cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Yäşäw mäğnäse
Ekzistentsializm
Fridrix Nitsşe yäşäw beräwne yäşärgä ruxlandırğan maqsatlar bulğanda ğına mäğnäle dip belderä, häm nigilizmnı maqsatsızlıq dip bilgeli. Asketizm beräwneñ dönyada yäşäw mömkinleklären çikläw dip bäyäli, qimmätlärne ratsional, kiräk häm bar närsädän östen bulğan obyektiv fakt bulmawın assızıqlıy: bäyälämä obyektiv tügel, bäyäläwçeneñ interpretatsiäse genä, dimäk bar mantıyq qabul itelgän qaraşlarğa nigezlänä  (en) .
Naturalistik panteizm
Naturalistik panteizm yäşäw mäğnäsen tabiğat häm äylänä-tirä moxit turında qayğıruda kürä.
Mohizm
Mohist fälsäfäçeläre buyınça yäşäwneñ maqsatı - bar närsägä qarata tigez bulğan ğämäli söyü. Mohizm buyınça, keşe mönäsäbätlärneñ üzençäleklärenä qaramastan bar başqa individlar turında ber tigez qayğırırğa tiyeş.
İslam
İslamda keşe yäşäweneñ axır mäğnäse - Qor'ändä häm Päyğämbärneñ Sönnätendä bilgelängän tärtiplär buyınça yäşaw yulı belän yaratuçı Allahnı olılaw. Dönyadağı tormış, ülemnän soñ Cännät yäki Cähännämgä elägü mäsäläse testı.
Bähaiçılıq
Bähai dine keşelekneñ berdämlegen assızıqlıy.
Bähailär öçen, Yäşäwneñ maqsatı - ruxi üseşkä häm keşelekkä xezmät itügä bäyle. Keşelärneñ bu matdi dönyada tormışı üsüläre, yuğarı sıyfatlarnı häm fäzilätlärne buldıru öçen östämä mömkinlek dip qabul itelä.
Zärdeştlek
Zärdöştlek - päyğämbäre Zärdüşt  (en)  iseme buyınça atalğan din häm fälsäfä, Yähüd dinenä häm anardan çıqqannarğa täsir itkän dip sanala. Bar tabınu - ğalämne barlıqqa kitergän transtsendental Xoday Axura Mazdağa  (en)  yünälgänlegenä ışanalar. Axura Mazda'nıñ barlıqqa kitergän aşa  (en) , xäqiqät häm tärtipneñ antitezası, druj, yalğan häm xaos.
Keşelek irekle ixtıyar  (en)  köçenä iä buluı arqasında, keşelär üz äxläqi saylawları öçen cawaplı. Bu irekle ixtıyarnı qullanıp, keşelär bu ğalämi nizağta üz yaxşı fikerläre, süzläre häm gamälläre belän şatlıqqa nigez buldıru häm xaosqa yul açmaw öçen aktiv qatnaşırğa tiyeş bulalar.
Biologik tormışnıñ çığanağı häm tabiğäte
Viruslar häm qayber parazitlar kebek küzänäkçel bulmağan replikativ agentlar, bäysez ürçü yäki metabolizmğa sälätle bulmawları öçen, ğadättä organizm dip klassifikatsiälänmi.
Galämneñ çığışı häm yazmışı
Berençe täqdim itelgändä Zur Şartlaw teoriäse kiñ taralğan skeptitsizm belän qarşulanğan bulsa, şunnan birle ul berniçä bäysez küzätü belän nığıtıldı. Tik bügenge fizika ğalämneñ irtänge çorın Zur Şartlaw'dan 10−43 sekunda ütkäçtän soñ añlata ala (waqıtnıñ "0" mizgele temperaturanıñ çiksez bulğan noqtası dip alına); bu mizgelgäçä urın alğan waqiğalarnı añlar öçen kvant gravitatsiäse  (en)  teoriäse taläp iteläçäk. Moña qaramastan, bu çikkä qadär närsä bulğanlığı häm ğalämneñ niçek barlıqqa kilgänlege turında üz şäxsi qaraşların beldergän fizika ğalimnäre bixisap.
Ğalämneñ häm näticädä keşelekneñ axır yazmışı - Zur Qatu  (en) , Zur Yırtılu  (en)  yäki Zur Qısılu  (en)  kebek mömkin stsenariylar näticäsendä - biologik tormış öçen şartlar qalmawı dip farazlana.
Añ turında fänni sorawlar
Añ häm uy tabiğäte häm çığanağı şulay uq däwam itkän fänni bäxäs ölkäse bulıp tora.
Reduktsionist  (en)  häm eliminativistik materializm  (en)  qaraşlar añ häm anıñ belän bäyle wäzğiätlärne keşe'neñ baş mie häm anıñ neyronnarı eşçänlege belän añlatıp bula yaqlı (biologik naturalizm  en ).
