cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Медвежья (Озёрная кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Маргерон
Маргерон — Франциянең Жиронда департаментында урнашкан коммуна.
Гославице (Түбән Силезия воеводалыгы)
Гославице  — Польшаның Түбән Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Пискорниця
Пискорниця — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Старе Бистре
Старе Бистре — Польшаның Кече Польша воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Рачки (Кобрынский районы)
Рачки  (Рачкі ) — Белоруссиянең Брест өлкәсе Кобрынский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас, дәүләттә иң җылы климат шушы төбәктә. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза.
(14261) 2000 AB121
(14261) 2000 AB121 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
2000 елның 5 гыйнварында LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «2000 AB121» саналган.
Силвана (Вашингтон)
Силвана  — Америка Кушма Штатларының Вашингтон штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Силвана халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Октябрь поселогы
Октябрьский — Татарстан Республикасының Яшел Үзән районындагы поселок.
Почта индексы — 423879.
Бобровник (Польша)
Бобровник  — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Зеленый Бор (Түре шәһәр бүлгесе)
Зеленый Бор (Зеленый Бор) — Свердловск өлкәсенең Туринск шәһәр округы составына керүче авыл.
Бобровник (Польша)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Зеленый Бор (Түре шәһәр бүлгесе)
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
Наил Галиев
Наил Галиев (чын исеме Голов Николая Афанасьевич; 9 октябрь 1928 ел — 7 февраль 2005 ел) — баянчы, композитор. 1957-1998 елларда Хөсәен Әхмәтов исемендәге Башкорт дәүләт филармониясенең баянчы-концертмейстры, «Уфа утлары» исемле беренче башкорт профессионал эстрада-инструменталь ансамблен оештыручы һәм аның сәнгать җитәкчесе. Башкорт АССР-ының халык (1988) һәм атказанган (1968) артисты.
Биографиясе
Голов Николая Афанасьевич 1928 елның 9 октябрендә Башкорт АССР-ының Стәрлетамак кантоны Юрковка авылында туган. 1948 елда Чкалов шәһәрендә (хәзер Ырынбур) музыка училищесын тәмамлый.
1952 елда Башкорт халык биюләре ансамбленә (Фәйзи Гаскәров исемендәге халык биюләре ансамбле) баянчы булып эшкә алына. 1955 елда Мәскәүдә үткән Башкорт әдәбияты һәм сәнгате декадасында катнаша. 1957-1998 елларда Башкорт дәүләт филармониясенең баянчы-концертмейстеры булып эшли.
1961 елда «Уфа утлары» исемле тәүге башкорт профессиональ эстрада-инструменталь ансамблен оештыра һәм 1988 елга кадәр аның алмашсыз җитәкчесе була.
Халык арасында үзенең импровизаторлык, аккомпаниаторлык осталыгы белән дан яулый. Репертуарында башкорт һәм татар композиторларының җырларын һәм инструменталь пьесаларын һәм үзенең әсәрләрен башкара.
Популяр җырчы булып танылган тормыш иптәше Мәгфирә Галиева башкаруында Наил Галиевның үзе иҗат иткән әсәрләре җыр сөючеләр арасында киң тарала.
2005 елның 7 февралендә вафат була һәм Уфада җирләнә.
Ишу
Ишу — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Баия штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Көсбуҗагы (Ердемли)
Көсбуҗагы (Kösbucağı) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Мерсин иле Ердемли илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
HD137514
HD137514 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Нартас
Халык
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (69,1%), руслар (22,3%), татарлар (5,7%).
Баскара
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Шошони
Шошони — Америка Кушма Штатларының Вайоминг штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Зур Кыненок
Зур Кыненок — Россия территориясеннән ага торган елга. Тум өлкәсе, Омск өлкәсе, Новосибирск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Кын елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 11 км.
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Алевкышла (Аккышла)
Алевкышла (Alevkışla) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Кайсери иле Аккышла илчесенә караган бер авыл (köy).
Орменан
Орменан (Ormenans) — Франциянең Югары Сона департаментына караган коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 3,61 км².
(14262) Kratzer
(14262) Kratzer — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
2000 елның 5 гыйнварында LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «2000 AC125» саналган.
Карчев (Люблин воеводалыгы)
Карчев  — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Панчаткы
Панчаткы — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы 248 елгасының уң ярыннан км ераклыкта Таз урнашкан. Елга озынлыгы 21 км.
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Хаммор
Хаммор (Hammoor) — Алманиянең Шлезвиг-Гольштейн җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Рачки (Пружанский районы)
Рачки  (Рачкі ) — Белоруссиянең Брест өлкәсе Пружанский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас, дәүләттә иң җылы климат шушы төбәктә. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза.
(6998) Титон
(6998) Титон — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Сосновоборск районы
Сосновоборск районы (Сосновоборский район) — Пенза өлкәсе составына керүче муниципаль район.
Халык
Милли состав (2010): урыслар (42,2%), татарлар (31,4%), мордва (25,3%).
Административ бүленеш
Сосновоборск районы составына 1 шәһәр һәм 13 авыл җирлеге керә.
