cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Казан операциясе
Зөя янында сугышлар. Кызыл армиянең каршы һөҗүмне әзерләү
«Кызыл» гаскәрләрнең туплавы Халык армиясенең командованиены саклык һөҗүмне башлауга мәҗбүр иткән. 29 августына каршы төндә аклар Түбән Ослан янында Владимир Каппельның отрядны төшергәннәр; алар урындагы кызыл частьләрне чигерндергәннәр һәм Зөягә чыкканнар. Монда сугышлар иң каты булдылар. Ләкин кызылларның сан ягыннан өстенләк һәм ярдәмнең юклыгы Каппельны чигенергә мәҗбур иткәннәр.
Шәһәрне алу
1918 елның Көнчыгыш фронтының 5нче армиясе гомуми һөҗүмне башланды 1918. елның 5-10 Сетябрендә Кызыл армиянең Көнчыгыш фронты 5нче армисе (командир Пётр Славен), Арча төркеме гаскәри берәмлекләре (командир Владимир Азин) һәм Идел хәрби флотилиясе (командир Фёдор Раскольников) сугышларын алып баралар. 5нче армиянең Уңъяк яр буе төркеме Идел хәрби флотилиясе ярдәмендә 7 сентябрьдә Иделгә якынлашуга ирешә, Сулъяк яр буе төркеме (ком. Ян Юдин) Казансу тамагына килеп чыга. Арча төркеме шул ук көнне Киндери, Кече Клыки авылларын сугышып ала. 9 сентябрьдә Казанның көнбатыш читенә Николай Маркин җитәкчелегендә флотилия матрослары белән укчылар десанты һөҗүм итә һәм плацдармны яулап итә. Сулъяк яр буе төркеме Белән Арча төркеме сугышчылары шул ук көнне шәһәрне камап алалар. 10 сентябрьдә кызыллар Казанны алалар.
Гроти Алто (Сьена)
Гроти Алто — Италиянең Тоскана төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Олы Чакмак
Олы Чакмак — Татарстан Республикасының Мөслим районындагы авыл.
Халык саны — 514 тирәсендә. Почта индексы — 423973.
Тарих
1795 елда нигезләнгән.
Демография
Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): татарлар.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.8 °C.
Костки (Мазовия воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Жазенте
Жазенте — Португалиянең Порту округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Рунку (Сучава)
Рунку — Румыниянең Сучава жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Жазенте
Географиясе
Мәйданы —.
Рунку (Сучава)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Калинив (Словакия)
Калинив  — Словакиянең  округында урнашкан авыл.
Тарихы
Авыл елда нигезләнгән.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Буттанкур
Буттанкур — Франциянең Сомма департаментында урнашкан коммуна.
Стшижевице (Лодзь воеводалыгы)
Стшижевице  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Кусиро
Кусиро — Япония дәүләтенең Хоккайдо префектурасында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Кусиро шәһәре 2005 елның 11 октябрендә шәһәр статусын ала.
Халкы
2008 елның 1 гыйнварына шәһәрдә 182263 кеше яшәгән. Халык тыгызлыгы - 1 км²-га 134 кеше тәшкил иткән.
Географиясе
Шәһәр территориясе 1362.75 км² тәшкил итә.
XIX гасыр
XIX гасыр — 1801 елда башланган һәм 1900 елда тәмамланган гасыр.
Төп тешенчәләр:
Бремсниц
Бремсниц (Bremsnitz) — Алманиянең Тюрингия җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Скопане
Скопане — Польшаның Карпатасты воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(5067) Оксидентал
(5067) Оксидентал — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1990 елның 19 июлендә Элеанор Хелин тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1990 OX» саналган.
(12186) Mitukurigen
(12186) Mitukurigen — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1977 елның 12 мартында Х. Косай, К. Фурукава тарафыннан Кисо обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1977 ER5» саналган.
Каранар (Везиркөпрү)
Каранар (Karanar) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Самсун иле Везиркөпрү илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Ла-Мохонера
Ла-Мохонера — Испаниянең Альмерия провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
XX гасыр
XX гасыр — 2 меңъеллыкның соңгы гасыры.
Төп вакыйгалар һәм төшенчәләр:
Лейквуд-Парк (Флорида)
Лейквуд-Парк  — Америка Кушма Штатларының Флорида штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Лейквуд-Парк халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
GSC8719-794
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Жемунде
Жемунде — Португалиянең Порту округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Байдуши
Байдуши (Пайтуш, Байдуши) — Чуашстанның Чуел районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429903. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97241837002. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2101600001900. Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2137.
Халык
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 215 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (96,27%).
Пезенас
Пезенас — Франциянең Эро департаментында урнашкан коммуна.
Шактулик (Аляска)
Шактулик  — Америка Кушма Штатларының Аляска штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Шактулик шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Говелл (Юта)
Говелл  — Америка Кушма Штатларының Юта штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Спрова
Спрова — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Костки-Пеньки
Костки-Пеньки — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Лун-Вож (Ыджыд-Изман кушылдыгы)
Лун-Вож — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Ыджыд-Изман елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 19 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Печора елгасы кушылдыклары бассейны Уса кушылганчы, елга бассейны — Печора.
Любань (Ленинград өлкәсе)
лүбань (лүбань) — Россия Федерациясенең Ленинград өлкәсендә урнашкан шәһәр.
