cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Стамировице (Лодзь воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Целль (Визенталь)
Целль (Zell im Wiesental) — Алманиянең Баден-Вюртемберг җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Шнурки (Мёрский районы)
Шнурки (Шнуркі ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Мёрский районында урнашкан авыл.
Фрунзе районы (Санкт-Петербург)
Фрунзе районы (Фрунзенский район) — Санкт-Петербург шәһәре районнарының берсе.
Район 1936 елда нигезләнгән. Халык саны — 391 158 кеше (2010).
Рошиений-Мари
Рошиений-Мари — Румыниянең Олт жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Креешть (коммуна)
Креешть — Румыниянең Муреш жудецында урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Санта-Пола
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сок (округ, Висконсин)
Сок — Америка Кушма Штатларының Висконсин штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Барабу шәһәре.
Территориясе
Округ мәйданы 2170 км² тәшкил итә.
Искәрмәләр
Сок (округ, Висконсин)
Диксонвилл (Флорида)
Диксонвилл  — Америка Кушма Штатларының Флорида штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Се (Фуншал)
Се  — Португалиянең Мадейра округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Казияк (Эро)
Казияк — Франциянең Эро департаментында урнашкан коммуна.
Пшедбуж (Карпатасты воеводалыгы)
Пшедбуж — Польшаның Карпатасты воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(12048) 1997 GW29
Тарихы
1997 елның 2 апрелендә BAO SCAP проекты тарафыннан Синлун обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1997 GW29» саналган.
Амбревиль
Амбревиль — Франциянең Сомма департаментында урнашкан коммуна.
Каракоюнлу (Ейьюбие)
Каракоюнлу (Karakoyunlu) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Шанлыурфа иле Ейьюбие илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Станиславице (Кутновский повяты)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Хатыйп Миңнегулов
Хатыйп Йосыф улы Миңнегулов — татар әдәбият галиме, дәреслекләр авторы, тәнкыйтьче, Татарстан һәм Россиянең атказанган фән эшлеклесе, фән һәм техника өлкәсендә ТР Дәүләт премиясе һәм БТКның «Татар милләтенә күрсәткән олы хезмәтләр өчен» медале лауреаты, филология фәннәре докторы, профессор, Татарстан Язучылар берлеге әгъзасы (1996 елдан).
(10940) 1999 CE52
(10940) 1999 CE52 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Хатыйп Миңнегулов
Тормыш юлы
Ул 1939 елның 12 маенда Татарстанның Зәй районы Апач (рәсми исеме Сармаш по Ирне) авылында дөньяга килә. Әтисе ягыннан Xатыйп Миңнегулов руханилар, морзалар нәселенә барып тоташа. Әтисе Йосыф (1909—1944) фронтта һәлак була. Дүрт бала ана тәрбиясендә үсә. Абыйсы Миргалим Миңнегулов (1936), диңгезче-капитан, сеңлесе Хәнифә Йосыф кызы (1939), РСФСР атказанган укытучысы (1990). Икенче сеңлесе Гөлнур (? ― 2021 елның ноябрендә вафат) ― 30 ел элемтә бүлеге җитәкчесе булып эшләгән .
(10940) 1999 CE52
Тарихы
1999 елның 10 февралендә LINEAR тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1999 CE52» саналган.
Хатыйп Миңнегулов
Тормыш юлы
Хатыйп Миңнегулов башлангыч белемне 1946—1950 елларда туган авылында ала. Аннан күршедәге Пидәр (Федоровка) мәктәбендә укый. Җиденче сыйныфны төгәлләгәч, бер ел колхозда эшли. Аннан 25 км ераклыктагы Сарман районы Иске Кәшер урта мәктәбендә укый. 1957 елда, өлгергәнлек аттестаты алгач, ике еллап вакыт әүвәл Таҗикстанның Ленинабад өлкәсендә заводта, мамык җыюда, аннан туган авылында колхозчы, клуб мөдире булып эшли. 1959—1964 елларда ул — Казан дәүләт университетының тарих-филология факультетындагы татар теле һәм әдәбияты бүлеге студенты. 1962—1963 уку елында, читтән торып укуга күчеп, Пенза өлкәсенең хәзерге Белинский (Чамбар) районы Качкару авылында балалар укыта. Университетны тәмамлагач, Сарман районында ике ел Чукмарлы мәктәбе директоры, колхозның партоешма секретаре (Чукмарлы — язучы Аяз Гыйләҗевнең туган авылы), аннан ел ярым КПССның район комитетында партия мәгарифе кабинеты мөдире булып эшли. 1967 елның ноябреннән — Казан дәүләт университетының татар әдәбияты кафедрасы укытучысы. 1972 елда XIV гасыр төрки-татар шагыйре Сәйф Сарай турында кандидатлык, 1991 елда «Татар әдәбияты һәм Шәрык классикасы (Үзара багланышлар һәм поэтика мәсьәләләре)» темасына докторлык диссертацияләре яклый. 1980 елда доцент, 1992 елда профессор дәрәҗәләрен ала. 1984—1989 елларда — филология факультетында декан урынбасары. Берничә мәртәбә вакытлыча кафедра мөдире, декан вазифаларын башкара. 1999 елдан — татар әдәбияты кафедрасы мөдире.
Хатыйп Миңнегулов, башка бик күп каләм әһелләре кебек, яшьтән үк әдәбият белән кызыксына, шигырьләр, мәкаләләр яза.
Иске Комазан вулысы
Иске Комазан вулысы (рус. Старо-Кумызанская волость) — 1781 елдан 1920 елга кадәр гамәлдә булган Казан наместиклыгының һәм Казан губернасының юк ителгән административ-территориаль берәмлеге. Мамадыштан Төньякка 11 чакрым ераклыкта, Татарстанның Төньяк өлешендә урнашкан. Административ үзәк — Малмыжка авылы.
Тарих
Иске Комазан вулысы территориясе 1552 елга кадәр Казан ханлыгында, 1552 елдан 1708 елга кадәр Россия патшалыгы Казан патшалыгында урнашкан.
1781 елда Мамадыш өязе составында барлыкка килә.
