cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ер-Яха (елга)
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Кара диңгезе елгалары бассейны Таз елгасының төньяк-көнчыгыш чигеннән Енисей култыгы су бассейнына чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Таз.
Гравитацион дулкын
Чыганак белән чишелеше
Грин функциясе:
Ер-Яха (елга)
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Гравитацион дулкын
Чыганак белән чишелеше
Исәпләүдән соң якынча чишелешен табабыз:
(12965) 1080 T-3
(12965) 1080 T-3 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Забоже (Цешинский повяты)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(12965) 1080 T-3
Тарихы
1977 елның 17 октябрендә К. Й. ван Хаутен, И. ван Хаутен-Груневельд, Том Герельс тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1080 T-3» саналган.
Гравитацион дулкын
Гравитацион дулкыннарны турыдан-туры ачу
1993 елда PSR B1913+16 пульсарын тикшергәндә, гравитацион дулкыннарның барлыгы туры булмаган дәлиле китерелгән: гравитацион дулкыннарны тарату исәбендә йолдызларның әйләнү периоды бер елда  76±0,3 мкс кыскартыла. Шушы ачылыш өчен галимнәр 1993 елда Нобель премиясенә лаек булалар.
2016 елның 11 февралендә LIGO проектының чыгышында LIGO һәм VIRGO төркемнәре тарафыннан тәҗрибәләрдә гравитацион дулкыннарны турыдан-туры ачу хакында белдерелде.
2015 елның 14 сентябрендә 9:51 UTC сәгатьтә ике кара тишек кушылуының сигналы LIGO детекторында теркәлгән, аның максималь амплитудасы 10-21 тәшкил иткән, сигнал/шау чагыштырмасы 24:1 булган.
Сигналның формасы Гомуми чагыштырмалылык теориясендә алдан тасвирланган формасы белән тиң булып чыккан, кара тишекләрнең массалары 36 һәм 29 Кояш массасына тигез, хасил булган кара тишек 62 Кояш массасына ия, әйләнү параметры а=0,67 тәшкил итә. Чыганакка кадәр аралык 1,3 миллиард яктылык елы, 0,1 секунда дәвамында таратылган энергия 3 Кояш массасына тигез.
Шулай ук карарга мөмкин
Гравитацион Дулкын Астрономия Үзәге
Бжозовиця-Дужа (Люблин воеводалыгы)
Бжозовиця-Дужа  — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Тоз-Түбә районы
Тоз-Түбә районы (Соль-Илецкий район) — Ырынбур өлкәсе cастaфына керүче муниципаль район.
Административ үзәк — Тоз-Түбә шәһәре. Районның төп байлыгы — Соль-Илецк тоз яктылыгы (Илек тоз районнары). Шулай ук район үзәгендә "Кара дилфин" федераль учреждениесе, гүмергә оету утыртылган ватандашлар төрмәсе урнашкан. Район "Соль-илецк карбуздар", Развал күле (Рәсәйдәге "Мертвое море"), "Свәтой камень" (кварцитлар урнашкан ере) белән билгеле.
Халык
Милли cастaф (2010): руслар — 47,1%, казакълар — 36,3%, татарлар — 8,3%, украиннар — 3,3%, алманнар — 1,1%.
Административ бүленеш
Тоз-Түбә районы cастaфына 21 авыл шурасы керә.
Силвашу-де-Сус
Силвашу-де-Сус — Румыниянең Хунедоара жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сен-Мартен-дю-Мон (Эн)
Сен-Мартен-дю-Мон (Saint-Martin-du-Mont) — Франциянең Эн департаментына караган коммуна, Сезерья кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 37.84 км².
(5748) Давебрин
(5748) Давебрин — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1991 елның 19 февралендә Элеанор Хелин тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1991 DX» саналган.
Редя (коммуна)
Редя — Румыниянең Олт жудецында урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Трезилиде
Трезилиде — Франциянең Финистер департаментында урнашкан коммуна.
Каяҗык (Кайнарҗа)
Каяҗык (Kayacık) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Сакарья иле Кайнарҗа илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Саут-Миллс (Төньяк Каролина)
Саут-Миллс  — Америка Кушма Штатларының Төньяк Каролина штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Саут-Миллс халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Свяцилавичы (Бялыницкий районы)
Свяцилавичы  (Свяцілавічы ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Бялыницкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
HD114923
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Алтус
Алтус — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Пиауи штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Загребинцы
Загребинцы (Загребинцы) — Киров өлкәсенең Кирово-Чепецк районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2010 елгы җанисәп буенча даими яшәүче халкы юк.
Айватлар (Алтыэйлүл)
Айватлар (Ayvatlar) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Балыкесир иле Алтыэйлүл илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Марино (Польша)
Марино  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Гробля (гмина Дрвиня)
Гробля — Польшаның Кече Польша воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(5749) 1991 FV
(5749) 1991 FV — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1991 елның 17 мартында Элеанора Хелин тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1991 FV» саналган.
