cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Татар профессиональ музыкасы
Казан ханлыгы чоры музыкасы
Геннадий Макаров тикшеренүләре буенча, Урта гасырларда Казан ханлыгында шәрыкъ музыка коралларында башкару мәктәпләренең чәчәк ату чоры пәйда була. Бу җәһәттән думбырачылар мәктәбе күренекле мисал булып тора, бу мәктәпнең данлыклы вәкиле, татар-башкорт-казакъ халыкларның уртак җыравы — Хәсән Кайгы.
Бу чорның төп жанрлары: шәрыкъ мәдәнияте белән тыгыз бәйләнгән газәл, мөнәҗәт, бәет, робагый, иляһи, зикер, касыйдә. Әлеге кубыз, дәф, гыйҗек, думбыра, чәң, сорнай кебек музыка коралларыннан төзелгән ансамбльләргә кушылып башкарылган жанрлар сарай музыкасының төп шәкелләрен тәшкил иткән.
Яңа дәвер музыкасы
Халык җыры ХХ гасыр башындагы татар концерт музыкасының төп урынын били. Концертларда һәм әдәби-музыкаль кичәләрдә, нигездә, халык җырлары һәм аларның эшкәртмәләре башкарыла. Тамашачылар һәм тыңлаучылар арасында пианист-импровизатор Заһидулла Яруллин, композитор, пианист һәм хор җитәкчесе Солтан Габәши, милли ансамбльләр җитәкчеләре, скрипачылар Вәли Апанаев һәм Гали Зәйпин, гармунчылар Фәйзи Биккенин һәм Фәйзулла Туишев, җырчылар Фәттах Латыйпов һәм Камил Мотыйгый һәм башка музыкантлар зур дан яулый.
1904 елда Казан музыка училищесы ачыла. Әлеге укуханәнең беренче күренекле татар шәкертләре арасында Салих Сәйдәшев.
1907 елда Казанның «Болгар» номерларында татар яшьләренең "Шәрыкъ клубы", Ырынбурда беренче татар профессиональ "Сәйяр" театраль труппасы оеша. 1912 елда "Шәрыкъ клубы" штатына "Сәйяр" труппасы кертелә. 1913 елдан Солтан Габәшинең Габдулла Тукай, Дәрдемәнд һәм башка татар шагыйрьләренең әсәрләренә беренче әсәрләре — мелодекламацияләре иҗат ителә һәм әлеге музыкаль әдәби кичәләрдә даими башкарыла. Мелодекламацияләр XX гасыр башы татар мәдәниятенең торышын тасвирлаучы төп мисаллар булып тора. 1913 елда Габдулла Тукай җеназасына Заһидулла Яруллинның иң танылган әсәрләренең берсе — "Тукай маршы" иҗат ителә. 1915 елдан булачак татар композиторлары Салих Сәйдәшев һәм Мансур Мозаффаров "Сәйяр" труппасы каршындагы оркестрда уйный башлыйлар. 1917 елда Октябрь инкыйлабына кадәр Солтан Габәши Сәйяр тарафыннан Гаяз Исхакыйның "Зөләйха" драмасы буенча куелган исемдәш спектакленә музыка яза.
Совет татар музыкасы (1917-1945)
Октябрь инкыйлабыннан соң яңа җәмгыять төзү максаты куела, шуның нәтиҗәсендә дингә, инкыйлабка кадәр җәмгыятьнең белемле катламнары мәдәниятенә каршы көрәш башлана. Бу шартларда совет татар музыкасы чорын башлап җибәргән композиторлар буыны татар музыкасының мөһим урынын алып торган кайбер (мәсәлән, дин бәйле жанрлар) катламнарына нигезләнүдән ваз кичәргә мәҗбүр булалар.
Казан музыка училищесы нигезендә Шәрыкъ музыка техникумы формалаша, һәм әлеге уку йортында татар музыкасының күренекле вәкилләренә укырга гына түгел, укытырга да ирек бирелә.
Салих Сәйдәшев музыкасы татар халкының төрле катламнарының мәхәббәтен яулый, һәм Салих Сәйдәшев гомуммилли әһәмияткә ия булган беренче татар композиторына әйләнә. Татар драма театры спектакльләренә музыка иҗат иткән Салих Сәйдәшев симфония, опера, балет кебек Европа жанрлары кысаларында татар музыкасының алга таба үсешенә нигез сала. Совет татар музыкасы өчен югары профессиональ музыка белеме алган шәхесләрдә ихтыяҗ туа. Шундый шәхесләрнең беренчесе Мәскәү дәүләт консерваториясен тәмамлаган Мансур Мозаффаров була. Ул татар музыкасының академик өслүбенең формалашуына нигез сала.
1919 елда Казан музыка училищесы нигезендә Үзәк Югары Шәрыкъ музыка мәктәбе оеша, 1921-1922 елларда ул Шәрыкъ консерваториясе буларак гамәлдә була. Әлеге ике мисал Татар югары музыка уку йортының элгәргәрләре буларак күзаллана. 1922 елдан Татар академия театры профессиональ музыка үзәкләренең берсенә әверелә. Театр шартларында Салих Сәйдәшев иҗатында музыка драмасы уңышлы үсеш ала.