Чиркәс (Вәтке губернасының Алабуга өязе), Җөри, Кабык Күпер, Кече Кирмән һәм Кызылтау вулыслары белән чиктәш булган.
1920 елның 25 июнендә Татарстан АССРның Мамадыш кантоны составына керә.
Административ бүленеш
1883 елда Иске Комазан вулысында 10 община, 12 торак пункты (Малмыжка, Иске Комазан, Каргалы һ.б.) һәм 1048 йорт хуҗалыгы булган. Крестъян җиренең мәйданы 36,82 км², сөрү җирләре 79,8 км² тәшкил иткән.
1890 елда вулыста 12 торак пункты һәм 1270 йорт хуҗалыгы булган. Вулысның мәйданы 136,3 км² тәшкил иткән.
Халык
1883 елда халык саны 5 991 кеше тәшкил иткән, шул исәптән ир-атлар — 2943 җан, хатын-кызлар — 3048.
1890 елда халык саны 7 160 кеше тәшкил иткән, шул исәптән ир-атлар — 3547 җан, хатын-кызлар — 3613.
Үзәк районы (Санкт-Петербург)
Үзәк районы (Центральный район) — Санкт-Петербург шәһәре районнарының берсе.
Иске Комазан вулысы
Халык
1897 елда халык саны 7 849 кеше тәшкил иткән. Төп милләтләр: татарлар, руслар.
Үзәк районы (Санкт-Петербург)
Район 1994 елда нигезләнгән. Халык саны — 213 806 кеше (2010).
Приштина
Приштина (Prishtinë, Priština) — Косовоның Приштина районында урнашкан шәһәр.
Рудники (Сташовский повяты)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Приштина
Халык саны — 145149 кеше (2011).
Сәгать поясы
Халыкара стандарт буенча Приштина Үзәк Европа вакыты (Central European Time, CET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +1:00 гә тигез.
Пшедмесьце-Чудецке
Пшедмесьце-Чудецке — Польшаның Карпатасты воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Колач (Мазовия воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Грили (Гросето)
Грили — Италиянең Тоскана төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Грили Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Шо (авыл)
Шо (Шо ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Глыбоцкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Шамил Рәхмәтуллин (1930)
Рәхмәтуллин Шамил Рахман улы (1 сентябрь 1930 ел — 22 апрель 2001 ел) — ССРБ һәм Россиянең театр актеры, драматург. РСФСР-ның (1991), Башкорт АССР-ының (1976) һәм Татарстан Республикасының (2000) халык артисты.
Дюбаково
Дюбаково — Словакиянең  округында урнашкан авыл.
Шамил Рәхмәтуллин (1930)
Биографиясе
Шамил Рахман улы Рәхмәтуллин 1930 елның 1 сентябрендә Тум өлкәсенең Каргасок районы Пашня авылында туган.
Дюбаково
Тарихы
Авыл елда нигезләнгән.
Шамил Рәхмәтуллин (1930)
Биографиясе
1952 елда Башкорт дәүләт музыка училищесының театр бүлеген (педагог Х. Г. Бухарский) тәмамлый, 1959 елда — А. В. Луначарский исемендәге ГИТИС-ны (Б. В. Бибиков классы) белем ала. Башкортстан театрларында: 1952-1954 елларда — Авыргазы колхоз-совхоз театрында, 1959 елдан — Мәҗит Гафури исемендәге Башкорт академиягә драма театрында эшли. Драматург буларак, Башкорт академиягә драма театры, Салават драма театры, Башкортстан Республикасының Милли яшьләр театры сәхнәләрендә «Үлер астына» комедиясен (1967), «Түгелмә, шатлыгым!» драмасын (1985), «Алмагачлар чәчәк атты ...» (1990), «Уенлы-чынлы» водевилен(1994) куйды. Режиссер буларак, Кирәй Мәргән, Ибраһим Абдуллин, Нәҗиб Асанбаев, Мөхәммәт Хәйдәров, Илдар Юзеев, В. Терентьев һәм башка язучыларның әсәрләре буенча пьесалар куя. Радио - һәм телеспектакльләрдә уйный. 1981 елда «Чио-чио-сан» («Молдовафильм») фильм-операсында кинога төшә.
Театрдагы рольләре
Ия Насретдин («Хуҗа Насретдин» комедиясе, Наки Исәнбат), Низами («Кияү», Хәбибулла Ибраһимов), Әбләй Дәүлбаев («Баҗалар», Ибраһим Абдуллин), Талип («Язмыштан узмыш бар!», Мостай Кәрим — Рифкать Исрафилов), Дивана («Ай тотылган төнлә», Мостай Кәрим), Ярлыкапов («Җырланмаган җыр», Мостай Кәрим), Гермес («Ташлама утны, Прометей!», Мостай Кәрим), Аким («Караңгылык идарәсе», Лев Толстой), Фаюнин («ябырылу», Леонид Леонов), Зур чумаданлы кеше («Югалган бер көн», Аяз Гыйләҗев), Сатыбал («Мәхәббәткә киртә юк», Наил Гаитбаев).
Дюбаково
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Яныккышла (Хасанбейли)
Яныккышла (Yanıkkışla) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Османие иле Хасанбейли илчесенә караган бер авыл (köy).
Сан-Хуан-де-Аликанте
Сан-Хуан-де-Аликанте — Испаниянең Аликанте провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Зур Камыш (Эрбет шәһәр бүлгесе)
Зур Камыш (Большой Камыш) — Свердловск өлкәсенең Ирбит шәһәр округы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (99%).
Куда-ор
Куда-ор — Россия территориясеннән ага торган елга. Дагстан Республикасы биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Аварское Койсу (Джурмут) елгасының уң ярыннан 134 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 19 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Көнбатыш Каспий су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Сулак елгасы, инешенән Чиркей Гидротөененә чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Терек.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Калтаг (Аляска)
Калтаг  — Америка Кушма Штатларының Аляска штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Калтаг шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Целль-унтер-Айхельберг
Целль-унтер-Айхельберг (Zell unter Aichelberg) — Алманиянең Баден-Вюртемберг җирендә урнашкан коммуна.
Сойер (округ, Висконсин)
Сойер — Америка Кушма Штатларының Висконсин штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Хейвард шәһәре.