İkençe yaqtan, qayber ğalimnär añ, waqıt-fäza kebek ük, üzenä genä xas irkenlek däräcälärenä iä bula ala digän fikerle, yäğni zihen fenomennarı matdi obyektlar kebek ük çın (bälki alarğa qarağanda çınraq ta) bula ala. Añ häm waqıt-fäza gipotezaları añnı "añlı elementlar fäzası" arqılı añlata, yış berniçä östäme ülçäneşne qullana. Ğamäldäge küp modellär kvant mexanikası mäsläklärenä nigezlänä.
Fizik sälämätlek
Yaña päydä bulğan fänni tikşerenülär keşeneñ fizik sälämatlelege mäsäläsendä pozitiv näticälär turıdan-turı yäşäw mäğnäse belän bäyle buluın kürsätä. Mäğnäleräk bulğan çaqta, Altsgeymer awıruı,, insult häm koronar yöräk awıruı bulğan individlar arasında miokard infarktı'nıñ päyda buluwı riskı tübänräk, häm tikşerenülärdä qatnaşqan amerikan häm yapon watandaşları törkemnäreneñ başqalarğa qarağanda ozağraq yäşägännäre açıqlandı.
Keşelär arasında kiñ taralğan qaraşlar
"Yäşäwneñ mäğnäse, maqsatı närsädä?" digän sorawğa üz tormışları däwamında küp keşelär cawap tabırğa torışa. Qayber kiñ taralğan cawaplar arasına tübändägelär kerä:
Копчота
Копчота — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә ага. Елга  Комчин-Ягун елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 30 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Түбән Об бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Асбассейн юк, елга бассейны — Пур.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Буасед
Буасед — Франциянең Югары Гаронна департаментында урнашкан коммуна.
Старчево (Любуш воеводалыгы)
Старчево  — Польшаның Любуш воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Әлмәнкүл
Әлмәнкүл (Иванково) — Курган өлкәсенең Әлмән районында урнашкан торак пункт.
Старчево (Любуш воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Әлмәнкүл
Тарих
Үктәбеp инкыйлабына кадәр Ырынбур губернасының Чиләбе өязенә караган.
Халык
Милләтләр (2010): татарлар — 83,1%, башкортлар — 6,9%, руслар — 6,2%, мордва — 2,3%.
(412) Элизабета
(412) Элизабета  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1896 елның 7 гыйнварында Макс Вольф тарафыннан Хайдельберг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1896 CK» саналган.
NGC 1888
NGC 1888 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Сеферлер (Чине)
Сеферлер (Seferler) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Айдын иле Чине илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Котлунг-Ай-Ягун ( Вокы-Рап-Егун кушылдыгы)
Котлунг-Ай-Ягун  — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елга Вокы-Рап-Егун елгасының сул ярына тамагыннан 44 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 24 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об елгасы Вах елгасы кушылган урынган Нефтеюганск каласына кадәр . Кече елга бассейны — Вах, елга бассейны — (Югары) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Югары Карагуж
Югары Карагуж (Верх-Карагуж) — Алтай Республикасының Майма районында урнашкан авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Кыш озын һәм суык. Җәй кыска һәм кызу була. Июль һәм август айларында еш яшен яшнәүләр күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
Кампачо (Сондрио)
Кампачо — Италиянең Ломбардия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Югары Карагуж
Халык
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (94%).
Кампачо (Сондрио)
Географиясе
Кампачо Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.
Юнион (Миссури)
Юнион  — Америка Кушма Штатларының Миссури штатында урнашкан шәһәр.
Кампачо (Сондрио)
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Юнион (Миссури)
Тарихы
Юнион шәһәре  елда нигезләнгән.
Тремонт (Миссисипи)
Тремонт  — Америка Кушма Штатларының Миссисипи штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Нартия
Нартия — Россия территориясеннән ага торган елга. Кабарда-Балкар Республикасы, Төньяк Осетия-Алания Республикасы биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Нальчик елгасының уң ярыннан 19 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 10 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Көнбатыш Каспий су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Черек елгасы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Терек һәм Идел арасындагы Каспий диңгезе елгалары бассейны.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
(20913) 4214 P-L
(20913) 4214 P-L — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1960 елның 24 сентябрендә К. Й. ван Хаутен, И. ван Хаутен-Груневельд, Том Герельс тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «4214 P-L» саналган.
Робер-Еспань
Робер-Еспань — Франциянең Мёз департаментында урнашкан коммуна.
Греговце
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Струмяни
Струмяни — Болгариянең Благоевград өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Дамавцы
Дамавцы (Дамаўцы ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Шчучынский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Деликкая (Гүлнар)
Деликкая (Delikkaya) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Мерсин иле Гүлнар илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Гарабуҗаг (кәнд, Күрдәмир)
Гарабуҗаг  (Qarabucaq ) — Әзербайҗанның Күрдәмир районына караган авыл.
Руазан
Руазан — Италиянең Валле-д’Аоста төбәгендә урнашкан коммуна. провинциясе составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Буди-Носалевицки
Буди-Носалевицки — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Кампу-Ларгу
Кампу-Ларгу — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Парана штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Устиново (Киров өлкәсе)
Устиново (Устиново) — Киров өлкәсенең Советск районында урнашкан авыл.