Ән-Нәвәви
Имам Мухйи-д-дин Әбу Зәкәрийә бин Шәрәф бин Мурри бин Хәсән бин Хусәйн бин Мухәммәд бин Җумга бин Хизам ән-Нәвәви (‏محيي الدين أبو زكريا يحيى بن شرف بن مري بن حسن بن حسين بن محمد بن جمعة بن حزام الحزامي الدمشقي النووي الشافعي) — Ислам галиме.
Любань (Ленинград өлкәсе)
Халык саны — кеше.
Ән-Нәвәви
Ул Һиҗри ел исәбе белән 631 елның мөхәррәм аеның беренче яисә икенче декадасында Сүриядә дөньяга килә. Аның әтисе, улында кече яшьтән үк улында гыйлемгә карата мәхәббәт белән тәрбияли, ә һ. 649 елда Димәшкъ шәһәренә илтә. Анда ул башта дини белем ала, соңрак, һ. 655 елда Әшрәфия мәдрәсәсендә укыта. Имам ән-Нәвәви ике тапкыр Хаҗ кыла, гомеренең ахырында туган иленә кайта, анда ул Кодс һәм әл-Хәлил (Хеврон) шәһәрләрендә була. Һ. 676 елда үзенең туган авылында авырудан соң вафат була. Ул шунда ук күмелгән.
Любань (Ленинград өлкәсе)
Тарих
Шәһәр cтaтысын 1912 елдан башлап йөртә.
Халык
Милләтләр (2010): урыслар (94,5%), украиннар (1,4%), чегәннәр (1,1%).
Форд (округ, Иллинойс)
Форд — Америка Кушма Штатларының Иллинойс штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Пакстон шәһәре.
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1859 елда оештырыла.
Территориясе
Округ мәйданы 1258 км² тәшкил итә.
Мазки (Быхавский районы)
Мазки  (Мазкі ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Быхавский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Лабахэй-Яха
Лабахэй-Яха — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Седаты-Яха елгасының уң ярыннан 14 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 46 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Кара диңгезе елгалары бассейны Зур Ою елгасының көнбатыш чигеннән Скуратов борынына чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Печора һәм Об елгалары арасындагы, Кара диңгезенә коючы, елгалар бассейны.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Гротино (Анкона)
Гротино — Италиянең Марке төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Гротино Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Яссыейнихан (Симав)
Яссыейнихан (Yassıeynihan) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Күтахья иле Симав илчесенә караган бер авыл (köy).
Зур Рошня
Зур Рошня — Россия территориясеннән ага торган елга. Чечен Республикасы, Ингушетия, Төньяк Осетия — Алания Республикасы биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Рошня елгасының уң ярыннан 28 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 17 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Көнбатыш Каспий су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Сунжа елгасы, инештән Грозный каласына чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Терек һәм Идел арасындагы Каспий диңгезе елгалары бассейны.
Лароя
Лароя — Испаниянең Альмерия провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Пәнҗаб
thumb|200px|Һармандир Сахиб — сикхларның баш гыйбадәтханәсе Пәнҗаб (پنجاب — «бишсу», санскритта Панчанада, ਪੰਜਾਬ ਖੇਤਰ) — Җелам, Чинаб, Рави, Биас һәм Сатлеҗ елгалары тугайларында урнашкан 100 мең км² мәйданлы юдыртылган тигезлекнең исеме. Төп халык — пәнҗаблылар, күпчелекнең теле — пәнҗаби. Ислам һәм индуизмдан тыш, өлкәдә сикхизм да таралган.
Бретлебен
Бретлебен (Bretleben) — Алманиянең Тюрингия җирендә урнашкан коммуна.
Пәнҗаб
Шулай ук карарга мөмкин
BBC Пәнҗаби
Бретлебен
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Стшижув (Лодзь воеводалыгы)
Стшижув  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Яулытора районы
Яулытора районы, Ялутор районы (Ялуторовский район) — Төмән өлкәсе составына керүче муниципаль район.
Митака
Митака — Япония дәүләтенең Токио префектурасында урнашкан шәһәр.
Яулытора районы
Административ үзәк — Ялутор шәһәре.
Тархан (Киров өлкәсе)
Тархан (Тарханы) — Киров өлкәсенең Санчурск районында урнашкан авыл.
Яулытора районы
Халык
Милләтләр (2010): урыслар (68%), татарлар (24,3%), казакълар (1,3%), украиннар (1,2%), алманнар (1,1%), (1%).
Митака
Тарихы
Митака шәһәре 1950 елның 3 ноябрендә шәһәр статусын ала.
Яулытора районы
Административ бүленеш
Яулытора районы составына 15 авыл җирлеге керә.
Тархан (Киров өлкәсе)
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Митака
Халкы
2008 елның 1 гыйнварына шәһәрдә 180797 кеше яшәгән. Халык тыгызлыгы - 1 км²-га 10957 кеше тәшкил иткән.
Тархан (Киров өлкәсе)
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
Митака
Географиясе
Шәһәр территориясе 16.50 км² тәшкил итә.
Бызово (Горноуральски шәһәр округы)
Бызово (Бызово) — Свердловск өлкәсенең Горноуральский шәһәр округы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (96%).
(12187) Lenagoryunova
(12187) Lenagoryunova — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1977 елның 11 сентябрендә Черных Н. С. тарафыннан Кырым обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1977 RL7» саналган.
XXI гасыр
XXI (21нче) гасыр — хәзерге гасыр. 2001 елның 1 гыйнварында башланды, 2100 елның 31 декабрендә тәмамланачак.
