cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Котлы Бөкәш
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.0 °C.
Тарих
Котлы Бөкәш – Котлы бәкнең биләмәләре буларак аңлатыла. 1678 елгы эш кәгазендә әлеге авыл “Кутлу” елгасында урнашкан дип теркәлгән. 1742 елга караган язмада: “Котлы Бөкәш авылы мәчете 1680 нче елларда төзелгән”, – дип язылган (РДБАА. 248 ф. 14 тасв. 803 эш. 52-98 и/я кгз.). Чаллы атамасына бәйле әлеге авыллар Казан ханлыгы чорында ук булган. Котлы Бөкәш авылы урынында табылган керамик материалның бер өлеше дә ханлык чорына карый.
1935 елда Кызыл Йолдыз районы оештырыла. Районның үзәге итеп Котлы Бөкәш авылын билгелиләр. Шулай итеп, Котлы Бөкәш авылы 1959 елның 26 мартына кадәр Кызыл Йолдыз районы үзәге булып тора (шушы көннән соң Кызыл Йолдыз районы бетерелә).
Авыл атамасының килеп чыгышы
Татарстанның Балык Бистәсе районындагы Котлы Бөкәш авылы атамасының килеп чыгышы хакында җирле халык телендә ике төрле риваять йөри. Аларның беренчесендә: «Безнең авыл исеме Бөки яки Бөкихан дигән кеше исеменнән алынган», — дип сөйләнә. Икенчесендә исә: «Шумбут елгасы борылыш ясаган урынны элекке халык «елга бөгеше» дип атап йөрткән. Шул урында утырганга, безнең авыл Бөгеш исемен алган», — диелә. Бу риваятьләрнең беренчесе игътибарга лаек булса да, атаманың Котлы Бөкәш дигән тулы формасының килеп чыгышы һәм мәгънәсе бәян ителми. Риваятьләрнең икенчесе дә Котлы Бөкәш атамасының асылын ачмый.
Котлы Бөкәш авылы атамасының асылында Котлыбөкәш дигән борынгы төрки-болгар кеше исеме ята. Бу исем ике сүз кушылып ясалган: котлы + бөкәш. Борынгы төрки телдә кутлуг сүзе «бәхетле», «уңыш» мәгънәсендә кулланылган. Аңа нигезләнеп: Кутлуг, Кутлуг бәк, Кутлуг бука, Кутлуг бөрт һәм башка исемнәр ясалган. Котлыкыя — «Идегәй» дастаны баш герое Идегәйнең әтисе исеме. Кутлуг сүзенең азагындагы «г» авазы төшеп калган кутлу, татар телендә котлы («бәхетле») варианты байтак кына иске татар (мәсәлән, Котлыбай, Котлызаман, Котлыкай, Котлыбикә, Котлытимер, Котлыбулат, Котлыяр һ. б.) һәм башкорт (мәсәлән, Котло, Котлобай, Котлобикә, Котлобулат, Котлокилде, Котлочура, Котлоюл, Котлош һ.б.) исемнәрен ясауда актив катнашкан. Борынгы төрки телдә бөгә сүзе «герой, көчле кеше, баһадир» мәгънәсен белдергән. Бөгә будрач, Бөгә йаугушы һ.б. кебек кеше исемнәре булган. Бөек төрки каганат ханнарыннан берсе Бөке-хан («герой, кодрәтле хан») исемен йорткән. Бөгә сүзенең бөкәш варианты болгарларньщ Котлыбөкәш исемендә урын алган һәм «бәхетле баһадир, герой» дигән мәгънәгә ия булган. Бокәй - букоп («баһадир», «герой») сүзе болгар бабаларыбызда мифик образ, герой төшенчәсендә кулланылышта йөргән. Казан татарларында елый торган баланы елаудан туктату очен: «Елама, Бүкәй килә, Бүкәй алып китәр» (Тау ягы сөйләшләрендә «Мүки килә») дип куркыту гадәте бар, Бүкәй безгә болгар бабаларыбыздан күчкән мифик образ, кодрәтле көч, мәҗүси каһарман (мифологик мирас) булып чыга. Бүкөй сүзе элекке чорда татарлар арасында кеше исеме булып та йөргән. Пермь татарларында Букаев фамилиясе бар. Мәҗүси чуаш исемнәре тезмәсендә Мукай, Мукей исемнәре очрый. Бүкәй, Букай, Мукай, Мукей исемнәренең семантикасы шулай ук «көчле кеше, көрәшче, баһадир» (чагыштырыгыз: монгол телендә бөке — «сугышчы, көрәшче, атлет», чыгтай телләрендә бөкә - «көч», кыргыз телендә пөкө — «көчле», «кыю», якут телендә бөгә — «нык», «ныклык» һ.б.) мәгънәсенә ия. Шулай итеп, Идел-Кама болгарларының Котлыбөкәш исеме «бәхетле герой, баһадир» мәгънәсен белдерә икән һәм ул, кеше исеменнән авыл атамасына әверелеп, безнең көннәргәчә сакланган.
Достоевский урамы (Уфа)
Достоевский урамы (Достоевский урамы, улица Достоевского) — Уфаның Совет, Киров һәм Ленин районнарында урнашкан урам. Язучы Фёдор Достоевский (1821-1881) хөрмәтенә аталган.
Географиясе
Халык урамыннан башланып, Өстәлчеләр, Металл коючылар, Гафури, Зенцов, Аксаков, Гоголь, Карл Маркс, Мостай Кәрим, Ленин, Крупская, Цюрупа, Пархоменко, Кустар, Минһаҗев, Ветошников урамнары белән кисешә һәм Әй урамы белән киселештә тәмамлана.
