cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Евгений Вагнер
Евгений Вагнер, Евгений Антон улы Вагнер (Евге́ний Анто́нович Ва́гнер, 1918 елның 22 сентябре, Украина державасы, Херсон губернасы, Тирасполь өязе, Понятовка – 1998 елның 14 сентябре, РФ, Пермь крае, Пермь) – совет һәм россияле хирург, ректоры (1970 елдан),  нигез салучыларның берсе, медицина фәннәре докторы, профессор, СССР Медицина фәннәре академиясе академигы (1986), РСФСР атказанган табибы (1965), РСФСР атказанган фән эшлеклесе (1973). Россия Федерациясе Дәүләт премиясе лауреаты (1997).
Торакаль хирургия өлкәсендә фәнни эш белән шөгыльләнә, күкрәкнең имгәнүе турында өйрәнүләргә нигез салучыларның берсе. Аның җитәкчелегендә бик күп фәнни эшләр әзерләнгән, танылган хирурглар, аерым алганда, академик диссертация яклаган.
Тәрҗемәи хәле
1918 елның 22 сентябре Украина державасы Херсон губернасы Тирасполь өязе (хәзерге Одесса өлкәсенең Раздельная районы) Понятовка авылында этник алманнар гаиләсендә туган. 1935 елда Одесса шәһәрендә урта мәктәпне тәмамлый һәм Одесса медицина институтының дәвалау факультетына укырга керә. 1940 елда дәвалау факультетын тәмамлый һәм аспирантурада калдырыла. Уку елларында үзенең беренче фәнни эшләрен факультет хирургиясе кафедрасы ассистенты С. А. Баккал җитәкчелегендә башкара , соңрак А. А. Росновский җитәкчелегендә эшли.
1946 елдан – Березники шәһәр хастаханәсендә хирург, хирургия бүлеге мөдире. 1954 елның җәендә Яйва станциясендә профессорлар С. Ю. Минкин, А. Л. Фенелонов һәм Н. М. Степанов Евгений Антоновичтан яшерен рәвештә хирургия буенча кандидатлык имтиханын кабул итәләр, чөнки аңа, буларак, Пермьгә бару комендатура тарафыннан рөхсәт ителми. 1956 елда «Хирургическая тактика при проникающих ранениях груди в условиях мирного времени» дигән темага кандидатлык, 1966 елда «Материалы к изучению закрытых травм груди мирного времени» дигән темага докторлык диссертацияләрен яклый.
1961 елдан Пермь дәүләт медицина университетында: госпиталь хирургиясе кафедрасы доценты, 1965 елдан – факультет хирургиясе кафедрасы мөдире һәм бер үк вакытта фәнни эш буенча проректор, 1967 елдан – профессор, 1970 елдан – ректор, госпиталь хирургиясе кафедрасы мөдире.
1980 елдан – СССР Медицина фәннәре академиясе мөхбир әгъзасы, 1986 елдан – хакыйкый әгъзасы (академигы).
Бөтенроссия хирурглар җәмгыяте идарә әгъзасы, аннары рәисе урынбасары, Халыкара хирурглар ассоциациясенең, Россия Федерациясе Сәламәтлек саклау министрлыгының Гыйльми шурасы һәм ректорлар советы әгъзасы, медицина журналларының редакция советлары әгъзасы.
Гаиләсе
Хатыны – патологоанатом Александра Семёновна Кивилёва. Улы Александр, кызы Татьяна – табиб-радиолог, медицина фәннәре кандидаты ; кияве — микробиолог Владимир Коробов.
Кемерово өлкәсе мөселманнарының Диния нәзарәте
Тарих
1988 ел ахырында Кемерово мөселманнары мәчет өчен йорт сатып ала. Мөселманнарның бергә җыелып намаз уку мөмкинлеге бирүче даими урыны барлыкка килә. Бу датаны өлкәдә ислам җәмгыятен формалаштыруның башлангычы дип санарга мөмкин. Алга таба Сарсаз, Анжеро-Судженск, Березовский, Белово, Киселёвск, Прокопьевск, Новокузнецк һәм Осинники торак пунктларында һәм Прокопьевск районы Верх-Егос авылында мәчетләр барлыкка килә. Хәзерге вакытта Ижмор, Юрга районнарында, шулай ук Ленинск-Кузнецкида мәчетләр төзү эшләре бара. Междуреченск белән Юргада төзелешне башлау планлаштырыла.
Кузбасста мөселман халкы
Руслар: 2 664 816, Татарлар: 51 030, Украиннар: 37 622, Алманнар: 35 965, Чуашлар: 15 480, Белоруслар: 11 554, Беларуслар: 10 715, Әрмәннәр: 10 104, Әзербайҗаннар: 7 250, Мордвалар: 7 221, Таҗиклар: 4 474, Башкортлар: 3 161, Үзбәкләр: 3 017, Удмуртлар: 2 665, Телеутлар: 2 534, Чегәннәр: 2 503, Казакълар: 1 919, Марилар: 1 548, Молдаваннар: 1 491, Чеченнар: 1 480, Яһүдләр: 1477, Поляклар: 1 389, Грузиннар: 1 347, Кыргызлар: 1 219. Милләтен күрсәтмәгән затлар: 5241.
Мөселман оешмалары
Оешкан вакытта (2009 елның февралендә) Диния нәзарәтенә 6 мөселман оешмасы кергән. Хәзерге вакытта (2022 елга) Кемерово өлкәсе мөселманнарының Диния нәзарәте составына 22 мөселман оешмасы керә:
Ислам мәгарифе
«Мөнирә» мәчете базасында гарәп каллиграфиясе, Коръән уку, Ислам белемнәре нигезләре курслары оештырыла. Дәресләр һәр шимбә һәм якшәмбе көннәрендә 10.00-18.00 үткәрелә (уку яшь төркемнәре буенча үткәрелә), 2010 елның октябреннән гарәп телен өйрәнү курслары уздырыла.
Хәтер
2022 елның 4 июлендә Кемерово шәһәренең «Мөнирә» мәчете территориясендә Идел буе Болгарстанының Ислам динен кабул итүенә 1100 ел тулуга багышланган стела куела. Мемориал «Болгар – Көнчыгышка юл» проекты кысаларында «Ислам мәдәнияте, фән һәм мәгарифкә ярдәм итү фонды» акчасына һәм Россия мөселманнары Дини җыены башлыгы, Мәскәү мөфтие Альбир хәзрәт Крганов булышлыгы белән куелган һәм «Болгар ата-бабаларына буыннар рәхмәте» (Благодарность потомков булгарским предкам) дигән исемгә лаек булган.
Мирас
Мирас ― гарәп теленнән кергән күпмәгънәле сүз, میراث ― «мирас» ― кемнең дә булса вафатыннан соң аннан калган милек һәм аны кабул итеп алу процессы; борынгы заманнан һәм борынгы заман эшлеклеләреннән калган мәдәни-көнкүреш күренешләре.
Мөнирә (мәчет, Уфа)
«Мөнирә» мәчете («Мөнирә» мәсете) ― Башкортстан башкаласы Уфа шәһәренең Ленин районы Нижегородка торак районында урнашкан ислам гыйбадәтханәсе (мәчет). Башкортстан мөселманнары Диния нәзарәтенә керүче «Мөнирә» җирле ислам оешмасы карамагында. «Мөнирә» мәчете – Уфа шәһәренең бу өлешендә бердәнбер мәчет.
