cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Теплый Ключ
Теплый Ключ — Татарстан Республикасының Биектау районындагы авыл.
Почта индексы — 420099.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.1 °C.
Таугвиц
Таугвиц (Taugwitz) — Алманиянең Саксония-Анхальт җирендә урнашкан коммуна.
Оук-Гроув (Пирс, Висконсин)
Оук-Гроув  — Америка Кушма Штатларының Висконсин штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Хотизе
Хотизе — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(16087) 1999 TR102
(16087) 1999 TR102 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1999 елның 2 октябрендә LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1999 TR102» саналган.
Хирцешть
Хирцешть — Румыниянең Нямц жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Рогити (Вармия-Мазурия воеводалыгы)
Рогити  — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Капденак
Капденак — Франциянең Ло департаментында урнашкан коммуна.
Паркерс-Сеттлмент (Индиана)
Паркерс-Сеттлмент  — Америка Кушма Штатларының Индиана штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Паркерс-Сеттлмент халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Альгатосин
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(8648) Salix
(8648) Salix — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1989 елның 2 сентябрендә Эрик Эльст тарафыннан Верхний Прованс обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1989 RJ» саналган.
Уязд (Түбән Силезия воеводалыгы)
Уязд  — Польшаның Түбән Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Панн (Мёрт һәм Мозель)
Панн (Pannes) — Франциянең Мёрт һәм Мозель департаментына караган коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 8,37 км².
Шегариа
Шегариа (Shegaria ) — Бутан дәүләтенең Пунакха дзонгхагында урнашкан авыл.
Географиясе
Авыл Гималай таулары битендә, диңгез дәрәҗәсе өстеннән 2 682 метр биеклектә 27.66667°N, -90°W координаталы буенча урнашкан.
Искәрмәләр
Shegaria Шегариа
Парк (Канзас)
Парк  — Америка Кушма Штатларының Канзас штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Парк шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Рибейран-ду-Пиньял
Рибейран-ду-Пиньял — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Парана штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Вишкиль (авыл)
Вишкиль (Вишкиль) — Киров өлкәсенең Котельнич районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (99%).
Римань
Римань — Польшаның Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Каралар (Бесни)
Каралар (Karalar) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Адыяман иле Бесни илчесенә караган бер авыл (köy).
HD173204
HD173204 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Бакымлы (Һалылые)
Бакымлы (Bakımlı) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Шанлыурфа иле Һалылые илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Хотиня
Хотиня — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(16088) 1999 TJ121
(16088) 1999 TJ121 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1999 елның 4 октябрендә LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1999 TJ121» саналган.
(8649) Juglans
(8649) Juglans — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Оукдейл (шәһәр, Висконсин)
Оукдейл  — Америка Кушма Штатларының Висконсин штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Лясное (Рагачовский районы)
Лясное  (Лясное ) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Рагачовский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Бора (Румыния)
Бора — Румыниянең Яломица жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Рогово (Ельблонзький повяты)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Ченковка
Ченковка — Россия территориясеннән ага торган елга. Свердловск өлкәсе, Төмән өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Сарагулка елгасының уң ярыннан 58 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 19 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Тура елгасы, Тагил елгасы кушылган урындан тамагына чаклы, Ницца һәм Пышма елгасы елгаларын кертмичә. Кече елга бассейны — Тубыл, елга бассейны — Иртеш.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Тамжии
Тамжии (Tamjee ) — Бутан дәүләтенең Пунакха дзонгхагында урнашкан авыл.
Географиясе
Авыл Гималай таулары битендә, диңгез дәрәҗәсе өстеннән 1 604 метр биеклектә 27.66667°N, -89.9°W координаталы буенча урнашкан.
Искәрмәләр
Tamjee Тамжии
Югары Идел бассейн округы
Югары Идел бассейн округы (кыскача: Югары Идел БО) — Русиядәге 20 су бассейны округларының берсе (Су кодексының 28-че статьясына ярашлы).
2006 елда Югары Идел елга бассейны һәм аның белән бәйле җир асты су объектларын махсус саклау максатында барлыкҡа килә.
Югары Идел су бассейны округы 08 коды белән билгеләнә.
Уязд-Гурни
Уязд-Гурни — Польшаның Түбән Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Казали ди Сопра (Рьети)
Казали ди Сопра — Италиянең Лацио төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казали ди Сопра Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Үзәк Апеннин тауларыннан көнбатышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Алькаусин
Алькаусин — Испаниянең Малага провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гоммервиль (Эр һәм Луар)
Гоммервиль — Франциянең Эр һәм Луар департаментында урнашкан коммуна.
Малтепе (Кареси)
Малтепе (Maltepe) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Балыкесир иле Кареси илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
КВ-1
КВ-1 (Клим Ворошилов) — Икенче бөтендөнья сугышы вакытының совет авыр танкы, 1940 елның мартыннан 1942 елның августына хәтле эшләп чыгарылган.
Тойхерн
Тойхерн (Teuchern) — Алманиянең Саксония-Анхальт җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Глушонки (Киров өлкәсе)
Глушонки (Глушонки) — Киров өлкәсенең Кирово-Чепецк районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
Хиршовень
Хиршовень — Румыниянең Васлуй жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Сәгыделмәлик
Сәгыделмәлик (яки Сәгыделмөлек, سعد الملك сә‘д әл-мәлик — «патшаның бәхетлелеге» яки сә‘д әл-мөлк — «илнең бәхетлелеге» ; Дәлү α, Дәлү альфасы, α Aqr) — Дәлү йолдызлыгының яктырыш буенча икенче йолдызы. Бу +2,95 күренмә йолдызча зурлыктагы сары үтә зур йолдыз Җирдән якынча 800 яктылык елы ераклыкта тора. Аның өслегенең температурасы югары түгел һәм 5240 К тәшкил итә. Йолдызның яктыртучанлыгы Кояшныкыннан 3000 тапкыр артыграк, ә диаметры — 60 тапкыр диярлек зуррак. Аның күренмә «иптәше» бар — 112 почмакча секунд ераклыкта урнашкан +12,2 зурлыктагы йолдыз.