Тарих
XX гасырның башына кадәр Төрмә урамы дип аталган.
Валенсина-де-ла-Консепсьон
Валенсина-де-ла-Консепсьон — Испаниянең Севилья провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Зимне-Води (Лодзь воеводалыгы)
Зимне-Води  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Серкль
Серкль — Франциянең Дордонь департаментында урнашкан коммуна.
Рәсүл Хәмзәтов
Рәсүл Хәмзәт улы Хәмзәтов, Рәсүл Гамзатов (Расул XIамзатов; 1923 елның 8 сентябре — 2003 елның 3 ноябре) — мәшһүр авар шагыйре, язучы, публицист, сәясәт эшлеклесе. Дагстан АССР халык шагыйре. Сталин (1952) һәм Ленин (1963) премияләре лауреаты. 1944 елдан ВКП(б) әгъзасы.
Биография
Рәсүл Хәмзәтов 1923 елның 8 сентябрендә Дагстан Республикасының Хунзах районына керүче Цада авылында халык шагыйре Гамзат Цадаса (1877-1951) гаиләсендә дөньяга килә. 1939 елда Авар педучилищесын тәмамлый. 1941 елга кадәр авылда укытучы булып эшли, аннары — театрда режиссер ярдәмчесе буларак, газеталарда һәм радиода журналист буларак хезмәт күрсәтә. 1945 елдан 1950 елга кадәр Мәскәүдә А.М.Горький исемендәге Әдәбият институтында укый.
2003 елның 3 ноябрендә Мәскәүдә Үзәк клиник шифаханәдә вафат була. Махачкалада иске мөселман зиратында, Тарки-Тау тавы итәгендә, хатыны Патимат кабере янында җирләнгән.
Иҗат
Беренче шигырьләрен 1932 елда иҗат итә, 1937 елда басыла башлый. Авар телендә беренче китабы 93 елда чыга. Авар теленә классик һәм заманча әдәбиятны тәрҗемә итә, шулар арасында Пушкин, Лермонтов, Маяковский һәм Есенин.
Расул Гамзатовның күп шигырьләренә җырлар язылган.
Гаилә
Хатыны Патимат (2000 елда вафат), өч кызы һәм дүрт кыз оныгы.
Атасы 1951 елда вафат, анасы — 1965тә.
Ике олы абыйсы Бөек Ватан сугышында һәлак була.
Турек (Подлясье воеводалыгы)
Турек  — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Рәсүл Хәмзәтов
Гаилә
Кече энесе Гаджи Хәмзәт улы Хәмзәтов — Россия фәннәр академиясе академигы.
Паповшчына (Бешанковицкий районы)
Паповшчына (Папоўшчына ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Бешанковицкий районында урнашкан авыл.
Бригадир (гәҗит)
Бригадир — иҗтимагый-сәяси гәҗит. ВКП(б)ның Кыштым район комитеты һәм район шурасы органы. 1930-1935 елларда Кыштым шәһрендә татар телендә нәшер ителә, 255 кә якын саны чыга.
Кызан (Казакъстан)
Кызан (Қызан) — Казакъстанның Маңгыстау өлкәсе‎ндә урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат континенталь. Гыйнварның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. Җилләр розасында төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) җилләр өстенлек итә. Тотрыклы кар катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.
Косавшчына (Лидский районы)
Косавшчына  (Косаўшчына ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Лидский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Яңа Арыш
Яңа Арыш — Татарстан Республикасының Балык Бистәсе районындагы авыл.
Почта индексы — 422656.
Күренекле шәхесләр
Яңа Арыш авылында дәүләт эшлеклесе, 2010 елдан Татарстан Республикасының президенты Рөстәм Нургали улы Миңнеханов (1957), аның бертуганнары техник фәннәр докторы, Татарстан Эчке эшләр министрлыгының Юл хәрәкәтләре иминлеге инспекциясе идарәсе башлыгы Рифкать Нургали улы Миңнеханов (1955) һәм Саба районы хакимияте башлыгы Рәис Нургали улы Миңнеханов (1961) туып үскән. Аларның әтиләре — Нургали Миңнехан улы Миңнеханов (1930—2001) — урманчылык белгече, Татарстанның һәм Россиянең атказанган урманчысы.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.0 °C.
NGC 7228
NGC 7228 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда   тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Черри-Три (Пенсильвания)
Черри-Три  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Дойран (Адыяман)
Дойран (Doyran) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Адыяман иле Адыяман илчесенә караган бер авыл (köy).
Полночный Пертюг
Полночный Пертюг — Россия территориясеннән ага торган елга. Вологда өлкәсе, Киров өлкәсе , Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Пертюг елгасының сул ярыннан 3 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 18 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Көньяк елгасы. Кече елга бассейны — Сухона, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
(460) Скания
Тарихы
1900 елның 22 октябрендә Макс Вольф тарафыннан Хайдельберг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1900 FN» саналган.
Зәйнулла Рәсүлев урамы (Уфа)
Зәйнулла Рәсүлев урамы (Зәйнулла Рәсүлев урамы, улица Зайнуллы Расулева) — Уфаның Киров районында урнашкан кечкенә урам. Дин әһеле, ишан, җәмәгать эшлеклесе һәм мәгърифәтче Зәйнулла Рәсүлев (1833-1917) исемен йөртә. Тукай урамы белән киселешеннән башланып, Салават урамы белән киселештә тәмамлана. Октябрь инкыйлабына кадәр Случевский тыкрыгы дип аталган. 1924 елда урамга Болгария социал-демократик фиркасе нигезләүчесе Димитр Благоев (1856-1924) хөрмәтенә Благоев урамы исеме кушыла. Хәзерге исемен 2009 елдан башлап йөртә.
