cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Перлавки (Браневский повяты)
Перлавки  — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Петерсберг (Зале)
Петерсберг (Petersberg) — Алманиянең Саксония-Анхальт җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Помарез
Помарез — Франциянең Ланда департаментында урнашкан коммуна.
Лейк (Прайс, Висконсин)
Лейк  — Америка Кушма Штатларының Висконсин штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(15776) 1993 KO
(15776) 1993 KO — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1993 елның 20 маенда С. Отомо тарафыннан Такане обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1993 KO» саналган.
Кырыкали (Малкара)
Кырыкали (Kırıkali) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Текирдаг иле Малкара илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Блидари (Димбовица)
Блидари — Румыниянең Димбовица жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Соколовско
Соколовско — Польшаның Түбән Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Пиньейру-Прету
Пиньейру-Прету — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Санта-Катарина штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Кассодей (Канзас)
Кассодей  — Америка Кушма Штатларының Канзас штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Кассодей шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кедровый Ключ
Кедровый Ключ — Россия территориясеннән ага торган елга. Кемерово өлкәсе, Хакас Республикасы, Алтай Республикасы биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Шодровка елгасының сул ярыннан 2 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 10 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Томь елгасы, инештән Новокузнецк каласына чаклы, Кондома елгасын кертмичә,. Кече елга бассейны — Томь, елга бассейны — Об (өске өлеше) Иртеш кушылганга чаклы.
Тополин (Варшавский-Захидний повяты)
Тополин  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Лилли Промет
Лилли Промет ( Lilli Promet; 16 гыйнвар, 1922, Печоры - 2007 елның 16 декабре, Таллин ) - Эстония язучысы, Эстония ССРының мактаулы язучысы (1971).
Биография
Лилли Линда Промет 1922 елның 16 гыйнварында Печора шәһәрендә Эстония рәссамы Александр Промет (1879 - 1938 Petseri) гаиләсендә туа.
Фулга-де-Сус
Фулга-де-Сус — Румыниянең Прахова жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Лилли Промет
Биография
1921 елда 21 яшьлек Александр Промет урыс кызы Ольганы хатын итеп ала. Яшь хатын үзенең иҗади иренә табынып яши һәм Эстонияне яратырга һәм аңларга тырыша. Ләкин ул җайлаша алмый һәм яңа тормыш шартларында гомере буе ялгыз кала. Эстониялеләр белән аралашырга аңа Эстон телен начар белү комачаулый, һәм шулай ук Эстониядә Россия диаспорасы вәкилләре белән элемтә булмый. Язучының әнисе үзенең соңгы романы "Изабелл" (1992) герое өчен прототип була.
Фулга-де-Сус
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Лилли Промет
Биография
Таллиндагы 18 нче башлангыч мәктәпне тәмамлаганнан соң, 1935 елда Лилли Промет Эстония дәүләт сәнгать мәктәбенә керамика кафедрасына укырга керә, аны 1940 елның язында тәмамлый. Шул ук елның көзендә аны "Noorte Hääl" Совет газетасының редакциясенә эшләргә чакыралар. Сугыш башлангач, Лилли Тартарга эвакуацияләнә. Эвакуациядәге тормыш тәэсирләре язучының "Ирсез авыл" (1962) романының нигезен тәшкил итә. 1943 елның җәендә Лилли Промет Эстониядәге радиотапшырулар редакциясендә чолгап алынган Ленинградка эшкә җибәрелә. 1944-1951 елларда Лилли Промет Таллинда журналист булып эшли.
Мәкаләләр һәм кыска хикәяләр язудан башлап, Лилли Прометт тиз арада абруйлы язучы булып үсә, күп әдәби жанрларда әсәрләр чыгара. 1958-нче елда Промет Эстониянең "Ломинг" нәшриятында (Эстониянең "Иҗат" тәрҗемәсеннән) өч проза китабы белән беренче тапкыр чыгыш ясады.
