cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Карл Фукс
Тәрҗемәи хәл
Казанда яшәүнең беренче елларыннан ук төбәкне өйрәнә башлаган. Казан мәдәниятен һәм гореф-гадәтләрен беренче өйрәнүчеләрдән. Хезмәтләре медицинага, Казан тарихына, татар, чуашлар, башкортлар, мордваларның мәдәнияте һәм этнографиясенә карый.Ул минераллар,борынгы тәнкәләр,кулъязмалар,китаплар җыйган. Татарлар арасында ихтирамлы булуыннан файдаланып Фукс татарларның дини йолаларын, бәйрәмнәрен, гаилә тормышын өйрәнгән, алар турында мәкаләләр,китаплар язган. Алар арасында ике монография дә бар:«Краткая история города Казани» һәм «Казанские татары в статистическом и этнографическом отношениях». Бу китапларында ул татарларның көнкүрешләрен, киемнәрен, йорт-җирләрен, ризыкларын, бәйрәмнәрен җентекләп тасвирлый. Йортларның чисталыгы, гаиләдәге татулык,татарларның кунакчылыгы турында яза. Шулай итеп татарлар турында объектив мәгълүмәтне бөтен дөньяга тарата.
Татар Олканы
Почта индексы — 452773, — 80251865001.
Карл Фукс
Гаиләсе
1821 елда 44 яшьлек Карл Фукс казан дворянкасы Александра Андреевна Апехтинага (1797-1853) өйләнә.Кызлары Софьяне үстерәләр. Александра Андреевна - шәгыйрә, әдәби салонның хуҗабикәсе. Бу салон 25 елдан артык Казан зыялылары җыела торган үзәк булган. Бирегә атаклы әдипләр, галимнәр килгәннәр. Шулай арасында Казанда үтеп барганда тукталган А.Гумбольдт, А.С.Пушкин да бар.
Карл Фукс 1846 елның 24(12) апрелендә үлә. Галимне соңгы юлга озатырга гаҗәеп күп кеше килә.Алар арасында татарлар да була. Казанның Арча зиярәтенә күмелә.[2]
Искәрмәләр
2. Карл Фукс: Научно биографический сборник.-Казань:Жиен,2005.
Болгарга әл-Моктәдир илчелеге
Болгарга әл-Моктәдир илчелеге — Багдад хәлифәлегенең 921-23 елларда Идел буе Болгары илчелегенә (Бохарага һәм Багдадка Алмыш хан илчелеге) җавап рәвешендә җибәрелгән сәяси миссиясе. Ниятләре: Хәзәр каганлыгына каршы бердәмлек килешүен төзү, хәлифәлекнең дәрәҗәсен күтәрү, ислам йогынтысын җәелдерү. Илчелек җитәкчесе Сәхсән әр-Рәсиби, сәркәтибе Ибне Фазлан, әгъзалардан төрки телле хәрбиләр Тәкин белән Барс булган. Илчеләр Болгарлар җиренә 922 елның 12 май көнендә килеп җитә, каршы алучы Алмыш ханга хәлифәнең хатын һәм бүләкләрен тапшыра. Илчелек исламны Болгарда рәсми дин дип игълан итүдә катнаша.
Шигърият
Шигърият (شعر сүзеннән) – сүзләрнең гади сөйләмгә хас булмаган рәвештә ритмы, яңгырашы буенча билгеле бер тәртипкә китерелгән хәле. Сүзләрне шундый хәлгә китерүгә нигезләнгән нәфис әдәбиятның бер тармагы.
Шигърият үз эченә лирика һәм лиро-эпик әдәби төрләрне берләштерә.
Башлангыч дәвердә шигъри сөйләмгә нигезләнгән әсәрләрнең барысын да кертәләр. Аерым әдәби төр буларак проза бары тик XVIII-XIX гасырлар чикләрендә генә аерылып чыга.
XXI гасырда шигырьлек акуаль булып кала.
гасырда шигырият актуаль булып кала.
Вилаҗо Монте Сасо (Форли-Чезена)
Вилаҗо Монте Сасо — Италиянең Эмилия-Романья төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Ковоада
Ковоада — Португалиянең Азор утраулары округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Вилаҗо Монте Сасо (Форли-Чезена)
Географиясе
Вилаҗо Монте Сасо Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Мельница (Шаркавшчынский районы)
Мельница (Мельніца ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Шаркавшчынский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Гомулин
Гомулин — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
UBXN7
UBXN7 —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
Галенде
Галенде — Испаниянең Самора провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Карамалы (Ырынбур өлкәсе)
Карамалы (Ивановка) — Ырынбур өлкәсенең Әсәкәй районында урнашкан торак пункт.
Халык
Милләтләр (2010): татарлар — 80,8%, руслар — 18,0%.
NGC 6839
NGC 6839 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда   тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Льянкур
Льянкур — Франциянең Па-де-Кале департаментында урнашкан коммуна.
Деребою (Гөреле)
Деребою (Dereboyu) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Гиресун иле Гөреле илчесенә караган бер авыл (köy).
