cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Коры Ыргыз (Кече Ыргыз кушылдыгы)
Коры Ыргыз  — Россия территориясеннән ага торган елга. Сарытау өлкәсе, Самар өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга Кече Иргиз елгасының сул ярына тамагыннан 195 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 25 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Түбән Идел су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Кече Ыргыз башыннан тамагына кадәр. Кече елга бассейны — Өстәмә бассейны юк, елга бассейны — Идел, Куйбышев сусаклагычы башыннан Каспий диңгезенә кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Фонтан (Ло)
Фонтан — Франциянең Ло департаментында урнашкан коммуна.
Сирауки
Сирауки — Испаниянең Наварра провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Хәлбуки (лекторий)
Хәлбуки (2016 елның 14 октябреннән алып) - фәнни-популяр лекторийлар, "Гыйлем" оешмасы һәм КФУның Филология һәм мәдәниятара багланышлар институты тарафыннан оештырылган. Лекцияләрдә күренекле шәхесләрнең чыгышлары тәкъдим ителә.
Тасвирлама
Лекторийны оештыру "Гыйлем" проекты мөхәрриятенең вазифасына керә. Лекторийлар физика, астрономия, биология, экология, санак белеме, онкология, энергетика, тарих, әдәбият белеме, тел белеме, педагогика, архитектура тарихы, музыка тарихы, дин белеме һәм теология кебек фәннәр темаларына багышлана. Һәр лекторий ике-өч 25-30 минут күләмле лекцияләрдә төзелә. Проектта студентлар, магистрлар, фән кандидатлары һәм докторлары, әдәбият һәм сәнгать эшлеклеләре тарафыннан лекцияләр укыла. Лекторийга килә алмаучылар да фәнни-популяр очрашулардан мәхрүм калмый. Periscope кушымтасы аша интернет-трансляцияләр алып барыла һәм һәр видеоязма «Гыйлем» Youtube каналында утнаштырыла.
Шпондово
Шпондово — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Тертл (Висконсин)
Тертл  — Америка Кушма Штатларының Висконсин штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Каролина Беттельгейм
Биографиясе
Каролина Беттельгейм 1845 елның 1 июнендә Австрия империясенең Пешт шәһәрендә яһүд гаиләсендә туган. Филолог һәм тәрҗемәче Антон Беттельхеймның апасы.
Каролина Карл Гольдмаркнан музыка дәресләре ала, вокал дәресләрен Мориц Лауфердан ала. Җиде яшеннән үзенең укытучысына ачык концертларда пианинода озата. 14 яшеннән пианист сыйфатында зур уңыш белән концертларда чыгыш ясый.
16 яшеннән операга укырга керә һәм тиздән Вена император-король операсына тәгаенләнә.
Каролина Беттельгейм күренекле опера җырчыларының берсе. 1867 елда Каролина опера сәхнәсен калдыра. Ул зур популярлык белән файдалана һәм концерт эшчәнлеге алып бара. Австрия шәһәрләрендә, Лондон, Лейпциг һәм башка шәһәрләрдә гастрольләрдә йөри. 1876 елда Ференц Лист озатуында Бетховенның шотланд җырларын башкара.
Сайланма партияләр
Билгеле сәнәгатьче, сәяси эшмәкәр, Австрия сәүдә палатасы һәм Югары сарай әгъзасы Юлиус фон Гомперцның хатыны (1867 елдан) һәм еш кына үз фамилиясенә караганда бу фамилия астында йөри.
Небич
Небич — Россия территориясеннән ага торган елга. Киров өлкәсе, Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Кара Холуница елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 26 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Нократ, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Баһчелиевлер (Сейдишеһир)
Баһчелиевлер (Bahçelievler) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Конья иле Сейдишеһир илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Трошково (Польша)
Трошково  — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Цигенаши (Мехединць)
Цигенаши — Румыниянең Мехединць жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Крутики (Киров өлкәсе)
Крутики (Крутики) — Киров өлкәсенең Шабалино районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
Графлинг
Графлинг — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Бруксвилл (Кентукки)
Бруксвилл  — Америка Кушма Штатларының Кентукки штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Бруксвилл шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Бригитта Кристина Шерзенфельд
Бригитта Кристина Шерзенфельд, кияүдә Бернов, Линдстрём, Цимс, Ренат, (Brigitta Kristina Scherzenfeldt; 1684 ел, Бекас (хәзер — Скона ленасы), Швеция — 1736 елның 4 апрелендә, Стокгольм, Швеция) — Жунгар ханлыгының хакимдары Цэван-Рабдан һәм Галдан-Цэрэн сараенда 17 ел буе тоткынлыкта яшәгәнен ләрендә язып, билгелек алган туку һөнәре буенча швед укытучысы; Ю.Г. Ренатның хатыны.
Биографиясе
Скона ленасындагы Беккаскуг (Bäckaskog) алпавыт җирендә лейтенант Кнут Шерзенфельд һәм Бригита Транандер гаиләсендә туган. 1699 елда хәрби Матс Берновка кияүгә чыга һәм 1700 елда Төньяк сугышына аның артыннан ияреп киткән: башлыча Ригада яшәгән. 1703 елда Торунь янындагы каты сугышта ире һәлак булганнан соң, икенче тапкыр офицер Юхан Линдстрёмга кияүгә чыга, ләкин бер елдан соң, рус гаскәрләре 1704 елда Нарваны алганда, икесе дә әсирлеккә эләккән һәм Мәскәүгә озатылган. 1711 елда тол калган, әммә бер елдан чыгышы белән немец булган швед армиясының әсирлеккә алынган лейтенанты Михаэль Цимска яңадан кияүгә чыга. Озакламый ире белән бергә Тубылга күчерелгән.