Салих Сабитов
Сабитов Салих Гыйззәт улы  (10 октябрь 1912 ел — 18 май 1979 ел) — Бөек Ватан сугышы яугире, гвардия укчылар полкының миномет ротасы наводчигы, гвардия рядовое. 1943 елдан КПСС әгъзасы. Дан орденының тулы кавалеры.
Биографиясе
Салих Гиззат улы Сабитов 1912 елның 10 октябрендә Уфа губернасы Бәләбәй өязе Ярәмкә авылында туган. Татар.
Мәктәптә башлангыч белем ала. 1943 елдан КПСС әгъзасы. Сугышка кадәр «Яктыкүл» колхозында эшли.
Фонтен-сюр-Сомм
Фонтен-сюр-Сомм — Франциянең Сомма департаментында урнашкан коммуна.
Салих Сабитов
Биографиясе
1941 елның июлендә Ургыл районы хәрби комиссариаты тарафыннан Совет армиясенә чакырыла. 1941 елның августыннан Бөек Ватан сугышы фронтларында. 175-се гвардия укчылар полкының миномет ротасы тоскасы (58-се гвардия дивизиясе, 5-се гвардия армиясе, 1 Украина фронты) гвардия рядовое С. Г.Сабитов немец-фашист илбасарлары белән алышта үзен кыю, батыр сугышчы итеп күрсәтә.
Сугыштан соң С. Г. Сабитов Ургыл районының Ф.Энгельс исемендәге колхозында эшли.
1979 елның 18 маенда Уфада вафат була, Ярәмкә авылында җирләнә.
Батырлыгы
«1944 елның 9 ноябрендә Келецк воеводалыгының Пацанувск өязе Рата Галина авылы районындагы (Польша) сугышларда, контратакага килүче дошманга минометын төгәл юнәлтеп, иптәш Сабитов миномет уты белән дошманның өч ут ноктасын, 40-тан артык сугышчы һәм офицерын юк итә, шулай итеп дошман контратакасын кире кагуга һәм ССРБ подразделениеләрнең алга хәрәкәт итүенә булышлык итә. Иптәш Сабитов расчеты белән бергә, тиз арада һәм оста ут позициясен үзгәртеп, дошманның тере көчләрен һәм ут нокталарын юк итүен дәвам итә...».
Шәхси каһарманлыгы һәм батырлыгы өчен 1945 елның 2 апрелендә Сабитов С. Г. II дәрәҗә Дан ордены белән бүләкләнә.
Сугышта күрсәткән шәхси батырлыгы һәм инициативасы өчен, 1945 елның 27 июнендә Сабитов С. Г. I дәрәҗә Дан ордены белән бүләкләнә.
Кондопога
Кондопога (Кондопога, Kondupohju) — Россия Федерациясенең Карелия Җөмһүриятендә урашкан шәһәр.
Халык саны — кеше.
Глинянки
Глинянки (Глінянкі ) — Белоруссиянең Брест өлкәсе Кобрынский районында урнашкан авыл.
Хильдебрандсхаузен
Хильдебрандсхаузен (Hildebrandshausen) — Алманиянең Тюрингия җирендә урнашкан коммуна.
Кондопога
Тарих
Шәһәр статусын 1938 елдан башлап йөртә.
Хильдебрандсхаузен
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кондопога
Халык
Милләтләр (2010): урыслар (87,4%), кареллар (4,6%), белоруслар (2,6%), финнар (1,9%), украиннар (1,3%).
Глинянки
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас, дәүләттә иң җылы климат шушы төбәктә. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза.
Громотуха (Маралиха кушылдыгы)
Громотуха — Россия территориясеннән ага торган елга. Алтай Республикасы, Алтай крае биләмәләрендә ага. Елга  Маралиха елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 11 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Бия һәм Катунь, елга бассейны — (Югары) Об Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
(12966) 1102 T-3
(12966) 1102 T-3 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1977 елның 17 октябрендә К. Й. ван Хаутен, И. ван Хаутен-Груневельд, Том Герельс тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1102 T-3» саналган.
Дуе Понти (Кремона)
Дуе Понти — Италиянең Ломбардия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Дуе Понти Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Бжозовиця-Мала
Бжозовиця-Мала — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Шнурова (Верхотурье шәһәр округы)
Шнурова (Шнурова) — Свердловск өлкәсенең Верхотурье шәһәр округы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
Җенес
Кеше һәм җенси якынлык юлы белән үрчүче башка имезүчеләрнең җәмгыятьләре эчендәге кыланышларын аеручы үзенчәлекләре өчен Җенсият мәкаләсен карагыз.
Биологиядә, җенси үрчү процессының төп элементы булып торучы организмнарның генетик үзенчәлекләренең кушылуы, еш җенес дип аталган ата зат яки ана зат үзлекләрен алуга китерә.
Җенси үрчү процессында, ата-ана затларының икесенең дә биологик үзенчәлекләрен ташучы бала организмнының барлыкка килүе бу затларның сыйфатларын ташучы махсус күзәнәкләр булган гаметаларның кушылуы таләп ителә.