Старе Жуковице
Старе Жуковице — Польшаның Кече Польша воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Гослинув
Гослинув — Польшаның Түбән Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Каапиранга
Каапиранга — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Амазонас штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Боброво (Вармия-Мазурия воеводалыгы)
Боброво  — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Карчмиска-Други
Карчмиска-Други — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Кеничи Фукуи
Кеничи Фукуи (,, — , ) —. Химия өлкәсендә Нобель премиясе иясе (1981).
Белем
дигән уку йортында белем алган.
Оешмаларда әгъзалык
дигән оешмаларда әгъза булган.
Бүләкләр, мактаулы исемнәр
<ul></ul>
Йаковели-Канала (Фрозиноне)
Йаковели-Канала — Италиянең Лацио төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Йаковели-Канала Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Үзәк Апеннин тауларыннан көнбатышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Рачыца (Бярозавский районы)
Рачыца  (Рачыца ) — Белоруссиянең Брест өлкәсе Бяразавский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас, дәүләттә иң җылы климат шушы төбәктә. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза.
Нарчуг
Нарчуг — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы, Архангельск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Виледь елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 29 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Вычегда, елга бассейны — Төньяк Двина.
Пискорня (Мазовия воеводалыгы)
Пискорня  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
HD137551
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
(14263) 2000 AA127
(14263) 2000 AA127 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
2000 елның 5 гыйнварында LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «2000 AA127» саналган.
Татар милли ризыклары
right|400px|thumb| Табында милли ризыклар Татар милли ризыклары — татар халкының тарихтан килгән милли ашлары, ашамлыклары. Татар халкы үз милли ашлары белән бик бай, һәм бөтен дөньяга үз ризыклары белән мәшһүр.
Татар милли ризыклары тарихы
Татар халкының милли традицияләргә бай ашлар әзерләү осталыгы бик күптәннән килә. Күп гасырларга сузылган тарих дәвамында милли оригиналь ашлар барлыкка килгән, алар үзләренә генә хас сыйфатларны әлегә кадәр саклаганнар. Аларның үзенчәлеге халык тормышының иҗтимагый, икътисадый, табигый шартларына, аның этник тарихына бәйле.
Мәгълүм булганча, татарлар төрки телдә сөйләшүче кабиләләрдән (болгарлардан һ. б.) килеп чыкканнар. Алар Урта Идел һәм Түбән Кама буйларында монголлар һөҗүменә кадәр бик күп элек яшәгәннәр. IX гасырның азагы, X гасырның башында монда беренче феодаль дәүләт барлыкка килгән, аны Болгар йорты дип атаганнар.
Шуннан соңгы тарихи вакыйгалар (аеруча Алтын Урда чоры белән бәйле вакыйгалар), бу төбәкнең этник процессын шактый катлауландырсалар да, халыкның хуҗалык мәдәнияте өлкәсендәге тормыш тәртибен үзгәртмәгәннәр. Татарларның матди һәм рухи мәдәнияте, шул исәптән аларның ашлары да, төрки кабиләләрнең Болгар йорты чорындагы этник үзенчәлекләрен саклап калган.
Ләкин татар халкының милли ашлары үз этник традицияләре нигезендә генә үсмәгән, аңа күрше халыкларның — руслар, чирмеш, удмурт һ. б., шулай ук Урта Азия халыкларының, аеруча үзбәк һәм таҗикларның ашлары йогынты ясаган. Татар халкы ашларына пылау, хәлвә, ширбәт кебек ашамлыклар, шулай ук рус милли ашамлыклары бик күптән килеп кергән. Шул ук вакытта башка халыкларга хас ашларны әзерләү, азыкларның төрләрен ишәйтү татар ашларының төп этник үзенчәлекләрен үзгәртмәгәннәр.
Милли ашларның формалашуына табигый тирәлек тә җитди йогынты ясаган. Илнең ике географик зона кушылган җирдә — урманлы Төньяк һәм далалы Көньяк, шулай ук ике зур елга — Идел һәм Чулман бассейнында урнашуы да бу ике зона арасында табигый азыклар белән алмашуга, сәүдәнең иртә үсешенә булышлык иткән. Болар барысы да халык ашларының төрләрен шактый баеткан. Татарлар көнкүрешенә дөге, чәй, кипкән җиләк-җимеш, чикләвек, төрле аш тәмләткечләр шактый иртә килеп кергән.
Ләкин, нигездә, татар ашларына бөртекле ашлык һәм терлекләрдән алынган азыклар төп юнәлеш биргән.
Татар халкы элек-электән иген иккән, терлек асраган. Табигый, халык күбрәк он, ярма кебек азыклар белән тукланган, ә XIX гасыр азагында, XX гасыр башында бәрәңге күбрәк кулланыла башлаган. Яшелчә үстерү һәм бакчачылык, игенчелек белән чагыштырганда, азрак урын алып торган. Яшелчәләрдән башлыча суган, кишер, торма, шалкан, кабак һәм чөгендер, бераз кыяр белән кәбестә үстергәннәр. Бакчалар Иделнең уң як яр буйларында күбрәк булган. Анда алма, чия, кура җиләге, карлыган үстергәннәр. Авыл халкы урманнардан җиләк, чикләвек, колмак, балтырган, кузгалак, бөтнек, кыр суганы җыйган. Гөмбә татар халык ашларына хас түгел, аның белән соңгы елларда гына, бигрәк тә шәһәр халкы мавыга башлады.