1925 елгы ТАССР 5-еллык юбилее уңаеннан республиканың коммунистик фиркасә тарафыннан Газиз Әлмөхәммәтов, Солтан Габәши һәм Василий Виноградовка беренче татар операсын иҗат итүгә заказ бирелә. Солтан Габәшиның татар телендә беренче музыкаль мәкаләләре дөнья күрә.
1927 елның 7 ноябрендә күпьеллык Шамил Усманов тырышлыгы нәтиҗәсендә «Татарстан» радиосы гамәлгә кертелә һәм бу көннән радио татар композиторлары өчен республика күләм танылу өчен төп мәйданчыкка әверелә. Төрле буын татар композиторларының эшчәнлеге радио белән тыгыз бәйләнә (Салих Сәйдәшев, Мансур Мозаффаров, Исмай Шәмсетдинов, Мәсгудә Шәмсетдинова һ.б.).
1932 елда Казанда беренче музыка мәктәпләре ачыла. Татар театры мөстәкыйль музыкаль-драма театрын булдыру кирәклегенә ышанып, 1934 елда Мәскәүдә Татар музыкаль драма студиясен булдыра. Әлеге Татар студиясе төрле шәһәрләрдән килгән булачак мәшһүр татар җырчыларын, композиторларын һәм либретточыларын Мәскәүдә берләштерә: Сара Садыйкова, Салих Сәйдәшев, Мансур Мозаффаров, Фәрит Яруллин, Латыйф Хәмиди, Нәҗип Җиһанов, Муса Җәлил, Әхмәт Фәйзи һ.б.
1937 елның 21 августында Татар дәүләт филармониясе оештырыла. 1937 елны Татарстан АССРның хөкүмәт карары нигезендә Татар дәүләт филармониясендә башта Дәүләт хор капелласы гамәлгә кертелә, ярты елдан соң Татар дәүләт җыр һәм бию ансамбле итеп үзгәртелә. 1939 елда Нәҗип Җиһановның "Качкын" операсы белән Казан Зур драма театры бинасында Татар дәүләт опера һәм балет театры ачыла, Халык иҗаты йорты (хәзер Республика халык иҗаты фәнни-методик үзәге) һәм ТАССР Композиторлар берлеге эшчәнлеген башлый. 1940 елның 26 апрелендә Мәскәүдә Татар декадасын үткәрү турында СБКФ ҮК карары чыга һәм шуңа киеренке рәвештә әзерләнү пәйда була. Татар композиторлары, бер яктан, симфония, опера һәм балет кебек Европа жанрларының милли үрнәкләрен, икенче яктан, зур дан яулаган җырлар да иҗат итә.
1941 елда Бөек Ватан сугышы башлануы әлеге декада проектын кичектерергә мәҗбүр иттерә. Музыкантларның күпләре сугыштан калдырылса, Хөснулла Вәлиуллин, Мәсгуть Латыйпов, Исмай Шәмсетдинов, Фәрит Яруллин кебек кайберләре сугыш кырына җибәрелә һәм анда ятып кала. Нәҗип Җиһанов, Заһит Хәбибуллин, Җәүдәт Фәйзи үзенең зур дан яулаган әсәрләрен иҗат итәләр. Казанда Альберт Леман иҗат итә башлый һәм яңа буын татар композиторларына белем бирә. 1945 елда Җиңү көне якынлашу белән Казан дәүләт консерваториясен ачу өстендә хәзерләнүләр бара һәм тәүге татар балеты сәхнәләлтерелә.
Бөек Ватан сугышыннан соң (1945-1953-еллар)
1948 елда Салих Сәйдәшев музыкасына "Чын мәхәббәт" спектакле сәхнәләштерелә һәм спектакльдәге "Әдрән диңгез" җыры әле дә популярлыгын җуймый кала. Сугыштан кайткан композиторлар белем алуларын яки иҗат хезмәтен дәвам итәләр. Рөстәм Яхин Фортепиано һәм оркестр өчен концерты белән Татар концерт жанрына нигез сала.
1950-елларда Әнвәр Бакиров, Хөснулла Вәлиуллин, Аллаһияр Вәлиуллин, Мәсгуть Латыйпов, Исмай Шәмсетдинов, Рөстәм Яхин, Алмаз Монасыйповтан торган яңа буын композиторлары иҗат итүгә керешә. Бу елларда Европа калыпларына нигезләнгән һәм әлеге традицияне тирән үзләштергән әсәрләр дөнья күрә: Александр Ключарёвның "Идел" симфониясе, Рөстәм Яхинның беренче Фортепиано һәм оркестр өчен концерты һ.б.
1953-1960-еллар
1953 елда Иосиф Сталинның вафатыннан соң, Муса Җәлил исеме аклана һәм аның сүзләренә яки аңа багышланган Нәҗип Җиһановның "Җәлил" операсы (1957) кебек әсәрләр иҗат ителә башлый.
1955 елда Татар әдәбияты һәм сәнгате декадасын оештыру соравы торгызыла һәм яңадан киеренке әзерлек чаралары урын ала. 1957 елда урын алачак декадага "Самат" операсы кебек махсус музыкаль драма әсәрләре иҗат ителә; "Алтынчәч" операсы һәм "Шүрәле" балет кебек 1941 елгы декадага иҗат ителгән әсәрләр торгызыла һәм Мәскәүнең зур сәхнәләрендә куела.