Хиршовень
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(16089) Lamb
(16089) Lamb — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1999 елның 7 октябрендә LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1999 TG147» саналган.
Рибейран-ду-Сул
Рибейран-ду-Сул — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Сан-Паулу штатына карый.
Пейнтен-Гиллс (Индиана)
Пейнтен-Гиллс  — Америка Кушма Штатларының Индиана штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Рибейран-ду-Сул
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Пейнтен-Гиллс (Индиана)
Географиясе
Пейнтен-Гиллс халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Риниця
Риниця — Польшаның Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Кардаяк
Кардаяк — Франциянең Ло департаментында урнашкан коммуна.
Уязд-Дольни
Уязд-Дольни — Польшаның Түбән Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Панье-деррьер-Барин
Панье-деррьер-Барин (Pagney-derrière-Barine) — Франциянең Мёрт һәм Мозель департаментына караган коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 6,13 км².
(8650) 1989 TJ2
(8650) 1989 TJ2 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Магринга
Магринга — Россия территориясеннән ага торган елга. Вологда өлкәсе, Архангельск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга Емба елгасының сул ярына тамагыннан 26 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 11 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Кубен күле һәм Сухона елгасы башыннан Кубен гидротөененә кадәр. Кече елга бассейны — Сухона, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Әлгазраэ
thumb|right|250px|Әлгазраэ — күк үтә зур йолдыз Әлгазраэ (العذرة әл-‘әҙрәһ, әл-‘әҙра’ — «гыйффәтле кыз» ; Зур Эт η, Зур Эт этасы, η CMa) — Зур Эт йолдызлыгының яктырыш буенча бишенче йолдыз. Аның күренмә йолдызча зурлыгы +2,45m тәшкил итә һәм ул Җирдән якынча 3000 яктылык елы ераклыкта тора.
Хасиятләр
Әлгазраэ — күк үтә зур йолдыз. Җирдән бик ерак булуына карамастан, Әлгазраэ күк йөзендә якты ялтыра, чөнки ул Кояштан күп тапкыр яктырак. Аның яктыртучанлыгы Кояшныкыннан 300 000 тапкыр артыграк, ә өслегенең температурасы 22 000 К тәшкил итә. Әлгазраэ — Аккош α сыман үзгәрмә йолдыз булып тора һәм аның яктырышы +2,38m дән +2,48m гә кадәр үзгәрә.
Тарих һәм исемнәр
Әл-Әхсаси әл-Мөвәккыйт якынча 1650 елда тәмамланган зайичәсендә Зур Эт ε — Әүвәл әл-Газраэ (Беренче Кыз), ο² — Сани әл-Газраэ (Икенче Кыз), δ — Салис әл-Газраэ (Өченче Кыз), η — Рабигъ әл-Газраэ (Дүртенче Кыз) гарәп исемнәре йөртәләр, ә берлектә — әл-Газараэ (Гыйффәтле Кызлар).
Гарәп исеме латин теле аша аурупа телләренә кергән һәм (Алудра) буларак язып бирелә.
Оукфилд (шәһәр, Висконсин)
Оукфилд  — Америка Кушма Штатларының Висконсин штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Альмархен
Альмархен — Испаниянең Малага провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гоори
Гоори — Франциянең Эр һәм Луар департаментында урнашкан коммуна.
Лясное (Рэчыцкий районы)
Лясное  (Лясное ) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Рэчыцкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Рогойни (гмина Свентайно)
Рогойни  — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Паркер (Канзас)
Паркер  — Америка Кушма Штатларының Канзас штатында урнашкан шәһәр.
Бхангтаг
Бхангтаг (Bhangtar ) — Бутан дәүләтенең Самдруп-Джонгхар дзонгхагында урнашкан авыл.
Паркер (Канзас)
Тарихы
Паркер шәһәре  елда нигезләнгән.
Бхангтаг
Географиясе
Авыл Гималай таулары битендә, диңгез дәрәҗәсе өстеннән 2 604 метр биеклектә 26.81667°N, -91.71667°W координаталы буенча урнашкан.
Зәй автоагрегат заводы
Зәй автоагрегат заводы, 1982―1994 елларда: «КамАЗ» акционерлык җәмгыятенең Зәй автоагрегат заводы (Заинский автоагрегатный завод акционерного общества «КамАЗ»), 1982 елның 1 мартына кадәр: Зәй көпчәк җитештерү заводы (Заинский завод по производству колес), 1994 елдан: «КамАЗ-Автоагрегат» ЯАҖ, 2004 елдан: «КамАЗ-Автотехника» ААҖ, 2011 елдан: «Мефро уилз Руссия ― Зәй заводы», 2018 елдан: «Аккурайд Уилз Руссиа» ― Татарстанның Зәй шәһәрендә урнашкан, КамАЗ, Жигули маркалы автомобильләр, җиңел трактор прицеплары өчен тәгәрмәчләр, ерактан идарә итү аппаратлары һ. б. җиһазалар чыгару өчен махсуслашкан завод. 1971–2011 елларда КамАЗ АҖ бүлендек оешмасы. Предприятие «ИнноКам» Кама инновацияле территориаль-җитештерү кластерында катнаша. .
Урнашуы
Завод Зәй шәһәре территориясендә, Куйбышев тимер юлының Бөгелмә ― Әгерҗе линиясендәге Зәй тимер юл станциясеннән 2,5 км, Яр Чаллы пристаненнән 65 км читтә урнашкан.