Иген игү белән беррәттән, татарлар терлекчелек белән дә бик күптәннән шөгыльләнгән. Күбрәк сыер, сарык, кәҗә асраганнар. Атларны эш һәм юл йөрү өчен генә түгел, бәлки ите өчен дә үрчеткәннәр. Ат итен пешереп ашаганнар, тозлаганнар һәм каклаганнар. Әмма татарлар аеруча сарык итен яратып ашаган, дөрес, аңа казахлардагы һәм үзбәкләрдәге кебек өстенлек бирелмәгән. Шулай ук сыер итен дә шактый күп кулланганнар.
Крестьян хуҗалыкларында кошлар, бигрәк тә тавык, каз, үрдәк үрчеткәннәр. Борын заманнардан ук урманлы дала өлкәсендә яшәгән татарлар умартачылыкны да бик күптәннән белгәннәр. Бал һәм балавыз халык кеременең мөһим чыганагы булган.
Татарларда сөт ашлары шактый төрле булган. Сөтне, башлыча, эремчек, каймак, катык, әйрән һ. б. рәвешендә кулланганнар.
Татар милли ризыкларның үзенчәлекләре
Татар халкында пилмән — бәйрәм көннәрендә һәм кунак чакырганда әзерләнә торган аш, аны һәрвакыт шулпа белән бирәләр. Пилмән белән кияүне һәм кияү егетләрен сыйлаганнар, кияү пилмәне әзерләгәннәр. Пилмәнне ит белән генә түгел, бәлки эченә эремчек, киндер орлыгы һәм борчак салып та ясаганнар.
Икенче итеп бирелә торган ашлар өчен татар халкы элек-электән ит, ярма һәм бәрәңге куллана. Икенчегә күбрәк шулпада пешкән, яссы кисәкләргә туралган, кайчагында кишер, суган турап, борыч сибеп, томалап пешергән ит бирәләр. Ашны тавык шулпасында әзерләгәндә, аштан соң тавык турап чыгаралар. Гарнир итеп күп очракта пешкән бәрәңге кулланалар, аерым савытта керән куялар. Бәйрәм көннәрендә йомырканы сөт белән туглап тутырган тавык әзерлиләр.
Ит белән ярмадан чүлмәктә пешергән бәлеш иң борынгы ашамлыклардан санала. Аны симез ит (сарык, сыер, каз ите, каз һәм үрдәкнең баш-аягы, бүтәкә-бавыры) белән тары, арпа, дөге ярмасыннан пешерәләр. Тутырманы да шушы ук ашамлыклар рәтенә кертергә кирәк. Аны терлек эчәгенә чапкан яисә вак итеп тураган бавыр белән тары яисә дөге ярмасы тутырып әзерлиләр.
Кунак чакырганда, бигрәк тә шәһәр кешеләре, пылау пешергәннәр. Бохар, фарсы пылавы белән беррәттән, «Казан» пылавы да әзерләгәннәр.
Татар ашлары арасында төрле ярмалардан — тары, карабодай, солы, дөге ярмаларыннан, борчактан һ. б. пешергән боткалар киң таралган. Аларның кайберләрен бик борынгы заманнарда ук әзерләгәннәр. Тары боткасын, мәсәлән, элегрәк берәр төрле йола уңае белән пешергәннәр.
Камыр ашларының төрлелеге традицион табынның үзенчәлеге булып тора. Төче һәм чүпрә белән изгән әче камырны ике төрле — гади һәм татлы камыр итеп әзерлиләр. Татлы камырга май, эреткән май (кайчагында ат мае), йомырка, шикәр, ваниль, дарчин өстәлә. Камырны татар халкы бик тырышып һәм җиренә җиткереп әзерли.
Үзенең формасы һәм нинди максат белән әзерләнүенә карап, төче камырдан әзерләнгән ашамлыклар игътибарга лаек. Аннан күмәч, кабартма, сумса, чәй ашлары һ. б. пешергәннәр.
Ипидән тыш, әче камырдан төрле ашамлыклар әзерләнә. Алар арасында иң таралганы — кабартма. Аны янып торган мич алдында да, кайнап торган майда да пешерәләр. Элегрәк кабартманы иртәнге ашка ипи камырыннан — арыш оныннан изгән камырдан пешергәннәр. Кабартманы майлап кайнар килеш ашаганнар.
Сыек камырны да төче итеп тә һәм әче итеп тә изәләр. Мәсәлән, төче коймак һәм төрле оннардан (солы, борчак, карабодай, тары, бодай, катнаш оннан) чүпрә белән әчетеп пешергән коймак. руслар пешерә торган беленнән әче камырдан пешергән коймак калынрак булуы белән аерыла. Аны гадәттә иртәнге чәйгә әзерлиләр, янына тәлинкәгә салып май куялар. thumb|right|220px| [[Кыстыбый]] Татар халкында эченә берәр нәрсә салып пешергән ашамлыклар үзенчәлекле һәм күптөрле. Кыстыбый шундый иң борынгы һәм гади ашамлыклардан санала, кайбер якта аны күзикмәк, якмыш дип тә атыйлар. Аны төче камырдан әзерләгән юка җәймә эченә тары боткасы салып ясыйлар. XIX гасыр азакларыннан кыстыбый эченә бәрәңге боламыгы сала башлаганнар. Халыкның яраткан борынгы ашамлыкларыннан берсе — төче яисә әче камырдан эченә симез ит (сарык, сыер, каз, үрдәк һ. б. ите) һәм ярма яки бәрәңге салып пешергән бәлеш. Бәлешне зур итеп тә, кечкенә итеп тә әзерләгәннәр, аеруча тантаналы очракларда аны өсте тишекле тәбәнәк конус рәвешендә ясаганнар. Соңрак шулай эченә төрле нәрсә салып әзерләгән бөтен ашамлыкларны бәлеш дип атый башлаганнар.