Скопив
Скопив — Польшаның Карпатасты воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
(5068) Cragg
Тарихы
1990 елның 9 октябрендә Роберт Макнот тарафыннан Сайдинг-Спринг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1990 TC» саналган.
Скопив
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Канада
Канада (Canada ; Canada ) – Төньяк Америкада урнашкан дәүләт. Дөньяда Россиядән соң мәйданы буенча икенче урында тора. 3 океан белән юыла. Канаданың бары тик бер күршесе бар – АКШ.
Канаданың башкаласы – Оттава шәһәре.
Канада - Төньяк Америкадагы ил. Бу дөньяда икенче иң зур ил. Канаданың башкаласы - Оттава шәһәре. Илнең рәсми телләре - инглиз һәм француз телләре. Канада халкы 38 миллион кеше (2021) тәшкил итә. Халыкның күпчелек өлеше Кушма Штатлар белән чиктән ерак түгел яши. Илнең иң эре шәһәрләре - Торонто, Монреаль һәм Ванкувер. Торонто - Канаданың мөһим икътисадый үзәге һәм дөньяда иң куркынычсыз шәһәрләрнең берсе. Бу Канаданың иң тыгыз урнашкан шәһәре. Монреаль - зурлыгы буенча икенче шәһәр. Монреальда бары тик бер генә рәсми тел - француз теле. Ванкувер - илнең өченче иң зур шәһәре. Бу Канаданың этник һәм тел ягыннан иң күптөрле шәһәрләренең берсе. Илдә карарга кирәкле урыннар күп. Ниагара шарлавыгы, мөгаен, дөньядагы иң атаклы шарлавык. Бу матур урын туристларны бөтен җирдән җәлеп итә. Ул Канада һәм АКШ арасындагы чиктә урнашкан. Канадада милли парклар күп. Алар саклана торган һәм илнең төрле регионнарын тәкъдим итә. Банф - Канаданың иң борынгы милли паркы. Канада үсемлекләре бик күп төрле. Канадада яфраклы, катнаш һәм ылыслы урманнар бар. Илнең төньягында тундра урнашкан, аны арктик чүл алмаштыра. Канадада төрле хайваннар яши. Канадада төньяк боланнары (Төньяк Америкада - карибу), опоссумнар, кондызлар, ак аюлар һәм сарык-үгезләр яши. Илнең табигый сулыкларында балыкларның төрле төрләре яши.
(https://www.interactive-english.ru/topiki/604-canada/ сайтындагы “Canada” статьясының тәрҗемәсе.)
Атаманың килеп чыгуы
Канада сүзе XVI гасырда хәзерге Квебек территориясендә яшәгән лаврентиан ирокезларының үле лаврентиан теленнән тәрҗемә иткәндә авыл сүзен аңлата.
География
Канада территориясенең көнбатыш өлеше таулы, көнчыгыш өлеше тигезлек, төньяк һәм өлешчә төньяк-көнчыгыш ярлары — түбәнлек, көнчыгыш ярлары текә, көнбатышта ярлары исә бик биек. Кыйтганың урта өлеше һәм Канада Арктика архипелагының кыйтгага тоташкан урыны тигезлек һәм платолардан гыйбарәт. Гудзон култыгының әйләнә-тирәсе түбәнлек. Лаврентий калкулыгы, Үзәк тигезлекләр, Бөек тигезлекләр бар. Канаданың көнбатыш читендә Кордильер таулары, көньяк-көнчыгышта Аппалач таулары урнашкан. Уран, тимер, никел, бакыр, тутыя, кургашын, алтын һәм көмеш, ташкүмер, нефть, табигый газ чыганаклары бар.
Климаты — Канаданың төньяк өлешендә арктик һәм субарктик, көньякта уртача континеталь. Гыйнварның уртача темпертурасы төньякта -30°…-35°С, көньякта -18°…-20°С, июльнең уртача темпертурасы төньякта +4…+7°С, көньякта +16…+18°С. Көнбатыш яр буенда еллык явым 2500 ммдан артык, көнчыгыш яр буенда 1250 ммгача, үзәк төбәкләрдә 400—250 мм, төньякта 150 ммдан азрак.
Канадада елгалар күп, алар, нигездә, кар һәм яңгыр сулары белән туена. Ике йөздән артык эре күл бар.
Канадада төньяк боланы, мускус үгезе, ак аю, котып төлкесе, лемминг, котып куяны, тундра кыртавыгы, ябалак, поши, бизон, дикобраз, бүре, кондыз һ.б. хайваннар яши. Елагалар һәм күлләр балыкка бай. Милли парклар: Банф, Вуд-Баффало, Глейшер, Җаспер, Йоһо һәм башкалар.
Калинково
Калинково — Словакиянең  округында урнашкан авыл.
Канада
Тарих
Канаданың төп халкы — эскимослар һәм индейлар. 15 гасыр азагында Канадага аурупалылар килә башлаган. Французлар Пор-Руаял һәм Квебекка нигез салганнар (1600—08). Квебек Яңа Франция мөстәмләкәсенең (колониясенең) үзәге булып калды. 1620-елларда Канада территориясендә беренче Англия мөстәмләкәсе — Яңа Шотландия барлыкка килде. Җидееллык сугыш (1756—63) нәтиҗәсендә Бөекбритания Яңа Францияне басып алган. 1791 елда Квебек 2 вилаятькә (Югары һәм Түбән Канадалар) бүленгән.