1733 елда Бригитта Кристина һәм Ренат, аның икенче жунгар-маньчжур сугышында артиллерия әзерләүдәге казанышлары өчен азат ителә, һәм русия илчесе һәм бүләк ителгән егерме калмык хезмәтчесе озатуында Жунгар ханлыгыннан китәләр. Аларның алтысын илчелек тоткарлый, тагын берничәсе Мәскәүгә килеп җиткәнче һәлак була. Мәскәүдә Бригита-Кристина анда яшәгән инглиз хатыны Вигорга үзенең бәла-казага таруын сөйли, һәм Вигорың Россия турында язган китабында урын алган. Мәскәүдә алар ниһаять Ренат белән никахлаша һәм русия җитәкчеләреннән Швецияга барып кайту рөхсәте ала, әммә 1734 елда Стокгольмга киләләр һәм Россия империясына кире кайтмыйлар. Алар белән калган өч калмык хатыны: Алтан, Ламакис һәм Зара Анна-Катарина, Мария-Стина һәм Сара-Грета исеме белән чукынып ирле-хатынлы Ренатларның хезмәтчеләре була. Ике елдан соң, 4 апрельда, Бригитта-Кристина вафат була.
Стокгольмның Ливрусткаммарен музеенда аның кызыл ефәк жунгар киеме әлегә кадәр күрсәтелә.
Сан-Педру-дус-Феррус
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Абонкур-сюр-Сей
Абонкур-сюр-Сей (Aboncourt-sur-Seille) — Франциянең Мозель департаментына караган коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 3,63 км².
(8974) Грегария
(8974) Грегария — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1973 елның 25 сентябрендә К. Й. ван Хаутен, И. ван Хаутен-Груневельд,Том Герельс тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «3357 T-2» саналган.
HD179984
HD179984 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Пятково
Пятково (Пятково) — Чиләбе өлкәсенең Кызыл Армия районы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (72%), татарлар (17%), башкортлар (11%).
Бредецел (Сучава)
Бредецел — Румыниянең Сучава жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Партызаны (Рагачовский районы)
Партызаны  (Партызаны ) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Рагачовский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
(16475) 1990 QS4
(16475) 1990 QS4 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1990 елның 24 августында Генри Хольт тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1990 QS4» саналган.
Рәфкать Муллин
Рәфкать Муллин - шагыйрь, педагог, директор. 1947 елның 5 июлендә Татарстан Республикасының Түбән Кама районы Рәфкать Нурулла улы Иштирәк авылында туа.
Биография
Рәфкать Нурулла улы Муллин 1947 елның 5 июлендә Татарстан Республикасының Түбән Кама районы Рәфкать Нурулла улы Иштирәк авылында туа. Туган авылында сигезьеллык мәктәп тәмамлап, Рәфкать укуын башта Сүбәләк авылында, аннары Түбән Кама шәһәренең беренче урта мәктәбендә дәвам итә. Аннан соң Казан дәүләт университетының тарих-филология факультетына укырга керә.
Казан дәуләт университетын тәмамлаганнан соц, мәктәптә балалар укыта. Директор урынбасары һәм директор булып эшли. Дистә елдан артык район мәгариф булеге мөдире була, аннары район башкарма комитеты рәисе урынбасары итеп сайлана.
Яр Чаллы каласында 1990-1994 елларда М. Вахитов исемендәге 2 нче гимназияне җитәкли. Аннан соң гаиләсе белән Түбән Кама шәһәренә күчә.
Рәфкать Муллин эшләгән җирдә һәрвакыт яңалык алып килә. Ул 1987 елдан РСФСРның мәгариф эше отличнигы, шагыйрь җанлы педагог кыю фикерләр, зур өметләр белән яши.
Рәфкать Нурулла улы 2013 елның 13 мартында каты авырудан соң вафат була.
Иҗаты
1994 елдан Түбән Кама педагогия училищесы коллективын РСФСРның халык мәгарифе отличнигы, мәгариф һәм идарә өлкәсендә бай тәҗрибәле, шагыйрь җанлы педагог – Рәфкать Нурулла улы Муллин җитәкли. Педучилище шәһәр һәм районның, төбәкнең ихтыяҗын өйрәнеп, мәктәпкәчә учреждениеләрнең рус телендәге аудиторияләре өчен татар теле укытучылары, музыка, ритмика хореография һәм гамәли сәнгать түгәрәкләре җитәкчеләре, балаларның ялы өчен җаваплы педагог-оештыручы, коррекция педагогикасына кагылышлы өстәмә белгечлекләр дә әзерли. Училищеның офыклары киңәя. Рәфкать Муллин училищеда татар төркемнәренең санын арттыру, татар филологиясе бүлеген оештыру буенча күп гамәлләр башкарды.
Графрат
Графрат — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Сириса
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Карахамзалар (Бига)
Карахамзалар (Karahamzalar) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Чанаккале иле Бига илчесенә караган бер авыл (köy).
Шренск
Шренск — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Оамисирасато
Оамисирасато — Япония дәүләтенең Тиба префектурасында урнашкан шәһәр.