Декададан соң да "Су анасы", "Кисекбаш" балетлары (1957), беренче Скрипка һәм оркестр өчен концерт (1959), "Туган җирем — Татарстан" җыры (1960) кебек зур дан яулаган иҗат җимешләре дөнья күрә. 1960-елларда Фасил Әхмәтов, Рафаэль Билалов, Рәшит Гобәйдуллин, Ренат Еникиев, Бату Мөлекев, Илдус Якупов, Мирсәет Яруллин кебек татар композиторлары иҗат итүгә керешә. 1966 елда Нәҗип Җиһанов башлангычы белән Татарстан дәүләт симфоник оркестры оеша һәм бу яңа симфонияләр иҗат итү өчен этәргеч була. 1968 елда Нәҗип Җиһановның Икенче "Сабантуй" симфониясе зур дан яулый. 1968 елда Фоат Мансуров М.Җәлил исемендәге опера һәм балет театрына баш дирижер итеп билгеләнә.
1970-80-еллар
1970-елларда озак еллар өйрәнүдән тыелган татар мәдәниятенең катламнарына янәдән "калкып чыгарга" мөмкинлек бирелә һәм бу татар профессиональ музыкасын зур үзгәрешләргә этәрә. Мәшһүр татар фольклор белгече Мәхмүт Нигъмәтҗанов хезмәтләрендә мөнәҗәтләрне өйрәнү юнәлешендә беренче адымнар ясала. 1970 елда Рәшит Абдуллин, Фәрит Сабирҗанов, Рөстәм Җәләветдинов тарафыннан "Сәйяр" ансамбле оештырыла һәм төркем Советлар берлеге күләм генә түгел, хәтта Европа һәм Африканың илләрендә дә таныла.
1970-елларда Рәшит Абдуллин, Луиза Батыркаева, Шамил Тимербулатов, Луиза Хәйретдинова, Әнвәр Шәрәфиев, Шамил Шәрифуллин, Фәрит Шәрифуллин кебек композиторлары иҗат итүләрен башлый. Бер яктан, зур дан яулаган "Казан кичләре", "Аккошлар", "Әйткән идең" җырлары, арияләр, каприччиолар иҗат ителсә, икенче яктан, "Тукай аһәңнәре" вокаль-симфоник поэмасы, "Мөнәҗәтләр" хор концерты, Ике фортепиано һәм бәрмә уен кораллары өчен рапсодия кебек күренекле әсәрләр барлыкка килә.
1980-елларда Мәсгудә Шәмсетдинова, Резеда Әхиярова, Рәшит Кәлимуллиннан торган яңа буын композиторлары пәйда була. Бу елларда Мәхмүт Нигъмәтҗанов, Луиза Батыркаева һ.б. эшчәнлеге нәтиҗәсендә "Шүрәле" балеты өчен Фәрит Яруллинның авторлык хокуклары яклана һәм төп нөсхәсе тергезелә һәм бастырыла. Габдулла Тукайның тууына 100 еллыгына "Тукай" операсы, "Тукай" ораториясе, "Су анасы" симфоник поэмасы, "Тукай истәлегенә өченче Кыллы квартет иҗат ителә. 1987 елда Татар фортепиано музыкасы буенча хрестоматия бастырла.
1990-еллар
1990-елларда татар композиторларының әсәрләрендә милли музыкаль традициянең элеккеге катламнары кайтарыла һәм яңадан сәхнәдә башкарыла башлый: китап көе; сөйләм-речитация; мөселман бәйрәмнәренә багышланган халык көйләре; дини-фәлсәфи мөнәҗәтләр; борынгы бәетләр һ.б. Бу чорда иҗат иткән Мәсгудә Шәмсетдинова, Шамил Шәрифуллин, Рәшит Кәлимуллин кебек композиторларга татар фольклорын тирәнтен өйрәнү хас. Бу елларда Геннадий Макаровның борынгы традицияле музыка коралларына һәм Казан ханлыгы музыкасына багышланган хезмәтләре барлыкка килә. "Мырау Батыр" мюзиклы (1990), "Сөембикә бәете" (1991), "Риваять" (1991) кебек үзенчәлекле әсәрләр зур дан яулый. 1993 елдан ике ел саен "Европа — Азия" фестивале Казанда, Татарстанның башка шәһәрләрендә һәм Мәскәүдә үткәрелә башлый.
1990 елда Резеда Сабитовская тырышлыгы белән Казан музыка училищесындә тулаем татар телендә белем биргән "татар халык җыры" бүлеге ачыла, ә 1991 елда "татар музыка теориясе" бүлеге гамәлгә кертелә (1991-2002 елларда эшли ).
2000-2010-еллар
2005 елда ТР мәдәният министрлыгы һәм Казан консерваториясе тырышлыгы белән Татар музыкасы фонохрестоматиясе, 2007 елда Вадим Дулат Галиевның "Татар музыка әдәбияты" чыгарыла. 2000-елларда Шамил Шәрифуллин, Фәрит Шәрифуллин, Рәшит Кәлимуллин, Мәсгудә Шәмсетдинова, Резеда Әхиярова иҗатларын дәвам итә. 2010-елларда Эльмир Низамов әсәрләре зур танылу ала.