Сьвинець (Великопольское воеводалыгы)
Сьвинець  — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Устиново (Киров өлкәсе)
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча даими яшәүче халкы юк.
Шлён
Шлён — Алманиянең Мекленбург-Алгы Померания җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(4502) Элизабетэнн
(4502) Элизабетэнн  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1989 елның 29 маенда Генри Хольт тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1989 KG» саналган.
Стеркув
Стеркув — Польшаның Любуш воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(20914) 4215 P-L
(20914) 4215 P-L — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1960 елның 24 сентябрендә К. Й. ван Хаутен, И. ван Хаутен-Груневельд, Том Герельс тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «4215 P-L» саналган.
Кауро
Кауро (Cauro) — Франциянең Көньяк Корсика департаментына караган коммуна, Тараво-Орнано кантонына карый.
Сарр
Сарр — Италиянең Валле-д’Аоста төбәгендә урнашкан коммуна. провинциясе составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Будрак
Будрак — Франциянең Югары Гаронна департаментында урнашкан коммуна.
Шматцин
Шматцин — Алманиянең Мекленбург-Алгы Померания җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Дрюэль
Дрюэль (Druelle) — Франциянең Аверон департаментына караган коммуна, Валлон кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 35,68 км².
Гренц
Гренц — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
NGC 1889
NGC 1889 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Сугарево
Сугарево — Болгариянең Благоевград өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Виллоу-Крик (Монтана)
Виллоу-Крик  — Америка Кушма Штатларының Монтана штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Виллоу-Крик халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Дамброва
Дамброва (Дамброва ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Астравецкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Robert Şuman
Robert Şuman (almança Robert Schumann, 1810-1856) - Almaniä köyyazarı häm abruylı muzıkal' tänqitçe.
Romantizm çorınıñ iñ kürenekle köyyazarı dip sanala. Anıñ uqıtuçısı - Fridrix Vik Şumannıñ Awrupa iñ yaxşı pianistı bulaçağın farazlağan, läkin cäräxätlänü säbäple Şuman pianist karyerasınnnan baş tartırğa mäcbür bulğan häm köylär yaza başlağan.
1840 yılğa qädär Şuman pianino öçen genä yaza, soñraq cırlar, simfoniälär, opera yaza.
Нэнси (кратер)
Нэнси — Венера планетасының -6.4°N, -272.2°W координаталары буенча урнашкан, диаметры якынча 4,4 километр озынлыкта булган кратеры.
Исеме
Нэнси кратеры яһүд хатын-кыз исеме хөрмәтенә аталган.
Романь-су-ле-Кот
Романь-су-ле-Кот — Франциянең Мёз департаментында урнашкан коммуна.
Robert Şuman
Muzıka turında mäqälälär "Neue Zeitschrift für Musik" gäcitendä bastıra.
Şuman ğömer buyı tumıştan bulğan psixik awırudan integä, 1854 yılda üz-üzen üterü tırışuınnan soñ psixiatriä xastaxanäsenä cibärelä.
1856 yılda Şuman psixik awırudan ülgän.
Сьвинкув (Великопольское воеводалыгы)
Сьвинкув  — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Кыек (Муш)
Кыек (Kıyık) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Муш иле Муш илчесенә караган бер авыл (köy).
Тозау
Тозау (Тузово) — Курган өлкәсенең Әлмән районында урнашкан торак пункт.
Тарих
Октябрь инкыйлабына кадәр Ырынбур губернасының Чиләбе өязенә караган.
Халык
Милләтләр (2010): татарлар — 96,7%, руслар — 3,3%.
Сеферли (Аккуш)
Сеферли (Seferli) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Орду иле Аккуш илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Грязнуха (Иловля кушылдыгы)
Грязнуха — Россия территориясеннән ага торган елга. Волгоград өлкәсе, Сарытау өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Иловля елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 24 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Тын бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Тын кушылдыклары бассейны Хопра һәм Төньяк Донец кушылганчы, елга бассейны — Тын (бассейнның Россия өлеше).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
(20915) 4302 P-L
(20915) 4302 P-L — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1960 елның 24 сентябрендә К. Й. ван Хаутен, И. ван Хаутен-Груневельд, Том Герельс тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «4302 P-L» саналган.
Кампачо (Арецо)
Кампачо — Италиянең Тоскана төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Кампачо Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Буди-Порайски
Буди-Порайски — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Деликкая (Алтынорду)
Деликкая (Delikkaya) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Орду иле Алтынорду илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Стипулув
Стипулув — Польшаның Любуш воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Сен-Венсан (Валле-д’Аоста)
Сен-Венсан  — Италиянең Валле-д’Аоста төбәгендә урнашкан коммуна. провинциясе составына керә.
Стипулув
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Сен-Венсан (Валле-д’Аоста)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Шорссов
Шорссов — Алманиянең Мекленбург-Алгы Померания җирендә урнашкан коммуна.
Югары Сайдыс
Югары Сайдыс (Верхний Сайдыс) — Алтай Республикасының Майма районында урнашкан авыл.