Забродзе (Силезия воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Рок-Айленд (Вашингтон)
Рок-Айленд  — Америка Кушма Штатларының Вашингтон штатында урнашкан шәһәр.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Полихно (Лученец)
Полихно  — Словакиянең  округында урнашкан авыл.
Тарихы
Авыл елда нигезләнгән.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Думагете
Думагете (Dumaguete) — Филипиннең Негрос-Ориенталь правинсәсендә урнашкан шәһәр.
Географиясе
Шәһәр Негрос утравында урнашкан.
Тарих
Шәһәр статусын 1948 елдан башлап йөртә.
Каяҗык (Сейдикемер)
Каяҗык (Kayacık) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Мугла иле Сейдикемер илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Лос-Альтос (Испания)
Лос-Альтос — Испаниянең Бургос провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Саут-Розмари (Төньяк Каролина)
Географиясе
Саут-Розмари халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Север
Север (Север ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Бялыницкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Чад (Зур Кысмыла кушылдыгы)
Чад — Россия территориясеннән ага торган елга. Пермь крае, Свердловск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Зур Кысмыл елгасының уң ярыннан 6,6 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 10 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Сөлил, инештән тамагына чаклы. Кече елга бассейны — Чулман кушылдыклары бассейннары, Агыйдел кушылганга чаклы, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Алту-Санту
Алту-Санту — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Сеара штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Виктор Куделькин
Виктор Куделькин (Виктор Иван улы Куделькин, русча Виктор Иванович Куделькин) — сынлы сәнгать остасы, мөгаллим, Тукай бүләге иясе. 30 елдан артык Татарстан өчен махсус белемле рәссамнар әзерләүдә көч куя.
Тәрҗемәи хәле.
1911 елның 9 гыйнварында Сембер губернасының Алатыр шәһәре (хәзерге Чуашия) янындагы Кудьма станциясендә тимер юл эшчесе гаиләсендә туган.
Н.А. Каменщиков остаханәсендә (1922-1924), Алатыр гравюра-сәнгать мәктәбендә, соңрак Чабаксар сәнгать училищесында (1935-1938), В.И. Суриков исемендәге Мәскәү сынлы сәнгать институтында В.Н. Бакшеев курсларында (1938-1940) укый. ССРБ Рәссамнар берлеге әгъзасы (1940).
Алатырда паравыз төзәтү эшханәсендә, тимер юлчыларның клубында рәссам һәм түгәрәк җитәкчесе булып эшли.
1939 елдан Казанда. 1940 елда «Локомотив» гәҗите мөхәрририятендә график булып эшли. 30 яшьлек В.Куделькин Яшь рәссамнар күргәзмәсендә катнаша, «Казан урамы» һәм «Татар кызы портреты» белән игътибарны җәлеп итә һәм аны ССРБ Рәссамнар берлегенә алалалар.
Татарстан Рәссамнар берлегенең идарә рәисе урынбасары, яшь рәссамнар белән эшләү комиссиясен, «Авыл», «КамАЗ» юнәлешләрен җитәкли, Татарстанда күргәзмәләр оештыруга күп хезмәт куя.
Иҗат эшләре Казанда Татарстанның сынлы сәнгать музеенда, Россия музейларында һәм шәхси кулларда саклана.
Бөек Ватан сугышында
Бөек Ватан сугышында 1941 елның 8 июленнән 1946 елның мартына кадәр катнаша. II Белорус фронтында яралана. Хөкүмәт элемтәсе бригадасының взвод командиры сыйфатында Берлинга барып җитә. Сугышны Нойбранденбургта тәмамлый. Фронтта эшләгән рәсемнәре бик күп.
Кызыл Йолдыз ордены, I дәрәҗә Ватан сугышы ордены белән бүләкләнә.
Иҗаты.
В.И. Куделькин — татар сынлы сәнгатендә портрет жанрын әйдәп баручы рәссам. Аның иң яхшы хезмәтләрендә тарихи шәхесләр һәм замандашлары — Татарстан халкы – иген үстерүчеләр, нефтьчеләр, химия тармагында эшләүчеләр, Чулман елгасы ярында автогигант коручылар, сәнгать-мәдәният эшчеләренең холкы тулысынча ачып бирелә, тормышчан, максатчан булулары, иҗади егәрлекләре күрсәтелә.
Рәссамның сугыштан соңгы иҗатында гади эш кешеләренең эчке тормышын ачып бирү максаты куелган хезмәтләре зур урын ала. Дошманны җиңеп, илне торгызуда көч куючы замандашларын ачык буяулар белән, нәкъ тормыштагыча итеп, нечкәлекләрен дә югалтмыйча сурәтли.
50 елларның уртасыннан рәссамның кызыксыну өлкәсе киңәя төшә.Кайнап торучы тормыш көн саен батырларны тудыра тора, рәссам аларның көчен, максатчанлыгын  ышандырырлык итеп ясап куярга ашыга.
60 еллардан башлап, рәссам ясаган портретларында фон булып кына торган эш, көнкүреш күренешләрен киңрәк кулланып, күмәк  портрет жанрына өстенлек бирә башлый.