Татар музыка белгечләре
Татар музыка мәдәниятен өйрәнү белән Композиторлар берлеге, Казан дәүләт консерваториясе, Тел, әдәбият һәм сәнгать институтының сәнгать бүлеге, музыка белгечләре арасында — Ч. Н. Бәхтиярова, Р. Ә. Вамба-Исхакова, Я. М. Гиршман, М. Н. Нигъмәтҗанов, Й. Н. Исәнбәт, Г. Я. Касаткина, С. И. Рәимова, З. Н. Сәйдәшева, К. С. Таҗиева, М. П. Фәйзуллаева, Г. М. Кантор, Ф. Ш. Салитовалар шөгыльләнә.
Татар музыка башкаручылары
РСФСР һәм ТАССРның халык артистлары - дирижер Ф. Ш. Мансуров, җырчылар М. З. Булатова, В. Ә. Ганиева, Р. И. Ибраһимов, Ф. Х. Насретдинов, М. М. Рахманкулова, З. Д. Сөнгатуллина, З. Г. Хисмәтуллина, И. Г. Шакиров, В. Г. Шәрипова, җырчы һәм режиссер Н.К. Даутов, балет артистлары Р. Ф. Садыйков, И. Ш. Хәкимова, Н. Д. Юлтыева һәм башкалар — милли башкару сәнгате осталары булып китәләр.
Татар музыкасы әсәрләре
Түбәндәге исемлек Казан дәүләт консерваториясе һәм ТР Фәннәр академиясе эзләнүләре нигезендә В.Дулат Галиевнең "Татар музыка әдәбияты", Татар музыкасы фонохрестоматиясе кебек китап-җыентыклардан гыйбарәт һәм XX һәм XXI йөзләрнең татар профессиональ музыка әсәрләрен тәшкил итә. Исемлекне төзегәндә шулай ук әсәр язмаларының Интернет киңлекләрендә һәм «Татарстан» радиосы кебек милли радио-телевидение чыганакларында ачык булуы да исәпкә алынды.
Обертиллиах
Обертиллиах — Австриянең Тироль федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
(18797) 1999 JT64
(18797) 1999 JT64 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1999 елның 10 маенда LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1999 JT64» саналган.
Аккош Күле
Почта индексы — 422916.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.0 °C.
NGC 560
NGC 560 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда   тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Безлесная
Безлесная — Россия территориясеннән ага торган елга. Красноярск крае, Хакас Республикасы, Кемерово өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Успенка елгасының сул ярыннан 9 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 13 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Чулым елгасы, инештән Әчинск каласына чаклы,. Кече елга бассейны — Об Иртеш кушылганга чаклы, елга бассейны — Об (өске өлеше) Иртеш кушылганга чаклы.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Нове Садлово
Нове Садлово — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Плежер-Бенд (Луизиана)
Географиясе
Плежер-Бенд халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Нове Садлово
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Плежер-Бенд (Луизиана)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Пена (Ваймуга кушылдыгы)
Пена — Россия территориясеннән ага торган елга. Архангельск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Ваймуга елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 23 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Төньяк Двина кушылдыклары бассейны Вычегда һәм Сухона елгалары кушылганчы, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Гөзеде (Кестел)
Гөзеде (Gözede) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Бурса иле Кестел илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
HD222001
HD222001 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Макграт (Миннесота)
Макграт  — Америка Кушма Штатларының Миннесота штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Макграт шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кольцовка (Иске Кулаткы районы)
Кольцовка (Кольцовка) — Сембер өлкәсенең Иске Кулаткы районында урнашкан утар.
Халык
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чуашлар (50%), руслар (50%).
Лещиця (Польша)
Лещиця  — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Марковци (Словения)
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Геджень (Прахова)
Геджень — Румыниянең Прахова жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Бурсфран-ле-Шапю
Бурсфран-ле-Шапю — Франциянең Шаранта-Маритим департаментында урнашкан коммуна.
Галиште
Галиште — Болгариянең Смолян өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Зенон (ай кратеры)
Зенон - Ай өслегенә кече күк объекты бәрелү нәтиҗәсендә барлыкка килгән, диаметры якынча 66,78 км булган кратер.
Атамасы
Кратерга атама Зенон Китийский (якынча 335—263, б.э.к.) хөрмәтенә бирелә.
Тарихы
Кратер Халыкара Астрономия Берлеге (International Astronomical Union (IAU)) тарафыннан 1935 елда раслана.
Обертраун
Обертраун — Австриянең Югары Австрия федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
(18798) 1999 JG65
(18798) 1999 JG65 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1999 елның 12 маенда LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1999 JG65» саналган.
Красный Яр (Уссурийск шәһәр бүлгесе)
Красный Яр (Красный Яр) — Диңгез буе краеның Уссурийск шәһәр округында урнашкан авыл.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (92%), украиннар (8%).
Гуковичи
Гуковичи — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Евсиково
Евсиково (Евсиково) — Киров өлкәсенең Пижанка районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (100%).
Ришабха
Һинд динендә Ришабха ул Бхагавата Пуранада Вишнуның егерме ике аватарларының берсе.
Лафетное
Лафетное (Лафетное) — Чиләбе өлкәсенең Октябрьское районы составына керүче авыл.
Ришабха
Джайннар тәгълиматында да шул риши турында әйтелгән.