Калинково
Тарихы
Авыл елда нигезләнгән.
Канада
Сәясәт
Канада – конституцион монархия.
Калинково
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Канада
Административ бүленү
Канада 11 провинциягә һәм 3 территориягә бүленә:
Провинцияләр: Территорияләр:
Дәүләт гимны
(беренче рәсми куплеты)
Тел
Канадада икетеллелек бар. Инглиз һәм француз телләрен дәүләт телләре итеп кабул иттеләр.
Дин
Христианлык ― Канадада иң эре дин, 2011 елда ил халкының 67,2 % ын тәшкил иткән христианнарның күбесе католиклар. Диннәргә ышанмаучылар ― 23,9 %. Башка диннәр: Ислам (3,2 %), Һинд дине (1,5 %), сикх (1,4 %), буддистлар (1,1 %) һәм яһүдләр (1,0 %).
Канада татарлары
Канадада яшәүче татарларның төгәл саны билгеле түгел. Иҗтимагый чараларда актив рәвештә йөзгә якын кеше катнаша. Монреальда ел саен Сабан туе үткәрелә.
Илдә яшәүче татарлар арасында өлкән буын вәкилләре нигездә Кытай, Урта Азия, Төркия илләреннән күченеп килгән. Яшь буын исә — соңгы елларда уку белән Канадага килеп, монда төпләнеп калган татарлар.(?)
Жештасо (Байан)
Жештасо  — Португалиянең Порту округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Габделбәр Галләмов
Габделбәр Галләм улы Галләмов — табиб, мактаулы сәламәтлек саклау ветераны.
Биографиясе
1970 елда Казан Дәүләт медицина институ­тын тәмамлагач, Арча үзәк район хаста­ ханәсендә дәвалаучы табиб булып эшли башлый. 1971 елда аңа сырхауханә бүлеге мөдире вазыйфасын тапшыралар. Шул ук елда ул сәламәтлек саклау министр­ лыгы юлламасы белән Казан шәһәрендә хәрби кыр хирургиясе циклы буенча 4 айлык курсларда укый. Район үзәге Ка­ заннан ерак булмаганлыкпган, мөмкинлек туганда Арчага кайтып йөри һәм үзәк хастаханәдә табиблар җитмәү сәбәпле ял көннәрендә район сырхауханәсендә авырулар кабул итә. Шул ук вакытта аңа хастаханәдә дежур табиб булып эшләргә дә туры килә. 1974 елда аны Казандагы табибларны камилләштерү институ­ тына (ГИДУВ) сәламәтлек саклауны оештыру һәм социаль гиги­ ена юнәлешендә укырга җибәрәләр. Укуын уңышлы тәмамлагач, Габделбәр Галләмов Арча районы халкына сәләтен, көчен кызганмыйча медицина ярдәме күрсәтә һәм сәламәтлек саклау белән бәйле пробле­ маларны хәл итү өстендә эшли. Тырышлыгы, хезмәте нәтиҗәсез калмый, халык сәламәтлеген саклау өлкәсендә ирешкән уңышлары да күренә башлый. 1975 елда Татарстан сәламәтлек саклау министрлыгы оештырган республика конференциясендә аңа тәҗрибә белән уртаклашу максатыннан «Яшүсмерләрнең сәламәтлеген саклауны оештыру» дигән ; темага доклад әзерләүне тапшыралар.
Татарстанда медицина ярдәмен күрсәтү оешмаларының эшенә анализ ясалгач, Арча сырхауханәсенең эше югары бәяләнә һәм 1976 елда анда республикакүләм киңәшмә оештыру планлаштырыш. Киңәшмәдә Габделбәр Галләмов «Сырхауханә эшен оештыру» дигән темага төп доклад белән чыгыш ясый. 1977 елның август аенда Сәламәтлек саклау министрлыгы Габделбәр Галләм улын Алексеевск районына үзәк хастаханәнең баш табибы итеп күчерә. Нигездә авыл хуҗалыгы белән шөгыльләнә торган бу районның медицина ярдәме күрсәтү объектларының гомуми базасы бик начар булмаса да, район хастаханәсендә табиблар җитмәү сәламәтлек саклауны тиешле дәрәҗәгә күтәрергә комачаулый. Яшь табиблар, институт бетереп берничә ел эшләгәннән соң, үзләренә уңайрак урыннарга китеп баралар. Төрле сәбәпләр аркасында үзәк. район хастаханәсенең баш табиблары да бик еш алышынып тора.
Район үзәгеннән 75 км ераклыкта булган авылларда юллар мәсьәләсе хәл ителми, алар яз-көз айларында транспорт йөри алмаслык хәлгә килә. Авыруларны бу айларда хастаханәгә К-700 тракторлары белән генә алып килә алган очраклар да аз булмый. Кама елгасы аркылы яз- көз айларында юл өзелеп торганлыктан, район үзәк хастаханәсендә дәвалап булмый торган авыруларны Казан клиникаларына җибәрү дә кыенлаша. Төрле авырлыкларга карамастан, медицина хезмәткәрләре ; районда яшәүче халыкның сәламәтлеген саклау өлкәсендә яхшы уңышларга ирешеп баралар. Районда авырулар саны кими башлый, балалар туу күрсәткече арта.
Бу районда хезмәт итү чорында баш табиб хастаханәләрнең халык­ ка медицина ярдәмен күрсәтүне яхшырту, хастаханәләрне табиблар белән комплектлау, медицина хезмәткәрләрен торак белән тәэмин итү, хастаханәләрнең материалъ-техник базасын яхшырту буенча шактый зур эш башкара. Район үзәгендә яңа сырхауханә ачыла.