Ольборг
Ольборг (Aalborg )— шәһәр, Даниянең Төньяк Ютландия өлкәсе административ үзәге. Лютеран епархиясе үзәге. Халык 104 885 кеше (2012), Төньяк Ютландиянең 25%. Лим-фьорд урынында булуына Урта гасыр чорында ул мөһим порт булды, ә соңрак — сәнәгать үзәге. Бүген Ольборг индустриаль шәһәрдән фән үзәгенә күчеш этабы кичерә. Моңа зур дәрәҗәдә 1974 елда нигезләнгән Ольборг университеты ярдәм итә. Ольборгта хәрби-һава базасы урнашкан.
Лүмату (Антсла)
Лүмату (Lümatu) — Эстониянең Вырумаа өязендә урнашкан авыл.
Глобино
Глобино — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Божи-Дар (Мазовия воеводалыгы)
Божи-Дар  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Мейперл (Техас)
Мейперл  — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Мейперл шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Жомайдзи
Жомайдзи (Жомайдзі ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Лидский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Гомулин-Колёния
Гомулин-Колёния — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Гальегос-дель-Пан
Гальегос-дель-Пан — Испаниянең Самора провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Мерзляки
Мерзляки (Мерзлякі ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Шумилинский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Лүмату (Лүганусе)
Лүмату (Lümatu) — Эстониянең Ида-Вирумаа өязендә урнашкан авыл.
UBXN8
UBXN8 —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
Җумһуриет (Куйуҗак)
Җумһуриет (Cumhuriyet) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Айдын иле Куйуҗак илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Купленик
Купленик — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Люжи
Люжи — Франциянең Па-де-Кале департаментында урнашкан коммуна.
Пшестшеле (Ломжинский повяты)
Пшестшеле  — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Голубок (Ульвич кушылдыгы)
Голубок — Россия территориясеннән ага торган елга. Пермь крае биләмәләрендә ага. Елга  Ульвич елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 19 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Чулман кушылдыклары бассейны Агыйдел кушылганчы, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Вилаҗо Монте Файто (Напуль)
Вилаҗо Монте Файто — Италиянең Кампания төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Консейсан (Орта)
Консейсан  — Португалиянең Азор утраулары округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Вилаҗо Монте Файто (Напуль)
Географиясе
Вилаҗо Монте Файто Апеннин ярымутравының көньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан көньякка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Консейсан (Орта)
Географиясе
Мәйданы —.
Глобиця
Глобиця — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Уң Лагорта
Уң Лагорта — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы, Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Лагорта елгасының уң ярыннан 16 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 14 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Уса елгасы. Кече елга бассейны — Уса, елга бассейны — Печора.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Габдулла Тукай урамы (Алабуга)
1850 нче елда шәһәрдә зур янгын чыккач, татарлар шәһәр читенә күчеп утырганнар. Бер урам булып яши башлаганнар. 70 нче елларда татарларның саны 453 кешегә җитә. Алар бу урамда агачтан мәчет салганнар. Моннан тыш урам белән янәшә үк татар зираты да булган. Мәчет хәзерге Тукай һәм Мәскәү урамы чатларында урнашкан була. Аның фоторәсеме шәһәр музеенда саклана. Әмма ул 1970 елларда сүтеп ташлана, аның урынына 1995 елда яңа “Әл-Кадыйр” мәчете төзелә.
1957 елда Татар урамына Тукай урамы дигән исем бирелә.
Тукай урамында сукырлар җәмгыятенең укыту-җитештерү предприятиесе, 40 нчы ашамлыклар кибете, саклык банкы урнашкан, урам 5 катлы йортлар белән чикләнгән.
Меканиксвилл (Скайлкилл, Пенсильвания)
Меканиксвилл  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Обиршия (Арад)
Обиршия — Румыниянең Арад жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Уң Козлуха
Уң Козлуха — Россия территориясеннән ага торган елга. Алтай крае, Алтай Республикасы биләмәләрендә ага. Елга Һул Козлуха елгасының сул ярына тамагыннан 10 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 15 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об елгасы Бия һәм Катунь  елгалары кушылган урындан  Барнавыл каласына кадәр, Алей  елгасын кетрмичә. Кече елга бассейны — (Югары) Об кушылдыклары бассейны, Томь кушылганга кадәр, елга бассейны — (Югары) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Картрайт (Оклахома)
Картрайт  — Америка Кушма Штатларының Оклахома штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Картрайт халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Жорнавка (Бераставицкий районы)
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Деребою (Сөгүт)
Деребою (Dereboyu) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Билеҗик иле Сөгүт илчесенә караган бер авыл (köy).
Божими (Мазовия воеводалыгы)
Божими  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Гомунице
Гомунице — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Лунгу
Лунгу (Lungu) — Эстониянең Ярвамаа өязендә урнашкан авыл.
Антремо-ле-Вьё
Географиясе
Коммуна мәйданы — 33,01 км².
Искәрмәләр
Антремо-ле-Вьё
Гальегос-дель-Рио
Гальегос-дель-Рио — Испаниянең Самора провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Мерзлякова
Мерзлякова (Мерзлякова ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Лёзненский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Гальегос-дель-Рио
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Купшинци
Купшинци — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Мейсон (Техас)
Мейсон  — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Мейсон шәһәре  елда нигезләнгән.