Халкы
2008 елның 1 гыйнварына шәһәрдә 51176 кеше яшәгән. Халык тыгызлыгы - 1 км²-га 881 кеше тәшкил иткән.
Географиясе
Шәһәр территориясе 58.06 км² тәшкил итә.
Сан-Педру-ду-Турву
Сан-Педру-ду-Турву — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Сан-Паулу штатына карый.
Тшехель
Тшехель — Польшаның Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Трупель
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Тертл-Лейк (шәһәр, Висконсин)
Тертл-Лейк  — Америка Кушма Штатларының Висконсин штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ментеше (Ментеше)
Ментеше (Menteşe) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Мугла иле Ментеше илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Шатоден
Шатоден — Франциянең Эр һәм Луар департаментында урнашкан коммуна.
(16476) 1990 QU4
(16476) 1990 QU4 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1990 елның 24 августында Генри Хольт тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1990 QU4» саналган.
Уткино (Аксубай районы)
Уткино — Татарстан Республикасының Аксубай районындагы авыл.
Почта индексы — 423076.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.6 °C.
Франкуле
Франкуле — Франциянең Ло департаментында урнашкан коммуна.
Баһчелиевлер (Сейһан)
Баһчелиевлер (Bahçelievler) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Адана иле Сейһан илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Брита Хагберг
Брита Хагберг(Brita Hagberg, тумыштан Nilsdotter, тулы исеме Hagberg Brita Christina, шулай ук Hagberg Petter буларак билгеле; 1756—1825) — XX гасырда хатын-кызлар армия хезмәтенә рөхсәт ителгәнгә кадәр швед флот сугышчысы, хәрби флотта хезмәт итүче беренче хатын-кызларның берсе һәм диңгез сугышында батырлыгы өчен швед хәрби бүләге (För tapperhet i fält миналы) белән бүләкләнүче хатын-кызларның икенчесе (беренчесе — Анна Энгстен).
Биографиясе
Брита Хагберг 1756 елда Финнеродья (Finnerödja) шәһәрендә туган (башка мәгълүматлар буенча — Стокгольм шәһәрендә).
1777 елда Стокгольм га килә, 1785 елда шунда Андерс Хагберг Питерга (Peter Hagberg Anders, 1753-1816), король гвардия хәрби хезмәткәренә кияүгә чыга, ул армиядә 1788 елдан була. Бернинди дә хәбәре булмаган ирен табу өчен, Брита үзен Петтер Хагберг дип атап үзен ир кеше итеп күрсәтә һәм хәрби хезмәткә керә. Брита 1788-1790 елларда Рус-швед сугышында катнаша, Роченсальм һәм Выборг сугышларында диңгез солдаты сыйфатында катнаша. Styrbjörn карабында флотта үз ире белән бергә хезмәт итә. Björkö Sund янындагы сугышта катнаша, аның барышында яралана, лазаретка эләгә һәм хатын-кыз заты икәнлеге ачыклана. Хатын-кызлар өчен хәрби хезмәт тыелуга карамастан, аңа елына өч риксдалер күләмендә хәрби пенсия билгеләнә, бу хатын-кызлар өчен бик сирәк күренеш була. Брита Хагберг өчен пенсияне швед вице-адмиралы Карл Олаф Кронстедт хәстәрли.
Сугыштан соң Хагберг азык (1793 елда алып) сату буенча шәхси хокукка ия була (хатын-кыз өчен сирәк күренеш); аңа Стокгольм шәһәрендә Oxtorget майданында (1802 елда) урын бүлеп бирелә. 1816 елда аның ире вафат була, бу вакытта Британың ике баласы кала (1792 елда туган кызы һәм 1797 елда туган улы).
Хәтер
1828 елда Брита Хагберг швед шагыйрәсе Юлия Найбергның Frukt-Månglerskan med Tapperhetsmedalj поэмасында сурәтләнә. 1864 елда Хагберг Швецияның иң билгеле хатын-кызлары белешмәсендә телгә алына, анда «Стендта кайчандыр ирен табу өчен ирләр киеме киеп хәрби хезмәткә киткән Стокгольмның Oxtorget майданында күкрәгендә батырлык медале белән имбирле печенье сатып торучы олы гына хатынны күрергә мөмкин» дип языла.
Пархимкавская Слабада
Пархимкавская Слабада (Пархімкаўская Слабада ) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Рагачовский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Чернава (елга)
Чернава  — Россия территориясеннән ага торган елга. Сарытау өлкәсе, Самар өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга КАС/ИДЕЛ/1150/187    кушыла. Елга озынлыгы 75 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Түбән Идел су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Кече Ыргыз башыннан тамагына кадәр. Кече елга бассейны — Өстәмә бассейны юк, елга бассейны — Идел, Куйбышев сусаклагычы башыннан Каспий диңгезенә кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Сылтамалар
Чернава (река)
(8975) Atthis
(8975) Atthis — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1973 елның 29 сентябрендә К. Й. ван Хаутен, И. ван Хаутен-Груневельд,Том Герельс тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «4076 T-2» саналган.
Шәһәр
Шәһә́р, яки кала — торак пункт. Яшәүче халыкның күпчелеге хезмәткәр, зур өлеше акыл хезмәте ияләре. Авыл хуҗалыгы тармагында эшләүчеләр саны юк дәрәҗәсендә түбән.
Критерийлар
Торак пунктның шәһәр булу-булмавы илнең кануннарына күрә санала. Мәсәлән, Даниядә шәһәр халкының саны 250 кешедән, ә Япониядә исә 30 мең кешедән.