Шорссов
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Югары Сайдыс
Климат
Климаты уртача континенталь. Кыш озын һәм суык. Җәй кыска һәм кызу була. Июль һәм август айларында еш яшен яшнәүләр күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: билгесез
Гресовщак
Гресовщак — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Валборг (кратер)
Валборг — Венера планетасының -75.5°N, -272.1°W координаталары буенча урнашкан, диаметры якынча 20 километр озынлыкта булган кратеры.
Исеме
Валборг кратеры дат хатын-кыз исеме хөрмәтенә аталган.
(435) Элла
(435) Элла  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1898 елның 11 сентябрендә Макс Вольф, Фридрих Швассман тарафыннан Хайдельберг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1898 DS» саналган.
Думитрана
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Юнионвилл (Миссури)
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сухострел
Сухострел — Болгариянең Благоевград өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
NGC 1890
NGC 1890 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Сухострел
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
NGC 1890
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Гарагоҗалы (Күрдәмир)
Гарагоҗалы  (Qaraqocalı ) — Әзербайҗанның Күрдәмир районына караган авыл.
Туника (Миссисипи)
Туника  — Америка Кушма Штатларының Миссисипи штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Агыйдел Каменка (елга)
Ак Каменка — Россия территориясеннән ага торган елга. Пермь крае, Свердловск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Каменка елгасының уң ярыннан 4,3 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 11 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Чусоваяелгасы, Ревда каласыннан Кын авылы янындагы су үлсәү постына чаклы. Кече елга бассейны — Чулман кушылдыклары бассейннары, Агыйдел кушылганга чаклы, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Сьвинна (Великопольское воеводалыгы)
Сьвинна  — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(20916) 4628 P-L
(20916) 4628 P-L — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Ослан таулары
Ослан таулары (Услонские горы) — Татарстанның Югары Ослан районыныда урнашкан калкулык. Көнбатышта Сөлчә һәм Зөя елгалары, көнчыгышта һәм төньякта — Идел елгасы, көньякта Тәмте авылы белән чикләнә. Югары Ослан һәм Түбән Ослан авыллары хөрмәтенә аталган.
Бузен
Бузен — Франциянең Югары Гаронна департаментында урнашкан коммуна.
(2735) Элен
(2735) Элен  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1977 елның 13 сентябрендә Шелте Бас, тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1977 RB» саналган.
Дамейки (Лидский районы)
Дамейки  (Дамейкі ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Лидский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Кампачо (Лука)
Кампачо — Италиянең Тоскана төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Кампачо Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Квасквара
Квасквара (Quasquara) — Франциянең Көньяк Корсика департаментына караган коммуна, Тараво-Орнано кантонына карый.
Шоссин
Шоссин — Алманиянең Мекленбург-Алгы Померания җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Заимки
Заимки (Заимки) — Киров өлкәсенең Суна районында урнашкан авыл.
Халык
Халык саны динамикасы:
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
Клерво-д’Аверон
Клерво-д’Аверон (Clairvaux-d'Aveyron) — Франциянең Аверон департаментына караган коммуна, Валлон кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 25,14 км².
Сен-Дени (Валле-д’Аоста)
Сен-Дени  — Италиянең Валле-д’Аоста төбәгендә урнашкан коммуна. провинциясе составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Вилсолл (Монтана)
Вилсолл  — Америка Кушма Штатларының Монтана штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Вилсолл халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Романь-су-Монфокон
Романь-су-Монфокон — Франциянең Мёз департаментында урнашкан коммуна.
Стоки (Любуш воеводалыгы)
Стоки  — Польшаның Любуш воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(20917) 5016 P-L
(20917) 5016 P-L — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1960 елның 22 октябрендә К. Й. ван Хаутен, И. ван Хаутен-Груневельд, Том Герельс тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «5016 P-L» саналган.
Буди-Стари
Буди-Стари — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
NGC 1891
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Кораль-Харвута
Кораль-Харвута — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә ага. Елга  Хадуттэ елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 32 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Түбән Об бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Асбассейн юк, елга бассейны — Пур.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Гржеча Вас
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сеферли (Алтынөзү)
Сеферли (Seferli) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Һатай иле Алтынөзү илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Котлунг-Ай-Ягун (Ингу-Ягун кушылдыгы)
Котлунг-Ай-Ягун  — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елга Ингу-Ягун елгасының сул ярына тамагыннан 156 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 12 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об елгасы Вах елгасы кушылган урынган Нефтеюганск каласына кадәр . Кече елга бассейны — Вах, елга бассейны — (Югары) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Деликликая (Арнавуткөй)
Деликликая (Deliklikaya) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Истмала иле Арнавуткөй илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Бишнәк
Бишнәк (Цияле, Чияле, Вишняково) — Курган өлкәсенең Әлмән районында урнашкан торак пункт.
Халык
Милләтләр (2010): татарлар — 95,5%, руслар — 3,0%.
Кыек (Кастамону)
Кыек (Kıyık) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Кастамону иле Кастамону илчесенә караган бер авыл (köy).