Ребасе
Ребасе (Rebase) — Эстониянең Тартумаа өязендә урнашкан авыл.
Бхишмака
Элеккеге тормышы
Бер вакыт Ходай Шиваның нык тугърысы булган гыйбадәтханә каһине булган. Ул Ходай Шива табаннарына көн саен пуджа эшләгән (Шива Паада Пудже). Пуджасын бетергәч һәм гыйбадәтханә бинасын япкач, каһин Прасадны (башта Ходайга тәкъдим ителгән ризыкны) тышта көтүче эткә алып килгән. Этләр тугърылыкның символы булып, эт көн саен каһингә юлдаш булган һәм каһин биргән ризыкны ашаган. Каһин бу этне бик яраткан. Бер ай көне (Амавасья)да, гыйбадәтханә вазифаларын бераз бетерүдән соң, каһин гыйбадәтханә бинасын япкан һәм эткә ризык бирер өчен тиз чыгып киткән. Бик караңгы булганга күрә каһин ялгыш этнең танавына баскан. Һәр этнең табигатендә аңа һөҗүм иткәнне һөҗүм итү. Эт шундук бу ул сокланган каһин икәнен аңлаганчы каһинне тешләгән. Гәрчә эт тарафыннан тешләнсә дә, каһин эткә прасадны биргән. Эт үзенең элек кылган гамәленнән үкенеп ризыкны кабул итмәгән. Эт шул очрактан соң бернәрсә дә ашамаган һәм шул ук Шива гыйбадәтханә каршында үлгән. Ходайлар этнең шулай тугъры булганын күреп аңа "Вивасван" исеме белән (Сурья) позициясен бүләк иткәннәр. Киләсе тормышында бу Брамин каһин Видарбха илендә Бхишмака исеме белән туган. Бу тормышында ирешкән позиция Брамин каһин башкарган Шива Паада Пуджега (Ходай Шиваның табаннарына гыйбадәт кылуга) күрә.
Рукмининың нур балкышы
Патша Бхишмаканың дүрт улы һәм 1 кызы Рукмини булган. Кояш Ходае Вивасван Бхишмаканы күрәсе килгән (һаман Патшаның элеккеге тормышыннан яратканын сакалп калып) һәм шулай итеп үзен Риши (хәким) итеп яшергән һәм Җиргә төшкән. Ходай Бхишмака ришины күргәч, үзенең ташып торган яратуын белдергән бу янә элеккеге тумыштан мөнәсәбәтләреннән. Бхишмака Ришины үзенең сараена алган, анда Рукмини ришига бик тугъры рәвештә табынган. Риши шуннан соң Рукминига Ходайның алкышларын алу өчен Ходай Шиваның табаннарына Пуджа итәргә киңәш иткән (Шива Паада Пудже). Рукмини Ходайга чәчәк үремнәре ясаган, гандха (сандал агачы) һәм Ходайның табаннарына башка уңайлы материаллар тәкъдим иткән. Бу пуджа бигрәк тә Накшатра көннәрендә эффектив булган. Догалар шундый көчле булган ки, Ходай Шива Рукминига бөек Ходай Кришнага кияүгә чыгу алкышы биргән. Шива Паада Пуджа күпчелек Шива гыйбадәтханәләрендә бүген дә үткәрелә һәм Ходай Шивага догаларны тәкъдим итү өчен иң эффектив ысул булып тора. Шива Паада Пуджа вакытында тугърылар күпләп җыелалар һәм Ходайга хезмәт итү өчен катнашалар.
Войни (Мазовия воеводалыгы)
Войни  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Байтарлык сәхифәсе (гәҗит)
Байтарлык сәхифәсе — гәҗит. ТАССР үзәк ветеринария идарәсе органы. 1932 елда Казан шәһрендә татар телендә нәшер ителә, 6 га якын саны чыга.
Ларажасс
Ларажасс — Франциянең Рона департаментында урнашкан коммуна.
Силвареш (Гимарайнш)
Силвареш  — Португалиянең Брага округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Турна Велика
Турна Велика — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Злакув-Борови
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Любешин (Диңгез буе воеводалыгы)
Любешин  — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Планина-в -Подбочю
Планина-в -Подбочю — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
ZNF142
ZNF142 —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
Кавказ (Чакмагыш районы)
Кавказ — Башкортстанның Чакмагыш районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 452206, — 80256850003.
Бли
Географиясе
Коммуна мәйданы — 9,32 км².
Брейнигсвилл (Пенсильвания)
Брейнигсвилл  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Косина (Вавкавыский районы)
Косина  (Косіна ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Вавкавыский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Серр-е-Монгюиар
Серр-е-Монгюиар — Франциянең Дордонь департаментында урнашкан коммуна.
Вильяверде-дель-Рио
Вильяверде-дель-Рио — Испаниянең Севилья провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Пелтиниш (Сучава)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Вичини-Равацоли (Пяченца)
Вичини-Равацоли — Италиянең Эмилия-Романья төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Вичини-Равацоли Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Элк
Элк (Ełk, Lyck) — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгында урнашкан шәһәр.
Халык саны — 57897 кеше (2011).
Сәгать поясы
Халыкара стандарт буенча Элк Үзәк Европа вакыты (Central European Time, CET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +1:00 гә тигез.
Тарих
Шәһәр статусын 1425 елдан йөртә.
Халык
<div style=*font-size:88%*>
(3333) Шабер
(3333) Шабер  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1980 елның 9 октябрендә Кэролин Шумейкер тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1980 TG5» саналган.
Азнабаев
Азнабаев ― фамилия.