Вилаҗо Монтеграпа (Виченца)
Географиясе
Вилаҗо Монтеграпа Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Алтын Чишмә (Ырынбур өлкәсе)
Алтын Чишмә (Золотой Родник) — Ырынбур өлкәсенең Әсәкәй районында урнашкан торак пункт.
Халык
Милләтләр (2010): татарлар — 83,0%, руслар — 13,5%, казакълар — 3,5%.
Атнагол (Туймазы районы)
Атнагол — Башкортстанның Туймазы районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 452773, — 80251865002.
Глодово (гмина Мястко)
Глодово  — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Увар
Увар (Богдашᴋᴎнa) — Башкортстанның Күгәрчен районында урнашкан татар авылы. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 165 кешенең яшәве мәгълүм. Күпчелекне татарлар тәшкил итә.
Элекке мәктәписке мәчет бинасында урнашкан булган. Аны 1994 елны халыкка кайтарганнар. Увар авылында 10 башлангыч мәктәп яшендәге бала бар, озак вакыт мәктәпсез яшәгәннән соң, 2012 елның 1 сентәбрендә Уварда башлангыч мәктәп ачыла.
Демография
Халык саны динамикасы:
Җумһуриет (Назилли)
Җумһуриет (Cumhuriyet) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Айдын иле Назилли илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Консейсан (Рибейра-Гранде)
Консейсан  — Португалиянең Азор утраулары округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Лусти (Антсла)
Лусти (Lusti) — Эстониянең Вырумаа өязендә урнашкан авыл.
Гамонес
Гамонес — Испаниянең Самора провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
UCHL1
UCHL1 —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
Гонголин-Заходни
Гонголин-Заходни — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Шаңды (Актүбә өлкәсе)
Шаңды (Шаңды) — Казакъстанның Актүбә өлкәсе‎ндә урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат континенталь. Гыйнварның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. Җилләр розасында төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) җилләр өстенлек итә. Тотрыклы кар катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.
Мазенгарб
Мазенгарб — Франциянең Па-де-Кале департаментында урнашкан коммуна.
Уң Шумишка
Уң Шумишка — Россия территориясеннән ага торган елга. Алтай крае, Алтай Республикасы биләмәләрендә ага. Елга Иня елгасының сул ярына тамагыннан 92 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 11 км.
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
(3095) Омар Хайям
(3095) Омар Хайям  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1980 елның 8 сентябрендә Журавлёва Л. В. тарафыннан Кырым обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1980 RT2» саналган.
Көньяк азәрбайҗанча Википедия
Көньяк азәрбайҗанча Википедия (آزربایجانجا ویکی‌پئدییا) — нең азәрбайҗан телендәге бүлеге. Көньяк азәрбайҗанча Википедиядә мәкаләләр гарәп графикаларында языла.
2015 елның декабрендә азәрбайҗанча Википедиядән аерылып чыга.
Статистика
Хәзерге вакытка көньяк азәрбайҗанча Википедиядә  мәкалә бар.
Мэнор (Пенсильвания)
Мэнор  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Уң Фома-Ю
Уң Фома-Ю — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы, Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Фома-Ю елгасының уң ярыннан 7 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 19 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Уса елгасы. Кече елга бассейны — Уса, елга бассейны — Печора.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Куретно
Куретно — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Божимувка
Божимувка — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Пшеходи (Билостоцкий повяты)
Пшеходи  — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Каюга (Оклахома)
Каюга  — Америка Кушма Штатларының Оклахома штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Каюга халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Обиршия (Бакеу)
Обиршия — Румыниянең Бакеу жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Жорнавка (Вавкавыский районы)
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Мёрки 2 (Мёрски авыл советы)
Мёрки 2 (Мёркі 2 ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Мёрский районында урнашкан авыл.
Тарихы
1921-1945 елларда Польша Республикасы Виленский воеводалыгы Дисенский өязе Мёрский гминасы составында авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Деребуҗагы (Җиде)
Деребуҗагы (Derebucağı) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Кастамону иле Җиде илчесенә караган бер авыл (köy).
Алла-ле-Мин
Алла-ле-Мин — Франциянең Дордонь департаментында урнашкан коммуна.
Вилаҗо Монтелияно (Тревизо)
Вилаҗо Монтелияно — Италиянең Венеция төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Вилаҗо Монтелияно Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.
Bilär awılı
Bilär awılı Tatarstannıñ Alekseyevskiy cirlegendä, anıñ üzägennän 50 km Könyaq–Çığışraq, Keçe Çirmeşän yılğasınıñ sul quşıldığı Bilär Suı buyında urnaşılğan.
Tarix
Urıslar, 16. yözdä Tatar ciren basıp aludan soñ, Bolğar däwläte däwerendäge Bilär şähäre urınında 1654. yılda üz awılın salalar.
19. yözdä çülmäk yasaw käsepçelege belän mäğlüm.
1930.–1963. yıllarında TASSR'nıñ Bilär Rayonı'nıñ üzäge bularaq tora.
Bügen awılda Bilär tarix, qazış häm tabiğät muzey-saqlawlığı oyıştırılğan.