Таһир Бикчәнтәев
Таһир Бикчәнтәев, Таһир Әхмәдулла улы Бикчәнтәев (1980 елның 26 сентябре, СССР, РСФСР, Кемерово өлкәсе, Юрга районы, Сарсаз) – ислам дин әһеле, җәмәгать эшлеклесе, Кемерово өлкәсе татар милли-мәдәни автономиясе төбәк иҗтимагый оешмасы советы рәисе, Кемерово өлкәсе мөселманнарының Диния нәзарәте үзәкләштерелгән дини оешмасы мөфтие, Кемерово өлкәсе Иҗтимагый палатасы әгъзасы, Кемерово өлкәсе буенча Россия Эчке эшләр министрлыгы каршындагы Иҗтимагый совет әгъзасы, Россия ГУФСИН каршындагы Кемерово өлкәсе – Кузбасс буенча Иҗтимагый совет әгъзасы. Бөтендөнья татар конгрессы Милли Шурасы әгъзасы (2022 елдан).
Мөнирә (мәчет, Уфа)
Тарих
Озын күл (Нижегородка күле) яр буенда төзелгән. «Мөнирә» мәчете «Уфа мөселман хатын-кызлары җәмгыяте» җирле иҗтимагый оешмасы рәисе шәхси эшмәкәр Мөнирә Ләбиб кызы Байгилдинаның шәхси акчасына төзелгән. Авариядән соң, ул үзенә җәмгыять файдасына игелекле гамәлләр кылырга сүз бирә. «Мөнирә» мәчете бюджеты 30 млн. сум тәшкил иткән.
Таһир Бикчәнтәев
Тәрҗемәи хәле
1980 елның 26 сентябрендә Кемерово өлкәсенең Юрга районы Сарсаз авылында туган. Дин юлыннан китүендә авыл мәчете имамы булган бабасының тәэсире зур булган. 1987-1993 елларда Иске Кишет урта гомуми белем бирү мәктәбендә укый. 1993-1994 елларда Төмән өлкәсенең Олы Малчын авылында Нигъмәтулла хаҗи Кармышаков исемендәге мәдрәсәдә белем ала, 1994-1995 елларда Новосибирск Җәмигъ мәчете каршындагы мәдрәсәдә укый. 1997 елда ул Искитим урта гомуми белем бирү мәктәбен тәмамлаган. 17 яшендә (1997 ел) Себер мөселманнарының Диния нәзарәте Омск мөфтияте составында теркәлү узган Сарсаз авылы мәчете имамы итеп сайлана, чөнки бу вакытка мәчет дин хезмәткәренең барлык функцияләрен үти, 1998 елда өстәмә мәхәллә идарә рәисе итеп билгеләнә. 1990-еллар уртасында Сарсаз мәчете Кузбасста эшләп килгән азсанлы мәчетләрнең берсе була.
Мөнирә (мәчет, Уфа)
Тарих
Мәчет бинасы 100 кешегә исәпләнгән. Мәчет проектының авторы – Үзәк диния нәзарәтенең җәмигъ мәчете Лалә-Тюльпанның архитекторы булган, Салават Юлаев премиясе лауреаты (1998).
Таһир Бикчәнтәев
Тәрҗемәи хәле
2001-2002 елларда Казан шәһәренең Россия Ислам университетында укуын дәвам итә, 2002 елда Мисыр Гарәп Республикасының Каһирә шәһәрендәге «Әл-Әзһар» Халыкара ислам академиясенә укырга керә, анда 2007 елга кадәр белем ала. Мисырда белем алган елларда академиянең студентлар җәмгыяте тормышында актив катнаша, Мисырда Россия студентлары берлеген булдыруның чишмә башында тора, аннан соң Каһирәдә яшәүче ватандашларның координация советында Россия студентлары мәнфәгатьләрен яклый.
Мөнирә (мәчет, Уфа)
Тарих
Мәчет төзелеше 2002 елда башланган һәм 2011 елда тәмамланган.
Таһир Бикчәнтәев
Тәрҗемәи хәле
Укуын тәмамлаганнан соң туган ягы Кузбасска эшкә чакырыла. 2007 елдан Сарсаз авылы мәчете имам-хатибы булып эшли, моннан тыш, аны Кемерово шәһәре мәчетендә җомга вәгазьләре үткәрергә чакыралар. 2008 елның ноябрендә Кемерово шәһәренең «Мөнирә» җәмигъ мәчете имам-хатибы итеп сайлана һәм «Кемерово өлкәсе мөселманнарының Диния нәзарәте» үзәкләштерелгән дини оешмасы рәисе-мөфтинең беренче урынбасары булып эшли.
Мөнирә (мәчет, Уфа)
Тарих
Мәчетне ачу тантанасы 2011 елның 10 июнендә булган. Ачылу тантанасында мәчет мәхәлләсе һәм «Уфаның мөселман хатын-кызлары җәмгыяте» әгъзалары катнашкан.
Таһир Бикчәнтәев
Тәрҗемәи хәле
2009 елның ноябреннән Кемерово өлкәсе мөселманнарының Диния нәзарәте рәисе-мөфти булып тора. 2011-2016 елларда читтән торып Казандагы Россия Ислам университетының теология факультетында укыган, аннары магистратурага укырга кергән.
Мөнирә (мәчет, Уфа)
Тарих
Ислам бәйрәмнәре көннәрендә биредә Нижегородка мөселманнары җыела. Мәчеттә ислам нигезләре буенча лекцияләр укыйлар, шулай ук кул эшләренә һәм кулинариягә өйрәтәләр. Мәчеттә модельерлар шәригать кануннары буенча тегелгән киемнәр күрсәтә.
Таһир Бикчәнтәев
Гаиләсе
Өйләнгән, ике ул тәрбияли.
Висенте Феррейра да Силва
Висенте Феррейра да Силва (1916-ынчы елның 10 январенда туган) Бразилия логикы, математикы һәм фәлсәфәчесе булган. Ул Бразилия тарихында логика һәм феноменология буенча академик китап язган һәм нәшер иткән беренче кешеләрнең берсе булган.
Мөнирә (мәчет, Уфа)
Тарих
ярдәме белән Мөнирә мәчете янында балалар ялын оештыру өчен спорт (хоккей) мәйданчыгы төзелгән.
Висенте Феррейра да Силва
Биография
Бразилиядә логиканы өйрәнгән беренче фәлсәфәче булып Висенте Виллард Ван Орман Киненың ярдәмчесе булган.
Мөнирә (мәчет, Уфа)
Тарих
Имам-хатыйб – Нәҗип улы Морат хәзрәт Локманов.
Висенте Феррейра да Силва
Биография
Үзенең олыларча рәвештә эшендә ул Һайдеггерның эшендә һәм Шеллингның мифология фәлсәфәсенә нигезләнгән систематик нигез фәлсәфәсен үстерергә омтылган. Мифларга таянып, Висенте нео-мәҗүсилек төрен нигезләгән.
Тормышы буена Висенте Жоан Гимараэс Роза, Агостиньо да Силва, Освальд де Андраде, Жулиан Мариас, Мигель Реале, Сент-Джон Перс һәм Висенте Бразилия тарихында бердәнбер һәм иң бөек фәлсәфәче дип әйткән Вилем Флуссер кебек фикер ияләре белән контактта торган һәм аларга йогынты ясаган.
Кырык Өйле
Кырык Өйле (Кыркиле, Кири-Кили, Кирикили, нуг. Кыркуьйли) — Әстерханның Ленин районына караган элеккеге карагаш татарлары авылы. Ул шәһәрнең көнчыгыш читендә, Кривая Болда елгасы яры буйлап сузылган. Карагашлар күпләп яши торган урын буларак билгеле.