Тарих
Автоагрегат заводы (тәгәрмәч җитештерү заводы) Яр Чаллыда КамАЗ заводы төзелү уңае белән, СССР Министрлар Советының 1969 елның 7 октябрендәге 796нчы санлы карары белән проектлана башлаган.
Заводта елына 8 миллион данә төрле модификациядәге тәгәрмәч һәм КамАЗ автомобильләрен җитәрлек күләмдә тәэмин итәрлек ерактан идарә итү аппаратлары (АДУ, аппаратура дистанционного управления) җитештерү планлаштырыла.
Татарстан АССРның Зәй бистәсе СССР Министрлар Советының 1970 елның 17 декабрендәге «КамАЗны комплектлау эшләнмәләре белән тәэмин итү өчен Минавтопромның заводларын төзү һәм реконструкцияләү турында» 1000нче санлы карары буенча тәгәрмәч җитештерү заводын төзү урыны итеп билгеләнгән.
1971 елның февралендә завод төзү мәйданнары итеп XXI партсъезд исемендәге күмәк хуҗалык (рәисе А. Т. Карпов) җирләре сайлап алына. Июль аенда төзелеш мәйданнары Перцовка авылына якынрак җиргә күчерелә.
Тәгәрмәч җитештерү заводының техник проектларын «Гипроавтопром» белгечләре эшләгән. Беренче чиратта, ике төп корпусны: 62 мең кв. км җирдә тәгәрмәч корпусын һәм 20 мең кв. км җирдә механика―җыю корпусын торгызу күз уңында тотыла. Завод төзелешенә (алдагы үсешне күздә тотып) барлыгы 54,6 га җир бүлеп бирелгән.
HD173261
HD173261 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Зәй автоагрегат заводы
Тарих
1972 елның 4 маенда булачак завод төзелеше мәйданында «Камгэсэнергострой» төзелеш идарәсенең «Теплоэнергострой-1» коллективы (башлыгы П. М. Мелих) тарафыннан заводны төзи башлауга багышланган тантаналы митинг уздырыла. Бу көн Зәй көпчәкләр җитештерү заводын төзи башлау көне дип санала.
HD173261
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Зәй автоагрегат заводы
Тарих
1973 елның декабрь ахырында механика―җыю цехының беренче колоннасы урнаштырыла. Зәй заводын төзү темплары КамАЗның төп заводларын төзү темпларынннан калышу сәбәпле, ерактан идарә итү аппаратлары төп өлешләрен вакытлыча корылган мәйданчыкларда, ә КамАЗ автомобильләре өчен тәгәрмәчләрне вакытлыча Чиләбе кою-пресс заводында җитештерәләр.
1975 елның октябрендә Зәй заводы яңа КамАЗ автомобильләрен комплектлау өчен беренче ерактан идарә итү аппаратлары чыгара башлый һәм 1976 елның 16 февралендә ачылган КамАЗның төп конвейерының беренче чиратын өзлексез тәэмин итүгә керешә. Зәй заводында эшләгән слесарь А. И. Барабанов, көйләүчеләр В. И. Ильин һәм И. А. Якупов, электромонтажчы В. Н. Маличенко 1нче санлы КамАЗ автомобилен җыюда катнашу һәм аның янында фотога төшү хокукы ала.
1976 елның сентябрь―октябрендә, җитештерүне туктатмыйча, ерактан идарә итү аппаратларын җыюны вакытлы мәйданчыклардан механика―җыю цехының төп мәйданчыгына күчерәләр.
1978 елның августында ике (Воронежда һәм Көнбатыш Алманиянең «Кизерлинг» фирмасында җитештерелгән) ярымавтомат линиядә заводның төп продукциясе ― КамАЗ автомобильләре өчен 7,0 – 20 модельле тәгәрмәчләр җитештерелә башлый. Тәгәрмәч дискларын буяу Алмания Демократик Җөмһүриятеннән кайтарылган мичләрдә башкарыла.
1980 елның октябреннән заводның тәгәрмәчләр цехында КамАЗ автомобильләре өчен (элегрәк Мичуринскида җитештерелгән) май насослары җитештерү башлана.
Терпеле (авыл)
Терпеле — Татарстан Республикасының Актаныш районындагы поселок.
Зәй автоагрегат заводы
Тарих
1981 елның гыйнварыннан «КамАЗ-4310» (ru) автомобильләре өчен югары үтүчән көпчәкләр (колеса повышенной проходимости) чыгарыла. «Кировец» маркалы авыр трактор прицеплары өчен 330―462 модельле көпчәкләр җитештерү линиясе монтажлана.
Терпеле (авыл)
Почта индексы — 423750.
Зәй автоагрегат заводы
Тарих
1983 елда Жигули маркалы автомобильләр (ru) һәм җиңел трактор прицеплары өчен 152Г―406 модельле тәгәрмәчләр җитештерү линияләре эшли башлый.
Терпеле (авыл)
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.7 °C.
Зәй автоагрегат заводы
Тарих
1994 елда Зәй һәм Кама Аланы агрегат заводлары базасында ябык типтагы «КамАЗ-Автоагрегат» акционерлык җәмгыяте оештырыла. Бу вакытта завод КАМАЗ, ОКА автомобильләре өчен төрле тәгәрмәчләр модельләрен чыгара.
Социаль төзелеш
Машина төзүчеләр микрорайоны проектын ТАССР Министрлар Советы каршындагы «Татгражданпроект» интистуты (директор Алпаров, проектның баш инженеры Рогова) белгечләре эшләгән (проект 1971 елның декабрендә расланган).
1981 елның февралендә яңа микрорайонда 1568 укучыга исәпләнгән урта мәктәп (6нчы), ике йорт (1―07, 1―09) сафка баса.