Лафетное
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (74%), украиннар (11%), казахлар (15%).
Казтелромано (Изерния)
Казтелромано — Италиянең Молизе төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Нове Скудзави
Нове Скудзави — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Казтелромано (Изерния)
Географиясе
Казтелромано Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Нове Скудзави
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Казтелромано (Изерния)
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
(2861) Ламбрехт
(2861) Ламбрехт — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1981 елның 3 ноябрендә Ф. Бёрнген, K. Kirsch тарафыннан Таутенбург обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1981 VL2» саналган.
Логанспорт (Луизиана)
Логанспорт  — Америка Кушма Штатларының Луизиана штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сынкавичы
Сынкавичы (Сынкавічы ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Зэльвенский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Дэйвид Боггз
Дэйвид Ривз Боггз (1950 елда туган) – ул Америка Кушма Штатларыннан Интернет протоколларының, файл серверларының, челтәр шлюзларының һәм челтәр интерфейс карталарының иртә протоколларын эшләгән һәм Роберт Меткалфе һәм башкалар белән бергә Ethernet-ны (бу локаль компьютер челтәрләре даирәсе өчен технологияләрнең иң популяр гаиләсе) уйлап чыгарган электр һәм радио инженеры.
Биографиясе
Боггз 1968 елда Вашингтон, Колумбия даирәсендә Вудро Вильсон Урта Мәктәбен тәмамлаган һәм шуннан соң Принстон Университетында укып 1972 елда электр инженерлык буенча инженерлыкта фән бакалавры дәрәҗәсенә ия булган. Шуннан соң ул XEROX PARC өйрәнү персоналына кушылган, анда ул Роберт Меткалф белән очрашкан, ул PARC Systems төркеме өчен Interface Message Processor-ны көйләү өстендә эшли торган булган. Боггсның һәвәскәр радио операторы буларак тәҗрибәсе шактый күп булып ул Меткалфе теорияләре һәм радио тапшыру технологияләре арасында охшашлык күргән һәм проектка кушылган. “The Economist” язганча: “Икәү бергә Ethernet-ны уйлап чыгарганнар, Мистер Меткалфе фикерләрне уйлап чыгарган һәм Мистер Боггз системаның ничек төзелүенең тәфсилләп планын корган.”
Алабуга (елга)
Алабуга — Россия территориясеннән ага торган елга. Төмән өлкәсе, Курган өлкәсе, Омск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы КАР/Об/1162/1016/577 урнашкан. Елга озынлыгы 46 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Ишем елгасы, РФ белән Казакъстан чигеннән тамагына чаклы, Зур Ухватны кертмичә. Кече елга бассейны — Ишем (бассейнның Россия өлеше), елга бассейны — Иртеш.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Сылтамалар
Алабуга (река)
Буланиха (Вязовка кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Ница елгасы Реж һәм Нейва елгалары кушылган урынган тамагына кадәр. Кече елга бассейны — Тобол, елга бассейны — Иртеш.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Кичүчат урта мәктәбе
Кичүчат урта мәктәбе - Татарстан Республикасының Әлмәт районы Кичүчат авылында урнашкан мәктәп.
Кичүчат урта мәктәбенең тарихы.
Күренекле мәгърифәтче Ризаэддин бине Фәхреддиннең алтынчы буын бабасы Юлдаш бабай нәселеннән булган барлык ир-атлар имамнар, хатын-кызлар остабикә булып торганнар. Кичүчат халкы элек-электән аң - белемгә омтылып яшәгән, укымышлы кешеләргә хөрмәт белән караган. Ир балаларны имам, мөдәррисләр, ә кыз балаларны остабикәләр укыткан.
Элек Кичүчатта мәктәп булмаган. Балаларны аерым йортларда укытканнар. 1800 елларда Зәйнетдин исемле кеше булган. Аның иптәше Галимә үз фатирында балалар укыткан. Ул бик усал булган. Һәрвакыт кырыенда нечкә тал чыбыгы тоткан. Ул укыткан өчен сәдака алган. Укучылары һәр көнне икешәр утын алып килгәннәр. Сәдака бирергә хәле булмаган балалардан өй эшләрен эшләткән. Галимә 1886 елдан 1890 елларга кадәр укыткан. Аннан соң аның малае Гариф ике кыш укыткан. 1900 елларда Исмәгыйль улы карамулла Исрафил Троицкида укып указ ала һәм Кичүчатта мәктәп оештыра. Һәм балаларны дин укыта башлый. Ир балалар өчен ике күпер арасындагы тал төбенә мәктәп салалар һәм Исрафил шунда укыта башлый, ә кыз балалар аерым квартираларда укыйлар. 1914 елларда ир һәм кыз балалар өчен кибет урынына мәктәп оештыралар. Аларны Хөснетдин мулла остабикәсе дин укыткан. 1914 елда түбән мәхәлләдә мәктәп оештырыла, анда Гәигәшнең Шәрифян мулла укыткан, ә хатыны кызларны үз өендә укыткан. 1917 - 1918 еллар яңача укыта башлыйлар. Искечә уку бетмәгәнлектән яңача уку Гәрәйшин өендә укытыла. Һәм хәзер Миргасим урынындагы Гәрәйша һәм Вәли өендә укытыла. Яңача, дөньяви белем бирүне авылда Газиз, Гали, Ибраһим, мулла кызы Хәтимәләр оештырып җибәрәләр.