Яңа аш өе, кер юу йорты, яшелчәләр саклау склады, 12 машиналык 1 гараж, физиотерапия бүлегенә яңа янкорма, 22 фелъдшер-акушерлык пункты капиталь ремонтлана һәм яңалары төзелә. Медицина хезмәткәрләренең торыш-көнкүреш хәлләрен яхшырту йөзеннән чыгып, район үзәгендә 3-8 фатирлы йортлар кулланышка тапшырыла.
Габделбәр Галләм улы җәмәгать эшләрендә дә актив катнаша.
Ул 4 чакырылышта район советының халык депутаты булып сай­ лана һәм сайлаучыларның наказларын үтәү йөзеннән, урта мәктәп, ; фелъдшер-акушерлык пунктлары салуда, мәдәният йортын капиталь төзекләндерүдә актив эш алып бара. Болар өстенә КПССрайкомының йөкләмәсен үтәп, авыл советына беркетелгән райком вәкиле буларак, төрле мәсьәләләрне чишәргә булыша. Медицина хезмәткәрләре яз, җәй, көз көннәрендә колхоз-совхозлар өчен печән әзерләүдә, бәрәңге, чөгендер алу эшләрендә актив катнашалар.
Габделбәр әфәнде бу елларда ике тапкыр эш квалификациясен күтәрү өчен ГИДУВ курсларында укып кайта, тәҗрибә уртаклашу буларак, республика киңәшмәләрендә чыгышлар ясый. Хезмәтендә ирешкән уңышлары өчен аңа Татарстан Сәламәтлек саклау министрлыгының мак­ тау грамотасы, 1982 елда СССР Сәламәтлек саклау министрлыгының «Сәламәтлек саклау отличнигы» күкрәк тамгасы бирелә. 1987 елда табибның үз үтенече белән министрлык Габделбәр Галләмовны Алабуга үзәк хастаханәсенә яңа төзелә торган балалар тудыру йорты комплексына баш табиб итеп күчерә.
Алабуга үзәк хастаханәсендә Габделбәр Галләмовның авыруларга ме­дицина ярдәме күрсәтү һәм оештыру эшләрендә яхшы белгеч икәнлеге ачык күренә. Ул авыруларга җылы мөнәсәбәте белән хезмәттәшләре арасында да абруй казана. Төп эшен башкару белән беррәттән Габделбәр әфәнде республиканың төньяк-көнчыгыш зонасына билгеләнгән урта махсус белемле медицина хезмәткәрләренең аттестация комиссиясенең ; рәисе булып куп еллар эш алып бара. Хастаханәдә эшчәнлеге белән ; бергә Габделбәр Галләм улы берничә ел Алабуга медицина көллиятендә студентларга дәресләр бирә.
1994 елда аны Татарстаннан Мәскәугә Пирогов съезды делегаты итеп җибәрәләр. Ул бу чорда да җәмәгать эшләрендә актив катна-ьша. Берничә ел шәһәр халык судында халык утырышчысы вазыйфасын р башкара. [; Хезмәттәге уңышлары өчен Габделбәр Галләмовка 1997 елда Та­ тарстан президенты указы белән Татарстанның атказанган табибы исеме бирелә. Шул ук елда медицина фәнни журналында аның өч фәнни мәкаләсе басылып чыга (Соңрак та журналларда аның берничә фәнни мәкаләсе дөнья курә). Алабуга хастаханәсендә эшләу дәве­ рендә табиб биш тапкыр эш квалификациясен кутәру буенча Казан медицина академиясендә ике айлык курсларда укып кайта. Ул 1998 елда югары категорияле табиб булу дәрәҗәсенә ирешә. Габделбәр әфәнде остаз буларак, узенең эш тәҗрибәсе белән уртаклаша. Аңа мөрәҗәгать иткән медицина хезмәткәрләре — кирәкле киңәшне, авырулар медицина ярдәмен уз вакытында алалар. 2002 елда президент указы нигезендә Татарстанның мактау гра­ мотасы белән буләкләнә. Ул — хезмәт ветераны, дәуләтебезнең өч медале кавалеры. Габделбәр Галләмов медицина учреждениесе җитәкчесе булуына карамастан, лаеклы ялга киткәнче, дәвалаучы табиб хезмәтен ташламый, авырулар кабул итә.
Татар халкын медицина өлкәсендә агартуга керткән өлеше
Бүген дә, лаеклы ялга чыгуына карамастан, Габделбәр Галләм улы халыкка хезмәттә. 2010 елда аның «Йолдызлар югалган чакта» дигән китабы басылып чыкты. Хәзер ул татар телендә басылып килуче газета-журналлар өчен мәкаләләр әзерли, татар халкын медицина өлкәсендә агартуны узенең бурычы дип саный.
Габделбәр Галләм улы 146 мәкалә һәм 8 китап язган һәм ирешелгәннәрдә тукталып калырга җыенмый. Аның ярдәме белән Алабуга хастаханәсендәге китапханә «Азбука здоровья», «Исповедь врача», «Һәркемнең үз язмышы» дигән өч кыйммәтле китап белән тулыланды.
«Раннур» нәшрияты белән «Сәламәтлек энциклопедиясе» сәламәтлеккә кагылышлы бихисап мәгълүматны үз эченә алган энциклопедияне төзүче. Мондый энциклопедия татар телендә беренче тапкыр басыла.