Xalıq
Bü köngä awılda Urıslar yäşi. Alarnıñ sanı:
Xalqınıñ töp şöğele - igençelek häm terlekçelek.
Awılda urta mäktäp, mädäniät yortı häm xastaxanä bar, Sovet çorında A.Y.Arbuzov'qa bağışlanğan muzey oyıştırılğan.
Лусти (Валга)
Лусти (Lusti) — Эстониянең Валгамаа өязендә урнашкан авыл.
Криасан-Велья
Географиясе
Мәйданы —.
Глодово (Косьцерский повяты)
Глодово  — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
UCHL5
UCHL5 —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
Куршинци
Куршинци — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Гранусильо
Гранусильо — Испаниянең Самора провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Куршинци
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гонголин-Полуднёви
Гонголин-Полуднёви — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Гранусильо
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гонголин-Полуднёви
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Пьянка (Яхрома кушылдыгы)
Пьянка — Россия территориясеннән ага торган елга. Тверь өлкәсе, Мәскәү өлкәсе, Ярославль өлкәсе, Владимир өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Яхрома елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 14 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Идел бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — (Югары) Идел елгасы кушылдыклары бассейны Рыбинск сусаклагычына кадәр, елга бассейны — (Югары) Идел Куйбышев сусаклагычына кадәр (Ука бассейныннан тыш).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
NGC 6840
NGC 6840 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Яңа Солтангол
Яңа Солтангол (Новосултангулово) — Ырынбур өлкәсенең Әсәкәй районында урнашкан торак пункт.
2 август
2 август — Милади тәкъвимендә сигезенче айның икенче көне. Ел ахырына кадәр 151 көн кала.
Яңа Солтангол
Халык
Милләтләр (2010): татарлар — 95,1%, руслар — 2,9%.
2 август
right|120px|Пассажир вагоны хәрәкәте
Җумһуриет (Сөке)
Җумһуриет (Cumhuriyet) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Айдын иле Сөке илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Божихи
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Bilär şähäre
Bilär yäki Bülär ul 10.–13. yözlärdä Bolğar däwlätendä Yäwşir yılğasında urnaşqan iñ olı şähär iseme. Çit il yazmalarında Böyek Şähär dip atala.
Tarix
Şähär nigezen Bilärlär qäbiläse salğan dip farazlana.
Säwdä eşe Şäreq illäre häm Awrupa illäre arasında barğan: törle bodaylar, käräz-sağız, bal, qıybat kün, bizäklär, timer-tomır äyberläre.
Şähärdä küp baylıqlar tuplanuı säbäple anda iminlek çaraları da qaralğan ide. Eçke şähär nığıtmalar belän ike qat uralğan bulsa, tışqı şähär tağın da öç qat uralğan ide. Şähär alğan alanı 620 h tiräse, tışqı nığıtmaları ilä alanı 800 h'ğa citä ide. Bilär şul çaqtağı Awrupanıñ iñ olı şähäre ide.
Şähärneñ alğa kitkän çorı 11.–13. yözlärgä turı kilä.
Qayber tarixçılar fikerençä, 12.–13. yözlärendä Bilär Bolğar däwläteneñ başqalası ide.
Miğmarlıq
Şähär binaları taştan häm kerpeçtän salınğan ide.
Qazış eşlärendä eçke qala üzägendä aq taştan salınğan mäçet tabılğan, anıñ binaları 2500 q.m. tiräsendä alan ala. Mäçettän tış üzäktä ike qatlı saray, mäyetxänä açılğan. Olı saraynı qazıp çığaru eşe bara.
İdel yılğasında Böyek İdel yulı oyıştırıluına säbäple Bilär şähäre bik olı säwdä üzäge dä ide. Şähärneñ Çığış qapqası tiräsendä kärwan saray ide.
<br style="clear:all" />
Bilär şähäre bik yaxşı cihazlanğan ide, anda su-uzdırğıç ta, pıçraq su-uzdırğıç ta bar ide. Yortlarnı idän eçendä urnaşılğan köpçälär arqılı qaynar su yögertep cılıtqannar, bügen bu texnologiä «cılı idän» dip atala. Yörtlar täräzäläre pıyalalı ide. Munçalar da bik olı ide, tışqı küreneşe belän bügenge Ğosmalı Törkiädäge munçalarğa oxşaş.
Hönärçelek
Bilär, säwdä üzägedäy bilgele buluınnan tış, ul äle olı hönärçelek üzäge dä ide. Bilärdä baqır, bronz qoyğannar, timer äyberläre, kün äyberläre citeşterelgän, söyäk eşkärtelgän.
Bilärdä waq serle yozaqlar yasalğan. Şähärdä yuqa itep eşkärtelgän tirelär turında yıraq illärdä dä belgännär.
Bilärdä törle bizäk äyberläre citeşterelgän.
Bilärdä çülmäk yasaw eşe dä olı däräcägä kütärelgän.
Soñğı qazışlar waqıtında pıyala yasaw, annan törle sawıtlaw yasaluı tabılğan, täräzä pıyalası yasalğan. Awrupada ul çorda töslängän pıyala siräk bizäkläw öçen genä qullanılğan.