Яргунькино
Яргунькино (Ярхунушкӑнь, Яргунькино) — Чуашстанның Әлек районында урнашкан авыл.
Климат
Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.
Халык
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 111 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (100%) алып тора.
Ребасемыиса
Ребасемыиса (Rebasemõisa) — Эстониянең Валгамаа өязендә урнашкан авыл.
Канонерка (Казакъстан)
Канонерка (Канонерка) — Казакъстанның Көнчыгыш Казакъстан өлкәсе‎ндә урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат континенталь. Гыйнварның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. Җилләр розасында төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) җилләр өстенлек итә. Тотрыклы кар катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.
Силвейруш
Силвейруш — Португалиянең Брага округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Габделбәр Гарифҗанов
Габделбәр Гарифҗанов — татар галиме.
Биография
Ул 1930 елның 9 сентябрендә Нөнәгәр авылында туган. 1948 елда Балтач урта мәктәбен тәмамлый. Укуын С.М.Киров исемендәге Казан химия-технология институтында дәвам итә һәм инженер-технолог белгечлеге алып Таҗикстан ССРның Шураб шәһәрендәге химия заводында эшли. Аның монда үткән үсеш баскычлары — смена җитәкчесе, цех начальнигы урынбасары, заводның өлкән технологы.
1957 елда ул Пермь өлкәсенең Киҗел шәһәрендәге химия заводына эшкә килә. Монда 1961 елга кадәр эшли, смена начальнигыннан заводның баш инженеры дәрәҗәсенә күтәрелә. 1961 елда аны Стәрлетамак синтетик каучык заводына күчерәләр. Ул баш инженер дәрәҗәсенә ирешә, кандидатлык диссертациясе яклый.
Габделбәр Гарифҗанов 1974 елдан Иркутск өлкәсенең Зима шәһәрендә зур химия комплексын төзүгә җитәкчелек итә. 1977 елда диссертация яклап, техник фәннәр докторы гыйльми дәрәҗәсен ала. Химия производствосы үсешенең табигать өчен зур катастрофик нәтиҗәләрен аңлаган хәлдә ул диссертациясен яңа экологик чиста химия җитештерү объектларын төзүгә багышлый.
Галим 1979 елда тулысынча фәнни эшкә күчә һәм Казан химия продуктлары фәнни-тикшеренү институтында эшли башлый. Аның зур практик тәҗрибәсе фәнни-тикшеренү юлларын эзләргә һәм табарга ышанычлы нигез була. Галим монда да экологик чиста җитештерү юлларын һәм ысулларын эзли. Аның җитәкчелегендә техник дәрәҗәсе иң алдынгы чит ил технологияләреннән ким булмаган илледән артык технологик процесс тормышка ашырыла, кырыктан артык төрле чистарту җайланмалары төзелә.
Габделбәр Гарифҗанов үзенең фәнни эшләнмәләре белән Бөтенсоюз халык хуҗалыгы казанышлары күргәзмәсендә катнаша һәм аның ике көмеш медале белән бүләкләнә. 1988 елда аңа Татарстанның атказанган фән һәм техника эшлеклесе дигән абруйлы исем бирелә. Актив фәнни эшчәнлеге өчен 1997 елда Хезмәт Кызыл Байрагы орденына лаек була. Эффектлы экологик чиста технологик процессларны тормышка ашырган өчен аңа СССР Министрлар Советы премиясе бирелә. 1994 елдан — Халыкара информатика академиясе академигы.
Кече Шиш (Окней кушылдыгы)
Кече Шиш — Россия территориясеннән ага торган елга. Омск өлкәсе, Новосибирск өлкәсе, Төмән өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Окней елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 19 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Иртеш елгасы кушылдыклары бассейны Ишем кушылганчы, елга бассейны — Иртеш.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Турна Мала
Турна Мала — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
NGC 7229
NGC 7229 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда   тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Поруб (елга)
Поруб — Россия территориясеннән ага торган елга. Вологда өлкәсе, Киров өлкәсе , Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Луза елгасының уң ярыннан 259 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 127 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Көньяк елгасы. Кече елга бассейны — Сухона, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Войнув (Мазовия воеводалыгы)
Войнув  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Злакув-Косьцельни
Злакув-Косьцельни — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Шугар-Ленд (Техас)
Шугар-Ленд  — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан шәһәр.
Л'Арбрель
Л'Арбрель — Франциянең Рона департаментында урнашкан коммуна.
Шугар-Ленд (Техас)
Тарихы
Шугар-Ленд шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
ZNF143
ZNF143 —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
Папшули
Папшули (Папшулі ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Мёрский районында урнашкан авыл.
Тарихы
1921-1945 елларда Польша Республикасы Виленский воеводалыгы Дисенский өязе Мікалаёва гминасы составында авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Планина-на-Похорю
Планина-на-Похорю — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Алексей Ганский
Алексей Павлович Ганский (1870 елның 8 (20) июле, Николаевка авылы (Ганское), Ананьев өязе, Херсон губернасы — 1908 елның 29 июле (11 августы), Симеиз, Ялта өязе, Таврия губернасы, Россия империясе) — Россия астрономы, геодезчы һәм гравиметрчы.
Тормыш юлы
1870 елның 8 (20) июлендә Херсон губернасы Ананьев өязе Николаевка (Ганское) авылында (хәзер Одесск өлкәсе) туган. Әти-әнисе — Павел Петрович Ганский (1837—1910) һәм Елена Алексеевна Зимницкая. Абыйларының берсе — рәссам Пётр Ганский. Апасы Софья авиатор В. П. Быстрицкийга кияүдә була.