Яхшы әдәби форма һәм үзенчәлекле сәнгать стиле Лилли Прометны Эстония романистлары арасында күренекле урынга күтәрә. Язучының бу позициясе Pink Hat (1961), Lying Tiger (1964), Rosehip (1970) һәм Life of Ieroglyphs (1973) басмаларын бастыру белән ныгыды.
Лилли Прометның иң танылган романнары - "Ирләрсез авыл" һәм "Примавера". Бу әсәрләрдә Эстониялеләр белән беррәттән, Эстония әдәбияты өчен хас булмаган башка халык вәкилләре сурәтләнә. Совет чорында язучының күпчелек әсәрләре рус теленә тәрҗемә ителә.
Лилли Прометның тормыш иптәше, аның белән беррәттән гомере буе Эстония язучысы һәм журналисты, Эстония ССР Коммунистлар партиясе әгъзасы, 1947 - 1989, Ральф Парве (1919-2011). Аларның улы, Ральф Parve (1946-2008) танылган Эстон тарихчысы, журналист, юморист һәм сәясәтче.
Иҗаты
Лилли Промет шулай ук очерклар, истәлекләр, публицистик мәкаләләр авторы.
Лилли Промет әкиятләр һәм шигырьләр язган. Аның кайбер шигырьләре рус телендәге дә басылып чыккан.
Одаргово (Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы)
Одаргово  — Польшаның Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Казагати (Мачерата)
Казагати — Италиянең Марке төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Кон-ла-Гранвиль
Кон-ла-Гранвиль (Cons-la-Grandville) — Франциянең Мёрт һәм Мозель департаментына караган коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 8,25 км².
Эдмондсон (округ, Кентукки)
Эдмондсон — Америка Кушма Штатларының Кентукки штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Браунсвилл шәһәре.
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1825 елда оештырыла.
Территориясе
Округ мәйданы 785 км² тәшкил итә.
Тайсугай
Тайсугай — Татарстан Республикасының Әлмәт районындагы авыл.
Почта индексы — 423454.
Марсе (Эндр һәм Луара)
Марсе — Франциянең Эндр һәм Луара департаментында урнашкан коммуна.
Тайсугай
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.3 °C.
Багларбашы (Шаһинбей)
Багларбашы (Bağlarbaşı) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Газиантеп иле Шаһинбей илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
(15777) 1993 LF
(15777) 1993 LF — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1993 елның 14 июнендә Генри Хольт тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1993 LF» саналган.
Пиньейрус (Эспириту-Санту)
Пиньейрус  — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Эспириту-Санту штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Табашино (станция бистәсе)
Табашино (Табашино, Табашино) — Мари Илнең Оршанка районында урнашкан станция.
Халык
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (75,9%), чирмешләр (13,8%), белоруслар (10,3%).
Перлавки (Дзялдовский повяты)
Перлавки  — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(8419) Тэрумикадзуми
(8419) Тэрумикадзуми — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1996 елның 7 ноябрендә С. Уэда, Х. Канэда тарафыннан Кусиро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1996 VK38» саналган.
Монторнес-де-Сегарра
Монторнес-де-Сегарра — Испаниянең Льейда провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Мәскәү дәүләт геодезия һәм картография университеты
Тарих
1835 укый йорты "'Константин җир үлчәү укуханәсенә"' үзгәртелә.
1835-1838 Институтын беренче директоры вазифасын күренекле рус сәясәтче Аксаков Сергей Тимофеевич башкарды.
Лейк-Голком (Висконсин)
Лейк-Голком  — Америка Кушма Штатларының Висконсин штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Каунсил-Гроув (Канзас)
Каунсил-Гроув  — Америка Кушма Штатларының Канзас штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Каунсил-Гроув шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Караҗаөрен (Деврек)
Караҗаөрен (Karacaören) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Зонгулдак иле Деврек илчесенә караган бер авыл (köy).