Белькайре
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Татар милли ризыклары
Татар милли ризыкларның үзенчәлекләре
Камырдан пешергән ашамлыклар арасында пәрәмәч үзенә бертөрле урын алып тора. Элек пәрәмәчне ваклап тураган пешкән ит белән ясаганнар, эремчек пәрәмәче кебек духовкада пешергәннәр һәм иртәнге аш итеп симез ит шулпасы белән биргәннәр.
Авыл җирләрендә бөккән яисә тәкә киң таралган. Ул — гадәти сумсадан зуррак, озынча түгәрәк яисә ярым ай рәвешендә ясалган ашамлык, аның эченә гадәттә төрле яшелчәләр (кабак, кишер, кәбестә) салалар. Кабак бөккәне — аеруча популяр. Сумсаны да шушы ук төр ашамлыкларга кертергә мөмкин. Аның эченә дә төрле яшелчәләр, шулай да күбрәк ит салалар. thumb|right|220px| [[Гөбәдия]] Гөбәдия дә — бик үзенчәлекле ашамлык, аны күбрәк шәһәр халкы әзерли. Ул катлы-катлы, түгәрәк биек бәлеш, бер генә тантана, бәйрәм табыны да ансыз гына үтми.
Татар ашлары тиз өлгерә торган татлы камырдан әзерләгән ашамлыкларга бик бай: чәлпәк, катлама, кош теле, ләвәш, паштет һ. б. шундыйлар, аларны чәй янына бирәләр. Татлы камырдан пешерелә торган ашамлыклар камырга нәрсә салынуы һәм әзерләү ысулы ягыннан күп кенә төрки халыкларга хас булса да, алар оригиналь милли ашларга әверелеп, тагын да камилләшә төшкәннәр. Шундый оригиналь ашамлыкларның берсе — чәкчәк, ул һәр туй мәҗлесендә булмый калмый. Чәкчәкне кияү йортына кәләш һәм аның әти-әниләре алып килә. Юка гына җиләк-җимеш кагына төргән чәкчәк туйда аеруча хөрмәтле сыйлардан санала.
Традицион татар ашлары өчен майны күп итеп куллану хас. Терлек майларыннан: атланмай һәм сары май, туң май, ат һәм каз мае, үсемлек майларыннан: көнбагыш мае, сирәгрәк зәйтүн, гәрчитсә һәм киндер мае кулланалар.
Бал шактый киң кулланыла. Балдан төрле тәм-том әзерлиләр, аны чәй янына куялар.
Силвер-Ферс (Вашингтон)
Силвер-Ферс  — Америка Кушма Штатларының Вашингтон штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Татар милли ризыклары
Татар милли ризыкларның үзенчәлекләре
Эчемлекләрдән иң борынгысы булып әйрән санала, аны катыкка салкын су кушып ясыйлар. Татар халкы һәм бигрәк тә руслар белән күрше яшәүче татарлар квасны да бик күптәннән беләләр, аны арыш оныннан һәм сосладан ясыйлар. Кунак чакырганда кипкән өректән компот әзерлиләр.
Силвер-Ферс (Вашингтон)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Татар милли ризыклары
Татар милли ризыкларның үзенчәлекләре
Татарларга хас башка эчемлекләрдән балдан ясаган татлы ширбәтне атап китәргә мөмкин. XIX гасыр азагында һәм XX гасыр башында аны кайбер йолаларны үтәгәндә генә әзерләгәннәр. Мәсәлән, Казан татарлары туй вакытында кияү йортында кунакларга «кәләш ширбәте» чыгарганнар. Ширбәтне эчкәч, кунаклар подноска яшьләргә дип акча салганнар.
Ашамлыкларны пешерү һәм кухня кирәк-яраклары
thumb|right|220px| [[Бавырсак]] Милли ашларның үзенчәлеген аңлау өчен, ашамлыкларның кайда (мичтә, плитәдә, духовкада) пешерелүе зур әһәмияткә ия, чөнки аларны әзерләү ысуллары, беренче чиратта, шуңа бәйле. Татарлардагы мич тышкы яктан рус миченә охшаган. Шуның белән бергә, халыкның этник үзенчәлекләренә бәйле рәвештә, алар бер-берсеннән аерыла да. Мич башы зур түгел, мич алды тәбәнәк, ә иң мөһиме мичнең бер ян ягына сылап казан утыртыла.
Азыкны казанда пешергәннәр, яисә камыр ашларын казанда майда йөздереп кыздырганнар һәм мичтә пешергәннәр. Барлык төр ашлар, боткалар һәм бәрәңге күпчелек очракта казанда пешерелгән. Сөтне дә, сөттән кортны да шунда кайнатканнар, катлама, бавырсак һ. б. шунда пешергәннәр. Мичтә исә камыр ашлары, барыннан да бигрәк ипи пешергәннәр.
