна)
Беон — Франциянең Йонна департаментында урнашкан коммуна.
Добкув (Түбән Силезия воеводалыгы)
Добкув  — Польшаның Түбән Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Армут
Гади армут (P. communis) дигән төре киң таралган, 1500 ләп сорты бар.
Җимеш бирүче груша агачларының биеклеге 6—8 м га кадәр җитә. Яшь агач ларның ябалдашлары берничә ярус ботаклы биек озынча түгәрәк яки пирамидаль. Груша беренче җимешләрен 6—10 яшендә, ә кайчакта иртәрәк тә бирә башлый. Ел саен уңыш бирә. Беренче уңышының җимешләре бик үк тәмле булмый, агачларның яшенә карап грушаның сыйфаты яхшыра бара.
Алмагач кебек үк, груша да үзеннән-үзе җимеш бирми. Хәтта тулы кыйммәтле орлыклар бирмәүче сортлар да (мәсәлән, Бессемянка), яхшы җимеш бирү өчен башка сортлар белән серкәләнүгә мохтаҗ булалар. Белоруссиянең көньягында груша агачлары 80—100 елга кадәр яши. Аларның экономик яктан файдалы яшьләре 30—40 ел.
Груша җылылыкка алмагачка караганда таләпчәнрәк. Минус 35—38° температурада күп кенә сорт агачларның масса рәвештә өшүләре күзәтелә. Яфраклары, җимешләре һәм ботаклары кутыр авыруы белән нык зарарлана.
Культуралы груша туфракның ундырышлылыгына, физик үзлекләренә һәм җылылык режимына таләпчән. Аның өчен иң яхшылары — тирән балчыксыл җирләрдә барлыкка килә торган кәсле-көлсу туфраклар. Комлы туфракларда җимешләрнең сыйфаты начарлана, грушаны тыгызланган туфракларда үстергәндә дә шундый ук хәл була. Груша агачлары калку участокларда яхшы үсә. Рельефның уйсурак җирләрендә, дым белән яхшырак һәм тигезрәк тәэмин ителү аркасында, груша вегетация дарында әйбәт үсә.
Тынлык чорында хәл кискен үзгәрә: уйсулыкларда калкулыклардагыга караганда салкынрак һава туплана һәм груша ныграк өши башлый.
Күчкилде (Свердловск өлкәсе)
Күчкилде (Кочкильда) — Свердловск өлкәсенең Әчет шәһәр округы составына керүче татар авылы.
Армут
Җәйге сортлар.
Белоруска. Агачлары кышка чыдам, кутыр авыруына бирешмәүләре уртача, ел саен уңыш бирәләр. 12—15 яшьләрендә бер агачтан 50—75 кг груша бирә. Грушаларының зурлыгы уртачадан кечерәк (85—100 г), озынча-грушасыман формада, буй-буй җыерчыклы, яшел, ашарлык булып өлгерү фазасында аксыл сары, тонык кына алсулы. Йомшагы нәфис, сусыл. Татлы, бераз гына тәмле әчкелтем. Грушаның саклану вакыты — ике атна. Ул август ахырында — сентябрь башында өлгерә.
Күчкилде (Свердловск өлкәсе)
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Сталовичы
Сталовичы (Сталовічы ) — Белоруссиянең Брест өлкәсе Баранавицкий районында урнашкан авыл.
Канитар
Канитар — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Сан-Паулу штатына карый.
Күчкилде (Свердловск өлкәсе)
Халык
Халык саны динамикасы:
Канитар
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Күчкилде (Свердловск өлкәсе)
Халык
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: татарлар (88%).
Армут
Җәйге сортлар.
Лимонка. 7—8 нче яшендә уңыш бирә башлый, бер агачтан 180 кг га кадәр груша алына. Бу сортка җимеш бирүдә тукталып тору хас. Җимешләре уртача зурлыкта, грушасыман формада, тигезьянлы түгел, җыю вакытында аксыл сары, өлгергәндә лимонсыман ачык сары төстә. Август урталарында өлгерә һәм сентябрьгә кадәр саклана. Грушаларының йомшагы саргылт ак төстә, уртача тыгыз, авызны камаштыра торган татлы.
Сталовичы
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас, дәүләттә иң җылы климат шушы төбәктә. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза.
Армут
Җәйге сортлар.
Нарядная Ефимова. Агачлары биек булып үсә, 8 нче яшьләрендә һәм аннары ел саен җимеш бирә башлый, кышка чыдам һәм кутыр авыруына бирешми. Сентябрьнең беренче яртысында өлгерә, 10—12 көн саклана.
Көзге сортлар.