Капаткевичы
Капаткевичы (Капаткевічы ) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Петрыкавский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Березово (Киров өлкәсе)
Березово (Березово) — Киров өлкәсенең Юрья районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
HD168163
HD168163 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Быковка (Еранка кушылдыгы)
Быковка — Россия территориясеннән ага торган елга. Киров өлкәсе, Удмуртия, Мари Ил, биләмәләрендә ага. Елга  Еранка елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 14 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Нократ, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Котельница (Мера кушылдыгы)
Котельница — Россия территориясеннән ага торган елга. Кострома өлкәсе, Иваново өлкәсе, Түбән Новгород өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Мера елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 21 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Идел бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Идел кушылдыклары бассейны Рыбинск сусаклагычыннан түбәнгә таба Ука кушылганчы, елга бассейны — (Югары) Идел Куйбышев сусаклагычына кадәр (Ука бассейныннан тыш).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Ожехи (Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы)
Ожехи  — Польшаның Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Тополин (Гарволинский повяты)
Тополин  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Пиньял (Риу-Гранди-ду-Сул)
Пиньял  — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Риу-Гранди-ду-Сул штатына карый.
Тополин (Гарволинский повяты)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Пиньял (Риу-Гранди-ду-Сул)
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Блидари (Думитрешть, Вранча)
Блидари — Румыниянең Вранча жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Понтанкс-ле-Форж
Понтанкс-ле-Форж — Франциянең Ланда департаментында урнашкан коммуна.
Фенвик (Көнбатыш Виргиния)
Географиясе
Фенвик халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Петерсрода
Петерсрода (Petersroda) — Алманиянең Саксония-Анхальт җирендә урнашкан коммуна.
(15778) 1993 NH
Тарихы
1993 елның 15 июлендә Элеанор Хелин тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1993 NH» саналган.
Сокольники (Вроцлавский повяты)
Сокольники  — Польшаның Түбән Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Эллиотт (округ, Кентукки)
Эллиотт — Америка Кушма Штатларының Кентукки штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Санди-Хук шәһәре.
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1869 елда оештырыла.
Территориясе
Округ мәйданы 606 км² тәшкил итә.
Кезес
Кезес — Россия территориясеннән ага торган елга. Кемерово өлкәсе, Хакас Республикасы, Алтай Республикасы биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Пызас елгасының сул ярыннан 11 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 10 км.
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
(8420) Angrogna
(8420) Angrogna — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1996 елның 17 ноябрендә Пауль Комба тарафыннан Прескотт обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1996 WQ» саналган.
Казагранде (Болонья)
Казагранде — Италиянең Эмилия-Романья төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казагранде Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Россоловка
Россоловка — Россия территориясеннән ага торган елга. Кострома өлкәсе, Вологда өлкәсе, Ярославль өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга Векса елгасының сул ярына тамагыннан 40 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 14 км.
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Багларбашы (Дариҗа)
Багларбашы (Bağlarbaşı) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Коҗаэли иле Дариҗа илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Перли (Польша)
Перли  — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Марсе-сюр-Ев
Марсе-сюр-Ев — Франциянең Эндр һәм Луара департаментында урнашкан коммуна.
Нюрба
нүрба (нүрба, Ньурба) — Россия Федерациясенең Саха Җөмһүриятендә урашкан шәһәр.
Халык саны — кеше.
Тарих
Шәһәр тибындагы бистә cтaтысын 1958 елдан, шәһәр cтaтысын 1997 елдан башлап йөртә.
Халык
Милләтләр (2010): сахалар (89,7%), урыслар (8,2%).
Кырыккашык (Һазро)
Кырыккашык (Kırıkkaşık) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Диярбакыр иле Һазро илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Сылтамалар
Kırıkkaşık, Hazro Kırıkkaşık, Hazro
(15779) Scottroberts
(15779) Scottroberts — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Ожехово (Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Пиньялан
Пиньялан — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Парана штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Лейк-Миллс (шәһәр, Висконсин)
Лейк-Миллс  — Америка Кушма Штатларының Висконсин штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Квенемо (Канзас)
Квенемо  — Америка Кушма Штатларының Канзас штатында урнашкан шәһәр.