Ананьевск гимназиясендә (1883—1886) укый, аннары Ришель лицеенда (1886—1890), аны тәмамлаганнан соң математика фәннәре бүлеге буенча Новороссийск университетының физика-математика факультетына укырга керә. 1891 елда Мәскәү университетына күчә, әмма 1892 ел башында гаилә хәлләре буенча Новороссийск университетына кайта, аны 1894 елда тәмамлый. Аннары, 1897 елдан бирле, Сорбоннада астрономия, математика һәм физика классында укый. Париж янында Медон обсерваториясендә эшли.
1905 елдан — Пулково обсерваториясе хезмәткәре. Пулково обсерваториясенең Симеиз бүлеген оештыру инициаторы (1908).
1908 елның 29 июлендә (11 август) Симеизда фаҗигале рәвештә һәлак була. Ялтада Поликурово зиратында җирләнгән.
Фәнни эшчәнлек
Алексей Ганскийның төп фәнни тикшеренүләре Кояш физикасына карый. Яңа Җиргә, Испаниягә һәм Урта Азиягә тулы кояш тотылуын күзәтү өчен экспедицияләрдә катнаша. 1897—1905 елларда кояшлы даимине билгеләү, кояш таҗын тотылусыз күзәтү, Чулпанны күзәтү өчен Монбланга 9 тапкыр менә. 1897 елда 11 яшьлек кояш циклында кояш таҗы формасының үзгәрүен күрсәтә. Шпицбергенга (1899, 1901) градус һәм гравиметрик үлчәүләр өчен Россия-Швеция экспедицияләрендә катнаша. Сыйфатлы кояш таплары фотографияләрен ала, кояш таҗы формасының таплар санына бәйле булуын ачыклый. 1905 елда аерым фотосфера гранулаларының уртача гомер озынлыгы 2-5 минут тәшкил итә, аннары алар таркала һәм яңалары белән алмаштырыла, дип билгели.
Рус астрономия җәмгыяте вице-президенты, Халыкара кояш комиссиясенең Рус бүлеге сәркатибе. Рус астрономия җәмгыяте исеменнән тапшырыла торган дәүләт Николай II премиясе (1901) һәм П. Ж. С. Жансен исемендәге премия һәм медаль (1904), Франциянең мактаулы легионы ордены белән бүләкләнә. Аның исеме белән Ганский кратеры һәм 1927 елның 29 августында Симеиз обсерваториясендә С. И. Белявский һәм Н. Иванов тарафыннан ачылган кече планета (1118 Hanskya) атала.
Сигуле
Сигуле — Франциянең Дордонь департаментында урнашкан коммуна.
Черчилль (Пенсильвания)
Черчилль  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Запотоцки урамы (Уфа)
Запотоцки урамы (Запотоцки урамы, улица Запотоцкого) — Уфаның Совет районында урнашкан урам. Чехословакия президенты Антонин Запотоцки (1884-1957) исемен йөртә. Инкыйлаби урам белән киселешеннән башланып, Мичкәчеләр, Подвойский, Депо урамнары һәм Ибраһимов бульвары белән кисешә, шуннан соң тәмамлана. Урамның элеккеге исемнәре - Двинск урамы (1920-/1930-елларга хәтле), Ворошилов урамы (1957 елга хәтле).
Собраделу-да-Гома
Собраделу-да-Гома — Португалиянең Брага округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Ленин байрагы (гәҗит, Сорокино)
Ленин байрагы — иҗтимагый-сәяси гәҗит. ВКП(б)ның Сорокино район комитеты, район башкарма комитеты һәм район һөнәри берлекләр шурасы органы. 1932-1933 елларда Сорокино шәһәрендә татар телендә нәшер ителә, 120 гә якын саны чыга.
Собраделу-да-Гома
Географиясе
Мәйданы —.
Илөрен (Сивриһисар)
Илөрен (İlören) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Эскишеһир иле Сивриһисар илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Ребаски
Ребаски (Rebaski) — Эстониянең Сааремаа өязендә урнашкан авыл.
Любешинек (гмина Линево)
Любешинек  — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Вильяманрике-де-ла-Кондеса
Вильяманрике-де-ла-Кондеса — Испаниянең Севилья провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Альдегидлар
Альдегидлар (alcohol dehydrogenatum — водороды алынган спирт) — бер алкил яки арил радикаллы карбониль төркеме (С=О) булган органик кушылмалар классы.
Альдегидлар һәм кетоннар үзара ошашканнар, аерма - кетоннар карбониль төркем янында ике радикалга ия. «Күмер тудыргыч-әче тудыргыч» икеле бәйләнешен мезомер эффект буенча полярлаштыру түбәндәге резонанс структураларны язарга мөмкинлек бирә:
С=О ↔ С+—О−
Корылмаларның мондый бүленеше физик тикшеренү ысуллары белән раслана һәм альдегидларның электрофил буларак реакцион сәләтен билгели. Гомуми очракта альдегидларның химик үзлекләре кетоннарныкына охшаш, ләкин альдегидлар күбрәк активлык күрсәтәләр, бу аларның бәйләнешләренең зуррак полярлашуы сәбәпле. Шулай ук альдегидларга кетоннарга хас булмаган реакцияләр хас, мәсәлән су эремәсендә гидратлаштыру: формальдегидта - тулы, ә башка альдегидларда - өлешчә:
RC(O)H → RC(OH)2H, биредә R—Н - теләсә нинди алкил яки арил радикалы.
2083 ел
Вакыйгалар
Seznam významných astronomických událostí ve 21. století 2080s
Альдегидлар
Иң гади альдегидлар кискен үзенчәлекле искә ия (мәсәлән, бензальдегидта — миндаль исе).