Высоковка
Высоковка — Россия территориясеннән ага торган елга. Кострома өлкәсе, Вологда өлкәсе, Түбән Новгород өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Ак Лух елгасының сул ярыннан 97 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 10 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Идел су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Унжа елгасы, инештән тамагына чаклы. Кече елга бассейны — Идел, Рыбинск сусаклагычыннан Ука кушылган урынга чаклы, елга бассейны — Иделның өске өлеше, Куйбышев сусаклагычына чаклы (Ука елгасын кертмичә).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Диядин (Әзербайҗан)
Диядин  (Diyadin ) — Әзербайҗанның Нахчыван Автоном Республикасы Шәрур районына караган авыл.
Волкейно (Калифорния)
Волкейно  — Америка Кушма Штатларының Калифорния штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Волкейно халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Трутново (Вармия-Мазурия воеводалыгы)
Трутново  — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Цигенештий-де-Беюш
Цигенештий-де-Беюш — Румыниянең Бихор жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Тшешин
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Грёбенцелль
Грёбенцелль — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Казе Андрони (Напуль)
Казе Андрони — Италиянең Кампания төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казе Андрони Апеннин ярымутравының көньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан көньякка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Сан-Раймунду-дас-Мангабейрас
Сан-Раймунду-дас-Мангабейрас — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Мараньян штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Сисур
Сисур — Испаниянең Наварра провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Техас (Висконсин)
Техас  — Америка Кушма Штатларының Висконсин штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Абрешвиллер
Абрешвиллер (Abreschviller) — Франциянең Мозель департаментына караган коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 41,29 км².
Парычы
Парычы (Парычы ) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Светлагорский районында урнашкан авыл.
Шронка
Шронка — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(16477) 1990 QH5
Тарихы
1990 елның 25 августында Генри Хольт тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1990 QH5» саналган.
Эпос
Э́пос (борынгы грекча έπος – «сүз») – әдәбиятның иртә үсеше дәрәҗәсендә язылган каһарманнар турында поэма. Эпос — тарихи жанр.Ул социаль сыйныфлар барлыкка килгәнгә тиклем, ягъни ырулар чорында туа. Күп эпосларда ыруларның үз аллы халыкка берләшү идеялары чагыла. Һәм шул сәбәптән эпосларның күпчелегендә гомүм халык мәнфәгате өчен көрәшүче героик шәхесләр үзәктә тора.
HD180029
HD180029 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гедвига Елизавета Шарлотта Гольштейн-Готторпская
Елизавета Гедвига Шарлотта Шлезвиг-Гольштейн-Готторпская (Hedwig Elisabeth Charlotta von Schleswig-Holstein-Gottorf; 22 март 1759 ел, Один — 20 июнь 1818 ел, Стокгольм) — немец принцессасы, Ольденбург йорты әгъзасы, кияүдә Норвегия һәм Швеция королевасы.
Биографиясе
Гедвига Елизавета Шарлотта Эйтинда үсә. 1774 елда 15 яшендә Гедвига үзенең ике туган абыйсы Карлга, герцог Седерманландский һәм булачак король Карл XIII кияүгә чыга. Гедвига күңелле холкы аркасында швед сараенда абруй казана. Иренең даими рәвештә хыянәт итүен Гедвига Елизавета Шарлотта тыныч кабул итә. Озак вакытлар никахлары баласыз була, бала Карл Адольф 1798 елда туып, берничә көн үткәч, вафат була.
Гедвига Елизавета Шарлотта сәяси эшләргә кысылмый, тик король Густав IV Адольф урынына утыргач, аның улына ярдәм итә башлый. Бу вакыттан алып ул «густавчылар» арасында төп сын була һәм Густав IV Адольфның тәхеттән баш тартырга мәҗбүр иткән даирәләр белән кискен мөнәсәбәттә була.
Гедвига дикъкатьлелеге белән аерылып тора һәм иҗади язучы буларак таныла. Билгелелекне аңа 1775 елдан алып 1817 кадәр дәверне сүрәтләгән 7000 биттән торган «Көндәлеге» китерә. Көндәлектә 1800 елга чаклы язулар якын ахирәте, булачак графиня Пипер, Аксель фон Кече Ферзенның сеңлесе София фон Ферзенга адресланган хатларда күрсәтелгән. 1800 елдан соң кыска һәм аена бер тапкыр язулар хат формасында булмый. Шуның белән бәйле «Көндәлекнең» исеме яңартыла. Гедвига Елизавета Шарлоттаның архивы густав дәвере турында мөһим чыганак булып тора.
Айтматов
Айтматов — кыргыз фамилиясе. Ч. Т. Айтматовның бертуганнары: Ч. Т. Айтматовның балалары:
Бредецел (Хунедоара)
Бредецел — Румыниянең Хунедоара жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Баһчелиевлер (Юрегир)
Баһчелиевлер (Bahçelievler) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Адана иле Юрегир илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Сан-Раймунду-ду-Дока-Безерра
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Карахан (Тутак)
Карахан (Karahan) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Агры иле Тутак илчесенә караган бер авыл (köy).
(8976) Leucura
(8976) Leucura — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1973 елның 29 сентябрендә К. Й. ван Хаутен, И. ван Хаутен-Груневельд,Том Герельс тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «4221 T-2» саналган.
Николай Варпаховский
Николай Варпаховски (Николай Аркадьевич Варпаховский,, — , ) — РИ зоологы, ихтиолог.