Башкортлаштыру
Башкортлаштыру — Башкортстан Республикасында башкорт теле һәм мәдәниятенең, милли кадрларның ролен көчәйтү.
Квенемо (Канзас)
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Башкортлаштыру
Кадрларны башкортлаштыру
Билгеле булганча, республиканың элекке президенты Мортаза Рәхимов республикада хакимияттә милләтләр буенча квоталарны сакларга омтыла. Башкортлаштыру югары дәрәҗәдәге министрлардан муниципаль дәрәҗәдәге вазифаларга кадәр кагылган. Төрле мәгълүматлар буенча, җитәкче постларының яртысыннан алып өчтән икесенә кадәрен башкортлар били, моңа аеруча Мортаза Рәхимовның күпчелек министрларны башкортларга алыштыруы йогынты ясаган. Шул ук вакытта башкорт халкы барлык халыкның 28.79% ын гына тәшкил итә.
Башкортстанның көньяк-көнчыгыш районнары үсеше Башкортстан сәясәтенең өстенлекле юнәлеше булып тора, башкорт телле халык яшәгән бу төбәккә инвестицияләрнең күп өлеше кертелә.
Халык исәбен алу барышында башкортларның өлешен арттыру өчен башка милләт кешелерен башкортлар итеп язу сәясәте ачыклана.
Татарларны башкортлаштыру
Хәзерге Башкортстан территориясендә яшәүче татарларның ата-бабалары әлеге якларда XII гасырдан да соңга калмыйча урнашкан һәм XIV–XV гасырларда бердәм берләшүгә тупланган.
Башкорт Республикасы 1917 елның 28 ноябрендә игълан ителә һәм хәзерге республиканың төньяк-көнчыгышын, шулай ук хәзерге Чиләбе, Курган һәм Оренбург өлкәләре территорияләренең бер өлешен дә били. Уфа губернасының калган өлешен Автономияле Татар Совет Социалистик Республикасы составына референдум аша кушарга омтылалар, ләкин референдум ахыр чиктә үткәрелми кала, һәм бу территорияләр директив метод белән 1922 елда Башкортстан составына кертелә, бу монда «татар мәсьәләсе» барлыкка килүнең төп сәбәпләренең берсе була.
БАССР татарларының милли хокукларына һөҗүм СССР халкын исәпкә алу вакытында милли үзаң мәсьәләсен куллану аша бара. Башкортлаштыруның комплекслы һәм максатлы сәясәте 1970 елларда, дәүләт теле буларак, татар теле статусын бетерү, 1979 елгы халык исәбен алуны фальсификацияләү, башкортларның өлешен арттыру өчен, татар мәктәпләрендә туган тел сыйфатында башкорт телен укыту яки татар мәктәпләрен ябу аша башлана. Мондый сәясәтне үткәрүнең төп сәбәбе булып КПССНың Башкорт обкомы идарә итүче партия элитасының республика барлыкка китерүче этнос, ягъни башкортларның саны кимүе аркасында, автономияле республика статусын югалтудан курку торган.
Фулгу
Фулгу — Румыниянең Васлуй жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Каплицки Варатын
Каплицки Варатын (Капліцкі Варатын ) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Калинкаицкий районында урнашкан авыл.
Тополина
Тополина — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Каплицки Варатын
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Тополина
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(8421) Монтанари
(8421) Монтанари — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Конфлан-ан-Жарнизи
Конфлан-ан-Жарнизи (Conflans-en-Jarnisy) — Франциянең Мёрт һәм Мозель департаментына караган коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 8,71 км².