1983―1992 елларда завод көче белән (шәһәр төзелеш оешмаларын да җәлеп итеп) машина төзүчеләр микрорайонында күпкатлы 6 йорт, 3 балалр бакчасы (берсе санаторий тибында), физик тәрбия-сәламәтләндерү комплексы, «Автозаводчы» пионер лагере (кышкы чорда «Ялта-Зәй» ял итү йорты булып хезмәт итә), төрле юнәлештәге кибетләр, көнкүреш хезмәте күрсәтү предприятиеләре, район хастаханәсенең берничә объекты сафка кергән.
Алексеевка авылы янында 1332 га җирдә заводның ит-сөт җитештерү юнәлешендәге ярдәмче хуҗалыгы булдырылган.
Җитештерү структурасы
Заводның төп бүлекчәләре: тәгәрмәчләр, алкалар, май насослары цехлары, ерактан идарә итү аппаратларын механик-җыю производствосы, термогальваника цехы.
Заводның ярдәмче бүлекчәләре: җиһазалрны ремонтлау цехлары (№ 1 һәм № 2), ремонт-механика цехы, инструмент-штамплау цехы, стоанок төзелеше цехы, җылылык һәм электр көчләре цехлары, транспорт цехы һәм төзелеш идарәсе.
Завод продукциясен төп кулланучылар: КамАЗ заводлары (беренче чиратта, автоҗыю заводы, аннары агрегат һәм двигательләр заводлары) – 2 модификациядә тәгәрмәчләр һәм 116 исемдә ерактан идарә итү аппаратлары китерелә. Шлай ук завод кооперация тәртибендә Россия Федерациясе һәм БДБ иләренең 2 дистә заводына җибәрә.
КамАЗның кою һәм тимер заводларыннан коелма (литьё) һәм заготовкалар, РФның төрле металлургия заводларыннан ― тәгәрмәчнең тимер боҗрасы, һәртөрле алкалар өчен металллопрофиль кайтарыла.
Яңа заман
«Аккурайд Уилз Руссиа» ― Татарстанның Зәй шәһәрендә урнашкан көпчәк заводы, ААҖ. Accuride Corporation компанияләре төркеменә керә. Барлык сегментларны ― җиңел автомобильләрдән алып авыл хуҗалыгы техникасына кадәр җитештерүчеләр өчен тәгәрмәчләр, тормоз барабаннары, ступица һәм башка запас частьләр әзерли. Зәй заводының төп заказчысы булып КамАЗ кала, шулай ук предприятие УАЗ, Isuzu, Урал, Volvo Trucks, Ford Sollers, МАЗ, GM-Avtovaz, АвтоВАЗ һәм башка эре җитештерүчеләргә продукция чыгара.
Бүгенге көндә заводның мәйданы 332 мең кв. м тәшкил итә, ябык мәйдан — 59 мең кв. м. Линияләрнең бер өлеше автоматлаштырылган: дисклар җитештерү тулы автоматлаштырылган һәм сәгатенә 100әр диск чыгара.
«Мефро Уилз Руссиа» заводы Россия базарында көпчәкле продукцияне уңышлы сата. 2014 ел нәтиҗәләре буенча аның күләме 1 миллиард 526 миллион сум тәшкил иткән, бу, «КамАЗ», «НЕФАЗ» (ru), «Автоприцеп-КАМАЗ» кебек предприятиеләрне тәэмин итеп, 2013 ел дәрәҗәсеннән 14% ка артыграк. «VOLVO», «SCANIA», «MAN», «IVECO» автомобильләре өчен «көмеш» төсенә буялган йөк профильле тәгәрмәчләр җитештерү юнәлеше үсә. Зәй заводы «FORD», «RENAULT» кебек җиңел автотранспорт өчен тәгәрмәчле продукция белән тәэмин итүне дә үстерә.
Завод мәйданнарында хәзер 2 производство бар: тәгәрмәч дисклары җитештерү (алманнарныкы) һәм базальт җылыткыч җитештерүче «Технониколь» заводы.
Казали ди Сопра (Удине)
Казали ди Сопра — Италиянең Фриули-Венеция-Җулия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Каралар (Сушеһри)
Каралар (Karalar) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Сивас иле Сушеһри илчесенә караган бер авыл (köy).
Халупки (Түбән Силезия воеводалыгы)
Халупки  — Польшаның Түбән Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Вобловица
Вобловица — Россия территориясеннән ага торган елга. Киров өлкәсе, Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Нократ елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 43 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Нократ, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Г. Минһаҗев исемендәге Кыйгы башкорт халык театры
Гыймалетдин Минһаҗев исемендәге Кыйгы башкорт халык театры — Башкортстан Республикасының Кыйгы районы Югары Кыйгы авылында урнашкан башкорт халык театры.
Тарих
1934 елда Кыйгы колхоз-совхоз театры буларак оештырыла.
1959 елдан алып театр «халык» исемен йөртә, ә 1977 елда аңа РСФСРның һәм Башкорт АССРның халык артисты Г. М. Минһаҗев исеме бирелә.
Репертуары
Кадыйр Даянның «Таңчулпан»ы театрның беренче постановкасы була. Кыйгы башкорт халык театрында 150-дән артык спектаклькуела, шулар арасыннан:
Составы
Халык театры коллектив составында уйныйлар: Б. Б. Бикмөхәммәтов, М. Г. Исламова, Г. Х. Сәгыйтова; Башкорт АССРның атказанган мәдәният хезмәткәрләре, М. Г. Бадамшина һәм М. Л. Локманов, Башкортстан Республикасының атказанган мәдәният хезмәткәре М. Б. Вәлиев, Ф. Б. Хәбибуллин һәм башкалар.
Театрның беренче сәнгать җитәкчесе И. Ибраһимов була. Төрле вакытта театр белән Башкортстан Республикасының атказанган мәдәният хезмәткәре Р. А. Кутупов, Р. С. Самиков һәм башкалар җитәкчелек итә.