1920 елда алты почмаклы мәдрәсәдә татарча 4 еллык белем бирәләр. 1 классны Әлмәттән килеп Зәйтүнә исемле бер кыз, 2 классны Малик, 3 классны Забир, 4 классны Сабанчыныкы Галиев 24 ел укыта. Һәр яңалыкны, авырлыклар белән очрашкач, төшенкелеккә бирелмичә, белемгә омтылган балаларны туплап, аларның  әти - әниләре белән уртак фикергә килү, әлбәттә, җиңел булмый. Шул авырлыкларны җиңеп 1924 елда Нурмый Даутов, 1925-1929 елларда Шәһгали Шәяхметов, 1933 елда Нурмый Шәрәфетдинов, 1934 – 1940 елларда Иргән (фамилиясе билгесез) мәктәп мөдире булып эшлиләр.
Кичүчат урта мәктәбе сугыш елларында.
Сугыш елларының авыр хуҗалык һәм укыту эшләрен үз җилкәсендә күтәреп, 1940-1947 елларда мәктәп белән Батуллина Җәмилә җитәкчелек итә.
Бөек Ватан сугышыннан соң мәктәпне Тау ягына, ике күпер арасына салалар. Бу елларда әле башлангыч мәктәп кенә була. 1947-1951 елларда мәктәп директоры булып Миннеханов Гариф эшли. 1949-1950 уку елында авылда җидееллык мәктәп ачыла. Мәктәптә 150 якын укучы укый. 1951 елда мәктәп директоры итеп Галиев Мөдәррис билгеләнә.
Иҗтимагый тормыш
Укучыларның үзидарә советы үз министрлыкларын булдырып, мәктәп тормышын җанландыра.
Либартово
Либартово — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Паландөкен (Паландөкен)
Паландөкен (Palandöken) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Эрзурум иле Паландөкен илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Сылтамалар
Palandöken Palandöken
Фонтен-ан-Дормуа
Фонтен-ан-Дормуа — Франциянең Марна департаментында урнашкан коммуна.
(18799) 1999 JZ73
Тарихы
1999 елның 12 маенда LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1999 JZ73» саналган.
HD222075
HD222075 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Обертрум-ам-Зе
Обертрум-ам-Зе — Австриянең Зальцбург федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
NGC 561
Тарихы
Әлеге галактика елда   тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Марковци (Шаловци)
Марковци  — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Югары Бәгәнәш
Югары Бәгәнәш — Башкортстанның Авыргазы районында урнашкан авыл.
Демография
Халык саны динамикасы:
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 95 кешенең яшәве мәгълүм.
Тынычлык мəйданы (Казан)
Тынычлык мәйданы (Площадь Мира) — Казанның Совет районы Дәрвишләр бистәсендәге мәйдан. Бистәнең берсенә (Комсомол) якын һәм икенчесеннән (Дəрвишлəр) ерак түгел урнашкан өч мәйданның берсе.
Тасвирлама
Гадәти булмаган өчпочмаклы формага ия булган, зур, скверга охшаш булган мәйдан көньяк-көнчыгыштан бистәнең төп магистраль урамы — Тынычлык урамы, төньяк-көнчыгыштан Төп урам һәм көнбатыштан Парк урамы белән чикләнгән. Мәйданның төньяк-көнчыгыш почмагы каршында Тынычлык урамы аша зур булмаган Комсомол мәйданы урнашкан.
1950 нче елларда оештырылган мәйдан балалар һәм яшьләр бәйрәмнәре һәм башка массакүләм чаралар уздыру урыны булып тора.
Урамнарның периметр буенча йөрү өлешеннән тыш, мәйдан зур үләнле яшел зонага ия, ул 2011 елда Наталья Водянованың Хәйрия фонды тарафыннан булдырылган. Мәйданның үзәгендә шәһәрдәге иң эре һәм төзекләндерелгән балалар мәйданчыгы һәм периферия буенча башка яшел үсентеләр бар. 1970 еллар уртасында яшел зонада чыгарылган техник һәйкәл-монумент буларак Ту-124 реактив авиалайнеры куела, ул 1980 еллар уртасында «казан феномены»ның таркалу чорында җирле яшьләр төркеме тарафыннан яндырыла.
Мәйданга чыга торган урамнарда 5 катлы кибетле йортлар-«хрущёвкалар» һәм башка иҗтимагый биналар урнашкан.
Гөяли
Әдәбият
Göyəli
Гөзеҗик (Алтынөзү)
Гөзеҗик (Gözecik) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Һатай иле Алтынөзү илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
QS World University Rankings: Россияның югары уку йортлары
Кулланылган күрсәткечләр
Дөньяның иң яхшы 1000 (алар фикеренчә) югары уку йортларын билгели торган рейтинг төзү өчен төзүчеләр түбәндәге бәяләү күрсәткечләрне файдалана (һәр күрсәткеч үлчәнгән (процентларда) була, ягъни гомуми балларга билгеле бер өлеш кертә).