Cimerelü
1236. yılda Batıy ğäskärläre tarafınnan cimerelä. Cöwäyni yazuınça: «Moğollar berniçä kön eçendä isemennän başqa şähärdän bernärsä dä qaldırmıylar». Soñraq şähär yañadan beraz torğızıla, ämma elekkege iqtisadi häm säyäsi däräcäsenä kütärelä almıy.
Xalıq
Yäşägän xalıq sanı belgesez. Moğollar cimerüdän soñ şähär xalqı yanında bulğan awıllarğa küçkännärder, häm alar Altın Urda çorında da bar ide äle.
Soñğı çorda
Şähär xäräbäläre bügenge Tatarstannıñ Bilär awılı yänäşäsendä urnaşıla.
1994. yılda Urıs çuqınuçılar «izge çişmä» taba yul salıp, Bilär xäräbäsennän 1,5 km yıraqlığına bulğan olı awıl xäräbäsenä bik zur zıyan kitergännär.
2013 yılda yäşlärneñ Sälät forumı Bilär şähärçege yanında uzdırıla.
Qazışlı öyränü
1967. yıldan birle şähär xäräbäsendä qazıp öyränü, nığıttırıp saqlatu eşe bara. Bu eşlärne A.X.Xälikov citäkçelekendä Qazan Universiteteneñ qazış bülege alıp-bara. Başqa öyränüçelär – Tatişçev, Rıçkov häm Xucin.
Monı da qara
Cimerek şähär
Жорнавка (Гродзенский районы)
Жорнавка  (Жорнаўка ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Гродзенский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Шаңды (Павлодар өлкәсе)
Шаңды (Шаңды) — Казакъстанның Павлодар өлкәсендә урнашкан авыл.
Бикмәт (Туймазы районы)
Бикмәт — Башкортстанның Туймазы районында урнашкан авыл.
Шаңды (Павлодар өлкәсе)
Климаты
Биредә климат континенталь. Гыйнварның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. Җилләр розасында төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) җилләр өстенлек итә. Тотрыклы кар катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.
Притычная
Притычная — Россия территориясеннән ага торган елга. Алтай крае, Алтай Республикасы биләмәләрендә ага. Елга Ануй елгасының уң ярына тамагыннан 60 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 15 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об елгасы Бия һәм Катунь  елгалары кушылган урындан  Барнавыл каласына кадәр, Алей  елгасын кетрмичә. Кече елга бассейны — (Югары) Об кушылдыклары бассейны, Томь кушылганга кадәр, елга бассейны — (Югары) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Гонголин-Пулноцни
Гонголин-Пулноцни — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Вилаҗо Нуово (Белуно)
Вилаҗо Нуово — Италиянең Венеция төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Вилаҗо Нуово Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Мёрки 2 (Перабродски авыл советы)
Мёрки 2 (Мёркі 2 ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Мёрский районында урнашкан авыл.
Тарихы
1921-1945 елларда Польша Республикасы Виленский воеводалыгы Дисенский өязе Мёрский гминасы составында авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Мазенгем
Мазенгем — Франциянең Па-де-Кале департаментында урнашкан коммуна.
Гранха-де-Мореруэла
Гранха-де-Мореруэла — Испаниянең Самора провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Антрлак
Антрлак (Entrelacs) — Франциянең Савойя департаментына караган коммуна, Экс-ле-Бен-1 кантонына карый.
Гранха-де-Мореруэла
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Антрлак
Географиясе
Коммуна мәйданы — 51,90 км².
Искәрмәләр
Антрлак
Пыж-Шор
Пыж-Шор — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы, Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы 418 елгасының уң ярыннан км ераклыкта Уса урнашкан. Елга озынлыгы 16 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Уса елгасы. Кече елга бассейны — Уса, елга бассейны — Печора.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Пшеходи (Граевский повяты)
Пшеходи  — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Мелисса (Техас)
Мелисса  — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Мелисса шәһәре  елда нигезләнгән.
Лихославль
География
Мәскәү—Санкт-Петербург тимер юлы сызыгында, Тверьдән 41 километр төньяк-көнбатышрак урнаша.
Тарих
Шәһәр XX гасыр башында Осташково (1624 елдан мәгълүм) һәм Лихославль авылларын берләштерү нәтиҗәсендә барыкка килгән. Шәһәр статусы 1925 елда бирелә.
1929 елдан Лихославль районы үзәге булып тора. 1937—1939 елларда Карел милли округы үзәге булган.
Халык
Халык санының үзгәрүе:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар – 85,9%, кареллар – 8,4%, украиннар – 1,1%, езидлар – 1,1%.
Лустивере
Лустивере (Lustivere) — Эстониянең Йыгевамаа өязендә урнашкан авыл.
Кутежево
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Деребулаҗа (Деврек)
Деребулаҗа (Derebulaca) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Зонгулдак иле Деврек илчесенә караган бер авыл (köy).
Ибраһим (Күгәрчен районы)
Ибраһим — Башкортстанның Күгәрчен районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 453340, — 80238885003.
Демография
Халык саны динамикасы:
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 172 кешенең яшәве мәгълүм.