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1883 елда оештырыла.
Территориясе
Округ мәйданы 3253 км² тәшкил итә.
Искәрмәләр
Сойер (округ, Висконсин)
Хусь-Яха (елга)
Хусь-Яха — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы КАР/НЫДА/50 урнашкан. Елга озынлыгы 83 км.
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
GSC7183-1860
GSC7183-1860 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Түбән Двойник (Печора кушылдыгы)
Түбән Двойник — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Печора елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 116 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Печора елгасы кушылдыклары бассейны Уса кушылганчы, елга бассейны — Печора.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Янтык
Янтык (Тимәш, Тăвай, Янтиково) — Чуашстанның Янтык районында урнашкан авыл, районның административ үзәге.
Тарих
Янтык авылы, Казан ханлыгы дәвереннән мәгълүм. Ул вакытта ул Тимәш дип аталган. 1757-59 елларда руслар чуашларны чукындыру нияте белән биредә Архангельск чиркәве төзиләр. Шушы хөрмәткә авыл да тулысы белән Архангельскоега әйләнә. Хәзерге Янтык (Янтау) атамасы — татарныкы, авылның тау астында урнашканлыкны күрсәтә.
Халык
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 3151 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (92%), татарлар, руслар.
Мутье-Сен-Жан
Мутье-Сен-Жан (Moutiers-Saint-Jean) — Франциянең Кот-д’Ор департаментына караган коммуна, Монбар кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 4.96 км².
Сейшал (Порту-Мониш)
Сейшал  — Португалиянең Мадейра округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Удомля
Удомлә (Удомлә) — Россия Федерациясенең Твир өлкәсендә урнашкан шәһәр.
Халык саны — кеше.
Тарих
Шәһәр тибындагы бистә cтaтысын 1961 елдан, шәһәр cтaтысын 1981 елдан башлап йөртә.
Халык
Милләтләр (2010): урыслар (91,8%), украиннар (2,1%), татарлар (1,1%).
Клауд-Лейк (Флорида)
Клауд-Лейк  — Америка Кушма Штатларының Флорида штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Новосибирскиның Дзержинский районы
Дзержинский районы (Дзержинский район) — Новосибирск шәһәре районнарының берсе.
Район 1933 елда нигезләнгән. Халык саны — 163 432 кеше (2010).
(12049) 1997 GT32
(12049) 1997 GT32 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1997 елның 3 апрелендә LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1997 GT32» саналган.
(10941) 1999 CD79
(10941) 1999 CD79 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1999 елның 12 февралендә LINEAR тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1999 CD79» саналган.
Рошиений-Мич
Рошиений-Мич — Румыниянең Олт жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Крекеоань (коммуна)
Крекеоань — Румыниянең Нямц жудецында урнашкан коммуна.
Колачкув (Мазовия воеводалыгы)
Колачкув  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Крекеоань (коммуна)
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Станиславице (Радомщанский повяты)
Станиславице  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Каракоюнлу (Инҗесу)
Каракоюнлу (Karakoyunlu) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Кайсери иле Инҗесу илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Селья (Аликанте)
Селья — Испаниянең Аликанте провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ручинув
Ручинув — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Серра-де-Агуа
Серра-де-Агуа — Португалиянең Мадейра округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Новосибирскиның Тимер юл районы
Тимер юл районы (Железнодорожный район) — Новосибирск шәһәре районнарының берсе.
Район 1936 елда нигезләнгән. Халык саны — 61 736 кеше (2010).
Кули (Казикумухское Койсу кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Каран-Азик
Каран-Азик — Татарстан Республикасының Минзәлә районындагы авыл.
Халык саны — 91 тирәсендә. Почта индексы — 423715.
Тарих
1762 елда нигезләнгән.
Демография
Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): чуашлар, татарлар, руслар.
Станиславки (Лодзь воеводалыгы)
Станиславки  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Шодзики
Шодзики (Шодзікі ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Шумилинский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Шоно (округ, Висконсин)
Шоно — Америка Кушма Штатларының Висконсин штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Шоно шәһәре.
Территориясе
Округ мәйданы 2313 км² тәшкил итә.
Довер (Флорида)
Довер  — Америка Кушма Штатларының Флорида штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Довер халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Казуль-ле-Безье
Казуль-ле-Безье — Франциянең Эро департаментында урнашкан коммуна.
Пшендзель
Пшендзель — Польшаның Карпатасты воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Грили (Пяченца)
Грили — Италиянең Эмилия-Романья төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Грили Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
GSC7214-947
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
(10942) 1999 CN83
(10942) 1999 CN83 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1999 елның 10 февралендә LINEAR тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1999 CN83» саналган.
(12050) Humecronyn
(12050) Humecronyn — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Колбель
Колбель — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Циммерн-об-Ротвайль
Циммерн-об-Ротвайль (Zimmern ob Rottweil) — Алманиянең Баден-Вюртемберг җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Дюрдьош
Дюрдьош — Словакиянең  округында урнашкан авыл.
Аркадий Нестеров
Биография
Аркадий Павлович Нестеров 1923 елның 20 июнендә Бузулук шәһәрендә туган.
Дюрдьош
Тарихы
Авыл елда нигезләнгән.
Аркадий Нестеров
Биография
1941 елның июнендә ул урта мәктәпне тәмамлый. 1942 елның июненнән 1946 елның октябренә кадәр Кызыл Армиядә хезмәт итә, Бөек Ватан сугышында катнаша.
Дюрдьош
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Аркадий Нестеров
Биография
Хезмәттән киткәч, Куйбышев дәүләт институтына укырга керә. 3 нче елдан ул шәхси галим һәм студентлар фәнни җәмгыяте председателе була, соңрак клиник стажировка һәм Куйбышев медицина институтының күз авырулары кафедрасы аспиранты да була.
Дюрдьош
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Аркадий Нестеров
Биография
1956-нчы елда ул медицина фәннәре кандидаты дәрәҗәсе өчен диссертациясен уңышлы яклый. 1964 елда докторлык диссертациясен язуны тәмамлый һәм яклый. Конкурс буенча сайланып, Казан дәүләт медицина институтының күз авырулары бүлеге мөдире булып эшкә билгеләнә, 1965 елдан - профессор исемен ала.