Авылның исеме нугайчадан "кырык уьй", ягъни "кырык өй" дигәнне аңлата: нугай культурасында 40 саны изге санала һәм кайвакыт күплекне белдерә. Башка версия буенча, авыл исеме нугайча "куркуй" — камыш себеркесе дигәнне аңлата.
Тарихы
Авыл картлары әйтүенчә, авылга XIX-XX гасыр башында Әстерхан губернасынвң Кызыл Яр өязе Ходҗитай, Сәетләр, Лапас һәм Ясын-Сокан авыллары кешеләре нигез салган. Революциягә кадәр ул Әстерхан өязенең Началов волостенә караган. 1922 елдан Яңа Авыл советы составында. 1940 елның маенда ул Әстерхан шәһәре чикләренә кертелә.
Транспорт
Кырык Өйле авылы шәһәр үзәге белән 23 автобус һәм 37 номерлы такси маршруты белән бәйләнгән.
Тияк
Тияк (яки Бирге Тияк, Төяк, Зацарево, йорт.тат. Аргы Тиек) — Әстерхан шәһәренә караган татар авылы, РСФСР Югары Советы Президиумы Указы белән Әстерханга 1957 елның 17 октябрендә кертелгән. Авыл Иделнең сул ярында урнашкан.
Исеме
Авылның русча исеме (Зацарево) Царев (Тиек) ерганагы артындагы авылның географик урынын чагылдыра. Татарча атамасы да Тиек елгасы белән бәйле.
Тарихы
Авылны XVIII гасыр урталарында, яки XIX гасыр башында йорт татарлары нигезли. Шулай да, булачак авыл урынында 7 мең нугай татары яшәгән йорт булуын, 1579-1581 елларда Әстерханга килгән инглиз диңгезчесе Кристофер Бэрроу тасвирлый. Шул ук, торак пунктның XVII гасырда тынгысыз далалардан яңа урнашкан кешеләр белән тулылануын немец-голштинлы Адам Олеарий һәм фламандлы Корнелий де Бруин сурәтләгәннәр. Ә XVIII гасырда фәнни сәяхәтче С. Е. Гмелин да авылны искә ала.
Мәгърифәтче Габдрахман Гомәри 1893 елда Тияк бистәсендә «Низамия» мәктәбен, ә 1907 елда татар китаплары басмаханәсен ача.
1925 елдан 1928 елгача, бетерелгән Әстерхан губернасының Тияк районының административ үзәге. 1931 — 1957 елларда Түбән Идел краеның (1934 елдан — Сталинград крае, 1937 — Сталинград өлкәсе, 1943 — Әстерхан өлкәсе) Нариман районы административ үзәге.
Дин
Ак мәчет — Әстерхандагы бүгенге көнгә кадәр сакланып калган борынгы мәчет. 2000 — 2008 елларда Татарстан ярдәме белән төзекләндерелә.
Тиякнең атаклы Яшел мәчете дә хәрәбәләргә әйләнгәч, 2012 елда торгызыла башлый һәм 2022 елның 10 июнендә төзекләндерелеп ачыла.
Халкы
1939 елгы Бөтен Союз җанисәбен алу буенча авыл халкын 4668 кеше тәшкил иткән.
Хлазоменадан Хермотимус
Хлазоменадан Хермотимус (Юнан телендәːἙρμότιμος; б.э.к. як. 6-нчы гасырда чәчәк аткан), Лукиан тарафыннан Пифагорейлы дип аталган, Анаксагораска кадәр (Аристотель буенча) үзгәрү сәбәбендә акылның фундаменталь булу фикерен тәкъдим иткән беренче фәлсәфәче булган. Ул физик берлекләр статик, ә шул ук вакытта сәбәп үзгәрүне китереп чыгаручы дип тәкъдим иткән. Секстус Эмпирикус аны Һесиод, Парменидес һәм Эмпедоклес белән матдинең дуалистик теориясен Галәмнең килеп чыгышы белән бергә актив принципы карашында булганнарга урнаштыра.
Тертулиан Хермотимус турында хикәягә сылтый (ул аңа ышанмаган булганга охшаган). Бу хикәя буенча Хермотимусның җаны йокы вакытында сәяхәткә барган кебек тәненнән киткән. Аның хатыны гаҗәптән тыш хәлгә хыянәт иткән, һәм ул йоклаганда тәнен яндырган, һәм аның җаны соңга калып кайткан. Хлазомена кешеләре Хермотимус гыйбадәтханәсен корган һәм аның хатынының хыянәт итүенә күрә хатыннарны кертмәгән. Херотимус турында бу хикәя һәм башкалар Плиний Олыда, Лукианда, Аполлонийда һәм Плутархта бар.
Диоген Лаёртиус Пифагор элекке тормышларын хәтерли дигән хикәяне язып куйган, аларның берсе Хермотимус булган, ул иртәрәк тормышларын искә төшерү раславын Бранхидада Аполлон храмында Менелайның таркалучы калканын танып исбатлаган.
Галсан Чинагийн
Галсан Чинаг (Алман телендә әйтелешеːˈɡalzan ˈtʃʰɪnak, Монгол телендәː Чинаагийн Галсан,, Монгол телендә әйтелешеː IPA-mnːˈtʃʰinɑːɡiːŋ ˈɢɑɮsəŋ, тугандаː Irgit Şınıkay oğlu Çuruk-Uvaa, Тыва телендәː Иргит Шыныкай оглу Чурук-Уваа, IPA-tyvːiɾ.gitʰ ʃɯ̃.nɯ.ka̠j o̞ɣ.ɫu tʃu.ɾuk u.ʋa̠ː, 1944 елның 26 декабрендә Монголиядә Баян-Өлгии Провинциясендә туган), Алман телендә романнар, поэмалар һәм эсселар Монгол язучысы, гәрчә ул Тува килеп чыгышлы. Ул еш шаман буларак тасвирлана, һәм шулай ук укытучы һәм актёр.
Тормышы
Көнбатыш Монголиядә югары Алтай тауларында Тывалы шаманның кече улы булып туып, Галсан Көнчыгыш Германиядә, Лейпцигта Карл Маркс Университетында төп белгече буенча Герман өйрәнүләрен укыган (1962-1968). Ул тезис эшен Эрвин Штритматтер җитәкчелеге астында эшләгән һәм тәмамлаганнан соң Монголиянең Дәүләт Университетында Алман теле укытучысы булып эшли башлаган. 1976 елда аның укытучы лицензиясе "сәяси ышанычлы" булмауга күрә алынган булган. Ул Монгол университетларының бөтен дүртесе арасында унике сәгать сменалар ясап эшләвен дәвам иткән. 1980-енче елда 36 яшендә Галсанга тормышка янаучы йөрәк хәле диагнозы куелган булган. Соңрак ул шул хәлдән тазарган һәм тормышын коткаруга "шаманик көчләр"гә һәм күп күнегүгә рәхмәтле дип әйтә. Хәзерге көндә, автор елның күпчелек вакытын Моноглиянең башкала шәһәре Улан-Баторда якынча 20 кеше гаиләсе белән үткәрә. Ул шулай ук күп вакытын Алман сөйләшүче дөньяда һәм Европа буйлап укулар биреп үткәрә һәм шулай ук көнбатыш Монголия далаларында Тыва тамырлары белән якынаюга омтыла. Гәрчә ул һаман да күбесенчә алман телендә язса да, аның китаплары күп башка телләргә тәрҗемә ителгән булган. Язуына өстәп Галсан Тыва азчылыгы активисты булып тора һәм шаманик дәвалау практикалый.