Шэки (Дубровенский районы)
Шэки (Шэкі ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Дубровенский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Срочкув
Срочкув — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Лецкань (коммуна)
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Срочкув
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Кострогай
Кострогай — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Бушавен-Бержан
Бушавен-Бержан — Франциянең Сомма департаментында урнашкан коммуна.
Лас-Трес-Вильяс
Лас-Трес-Вильяс — Испаниянең Альмерия провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Рунку (Ясси)
Рунку — Румыниянең Ясси жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Пере (Эро)
Пере — Франциянең Эро департаментында урнашкан коммуна.
Судзин (Польша)
Судзин  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Карандере (Шерефликочһисар)
Карандере (Karandere) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Анкара иле Шерефликочһисар илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Судзин (Польша)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Гротичела (Фрозиноне)
Гротичела — Италиянең Лацио төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Гротичела Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Үзәк Апеннин тауларыннан көнбатышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Бичурга-Баеш
Бичурга-Баеш (Пăчăрлă Пашьел, Бичурга-Баишево) — Чуашстанның Шомырша районында урнашкан авыл.
Халык
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 908 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (99%).
Мазки (Бялыницкий районы)
Мазки  (Мазкі ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Бялыницкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Кыздырма
Кыздырма́ — кыздырып пешергән ит.
Аны сыер яки ат итеннән, шулай ук сарык яисә каз итеннән дә әзерлиләр, салкын килеш ашыйлар. Сум итне кузы чикләвеге зурлыгында турыйлар да, тоз һәм борыч сибеп, 3 сәгатькә салкынга куялар. Аннары итне күп итеп салган сыер маенда (туң майда), каз маенда яисә сары майда кыздыралар. Шулай кыздырган итне шактый озак сакларга мөмкин. Моның өчен аны бер яисә ярты литрлы банкаларга тутырып, өстенә туң май эретеп салалар һәм каплап салкынга куялар.
(12188) Kalaallitnunaat
(12188) Kalaallitnunaat — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1978 елның 9 августында Ричард Уэст тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1978 PE» саналган.
Юка
Юка-борынгы татар ризыгы.
Камыр әзерләү өчен кирәкле ингредиентлар:
Башта 2 йомырканы сөткә ватыгыз, җентекләп болгагыз һәм эретелгән җылы майны, шулай ук онны һәм тозны өстәгез. Камыр текә килеп чыгырга тиеш түгел. Шуннан соң җамаяк белән каплагыз һәм 10-15 минут көтегез.
Киләсе этапта сезгә камырны 2 тигез өлешкә бүләргә һәм бер өлешне вакытлыча якка алып куерга кирәк булачак. Алга таба икенче өлештән казылык ясагыз һәм тигез кисәкләргә кисегез.
Әлеге кисәкләрдән 1-2 см калынлыктагы һәм 6-7 см диаметрлы шарчыклар ясагыз һәм аны җәегез. Шуннан капкач яки тәлинкә куеп, җәймәне кисегез.
Ибн Тәймия
Ибн Тәймия (ابن تيمية, тулы исеме, Әбу-ль-Аббас Такиуддин Әхмәд бин Тәймия әл-Хәррани, 1263—1328) — Ислам галиме, ислам метафизикасы һәм бидгать тәнкыйтьчесе
Юка
Юканы табага куеп ике яктан кыздырыгыз. Юканы кыздырганда май кулланырга кирәкми.
Ибн Тәймия
Ибн Тәймия 1263 елда Хәрран шәһәрендә туа. Соңрак аның гаиләсе Димәшкъка күчеп китә, анда ул Әхмәд бин Хәнбәл мәзһәбе буенча белем ала башлый. Кайбер мәгълүматларга караганда, 19 яшендә мөфти була, Коръән һәм фикһ укыта башлый. .
Юка
Әзер юканы алдан әзерләнгән ашамлыкка куегыз һәм тыгыз сөлге белән каплагыз. Теләсәгез аны шулай ук майлапта чыга аласыз.
Ибн Тәймия
Монгол явын Мисырга юнәлгән елларда аларга каршы сугышка чыга, халыкны каршылык күрсәтергә чакыра.
Юка
Юка бал яисә кайнатма белән бирелә.
Ибн Тәймия
Аның укучылары ислемлегенә ибн Каййим әл-Җәузия, хафиз әз-Зәһәби кебек мәшһүр шәхесләр керә.
Такаока
Такаока — Япония дәүләтенең Тояма префектурасында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Такаока шәһәре 2005 елның 1 ноябрендә шәһәр статусын ала.
Халкы
2008 елның 1 гыйнварына шәһәрдә 178965 кеше яшәгән. Халык тыгызлыгы - 1 км²-га 855 кеше тәшкил иткән.
Географиясе
Шәһәр территориясе 209.38 км² тәшкил итә.
GSC8725-1516
GSC8725-1516 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Лейкленд-Гайлендс (Флорида)
Лейкленд-Гайлендс  — Америка Кушма Штатларының Флорида штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Лейкленд-Гайлендс халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Орне
Орне (Ornex) — Франциянең Эн департаментына караган коммуна, Сен-Жени-Пуйи кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 5,64 км².
Скурова
Скурова — Польшаның Карпатасты воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Броттероде
Броттероде (Brotterode) — Алманиянең Тюрингия җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Франклин (округ, Иллинойс)
Франклин — Америка Кушма Штатларының Иллинойс штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Бентон шәһәре.