1968 елда ул Казан шәһәре Советы депутаты итеп сайлана, сәламәтлек саклау комиссиясендә эшли. 1974 елда ул Икенче Мәскәү медицина институтының медицина факультетының күз авырулары бүлеге мөдире итеп билгеләнә. 1976 елдан күз микрохирургиясенең проблемалы тикшеренү лабораториясе белән эшли. 1975 елда ул СССР дәүләт премиясенә лаек була.
1985-нче елда аның тарафыннан "Кеше күзенең склераль синусы функциональ (кире кайтару) блокадасы феномены - Нестеров эффекты" уйлап табыла. Автор синус блокадасының глаукома патогенезында мөһим ролен күрсәтә һәм бу авыруны дәвалауның яңа мөмкинлекләрен ачып бирә.
1997 елда ул Россия дәүләт медицина университетының күз авырулары бүлегенең мактаулы мөдире итеп сайлана.
Ул 350-дән артык фәнни хезмәт авторы, шул исәптән 14 монография, нигездә, күзәнәкнең сыеклык әйләнеше проблемасына багышланган. Ул 42 уйлап табуда катнашкан. Аның җитәкчелегендә 42 кандидат һәм 20 докторлык диссертациясе әзерләнде.
Ул 2009 елның 7 декабрендә Мәскәүдә үлә.
Бүләкләре
Хезмәт казанышлары өчен бүләкләре:
Адавие Эфендиева
Адавийе Эфендиев (Adaviye Efendiyeva, Адавие Эфендиева; 1879, Евпатория — 1944, Сәмәрканд янында, Үзбәкстан) — кырым татар рәссам-орнаменталисты.
Биографиясе
Адавийе Эфендиев 1879 елда Таврида губернасының Евпатория шәһәрендә туган. Иртә яшьтән әбисеннән чигү һәм туку сәнгатенә өйрәнә. Чигү өчен станокка башлангыч тапкыр 12 яшендә утыра, ә 4 елдан соң атасы аңа туку станогын сатып ала һәм аны уку өчен тукучылык остасын яллый.
1928 елда Адавийе Евпатория музееның милли чигү түгәрәген җитәкли, чигү техникасына өйрәтә. 1930 елда әртил эшчесе, ары «Эски Урнек» («Иске бизәк») артелендә чигү инструкторы була. 1937 елга кадәр 500-ән артык орнаментлар ясый. 1944 елда кырым татарларын депортацияләү вакытында Сәмәрканд шәһәре янында вафат була. Аклана.
Иҗаты
1935 елдан Адавийе сәнгать күргәзмәләрендә катнаша. Башлангыч сүрәтләре Мәскәүдә уздырылган Кырым татарлары һәм караим татарлары халык сәнгате осталарының күргәзмәсендә, шулай ук I Бөтенроссия сынлы сәнгаттә бүлешерлек күргәзмәсендә күрсәтелә. Аның орнаменты белән бизәкле изделиеләр Аурупада һәм АКШ-та күрсәтелә. Адавийе Эфендиева 200-дән артык орнаменталь композициянең авторы булып тора. Аның әсәрләре арасында — ашъяулык, никах тастымаллары, бизәкле билбаулар бар. Сәнгать гыйлеме белгече Исмет Заатов буенча, аның ижадына сүрәтнең аңлаешлыгы, махсус генә булган композиция хас. Адавийе Эфендиев үзенең композицияләре турында болай дип сөйли: «Минем орнаментларым — минем уйларым». Аның «Промшвей» артеле укучылары арасында Алиева, Бекирова һ.б. бар. Эскизлары һәм сүрәтләре Таврида үзәк музее фондларында (Симферополь) саклана.
Таборы (Таборы районы)
Таборы (Таборы) — Свердловск өлкәсенең Таборы районы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (97%).
Плато
Плато́ (plateau, plat — яссы) — күршесендәге тигезлекләрдән текә кабыргалары белән аерылып торучы яссы өслекле калкулык. Гадәттә, диңгез өсте тигезлегеннән 500 метрдан артык биеклектә урнаша. Платоның тигез өслеге йөзләрчә-меңнәрчә километрга сузылырга мөмкин (мәсәлән, ).
Төрләре
Су асты һәм коры җир платоларына бүленә. Су асты платосы — океан төбе күтәрелү нәтиҗәсендә барлыкка килә. Коры җирдәге плато — барлык яктан текә калкулыклар белән уратып алынган (иңкүлекләрдән аерылган) тигезлек.
Шулай ук структур (структуралы), вулкан (лава), денудацион, аккумулятив, таулы платоларга аерыла.
Вулкан платосы
Вулкан (яки лава) платосы. Вулкан эшчәнлеге нәтиҗәсендә барлыкка килә торган зур киңлектәге плато. Рельефның тигезсезлеген тутыручы сыек базальт лавасы өскә чыкканда ясала. Вулкан (лава) платосына үрнәк булып (Себер) тора.
Денудацияле плато
Тау токымнарының (су, җил, боз, турыдан-туры авырлык көче белән) җимерелгән продуктларының җир өслегендә түбәндә урнашкан участокларга күчүе яки күчерелүе нәтиҗәсендә барлыкка килә. Мисаллары — (Караидел бассейны), Урал арты платосы.
Кесә персональ компьютеры
Кесә шәхси санагы яки Кесә персональ компьютеры (КПК, Personal Digital Assistant, PDA — «шәхси санау секретаре») — киң функциональ мөмкинлекле йөртергә уңайлы хисаплау җайланмасы.
Иң элек КПК электрон органайзер буларак кына кулланыла, әмма бүгенге көндә КПК телефон, навигатор һәм медиаплеер функцияләрен үти ала. Шуның өстенә, хәзерге КПК аша Интернетка да чыгып була.