Театр постановкаларының сәнгать бизәлеше өстендә Башкорт АССРның атказанган мәдәният хезмәткәре Е. А. Белоусов, К. Г. Гайфуллин, ә музыкаль яктан — Башкорт АССРның атказанган мәдәният хезмәткәре Сибәгать Яруллин эшли.
Фактлар
Г. Минһажев исемендәге Кыйгы башкорт халык театры карамагында Балаларның якынча «Кажигер» театры эшли.
Глаукома
Карасу авыруы, сары су авыруы (рус. Глаукома) (glaucoma; гр. glaukos ачык зәңгәрсу-яшел) – күзнең эчке басымы югары күтәрелү белән барган дәвамлы күз авыруы. Гиппократ “glaukosіs”, ә Аристотель “glaukoma” дип исемне тәкъдим иткән, авыруның шулай аталуы 19 г-ның 60–70 елларыннан кулланышка керде. Глаукома – күздән сулы сыекчаның китүе бозылу, күз эче басымының (КЭБ) югарылану, күрү нервының атрофиясе һәм күрү хезмәтенең әкренләп түбәнәюе белән барган авырулар төре.
Билгеләмә
Глаукома (карасу) —  сукырлыкка китерә алган чир. Чөнки төрле глаукома төрләренең патофизиологиясе, күренеш һәм дәвалау бик аерыла, чирнең бөтен формасын  тәңгәл чагылдыручы бердәм билгеләмәсе юк. Бу концепцияне аңлау, мәсәлән, ни өчен глаукома белән бер пациентта бернинди симптом да юк, ә икенчесендә  кискен авырту һәм күз кызаруы билгеләнә. Асылда глаукома — көчәюче күрү кыры югалуына китерә алган үзенчәлекле оптик нейропатия белән билгеләнгән чир. Иң мөһим куркынычлык шарты АПК сөзгечләү өлкәсендә сулы сыекчаның агып китүе  бозылу нәтиҗәсендә барлыкка килгән КЭБ арту санала. Молекуляр дәрәҗәдә төрле этиологияле глаукомалар 1 нче адгезиянең эндотелиаль-лейкоцитар молекула  (ELAM-1) булуы белән бәйле, ул глаукомада трабекуляр челтәр күзәнәкләрендә  стресска җавап активациясен сыйфатлый.
Эпидемиология
Хәзерге көндә Рәсәйдә глаукома белән рәсми исәптә 1 180 708 пациент тора (2013 ел мәгълүматы)
40 яшьтән өлкәннәр арасында ел саен глаукома белән кабат уртача 1000 кешедән 1 кеше чирли. Соңгы елларда безнең илдә глаукома кире кайтмый торган сукырлыкның төп сәбәбе булып санала. Хәзерге көндә өлкән яшьтәге күрмәүчеләр төркемендә глаукома өчен инвалидлык беренче урында тора.
Глаукома үсешенең куркынычлык шартлары
1.   Өлкән яшь куркынычлык шарты була, чөнки БАПГ башлыча олы яшьтәге  авырулар төркемендә үсеш ала; шуңа карамастан офтальмогипертензия белән күп  кенә өлкән яшьтәге авырулар чир үсешенә кадәр яши алмый.
2.    Челтәркатлауның нерв җепселләре катламы  кимчелекләре җитди куркынычлык шартыннан гыйбарәт, чөнки күрү кыры  үзгәрешләре алдыннан була (периметриягә кадәр глаукома). Димәк, гади периметрия ярдәмендә үзгәрешләрне берничә елдан, 20% кадәр ганглионар күзәнәкләр  үлгәч табып була. Офтальмогипертензия белән авыруларда челтәркатлауның нерв җепселләре катламы калынлыгын гадел үлчәү файдалы була  ала.
3.    Асма буенча экскавациянең дискка югары  чагыштырмасы — башлангыч  глаукоматоз үзгәреш дип каралган шартларда куркынычлык шарты. Өстәвенә, глаукома белән зарарланмаган күздә бу шартның булуы бу чир үсешенең югары  куркынычлыгын күрсәтә. Үрнәк буенча экскавация һәм диск чагыштырмасын үлчи алган тикшерүче лазерлы офтальмоскопия кебек объектив ысулны кулланырга кирәк  (2 нче бүлекне кара).
5.    Парапапилляр зонада үзгәрешләрне  офтальмогипертензия БАПГ-га күчкәндә 50% артык очракта ачыклыйлар.
6.    Мөгезкатлауның юка үзәк өлеше. Юка мөгезкатлауда офтальмотонусның чын күрсәткече үлчәүдә алынганга караганда югарырак. Һәм киресенчә, калын мөгезкатлауда чын КЭБ дәрәҗәсе үлчәп алынганга караганда кимрәк, бу ялгыш билгеләнгән  офтальмогипертензиягә китерә ала, шуңа офтальмогипертензия белән авыруларга  мөгезкатлау калынлыгын дару билгеләгәнче үлчәргә кирәк.
7.    Нәселдәнлек. Беренче буын туганнарда БАПГ булу уртача куркынычлык дәрәҗәсенә кертсәң була.
Классификация
Глаукома була ала: (а) тумыштагы, (б) булдырылган.
Беренчел - күздән сыекчаның агып китүенә җаваплы корылмаларның үсешендәге кимчелекләргә бәйләнештә була.
Икенчел глаукома күзнең башка авырулары нәтиҗәсеннән (җәрәхәтләр, ялкынсыну һәм б.ш) туа.
Беренчел глаукома беренче чиратта күз корылмасындагы картлык үзгәрешләрнең киеренкелеге белән, шуның белән беррәттән шәхси анатомия һәм метаболизм үзенчәлекләргә, кан-тамыр, нерв һәм эндокрин система торышына бәйләнештә барлыкка килә. Һәр авыруның барлык патогенетик факторлар ачыкланмый, ә аның кайбер өлешләре генә ачыклана. Беренчел глаукоманы мультифакторлы авыруларга кертәләр.