Бере лолицкая. Ялганган агачлары 4—5 нче яшьләреннән башлап ел саен уңыш бирә, 10—12 нче елга бер куактан уңыш 35—50 кг га җитә. Кышка чыдам сорт, авыруларга бирешмәве уртача. Җимешләре киң грушасыман формада, бертигез зурлыкта, авырлыклары 80—100 г, сыек яшел төстә, тулысынча өлгергәндә аксыл сары. Йомшагы сусыл, ярыммайлы, бөртекле грануляциясез, тәме яхшы. Грушаларны сентябрьнең беренче яртысында җыялар. Алар 12—15 көн саклана.
Бере слуцкая. Агачлары бик озак яши. һәм кышка чыдам. Уңайсыз килгән елларда җимешләре, тармак-ботаклары һәм яфраклары кутыр авыруы белән зарарлана. Бере слуцкаяның ялганган агачлары утыртканнан соң 8 10 нчы елдан җимеш бирә башлый. Җимешләре уртача зурлыкта, тупыйк конуссыман, бер кадәр тигезьянлы. Кояш төшкән якларында көрән-кызыл алсулы көрәнсыман сары, сусыл, татлы, хуш исле. Җимешләре сентябрь ахырында октябрь башында өлгерә. Җыйганнан соң 50-60 көн саклана.
Маслянистая лошицкая. Агачлары 5—6 нчы елда җимеш бирә башлый, уңышы ел саен була. Аерым елларда өлешчә генә кутыр авыруы белән зарарлана. Кышка чыдамлылыгы канәгатьләнерлек. Җимешләре грушасыман — озынча түгәрәк, муентыксыз, көрән-яшел, саклаганда кояш тигән ягында матур гына алсулы сары төскә керә. Сентябрь уртасында өзеп җыярлык булып өлгерә, ә сентябрь ахырында — октябрьдә ашарлык була.
Грушаның Татарстанда районлаштырылган төп сортлары
Бергамот волжский. Бу сортның чыгышы билгесез. Агачы куәтле булып үсә, озак яшәүчән. Утыртканнан соң 5—6 елдан җимеш бирә башлый. Грушалары уртача зурлыкта. Йомшагы сусыл, татлы. Төсе коңгырт куныклы яшел. Сентябрь ахырында — октябрь башларында өлгерә.
Тонковетка. Агачы киң пирамидаль ябалдашлы. Утыртканнан соң 6—8 елдан уңыш бирә башлый. Җимешләре уртача зурлыкта, грушасыман формада, кояш төшкән ягында бераз гына алсулы аксыл сары төстә. Тәме әчкелтем-төчкелтем, авызны камаштыра торган. Август ахырларында өлгерә.
Грушаның тагын Башкортстанда чыгарылган Башкирская летняя һәм Башкирская осенняя сортлары игътибарга лаек.
Груша ни белән файдалы?
Груша шикәрләргә бай, аларның микъдары 6,5% тай алып 15% ка кадәр җитә, ә органик кислоталарга ярлы (уртача 0,27%). Грушада дубиль матдәләр микъдары 0,07% тәшкил итә, алар, нигездә, кабыкларында туплана. Клетчатка 2,58%. Минераль матдәләрдән грушада башлыча калий тозлары бар. Аз гына күләмдә С витамины һәм В группасы витаминнары бар.
Күп кенә сорт грушаларның йомшагында тешләгәндә шытырдый торган калын тышчалы ташлы күзәнәкләр була. Грушаның өлгерүенә карап ташлы күзәнәкләр йомшара, ә йомшаклары сусыллана бара. Барлык сорт грушалар чи килеш ашарга да ярый, консервлауга, компотлар кайнатырга да бара, аларны киптерергә дә була.
Ашказаны-эчәк авырулары белән интегүчеләргә, бигрәк тә әлеге авырулар кискенләшкәндә, груша ашарга ярамый, чөнки анда клетчатка күп.
Сосновски районы
Сосновское районы (Сосновский район) — Түбән Новгород өлкәсе составына керүче муниципаль район.
Административ үзәк — Сосновское шәһәр тибындагы бистәсе.
Тарих
Район 1935 елда Павлово районыннан аерылып чыгу юлы белән барлыкка килгән. 1936 елдан — Горький өлкәсе составында.
Халык
Милли состав (2010): урыслар (99%).
Административ бүленеш
Сосновское районы составына 1 шәһәр һәм 8 авыл җирлеге керә.
Алпагут (Мустафакемалпаша)
Алпагут (Alpagut) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Бурса иле Мустафакемалпаша илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Фалковице (Кече Польша воеводалыгы)
Фалковице — Польшаның Кече Польша воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Вайтингем (Вермонт)
Вайтингем  — Америка Кушма Штатларының Вермонт штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Медисон (Иллинойс)
Медисон  — Америка Кушма Штатларының Иллинойс штатында урнашкан шәһәр.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Покоево
Покоево — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Кузукөй (Демирҗи)
Кузукөй (Kuzuköy) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Маниса иле Демирҗи илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Чәләби
Чәләби — төрек телендә кулланылган титул, хөрмәтләп эндәшү сүзе, соңрак тәхәллүс.