Сушица (Благоевград өлкәсе)
Сушица  — Болгариянең Благоевград өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Юнион-Стар (Миссури)
Юнион-Стар  — Америка Кушма Штатларының Миссури штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Юнион-Стар шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(3775) Элленбет
(3775) Элленбет  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1931 елның 6 октябрендә Клайд Томбо тарафыннан Флагстафф обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1931 TC4» саналган.
(20918) 6539 P-L
(20918) 6539 P-L — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1960 елның 24 сентябрендә К. Й. ван Хаутен, И. ван Хаутен-Груневельд, Том Герельс тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «6539 P-L» саналган.
Шпантеков
Шпантеков — Алманиянең Мекленбург-Алгы Померания җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Дамейки (Шчучынский районы)
Дамейки  (Дамейкі ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Шчучынский районында урнашкан авыл.
Сен-Кристоф (Валле-д’Аоста)
Сен-Кристоф  — Италиянең Валле-д’Аоста төбәгендә урнашкан коммуна. провинциясе составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Карамалы таулары
XX гасырда биредә төзелеш ташы чыгарылган.
Букс (Франция)
Букс — Франциянең Югары Гаронна департаментында урнашкан коммуна.
Сьвиняри (Великопольское воеводалыгы)
Сьвиняри  — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Аксентыева (кратер)
Аксентыева — Венера планетасының -42°N, -271.9°W координаталары буенча урнашкан, диаметры якынча 42,5 километр озынлыкта булган кратеры.
Известковый
Известковый (Известковый) — Алтай Республикасының Майма районында урнашкан авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Кыш озын һәм суык. Җәй кыска һәм кызу була. Июль һәм август айларында еш яшен яшнәүләр күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
NGC 1892
NGC 1892 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Грибле
Грибле — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Биологик классификация
Биологик классификация (classis (сыйныф) һәм facio (эшлим, ясыйм)) - тере организмнар бөтен күплеген иерарх итеп берләштерелгән таксоннар системасы буенча аеру һәм аны белдерүче термин. Хәзер галимнәргә 2 миллионлап хайваннар һәм 400 меңләп үсемлекләр төрләре билгеле, һәм һәрвакыт яңа төрләр ачыла.
Фалкон (Миссисипи)
Фалкон  — Америка Кушма Штатларының Миссисипи штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Биологик классификация
Беренче классификация
thumb|Аристотель (384-322 б.э.к.) Беренче классификацияне Аристотель тәкъдим иткән. Ул организмнарны төзелеше кыенлыгы буенча аерган. Аристотель Тәбигать Баскычын төзгән. Галим хайваннраны ике төркемгә бүлгән: канлылар һәм кансызлар. Канлылар хәзерге сыйныфларга охшаган төркемнәргә бүленгән. Аристотель белән 450 формалар турында белешмә бирелгән.
Хезмәтендә Аристотель тәбигать үсеше коконепиясен ачкан. Бу концепөиядә борынгы грек фәлсәфәчесе тере түгел гәүдәләрдән тере организмнарга үтүе турында яза. Фикеренчә, үзгәрү процессы эчендә яшерен уятыш ята: "тәбигатьнең гадилектән һәм кимлектән кыенлыкка һәм биеклеккә үзгәрүгә тырышу". Баскычы нигезенә шул процесс салылган.
Башка грек фәлсәфәчеләре ("акыл яратучылары") күзәтмәгәннәр. Алар уйлаганнар гына, аңы күәте турында уйлап. Аристотель фәлсәфәче генә түгел (ә ул иң бөеге булган), практик та иде. Ул чебеш үсүен, акулалар күбәюен күзәткән, ә хезмәтләрендә Греция һәм Анатулы фаунасын язган.
Шуннан соң Тәбигать Баскычына Җан Ияләре Баскыч дип атаганнар, һәм галимнәр аны кулланган, Аристотель белән риза булмаса да. Шулвакыт кешеләр Тәгалә хайваннарны һәрвакытка үз урынына куйган, дип уйлаганнар. Барлыкка килүе турында уйламаганнар, туганлыгы турында әйтергә куркып.
Әмма Аристотель классификация популярлык алган. Швейцар галиме Шарль Бонне биеклегенә ангелларны һәм архангелларны кушкан.
XVIII гасыр уртасы
thumb|left|[[Бюффон|Жорж Луи Леклер де Бюффон (1707-1788)]] Ләкин шуннан 2-3 меңләп хайваннар турында белешмә барлыкка килгән, һәм Баскыч кыен булып чыга башланган.
1749 елда Жорж Луи Леклер де Бюффон, Король ботаник бакчасы интенданты, күп гыйльми хезмәтләр авторы, тормышының төп хезмәтен - "Табигый тарих"ын яза башлый. Бу вакытта Бюффонга 42 ел иде. Хезмәте 39 ел аша гына бетерелгән, Бюффонның үлеме елында (1788) гына. "Табигый тарих, гомумән һәм берөлешле" 36 томдан тора. Анда барлык бу вакытка белгән хайваннар турында белешмә бирелгән.