Смартфоннар һәм коммуникаторлар
Смартфон — кесә персональ компьютеры белән чагыштырырлык күп функцияле кәрәзле телефон. Шулай ук кәрәзле телефон һәм КПК функционаллеген берләштерүче кайбер корылмаларга коммуникатор дигән термин кулланыла. Коммуниктор — кәрәзле телефон функциялары өстәлгән кесә персональ компьютеры. Смартфоннарның һәм коммуникаторларның гади кәрәзле телефоннардан аермасы — үсешле, чит программалаучылар өчен ачык, операцион система (гади кәрәзле телефонның операцион системасы чит программалаучылар өчен ябык). Гади кәрәзле телефон белән чагыштыргагда, өстәмә кушымталар урнаштыруы смартфоннарның һәм коммуникатроларның функционаллеген шактый якшырта.
Хусьяха-Хадытако
Хусьяха-Хадытако — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Хусь-Яха елгасының сул ярыннан 20 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 35 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Кара диңгезе елгалары бассейны Надым елгасының көнчыгыш чигеннән Пур елгасы бассейнының төньяк-көнбатыш чигенә чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Пур.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Табуа (Рибейра-Брава)
Табуа  — Португалиянең Мадейра округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Яншык-Норваш
Яншык-Норваш (Енĕш-Нăрваш, Яншихово-Норваши) — Чуашстанның Янтык районында урнашкан авыл.
Халык
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (97,75%).
Сениха
Сениха — Испаниянең Аликанте провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Крецень (коммуна)
Крецень — Румыниянең Вилча жудецында урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Лапичы (посёлок)
Лапичы  (Лапічы ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Асиповицкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Мутон (коммуна)
Мутон — Франциянең Шаранта департаментында урнашкан коммуна.
Чулей (Печора кушылдыгы)
Чулей — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Печора елгасының кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 22 км.
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Касаан (Аляска)
Касаан  — Америка Кушма Штатларының Аляска штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Касаан шәһәре  елда нигезләнгән.
Новосибирскиның Ельцовка арты районы
Ельцовка арты районы (Заельцовский район) — Новосибирск шәһәре районнарының берсе.
Касаан (Аляска)
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Новосибирскиның Ельцовка арты районы
Район 1940 елда нигезләнгән. Халык саны — 139 062 кеше (2010).
Рушковець
Рушковець — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Яныклар (Байрамич)
Яныклар (Yanıklar) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Чанаккале иле Байрамич илчесенә караган бер авыл (köy).
Proton
Proton (bor. grekçä πρῶτος - berençe) - elementar kisäkçek. Barion törkemenä qarıy, 1/2 spinlı, elektr qorğısı +1 elementar elektr qorğısına tigez.
Ğadi modeldä proton öç kvarktan tora: ike u-kvark häm d-kvark (valent kvarklar dip atala), läkin çınnan da proton küp gluonnardan häm kvark-antikvarklardan tora, täcribälär buyınça impulsnıñ tik 40%ı valent kvarklar (uud), 50% gluonnar häm 10% kvark-antikvarklar (uūdđs s ) tarata, böten kvark-antikvarklar häm gluonnar proton eçendä bik yuğarı tizlek (yaqtılıq tizlege nä yaqın) belän xäräkät itä, bäreleşä, kilep häm yuqqa çığalar. Konfaynment küreneşe buyınça kvarklar protonnan çığa almıylar.
Tormış waqıtı - > 2,9 yıl, çınında stabil, pozitron-pionğa tarqalışı öçen - 1,6· yıl.
Protonnar termotöş reaktsiälärendä qatnaşalar, yoldızlar energiäsen buldıralar.
PP-töre reaktsiäläre - Qoyaş energiäseneñ çığanağı.
Sutuar atom töşe ber protonnan tora.
Ximiädä proton H+, astrofizikada HII bulıp bilgelänä.
Protonnar häm neytronnar atom töşlären tözilär.
Ximik elemenlarnıñ periodik cädwälendä tärtip nomerı töşneñ protonnar sanına tigez.
Лениногорск
Лениногорск (, Лениногорск) — Татарстан Республикасының көньяк-көнчыгыш өлешендә урнашкан шәһәр, Лениногорск районының үзәге. Ул Бөгелмә-Бәләбәй ике дәрәҗәле калкулыклы платосы өстендә, Зәй елгасының өске агымында урнаша. Әлмәт–Бөгелмә–Лениногорск агломерациясендә өченче шәһәр.
Мәйдан – 34,04 км². Халык саны – 63 314 кеше (2016). Лениногорск 2006 һәм 2008 елларда Россия шәһәрләрнең иң җыйнакларыннан берсе дәрәҗәсенә лаек булган.
Географик урнашуы
thumb|left|250px|Космостан күренеш Лениногорск шәһәре Татарстанның көньяк-көнчыгышында, Бөгелмә-Бәләбәй калулыгы өстендә, Ромашкино нефть табылдыгы урынында, Казаннан көньяк-көнчыгышка 322 км, Мәскәүдән көнчыгышка 1126 км ераклыкта урнашкан.
Шәһәр чикләре булып түбәндәгеләр тора: төньяктан — дәүләт урман фондының урман кварталлары; көнчыгыштан һәм көньяктан — төбәк дәрәҗәсендәге ике автомагистральне берләштерә торган әйләнеч юл һәм дәүләт урман фондының урман массивы; көнбатыштан – тимер юл магистрале һәм дәүләт урман фондының урман массивы.
Лениногорскиның географик координаталары 54.60471°N, 52.44728°W (төп нигез итеп, үзәк почтамп алынган).
Шәһәр җирлегендә көнбатыштан-көнчыгышка таба Камышлы елгасы ага, ул үзенең башлангычын Лениногорскидан төньяк-көнбатыштарак урнашкан сөзәклекләрдәге күпсанлы чыганаклардан ала.
Шәһәрнең зур туристик һәм сәнәгать мөмкинлекләре бар, ул урман-парк зонасы һәм урман фондының яшел зонасында урнашкан. Лениногорск – Россиянең бары тик чишмә суы белән генә тәэмин ителгән уникаль шәһәрләренең берсе. Шәһәргә чишмә суы төче суның җир астындагы бик зур табигый саклагычында урнашкан Сугышлы һәм Иске Писмән су алгычларыннан килә.