Күзнең эчке басымы билгеле бер дәрәҗәдә (уртача күләме 14 – 16 мм тер. баг., 25 мм тер. баг. булса, карасу авыруы башлана) күзнең эчке сыекчасының циркуляциясен рәтләп тора. Күзнең кан тамырлары белән аңа килгән нервлар хезмәтенең бозылуыннан күз сыекчасының циркуляциясе начарланып, күздән сыекча китү кыенлана. Шуның нәтиҗәсендә сыекча җыелып, күз эче басымының югарылануына китерә. Бу күзнең гади җайдагы йомышын түбәнәйтеп, күзнең челтәркатлавына килгән нервларның эше бозыла. Әгәр дә вакытында дәваланмаса, кешенең күрү сәләте начарланып, хәтта сукырлыкка да китерүе мөмкин.
Карасу авыруы аяк астыннан да үсүе мөмкин. Бу чакта бер як күз, баш каты авырта. Авыруның күзе кызарып, кабагы шешенә, күрү сәләте түбәнәя. Кайбер кешенең күңеле болганып, коса. Авыруның башын билгеләү өчен 40 яшьтән узган кешеләр елына 1 тапкыр күз басымын тикшереп торуы кирәк (диспансеризация).
Икенчел ачык почмаклы глаукома
Агып китүнең кайсы урыны бикләнүгә карап ачык почмаклы глаукоманы түбәндәгечә төркемлиләр.
1. Претрабекуляр глаукома, бу очракта агып китү трабекуланы каплаган мембрана белән бикләнгән (рәс. 13.4а) һәм аның төзелеше була ала:
-      фиброваскуляр тукыма (мәсәлән, неоваскуляр глаукома);
-      эндотелиаль күзәнәкләр (мәсәлән, иридокорнеаль эндотелиаль синдромда);
-      эпителиаль күзәнәкләр (мәсәлән, эпителий үсеп кергәндә).
2. Трабекуляр глаукома, бу очракта агып китү бозылуы трабекуляр челтәр «тыгылу» нәтиҗәсендә үсеш ала:
-      пигментлы кисәкчәләр (мәсәлән, пигментлы глаукомада — рәс. 13.4б);
-      кызыл кан күзәнәкләре (мәсәлән, геморрагик глаукома);
-      дегенератив үзгәргән кызыл кан күзәнәкләре (мәсәлән, гемолитик глаукома);
-      макрофаглар һәм ясмык өлешләре (мәсәлән, факолитик глаукома);
-      аксымнар (мәсәлән, увеит белән гипертензия);
-      псевдоэкфолиатив материал белән (мәсәлән, псевдоэксфолиатив глаукомада).
Трабекуляр глаукома шулай ук түбәндәге сәбәпләр өчен трабекуляр тукыма зарарлануы белән белән  бәйле була ала:
Ляхавец
Ляхавец (Ляхавец ) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Рэчыцкий районында урнашкан авыл.
Глаукома
Икенчел ачык почмаклы глаукома
-      шешү (мәсәлән, herpes zoster чыгарган иритларда);
Ляхавец
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Глаукома
Икенчел ачык почмаклы глаукома
-      җөйле үзгәрешләр (мәсәлән, посттравматик глаукома белән АПК рецессиясендә).
-      каротид-каверноз анастомозы;
-      Стердж-Вебер синдромы;
-      өске куыш вена томалану.
Икенчел ябык почмаклы глаукома
Икенчел ябык почмаклы глаукома төсле катлауның периферия өлеше һәм трабекуланың алгы һәм арткы факторларга шартлы бүленгән  тоташуы барлыкка килгәнгә сулы сыекчаның агып китүе бозылу белән бәйле.
1.    Арткы факторлар төсле катлауның периферия өлешен трабекулага кысып куя (мәсәлән, бәбәк тулысынча йомылганда төсле катлау бомбажы — рәс.  13.4в)
2.     Алгы факторлар төсле катлауны трабекулага ялкынсыну элпәләре яки фиброваскуляр мембраналар кыскару өчен тарталар (мәсәлән, соңгы  неоваскуляр глаукомада — рәс. 13.4г).
Глаукомалы оптик нейропатия
Глаукоматоз зарарлануның үзенчәлекле билгеләре барышка түбәндәгеләрнең җәлеп ителү нәтиҗәсе булып тора: (а) челтәркатлауның нерв җепселләре катламы, (б) парапапилляр өлкә, (в) күрү нервы башы.
Челтәркатлауның нерв җепселләре катламы
Глаукомада челтәркатлауның нерв җепселләре катламының көчкә сизелә торган зарарланулары  ачыкланган күрү нервы дискы һәм күрү кыры үзгәрешләре үсеше алдыннан була. Челтәркатлауның нерв җепселләре зарарлануы урынлы яки таралган сыйфатлы була ала. Урынлы зарарланулар челтәркатлауның нерв җепселләре катламында чөйсыман кимчелекләр (рәс. 13.8а) булу белән сыйфатлана, алар кызылсыз яктылыкта яхшырак күренә  (рәс.13.8б). Глаукоматоз барыш көчәйгән саен кимчелекләр күбрәк чагыла.
Парапапилляр үзгәрүләр
Күрү нервы башы тирәли урнашкан хориоретиналь атрофия өлкәсендә ике зонаны аеру кабул ителгән — эчке бета-зона, ул диск кырые белән  чикләшә һәм аның тышкы альфа-зонасын урап ала (рәс. 13.9а, б).
1.   Бета-зона чигендә склера һәм хориоидеянең эре кан тамырлары  күренгән хориоретиналь атрофия өлкәсеннән гыйбарәт.