КамАЗ ны төзүчеләрне ясаганда да гасыр төзелешенең кибарәнә мәгърурлыгын бирергә омтыла.
Мактаулы исемнәре
Татарстан АССРның халык рәссамы.(1971)
РСФСРның атказанган рәссамы.(1978)
Татарстанның Габдулла Тукай исемендәге дәүләт премиясе (1986) — Татарстанның хезмәт алдынгыларына, мәдәният эшлеклеләренә багышланган күп сандагы картиналары өчен
Сылтама
Казан сәнгать училищесы сайты http://www.kazanartschool.ru kazanartschool.ru.
Гродзиско (Освенцимский повяты)
Гродзиско — Польшаның Кече Польша воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Чисточина (Аляска)
Чисточина  — Америка Кушма Штатларының Аляска штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Чисточина халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Есанки-Се
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Кара диңгезе елгалары бассейны Таз елгасының төньяк-көнчыгыш чигеннән Енисей култыгы су бассейнына чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Таз.
Экосистема
Экосисте́ма, яки экологи́к систе́ма (οἶκος — торак һәм σύστημα — система) — тере организмнар бергәлегеннән (биоценоз), аларның яшәү тирәлегеннән (биотоп), үзара матдә һәм энергия алмашу өчен хезмәт иткән элемтә системасыннан торучы биологик система. Экологиянең иң мөһим төшенчәләренең берсе.
Төшенчә тарихы
Табигатьтәге бар тереклекнең бергәлеге турындагы фикер борынгыдан бирле яшәп килә. Ләкин бүгенге аңлаешны бу төшенчә XIX—XX гасырларда ала башлый. Немец гидробиологы Карл Август Мёбиус 1877 елда устрицалар банкасын организмнар бергәлеге буларак тасвирлый һәм аңа «биоценоз» атамасын бирә. Бүгенге «экосистема» төшенчәсе инглиз экологы Артур Джордж Тенсли тарафыннан 1935 елда тәкъдим ителә.
Глушэц (Пружанский районы)
Глушэц  (Глушэц ) — Белоруссиянең Брест өлкәсе Пружанский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас, дәүләттә иң җылы климат шушы төбәктә. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза.
Резбоень (коммуна)
Резбоень — Румыниянең Нямц жудецында урнашкан коммуна.
Айвашык (Бейпазары)
Айвашык (Ayvaşık) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Анкара иле Бейпазары илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
(5750) Кандатаи
(5750) Кандатаи — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1991 елның 11 апрелендә А. Такахаси, К. Ватанабэ тарафыннан Китами обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1991 GG1» саналган.
Кече Карачура
Кече Карачуры (Йӑршу, Малые Карачуры) — Чуашстанның Чабаксар районында урнашкан авыл.
Климат
Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.
Халык
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 328 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (97%) алып тора.
Тремауезан
Тремауезан — Франциянең Финистер департаментында урнашкан коммуна.
Камски (Түбән Кама районы)
Халык саны — 357 тирәсендә. Почта индексы — 423587.
Демография
Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): руслар — 66%, татарлар — 24%.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.0 °C.
Сен-Мартен-дю-Мон (Кот-д’Ор)
Сен-Мартен-дю-Мон (Saint-Martin-du-Mont) — Франциянең Кот-д’Ор департаментына караган коммуна, Сен-Сен-л’Аббеи кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 27,70 км².
Хиршберг (Заале)
Хиршберг (Hirschberg) — Алманиянең Тюрингия җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(12967) 3105 T-3
Тарихы
1977 елның 16 октябрендә К. Й. ван Хаутен, И. ван Хаутен-Груневельд, Том Герельс тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «3105 T-3» саналган.
Шони (округ, Канзас)
Шони — Америка Кушма Штатларының Канзас штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Топика шәһәре.
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1886 елда оештырыла.
Территориясе
Округ мәйданы 1541 км² тәшкил итә.
Силиваш (Алба)
Силиваш — Румыниянең Алба жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Марисин (Воломинский повяты)
Марисин  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Алексей Изюмов
Алексей Изюмов (Алексей Сергей улы Изюмов,, — , ) — административ-хуҗалык эшлеклесе. РИ авыл хуҗалыгы министрлыгының баш идарәсе хезмәткәре (1910-1912), Щукин мануфактурасы хезмәткәре (1912-1917), Мәскәү арты район ның азык-төлек бүлегендә (1917), Казан һәм Нократ губерналарында азык-төлек комиссары (1918-1920), ТАССРның азык-төлек халык комиссары (1920-1921), РСФСР авыл хуҗалыгы халык комиссариатында (1921), банк эшендә (1922-1929), РСФСР Госторгында һәм РСФСР сәүдә халык комиссариатында коллегия идарәсе әгъзасы (1929-1933), авыл хуҗалыгы культураларының уңышлылыгын һәм тулаем җыемын бигеләү үзәк дәүләт кәмисиясе әгъзасы (1933-1937), ССРБ авыл хуҗалыгы минситрлыгында (1937-1958).