Сәгать поясы
left|100px Лениногорск шәһәре, бөтен Татарстан кебек үк, халыкара стандарт буенча Moscow Time Zone (MSK/MSD) дип билгеләнелә торган сәгать поясында урнашкан. Ул UTC буенча исәпләгәндә, 3:00 гә тигез.
Климат
Лениногорск III уртача континенталь районда урнашкан, шуңа күрә салкын һәм суык кыш һәм уртача эссе җәй белән тасвирланв. . Уртача еллык температура +3,3 °C. Иң салкын ае - гыйнвар (−11,5 °C), иң җылы - июль (18,5 °C). Абсолют температура максимумы +37 °C, ә абсолют температура минимумы -37 °C.
Халык
right|500px|thumb|Лениногорск халык саны демографиясе (1939-2010 еллар) 2012 елның 1 гыйнварына Лениногорскиның халык саны 63 716 кеше тәшкил иткән, бу бөтен Татарстанның халык саныннан 1,67%, шәһәр халык саныннан 2,21 % тәшкил итә. Халык тыгызлыгы - 1817 кеше/км².
Призрен
Призрен (Prizren, Prizren) — Косовоның Призрен районында урнашкан шәһәр.
Лениногорск
Халык
Халык саныннан 16,9% бала һәм яшүсмерләр, 63,9% яшьләр һәм 19,2% өлкән яшьтәге кешеләр тәшкил итәләр.
Призрен
Халык саны — 85119 кеше (2011).
Сәгать поясы
Халыкара стандарт буенча Призрен Үзәк Европа вакыты (Central European Time, CET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +1:00 гә тигез.
Лениногорск
Халык
Шәһәр җирлегендә 25 милләт вәкиле яши, шул исәптән: руслар — 43,3%, татарлар – 42,8%, чуашлар – 5,3%, мордвалар – 5,8%, башка халыклар – 2,8%.
Станиславув (гмина Вольбуж)
Станиславув  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Лениногорск
Халык
Шәһәр халык саны соңгы елларда, табигый тискәре артым һәм халыкның тискәре күчеше нәтиҗәсендә, бик кимегән. 2008 елда 1 мең кешегә туулар дәрәҗәсе 11,2%, ә үлем дәрәҗәсе 14,6% булган. 2010 елда туганнарның саны 982 кеше була, ләкин бу 2009 елга караганда 4% азрак. Ә вафат булучылар саны 5% арткан һәм 1254 кеше булган. Татарстан Республикасы Икътисад министрлыгы фаразлавы буенча, халык саны 2020-елларда ул 65 250 билгесенә, ә 2030 елга хәтле 62 840 санына төшәчәк.
Станиславув (гмина Вольбуж)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Лениногорск
Россия империясе периоды
Лениногорск - 1795 елда барлыкка килгән Яңа Писмән һәм Иске Писмән исемле татар авылы өстенә корылган яңа шәһәр. Иске Писмән авылы, башка Россия империясенең чик буенда урнаштырылган кебек, качкын крестьяннар һәм солдатлар белән нигезләнгән. Башта ул Писмән бистәсе, аннары соң Ясач Писмән, соңрак кына Иске Писмән авылы исемен алган. Шулай ук, биш ел үтәвеннән соң, авылда 109 йорт, 384 ир һәм 327 хатын-кыз булды. Халык саны арткан, һәм кешеләр Камышлы елгасының башка ягына күчтеләр. Шулай Яңа Писмән авылы нигезләнгән.
Яңа Писмән авылы тиз арта, һәм озакламыйча село статусын ала. 1883 елда селода 1481 кеше яшәгән. Беренче бөтендөнья сугышы алдыннан Яңа Писмән төбәкнең иң зур авылларыннан берсе булган.
Совет периоды
1935 елда Яңа Писмән районы барлыкка килгән.
Коттондейл (Флорида)
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Лениногорск
Совет периоды
Бөек Ватан сугышында район 6789 кеше югалткан. Яңа Писмән 12 Советлар Берлегенең каһарманларның ватаны. Аның санында: Гыйльми Баһаветдинов, Газинур Гафият улы Гафиятуллин, Иван Федор улы Денисов, Иван Александр улы Заварыкин, Ибраһим Хөсәен улы Мурзин, Самат Садриев, Григорий Саул улы Ушполис, Әкрәм Хәйретдинов, Ислам Халиков, Мисбах Хәлиуллин, Евстафий Григорий улы Яковлев, Василий Иван улы Яницкий.
1943 елның 2 августында Яңа Шөгер авылы янындагы беренче скважинада 617-618 метр тирәнлектә нефть табыла. Соңрак - 1948 елның 28 июлендә Тимәш авылы янындагы 3 скважинада девон нефте барлыгы ачыклана. Ул Ромашкино нефть чыганагы атала. Шушы бай чыганак табылу белән Татарстанның көньяк-көнчыгышы өчен яңа тарих битләре ачыла. Яңа Писмәндә «Бөгелмәнефть» һәм «Татбурнефть» трестлары идарәләре урнаша. Авылга Баку, Грозный, Краснодар, Башкортстан, Сахалиннан күпсанлы боралау, төзү осталары килә. 1950-1955 елларда биредә 126,5 мең квадрат торак йорт сафка баса, һәм 1955 елның 18 августыннан ССРБ Югары Советы Президиумы Указы белән эшчеләр бистәсенә Лениногорск исеме һәм шәһәр статусы бирелә.
Советтан соңгы дәвер
Бүгенге Лениногорск – яшел һәм җыйнак шәһәр. Ромашкино нефть чыганагы хәзерге вакытта дөньяда иң зурысы дип таныла. Шәһәрдә мәдәният үзәге, “Ихлас” мәчете, “Яшьлек” стадионы, 2 бассейн, тау чаңгысы базасы, трамплин, Боз сарае һәм нефть музее эшли. Күптән түгел автовокзал, тимер юлы станицясе эшли башлады.