2.    Альфа-зона челтәркатлауның тутлы эпителиеның төрле тигезсез гипо-  һәм гиперпигментация чыганаклары белән сыйфатлана. БАПГ белән авыруларда альфа-зона зуррак, әмма аны ачыклау ешлыгы глаукома һәм нормада бер үк. Моның белән беррәттән бета-зона БАПГ күбрәк чагылган һәм нормадан ешрак очрый.
Икенче күздә БАПГ асимметрияле барышы белән бу зоналар күбрәк зарарланган күздә көчлерәк  чагыла (рәс. 13.9в). Офтальмогипертензиядә парапапилляр үзгәрешләр булу һәм аларның үлчәме күрү нервы һәм күрү кырының киләчәктәге зарарлануларының үсеше  белән тәңгәл килә. БАПГ күчкән офтальмогипертензия белән авыруларда парапапилляр атрофияле үзгәрешләр якынча 50% очракта билгеләнгән.
Борд (Румыния)
Борд — Румыниянең Муреш жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Глаукома
Күрү нервы башы
Күрү нервы дискы үзгәрешләре КЭБ артуга кадәр физиологик экскавация барышында була. Кечкенә экскавация белән күздә глаукома үсеш алса, экскавация күләме арта, әмма  чирнең башлангыч стадияләрендә аның күләме зур физиологик экскавациягә  караганда кимрәк була ала, шуңа күрә башлангыч глаукомада экскавация күләмен  генә билгеләү, экскавация арту очракларыннан кала күрсәткеч түгел. Глаукоматоз экскавация гадәттә физиологиктан зуррак була, әмма зур экскавация гел патологик түгел. Ләкин нейроретиналь билбау калынлыгын, тәңгәллеген һәм төсен бәяләү мөһимрәк. Күрү нервының глаукоматоз үзгәрешләре аралыгы тукыманың урынлы югалуы белән нейроретиналь билбауның кырые ермасыннан алып  экскавациянең таралган үзәктәш артуы һәм тамырлы какшауларга кадәр була ала.
Рибейранзинью
Рибейранзинью — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Мату-Гросу штатына карый.
Глаукома
Глаукоматоз үзгәрешләр вариантлары
Барлыкка килү сәбәпләре һәм дискның зарарлану төрләре глаукома астөрләренә бәйле була һәм түбәндәге үзгәрешләргә китергән  патогенетик ысулларны өлешчә аңлата ала.
Борд (Румыния)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Глаукома
Глаукоматоз үзгәрешләр вариантлары
1.   Дискның урынлы ишемиясе (1 төр) нейроретиналь билбауның башка зоналарында КНД  зарарланусыз өске һәм/яки аскы сегментта (кырый буенча котып ермасы)  тукымаларның чыганаклы зарарланулары белән сыйфатлана (рәс. 13.10а). Ерма белән бергә күрү кырында төбәү ноктасы янында урынлы кимчелек була ала. Парадоксаль, әмма чагылган КЭБ кимүе уңайлы йогынты ясый ала. Дискның шундый күренеше вазоспазм һәм мигрень белән интегүче хатын-кызларда еш очрый.
Рибейранзинью
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Глаукома
Глаукоматоз үзгәрешләр вариантлары
2. Миопиядә глаукома (2 тип) Диск котып ермалары белән чигә конусы артуы белән сыйфатлана, шул ук вакытта дегенератив миопияле үзгәрешләр юк (рәс.  13.10б). Аскы яки өске бүлекләрдә абсолют скотомалар булу белән сыйфатлана, алар 50% очракта карашка комачаулый. Зарарланулар артуы хас, ул бик тиз була ала. Дискның бу төре яшь авыруларда еш очрый, аеруча ир-атларда.
3.   Сениль склерозлы (3 төр). Диск тәлинкәсыман кечкенә экскавация белән «көя ашаган» кебек бераз чалышкан нейроретиналь билбау, төрле дәрәҗәдә чагылган парапапилляр  атрофия һәм күрү кырының перифериясе үзгәрүе белән сыйфатлана (рәс. 13.10в). Ешрак өлкәннәрдә (җенескә бәйле түгел) очрый һәм йөрәкнең ишемияле чире һәм гипертония белән бәйле. Ретробульбар тамырларда микроциркуляциянең какшаулары шулай ук бар.
4.   Дискның үзәктәш киңәюе (4 төр) күрү нервы башының бөтен кисемен алган нерв  җепселләрнең таралган югалтуы белән бәйле. Халәт бөтен нейроретиналь билбауның ермалары ясалусыз юкаруы белән сыйфатлана (рәс. 13.10г) һәм еш күрү  кырының таралган югалуы белән бәйләнештә була. Мөрәҗәгать иткәндә еш шактый югары дәрәҗәдә КЭБ ачыклыйлар. Охшаш күренеш ике җенестәге яшь авыруларда еш очрый.
5. Катнаш форма. Кимендә 66% очракта күренешләр катнаш сыйфатка ия, мөгаен, төрле патогенетик ысуллар йогынтысы нәтиҗәсендә.
Глаукоматоз зарарлануның үзенчәлекле булмаган билгеләре
1.   Циркумлинеар кан тамырларының ачылуы — өске яки аскы сегментларда нейроретиналь билбауның  башлангыч юкаруы билгесе. Дискның өске яки аскы өлкәсеннән макулага барган өстәге кан тамыры һәм диск кырые арасында аралык булу белән сыйфатланган  симптом. (рәс. 13.11а).
(16090) Lukaszewski
(16090) Lukaszewski — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1999 елның 7 октябрендә LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1999 TN147» саналган.