Мэнорвилл (Пенсильвания)
Мэнорвилл  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
UCKL1
UCKL1 —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
Мэнорвилл (Пенсильвания)
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(3406) Омск
(3406) Омск  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1969 елның 21 февралендә B. A. Burnasheva тарафыннан Кырым обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1969 DA» саналган.
Arça rayonı
Arça Rayonı (Rus: Арский район (Arskiy rayon)).
Tarixı
Arça Daruğası (15.-18. yöz), Arça Öyäze (1708.-96.), Arça Kantonı (1920.-1930.)
Rayun 1930 nıñ 10 awgustında oyıştırıla. Oyışqan waqıtında Arça rayonına 63 awıl şurası, 64136 keşe (tatarlar - 48799, urıslar - 15312, başqa xalıqlar - 25) yäşägän 113 toraq punkıt kerä. Rayunnıñ çikläre häm mä'müri büleneşe berniçä tapqır üzgärä. 1940 ta mäydanı - 1087 km², xalqı - 54,3 meñ keşe, 34 awıl şurası, 112 toraq punkıt bula. 1944 neñ 19 fiwrälendä Arça rayunınıñ ber öleşe yaña oyıştırılğan Çürile rayunına birelä (1956 nıñ 14 mayında kire qaytarıla). 1960 ta rayon 1095,5 km² cir bili, tärkibendä bistä şurası, 16 awıl şurası, 111 toraq punkıt isäplänä. TASSR da mä'müri berämleklärne ereländerü säbäple, 1963 neñ 1 fiwrälendä Arça rayunına Baltaç, Tuqay rayunnarı häm Biektaw rayunınıñ ber öleşe quşıla. Rayunnıñ mäydanı - 3681 km², xalqı - 120,2 meñ keşe, 54 awıl şurası, 296 toraq punkıt bula. TASSR da mä'müri-tiritariäl büleneş üzgärü säbäple, 1965 neñ 12 ğinwarınnan rayun tirrituriäse 2527 km² ğa qädär kimi, xalqı - 87,2 meñ keşe, 38 awıl şurası, 208 toraq punkıt qala. 1990 nıñ 25 üktäbrennän Arça rayunınnan Ätnä rayunı ayırılıp çığa. 2005 yılnıñ 26 ğinwarında munitsipal rayon dip üzgärtelä.
Cäğrafiäse
TRnıñ tönyağında urnaşqan, Mari Respublikası belän çiktäş.
Öske yöze – qalqulıqlı tigezlek (bieklege – 170-266 m), yılğa üzännäre belän bülgälängän. Qazansu yılğası (quşıldıqları Atı, Biräzä, İä, Kesmäs), Aşıt, Şuşma yılğaları ağa. Cirläre kübäsençä aqsıl sorı urman, käsle kölsu häm köränsu sorı tufraqlı. Bilämä-urında 12,3% urmannar belän qaplanğan. Balçıq, but taşı, burtaş, qom, torf yatmaları bar.
İqtisadı
Arçada şänäğät şirkätläre eşli.Yaña Kenär awılında ağaç eşkärtü häm yäşelçä kipterü zavodları, rayonda urman xucalığı. 2002. yılda awıl xucalığı 149,0 meñ ga cir bili, ş.i. 127,4 meñ ha sörü cire. Saban bodayı, arış, arpa, solı, borçaq igelä, bäräñge üsterelä. Mögezle ere terlek, sarıq asrala. Arça rayonı cirennän Qazan-Yekaterinburg timer yulı, Qazan-Permʻ, Olı Ätnä-Arça, Arça-Yaña Kenär automobil yulları uza.
Mädäniäte
2000. yılda 106 ğomumi belem birü mäktäbendä 8945, 2 hönär mäktäbendä 464 uquçı uqıy. 61 kitapxanä, 89 klub, 305 urınğa isäplängän 3 xastaxanä bar.
Глувчевице
Глувчевице — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Гижга (Ульва кушылдыгы)
Гижга — Россия территориясеннән ага торган елга. Пермь крае, Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Ульва елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 15 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Чулман кушылдыклары бассейны Агыйдел кушылганчы, елга бассейны — Чулман.
Кенвуд (Оклахома)
Географиясе
Кенвуд халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Обиршия (Вилча)
Обиршия — Румыниянең Вилча жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Куатру-Рибейраш
Куатру-Рибейраш — Португалиянең Азор утраулары округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Гуаррате
Гуаррате — Испаниянең Самора провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гоноратув
Гоноратув — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Рөстәм Үтәмишев
Рөстәм Үтәмишев, Рөстәм (Үзбәк) Исмәгыйль улы Үтәмишев (1926 елның 23 апреле, ССРБ, РСФСР, ТАССР, Мамадыш кантоны, Мәчкәрә — 1999 елның 14 августы, РФ, Мәскәү) — инженер-конструктор, авиация, космос һәм медицина техникасы белгече, РСФСР атказанган уйлап табучысы (1966). 300 фәнни хезмәт, 120 уйлап табу авторы. Юрий Гагаринны очышка әзерләгәндә медэксперт буларак катнаша. Күренекле татар мәгърифәтчеләре һәм хәйриячеләре Үтәмишевлар нәселеннән.