1. Академик репутация (Academic reputation) — 40 %,
2. Эш бирүченең репутациясе (Employer reputation) — 10 %,
3. «Һәр студентка укытучылар саны» күрсәткече (Faculty/Student Ratio) — 20 %,
4. «Бер укытучыга уртача цитаталар саны» күрсәткече (5 ел эчендә, elsevier Scopus мәгълүматлары нигезендә), (Citations per faculty) — 20%,
Геджешть (Васлуй)
Геджешть — Румыниянең Васлуй жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
QS World University Rankings: Россияның югары уку йортлары
Кулланылган күрсәткечләр
5. Чит ил укытучылары өлеше (International faculty ratio) — 5 %,
Геджешть (Васлуй)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
QS World University Rankings: Россияның югары уку йортлары
Рейтингта Россия университетлары
QS World University Rankings 2021 рейтингына (2020 елда төзелгән һәм бастырылган) Россия Федерациясеннән 28 югары уку йорты керде (бөтен дөньядан рейтингта катнашу өчен сайлап алынган 1000 югары уку йортыннан). Россия университетлары, академияләр һәм институтлар арасында алдынгы урынны Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты ала (74нче урын, 2020 ел: 84нче урын). Түбәндә рейтингка кергән һәм урын алган Россиянең башка югары уку йортлары турында мәгълүмат китерелә :
225. Санкт-Петербург дәүләт университеты (СПбДУ),
228. Новосибирск дәүләт университеты (НДУ),
250. Томск дәүләт университеты (ТДУ),
281. Мәскәү физика-техник институты (МФТИ),
282. Н.Э. Бауман исемендәге Мәскәү дәүләт техник университеты
298. «Югары икътисад мәктәбе» милли тикшеренү университеты,
326. Россия халыклар дуслыгы университеты,
331. Россиянең беренче президенты Б.Н. Ельцин исемендәге Урал федераль университеты (УрФУ),
348. Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты,
360. Санкт-Петербург милли тикшеренү мәгълүмати технологияләр, механика һәм оптика университеты (МТМО университеты),
370. Казан (Идел буе) федераль университеты (КФУ),
401. Бөек Петр исемендәге Санкт-Петербург политехник университеты,
401. Томск политехника университеты (ТПУ),
428. «МИСиС» милли тикшеренү технология университеты,
493. Ерак Көнчыгыш федераль университеты,
521–530. Н.Г. Чернышевский исемендәге Саратов милли тикшеренү дәүләт университеты (СДУ),
591–600. Академик С.П. Королёв исемендәге Самара милли тикшеренү университеты (Самара университеты),
591–600. Көньяк федераль университеты (ЮФУ),
591–650. Н.И. Лобачевский исемендәге Түбән Новгород дәүләт университеты (Лобачевский университеты, ТНДУ),
701–750. В.И. Ульянов (Ленин) исемендәге Санкт-Петербуpг дәүләт электротехника университеты «ЛЭТИ» (СПбДЭТУ «ЛЭТИ»),
801–1000. Новосибирск дәүләт техник университеты (НДТУ),
801–1000. Пермь дәүләт милли тикшеренү университеты,
801–1000. Көньяк-Урал дәүләт университеты (ЮУрДУ),
801–1000. Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясе.
(4111) Лами
(4111) Лами — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
QS World University Rankings: Россияның югары уку йортлары
Рейтингта Россия университетлары
Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты Quacquarelli Symonds төзегән башка рейтингта да — QS EECA University Rankings рейтингында Россиянең югары уку йортлары арасында лидер булып тора (2017, 2018, 2019, 2020).
(4111) Лами
Тарихы
1981 елның 1 мартында Шелте Бас тарафыннан Сайдинг-Спринг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1981 EN12» саналган.
QS World University Rankings: Россияның югары уку йортлары
Рейтинг 2021 турында
QS World University Rankings 2021 рейтингын төзегәндә:
Зигмонди (ай кратеры)
Зигмонди - Ай өслегенә кече күк объекты бәрелү нәтиҗәсендә барлыкка килгән, диаметры якынча 66,88 км булган кратер.
Атамасы
Кратерга атама Рихард Зигмонди (1865—1929) хөрмәтенә бирелә.
Тарихы
Кратер Халыкара Астрономия Берлеге (International Astronomical Union (IAU)) тарафыннан 1976 елда раслана.
Гела (Болгария)
Гела  — Болгариянең Смолян өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Пойдрас (Луизиана)
Пойдрас  — Америка Кушма Штатларының Луизиана штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Пойдрас халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Макгрегор (Миннесота)
Макгрегор  — Америка Кушма Штатларының Миннесота штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Макгрегор шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Лигота (Островский повяты)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Урта Азия көтүче эте
Атама
Еш кына әлеге токым алабай дип йөртелә, ләкин алабай - кушамат һәм тик ала төсле этне тасвирлый.
Казакъ далаларында көтүчеләр күптән кулланылган һәм түбәт (каз. төбет) дип йөрткән, ягъни түбәдә утырган эт.
Әлеге токымда күчмә халыкларның төрле көтүче этләре каны һәм Месопотамия сугышчан этләре каны кушылган. Тибет мастифына кардәш булып тора.
Түбет көтү, кәрваннар, хуҗа йорты саклау өчен кулланылган.
Халәт
Төрекмәнстанда әлеге токым төрекман бүре басучы эте дип атала һәм милли байлык булып санала, илдән чыгару тыелган.