HD114993
HD114993 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Бжозувка (Люблин воеводалыгы)
Бжозувка  — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Каяҗык (Аһырлы)
Каяҗык (Kayacık) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Конья иле Аһырлы илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Рифкать Тукаев
Тукаев Рифкать Галимҗан улы (10 октябрь 1923 ел — 19 июнь 1995 ел) — укытучы, Бөек Ватан сугышы яугире, аерым күзәтчелек ротасының бүлекчә командиры, старшина. Дан орденының тулы кавалеры. Үзбәк ССР‑ның атказанган укытучысы (1975). ССРБ‑ның мәгариф отличнигы (1984).
Биографиясе
Рифкать Галимҗан улы Тукаев 1923 елның 10 октябрендә Башкортстан АССР ы Бөре кантон Түбән Карыш авылында туган. Татар.
1929 елдан Андижан (хәзерге Үзбәкстан) шәһәрендә яши. Бохара укытучылар институтында укый. 1940 елдан Үзбәк ССРы Сурхандарья өлкәсенең мәктәбендә рус телен укыта.
1942 елның июненнән Кызыл армия сафында, 1-се Мәскәү җәяүле-пулемет училищесында укый. 1942 елның ноябреннән 2‑се Балтыйк барча фронтында 10 нчы гвардия армиясе 379 нчы укчылар дивизиясенең 1257‑се һәм 1250‑се укчылар полкларында хезмәт итә. 1944 елның декабреннән 1‑се Украина фронтында 59 нчы армиянең 245‑се дивизиясенең 322‑се аерым күзәтчелек ротасында бүлекчә командиры була.
1944 елның 21 февралендә Псков өлкәсенең Пустошка шәһәре тирәсендә 433-нче күзәтчелек ротасы бүлеге төркеменең командиры старшина Тукаевның күзәтчелек группасы башында дошман тылына үтеп керә һәм яугирлар белән алышка инеп күзәтчелек ясый. Алышта дистәгә якын немец салдаты юк ителә һәм бишесе әсиргә алына. Тукаевның группасы кайтып килгәндә ватык рота командирының гүмерен коткара. Күрсәткән батырлыклары өчен 1944 елның 18 мартында 3-нче дәрәҗә Дан ордены белән бүләкләнә.
1944 елның 12 июлендә Псков өлкәсе Янчево авылы тирәсендә Тукаев җитәкчелегендәге төркем немец отрядлары белән сугышка керә. Тукаев үзе дошман пулеметы белән 10 нан күчү пехотасын юк итә, 2 офицерны әсиргә ала. Дошман батареялары һәм инженер корылмалары урнашу тураһындагы сырлы мәглүмәтләрне разведчиклар вакытында штабка алып төрләре. Биредә күрсәткән батырлыклары өчен 1944 елның 22 августында 2-се дәрәҗә Дан ордены белән бүләкләнә.
1945 демобилизацияләнә, Андижанга кайта. 1962 елда Ташкент педагогия институтын тәмамлый. Андижан мәйдан укытучыларны камилләштерү институтының хәрби-методик кабинеты мөдире булып эшли. 1968 елдан — отставкадагы старшина.
1995 елның 19 июнендә Үзбәкстанның Андижан шәһәрендә вафат була.
Селица
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Роял-Сити (Вашингтон)
Роял-Сити  — Америка Кушма Штатларының Вашингтон штатында урнашкан шәһәр.
Завада (Бендзинский повяты)
Завада  — Польшаның Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Роял-Сити (Вашингтон)
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Казённая (Неня кушылдыгы)
Казённая — Россия территориясеннән ага торган елга. Алтай Республикасы, Алтай крае биләмәләрендә ага. Елга  Неня елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 10 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Бия һәм Катунь, елга бассейны — (Югары) Об Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Лахденпохья
Лахденпохья (Лахденпохья, Lahdenpohja) — Карелия Республикасында урнашкан шәһәр.
Павел Иконников
Павел Иконников (Павел Софроний улы Иконников,, — , ) — җәррах, медицина докторы (1906), коллегия асессоры (1908), Казан университетының һоспиталь хирургиясе кафедрасы профессоры (1914-1915). Хирургия һәм бактериология турында фәнни хезмәтләр авторы.
Лахденпохья
Тарих
Шәһәр статусын 1945 елдан башлап йөртә.
Халык
Милләтләр (2010): урыслар (87,4%), белоруслар (4,1%), украиннар (3,5%), кареллар (2,0%).
Дуе Понти (Модена)
Дуе Понти — Италиянең Эмилия-Романья төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Дуе Понти Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
(5751) Дзао
(5751) Дзао — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1992 елның 5 гыйнварында М. Коисикава тарафыннан Сендай обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1992 AC» саналган.
Зайцы (Шабалино районы)
Зайцы (Зайцы) — Киров өлкәсенең Шабалино районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
2010 елгы җанисәп буенча даими яшәүче халкы юк.