Бәллүр каләм (бәйге)
Бәллүр каләм ― Хрустальное перо ― Татарстанда журналистика һәм масса-медиа өлкәсендә ел да үткәрелүче республика бәйгесе. «Татмедиа» Республика матбугат һәм массакүләм коммуникацияләр агентлыгы (конкурсны оештыручы) «Иҗади берлек – Татарстан Республикасы Журналистлар берлеге» төбәк иҗтимагый оешмасы белән берлектә үткәрә. 2022 елда 25 нче тапкыр уздырылган.
Нигез (химия)
Нигез — протон (Брёнстед нигезе <span class="noprint" title="#Основание в теории Брёнстеда — Лоури" contenteditable="false"> <span class="noprint" title="#Основание в теории Брёнстеда — Лоури" contenteditable="false"> ) я башка химик берләшмәнең орбитале (Льюис нигезе <span class="noprint" title="#Основание в теории Льюиса" contenteditable="false"> <span class="noprint" title="#Основание в теории Льюиса" contenteditable="false"> ) белән ковалент бәйләнеш барлыкка китерә торган химик берләшмә. Нигез дигән сүзнең тар мәгънәсендә нигез гидроксидлары төшенчәсе ята; нигез гидроксидлары — сулы эретмәләрдә диссоциацияләнгән чакта анионнарның бер генә төре — OH− гидроксид ионнары гына ычкына торган катлаулы матдәләр.
Бәллүр каләм (бәйге)
Жюри составына федераль, республика, шәһәр һәм район массакүләм мәгълүмат чаралары вәкилләре һәм җитәкчеләре керә. Жюри рәисе – Илшат Юныс улы Әминов.
Нигез (химия)
Тарихы
Нигез төшөнчәсе XVII гасырда барлыкка килә, аны беренче тапкыр француз химигы Гийом Франсуа Руэль 1754 елда кертә. Руэль билгеләвенчә, ул вакытларда оча торган сыекчалар дип йөртелгән кислота лар (мәсәлән, серкә яки тоз кислотасы) билгеле бер матдәләр белән кушылганда гына кристаллы тозларга әйләнә. Руэль бу матдәләрнең каты формадагы тозлар ясалуы өчен  "нигез" булып хезмәт итүен чамалый.
Бәллүр каләм (бәйге)
Бәйгенең максаты
Конкурсның максаты – журналистларның һөнәри үсешенә ярдәм итү, аудиториянең журналист сүзенә ышанычын ныгыту, Татарстан Республикасы массакүләм мәгълүмат чараларын (алга таба – ММЧ) үстерү.
Нигез (химия)
Тарихы
Кислоталар һәм нигезләр өчен бердәм теория тәүге тапкыр 1887 елда швед физигы һәм химигы С. Аррениус тарафыннан тәкъдим ителә. Үз теориясе чикләрендә Аррениус кислотаны  — диссоциацияләнгәндә H+ протоны ясала торган матдә, ә нигезне диссоциацияләнгәндә  OH− гидроксид ионнарын бирә торган матдә дип билгели. Әмма Аррениус теориясенең җитешсезлекләре дә була, мәсәлән, ул кислота-нигез тигезлегенә эретмәнең тәэсир итүен исәпкә алмый, янә бу теория су эретмәсе булмаган эретмәләргә карата кулланыла алмый. 1924 елда Э. Франклин сольвент теориясен эшли, анда нигез диссоциация вакытында эретмә диссоциацияләнгәндә барлыкка килгән анионнарның санын арттыручы берләшмә дип билгеләнә.
Бәллүр каләм (бәйге)
Бәйгенең бурычы
Бәйгенең бурычы ― календарь ел дәвамында медиа өлкәсен үстерүгә йогынты ясаган журналистларны һәм ММЧ редакцияләрен ачыклау һәм бүләкләү.
Нигез (химия)
Хәзерге заман билгеләмәсе
1923 елдан нигезне Брёнстед — Лоури һәм Льюис теориялары чикләрендә карый башлыйлар, ул теорияләр әле дә киң кулланыла.
Бәллүр каләм (бәйге)
Бәйгедә катнашучылар
Конкурста массакүләм мәгълүмат чаралары редакцияләре, аерым журналистлар, журналистлар коллективлары катнаша ала.
Нигез (химия)
Брёнстед — Лоури теориясендә нигез
1923 елда дат галиме Й. Брёнстед һәм инглиз галиме Т. Лоури бер-берсенә бәйсез рәвештә тәкъдим иткән кислоталарның һәм нигезләрзең протон теориясендә протонны кислотадан ычкындырып алырга сәләтле берләшмә яки ион Брёнстед нигезе дип атала. Ягни Брёнстед кислотасы протоннар доноры булып тора, ә кислота белән нигезнең үз-ара тәэсир итешүе протонны тапшырудан гыйбарәт. В Брёнстед нигезе кислота (мәсәлән, су) белән реакцияга кергән чакта, нигез  BH+бәйле кислотасына әйләнә, ә кислота бәйле нигез булып китә :
Бәллүр каләм (бәйге)
Бәйгедә катнашучылар
Конкурста катнашучыларның 2022 елгы географиясе Татарстанның барлык эре шәһәр һәм бистәләрен, шул исәптән Казан, Яр Чаллы, Түбән Кама, Әлмәт, Лениногорск, Менделеевск, Бөгелмә, Актанышны һ. б. эченә ала. Конкурска Россиянең башка төбәкләреннән дә, шул исәптән Удмуртиядән, Башкортстаннан һәм Чиләбе өлкәсеннән дә эшләр килгән.
Нигез (химия)
Льюис теориясендә нигез
1923 елда Америка физигы һәм химигы Г. Льюис тәкъдим иткән электрон теориясенә ярашлы, нигез — Льюис кислотасы белән бәйләнеш хасил итү өчен электрон парын бирергә сәләтле матдә. R3N аминнары, ROH спиртлары, ROR гади эфирлары, RSH тиоллары, RSR тиоэфирлары, анионнар,  π-бәйләнешле берләшмәләр Льюис нигезләре була ала. Реакциядә катнашучы электрон пары урнашкан орбитальгә бәйле Льюис нигезләре n-, σ- яки π-типтарга бүленә;  бу типлар өчен электрон парлары ярашлы рәвештә  σ- һәм π-орбитальләрдә урнаша.
Бәллүр каләм (бәйге)
Бәйге номинацияләре
Конкурс номинацияләре буенча гомуми акчалата бүләк фонды 700,0 мең сум тәшкил итә.
Нигез (химия)
Нигезләрнең көчен саннарда тасвирлау
Брёнстед — Лоури теориясе нигезләрнең көчен, ягъни аларның кислоталардан протоннарны ычкындыру сәләтен, саннар белән бәяләү мөмкинлеген бирә. Моны нигезлек константасы булып торган Kb — нигезнең кислота сыйфатында файдаланылган су белән реакциясенең тигезләнеш константасы — ярдәмендә эшлиләр. Нигезлек константасы ни кадәр югарырак булса, нигезнең көче һәм аның протонны ычкындырып алу сәләте дә  шул кадәр зуррак була. Еш кына нигезлек константасын pKbдигән нигезлек константасы күрсәткече рәвешендә чагылдыралар. Мәсәлән, Брёнстед нигезе булып торган аммиак өчен аны шулай итеп язырга була :
Күп нигезле нигезләр өчен диссоциация константаларының бер ничә кыйммәте Kb1, Kb2  һ. б. кулланыла. Мәсәлән, фосфат-ион өч тапкыр протонлана ала:
Нигезнең көчен аңа бәйле кислотаның кислоталылык константасы Ka (BH+) белән дә тасвирлап була.