Монферрер-и-Кастельбо
Монферрер-и-Кастельбо — Испаниянең Льейда провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сокольники (Дзержонёвский повяты)
Сокольники  — Польшаның Түбән Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Блидари (Кирлиджеле, Вранча)
Блидари — Румыниянең Вранча жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Сокольники (Дзержонёвский повяты)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Блидари (Кирлиджеле, Вранча)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Эстилл (округ, Кентукки)
Эстилл — Америка Кушма Штатларының Кентукки штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Ирвайн шәһәре.
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1808 елда оештырыла.
Территориясе
Округ мәйданы 658 км² тәшкил итә.
Даровица (Зимняя кушылдыгы)
Даровица — Россия территориясеннән ага торган елга. Киров өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Зимняя елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 14 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Нократ, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
(15780) 1993 OO3
(15780) 1993 OO3 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1993 елның 20 июлендә Эрик Эльст тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1993 OO3» саналган.
Хелью Ребане
Биография
Ул Тарту университеты фәлсәфә профессоры Ян Карлович һәм рус теле укытучысы Людмила Алексеевна Ребане гаиләсендә туган. Тарту дәүләт университетын теоретик математика белгечлеге белән тәмамлаган (1971). Ул Мәскәү дәүләт университетының аспирантурасында (1973-1976) укыган. Ул университетта логика укытучысы, СССР Фәннәр академиясенең тикшерүчесе, Сәламәтлек саклау министрлыгының исәпләү үзәгендә өлкән инженер булып эшли. 1985 елдан ул әдәби әсәр белән генә шөгыльләнә.
Иҗаты
Унике яшендә, Тартудагы 5 нче урта мәктәпнең альманахында, аның беренче шигырьләре (Эстон телендә) басылып чыкты. 1982 елдан хикәяләре төрле журналларда басыла башлый. 1986-нчы елда Таллинда Хелью Ребанның «Väike kohvik» хикәяләр җыентыгы дөнья күрде һәм матбугатта бик күп уңай бәя алды. 1989 елда, Мәскәүдә рус телендә хикәяләр җыентыгы дөнья күрде - "Барысы да җиңә". 2011 елда Мәскәүдә язучыга иң зур дан китергән "Альтрус шәһәре" хикәясе  басыла.
Тайсуган
Тайсуган — Татарстан Республикасының Әлмәт районындагы авыл.
Почта индексы — 423441.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.3 °C.
Карпушиха
Карпушиха (Карпушиха) — Свердловск өлкәсенең Кировград шәһәр округы составына керүче эшчеләр бистәсе.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Тарих
1957—2004 елларда эшчеләр бистәсе статусын йөрткән.
Халык
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар, татарлар һ.б.
Михаил Чванов
Михаил Чванов, Михаил Андрей улы Чванов (Михаил Андреевич Чванов, 1944 елның 25 июле, СССР, РСФСР, БАССР, Салават районы, Иске Михайловка (Малаяз)) ―язучы, Россия Федерациясенең (2002) һәм Башкортстанның (1994) атказанган мәдәният хезмәткәре, Г. Сәләм премиясе лауреаты (1982). «Аргамак. Татарстан» журналының мөхәрририят әгъзасы. ССРБ язучылар берлеге әгъзасы (1976). Башкортстанның халык язучысы (2021).
Тәрҗемәи хәле
1944 елның 25 июлендә БАССР Салават районы Иске Михайловка (Малаяз) авылында туган. Уфада Башкорт дәүләт университетын (1967) тәмамлаган. Салават районы Гусевка мәктәбендә укыта (1961―1962). Уфада: «Ленинец» газетасында бүлек мөдире (1967―1975), китап нәшриятында хезмәткәр (1975―1978), БАССР язучылар берлегендә әдәби киңәшче (1978―1982), С. Т. Аксаков музее (Уфа) директоры (1992 елдан) булып эшли.