Тәрҗемәи хәле
1926 елның 23 апрелендә Татарстан АССР Мамадыш кантоны (хәзерге Татарстанның Кукмара районы) Мәчкәрә авылында мәгърифәтле бай гаиләдә туган. Әтисе — Исмәгыйль Мөхәммәтгали улы Үтәмишев (?—1937), эре сәүдәгәр, Милли Шура вәкиле, әнисе — Зөбәйдә Мөхәммәтҗан кызы Кәримова (1895—1967), нәшир Мөхәммәтҗан Кәримов кызы, Казан гимназиясен тәмамлаган. Сеңлесе Түрфәндә. 1929 елда гаилә репрессияләнә, Мәчкәрәдәге йортларыннан куыла. Гаилә башлыгын Мордовия лагерьларына сөрәләр, хатыны Зөбәйдәне ике баласы белән Урал артына сөргенгә җибәрәләр. Юлда барганда Зөбәйдә ике баласы белән эшелоннан (поезддан) төшеп калып, качып, Үзбәкстанның ерак районында яшеренә. Кызы Түрфәндә 16 яшендә тифтән үлә. Улы Үзбәк исемен Рөстәмгә алыштыра.
1943 елда Р. И. Үтәмишев Бөек Ватан сугышында катнаша. Урта белемле яшь хәрбиләрне югары уку йортларына укырга җибәрү турында приказ чыккач, Ленинград авиация приборларын төзү институтына (1998 елдан Санкт-Петербург дәүләт аэрокосмик прибор төзү университеты) укырга керә, аны 1951 елда тәмамлый. ССРБ Хәрби-һава көчләренең дәүләт фәнни-тикшеренү һәм сынау институтында эшли. 1967—1984 елларда ССРБ сәламәтлек саклау министрлыгының Бөтенсоюз дәүләт медицина җиһазлары буенча фәнни-тикшеренү һәм сынау институтының (хәзерге Бөтенроссия медицина җиһазлары буенча фәнни-тикшеренү һәм сынау институты, ФГБУ «ВНИИИМТ») нигез салучысы, беренче директоры. 1984 елдан ССРБ медицина фәннәре академиясенең Бөтенсоюз хирургия фәнни үзәге каршындагы фәнни-техник шура рәисе. Аның җитәкчелегендә космонавтларны әзерләү өчен җиһазлар, навигация-эзләп табу үзәге, «Восток», «Восход», «Союз» космик корабларында физиологик тикшеренү һәм медицина контроле өчен аппаратура уйлап табыла, «ССРБның 1986-2000 елларга фәнни-техник алгарышының комплекслы программасы» эшләнә. Р. И. Үтәмишев — 300 фәнни хезмәт, 120 уйлап табу авторы. 1999 елның 14 августында Мәскәүдә вафат. Мәскәү өлкәсе Щёлково шәһәре Гребенское зиратында әнисе кабере янәшәсендә җирләнгән.
Гаиләсе
Хатыны Рәдифә Закир кызы, медицина фәннәре докторы; улы Илдар Рөстәм улы Үтәмишев (1954), техник фәннәр докторы, академик, фәнни институт директоры, медицина техникасы буенча халыкара проектлар авторы.
Моны да карагыз
Үтәмишевләр нәселеннән:
Аллеман
Аллеман — Франциянең Дордонь департаментында урнашкан коммуна.
Лүтә
Лүтә (Lütä) — Эстониянең Вырумаа өязендә урнашкан авыл.
Кутинци
Кутинци — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Шаңтүбе (шәһәр тибындагы поселок)
Шаңтүбе (Шаңтөбе) — Казакъстанның Акмола өлкәсе‎ндә урнашкан авыл.
Рассказиха
Рассказиха — Россия территориясеннән ага торган елга. Алтай крае, Алтай Республикасы биләмәләрендә ага. Елга Заломная кылымыгының уң ярына тамагыннан 1 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 11 км.
Шаңтүбе (шәһәр тибындагы поселок)
Климаты
Биредә климат континенталь. Гыйнварның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. Җилләр розасында төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) җилләр өстенлек итә. Тотрыклы кар катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.
Рассказиха
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об елгасы Бия һәм Катунь  елгалары кушылган урындан  Барнавыл каласына кадәр, Алей  елгасын кетрмичә. Кече елга бассейны — (Югары) Об кушылдыклары бассейны, Томь кушылганга кадәр, елга бассейны — (Югары) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Мёры
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Маме (Па-де-Кале)
Маме — Франциянең Па-де-Кале департаментында урнашкан коммуна.
Югары Сардык
Югары Сардык — Башкортстанның Туймазы районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 452767, ОКАТО коды — 80251865004.
UCMA
UCMA —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
Вилаҗо Нуово (Торино)
Вилаҗо Нуово — Италиянең Пьемонт төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Вилаҗо Нуово Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Җумһуриет (Бурһание)
Җумһуриет (Cumhuriyet) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Балыкесир иле Бурһание илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Божувка
Божувка — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Пшибишин
Пшибишин — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Деребүк (Үзүмлү)
Деребүк (Derebük) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Эрзинҗан иле Үзүмлү илчесенә караган бер авыл (köy).