Эреткечнең йогынтысы
Кислота-нигез тигезлегенә эреткеч зур йогынты ясый. Атап әйткәндә, сулы эретмәләр өчен шул ачыклана: нигезлек константасы pKb < 0 булган нигезләр бер төрле үзенчәлекләргә ия була (мәсәлән, эретмәләрнең pH'ы), чөнки мондый нигезләр суза тулысынча OH−гидроксид-ионына әйләнә, ул исә эретмәдә бердән-бер нигез булып тора. Әйтик, pKb < 0 хас булган бөтен нигезләр (NaNH2 натрий амиды, NaH натрий гидриды һ.б.) сулы эретмәләрдә, көче буенча үзара тигезләшеп, гидроксид-ионнарның тиң санын бирә. Бу күренеш эреткечнең бер ишләтү эффекты дигән исем алган. Шул рәвешле, сулы эретмәләрдә pKb > 14  булган көчсез нигезләр дә көче буенча тигезләшә.
pKb константасы 0-дән 14-кә кадәр булган нигезләр суза өлешләтә протонланалар һәм бәйле кислота белән тигезләшәләр, ә аларның эретмәдәге үзенчәлекләре pKb кыйммәтенә буйсына. Бу очракта эретмәнең аермалылату эффекты турында сүз бара. Нигезләр көче буенча аерыла торган pKb интервалы эреткечнең автопротолизы константасы күрсәткеченә тиң. Төрле эреткечләр өчен бу интервалның озонлыгы да төрле (су өчен 14, этанол өчен 19, аммиак өчен 33 һ.б.), шуңа ярашлы, алар өчен аермалыланган һәм бер иш булган нигезләр тупланмасы да төрле<span class="mw-ref" id="cite_ref-.D0.97.D0.BE.D0.BB.D0.BE.D1.82.D0.BE.D0.B2_.D0.B8_.D0.B4.D1.80..E2.80.941999.E2.80.94.E2.80.94123.E2.80.94125_17-0" rel="dc:references" contenteditable="false">.
Чагылышлы кислоталылык үзенчәлекләренә ия булган эреткечләрдә бөтен нигезләр дә көчәя төшә һәм нигезләрнең күпчелеге көч буенча аермасызга әверелә. Мәсәлән, серкә кислотасы билгеле нигезләрнең күбесен көч буенча үзенең бәйле нигезе — CH3COO− ацетат-ионы белән тигезләштерә. Нигез эреткечләр (аммиак), киресенчә, нигезләр өчен аермалылату хезмәтен үти.
Нигезнең төзөлешенең йогынтысы
Органик һәм органик булмаган нигезләрзең чагыштырма көчен билгели торган һәм аларның төзөлеше белән бәйле булган  шартлар бар. Еш кына аларның берничәсе берьюлы эш итә, шуңа аларның бергәләп нинди йогынты ясарын алдан чамалап булмый. Түбәндәге шартлар иң мөһимнәре булып тора.
Габдрахман туган якны өйрәнү музее
Тарих
Музей 2017 елда төзелә башлаган. Музей Габдрахман авылында туган Тәхаветдиновлар һәм Җәләевлар гаиләсе тарафыннан бирелгән акчага әйдәүче архитектор Айрат Хәйретдин улы Хәмидуллин проекты буенча төзелгән. Экспонатлар җыюда авылның 7 кешелек инициатив төркеме актив ярдәм күрсәткән.
Музей төзүгә «СМУ-8» ҖЧҖ коллективы (участок башлыгы Илшат Гаффаров) зур өлеш керткән.
Ачылу тантанасында Татарстан Республикасы мәдәният министры урынбасары Дамир Данил улы Натфуллин, Әлмәт районы башлыгы Тимур Дмитрий улы Нагуманов, Татарстан Республикасы Президентының нефть сәнәгате мәсьәләләре буенча ярдәмчесе Шәфәгать Фәхрәзи улы Тәхәветдинов һ. б. катнашкан.
Тасвирлама
Габдрахман авылының Туган якны өйрәнү музее 450 кв. м мәйданлы бер катлы бүрәнә бинадан гыйбарәт.
Музей залларын бизәү белән ТР Милли музееның фәнни хезмәткәре Алсу Хәйруллина һәм ТР Милли музее дизайнеры Эльвира Матвеева шөгыльләнгән.
Музейда 5 төр коллекция тәкъдим ителгән:
Дамир Натфуллин
Дамир Натфуллин, Дамир Данил улы Натфуллин (1982 елның 20 октябре, СССР, РСФСР, Татарстан АССР,  Казан) – Татарстан Республикасы мәдәният министры урынбасары (2018 елдан).
Тәрҗемәи хәле
1982 елның 20 октябрендә Казан шәһәрендә туган. 2004 елда Казан дәүләт педагогика университетын тәмамлаган.
Хезмәт юлы
2004-2005 елларда – Биектау районы Константиновка урта гомуми белем бирү мәктәбенең инглиз теле укытучысы;
2005 елда – Казан шәһәре администрациясенең иҗтимагый оешмалар һәм массакүләм мәгълүмат чаралары белән элемтә идарәсенең әйдәп баручы белгече;
2006-2011 елларда – Татарстан Республикасы Мәдәният министрлыгының музей программалары, музей фонды мониторингы һәм мәдәни туризм бүлегендә: 1нче категорияле белгече, 1нче разрядлы белгеч, әйдәп баручы консультант, әйдәп баручы киңәшче;
2011-2012 елларда – Татарстан Республикасы Мәдәният министрлыгының музей программалары, Татарстан Республикасы Музей фонды мониторингы һәм мәдәни туризм бүлеге башлыгы;
2013-2018 елларда – Татарстан Республикасы Мәдәният министрлыгының музей эшен үстерү бүлеге башлыгы;
2018 елның 24 сентябреннән – Татарстан Республикасы мәдәният министры урынбасары.
Гаилә хәле
Өйләнгән. Хатыны Айгөл, ике баласы: кызлары Ясмин (2009).
Ленар Зарипов
Ленар Рәфәкъ улы Зарипов (01.05.1967; Күҗәкә, Актаныш районы, ТАССР) — Татарстанның Актаныш районы башлыгы, хезмәт ветераны (2015 ел).
Биография
Ленар Рәфәкъ улы Зарипов ТАССРның Актаныш районы Күҗәкә авылында туган. 2009 елда Казан дәүләт энергетика университетын «Электр энергетикасы системалары һәм челтәрләре» белгечлеге буенча, 2012 елда Казан (Идел буе) федераль университетын, «Эшлекле идарә итү остасы» белгечлеге буенча тәмамлаган.
2014-2019 елларда «Сетевая компания» ААҖ филиалы булган «Чаллы электр челтәрләре» директоры.
2019-2022 елларда «Сетевая компания» ААҖ филиалы булган «Төзелә торган объектлар дирекциясе» директоры.
2020 елдан Яр Чаллы шәһәре дүртенче чакырылыш шәһәр Советы депутаты.