(8651) Алинрэйналь
(8651) Алинрэйналь — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тойченталь
Тойченталь (Teutschenthal) — Алманиянең Саксония-Анхальт җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Глаукома
Глаукоматоз зарарлануның үзенчәлекле булмаган билгеләре
3.    Нокталар белән табак симптомы нейроретиналь тукыманы югалтканда рәшәткәле тәлинкә  ачылу белән бәйле (рәс. 13.11в). Чагылган глаукоматоз зарарлануда очрый, глаукомага үзенчәлекле түгел.
4. Дискта геморрагияләр гадәттә аскы чигә квадрантында нерв җепселләре катламына «ялкын телләре» кебек тарала (рәс. 13.11г). Глаукомада, кайчак артериаль гипертензия, шикәр диабетында, аспирин алган авыруларда һәм сирәк —  сәламәт шәхесләрдә очрый. Бу билге глаукомада түбәндәге әһәмияткә ия.
•      Нормотензив  глаукомада ешрак күзәтелә.
•      Күрү кыры кимчелеге  барлыкка килү алдыннан, хәтта берничә ай аралыгы белән була ала.
Дәвалау
Карасу йогышлы авыру түгел, әмма токым йөдәтүе мөмкин. Дәвасы: ачык почмаклы глаукомада простагландиннар (латанопрост, травопрост, тафлупрост ), в-адреноблокаторлар (тимолол), карбоангидраза блокаторлары (дорзаламид, бринзоламид) һәм а-2 аденомиметиклар кулланыла. Ябык почмаклы глаукомада м-холиномиметиклар (пилокарпин - күз карасын тарайтучы дарулар) белән өстәрәк саналган дарулар төркемен катнаштырып куллланалар. Режим (8 сәгать төнге йокы, дөрес ашау, укыганда, язганда, телевизор караганда яктылык дөрес төшүе, һ.б.) катгый саклануы кирәк. Дару дәвасы ярдәм итмәсә хирургия операциясе ясала.
Оцего (Висконсин)
Оцего  — Америка Кушма Штатларының Висконсин штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Малтепе (Маньяс)
Малтепе (Maltepe) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Балыкесир иле Маньяс илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Рогувко (Вармия-Мазурия воеводалыгы)
Рогувко  — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Дайфам
Дайфам (Daifam ) — Бутан дәүләтенең Самдруп-Джонгхар дзонгхагында урнашкан авыл.
Географиясе
Авыл Гималай таулары битендә, диңгез дәрәҗәсе өстеннән 3 604 метр биеклектә 26.9°N, -92.1°W координаталы буенча урнашкан.
Рибейран-Каскальейра
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Ялынка
Ялынка — Россия территориясеннән ага торган елга. Свердловск өлкәсе, Төмән өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Тура елгасының уң ярыннан 448 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 19 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Тура елгасы, Тагил елгасы кушылган урындан тамагына чаклы, Ницца һәм Пышма елгасы елгаларын кертмичә. Кече елга бассейны — Тубыл, елга бассейны — Иртеш.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Пойнт-Изабел (Индиана)
Пойнт-Изабел  — Америка Кушма Штатларының Индиана штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Пойнт-Изабел халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Паркервилл (Канзас)
Паркервилл  — Америка Кушма Штатларының Канзас штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Паркервилл шәһәре  елда нигезләнгән.
(8652) Акакия
Тарихы
1990 елның 2 мартында Эрик Эльст тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1990 EA5» саналган.
Хирян
Хирян — Румыниянең Бистрица-Несеуд жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Сәгыделсогуд
Сәгыделсогуд (سعد السعود сә‘д әл-со‘уд — «бәхетлелегенең бәхетлелеге» ; Дәлү β, Дәлү бетасы, β Aqr) — Дәлү йолдызлыгының яктырыш буенча беренче йолдызы. Бу +2,91 күренмә йолдызча зурлыктагы сары үтә зур йолдыз Җирдән якынча 600 яктылык елы ераклыкта тора. Аның өслегенең температурасы югары түгел һәм 5460 К тәшкил итә. Йолдызның яктыртучанлыгы Кояшныкыннан 2200 тапкыр артыграк, ә диаметры — 50 тапкыр зуррак.
Хирян
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(16091) Malchiodi
(16091) Malchiodi — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1999 елның 7 октябрендә LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1999 TO152» саналган.
Водовойка
Водовойка — Россия территориясеннән ага торган елга. Киров өлкәсе, Түбән Новгород өлкәсе, Мари Ил биләмәләрендә ага. Елга  Байса елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 19 км.
Луҗ
Лодзь (Łódź  — «каек») — Польшаның үзәк өлешендә урнашкан шәһәр, Лодзь воеводалыгының административ үзәге. Халык саны буенча Польшаның өченче шәһәре.
Альмачар
Альмачар — Испаниянең Малага провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Луҗ
Тарих
Беренче тапкыр 1332 елда Łodzia авылы буларак телгә алынган. 1432 елда шәһәр хокуклары бирелә.
Альмачар
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Луҗ
Тарих
1793 елда Польшаның икенче бүлүе нәтиҗәсендә Пруссия составына күчкән. 1806—1815 елларда — Варшава һерцоглыгы составында. 1815 елдан Россия империясе составында.
Водовойка
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Нократ, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Луҗ
Тарих
1823-1873 елларда һәр ун ел эчендә халык саны икеләтә арткан.
1915—1918 елларда алман оккупациясе астында. 1918—1939 елларда Польша составында.
Икътисад һәм мәдәният
Транспорт юлларының мөһим төен. Якындагы шәһәрләр белән Лодзь агломерациясен тәшкил итә.
1990-елларга кадәр илнең тукымачылык сәнәгатенең иң эре мәркәзе. Полиграфия һәм азык-төлек сәнәгатьләре үсеш алган. Униаерситет, техника, табибият һ.б. институтлар, театрлар, музейлар бар.