Шатонеф-ан-Тимере
Шатонеф-ан-Тимере — Франциянең Эр һәм Луар департаментында урнашкан коммуна.
Ментеше (Келес)
Ментеше (Menteşe) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Бурса иле Келес илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Трущини
Трущини — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Тшещин
Тшещин — Польшаның Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Суходол (Мари Иле)
Суходол (Суходол, Суходол) — Мари Илнең Юрино районында урнашкан авыл.
Халык
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (97,1%), чирмешләр (2,9%).
Грединг
Грединг — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Мацуяма
Тарихы
Мацуяма шәһәре 1889 елның 15 декабрендә шәһәр статусын ала.
Халкы
2008 елның 1 гыйнварына шәһәрдә 515068 кеше яшәгән. Халык тыгызлыгы - 1 км²-га 1201 кеше тәшкил иткән.
Географиясе
Шәһәр территориясе 429.03 км² тәшкил итә.
Крюковы (Котельнич районы, Шалеевщина авыл җирлеге)
Крюковы (Крюковы) — Киров өлкәсенең Котельнич районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
Фрессин (Ло)
Фрессин — Франциянең Ло департаментында урнашкан коммуна.
Энҗе Авзалова
Энҗе Авзалова ― шагыйрә. 1982 елның 30 июнендә Казан шәһәрендә туа.
Биография
Энҗе Зәки кызы Авзалова 1982 елның 30 июнендә Казан шәһәрендә туа. 1989 елда Минзәлә районының Кадрәк авылы мәктәбендә гел бишле билгеләренә генә укып, алты яшеннән шигырьләр яза. Аннан Чаллы шәһәренең 2 нче татар гимназиясен тәмамлый.
Энҗе Авзалова югары белемне Казан дәүләт университетында ала. Ул көнчыгыш телләре факультетында укый. 2004 елда аны алтын медаль белән тәмамлый, филолог, татар теле әдәбияты, төрек теле укытучысы белгечлеге ала. Энҗе татар, русс теленнән тыш, төрек, инглиз телләрен яхшы белә, гарәп, әзербайҗан телләрендә аралаша ала. Университетны тәмамлагач, Татарстан Республикасы Мәгариф министрлыгы аны Төркиягә, Анкара университетына, магистратурага укырга җибәрә. Анда ул өч ел «тюркология» белгечлеге буенча белем ала. Энҗе чит илдә мәхәббәтен – Илһанны очрата. Әнисендә - төрек, әтисендә башлыча инглиз каны аккан Илһанны үзенә яр итеп сайлый.
Бу гүзәллек яшәрме?
Җир елый, ишетәсезме?
Мин ишетәм!
Челтерәп аккан чишмәләрем
Сандугачлы талкайларны
Табигатьне кемнәр шулай
Әрәм иткән?
Җир елый,ишетәсезме?
Бу гүзәллек, бу Җир шары
Укытучыма
Ап-ак канатлар жигеп
Килеп керче укытучым
Алга юл салыйм диеп.
Атлар да ныграк атласын
Дилбегәләр нык булсын.
Без керәсе фән дөньясы
Үзенә тартып торсын,
Үзенә тартып торсын.
Укытучым күнелегез
Жылылыкта булсын һәрчак
Мохтаҗ бит ул балачак
Сер фән дөньясына
Укытучым бик яратып,
Карасын бала сина,
Карасын бала сина.
Северный (Сосновка районы)
Северный (Северный) — Чиләбе өлкәсенең Сосновка районы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (62%), татарлар (17%), башкортлар (18%).
Ылыя
Ылыя — Татарстан Республикасының Мамадыш районындагы авыл.
Вакыт зонасы — MSK (Мәскәү вакыты) яки UTC+4. Почта индексы — 422152.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.0 °C.
Хөсәен Туктаргазый
Хөсәен Туктаргазый, Хөсәен Шамил Туктаргазый, Üsein Şamil Toqtarğazı, Усеин Шамиль Токтаргазы (1881, Кырым — 1913, Кырым) — кырымтатар халык шагыйре, драматург, мәгърифәтче, тәрҗемәче, халык мөгаллиме, мәктәп балалары өчен дәреслекләр авторы, инкыйлабчы-демократ.
Тәрҗемәи хәле
1881 елның 10 апрелендә Таврия губернасында (Кырымда) Күккүз (хәзерге Бакчасарай районы Соколиное авылы) дигән зур татар авылында фәкыйрь гаиләсендә туган. Авыл мәктәбендә белем ала. Белемен үзлегеннән арттыра. Акмәчеттәге укытучылар семинариясен тәмамлый.
Халык укытучысы
Туктаргазый 16-17 яшеннән алып гомеренең азагына хәтле Кырымның төрле районнарында укыта, хәйрия акчасына мәктәпләр ача. Ләкин үз чорының мәктәп дәреслекләре һәм укыту алымнары белән риза булмый. Мәктәпләр өчен 20 исемдә дәреслек (әлифба, хрестоматия, тарих һәм әдәбият һ.б. дәреслекләр) төзи. Бу дәреслекләргә үзе язган шигырьләр, бер пәрдәлек пьесалар белән беррәттән, Габдулла Тукай шигырьләрен (мәсәлән, «Эш беткәч, уйнарга ярый», «Туган тел» һ.б.), А.С. Пушкинның аерым әсәрләрен (мәсәлән, «Балыкчы карт һәм балык турында хикәят» әкиятен, Кырым темасына язылган «Элегия», «Желание» шигырьләрен һ.б.), И.А. Крылов мәсәлләрен, М.Ю. Лермонтов, Адам Мицкевич поэзиясен татарчага тәрҗемә итеп кертә. Балаларга рус телен яхшырак өйрәтү максаты белән, кайбер дәреслекләрне рус (кирил) хәрефләре белән бастыра. Кырымда беренче булып, татар һәм рус телләрен аерым фән итеп укыта башлый. Әлеге дәреслекләрне гектографта күбәйтеп, башка мәктәпләргә тарата. Ырынбурда 1908-1917 елларда нәшер ителгән «Шура» журналында баручы «Татар мәктәпләре өчен нинди дәреслекләр кирәк ?» дигән дискуссиядә мәкаләләре белән катнаша.