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1818 елда оештырыла.
Территориясе
Округ мәйданы 1059 км² тәшкил итә.
Шангнак (Аляска)
Шангнак  — Америка Кушма Штатларының Аляска штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Шангнак шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Тельман районы
Тельман районы (Тельманский район) — 1935 елдан 1958 елга кадәр гамәлдә булган Татарстан АССРның юк ителгән административ-территориаль берәмлеге. Норлаттан Төньяк-Көнбатышка 30 чакрым ераклыкта, Татарстанның Көньягында урнашкан. Административ үзәк - Мамык авылы.
Тарих
Тельман районы территориясе 1920 елга кадәр Казан губернасының Чистай өязе Иске Мукшы вулысында, 1920 елдан 1930 елга кадәр Чистай кантонында, ә 1930 елдан 1935 елга кадәр Аксубай, Биләр һәм Октябрь районнарында урнашкан. 1935 елның 10 февралендә Аксубай, Биләр һәм Октябрь районнарыннан бүленеп чыгару юлы белән барлыкка килә.
1958 елның 16 июлендә Тельман районы юкка чыгарыла, ә аның территориясе Аксубай, Биләр һәм Октябрь районнарына тапшырыла.
Административ бүленеш
1948 елның 1 гыйнварына районда 21 авыл советы булган: Яңа Әмзә, Ялаур, Карасу, Кирпичный, Кычытканлы, Кече Сөнчәле, Мамык, Михайловка, Яңа Әлмәт, Октябрь, Сәләнгеш, Иске Әлмәт, Иске Мукшы, Сөнчәле, Татар Сөнчәлесе, Чуаш Тимерлеге, Трудолюбово, Тукай, Торнаяз, Төрнәс, Шәрбән. Район мәйданы 1069 км² тәшкил иткән.
Халык
1939 елда халык саны 30507 кеше тәшкил иткән, шул исәптән татарлар - 34,85 %, руслар - 41,78 %, чувашлар - 22,1 %.
Танылган кешеләр
Рифкат Богданов - математик, физика-математика фәннәре докторы, профессор.
Жиан (Вила-ду-Конде)
Жиан  — Португалиянең Порту округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Лаухар-де-Андаракс
Лаухар-де-Андаракс — Испаниянең Альмерия провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(5069) Tokeidai
(5069) Tokeidai — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1991 елның 16 августында К. Ватанабэ тарафыннан JCPM Sapporo обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1991 QB» саналган.
Валерик (Сунжа кушылдыгы)
Валерик — Россия территориясеннән ага торган елга. Чечен Республикасы, Ингушетия, Төньяк Осетия — Алания Республикасы биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Сунжа елгасының уң ярыннан 116 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 29 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Көнбатыш Каспий су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Сунжа елгасы, инештән Грозный каласына чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Терек һәм Идел арасындагы Каспий диңгезе елгалары бассейны.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Комавож (Юр-Яга кушылдыгы)
Комавож — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Юр-Яга елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 19 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Печора елгасы кушылдыклары бассейны Уса кушылганчы, елга бассейны — Печора.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Быкова (Богданович шәһәр округы)
Быкова (Быкова) — Свердловск өлкәсенең Богданович шәһәр округы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (94%).
Гротичела-Скарфато (Казерта)
Гротичела-Скарфато — Италиянең Кампания төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Гротичела-Скарфато Апеннин ярымутравының көньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан көньякка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Стави (Свентокшиж воеводалыгы)
Стави  — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Судзинек
Судзинек — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Mädäni kemlek
Mädäni kemlek – berär ictimaği törkem yäki mädäniätneñ, şulay uq individnıñ şundıy törkem yäki mädäniätneñ äğzası buluınnan tä'sire näticäsendä barlıqqa kilgän kemlege.
Bilgelämä
Mädäni kemlek tiräsendä törle ictimaği teoriälär häm mädäniätlärne öyränüçe distsıplinalar eş itä. Soñğı distä yıllar eçendä, individnı berdäm fenomen bularaq urınına törle mädäni identifikatorlar tuplanması bularaq kürüçe identifikatsiäläw qaraşı barlıqqa kilde. Bu identifikatorlar arasına urın, censiät, rasa, tarix, watandaşlıq, tel, seksuallek, dini ışanular, etnos, estetika, aşamlıq häm başqa törle şartlar kerä.
"Tarixi rezervuar" bularaq, mädäniät bik möhim kemlekne bilgeläwçe faktor bulıp tora.
Mädäni kemlekneñ tänqitçeläreneñ qayberäwläre, ayıruça üzençälekkä nigezlängän mädäni kemlekne saqlap qalu cämğiätlärne bülüçe, berdämlektä yäşärgä röxsät birmäwçe köç buluın, häm kosmopolitanizm individlarğa urtaq watandaşlıqnıñ ähämiätleräk ikänlegen kürsätüen alğa sörä.
Карта (ризык)
Карта́ — татар милли ризыгы.
Карта (ат картасы)
Атның юан эчәген — картасын яхшылап юалар да 25— 30 см озынлыгында турыйлар. Һәр кисәкне уклау яисә бармак белән эчәк өстендәге май эчтә калырлык итеп әйләндерәләр. Пешкәндә мае агып чыкмасын өчен, баш-башларын бәйлиләр. Аннары 5 — 6 минутка кайнап торган суга салып алалар һәм бераз суыталар.