Гидроксиламин тәэсире нәтиҗәсендә оксималарга әйләнәләр: СН3СНО + NH2OH = CH3C(=NOH)H + H2O
Химик үзлекләре
Кайтару. Альдегидлар кайтарылырга сәләтлеләр, кайтарылуның төп продукты - беренчел спиртлар.
Оксидлашу. Альдегидлар җиңел генә карбон әчелекләренә оксидлашырга сәләтлеләр.
«Көмеш көзге» реакциясе». Альдегид + Ag2O (аммиак эремәсендә) = Әчелек + 2Ag.
R—CHO + HCN → R-CH(OH)-CN
Натрий гидросульфитын кушу. Эремәләрдән альдегидларны аеру өчен кулланыла.
R—CHO + NaHSO3 → R-CH(OH)-SO3Na
Органик нигезләр үзлекләрен күрсәтәләр.
Биологик тәэсир
Агулылар. Организмда тупланырга сәләтлеләр. Шулай ук альдегидлар ялкынсындыручан һәм нейротоксик тәэсиргә ия. Эффект молекуляр массага бәйле: ул зуррак булган саен, ялкынсындыручан сәләте кимрәк, ләкин наркотик тәэсире зуррак. Кайбер альдегидлар канцероген үзлекләргә ия.
Икенче яктан - альдегидлар азык продуктлары һәм эссенцияләр составында бар. Теләсә-нинди матдә (хәтта иң кирәклесе дә) токсик эффект китереп чыгарырга мөмкин. Тәэмир дозага бәйле. Барлык альдегидлар Лойт күрсәткән үзлекләргә ия, ләкин алар барлыкка килсен өчен азык-төлек продуктларындагыга караганда күпкә артыграк дозаларда кабул итәргә кирәк.
Вичомаҗо
Вичомаҗо — Италиянең Тоскана төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Вичомаҗо Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Косичы
Косичы (Косічы ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Навагрудский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Злешин
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Бресслер (Пенсильвания)
Бресслер  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Ленин байрагы (гәҗит, Первоуральск)
Ленин байрагы — иҗтимагый-сәяси гәҗит. ВКП(б)ның Первоуральск район комитеты, район башкарма комитеты һәм район һөнәри берлекләр шурасы органы. 1932-1933 елларда Первоуральск шәһәрендә татар телендә нәшер ителә, 53 кә якын саны чыга.
Бресслер (Пенсильвания)
Географиясе
Бресслер халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(1742) Шайферс
(1742) Шайферс  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Дойран (Эдирне)
Дойран (Doyran) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Эдирне иле Эдирне илчесенә караган бер авыл (köy).
ZNF146
ZNF146 —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
Яңа Мортаза
Яңа Мортаза — Башкортстанның Чакмагыш районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 452206, ОКАТО коды — 80256850004.
(1742) Шайферс
Тарихы
1934 елның 7 сентябрендә Карл Райнмут тарафыннан Хайдельберг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1934 RO» саналган.
Бо (Эн)
Бо (Boz) — Франциянең Эн департаментына караган коммуна, Реплонж кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 7,31 км².
Войнувка (Мазовия воеводалыгы)
Войнувка  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Собрепошта
Собрепошта — Португалиянең Брага округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Туросль (Подлясье воеводалыгы)
Туросль  — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Ласена
Ласена — Франциянең Рона департаментында урнашкан коммуна.
Папшычы
Папшычы (Папшычы ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Глыбоцкий районында урнашкан авыл.
Дамир Шәрәфетдинов (1965)
Шәрәфетдинов Дамир Молкаман улы (Дамир Шәрәфи — псевдоним; 29 май 1965 ел — 21 февраль 2020 ел) — башкорт язучысы, шагыйрь, журналист һәм тәрҗемәче. Россия Федерациясе һәм Башкортстан Язучылар берлеге әгъзасы (2000), Россия Федерациясе һәм Башкортстан Журналистлар берлеге әгъзасы, Башкортстан Хөкүмәтенең Шәһит Ходайбирдин исемендәге премия лауреаты (2012).
Биографиясе
Дамир Молкаман улы Шәрәфетдинов 1965 елның 29 маенда Башкорт АССРның Белорет районы Көмбә авылында туган.
Пелтиниш (Харгита)
Пелтиниш — Румыниянең Харгита жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Дамир Шәрәфетдинов (1965)
Биографиясе
Соңгы елларда «Агыйдел» журналының җаваплы сәркатибе.
Язучы 2020 елның 21 февралендә Уфа шәһәрендә кинәт вафат була.
Пелтиниш (Харгита)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Казансу (Казакъстан)
Казансу (Қазансу) — Казакъстанның Алматы өлкәсендә урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат континенталь. Гыйнварның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. Җилләр розасында төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) җилләр өстенлек итә. Тотрыклы кар катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.
Планина-над-Хорюлом
Планина-над-Хорюлом — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Богушевск
Богушевск ( Багушэўск) - Беларусь, Витебск өлкәсе Сенненский районындагы,  Витебск шәһәренә 54 км,  Оршага - 48 км. Витебск - Орша тимер юлындагы Богушевская станциясе. Халкы - 2598 кеше (2016 елның 1 гыйнварына).
Тарихы
1924-1931 һәм 1935-1960 елларда Богушевский районының үзәге булган. Богушевскның килеп чыгышының ике фаразы бар. Беренчесе буенча, Богушевскның нигез салынган көне 1879 дип санала. 1917 елгы революциягә кадәр ул берничә дистә агач йорт,корчма һәм бер шәхси кибет булган ташландык кечкенә торак пункт була. Бай кешеләрнең балалары Ског авылында урнашкан башлангыч земство мәктәбенә укырга йөриләр.