Икътисад
left|350px|thumb|Татарстанның нефть табылмалары харитасы Лениногорск – зур үсешкә ия сәнәгый җитештерүле күп тармаклы шәһәр. Икътисад өлкәсендә нефть-газ сферасы ширкәтләре (41,1%); төзелеш (24,5%); транспорт (9,6%); җитештерү сферасы (4,8%); электр энергиясе, газ, пар һәм су җитештерү, тапшыру һәм бүлү өлкәсе (4,1%); авыл хуҗалыгы (3,1%) әйдәп баралар. 2011 ел башында сәнәгый җитештерү индексы 108% ны тәшкил итте. 2010 ел өчен күрсәтелгән эш һәм хезмәт күрсәтүләр продукциясе күләме – 21 млрд сум ( 112%); тулаем җирле продукт (2010 ел өчен) – 32, 72 млрд сум ( 113,6%; сәнәгый җитештерү күләме (2010 ел өчен) – 16, 64 млрд сум ( 108,6%).
Сәнәгать
Лениногорск шәһәре Татарстанның иң зур нефть һәм газ сәнәгате үзәкләренең берсе, чөнки ул уникаль Ромашкино нефть ятмасына бик якын урнашкан. Ул дөньядагы иң зур нефть чыгару урыннарының берсе (ә табылган вакытта исә иң зрусы була). Аны эшкәртү эшен 1948 елдан башлап «Татнефть» алып бара. Бу Татарстанда беренче булып ачылган нефть ятмаларының берсе. Miller and Lets билгеләмәсенә караганда, SPE классификациясе буенча исбатланган запаслар 2006 елның 1 гыйнварында 3255 млрд баррель тәшкил иткән, ягъни компаниянең исбатланган нефть запасларының 55,6%. .
Нефть сәнәгатенең иң зур вәкиллләре исә түбәндәге ширкәтләр: «Лениногорскнефть» нефть һәм газ табу идарәсе, «Лениногорск тампонаж эшләре идарәсе», «Татнефть-лениногоркскремсервис», геологик разведка һәм геофизик эшләр предприятиесе («Геотех»).
Машина эшләү тармагы түбәндәге оешмалардан гыйбарәт: автокомпонетлар җитештерүче «Лениногорск механик заводы», төрле эшләр өчен махсус техника ясаучы «АгроИдея», «АвтоСпецОборудование» Лениногорск заводы», нефть һәм газ сәнәгате өчен җиһазлар һәм автоматлаштыру чаралары эшләүче «Лениногорск нефтеавтоматика тәҗрибә заводы», нефть чыгару һәм бурлау җиһазлары җитештерүче «ТМС-Буровой Сервис», коррозиягә каршы өслекле һәм җылылыкны изоляцияләүче торбалар һәм фасон җайланмалар ясаучы «Квинтал» оешмасы.
Төзелеш тармагындагы оешмалар: тимербетон җайланмалар ясаучы ике завод, махсус объектлар төзүче компанияләр («Контакт-С», «Лениногорскнефтьстрой», «Ортэкс») һ.б.
Халыкның эш белән тәэмин ителүе
right|500px|thumb 2011 елның 22 сентябрь мәгълүматларына караганда, эшсезлек дәрәҗәсе 1, 09 % тәшкил иткән, исәптә  475 кеше тора. Уртача айлык хезмәт хакы 2011 елның маенда 17 868, 36 сум ( 99, 0 %, ТР буенча 17 788, 7 сум). Яшәү минимумы 4733 сум (2011 елның 1 гыйнварында), минималь куллану бюджеты 9250 сум.
2011 елда төрле тармаклар буенча уртача айлык хезмәт хакы түбәндәгечә: авыл хуҗалыгында 7256 сум ( 106, 5 %, ТР буенча 8724), файдалы казылмалар табу ширкәтләрендә 26 133, 5 сум ( 87, 0 %, ТР буенча 27 380, 5), эшкәртү сәнәгате ширкәтләрендә 14 065, 3 сум (  96, 0 %, ТР буенча 18 492, 7), коммуналь хуҗалыкта 19 361, 2 сум (  97,7 %, ТР буенча 26 814, 9), төзелештә 23 989, 1 ( 122, 1 %, ТР буенча 20 000, 5), транспорт һәм элемтәдә 21 250, 6 сум (  91, 9 %, ТР буенча 19 867, 7), сәүдә һәм ашатуда 6000 сум (, ТР буенча 16 487, 9), мәгарифта 9370, 4 сум ( 119, 2 % ТР буенча 12 057, 1), сәламәтлек саклауда 10, 768, 1 сум ( 108, 3%, ТР буенча 11 809, 1).
Икътисад тармаклары буенча мәшгуль булучылар (2010 елның башы) :
Рошиень (Долж)
Рошиень — Румыниянең Долж жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Лениногорск
Халыкның эш белән тәэмин ителүе
Эшкә сәләтле халыкның кимүе һәм пенсионерлар саны артуы күзәтелә. Эшкә сәләтле яшьтән яшьрәк булучы халык санының аз булуы сәбәпле, эшкә сәләтлеләрнең күбәюе фараз ителми.
Инвестицияләр
Лениногорскида 10 инвестицияләр мәйданчыгы эшли, шуларның өчесе «Идея-Юго-Восток» инновацион-җитештерү технопаркы кысаларында Общая сумма инвестиций в основной капитал за 2010 год составляет 3,131 млрд рублей, что составило 144,2 % от значений 2009 года. . 2010 елда төп капиталга инвестицияләрнең гомуми суммасы 3, 131 млрд сум тәшкил итә, бу исә 2009 ел саннарының 144,2 %.
Соңгы елларда гамәлгә ашырылучы инвестицион проектларның иң зрусы - «Татсталь» электрометаллургия заводын төзү һәм гамәлгә кертү, аның бәясе 21, 533 млрд сум, ә җитештерүчәнлеге елына 2 млн тонна металл продукциясен тәшкил итә Основным инвестором проекта выступает Екатеринбургская группа металлургических предприятий ОАО «Макси-групп». . Проектның төп инвесторы Екатеринбурның «Макси-групп» ААҖ металлургия ширкәтләре төркеме.
Камбон-е-Сальверг
Камбон-е-Сальверг — Франциянең Эро департаментында урнашкан коммуна.
Лениногорск
Шәһәр бюджеты
Лениногорск шәһәр бюджетының 2010 елда табышы 932 миллион сум, ә чыгымнары 961 миллион сум тәшкил итте. 2011 елга бюджет 998974, 6 мең сумлык табыш һәм 1107690,7 мең сумлык чыгымнарны фаразлый.