Иҗаты
Беренче китабы ― «Башкирия: 13 бәхетле юл» (Башкирия: 13 счастливых дорог) (1973) очерклар җыентыгы. «Штурман Альбанов мәсьәләсе» (Загадка штурмана Альбанова) (1981), «Балачакка билет» (Билет в детство) (1980), «Хушлашмый китәм» (Ухожу, не прощаюсь) (1980), «Сомнения бухтасыннан Вера» (Вера из бухты Сомнения) (1987), «Җир шатлыгын алып китмәм..» (Не унесу я радости земной) (1978), «Ертылган меридиан» (Разорванный меридиан) (1989),  «Таулар белән ялгыз дүртәү » (Четверо наедине с горами) (1977) җыентыклары басылып чыга. «Замана Елгасы буйлап югарыга» (Вверх по Реке Времени) (2009) китабында милли рус рухияте мәсьәләләрен күтәрә. М.Чванов әсәрләрен В.Ф.Байбулатов тәрҗемә иткән.
Аксаков фонды
Уфада С.Т. Аксаков фондын оештыручы һәм рәисе (1992 елдан). Рус язучысы С.Т. Аксаковка һәм аның улларына багышланган «Башкириядә Аксаков урыннары» (Аксаковские места в Башкирии) (1976), «Балалар кебек булмасагыз...» (Если не будете как дети) (1990), «Тамырлар һәм ябалдаш» (Корни и крона), «Мин Аксаковода булдым» (Я был в Аксакове) (1991) китапларын нәшер итә. М. Чвановның С.Т. Аксаков исемен югары күтәрүе мәсьәләсендә фикерләр бер төрле генә түгел.
HD168175
HD168175 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Питен
Питен (Piethen) — Алманиянең Саксония-Анхальт җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Караҗаөрен (Чорум)
Караҗаөрен (Karacaören) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Чорум иле Чорум илчесенә караган бер авыл (köy).
Пиньял-Гранди
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Петраше (Гижицкий повяты)
Петраше (Pietrasze) — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Фоллинг-Вотерс (Көнбатыш Виргиния)
Фоллинг-Вотерс  — Америка Кушма Штатларының Көнбатыш Виргиния штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Фоллинг-Вотерс халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Лейк-Томагок (Висконсин)
Лейк-Томагок  — Америка Кушма Штатларының Висконсин штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Ожехув (Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Багларҗа (Фатса)
Багларҗа (Bağlarca) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Орду иле Фатса илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Васильевка (Оршанка районы)
Васильевка (Васильевка, Васильевка) — Мари Илнең Оршанка районында урнашкан пүчинкә.
Халык
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: мәгълүмат юк.
Марсийи-сюр-Мольн
Марсийи-сюр-Мольн — Франциянең Эндр һәм Луара департаментында урнашкан коммуна.
Казада (Белуно)
Географиясе
Казада Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
(8422) Mohorovicic
(8422) Mohorovicic — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1996 елның 5 декабрендә галимнәр тарафыннан Фарра-д’Изонцо обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1996 XJ26» саналган.
Киза
Киза — Россия территориясеннән ага торган елга. Кемерово өлкәсе, Хакас Республикасы, Алтай Республикасы биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Таяс елгасының сул ярыннан 10 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 14 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Томь елгасы, инештән Новокузнецк каласына чаклы, Кондома елгасын кертмичә,. Кече елга бассейны — Томь, елга бассейны — Об (өске өлеше) Иртеш кушылганга чаклы.
Сылтамалар
Киза
Тарикать
Тарикать (طريقة – «юл») — суфилар оешмасы. Суфиларның мистик күнегүләр, дога, зикер һәм күпсанлы гыйбадәтләр һәм аерым йолалар башкару юлы белән үз өсләрендә эшләүләрен һәм «хакыйкать»не табарга тырышуларын таләп-максат иткән фәлсәфи һәм дини-мистик система. Суфичылыкта бик күп төрле тарикатьләр бар, мәсәлән, нәкышбәндия, кадирия, сөхрәвәрдия һ. б. Һәр тарикать башка тарикатьләрдән үзенең мораль-әхлак кагыйдәләре, йолалары, силсиләсе, зикере, вирдләре һ. б. белән аерылып тора.