Бу эштә Бюффон яңа кыю гипотеза сөйли. Бюффон буенча, организмнар органик молекулалардан туган, һәм яңа Җан Ияләре Баскычын төзи. Фикеренчә, барлык организмнарның бер төзелеш планы бар. Үрнәктәй, ат һәм кеше төзелешендә охшалыкларны таба.
Карл Линней
thumb|[[Карл Линней (1707-1778)]] 1735 елда Лейден голланд шәһәрендә "Тәбигать системасы" китабының беренче басмасы чыга. Авторы - Карл Линней, яшь швед Ботанигы, медицина докторы. Кулъязма 14 бит кенә тоткан, әмма алар зур форматта булганар. Бу битләрдә таблицаларда минераллар, үсемлекләр, хайваннар кыска белешмә бирелгән. Ул Линней вакытларында өч патшалыклар классификациясе булган.
Шул вакытка ботаниклар меңнәр үсемлекләр төрләрен белгәннәр. "Т.с." аларның байлыгында адашмаска ярдәм иткән. Үсемлекләр классификаөиясенә Линней чәчәк төзелешен салган. Шуңа күрә Линней буенча 24 үсемлекләр сыйныфлары булган! Беренче 21ләре тычинкалары һәм пестиклары саны буенча бүленгән (бертычинкалылар, икетычинкалылар, ..., егерметычинкалылар, күптычинкалылар). Шуннан тычинкалар озынлыгы, кушышу һәм чәчәк җенесе буенча барган. 24нче сыйныфка аяз күренмәгән күбәю органлы үсемлекләр кергән: суүсемлекләр, лишайниклар һ.б.("яшеренникахлылар"). Линней бу сыйныфка инҗирне дә керткән, чөнки шулвакыт галимнәр чәчәкләрен тапмаганнар әле. Хәзер без инҗернең чәчәкле икәнлеген беләбез.
Сыйныфларны Линней тәртипләргә бүлгән. Алар тычинкалар, пестиклар, җимешләр төзелеше буенча аерылганнар. Әлбәттә, шундый система бик дөрес түгел иде, чөнки галимнәр үсемлекләрнең туганлыгын түгел, ә охшалыкларын эзләгәннәр. Шуның өчен Линней классификациясе бүгенге классификациядән аерыла. Линней систематикасы минусларын күргән һәм аны үзгәрткән. Ул һәрвакыт организмнарны "төркемнән-төркемгә" күчергән. Тормышы азагына Карл соңгы, унынчы "Тәбигать системасын" публиковать иткән.
Линней, системасы ялгыш булса да, фәндә зур революция үткәрә.
Линней кешене маймуллар һәм ярыммаймуллар белән бер сыйныфка берләштергән.
Хәзер без Линней белән уйлап тапкан бинар нуменкулатураны (беренче урында ыру исемен кую, икенче урында - төр исемен кую системасын (латин телендә!)) кулланабыз. Линней хезмәтләрендә төр, ыру, тәртип, сыйныф таксоннары барлыкка килә.
Хәзерге систематика
right|200px Хәзерге систематика төрләрнең тарихына карый. Ул нык эволюция теориясе белән бәйләнгән.
Гаилә, тип таксоннары кертелгән.
Шулай ук префикслар белән яңа төркемнәр ясала (инфратәртип).
Искәрмәләр һәм чыганаклар
Taxonomie Taxonomie
Думитрень (Румыния)
Думитрень — Румыниянең Муреш жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ронво
Ронво — Франциянең Мёз департаментында урнашкан коммуна.
Буди-Стриевски
Буди-Стриевски — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Шплитсдорф
Шплитсдорф — Алманиянең Мекленбург-Алгы Померания җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Буди-Стриевски
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Гарамаһмудлу
Гарамаһмудлу (Qaramahmudlu ) — Әзербайҗанның Күрдәмир районына караган авыл.
Котлунг-Ягун (Ингу-Ягун кушылдыгы)
Котлунг-Ягун  — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елга Ингу-Ягун елгасының сул ярына тамагыннан 91 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 29 км.
Столунь
Столунь — Польшаның Любуш воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Котлунг-Ягун (Ингу-Ягун кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об елгасы Вах елгасы кушылган урынган Нефтеюганск каласына кадәр . Кече елга бассейны — Вах, елга бассейны — (Югары) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Уксора
Уксора — Россия территориясеннән ага торган елга. Арxангил өлкәсе, Вологда өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Тарнә елгасының сул ярыннан 100 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 27 км.
Котлунг-Ягун (Ингу-Ягун кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Уксора
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны бүᴫгеында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Вага елгасы. Кече елга бассейны — Төньяк Двина, Вычегда һәм Кече Төньяк Двиналар кушылган урыннан түбәнрәк, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Сылтамалар
Уксора
Столунь
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Кампаяна (Лука)
Кампаяна — Италиянең Тоскана төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Сен-Марсель (Валле-д’Аоста)
Сен-Марсель  — Италиянең Валле-д’Аоста төбәгендә урнашкан коммуна. провинциясе составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Сергей Меликов
Сергей Меликов, Серге́й Али́м улы Ме́ликов (Меликов Сергей Алиман хва, 1965 елның 12 сентябре, СССР, РСФСР, Мәскәү өлкәсе, Орехово-Зуево) ― сәяси һәм хәрби эшлекле, 2021 елның 14 октябреннән Дагстан Башлыгы (2020 елның 5 октябреннән ). 2014―2016 елларда Россия Президентының Төньяк Кавказ федераль округында Тулы вәкаләтле вәкиле. 2016―2019 елларда Россия милли гвардиясе гаскәрләре башкомандующие.