2022 елдан Татарстан Республикасының Актаныш районы башкарма комитеты җитәкчесе.
2022 елның июленнән Актаныш районы башлыгы.
Пиаст Тәгәрмәч Остасы
Пиаст Тәгәрмәч Остасы (як. 740/741? – б.э. 861 елы; латин телендә: Past Ckosisconis, Pazt filius Chosisconisu; поляк телендә: Piast Chościskowic, Piast Kołodziej, IPAc-plːˈpʲiast kɔˈwɔd͡ʑɛj, Piast Oracz яки Piast) урта гасыр Польшада (безнең эраның 9-ынчы гасыры) ярым-риваять шәхес һәм Польша Патшалыгы белән хөкем итәчәк Пиаст династиясенең фараз ителгән нигезләүчесе.
Риваять
Пиаст Галлус Анонимусның Gesta principum Polonorum (Поляк хроникасында) әтисе ̪Хощчиско һәм Пиастның хатыны Жепиха белән пәйда була.
Хроника Пиастка ике сәфәр кылучының көтелмәгән килүе турында хикәяне сөйли. Алар Пиастның гаиләсен Пиастның улы Земовитның 7-нче туган көне (кечкенә малайлар өчен мәҗүси инициация йоласы, чәч алу) бәйрәм итүендә кушылырга сорыйлар. Кунакчыллыгына җавап итеп, кунаклар Пиастның идән астын һаман мул һәм тулы итә торган ырым сүзе әйткәннәр. Моны күреп, Пиастның ватандашлары Пиастны соңгы патшазадә Попиэл урынына яңа патшазадә дип игълан иткәннәр.
Әгәр дә Пиаст чынлап булса, ул Польшаның беренче тарихи хөкемдары һәм беренче Польша патшасы Болеслав I Кыюның (967–1025) бабаеның бабаеның бабаеның бабасы патшазадә Польшаның беренче тарихи хөкемдары Мешко I-нең (як. 930–92) бабасының бабасының бабасы булырга мөмкин булган.
Риваять Пиастлары Гниезнодан булган, бу Поляннар кабилә территориясендә сигезенче һәм тугызынчы гасыр арасында нигезләнгән яхшы ныгытылган кальга.
Риваять буенча ул 861-енче елда 120 яшенә кадәр яшәгән.
Мирасы
Пиаст сүзенең этимологиясен ике теория аңлата. Беренчесе тамырны piasta (Поляк телендәː "оста"), бу аның һөнәренә ишарә. Икенче Пиастка piastun ("карап торучы" яки "саклаучы") буларак ишарә итә. Бу Пиастның башка хөкемдарның сарай янында мажордомо яки "йорт стюарды" башлангыч торышына һәм дәвам итеп Пиастның хөкемгә килүенә ишарә итә. Бу иртә урта гасыр Франк династияләрнең үсеше белән параллель, шул вакытта Меровингиан патшаларының cарай мэрлары әкренләп сәяси контрольне узурпацияләгән.
Айрат Җиһаншин (1984)
Айрат Габделхак улы Җиһаншин (26.01.1984; Апас, Апас районы, ТАССР) — Татарстанның Апас районы башлыгы.
Биография
Айрат Габделхак улы Җиһаншин 1984 елның 26 гыйнварында Татарстан АССРның Апас районы Апас авылында туган.
2004 елдан «Татэнерго» ААҖ-нең Буа электр челтәрләренең 1 разрядлы бүлгечләрен эксплуатацияләү буенча электромонтер.
2006-2009 елларда «Сетевая компания» ААҖ филиалы булган Буа электр челтәрләре бүлү челтәрләре хезмәте инженеры.
2013 елдан 2015 елга кадәр «Сетевая компания» ААҖ филиалы булган Буа электр челтәрләренең Апас районы РЭСы башлыгы.
2015 елдан 2016 елга кадәр «Сетевая компания» ААҖ-нең Буа электр челтәрләре буенча баш инженер урынбасары.
2021 елның октябреннән ТР Апас районы башлыгы.
Гаиләсе
Өйләнгән, 3 баласы бар.
Айвар Билалов
Тәрҗемәи хәле
Урта мәктәптән соң, «оешма менеджменты» белгечлеге буенча Әлмәт дәүләт муниципаль хезмәт институтын тәмамлаган (2012). 2007 елдан башлап, «Әлмәтнефть» НГДУ спорт-иҗтимагый үзәгендә физик әзерлек буенча тренер- инструктор вазыйфасын башкара, яшүсмерләрне көрәшче итеп тәрбияли.
Көрәш
Айварның бабасы, әтисе, абыйсы Артур ― барысы да көрәшчеләр. Яшьтән үк тренеры – әтисе СССРның спорт мастеры Ильяс Билалов. Балачактан аның көрәшен карап үсә, техник алымнарын үзләштерә. Олылар категориясендә көрәшә башлагач, РФ атказанган тренеры Салават Йосыпов кул астында шөгыльләнә, Әлмәт командасы өчен көрәшә. Айдар Гыйлаев, Ильяс Галимов (1976―2020), Айдар Хәйретдинов, Илнар Әхмәтҗанов кебек көрәшчеләрне үзенә үрнәк итеп куя. Еллар буе тренировкаларны калдырмыйча йөри, атнасына сигезәр тапкыр тренировкага бара, спортзалга көненә икешәр тапкыр барган вакытлары да күп була. Олылар арасында 80 кг белән бил алыша башлый, 100 кг белән туктый. 2016 елда аяк сеңерен өздереп, бер елга спорт карьерасын туктатып тора. 2017 елда келәмгә кайтып, 100 кг авырлыкта Татарстан, Россия чемпионатларын ота. Шуннан соң спорт карьерасын тәмамлый.
Уңышлары
Күп кенә Сабантуйларда абсолют батыр калган, мәсәлән, Самар шәһәре Сабан туенда ак төстәге «ВАЗ-2014» автомобиле белән бүләкләнгән.
Гаилә хәле
Өйләнгән, хатыны белән бер кыз, ике ул үстерәләр. Яраткан шөгыле – тауларда, урманда мотоциклда йөрү. Футбол уйный, Әлмәтнең «Медина» командасы составында (һөҗүмче) футбол буенча чемпионатларда катнаша.
Александр Никошин
Александр Фёдор улы Никошин (03.07.1967; Базарлы Матак, Әлки районы, ТАССР) — Татарстанның Әлки районы башлыгы. Татарстан Республикасының Атказанган икътисадчысы (2008 ел).
Биография
Александр Фёдор улы Никошин 1967 елның 3 июлендә Татарстан АССРның Әлки районының Базарлы Матак авылында туган.
1993 елда «Авыл хуҗалыгында бухгалтерлык исәбе һәм хуҗалык эшчәнлегенә анализ» белгечлеге буенча Казан авыл хуҗалыгы институтын тәмамлаган.
1988 елда Базарлы Матак СПТУ-95 комсомол оешмасының азат ителгән секретаре. 1989-1990 елларда Әлки районы Финанс бүлегенең салым ревизоры-инспекторы. 1990-1996 елларда Әлки районы дәүләт салым инспекциясенең баш салым инспекторы. 1996-1997 елларда Әлки районы кулланучылар хокукларын яклау комитеты рәисе. 1997-2001 елларда Әлки районы буенча дәүләт салым инспекциясе җитәкчесе. 2001-2005 елларда «Ак Барс» Банкының Чистай филиалының Әлки өстәмә офисы начальнигы. 2005-2006 елларда Әлки район почта элемтәсе участогы начальнигы. 2006-2009 елларда Әлки муниципаль районы Советы Аппараты җитәкчесе.