Силсилә
Силсилә — тарикать шәйхләренең остазлык чылбыры шәҗәрәсе. Бер төр тарикатьләрнең буыннар чылбыры хәзрәти Әбүбәкергә, икенчеләренең буыннар чылбыры хәзрәти Галигә, алардан соң барысы да Мөхәммәд пәйгамбәргә барып тоташа. Һәр тарикатьнең үз силсиләсе бар һәм ул суфилар тарафыннан нык хөрмәт ителә. Һәр тарикатьнең горурлыгы булып саналучы силсиләләр язылган әсәрләрне силсиләнамә дип атыйлар.
Кырыккөй (Ятаган)
Кырыккөй (Kırıkköy) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Мугла иле Ятаган илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Тарикать
Зикер
Һәр тарикатьнең үз зикер формасы була. Зикер (зикр) — Аллаһны гел искә алып тору, онытмау, шул максаттан Аллаһ исемен яки «Лә илаһе иллаллаһ» дип кабатлап тору. Суфилар ялгыз яки бергәләп җыелып Аллаһ исеме кергән билгеле бер җөмләләрне, вирдләрне кат-кат әйтәләр. Зикер ике төрле була: зикре җәһри һәм зикре һафи.
Вирд
Һәр тарикатьнең үзенә генә хас вирдләре була. Вирд — көндәлек догалар, укуның билгеле тәртибе һәм вакыты булган аятьләр, хәдисләр, изгеләр сүзеннән гыйбарәт дога яки зикер. Әлеге догалар көннең (кичәнең) билгеле сәгатьләрендә аерым гына яки бергәләп, кычкырып яки тавышсыз (күңелдән, пышылдап) укыла. Һәр суфиның үзенең генә вирды булырга тиеш. Вирд, күпчелек очракта, тарикать сере булып исәпләнгән.
Пиньял-да-Серра
Пиньял-да-Серра — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Риу-Гранди-ду-Сул штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Бересневы
Бересневы (Бересневы) — Киров өлкәсенең Даровской районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
Капличы (Калинкавицкий районы)
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Тополова
Тополова — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Квинтер (Канзас)
Квинтер  — Америка Кушма Штатларының Канзас штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Квинтер шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Тома (Мера кушылдыгы)
Тома — Россия территориясеннән ага торган елга. Кострома өлкәсе, Иваново өлкәсе, Түбән Новгород өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Мера елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 23 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Идел бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Идел кушылдыклары бассейны Рыбинск сусаклагычыннан түбәнгә таба Ука кушылганчы, елга бассейны — (Югары) Идел Куйбышев сусаклагычына кадәр (Ука бассейныннан тыш).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Геодезия
Геодезия (γεωδαισία — җирне бүлү, — җирдә һәм  — бүлү) — киңлекне үлчәү турында фән. "'Геодезия"' — төзелеш эшләренең алыштыргысыз өлеше. Геодезия ярдәмендә йортлар, биналар һәм проектлар кәгазьдән дөньяга миллиметрлы төгәллек белән күчерелә, материал күләме исәпләнә, булачак корылмаларның геометрик параметрлары тикшерелә. Русиядә геодезистлар әзерли торган махсус уку йортлары бар (Мәскәү дәүләт геодезия һәм картография университеты, Себер геодезия академиясе, Мәскәү геодезия көллияте).
Геодезиянең бурычлары
Геодезиядә "мәңгелек" һәм "киләсе ел" максатлары аерыла. "'мәңгелек: "'
Русиядә "'киләсе ел"' максатлары:
(15781) 1993 OJ7
(15781) 1993 OJ7 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Ожеше (Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы)
Ожеше  — Польшаның Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
(15781) 1993 OJ7
Тарихы
1993 елның 20 июлендә Эрик Эльст тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1993 OJ7» саналган.