Карта (кырык карта)
Кырык картаны кырып чистарталар да салкын су белән берничә кат яхшылап юалар, аннары артык эре итмичә генә турап, салкын суга кастрюльгә салалар һәм тоз өстәп пешерергә куялар. Суытып, вак кына итеп озынча турыйлар, вак тоз һәм төйгән кара борыч сибеп, тәлинкәгә тезәләр. Карта янына катык бирәләр.
Картаны башкачарак та әзерләргә мөмкин. Моның өчен аны рулет кебек төрергә дә югарыда әйтелгәнчә пешерергә, суытып, аркылыга юка гына телемләп кисәргә кирәк.
Картаны матур итеп зур тәлинкәгә тезәләр, өстен яшелчәләр һәм яшел тәмләткечләр белән бизәп, табынга чыгаралар.
Голден (Юта)
Голден  — Америка Кушма Штатларының Юта штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Баек
Баек — Татарстан Республикасының Мөслим районындагы авыл.
Халык саны — 383 тирәсендә. Почта индексы — 423983.
Тарих
1728 елда нигезләнгән.
Демография
Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): татарлар.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.8 °C.
Костшин (Мазовия воеводалыгы)
Костшин  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(12189) Довгий
(12189) Довгий — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1978 елның 5 сентябрендә Черных Н. С. тарафыннан Кырым обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1978 RQ1» саналган.
Лагиб-Яха
Лагиб-Яха — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Тиутей-Яха елгасының уң ярыннан 37 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 18 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Кара диңгезе елгалары бассейны Зур Ою елгасының көнбатыш чигеннән Скуратов борынына чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Печора һәм Об елгалары арасындагы, Кара диңгезенә коючы, елгалар бассейны.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Калиново (Полтар)
Калиново  — Словакиянең  округында урнашкан авыл.
Яркәү районы
Яркәү районы (Ярковский район) — Төмән өлкәсе составына керүче муниципаль район.
Административ үзәк — Яркәү саласы.
Калиново (Полтар)
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Яркәү районы
Халык
Милләтләр (2010): урыслар (54%), татарлар (36,2%), чуашлар (5,1%).
Административ бүленеш
Яркәү районы составына 14 авыл җирлеге керә.
Калиново (Полтар)
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Лихар
Лихар — Испаниянең Альмерия провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Мазуравка
Мазуравка (Мазураўка ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Киравский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Рунку-Маре (Олт)
Рунку-Маре — Румыниянең Олт жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Бушон (Сомма)
Бушон — Франциянең Сомма департаментында урнашкан коммуна.
Убе
Убе — Япония дәүләтенең Ямагути префектурасында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Убе шәһәре 1921 елның 1 ноябрендә шәһәр статусын ала.
Халкы
2008 елның 1 гыйнварына шәһәрдә 176370 кеше яшәгән. Халык тыгызлыгы - 1 км²-га 613 кеше тәшкил иткән.
Географиясе
Шәһәр территориясе 287.69 км² тәшкил итә.
Лешу (коммуна)
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Скшишув (Карпатасты воеводалыгы)
Скшишув — Польшаның Карпатасты воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Николай Маркин
Николай Григорий улы Маркин (Николай Григорьевич Маркин) (21 май 1893 — 1 октябрь 1918) — Ватандашлар сугышында катнашкан кеше, Идел хәрби флотилиясен оештыручы, комиссар.
Биография
Николай Маркин 1893 елның Пенза губернасы Городище өязе Русский Сыромяс битсәсендә  крестьян гаиләсендә туа.
1910 елда, язу-сызу әйберләре кибетендә эшләгәндә бернче мәртәбә кулга алынган.
1916 елда РКП (б)га керә.
Февраль инкыйлабының актив катнашучы. Кронштадтагы РСДРП (б) комитетының, Кронштадт советының һәм Балтыйк флотының диңгезчеләреннән Петроград советында әгъзасы булган. I Советлар съездының делегаты, әгъзасы.
Октябрь инкыйлабында катнашкан. Аннан соң Чит ил эшләре халык кәмисәриятендә эшләгән.
1918 елның июньдә Маркин Нижгарга Идел хәрби флотилияне төзү бурычы белән җибәрелгән. 1918 елның сентябрьдә десант төшерү һәм Казанны алу операциясе белән җитәкчелек иткән.
1918 елның 1 октябрендә Чулманда, Пәнҗәр авылы янында разведка үткәрү вакытында «Ваня» канонер көймәсендә артиллерия засадасына эләккән. Судно суга баткан һәм Маркин судно белән һәлак булган.
Шакир Шамильский
Шакир Шамильский (сәхнә псевдонимы, чын исеме Шакир Вахитов, Шакир Габделгани улы Вахитов, 1892 елның 10 сентябре, РИ, Казан губернасы, Лаеш өязе, Юеш Көрнәле — 1945 елның 8 мае, ССРБ, РСФСР, ТАССР, Казан) — драма артисты, спектакльләр куючы, татар театрына нигез салучыларның берсе, Казан (1924–1925, 1927–1928), Әстерхан (1931-1935), Бакы (1935-1936), Ташкәнт (1939-1940) татар театрларында баш режиссер, Татарстан АССР атказанган артисты (1945).
Тәрҗемәи хәле
1892 елның 10 сентябрендә Казан губернасы Лаеш кантоны (хәзерге Алексеевск районы) Юеш Көрнәле авылында туган.
Иҗаты
.