Алту-Такуари
Алту-Такуари — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Мату-Гросу штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Кызыл мәйдан (Чабаксар)
Кызыл мәйдан (Хĕрлĕ лапам/площадь, Красная площадь) — Чабаксар үзәгендәге мәйдан. Чабаксар култыгы һәм элеккеге Плеханов урамы арасында урнашкан.
Мәйданда чуаш шагыйре Константин Ивановка һәм тарихчыга Василий Ниолаевка һәйкәлләр, Чуашстанда туган күренкле спортчылар исемнәре белән Чемпионнар аллеясе урнаша.
Мәйдан чабаксарлыларның вә шәһәр кунакларның танылган ял итү үзәге булып тора.
Тарих
Инкыйлабка кадәр шул урыныда Базар мәйданы бар булган, совет вакытында ул колачлы рәвештә үзгәртеп тәзелгән һәм аңа Кызыл мәйдан исеме кушылган.
Элек мәйдан аша Түбән Новгород вә Плеханов урамнары узганнар, әмма 1996 елда Чабаксар култыгының тулуы сәбәпле, бу ике урамнарың өлешләре су астында калганнар, Плеханов урамының калган өлешендә торган каралтылар соңыннан Кызыл мәйдан составына кертелгәннәр.
Полома
Полома — Словакиянең  округында урнашкан авыл.
Тарихы
Авыл елда нигезләнгән.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Гродковице
Гродковице — Польшаның Кече Польша воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Саутмонт (Төньяк Каролина)
Саутмонт  — Америка Кушма Штатларының Төньяк Каролина штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Саутмонт халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сорочинск районы
Сорочинск районы (Сорочинсᴋи район) — Ырынбур өлкәсе cастaфына керүче муниципаль район.
Халык
Милли cастaф (2010): руслар — 81,1%, татарлар — 4,3%, чуашлар — 3,8%, казакълар — 3,5%, мaрдьıва — 1,8%, украиннар — 1,3%.
(12968) 3261 T-3
(12968) 3261 T-3 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1977 елның 16 октябрендә К. Й. ван Хаутен, И. ван Хаутен-Груневельд, Том Герельс тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «3261 T-3» саналган.
Җенси үрчү
Балалар организмларының эмбрионнарын барлыкка китерү өчен ана зат һәм ата затның хромосомаларының берләшүен таләп иткән үрчәү юлы җенси үрчү дип атала. Организмның җенесе ул тудырган гаметалары белән билгеләнә: ата җенеслеләр (ирләр) ата гаметаларны (җенес орлыгы), ана җенеслеләр исә ана гаметаларны (күкәй, яки күкәй-күзәнәк) тудыра; ата һәм дә ана җенесле гаметаларны тудыра алучы организмларга гермафродит диләр. Ана җенесле (сул як) һәм ата җенесле (уң як) нарат күркәләре - наратларның һәм башка ылыслы агачларның җенси әгъзалары.
Сәгыйдия мәдрәсәсе
Сәгыйдия мәдрәсәсе (5нче җәмигъ мәдрәсәсе) — Галиев мәчете (Бишенче җәмигъ мәчете, Муса бай (Муса бине Сәлим) мәчете, Базар (Печән базары) мәчете) мәхәлләсендә нигезләнгән ике сыйныфлы кадими дини уку йорты (мәдрәсә). Галиев мәчетендә имам һәм мәдрәсәдә мөдәррис булып хезмәт иткән Сәгыйтовлар нәселенә мөнәсәбәтле мәдрәсә «Сәгыйдия» дип аталган.
Тарих
1810 елда Казанның Бишенче җәмигъ мәчете (Галиев мәчете, Муса бай (Муса бине Сәлим) мәчете, Базар (Печән базары) мәчете) мәхәлләсендә мулла Сәгыйть бине Әхмәт тарафыннан оештырыла. Мәдрәсә ике сыйныфлы була. Озак еллар мәдрәсә белән җитәкчелек иткән Сәгыйтовлар нәселеннән булган имамнар көчле дин белгечләре һәм мөгаллимнәр буларак билгеле булса да, укыту алымнары буенча мәдрәсә кадими уку йорты исәпләнә.
1869 елдан 1909 елга кадәр Галиев мәчетенең беренче мулласы һәм мәдрәсәнең өлкән мөдәррисе булып Мөхәммәтйосыф Габсаттар улы Сәгыйтов (1830-1909) эшли. Ул мәгариф өлкәсендәге һәр төрле үзгәртүләргә кискен каршы була.