Иҗаты
Халык шагыйренең төп илһамчысы — 1905 елгы беренче рус инкыйлабы. Новатор шагыйрь. Туктаргазыйның аерым шигырьләре Бакчасарайда Исмәгыйль Гаспралы тарафыннан 1883-1918 елларда (1914 елдан Р. Гаспралы) нәшер иткән «Тәрҗеман», Карасубазарда 1906-1908 елларда нәшер ителгән «Ватан хадиме» (мөхәррире Габдерәшит Мәһдиев (1880-1912) газеталарында дөнья күрә. «Налиш Кырым» (Ыңгырашучы Кырым) шигырьләр китабы басылып чыга (Карасубазар, 1910). Цензура рөхсәт итмәү сәбәпле, беренче басмада 8 шигыре генә дөнья күрә. Ярымутопия төрендәге «Сәгъдәт утравы» романын (1911), «Муллалар проекты», «Акылсыз нугай», «Рәхимсез балалар» пьесаларын яза.
Карашлары
Аның әсәрләрендә фәкыйрь-фөкарәләрнең мәнфәгатьләре кайгыртыла, эшче халык патша хөкүмәте һәм яраннарының золымына һәм хурлыгына каршы көрәшкә чакырыла, байлар, морзалар һәм руханилар көлкегә калдырыла. Демократик карашлы шагыйрь булган Туктаргазыйны изүче сыйныфлар үзләренең дошманнары саныйлар. 1905 елда Киречтә булган яһүд погромнарына каршы эшчеләр катнаша. 1913 елның 18 сентябрендә Киреч ярымутравында Кәфә янындагы Карҗебия (1954 елга кадәр Сторожевое) авылында фаҗигале рәвештә үтерелә (сугышу оештырылып, шунда суела).
Үрнәкләр
Бала, бар мәктәпкә, Хак бирер мәртәбә! Укы, җаһил калма, Дөньяда хур булма. Гыйлемсез һич эш юк, Белгән һәрдаим тук.
Сисур-Майор
Сисур-Майор — Испаниянең Наварра провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Парэчча (Акцябрский районы)
Парэчча  (Парэчча ) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Акцябрский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
(16478) 1990 QS6
Тарихы
1990 елның 20 августында Эрик Эльст тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1990 QS6» саналган.
Вьюнчища
Вьюнчища — Россия территориясеннән ага торган елга. Кострома өлкәсе, Вологда өлкәсе, Түбән Новгород өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Горьков (Унжин култыгы) сусаклагычының сул ярыннан 2 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 10 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Идел су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Унжа елгасы, инештән тамагына чаклы. Кече елга бассейны — Идел, Рыбинск сусаклагычыннан Ука кушылган урынга чаклы, елга бассейны — Иделның өске өлеше, Куйбышев сусаклагычына чаклы (Ука елгасын кертмичә).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Малоузенка
Малоузенка — Россия территориясеннән ага торган елга. Сарытау өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга Кече Үзән елгасының сул ярына тамагыннан 582 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 14 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Урал су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Кече Үзән. Кече елга бассейны — Өстәмә бассейны юк, елга бассейны — Кече һәм Олы Узень елгалары бассейны (бассейндарзың рәсәй өлөшө).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Тилден (Висконсин)
Тилден  — Америка Кушма Штатларының Висконсин штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сан-Раймунду-Нонату
Сан-Раймунду-Нонату — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Пиауи штатына карый.
Варсонофий (Лузин)
Варсонофи (Антон Николаевич Лузин,, — , ) — праваслау дин эшлеклесе, Спас епискобы (1926-1927), Диңгез буе һәм Владивастук епискобы (1930-1932).
Шток (Польша)
Шток  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Казе Анҗелини (Асколи Пичено)
Казе Анҗелини — Италиянең Марке төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Цигенештий-де-Криш
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(8977) Paludicola
(8977) Paludicola — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1973 елның 29 сентябрендә К. Й. ван Хаутен, И. ван Хаутен-Груневельд,Том Герельс тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «4272 T-2» саналган.
Гремсдорф
Гремсдорф — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Тужа-Велика (Вармия-Мазурия воеводалыгы)
Тужа-Велика  — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Воллес (Калифорния)
Географиясе
Воллес халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Тшиглув (Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы)
Тшиглув  — Польшаның Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Николай Коперник
Никола́й Копе́рник (полякча Mikołaj Kopernik; 19 февраль 1473, Торунь — 24 май 1543, Фромборк) — Польшаның мәшһүр астрономы, математик. Беренче фәнни революциягә башлангыч этәргеч биргән дөньяның гелиоцентрик системасы авторы буларак билгеле.