Тәрҗемәи хәле
1965 елның 12 сентябрендә Мәскәү өлкәсе Орехово-Зуево шәһәрендә эчке гаскәрләр хәрби хезмәткәре гаиләсендә туган.
Эчке гаскәрләрнең Ф. Э. Дзержинский исемендәге Сарытау югары хәрби команда Кызыл байраклы училищесын (хәзерге Росгвардиянең Сарытау хәрби институты) «разведчик» белгечлеге буенча (1986), М. В. Фрунзе исемендәге Хәрби академиянең чик буе һәм эчке гаскәрләр факультетын (1994), РФ Кораллы көчләре Генераль штабының Хәрби академиясен (2011) тәмамлаган. 1994 елда Россия Эчке эшләр министрлыгының Төньяк Кавказ эчке гаскәрләре округына күчерелгән.
Эчке гаскәрләрдә хезмәт итү
1986 елдан, Сарытау хәрби училищесын тәмамлаганнан соң, бүленеш буенча СССР Эчке эшләр министрлыгының Украина һәм Молдавия буенча эчке гаскәрләре идарәсенең аерым бригадасына хәрби хезмәт үтү өчен офицер итеп җибәрелә, Львовта, Одессада хезмәт итә, училищеда КПСС әгъзасы була.
1994―1995 елларда полк штабы башлыгының өлкән ярдәмчесе, аннары оператив билгеләнештәге дивизия батальоны командиры була. 1995 елдан ― штабның разведка бүлегенең хәрби разведка бүлекчәсе өлкән офицеры.
1996 елдан ― штаб начальнигы ― оператив билгеләнештәге дивизиянең оператив билгеләнештәге полкы командиры урынбасары (1996―1997).
1994-1996 елларда Беренче Чечен сугышында катнаша.
1996 елдан бирле краповый берет йөртү хокукына ия.
1997 елда Россия Эчке эшләр министрлыгы эчке гаскәрләренең оператив билгеләнештәге аерым дивизиясенең 2нче полкы командир урынбасары, 1998 елда — командиры итеп билгеләнә.
2001 елның мартында әлеге дивизия командиры урынбасары, 2002 елның июнендә аның командиры була.
2008 елның апрелендә Россия Эчке эшләр министрлыгы эчке гаскәрләренең Үзәк төбәк командованиесе гаскәрләре командующиеның беренче урынбасары ― штаб башлыгы вазифасына билгеләнә.
2011 елның 31 августында Россия Президенты Указы белән Россия Эчке эшләр министрлыгы эчке гаскәрләренең Төньяк Кавказ төбәк командованиесе гаскәрләре командующиеның беренче урынбасары — РФ Төньяк Кавказ төбәге территориясендә террорчылыкка каршы операцияләр үткәрү буенча берләштерелгән гаскәрләр төркеме (көчләре) командующие вазыйфасына билгеләнә.
2014 елның 8 маенда Россия Эчке эшләр министрлыгының эчке гаскәрләр баш штабы башлыгының беренче урынбасары вазыйфасына билгеләнә (штаб башлыгы ― генерал-полковник Сергей Бунин).
Росгвардиядә хезмәт итү
Россия Федерациясе Президентының 2016 елның 26 августындагы 434нче санлы Указы белән Меликовка «генерал-полковник» хәрби дәрәҗәсе бирелгән.
2019 елның июнендә Россия Федерациясе Милли гвардиясе гаскәрләре федераль хезмәте директорының беренче урынбасары вазыйфасыннан азат итү турында рапорт язып биргән.
Дәүләт хезмәте
2014 елның 12 маенда Россия Федерациясе Президентының Төньяк Кавказ федераль округында Тулы вәкаләтле вәкиле вазифасына билгеләнә.
2014 елның 12 маенда Россия Федерациясе Иминлек советына кертелә, РФ Президенты Указы белән 2014 елның 12 маеннан генерал-лейтенант дәрәҗәсендә хәрби хезмәттән азат ителә.
Россия Федерациясенең 1нче класслы гамәлдәге дәүләт киңәшчесе класслы чины бирелгән.
2016 елның 28 июлендә РФ Президентының Төньяк Кавказ федераль округында Тулы вәкаләтле вәкиле вазифасыннан азат ителә һәм Россия Федерациясе Милли гвардиясе гаскәрләренең федераль хезмәте директорының беренче урынбасары ― Россия Федерациясе Милли гвардиясе гаскәрләре главкомандующие итеп билгеләнә. 2016 елның 12 августындагы Президент Указы белән РФ Иминлек советы әгъзалыгыннан чыгарыла. Указом президента от 12 августа 2016 года исключён из числа членов Совета Безопасности.