1882 елның 28 октябреннән Галиев мәчетенең икенче мулласы булып хезмәт иткән Галимҗан Баруди (Галимҗан бине Мөхәммәтҗан бине Беньямин бине Гали бине Колмөхәммәт, 1857-1921) уздырган татар (мөселман) мәгариф системасын камилләштерүгә юнәлгән җәдитчә укыту сәясәтен кабул итмичә, Мөхәммәтйосыф Габсаттар улы Сәгыйтов җәдитчеләр белән бер дивар эчендә булырга теләмичә, уку йортын икегә бүлү юлына баса. Галимҗан Баруди мәдрәсәнең таушалган иске бинасы урынында заманча өч катлы мәдрәсә бинасы корырга уйлагач, аңа иске бинаны сүтәргә рөхсәт бирми. Шуның белән М.-Й.Г. Сәгыйтов үзенең җәдитче Г. Барудидан бәйсез булуын, аның сәясәтен кабул итмәвен күрсәтә. 1901 елда Галимҗан Барудига Мөхәммәдия мәдрәсәсенең яңа өч катлы кирпеч бинасын урамның кызыл сызыгыннан күпкә эчкәрәк кереп, Мөхәммәтйосыф хәзрәт Сәгыйтов мәдрәсәсе ишегалдында төзетергә туры килә (Ә.Г. Хөсәенов, Г. Үтәмешев акчасына). 1909 елда, М.-Й.Г. Сәгыйтовның вафатыннан соң гына, ике сыйныфлы Сәгыйдия мәдрәсәсе бинасы Галимҗан Баруди кулына күчә, уку йорты Мөхәммәдия мәдрәсәсенә кушыла.
Бина
XIX гасырның беренче яртысында Казанның Тихвин (хәзерге Тукай) урамында кирпечтән бер катлы итеп төзелгән бина.
Кызыклы факт
Мөхәммәтйосыф Габсаттар улы Сәгыйтовны язучы Фатих Әмирхан (Мөхәммәтфатих Мөхәммәтзариф улы Әмирханов, 1886-1926) үзенең «Фәтхулла хәзрәт» повестендәге (1909) төп каһарманның прототибы итеп алган.
Шогрински
Шогринское (Шогринское) — Свердловск өлкәсенең Артёмовский шәһәр округы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (92%), татарлар (5%).
Марисин (гмина Гельнюв)
Марисин  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Глыбокае (Жабинкавский районы)
Глыбокае  (Глыбокае ) — Белоруссиянең Брест өлкәсе Жабинскавский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас, дәүләттә иң җылы климат шушы төбәктә. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза.
Резвад (коммуна)
Резвад — Румыниянең Димбовица жудецында урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Гендер
thumb|right|Гендер символлары: сулдагы Венера көзгесе хатын зат гендерын билгели, уңдагы Марс кылычы ир зат гендерын билгели. thumb thumb|left|[[трансгендер һәм агендер символлары.]] Гендер — гадәттәгечә берәр җенес белән ассоцияләнүче бөтен үзтотыш, мәдәни, яки психологик сыйфатлар.
Хиршфельд (Тюрингия)
Хиршфельд (Hirschfeld) — Алманиянең Тюрингия җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Организм
right|150px|thumb|E. coli [[микроорганизмы]] Организм ( (оештырам, тәртипкә китерәм) сүзеннән килеп чыгучы сүзеннән. Латин теленә ὄργανον — корал сүзеннән күчә) — тере булмаган матдәдән аерып торучы үзлекләргә ия булган тере җисем.
Организмның тышкы һәм эчке тирәлеге бар. Тышкы тирәлек — организмны чолгап алган даирә. Эчке тирәлек дип исә организмның эчке даирәсен атыйлар.
Организмнар биология өйрәнүче төп җанлыклар булып торалар. Уңайлы булсын өчен барлык организмнар төрле төркем һәм категорияләргә бүленәләр. Иң гомуми бүлү критерие булып күзәнәкнең төшкә ия булуы тора. Бу үзлек буенча күзәнәкләре төшле һәм төшсез организмнар аерыла. Шулай ук күзәнәк саны буенча беркүзәнәкле һәм күпкүзәнәклеләргә бүленәләр.
Бжостувець
Бжостувець — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Айвери (Чинар)
Айвери (Ayveri) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Диярбакыр иле Чинар илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Салтен (Вашингтон)
Салтен  — Америка Кушма Штатларының Вашингтон штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Салтен шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ешилбурч (Нигде)
Ешилбурч (Yeşilburç) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Нигде иле Нигде илчесенә караган бер авыл (köy).
Каяҗык (Карапынар)
Каяҗык (Kayacık) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Конья иле Карапынар илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Фор-Маон-Плаж
Фор-Маон-Плаж — Франциянең Сомма департаментында урнашкан коммуна.
Завада (гмина Камениця-Польска)
Завада  — Польшаның Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Алту-Фелис
Алту-Фелис — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Риу-Гранди-ду-Сул штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Еси-Яха
Еси-Яха (И-Яха) — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Гыдан култыгы урнашкан. Елга озынлыгы 49 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Кара диңгезе елгалары бассейны Таз елгасының төньяк-көнчыгыш чигеннән Енисей култыгы су бассейнына чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Таз.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Кара Турка
Кара Турка — Россия территориясеннән ага торган елга. Пермь крае, Свердловск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Турка елгасының уң ярыннан 56 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 18 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Сөлил, инештән тамагына чаклы. Кече елга бассейны — Чулман кушылдыклары бассейннары, Агыйдел кушылганга чаклы, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Читина (Аляска)
Читина  — Америка Кушма Штатларының Аляска штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сен-Мартен-ла-Меан
Сен-Мартен-ла-Меан (Saint-Martin-la-Méanne) — Франциянең Коррез департаментына караган коммуна, Сент-Фортюнад кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 12,77 км².