2009 елдан 2014 елга кадәр Әлки муниципаль районы Башкарма комитеты җитәкчесе.
Бүләк һәм премияләре
«Казан шәһәрендәге 2013 елгы XXVII Бөтендөнья җәйге универсиадасы» истәлекле медале (2014 ел), «Татарстан Республикасында җирле үзидарәне үстерүдәге казанышлары өчен» медале (2017 ел) белән бүләкләнгән.
Мөнирә (мәчет, Кемерово)
Тарих
1988 ел ахырында Кемерово мөселманнары тарафыннан мәчет өчен йорт сатып алына.
Җәмигъ мәчете Кемерово шәһәренең барлык милләт һәм конфессияләр халкы акчасына төзелгән. Кемерово өлкәсе губернаторы зур ярдәм иткән. 1999 елның 27 октябрендә Кемерово Җәмигъ мәчете нигезенә беренче таш салынган. Нигез ташын салу тантанасында 1997-2018 елларда Кемерово өлкәсе губернаторы булган Аман Тулеев катнашкан.
2008 елның 21 октябрендә рухи-мәдәни комплекс файдалануга тапшырыла.
»Мөнирә» мәчете Кемерово өлкәсе губернаторы Амангельды Тулеевның әнисе Мөнирә Фәиз кызы Власова (Насыйрова, 1921―2001) исемен йөртә.
Мәчет ачылганда җомга намазына 25-30 кеше җыелса, бер елдан соң 300 кеше, хәзер җомга намазларына 500 мөселман йөри.
Тасвирлама
Мәчет Кемерово шәһәренең Ленин районында, шәһәр читендә, ике проспект (Ленин һәм Ленинград проспектлары) киселешендә төзелгән.
Мәчетнең баш архитекторы – Александр Артемьевич Кривомазов. Өч катлы матур якты бина 30 м биеклектә. Мәчетнең гарәп стилендә төзелгән 2 манарасы бар, аларның биеклеге ― 48 м. Мәчетнең алтын йөгертелгән яшел гөмбәзе Сәмәрканд стилендә эшләнгән, калган өлеше — төрекчә. Мәчетнең 30 м биеклектәге, 20 м диаметрлы космик гөмбәзенең проектын баш архитектор Александр Кривомазов уйлап тапкан.
Мәчет биналарының гомуми мәйданы 11 мең кв. м. тәшкил итә, алар 400 кешегә исәпләнгән. Мәчет ике лифт белән җиһазландырылган. Коляскадагы инвалидлар өчен махсус пандуслар каралган. Мәчетнең әйләнә-тирәсе төзекләндерелгән.
Хөтбә рус телендә укыла. Җомга вәгазе төп залда ике телдә – рус һәм гарәп телләрендә уза. Берәр милли җәмгыять үз телендә вәгазь яки лекция үткәрергә тели икән, аны конференц-залда уздыра ала. Мәчет каршында составына 12 кеше (һәр милләттән икешәр кеше) кергән Милләтләр Советы эшли.
Мәчет каршында китапханә, кибет, ислам нигезләре буенча курслар эшли.
Ай саен дүрт биттә А3 форматындагы төсле «Мунира» газетасы дөнья күрә.
Имам-хатиб ― Рәис улы Рубин хәзрәт Мөниров.
Сергей Демидов
Биография
Сергей Анатолий улы Демидов 1978 елның 1 гыйнварында Татарстан АССРның Лаеш районының Рус Никольское авылында туган. В.И.Ульянов-Ленин исемендәге Казан дәүләт университетын "юриспруденция" белгечлеге буенча (1999 ел), Икътисад, идарә һәм хокук институтын "маркетинг" белгечлеге буенча (2007 ел) тәмамлый.
02.07.1997 - 31.05.1999 юрист-консультант, Лаеш крахмал заводы, Лаеш шәһәре.
02.08.1999 - 15.10.1999 Бөгелмә шәһәр прокуроры ярдәмчесе, Татарстан Республикасы Прокуратурасы, Бөгелмә шәһәре.
25.10.1999 - 14.04.2000 юрист-консультант, Лаеш крахмал заводы, Лаеш шәһәре.
18.04.2000 - 08.08.2000 икътисадый куркынычсызлык бүлеге белгече, "Татагропромбанк" ҖЧҖ, Казан шәһәре
09.08.2000 - 03.10.2000 юрист-консультант, "Идел" Яшьләр туристлык лагере, ТР, Лаеш районының Боровое Матюшино авылы.
04.10.2000 - 09.01.2002 юридик дисциплиналар укытучысы, Лаеш авыл хуҗалыгы техникумы, Татарстан Республикасы, Лаеш.
10.01.2002 - 24.05.2005 ТР Лаеш районындагы җир һәм мөлкәт мөнәсәбәтләре бүлеге башлыгы, Татарстан Республикасы Җир һәм мөлкәт мөнәсәбәтләре министрлыгы, ТР, Лаеш, ТР, Казан ш., Вишневский ур., 26 й.
25.05.2005 - 12.04.2009 күчемсез милек идарәсе башлыгы, Татарстан Республикасы Җир һәм мөлкәт мөнәсәбәтләре министрлыгы, Казан ш., ТР, Казан ш., Вишневский ур., 26 й.
13.04.2009 - 18.07.2012 министр урынбасары, Татарстан Республикасы Җир һәм мөлкәт мөнәсәбәтләре министрлыгы, Казан ш., ТР, Казан ш., Вишневский ур., 26 й.
22.02.2018 - 20.03.2018 Татарстан Республикасы Алексеевск муниципаль районы башкарма комитеты җитәкчесе урынбасары.
21.03.2018 е. - 14.09.2018 е. кадәр - Татарстан Республикасы Алексеевск муниципаль районы башкарма комитеты җитәкчесе.
2018 елның 15 сентябреннән Татарстан Республикасы Алексеевск муниципаль районы башлыгы.
Гаиләсе
Өйләнгән, ике баласы бар.
Ижау үзәк мәчете
Ижау җәмигъ мәчете белән бутамагыз
Ижау үзәк мәчете (Ижевская центральная мечеть) ― Удмуртия башкаласы Ижау шәһәренең Беренче Май районында урнашкан ислам гыйбадәтханәсе (үзәк мәчет). «Үзәк мәчет» мәхәлләсе җирле ислам оешмасы карамагында.
Тарих
2001 елның августында Удмуртиянең мөселман җәмгыяте башкала хакимиятләре белән Ижау үзәгендә яңа мәчет төзү өчен урын бүлеп бирү турында килешүгә ирешә. 2002 елда проект эшләрен башкаруга конкурс үткәрелә. мәчет төзелеше 2003 елның 11 августында башлана. 2004 елның июленнән 2005 елның октябренә кадәр төзелеш эшләре мөселман җәмгыяте эчендәге низаглар аркасында туктатылып тора. 2005 елның октябрь—ноябрь айларында бинаның нигезе салына. 2008 елның февралендә проект документларына дәүләт экспертизасының уңай бәяләмәсе алына.
2010 елның 13 маенда ярымайлы кече манара, 2011 елның 25 мартында кече гөмбәзләр урнаштырыла. 2012 елның 1 мартында ярымайлы ике зур манара урнаштырылган.
Яңа мәчетне ачу тантанасы 2016 елның 10 августында Удмуртия башлыгы катнашында уза. Беренче намазны Россия югары мөфтие Т. С. Таҗетдин үткәрә.