Табышларның төп чыганагы исә кире кайтарылмый торган республика һәм федераль субсидияләр – алар 64,2% тәшкил итәләр, калганнары салым һәм салымныкы булмаган табышлар (шул исәптән шәһәр милке сатудан кергән акчалар) – 35,8 %.
Кече һәм урта эшмәкәрлек
Лениногорск районы территориясендә 2160 шәхси эшкуар һәм 802 кече бизнес оешмасы (шуларның 542се икътисади актив) эшчәнлек алып бара. Кече ширкәтләрдә мәшгуль булучыларның гомуми саны 2010 елда 5,5 мең кеше тәшкил иткән (2009 елд – 4,5 мең кеше). Тулаем җирле продуктта кече бизнесның өлеше 15% артык тәшкил итә. 2010 елда аларның әйләнеше 5 миллиард сум була. Мәшгуль булучыларның саны исә гомуми исәпнең 17,3 % (5 мең кеше), уртача хезмәт хакы 5, 5 мең сум.
Кулланучылар базары
Татарстан Республикасы дәүләт статистикасы хезмәте мәгълүматларына караганда, 2009 елда шәһәрнең сәүдә челтәре халыкка тоткарлыксыз хезмәт күрсәтә, һәм 400 дән артык ваклап сату һәм җәмәгать туклануы объектыннан тора. Моңа 311 кибет (сәүдә үзәкләреннән башка) һәм 49 җәмәгать туклануы объекты керә. Гомуми сәүдә мәйданы 27, 02 мең м², җәмәгать туклануы объектларында кулланучыларга хезмәт күрсәтү залының гомуми мәйданы 6, 786 мең м². 2010 ел эчендә ваклап сату әйләнеше 3 миллиард сумнан артыграк тәшкил итте. Шәһәрдә җирле «SHIFA», «Медуница», «Сәлам», «Реал» кебек челтәр кибетләре дә, федераль әһәмиятле «Эльдорадо», «Магнит», «Пятерочка», «Корпорация Центр», «Аптечная сеть 36,6», «Казанские аптеки» һ.б. кибетләр дә бар.
Транспорт
Лениногорск шәһәре транспорт-географик яктан уңайлы җирдә урнашып, башка шәһәрләр белән төбәк әһәмиятендәге юллар белән бәйләнгән.
Юл транспорты
Лениногорск транспорт системасын нигездә автомобилләр тәшкил итә. Шәһәрдә эчке, шәһәр ягындагы һәм шәһәрләр арасында автобус системасы бар. 2010 елның 1 мартына Лениногорскта 193 урам бар. Иң мөһимнәре: Даллы, Камышлы, Заварыкин, Шашин, Менделеев, Вахитов, Ленинград, Гагарин, Куйбышев, Тукай, Агадуллин, Төзүчеләр, Югары Көчәнешле, Асфальт, Октябрь, Белинский, Чишмә урамнары. Шәһәрнең транспорт магистрале дип Чайковский урамы санала.
Тимер юл транспорты
Шәһәр аша Куйбышев тимер юлы (РТЮ филиалы), Әгерҗе-Круглое Поле-Акбаш линиясе буенча бара. Шәһәрнең көньяк-көнбатыш өлешендә 1956 елда төзелгән «Писмән» тимер юл станциясе урнашкан.
Башка транспорт
Шәһәрдән 12 км ераклыкта Бөгелмә аэропорты урнашкан.
Торак-коммуналь хуҗалык
«Лениногорск шәһәре» муниципаль берәмлегенең торак фонды мәйданы 2010 ел башына 1 389, 5 мең м², шуның авария халәтендәге яки иске торак мәйданы 1 150, 42 м². Күпфатирлы йортларның саны – 513.
ТКХ өлкәсендә оешмалар
Лениногорскида күпфатирлы йортларга ике идарә компаниясе («Торак сервисы ИК» ҖЧҖ, «Уютный дом» ИК” ҖЧҖ – гомуми идарә мәйданы 1049 мең м² ) һәм 22 торак хуҗалары ширкәте (гомуми идарә мәйданы 1049 мең м² ) хезмәт күрсәтә.
Җылылык
«Лениногорск җылылык челтәре» ААҖ – Лениногорскта җылылык энергиясе белән тәэмин итүче бердәнбер оешма. Хәзерге вакытта шәһәрдә үзәкләштерелгән җылык системасы эшли.
Электр белән тәэмин итү
Шәһәрдә электр энергиясе «Татэнергосбыт» ААҖның Лениногорск электр челтәрләре районы тарафыннан бирелә.
Мәдәният
thumb|left|270px|Лениногорск шәһәренең Мәдәният сарае Лениногорск - Лениногорск районының мәдәният һәм фәнни үзәге. Шәһәрдә фәнни, проек-төзелеш организациялар, урта техник оешмалары, югары мәгариф оешмалары тупланган. Шәһәрдә ике музей, сигез китапханә, күргәзмә залы һәм ирмәкләшү цетры эшли.
Спорт
Шәһәр территориясендә 171 спорт биналары урнашкан, шул исәптән: «Яшьлек» стадионы, 4 йөзү бассейны, 32 спорт залы, 80 яссы корылышлары, 2 чаңгы базалары һәм трамплиннары, 5 шәһәр читендәге ял итү базалары, 6 бала-яшүсмер спорт мәктәпләре, боз сарае һәм җиңел атлетика манежы. Шәһәрдә төрле спорт төрләреннән ярышлар үткәрәләр.
1961 елда шәһәрдә «Нефтяник» хоккей клубы нигезләнгән, ләкин хәзерге вакытта финанслар аз булу өчен клуб асылда эшләми.
Мәгариф
Шәһәрнең мәгариф системасында 55 дәүләт мәгариф учреждениесы хезмәт күрсәтә, шул санда 13 гомуми белем мәктәбе, 3 өстәмә мәгариф учреждениесы (Балалар иҗат йорты, сәнгать һәм музыка мәктәпләре), кичке мәктәп, 31 балалар бакчасы, 1 бала йорты һ.б.