Итне майда кыздырып пешерү традицион татар ашларына хас түгел. Итне пылау пешергәндә генә кыздырганнар. Кайнар ашлар өчен күбрәк пешкән һәм пешәр-пешмәс ит кулланганнар. Итне ашка зур-зур кисәкләр итеп салганнар, ашар алдыннан гына тураганнар. Кайчагында шулпада пешкән яисә пешәр-пешмәс итне (киек итен) кечерәк кисәкләргә бүлгәләп кыздырганнар яисә казанда томалап парда пешергәннәр. Каз яисә үрдәк түшкәсен мИитә кыздырганнар.
Ачык ут өстендә ашамлыкларны сирәк әзерләгәннәр. Төче коймак һәм йомырка тәбәсен генә өчаяк өстенә таба куеп пешергәннәр.
Азыкны мичтә пешерү өчен чуен һәм чүлмәкләр тотканнар. Чуенда — бәрәңге, кайчагында борчаклы аш, ә чүлмәктә төрле боткалар пешергәннәр. Татар халкында бәлешләр һәм гөбәдия пешерү өчен зур тирән табалар киң кулланыла.
Кечерәк чүлмәкләрдән тыш, камыр изү өчен зур чүлмәкләр, сөт ашамлыкларын һәм эчемлекләрне саклау, күчереп йөртү өчен тар муенлы чүлмәкләр һәм кувшиннар файдаланылган. Нәрсәгә тотылуларына карап аларның төрлесе: 2—3 литрлысы да, 2 чиләклесе дә булган.
Элек татарларда, Урта Идел һәм Урал буенда яшәүче башка халыклардагы кебек үк, агачтан эшләнгән кухня кирәк-ярагы: уклаулар һәм камыр өчен куна такталар, төрле ашамлыклар әзерләнгәндә болгату һәм бәрәңге изү өчен тукмак киң кулланылган. Су (квас, әйрән) өчен өрәңге, каен агачыннан чокып ясалган кыска саплы, сабының ыргагы аска караган озынча чүмечләр файдаланганнар. Казаннан һәм чуеннан азыкны кечерәк аш чүмече белән алып салганнар.
Ипи пешергәндә дә агач табак-савыт кулланылган. Камырны агач күәс чиләгендә изгәннәр һәм агач калак белән болгатканнар. Ипине җилпучта әвәләгәннәр, төче камырны да шунда басканнар. Әвәләгән ипине саламнан үргән яисә агач табакларга салып кабартканнар, мичкә агач көрәк белән тыкканнар. Катыкны биеклеге, диаметры лы агач савытларда оетканнар һәм шунда тотканнар. Юкә агачыннан ясалган тәпәннәрдә бал, сары май саклаганнар. thumb|right|220px| Казандагы [[«Татар ашлары йорты»]] Майны агач гөбеләрдә, сирәк кенә әрҗәсыман май язгычларда яисә чүлмәктә пешкәк белән язганнар. Гөбе, биеклеге —, диаметры — лы, юкә агачыннан эшләнгән озынча кисмәктән гыйбарәт.
XIX гасыр азагында — XX гасыр башында татарларның кухня кирәк-яраклары арасында ит чабу өчен кечкенә агач тагараклар, шикәр, тоз, төрле тәмләткечләр, кипкән шомырт, корт төю өчен агач (сирәк кенә чуен яисә бакыр) килеләр һәм кисаплар (төйгечләр) булган. Бер үк вакытта авылларда зур авыр килеләр дә булган, анда ярма ярганнар. Кайчагында ике зур агач түгәрәктән торган (алар тегермән ташын алыштырган) ярма яргычлардан файдаланганнар.
XIX гасырның урталарыннан фабрикада эшләнгән кухня кирәк-яраклары шактый киң тарала. Көнкүрештә металлдан эшләнгән (шул исәптән эмальле), фаянс һәм пыяла савыт-саба күренә башлый. Ләкин халыкның күпчелегендә, аеруча авыл халкында, фабрикада эшләнгән кухня кирәк-яраклары әллә ни зур урын алмый. Казанлы зур мич һәм ашамлыкларны шунда әзерләүгә көйләнгән ысуллар үзгәрешсез кала.
Шулай да фабрикада эшләнгән савыт-саба татарлар көнкүрешенә бик иртә килеп кергән. Чәй табынына куела торган савыт-сабага аеруча игътибар иткәннәр. Чәйне, суынмасын өчен, кечкенә чынаяклардан эчәргә яратканнар. Түгәрәк аслы тәбәнәк чынаякларны тәлинкәсе белән бергә «татар чынаягы» дип йөрткәннәр. Чынаяклар, өлеш тәлинкәләре, шикәр һәм сөт савыты, чәй пешерү өчен чәйнек белән бергә самовар да чәй өстәленең күрке булган. Ялт итеп, өстендәге кечкенә чәйнеге белән шаулап утырган самовар рәхәтләнеп гәпләшергә өндәп торган, күңелне күтәреп җибәргән, бәйрәмдә дә, гадәти көннәрдә дә табынны бизәгән.