Мәчет төзелешенең бәясе 110 млн сум тәшкил иткән, шуларның 42 млн ын мәхәллә кешеләре җыйган. Акчаның яртысыннан артыгын предприятиеләр бүлеп биргән. Татарстан Президенты Р. Н. Миңнеханов Ижау үзәк мәчете төзелешенә — 2,5 млн сум, М. Ш. Шәймиев – 1 млн сум акча биргән. Мәхәллә кешеләренең бер өлеше төзелеш эшләрендә бушлай катнашкан.
Ижау трамвае тукталышларының берсе – мәчеткә иң якын торганы – «Үзәк мәчет» дип атала.
Мәчетнең беренче имам-хатыйбы – төзелеш эшләренә күзәтчелек иткән Нәгыйм Баян улы Каюмов (1940 елгы).
Тасвирлама
Үзәк мәчетнең сыйдырышлыгы 1500 кеше тәшкил итә (ир-атлар намаз залында 1000 кеше һәм хатын-кызлар залында 500 кеше). Мәчетнең 45 метр биеклектәге ике зур манарасы һәм бер кечкенә манарасы бар. Бина түбәсендә, республика символы буларак, удмурт соляр билгесе башкарылган.
Araneidae гаиләлеге үрмәкүчләре исемлеге
2013 елның 4 декабренә билгеле Araneidae гаиләлеге үрмәкүчләре исемлеге
Acacesia
Acacesia Simon, 1895
Acanthepeira
Acanthepeira Marx, 1883
Actinacantha
Actinacantha Simon, 1864
Actinosoma
Actinosoma Holmberg, 1883
Aculepeira
Aculepeira Chamberlin & Ivie, 1942
Acusilas
Acusilas Simon, 1895
Aethriscus
Aethriscus Pocock, 1902
Aethrodiscus
Aethrodiscus Strand, 1913
Aetrocantha
Aetrocantha Karsch, 1879
Afracantha
Afracantha Dahl, 1914
Agalenatea
Agalenatea Archer, 1951
Alenatea
Alenatea Song & Zhu, 1999
Allocyclosa
Allocyclosa Levi, 1999
Alpaida
Alpaida O. P.-Cambridge, 1889
Amazonepeira
Amazonepeira Levi, 1989
Arachnura
Arachnura Vinson, 1863
Araniella
Araniella Chamberlin & Ivie, 1942
Aranoethra
Aranoethra Butler, 1873
Argiope
Argiope Audouin, 1826
Arkys
Arkys Walckenaer, 1837
Artonis
Artonis Simon, 1895
Aspidolasius
Aspidolasius Simon, 1887
Augusta
Augusta O. P.-Cambridge, 1877
Austracantha
Austracantha Dahl, 1914
Backobourkia
Backobourkia Framenau et al., 2010
Bertrana
Bertrana Keyserling, 1884
Carepalxis
Carepalxis L. Koch, 1872
Celaenia
Celaenia Thorell, 1868
Cercidia
Cercidia Thorell, 1869
Chorizopes
Chorizopes O. P.-Cambridge, 1870
Cladomelea
Cladomelea Simon, 1895
Cnodalia
Cnodalia Thorell, 1890
Coelossia
Coelossia Simon, 1895
Colaranea
Colaranea Court & Forster, 1988
Collina
Collina Urquhart, 1891
Colphepeira
Colphepeira Archer, 1941
Cryptaranea
Cryptaranea Court & Forster, 1988
Cyphalonotus
Cyphalonotus Simon, 1895
Cyrtobill
Cyrtobill Framenau & Scharff, 2009
Cyrtophora
Cyrtophora Simon, 1864
Deione
Deione Thorell, 1898
Deliochus
Deliochus Simon, 1894
Demadiana
Demadiana Strand, 1929
Dolophones
Dolophones Walckenaer, 1837
Dubiepeira
Dubiepeira Levi, 1991
Edricus
Edricus O. P.-Cambridge, 1890
Enacrosoma
Enacrosoma Mello-Leitao, 1932
Encyosaccus
Encyosaccus Simon, 1895
Epeiroides
Epeiroides Keyserling, 1885
Eriophora
Eriophora Simon, 1864
Eriovixia
Eriovixia Archer, 1951
Eustacesia
Eustacesia Caporiacco, 1954
Eustala
Eustala Simon, 1895
Exechocentrus
Exechocentrus Simon, 1889
Faradja
Faradja Grasshoff, 1970
Friula
Friula O. P.-Cambridge, 1896
Gasteracantha
Gasteracantha Sundevall, 1833
Gea
Gea C. L. Koch, 1843
Gibbaranea
Gibbaranea Archer, 1951
Glyptogona
Glyptogona Simon, 1884
Heterognatha
Heterognatha Nicolet, 1849
Heurodes
Heurodes Keyserling, 1886
Hingstepeira
Hingstepeira Levi, 1995
Hypognatha
Hypognatha Guerin, 1839
Hypsacantha
Hypsacantha Dahl, 1914
Hypsosinga
Hypsosinga Ausserer, 1871
Ideocaira
Ideocaira Simon, 1903
Isoxya
Isoxya Simon, 1885
Kaira
Kaira O. P.-Cambridge, 1889
Kapogea
Kapogea Levi, 1997
Kilima
Kilima Grasshoff, 1970
Larinia
Larinia Simon, 1874
Lariniaria
Lariniaria Grasshoff, 1970
Larinioides
Larinioides Caporiacco, 1934
Leviellus
Leviellus Wunderlich, 2004
Lewisepeira
Lewisepeira Levi, 1993
Lipocrea
Lipocrea Thorell, 1878
Macracantha
Macracantha Simon, 1864
Madacantha
Madacantha Emerit, 1970
Mahembea
Mahembea Grasshoff, 1970
Mangora
Mangora O. P.-Cambridge, 1889
Manogea
Manogea Levi, 1997
Mecynogea
Mecynogea Simon, 1903
Megaraneus
Megaraneus Lawrence, 1968
Melychiopharis
Melychiopharis Simon, 1895
Metazygia
Metazygia F. O. P.-Cambridge, 1904
Metepeira
Metepeira F. O. P.-Cambridge, 1903
Micrathena
Micrathena Sundevall, 1833
Micrepeira
Micrepeira Schenkel, 1953
Micropoltys
Micropoltys Kulczynski, 1911
Milonia
Milonia Thorell, 1890
Molinaranea
Molinaranea Mello-Leitao, 1940
Nemoscolus
Nemoscolus Simon, 1895
Nemosinga
Nemosinga Caporiacco, 1947
Nemospiza
Nemospiza Simon, 1903
Neogea
Neogea Levi, 1983
Neoscona
Neoscona Simon, 1864
Nicolepeira
Nicolepeira Levi, 2001
Novaranea
Novaranea Court & Forster, 1988
Nuctenea
Nuctenea Simon, 1864
Ocrepeira
Ocrepeira Marx, 1883
Ordgarius
Ordgarius Keyserling, 1886
Paraplectana
Paraplectana Brito Capello, 1867
Paraplectanoides
Paraplectanoides Keyserling, 1886
Pararaneus
Pararaneus Caporiacco, 1940
Parawixia
Parawixia F. O. P.-Cambridge, 1904
Parazygiella
Parazygiella Wunderlich, 2004
Parmatergus
Parmatergus Emerit, 1994
Pherenice
Pherenice Thorell, 1899
Phonognatha
Phonognatha Simon, 1894