Беренче яшәүчеләр Богушевск территориясендә «Изге Маккавей» чиркәве аркасында урнаша башлыйлар. Аның калдыкларын, черегән яшел бүрәнәләр кисәкләрен хәзер дә Богушевск - Застенки юлының сул ягында күрергә мөмкин. Изге Маккавей һәм башка чиркәү бәрәмнәрендә православие рухание монда килеп дога кыла, һәм күрше авыллардан да күп крестьяннар да җыела торган булган.
Богушевский авыл советының элеккеге председателе Анатолий Николаевич Мергурьев география укытучысы Геннадий Семенович Цветковның иске дәфтәрен тапкан. Дәфтәрдә язылган Богушевск тарихн журналист И. Лазуке бастырып чыгарган. Менә шулай Богушевскның килеп чыгышының икенче версиясе барлыкка килә.
Бу версия буенча, Бычиха дип аталган урында 1839 елда латыш Реут гаиләсе урнашкан. XIX гасырның 1854–84 елларында монда сыра кайнату заводы эшли. Төп сырачы латышРеут (Регут) була. Беренче күченүчеләр: Крустенсон, Кулик, Лейкин, Гозин. 1901–1904 елларда Витебск - Жлобин тимер юлы төзелеше башлана. Бу урыннарда станция төзү уңайлы, чөнки Орша, Витебск һәм Сенно моннан 40 км ераклыкта гына. Җирнең күпчелек өлеше ул вакытта Санкт-Петербургта яшәгән җирле җир хуҗасы Дмитрий Васильевич Богушевскийныкы була.
Совет хакимияте 1917 елның ноябрендә урнаша. 1918 елның февралендә немец басып алучылары белән көрәшү өчен Богушевскта отряд (300 кеше) оеша, Кызыл Армия полкына кадәр үскән.
Богушевский районында 1930 елда 415 кече сәнәгать предприятиясе була.
Любешинек (гмина Нова Карчма)
Любешинек  — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Пришнигарбха
Пришнига́рбха — Һинд динендә изге Дхрува алдына килгән Вишну Ходаеның аватарасы. Пришнигарбха Дхрувалока планетасын Дхрува яшәү урыны буларак барлыкка китергән дип тасвирлана. Сатья-Югада (кешелек бабалары)ның праджапатиларның берсе Сутапа һәм аның хатыны Пришни Вишну Ходаена тугъры итеп табынганнар. Алар алдында Вишну Ходае пәйда булгач, Сутапа һәм Пришни аларны үзләре кебек угылны бүләк итеп сораган. Җавап итеп Вишну шәхсән үзе өч тормышта аларның уллары булып туарга вәгъдә иткән. Беренче мәртәбә Вишну Сутапа һәм Пришниның улы Пришнигарбха буларак килгән. Бу чагылышында Вишну кешеләрне брахмачарья әһәмиятенә өйрәткән. Шуннан соң ул Адити һәм Кашьяпаның улы Вамана буларак килгән. Өченче чагылышында Вишну Васудева һәм Девакиның улы Кришна буларак килгән.
Симероль
Симероль — Франциянең Дордонь департаментында урнашкан коммуна.
Туроснь-Дольна
Туроснь-Дольна — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Злота (Лодзь воеводалыгы)
Злота  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Ленин байрагы (гәҗит, Әстерхан)
Ленин байрагы — иҗтимагый-сәяси гәҗит. ВКП(б)ның Нариманов район комитеты һәм район башкарма комитеты органы. 1931 елның 7 октябреннән 1958 елның 28 декабренә кадәр Әстерхан шәһәрендә татар телендә нәшер ителә, барлыгы 2911 саны чыга.
NGC 7230
NGC 7230 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда   тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Ребасте (Элва)
Ребасте (Rebaste) — Эстониянең Тартумаа өязендә урнашкан авыл.
(1542) Шален
Тарихы
1941 елның 26 августында И. Вяйсяля тарафыннан Турку обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1941 QE» саналган.
Алтын Урда ханнары исемлеге
Алтын Урда (Җучи Олысы, Олыг Олыс) - иң зур Ауразиянең урта гасыр дәүләте. Халык: Идел буе болгарлары, кыпчаклар, башкортлар, төркиләшкән монголлар, славяннар, угыр-фин кабиләләре һәм бүтән. Көнбатышта бөтен Алтын Урданың халкы татарлар дип йөртелә.
Тел: Алтын Урда шәһәрләрендә - шәһәрдәге (төньяк) татар теле: болгар-кыпчак теле - замана татар теленә якын; Алтын Урда даласында - дала (көньяк) татар теле: кыпчак теле төрләре.
1224-1266 елларда Монгол империясенә буйсынган.
1266 елда Мәнгүтимер ханы идарә итү чорында Алтын Урда тулы бәйсезлеккә ирешә.
1312 елдан Үзбәк хан идарә итү чорында  Ислам дине - дәүләт дине буларак кабул ителгән.
1359-1380 елларда чуалыш дәвере башлана.
1391-1396 елларда Аксак Тимер Алтын Урдага каршы һөҗүм
1420-1465 елларда Алтын Урда берничә ханлыгына таркала
1480 елда Алтын Урданың баш варисы - Зур Урда үз йогынтысын Мәскәү кенәзлегендә югалта.
Коски (Дзятлавский районы)
Коски  (Коскі ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Дварэцкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Шуленбург (Техас)
Шуленбург  — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Шуленбург шәһәре  елда нигезләнгән.