Хәзерге вакытта
thumb|right|220px| [[Азу]] Хәзерге вакытта ашамлыкларны пешерү-әзерләүдә дә, кухня кирәк-яракларында да зур үзгәрешләр бар. Татар халкының көнкүрешенә плитә, бигрәк тә газ плитәсе керү, ашамлыкларны әзерләү, аеруча кыздырган ашамлыкларны (ит, балык, котлет, яшелчәләр) әзерләү ысулларын һәм кухня кирәк-яракларын үзгәртте. Шуңа бәйле рәвештә казаннар, чуен-чүлмәкләр, шулай ук агачтан эшләнгән кухня кирәк-ярагы икенче планга күчте.
Хәзер һәр гаиләдә төрле табалар һәм башка табак-савыт бар. Шуңа да карамастан, хуҗалыкта уклау һәм камыр басып җәю өчен такта, азыкларны саклау өчен төрле мичкәләр һәм кисмәкләр, җиләк-җимеш һәм гөмбә өчен кәрзиннәр һәм туздан ясалган козаулар киң кулланыла. Еш кына чүлмәкләр дә файдаланыла.
Татар халкының туклануы, милли аш традицияләрен нигездә саклаганы хәлдә, билгеле бер үзгәрешләр кичерде. Халыкның тормыш хәле яхшыру һәм мәдәни дәрәҗәсе күтәрелүгә бәйле рәвештә күп кенә яңа ашлар һәм ашамлыклар барлыкка килде, милли ашларның төрләре ишәйде. Яшелчә һәм җиләк-җимеш күбрәк урын ала башлады, балык ашлары төрләнде, гөмбә, томат һәм тозлы әйберләр кулланылышка керде. Татар ашларына башка халыкларның, бигрәк тә рус халкының милли ашлары берникадәр йогынты ясады. Хәзер табында, милли ашлар белән беррәттән, щи, борщ, балык шулпасы, гөмбә һәм котлет кебек ашамлыклар да күрергә була. Шул ук вакытта татар ашлары бизәлүе, әзерләнүе һәм тәме ягыннан оригинальлеген саклап калды, бу исә аларның популярлыгы хакында сөйли.
Тамборешть
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Межручол
Межручол — Россия территориясеннән ага торган елга. Алтай Республикасы, Алтай крае биләмәләрендә ага. Елга Кече Яломан елгасының уң ярына тамагыннан 22 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 13 км.
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Албина (Васлуй)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Дес-Плейнс
Тарихы
Дес-Плейнс шәһәре елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Марго
Марго — Франциянең Жиронда департаментында урнашкан коммуна.
Чыганаклар
Марго
Айон (Вашингтон)
Айон  — Америка Кушма Штатларының Вашингтон штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Хамварде
Хамварде (Hamwarde) — Алманиянең Шлезвиг-Гольштейн җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Көсеали (Салихлы)
Көсеали (Köseali) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Маниса иле Салихлы илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Зур Налиминка
Зур Налиминка — Россия территориясеннән ага торган елга. Тум өлкәсе, Омск өлкәсе, Новосибирск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Ягыл-Ях елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 32 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — (Югары) Об кушылдыклары бассейны Кет белән Васюган арасы, елга бассейны — (Югары) Об Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Сент-Маргерит (Вогез)
Сент-Маргерит — Франциянең Вогез департаментында урнашкан коммуна.
Гостинь (Түбән Силезия воеводалыгы)
Гостинь  — Польшаның Түбән Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Алембей (Алтынорду)
Алембей (Alembey) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Орду иле Алтынорду илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Яңа Башкарка (Горноуральски шәһәр бүлгесе)
Яңа Башкарка (Новая Башкарка) — Свердловск өлкәсенең Горноуральский шәһәр округы составына керүче авыл.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (93%).
(6999) Мейтнер
(6999) Мейтнер — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1977 елның 16 октябрендә К. Й. ван Хаутен, И. ван Хаутен-Груневельд,Том Герельс тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «4379 T-3» саналган.
Дмитрий Калачев
Дмитри Калачов (Дмитри Александр улы Калачов,, — , ) — РФ һоккейчесе (һөҗүмче), Беларус чемпионатының бронза мидәле иясе (2009, 2011).
Ормуа (Югары Сона)
Ормуа (Ormoy) — Франциянең Югары Сона департаментына караган коммуна.
Карчмиска-Перши
Карчмиска-Перши — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Каапоран
Каапоран — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Параиба штатына карый.
Середыш (Оричи районы)
Середыш (Середыш) — Киров өлкәсенең Оричи районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
Олыяз (Биектау районы)
Почта индексы — 422714.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.1 °C.
Василий Доброрез
Васили Доброрез (Васили Павел улы Доброрез,, — , ) — Сәвитләр Берелеге каһарманы (1944). Польша территориясендәге сугышларында күрсәткән батырлыклар өчен бүләкләнгән.
Вахит Хызыров
Хызыров Вахит Галибай улы (16 ноябрь 1965 ел) — җырчы (лирик тенор). 1991 елдан Башкорт дәүләт опера һәм балет театрының хор артисты, 1994 елдан — хәзерге Хөсәен Әхмәтов исемендәге Башкорт дәүләт филармониясенең солист-вокалисты, шул исәптән 2003-2004 елларда сәнгатьле җитәкчесе, бер үк вакытта 1991 елдан Уфа сәнгать училищесы, 1998-2013 елларда хәзерге Заһир Исмәгыйлев исемендәге Уфа дәүләт сәнгать институты укытучысы. Башкортстан Республикасының халык артисты (2001) һәм Шәйехзада Бабич исемендәге яшьләр дәүләт премиясе лауреаты (1999).