Биография
Николай Торуньда сәүдәгәр гаиләсендә туа, яшьли атасыз кала һәм агасы тәрбиясендә үсә. Анасы милләте буенча алман, Торунь элегрәк Пруссиягә кергән һәм алман каласы булып саналган. Атасының килеп чыгышы билгесез. Коперниктан калган язмалар һәммәсе алман яки латин телендә языла. Аның архивында поляк телендә язылган бер язма да табылмаган.
1491 елда Коперник Краков университетына укырга керә. Математика, медицина һәм теология фәннәрен үзләштерә. 1497 елда исә ул Италиягә китә һәм Болонья университетында укуын дәвам итә. Теологиядән, хокуктан һәм борынгы телләрдән тыш биредә астрономия белән шөгыльләнергә форсат ачыла. 1500 елда ул диплом алмыйча китеп бара, Падуя университетында медицинага укуын дәвам иттерә. 1506 елда Италиядән бөтенләйгә китә һәм агасы, епископ Лукас хезмәт иткән Гейльсберг замогында астрономик күзәтүләр белән шөгыльләнә башлый.
1512 елдан Фромборк каласында каноник вазифасын башкара.
Фәнни эшчәнлек
Җирнең кояш тирәли әйләнеп йөрүен б. э. кадәр яшәгән Аристарх әйтә, ул үзе исә үзеннән өч йөз ел элек яшәгән Пифагорчыларга сылтый — янәсе бу фикерне беренчедән Пифагорның укучылары әйткән. Шунысы сәер: шул вакыт эчендә ул белемнәр кая югалып торган? Урта гасырларда гелиоцентризмны «Пифагор укулары» дип атыйлар. Коперникның “Күк аралары әйләнүе турында” трактатында (1543) язылганнар Птолемейлы-Аристотельле дөнья картинасына гаять зур йогынты ясый, шуның белән бергә Урта гасыр күзаллаулар һәм фән системасына китереп суга. Аристотель дөнья картинасын физика, метафизика, теология белән килештерә, ләкин яңа астрономик күренешләрне аңатырга мөмкинлек бирми. Птолемей системасы астрономик күренешләрне аңлатырга ярдәм итә (Ай, планеталар, йолдызлар әйләнүен), ләкин аның математик системасы дини мифология белән ярашмый.
Үзенең төп ачышын — гелиоцентрик системаны ул 30 ел буе дөньяга чыгарырга читенсенә. Телескоп булмауга күрә Коперник йолдызларны мөстәкыйль күк җисемнәре итеп танымый, һәм аларны бик еракта торучы, сферага беркетелгән яктырткычлар, дигән фикерне кабатлый.
Китаплары
Ул китап Коперникның үләренә бер ел кала дөнья күрә һәм бернинди шау-шу куптармый. Чиркәү аны бары 70 ел узгач кына тыелган китаплар исемлегенә кертә. Һәм бу тулысынча Галилейның “казанышы”. «De Revolutionibus Orbium Coelestium» 1616 елда Римның тыелган китаплар индексына кертелгән һәм аннан 1835 елда гына чыгарыла.
Бүгенге тарихчылар санап чыгарганча, Коперник китабының беренче (Нюрнберг, 1543) һәм икенче (Базель, 1566) басмасы укучыларын санау өчен ике кул бармаклары да җитә. Китапханәләрдә 100 данәсе саклана, алар барысы да профессиональ астрономнар: Ретик, Тихо Браге, Кеплер һ.б. кулыннан уза.
Варсонофий (Охотин)
Варсонофи (Яков Петрович Охотин,, — , ) — праваслау дин эшлеклесе, Екатеринбур (?-1876), Старая-Русса (1876-1882) һәм Сембер һәм Сызран (1882-1885) епискобы.
Пасека (Жыткавицкий районы)
Пасека  (Пасека ) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Жытавицкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Баһчелиевлер (Чанкая)
Баһчелиевлер (Bahçelievler) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Анкара иле Чанкая илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Бредецелу
Бредецелу — Румыниянең Муреш жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Абуданж
Абуданж (Haboudange) — Франциянең Мозель департаментына караган коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 10,50 км².
Вострецово (Борай районы)
Почта индексы — ?, — ?.
Дин
1899 елда Волхонка тавында Казанцево (хәзерге Вострецово) авылында чиркәү төзелгән. Аңа кадәр авылда часовня гына булган. 1933 елда чиркәү җимертелгән. Рухани йортыннан хастаханә һәм башлангыч мәктәп ясаганнар. 2021 елның 28 апрелендә халык җыенында гыйбадәтханә төзү турында карар кабул ителгән. 2021 елның 23 маенда Уфа һәм Стәрлетамак митрополиты Никон  катнашында нигез ташы салынган. Аннан соң чиркәү төзелеше башланган, барлык финанс чыгымнарын авыл активисты Филус Гыйльфанов үз өстенә алган. 2022 елның 1 ноябрендә чиркәү ачылган.
Шеризи
Шеризи — Франциянең Эр һәм Луар департаментында урнашкан коммуна.
Сорлада
Сорлада — Испаниянең Наварра провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Дизә (Шәрур)
Дизә  (Dizə ) — Әзербайҗанның Нахчыван Автоном Республикасы Шәрур районына караган авыл.
(16479) Paulze
(16479) Paulze — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1990 елның 20 августында Эрик Эльст тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1990 QK7» саналган.