Вильянуэва-дель-Арискаль
Вильянуэва-дель-Арискаль — Испаниянең Севилья провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Вишано (Терни)
Вишано — Италиянең Умбрия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Вишано Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Сотелу (Виейра-ду-Минью)
Сотелу  — Португалиянең Брага округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Вишано (Терни)
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Сотелу (Виейра-ду-Минью)
Географиясе
Мәйданы —.
Ярушкино
Ярушкино (Пӗчӗк Элӗк, Ярушкино) — Чуашстанның Әлек районында урнашкан авыл.
Чест-Спрингс (Пенсильвания)
Чест-Спрингс  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Ярушкино
Климат
Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.
Халык
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 50 кешенең яшәве мәгълүм.
Чест-Спрингс (Пенсильвания)
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Ярушкино
Халык
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (100%) алып тора.
Будым
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Чулман кушылдыклары бассейны Агыйдел кушылганчы, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Лашассань
Лашассань — Франциянең Рона департаментында урнашкан коммуна.
Туроснь-Косьцельна
Туроснь-Косьцельна — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Докуз (Акдагмадени)
Докуз (Dokuz) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Йозгат иле Акдагмадени илчесенә караган бер авыл (köy).
Туроснь-Косьцельна
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Войславице (Мазовия воеводалыгы)
Войславице  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Елец
Елец, Карасу  (Елец) — Россия шәһәре (1778 елдан), Липецк өлкәсенең Елец районы үзәге.
Халык саны — 108 404 кеше (2010).
География
Сосна елгасының ике ярында урнашкан, шәһрдә аңа Ельчик елгасы кушыла, шулай ук шәһәрдә берничә кибеп бетә торган гөрләвек бар.
Халык
Милли состав (2002): руслар — 97,4%.
Планина-под-Голицо
Планина-под-Голицо — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ребасте (Канепи)
Ребасте (Rebaste) — Эстониянең Пылвамаа өязендә урнашкан авыл.
Прудишная
Прудишная — Россия территориясеннән ага торган елга. Вологда өлкәсе, Киров өлкәсе , Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Миляш елгасының уң ярыннан 4 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 11 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Көньяк елгасы. Кече елга бассейны — Сухона, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
(1797) Шомасс
Тарихы
1936 елның 15 ноябрендә Андре Патри тарафыннан Ницца обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1936 VH» саналган.
Пелтинишу (Мехединць)
Пелтинишу — Румыниянең Мехединць жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Папялишки
Папялишки (Папялішкі ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Браславский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Ибраһим Кулиев
Ибраһим Габделвахит улы Кулиев — тәрҗемәче, журналист, татар теле белгече.
Тәрҗемәи хәл
Ул 1885 елда Буа шәһәрендә рухани гаиләсендә туган. Буада яшәү мөмкинлекләре тар булганга, атасы гаиләсе белән Казан шәһәренә күчеп килә. Ибраһим Казанда “ Мәрҗания” мәдрәсәсен тәмамлый. 1917 елга кадәр Кәримовлар типографиясендә эшли. Ул үзен, Фатих Әмирханнар даирәсендә, алдынгы татар яшьләреннән икәнен күрсәтә, “Йолдыз”, “Кояш” газеталарында языша. Сәйяр труппасы өчен Кирьяков, Шиманский сәхнә әсәрләрен терҗемә итә, шулай ук Лавров, Дригилли, Афиногенов пьесаларын тәрҗемәли.
Со-Сент-Анжель
Со-Сент-Анжель — Франциянең Дордонь департаментында урнашкан коммуна.
Ибраһим Кулиев
Тәрҗемәи хәл
Октябрь революциясеннән соң оешкан Мөселман социалистлар комитеты сәркатибе. Аның басма органы булган «Кызыл Байрак» газетасында эшли. Соңыннан «Эш», «Эшче», «Татарстан хәбәрләре» газетлары хезмәткәре. Матбугатта Ибраһим Терегулов, Хөсәен Ямашев, Мулланур Вахитов, Габдулла Кариев турындагы мәкаләләр бастыра.
Ибраһим Кули татарча-урысча сүзлекләр төзүдә, тәрҗемәләр өлкәсендә эшли, татар совет матбугатын үстерүдә, татар радиосын булдыруга да күп көч куя.
1935 елда кулга алына, 1936 елда Караганда шәһәре төрмәсендә вафат була.
Злота-Гура (Лодзь воеводалыгы)
Злота-Гура  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Любики
Любики — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Боа-Мерья-Ринья
Боа-Мерья-Ринья (Bohas-Meyriat-Rignat) — Франциянең Эн департаментына караган коммуна, Сент-Этьен-дю-Буа кантонына карый.
Брикервилл (Пенсильвания)
Брикервилл  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Боа-Мерья-Ринья
Географиясе
Коммуна мәйданы — 23,51 км².
Брикервилл (Пенсильвания)
Географиясе
Брикервилл халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Туйнаш
Туйнаш — Башкортстанның Чакмагыш районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 452225, — 80256855001.
Косцевичы (Астравецкий районы)
Косцевичы  (Косцевічы ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Астравецкий районында урнашкан авыл.
Криптозоология
thumb|Диңгез еланы Криптозоология (яшерен хайваннар турында сүз) — мифик һәм юкка чыккан хайваннарны көннәребез чынлыгы кебек өйрәнгән дисциплина. Рәсми фән криптозоологияне кабул итми. Криптозоология эзләгән хайваннар кыскартылып криптозойлар дип атала.
Косцевичы (Астравецкий районы)
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Криптозоология
Криптозойлар
thumb|[[Фальсификация: Канатлы шакалопа]] Бу бүлектәге систематика мөмкинле генә, төгәл белешмә юк, шуңа күрә аны дөреслеккә кабул итмәгез.
Криптокортлар
left|thumb|Хорхой