Биографиясе
Вахит Галибай улы Хызыров 1965 елның 16 ноябрендә Башкорт АССР-ының Әбҗәлил районы Таштимер авылында музыкаль гаиләдә туган. Алты баланың өчесе профессиональ җырчы булган.
Рашын
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас, дәүләттә иң җылы климат шушы төбәктә. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза.
Вахит Хызыров
Биографиясе
1988 елда Уфа сәнгать училищесын (Джон Мусин класы), 1993 елда — Уфа дәүләт сәнгать институтын (М. Г. Мортазина класы), 2006 елда — Башкортстан Президенты каршындагы дәүләт хезмәте һәм идарәлеге академиясен тәмамлаган.
1988 елдан Уфа агрегат җитештерү берләшмәсенең «Авангард» мәдәният йортының вокаль ансамбле белән җитәкчелек иткән, 1991 елдан — Башкорт дәүләт опера һәм балет театрының хор артисты, 1994 елдан бирле Башкорт дәүләт филармониясендә солист-вокалист булып эшләгән (2003-2004 елларда — матур җитәкчесе), шул ук вакытта 1991 елдан Уфа сәнгать училищесында, 1998 елдан — Уфа сәнгать институтында укыта.
Хызыров Вахит Галибай улы — Мәскәүдә Башкортстан көннәре (1997), Санкт-Петербургта Башкортстан мәдәният көннәре (2001), Идел һәм Урал композиторлары музыка фестивалендә (Мәскәү, 1987; Саранск, 1988; Уфа, 1989) катнаша. Гастрольләр белән Россия буйлап һәм чит илләрдә (Австрия, Алмания, Кытай, Нидерланд, Швейцария һ. б.) була.
Иҗаты
Артист репертуарында чит ил (И. С. Бах, А. Дворжак, Д.Каччини һ. б.), рус (А. Е. Варламов, М. И. Глинка, М. П. Мусоргский һ. б.), башкорт (Х. Ф. Әхмәтов, З. Г. Исмәгыйлев, А. М. Кобагошов, Р. М. Хәсәнов һ. б.), татар (С. З. Сәйдәшев, Р. М. Яхин) композиторлары әсәрләре; борынгы романслар, халык җырлары.
Хызыров Вахит Галибай улы Н. Ә. Давытовның әсәрләрен башкаручы беренче җырчы: Р. К. Бикбаев шигырена «Башкортстан монда башлана» вокаль-симфоник циклыннан (2000), С. Әлибай, Ш. Биккол, Н. Нәҗми, Р. Ф. Мифтахов шигырьләре циклында тенор партиясе.
Пискурка
Пискурка — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Старе Рибе
Старе Рибе — Польшаның Кече Польша воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Пискурка
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Бобрувко (Вармия-Мазурия воеводалыгы)
Бобрувко  — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Бесалу
Бесалу — Испаниянең Жирона провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(14264) 2000 AH142
(14264) 2000 AH142 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
2000 елның 5 гыйнварында LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «2000 AH142» саналган.
Петр Добротворский
Пөтр Добротворски (Пөтр Иван улы Добротворски,, — , ) — рус телендә иҗат иткән язучы.
Панчаткыщитчар
Панчаткыщитчар — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы 21 елгасының сул ярыннан км ераклыкта Панчаткы урнашкан. Елга озынлыгы 115 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Таз елгасы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Таз.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Александр Донгузов
Александр Дуңгызов (Александр Анатоли улы Дуңгызов,, — , ) — нәфис сүз остасы, БРның атказанган һәм халык артисты (1996, 2013).
Александровский
Халык
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (51,2%), руслар (37,2%), татарлар (11,6%).
Йаконо Пьетро (Трапани)
Йаконо Пьетро — Италиянең Сицилия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Роальд Һоффман
Роальд Һоффман (,, — , ) —. Химия өлкәсендә Нобель премиясе иясе (1981).
Белем
дигән уку йортларында белем алган.
Оешмаларда әгъзалык
дигән оешмаларда әгъза булган.
Бүләкләр, мактаулы исемнәр
<ul></ul>
Робенка
Робенка (Робенка ) — Белоруссиянең Брест өлкәсе Камянецкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас, дәүләттә иң җылы климат шушы төбәктә. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза.
Силвердейл (Вашингтон)
Силвердейл  — Америка Кушма Штатларының Вашингтон штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Силвердейл халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Меновная
Меновная — Россия территориясеннән ага торган елга. Алтай Республикасы, Алтай крае биләмәләрендә ага. Елга Красноярка елгасының уң ярына тамагыннан 23 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 14 км.
Карчунек (Пулавский повяты)
Карчунек  — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Меновная
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Хамведдель
Хамведдель (Hamweddel) — Алманиянең Шлезвиг-Гольштейн җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Каарапо
Каарапо — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Мату-Гросу-ду-Су штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Неа
Неа — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Ныдыб елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 30 км.
Госткув (Түбән Силезия воеводалыгы)
Госткув  — Польшаның Түбән Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Неа
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Вычегда, елга бассейны — Төньяк Двина.