Ментеше (Енишеһир)
Ментеше (Menteşe) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Бурса иле Енишеһир илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Сан-Рафаэл
Сан-Рафаэл — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Риу-Гранди-ду-Норти штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Дамир Вагыйзов
Дамир Вагыйзов ― күп кенә юмористик хикәяләр, әдәби очерклар, зарисовкалар авторы, журналист. 1936 елның 1 мартында Татарстан Республикасының Лаеш районы Татар Агайбашы авылында укытучы гаиләсендә туган.
Карахан (Акьяка)
Карахан (Karahan) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Карс иле Акьяка илчесенә караган бер авыл (köy).
Дамир Вагыйзов
Биография
1970 елның ахырында, Чаллыга, КАМАЗ төзелешенә җибәрелә. Шәһәр газетасы редакциясендә бүлек мөдире, редактор урынбасары булып эшләгәннән соң, 1976 елда яңа оештырылган Тукай районының «Якты юл» газетасына баш редактор итеп билгеләнә. Лаеклы ялга чыкканчы шунда эшли.
Дамир Харрасовичның иң матур сыйфатларының берсе – тыйнаклык. Хакимнәр алдында баш иеп йөрмәде, кемгәдер ярарга тырышмады. Бәлки шуның аркасындадыр, яраткан эшеннән иртә аерылырга туры килде. Әмма ул иҗаттан аерылмады, «Шәһри Чаллы» газетасында эшләде, газета-журналларда сатирик язмалары, мавыктыргыч хикәяләре чыга торды. Тора-бара «Үч» дигән саллы китабы басылып чыкты. Ул китапны быел рәхмәтле шәкертләре рус теленә тәрҗемә итеп, остазларына зур бүләк ясадылар.
2016 нчы елда котылгысыз авырудан вафат була.
Иҗаты
Дамир Харрас улының күп кенә юмористик хикәяләре, әдәби очерклары, зарисовкалары журналларда, газеталарда басыла.
Дамир Вагыйзов – Татарстан Журналистлар берлеге әгъзасы. Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәре, КАМАЗ төзелеше ударнигы.
Нерсма
Нерсма — Россия территориясеннән ага торган елга. Киров өлкәсе, Түбән Новгород өлкәсе, Мари Ил биләмәләрендә ага. Елга  Суна №3798 елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 18 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Нократ, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Тужа-Мала (Вармия-Мазурия воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Типлер (Висконсин)
Типлер  — Америка Кушма Штатларының Висконсин штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Греттштадт
Греттштадт — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Типлер (Висконсин)
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Греттштадт
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Василий Варфоломеев
Васили Варфоломеев (Василий Михайлович Варфоломеев,, — , ) — Дан орденының тулы кавалеры (1944, 1944, 1945).
Пасека (Рэчыцкий районы)
Пасека  (Пасека ) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Рэчыцкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Әскәр Айтматов
Әскәр Айтматов, Әскәр Чыңгыз улы Айтматов (кырг. Аскар Чыңгызович Айтматов, 1959 елның 5 гыйнвары, ССРБ, Кыргыз ССР, Фрунзе) — Кыргызстан сәясәтчесе, 2002-2005 елларда Кыргыз Республикасының тышкы эшләр министры, 2005 елдан «Чыңгыз Айтматов исемендәге Ыссык-күл форумы» иҗтимагый фонды җитәкчесе. Кыргыз язучысы Чыңгыз Айтматов (1928-2008) улы.
Тәрҗемәи хәле
1959 елның 5 гыйнварында Кыргыз ССР Фрунзе (1991 елдан Бишкәк) шәһәрендә язучы Чыңгыз Айтматовның Керез Шемшибаева (1930-1999) белән булган беренче гаиләсендә туган икенче улы. Туганнары: бертуганы Сәнҗәр (кырг. Санжар) (1954, Кыргызстанның Мәскәүдәге һәм Европа илләрендәге махсус вәкиле, соңыннан эшмәкәр, Мәскәүдә яши), әтисенең Мария Урмат кызы Айтматова белән булган икенче никахында туган сеңлесе Ширин (Кыргызстан парламенты - Жогорку Кенеш депутаты, соңыннан вуз укытучысы, эшмәкәр), энесе Илдар (кырг. Элдар) (рәссам, дизайнер, Чыңгыз Айтматов нигез салган халыкара фонд җитәкчесе). Әбисе, Чыңгыз Айтматовның әнисе Нәгыймә Хәмзә кызы Габделвәлиева (07.12.1904 — 10.08.1971) ягыннан нәсел башы (Ишманов-Габделвәлиевләр) Кукмара районы Мәчкәрә авылыннан башлана.
«Тарихчы-Көнчыгыш белгече» белгечлеге буенча Мәскәү дәүләт университеты каршындагы Азия һәм Африка институтын тәмамлаган (1981). Инглиз, төрек, француз телләрен камил белә.
Хезмәт юлы
1982-1983 елларда ССРБ тышкы эшләр министрлыгының Урта Көнчыгыш бүлеге хезмәткәре (Мәскәү).
1983-1987 елларда ССРБның Төркиядәге илчелеге хезмәткәре.
1987-1990 елларда ССРБ тышкы эшләр министрлыгының мәгълүмат бүлеге хезмәткәре (Мәскәү).
1992-1994 елларда Кыргыз Республикасы тышкы эшләр министрлыгының мәгълүмат-сәясәт бүлеге мөдире.
1992-1994 елларда Кыргыз Республикасы тышкы эшләр министры урынбасары.