Кабаньяс-де-Саяго
Кабаньяс-де-Саяго — Испаниянең Самора провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кушерник
Кушерник — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Глувчице (Диңгез буе воеводалыгы)
Глувчице  — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Жрэбишки
Жрэбишки (Жрэбішкі ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Ашмянский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
NGC 6841
NGC 6841 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Гонски (Лодзь воеводалыгы)
Гонски  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Мётлы (Мёрский районы)
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Мемфис (Техас)
Мемфис  — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Мемфис шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(3355) Онидзука
(3355) Онидзука  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Лутепәә
Лутепәә (Lutepää) — Эстониянең Вырумаа өязендә урнашкан авыл.
Каратун
Каратун — Татарстан Республикасының Апас районындагы авыл. Биеш авыл җирлегенә керә.
Тарих
XVIII гасырда нигезләнгән.
Демография
Төп милләтләр (2010 елгы җанисәп буенча): татарлар.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.3 °C.
Aqtanış
Aqtanış bistäse bügenge Tatarstannıñ cirle idärä (Aqtanış Rayonı) üzäge. Bistä Tatarstannıñ Çığış töbägendä, Qazannan 381 km yıraqlığında, Başqortstan çigendä, Ağidel yılğasınıñ tübän ağımı buyında urnaşqan. Qazan-Yekaterinbur timer yulındağı Qambar stansiäsennän 66 km Könyaqtaraq. Hawa alanı bar.
Tarix
Bistä 1715. yıldan mäğlüm bulıp kilä.
1930.-1963. yıllarda wä 1965. yıldan soñ cirle üzäk sanala.
1988.-1991. yıllarda şähärdäy bistägä äwerelä.
Xalıq
Bistä yäşäwçeläreneñ barısı da Tatarlar diärlek.
Xalıq sanı:
Xalqınıñ töp şöğele bularaq igençelek wä terlekçelek. Bistädä awıl xucalığı teknige, tözü şirkätläre bar.
Mädäniät
Bistädä 2 urta mäktäp, hönäri mäktäp bar. Mädäniät yortı. Cirle taríx öyränü muzéyı. Cirle üzäk xastaxanäse. Mäçet.
Aqtanış cırçı Älfiä Afzal'ovanıñ tuğan awılı da.
Вири-Нурёй
Вири-Нурёй (Viry-Noureuil) — Франциядә урнашкан коммуна, Эна департаментында урнашкан.
Вилаҗо Одисеа (Рагуза)
Вилаҗо Одисеа — Италиянең Сицилия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Вилаҗо Одисеа Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Мерисвилл (Пенсильвания)
Мерисвилл  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
UCN2
UCN2 —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
Кентон (Оклахома)
Кентон  — Америка Кушма Штатларының Оклахома штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Кентон халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кальсадилья-де-Тера
Кальсадилья-де-Тера — Испаниянең Самора провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Wünsdorf lagere
Wünsdorf lagere, 1915 yılda Berençe Bötendönya Suğışı waqıtında Rusiä, Böyek Britaniä, Fransa h.b. illärneñ äsir töşkän möselman ğäskäriläre öçen Almaniädä (Berlinnän 40 km könyaqta urnaşqan Wünsdorf stansiäse yänäşäsendä) oyıştırılğan lager. Xäzerge waqıtta Zossen şähäre sostavına kerä.
İke öleşkä bülengän: Yözemtawdağı lagerda (Weinberglager) nigezdä Tatarlar, Qavqaz möselmannarı, Yarımay lagerenda (Halbmondlager) İngliz, Fransa ğäskärlärendä xezmät itkän Törki, Ğäräp häm Hindstanlı äsirlär tuplana.
Гвинея-Бисауда ислам
Гвинея-Бисауда ислам Islã na Guiné-Bissau, الإسلام في غينيا بيساو) ― күпчелек дине. Гвинея-Бисау халкының күпчелеген мөселманнар (50 %) , аннары христианнар (34 %) һәм җирле диннәргә ышанучылар (7,9 %) тәшкил итә.
Wünsdorf lagere
15 meñläp äsir öçen mäçet, kitapxanä, xalıq uyın qoralları orkestrı eşli, Almança häm qayber Qavqaz xalıqları telendä – "Qavqaz", Tatar häm Rus tellärendä – "âl-Cihad", Tatarça "Tatar İle" gäzitläre çığarıla.
Гвинея-Бисауда ислам
Саны һәм таралышы
Гвинея-Бисау халкының (1,7 млн, 2018 ел, бәяләү) яртысыннан артыгы ― ислам дине тарафдарлары. Илдәге мөселманнарның 40 % ы ― Мәлики мәзһәбе сөнниләре, 6 % ы ― шигыйлар, 2 % ы ― әхмәдияләр. 36 % ы үзләрен «мөселман» дип кенә саный. Суфичылык тәэсире бар.
Wünsdorf lagere
1916 yıldan lagerneñ ğomumi citäkçese Ğ. İdrisi bula. Lager 1922 yılda räsmi räweştä yabıla, läkin mäçet 1928 yılnıñ Avgustına qädär eşli.