Үзбәкстанда әлеге токым бүребасар дип атала һәм көтү бүредән, шакалдан саклау өчен кулланыла.
1930 елда ССРБда бу токым белән актив эш башлана.
Нове Смольно
Нове Смольно — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
(18800) Terresadodge
(18800) Terresadodge — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Урта Азия көтүче эте
Тасвир
Түбет - зур, массив, киң эт. Кара, ак, соры, көрән, сары, ала төсле була ала.
Нове Смольно
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Урта Азия көтүче эте
Тасвир
Урта Азия көтүче эте беренче чиратта территория саклый (алман овчаркасы хуҗаны саклый), хуҗа яки милек өчен тик ачык куркыныч очрагында һөҗүм итә, нейтраль территориядә кешегә лояль.
Урта Азия көтүче эте алман овчаркасыннан бәйсезрәк, начаррак өйрәтелә, үзе карар итә. Мәсәлән, ят песи территориягә килгән очракта алман овчаркасы аңа һөҗүм итә, Урта Азия көтүче эте һөҗүм итмәс, чөнки песи хуҗага һәм милеккә зыян китерә алмый.
(18800) Terresadodge
Тарихы
1999 елның 10 маенда LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1999 JL76» саналган.
Урта Азия көтүче эте
Тасвир
Урта Азия көтүче эте - флегматикка охшаш, алман овчаркасыннан аерылмалы буларак хуҗаның игътибарын эзләми, кайбер эшлекле кешеләр аңа нибары 20 мин көндә игътибар бирә һәм шуны җитә, әлбәттә алман овчаркасы шактый күбрәк игътибар таләп итә.
Нәкъ шундый сәбәпләрдән Урта Азия көтүче эте 2011 елда Россиядә иң популяр эт токымы булып чыккан. Түбет хосусый милек, йортлар, дачалар, коттеджлар, бакчалар яхшы саклый.
Катлаулы холыкка ия, шуңа күрә армиядә, полициядә, төрмәләрдә кулланылмый.
Төрки илләрдә бик популяр.
Казтелруҗеро (Салерно)
Казтелруҗеро — Италиянең Кампания төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Оберфеллах
Оберфеллах — Австриянең Каринтия федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Казтелруҗеро (Салерно)
Географиясе
Казтелруҗеро Апеннин ярымутравының көньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан көньякка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Парфенки (Киров өлкәсе)
Парфенки (Парфенки) — Киров өлкәсенең Пижанка районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
Грязнушка (Бозаулык кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Түбән Идел бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Асбассейн юк, елга бассейны — Куйбышев сусаклагычыннан алып Каспийга койганчыга кадәр Идел елгасы.
Парфенки (Киров өлкәсе)
Халык
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (100%).
Грязнушка (Бозаулык кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Сыпаная Гара
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Гульбенишки
Гульбенишки — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Нове Сьверчини
Нове Сьверчини — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Фонтен-Дени-Нюизи
Фонтен-Дени-Нюизи — Франциянең Марна департаментында урнашкан коммуна.
Марковщина (Словения)
Марковщина  — Словениядә урнашкан община (җәмгыять).
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гөзекая (Эргани)
Гөзекая (Gözekaya) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Диярбакыр иле Эргани илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
SARS-CoV-2
SARS-CoV-2 ( Каты кискен сулыш синдромы белән бәйле коронавирус 2 ), элегрәк 2019-nCoV (2019 novel coronavirus Үһән диңгез базарына бәйле пневмония вирусы  ) бер чылбырлы тышчалы РНК(+) вирус ы   Betacoronavirus   ыругының Sarbecovirus   астыруына карый.
SARS-CoV-2 беренче тапкыр 2019 елның декабрендә ачыкланды, COVID-19 төрендәге куркыныч йогышлы авыруын тудыра.
2020 елның гыйнварында Бөтендөнья сәламәтлек саклау оешмасы SARS-CoV-2 белән бәйле эпидемиянең таралуын сәламәтлек өлкәсендә халыкара дәрәҗәсендә гадәттән тыш хәл буларак игълан итте, 2020 елның 11 мартында авыруның глобаль масштабта таралуын пандемия буларак билгеләде.
Локпорт (Луизиана)
Локпорт  — Америка Кушма Штатларының Луизиана штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
NGC 562
NGC 562 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Геджешть (Вранча)
Геджешть — Румыниянең Вранча жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
NGC 562
Тарихы
Әлеге галактика елда   тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Геджешть (Вранча)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Красный Яр (Пожарский районы)
Красный Яр (Красный Яр) — Диңгез буе краеның Пожарский районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат муссонлы. Кыш коры һәм суык, көннәре аяз. Яз озак бара, салкынча һәм температура тирбәлеше күзәтелә. Җәй исә җылы, явым-төшемле. Көз чагыштырмача җылы, коры һәм аяз. Җәй көне Тын океаннан җылы җил иссә, кышын төньяктан салкын җилләр исә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (16%), нанайлар (18,10%), удэгейлар (67%).
HD222095
HD222095 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
(2636) Лассель
(2636) Лассель — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1982 елның 20 февралендә Эдвард Боуэлл тарафыннан Андерсон-Меса обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1982 DZ» саналган.
Оберфогау
Оберфогау — Австриянең Штирия федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Глогино
Глогино — Болгариянең Смолян өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.