Селишча (Быхавский районы)
Селишча  (Селішча ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Быхавский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
HD115000
HD115000 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Эдвардс (округ, Канзас)
Эдвардс — Америка Кушма Штатларының Канзас штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Кинсли шәһәре.
HD115000
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Шәмсетдин Рафиков
Рафиков Шәмсетдин Хөснетдин улы (12 сентябрь 1904 ел — 21 август 1972 ел) — Бөек Ватан сугышы яугир, инженер-сапер батальонының бүлекчә командиры, сержант. Дан орденының тулы кавалеры.
HD115000
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Эдвардс (округ, Канзас)
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1855 елда оештырыла.
Территориясе
Округ мәйданы 1611 км² тәшкил итә.
Шәмсетдин Рафиков
Биографиясе
Шәмсетдин Хөснетдин улы Рафиков 1904 елның 12 сентябрендә Ырынбур өлкәсе Соль-илецк районының Григорьевка авылында туган. Татар. 1945 елдан ВКП/КПСС әгъзасы. 4 сыйныф тәмамлаган. Актүбә өлкәсенең Челкар шәһәрендә яши һәм эшли.
1941 елның ноябрендә Кызыл Армия сафына чакырыла. Сапер Рафиков Көньяк-Көнбатыш, Сталинград, Дала, Көньяк фронтта сугыша. Кырымны коткару сугышларында сержант Рафиков 51-нче армиянең 1054-нче армия моторлаштырылган инженер батальонында бүлекчә командиры була.
1944 елның 9 апрелендә Армянск каласыннан 25 км көнчыгышкарак урнашкан районда сержант Рафиков үзенең отделениесе белән 267-нче укчылар дивизиясе һөҗүм итәчәк участокта миналы аланны чистарту белән шөгыльләнә. Дошман кыю саперларны күреп кала һәм бу аланны көчле утка тота, әммә Рафиков, үзенең батыр омтылышы белән яугирләрен рухландырып, заданиены үтәүне дәвам итә. Бер төн эчендә аланны һәм чыбык сузылган урында минасы чистартылган ике юл салына. Шулай итеп хәрби бурыч үтәлә. Таң белән төнлә минадан чистартылган юллар буйлап җәяүле һөҗүм башлый, алар эзеннән танклар һәм үзйөрешле орудиелар һөҗүмгә кушыла. Дошман минасына беркем эләкми. 1944 елның 25 маенда 51 армиянең гаскәр буенча фәрманы буенча сержант Шәмсетдин Хөснетдин улы Рафиков 3-нче дәрәҗә Дан ордены белән бүләкләнә.
1945 елның август аенда Ш. Х. Рафиков демобилизацияләнә һәм Челкар каласына кайта. Бригадир Геолог-күзәтчелек экспедициясендә бригадир булып эшли. 1972 елның 21 августында вафат була.
Өч дәрәҗә Дан ордены һәм медальләр белән бүләкләнә.
Силиваш (Клуж)
Силиваш — Румыниянең Клуж жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Лос-Аусинес
Лос-Аусинес — Испаниянең Бургос провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(5752) 1992 CJ
(5752) 1992 CJ — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Кушай
Кушай — Татарстан Республикасының Түбән Кама районындагы авыл.
Халык саны — 67 тирәсендә. Почта индексы — 423554.
Тарих
1680 елда нигезләнгән.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.0 °C.
Марисин (гмина Потворув)
Марисин  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Глыбоки Вугал
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас, дәүләттә иң җылы климат шушы төбәктә. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза.
Гроець (Освенцимский повяты)
Гроець — Польшаның Кече Польша воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
(12969) 3482 T-3
(12969) 3482 T-3 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1977 елның 16 октябрендә К. Й. ван Хаутен, И. ван Хаутен-Груневельд, Том Герельс тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «3482 T-3» саналган.
Рекечунь (коммуна)
Рекечунь — Румыниянең Бакеу жудецында урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Каяҗык (Бандырма)
Каяҗык (Kayacık) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Балыкесир иле Бандырма илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Дуе Порте (Павия)
Дуе Порте — Италиянең Ломбардия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Дуе Порте Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Айгечти (Бисмил)
Айгечти (Aygeçti) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Диярбакыр иле Бисмил илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Селишча (Верамейски авыл советы)
Селишча  (Селішча ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Чэрыкавский районында урнашкан авыл.
Польни Кесов
Польни Кесов — Словакиянең  округында урнашкан авыл.
Селишча (Верамейски авыл советы)
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Польни Кесов
Тарихы
Авыл елда нигезләнгән.
Бжостувка
Бжостувка — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Польни Кесов
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Завада (гмина Кломнице)
Завада  — Польшаның Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.