Госткув (Түбән Силезия воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Неа
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Юкарытүтек (Диядин)
Юкарытүтек (Yukarıtütek) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Агры иле Диядин илчесенә караган бер авыл (köy).
(7000) Кюри
(7000) Кюри — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1939 елның 6 ноябрендә Фернанд Риго тарафыннан Уккел обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1939 VD» саналган.
Сент-Уан-ле-Паре
Сент-Уан-ле-Паре — Франциянең Вогез департаментында урнашкан коммуна.
HD137581
HD137581 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Михаил Дорохов
Михаил Дорохов (Михаил Моисей улы Дорохов,, — , ) — инженер-механик, трест «Башнефтезаводстрой» трестының 1 нче төзелеш-монтажлау идарәсе башлыгы.
Зур Налимка
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — (Югары) Об кушылдыклары бассейны Кет белән Васюган арасы, елга бассейны — (Югары) Об Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Көсеали (Каратай)
Көсеали (Köseali) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Конья иле Каратай илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Танаку
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Старий Висьнич
Старий Висьнич — Польшаның Кече Польша воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Джексонвилл (Иллинойс)
Джексонвилл  — Америка Кушма Штатларының Иллинойс штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Джексонвилл шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Егор Дубровский
Егор Дубровски (Егор Андрей улы Дубровски,, — , ) — РФ һоккейчесе (һөҗүмче), Братина кубогы иясе (2012, 2013, Нефтекама «Торос»ы составында), КХЛ чемпионатының бронза мидәле иясе (2014, «Салават Юлаев» составында).
Марембо
Марембо — Франциянең Жиронда департаментында урнашкан коммуна.
Богатинске
Богатинске — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Пиявня
Пиявня — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Юрий Дудорин
Юри Дудорин (Юри Дмитри улы Дудорин,, — , ) — СССР мотоузышчысы һәм тренер, СССРның халыкара дәрәҗәле спорт остасы (1968), СССР чемпионы (1962-65, 1967), дөнья чемпионы (1958, 1959, күпкөнлек узыш, такым исәбендә).
Пиявня
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Бескано
Бескано — Испаниянең Жирона провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Алмира (Вашингтон)
Алмира  — Америка Кушма Штатларының Вашингтон штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Бескано
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Алмира (Вашингтон)
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Фәрит Идрисов
Идрисов Фәрит Фатыйх улы (12 июль, 1954 ел; Ырынбур) — хәрби хезмәткәр, дирижер, композитор, югары мәктәп укытучысы. Подполковник. Башкортстан Республикасының халык артисты (1997), Башкортстан Республикасының Дәүләт гимнының музыка авторы.
Албина (Тимиш)
Албина — Румыниянең Тимиш жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Фәрит Идрисов
Биографиясе
Фәрит Фатыйх улы Идрисов 1954 елның 12 июлендә Ырынбур шәһәрендә туган. 1980 елда П. И. Чайковский исемендәге Мәскәү дәүләт консерваториясенең хәрби-дирижерлык факультетын (Россиянең атказанган сәнгать эшмәкәре В. С. Петров классы) тәмамлый. Консерваториядән соң Сембер каласындагы Югары хәрби-команда элемтә училищесына оркестр дирижеры итеп җибәрелә, бу вазифада 1985 елга кадәр хезмәт итә.
1986 елда Фәрит Идрисов Уфа югары хәрби авиацион летчиклар училищесының беренче профессиональ тынлы оркестр оештыра, үзе 1986-1999 елларда оркестрның җитәкчесе һәм баш дирижеры була.
2002 елда Зур театрда Россия Федерациясенең халык артисты, профессор М. Эрмлерда стажировка үтә. Стажировка үткәннән соң 2002 елда Ф. Идрисов Башкорт дәүләт опера һәм балет театры симфоник оркестрына дирижер итеп эшкә чакырыла. Бер вакытта 2004-2010 елларда Башкортстан Республикасының Милли симфоник оркестры дирижеры һәм 2011 елга кадәр Уфа дәүләт сәнгать институты укытучысы булып эшли.
Ормуаш
Ормуаш (Ormoiche) — Франциянең Югары Сона департаментына караган коммуна.
Фәрит Идрисов
Иҗаты
Моннан тыш, Фәрит Фатыйх улы Идрисов башкорт шагыйрләре сүзләренә иҗат иткән кырыкка якын җыр һәм романс авторы. Башкорт композиторлары әсәрләрен, башкорт халык көйләрен тынлы һәм симфоник оркестр өчен эшкәртә. Рус, башкорт һәм татар композиторларының тынлы һәм симфоник оркестр өчен әсәрләренең аранжировкаларын язган.
Ормуаш
Географиясе
Коммуна мәйданы — 5,72 км².
Каатиба
Каатиба — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Баия штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Родкавичы
Родкавичы (Родкавічы ) — Белоруссиянең Брест өлкәсе Баранавицкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас, дәүләттә иң җылы климат шушы төбәктә. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза.
Касилан
Касилан — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Йалмико (Удине)
Йалмико — Италиянең Фриули-Венеция-Җулия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Зелёный Дол (Свердловск өлкәсе)
Зеленый Дол (Зеленый Дол) — Свердловск өлкәсенең Берёзовский шәһәр округы составына керүче авыл.