Теплен
Теплен — Болгариянең Благоевград өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Сергей Меликов
Дәүләт хезмәте
2019 елның 27 сентябрендә Ставрополь крае губернаторы Владимир Владимиров Сергей Меликовны Ставрополь краеннан Федерация Советы сенаторы итеп билгели. 2020 елның 5 октябрендә вәкаләтләре вакытыннан алда туктатыла.
Теплен
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сергей Меликов
Дагстан Башлыгы
2020 елның 5 октябрендә Россия Президенты Указы белән Дагстан Республикасы Башлыгы итеп билгеләнә. 14 октября 2021 года избран Главой Республики Дагестан.
2021 елның 14 октябреннән ― Дагстан Башлыгы. Хисап комиссиясе рәисе Артур Исрапилов сүзләренә караганда, С. Меликов өчен Дагстан Халык Җыены 90 депутатының 82 се тавыш биргән. Камил Давдиев (Гадел Россия – Дөреслек өчен) өчен 2 депутат, Самир Абдулхаликов (КПРФ) өчен 2 депутат тавыш биргән.
Гаиләсе
Әтисе ― Алим Нур-Магомед улы Меликов (1932―2012), отставкадагы полковник, СССР Эчке эшләр министрлыгының эчке гаскәрләр бригадасы командиры. Милләте буенча лезгин.
Әнисе – Татьяна Николаевна ― белеме буенча педагог. Милләте рус.
Хатыны Галина Анатольевна, хәрби табиб. Үги улы Дмитрий Серков (1981—2007), РФ Каһарманы. Улы Михаил (2018 елда Хәрби университетта укый).
Деликлиташ (Кареси)
Деликлиташ (Deliklitaş) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Балыкесир иле Кареси илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Сьвйонтники (Конинский повяты)
Сьвйонтники  — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(3711) Элленсбург
(3711) Элленсбург  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1983 елның 31 августында Джеймс Гибсон тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1983 QD» саналган.
Грязнушка (Иловля кушылдыгы)
Грязнушка — Россия территориясеннән ага торган елга. Волгоград өлкәсе, Сарытау өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Иловля елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 15 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Тын бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Тын кушылдыклары бассейны Хопра һәм Төньяк Донец кушылганчы, елга бассейны — Тын (бассейнның Россия өлеше).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Винстон (Монтана)
Винстон  — Америка Кушма Штатларының Монтана штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Марсийак-Валлон
Марсийак-Валлон (Marcillac-Vallon) — Франциянең Аверон департаментына караган коммуна, Валлон кантонына карый.
Винстон (Монтана)
Географиясе
Винстон халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Марсийак-Валлон
Географиясе
Коммуна мәйданы — 14,59 км².
Винстон (Монтана)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(20919) 6606 P-L
(20919) 6606 P-L — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1960 елның 24 сентябрендә К. Й. ван Хаутен, И. ван Хаутен-Груневельд, Том Герельс тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «6606 P-L» саналган.
Дамуцевцы
Дамуцевцы (Дамуцеўцы ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Шчучынский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Атҗитәр (Курган өлкәсе)
Атҗитәр (Аджитарово) — Курган өлкәсенең Сафакүл районында урнашкан торак пункт.
Тарих
Октябрь инкыйлабына кадәр Ырынбур губернасының Чиләбе өязенә караган.
Халык
Милләтләр (2010): татарлар — 56,9%, башкортлар — 39,6%, руслар — 3,5%.
Йельский университет (кратер)
Йельский университет — Венера планетасының 13.4°N, -271.2°W координаталары буенча урнашкан, диаметры якынча 18,5 километр озынлыкта булган кратеры.
Исеме
Йельский университет кратеры Америка педагогы Кэролайн Йельском хөрмәтенә аталган.
Сеферпаша (Шаһинбей)
Сеферпаша (Seferpaşa) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Газиантеп иле Шаһинбей илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Истек
Истек (Истек) — Киров өлкәсенең Суна районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Карасук
Карасук (Карасук) — Алтай Республикасының Майма районында урнашкан авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Кыш озын һәм суык. Җәй кыска һәм кызу була. Июль һәм август айларында еш яшен яшнәүләр күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: алтайлар (11%), руслар (89%).
Сен-Никола
Сен-Никола — Италиянең Валле-д’Аоста төбәгендә урнашкан коммуна. провинциясе составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Булок (Югары Гаронна)
Булок — Франциянең Югары Гаронна департаментында урнашкан коммуна.
Юрика (Миссури)
Юрика  — Америка Кушма Штатларының Миссури штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Юрика шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Шпонхольц
Шпонхольц — Алманиянең Мекленбург-Алгы Померания җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Буди-Тшцински
Буди-Тшцински — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
NGC 1893
NGC 1893 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Кузьяка Кыек (Кастамону)
Кузьяка Кыек (Kıyık 1) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Кастамону иле Кастамону илчесенә караган бер авыл (köy).
(2311) Эль-Леонсито
(2311) Эль-Леонсито  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.