Ожеше (Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Навес (Льейда)
Навес — Испаниянең Льейда провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Руша (Обнара кушылдыгы)
Руша  — Россия территориясеннән ага торган елга. Кострома өлкәсе, Вологда өлкәсе, Ярославль өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга Обнора елгасының сул ярына тамагыннан 12 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 34 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Идел су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Кострома елгасы Исады су үлчәү постына кадәр. Кече елга бассейны — Идел кушылдыклары бассейны, Рыбинск сусаклагычыннан Түбән Ука тамагына кадәр, елга бассейны — (Югары) Идел, Куйбышев сусаклагычына кадәр (Ука бассейны кушылмый).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Сокольники (Сьредский повяты)
Сокольники  — Польшаның Түбән Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Фейетт (округ, Кентукки)
Фейетт — Америка Кушма Штатларының Кентукки штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Лексингтон шәһәре.
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1780 елда оештырыла.
Территориясе
Округ мәйданы 736 км² тәшкил итә.
Блидари (Марамуреш)
Блидари — Румыниянең Марамуреш жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Пиньял-ди-Сан-Бенту
Пиньял-ди-Сан-Бенту — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Парана штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Фулджериш
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Пицпуль
Пицпуль (Pietzpuhl) — Алманиянең Саксония-Анхальт җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Багларичи (Алтындаг)
Багларичи (Bağlariçi) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Анкара иле Алтындаг илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Лейквуд (Висконсин)
Лейквуд  — Америка Кушма Штатларының Висконсин штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Вазамар
Вазамар 3-енче гасыр ахырында Хәрәзем төбәгенең хөкемдары булган. 305-енче ел тирәсендә аның варисы булып Афригид династиясен нигезләүчесе Африг булган.
Лейквуд (Висконсин)
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кон-э-Ромен
Кон-э-Ромен (Cosnes-et-Romain) — Франциянең Мёрт һәм Мозель департаментына караган коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 16,23 км².
(15782) 1993 ON8
(15782) 1993 ON8 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1993 елның 20 июлендә Эрик Эльст тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1993 ON8» саналган.
HD168187
HD168187 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Петраше (Голдапский повяты)
Петраше  — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
(8423) Макао
(8423) Макао — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1997 елның 11 гыйнварында BAO SCAP тарафыннан Синлун обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1997 AO22» саналган.
Каһвә
Каһвә (тат.лат. Qähwä) (Coffee, Кофе, гар. قهوة) - каһвә агачларының кыздырылган бөртекләреннән эшләнгән эчемлек. Үзендә булган кофеин ярдәмендә стимуллаштыру эшен башкара.
XIV гасырга кадәр Хәбәшстан җирләрендә кулланудан тыш үсә. Соңрак каһвә агачын үстерү Гарәбстан ярымутравына да күчә. XVI гасыр ахырында Европа сәүдәгәрләре, гарәп портларында каһвә сатып алып, Европага китерә башлыйлар. 90 ел соңрак голланд сәүдәгәрләре каһвә агачын Ява һәм Суматра утрауларына алып керәләр һәм шул рәвешле каһвә җитештерүдә гарәп монополиясе тәмамлана.
Табигатьтә каһвә агачларының 70 төре бар - кечкенә агачлардан 10 метрлы гигантларга кадәр. Ботаника буенча каһвәнең ике төп төрен аералар - гарәби төрен һәм робустаны (гар. روبوستا). Дөньяда каһвә җитештерүнең дүрттән өч өлеше агачның гарәби төренә («Coffee arabica») нигезләнгән.
Тарих
Киң таралган риваять буенча, каһвә бөртекләренең стимуллаштыру сыйфатын беренче булып бер хәбәш көтүчесе ачыклаган. Ул, кәҗәләр аны ашагач, үзләрен нормаль рәвештә тотмаганын күргән.
Элек бөртекләрне кыздырмаганнар, бары тик агачтан алып ашаганнар. Соңрак Йәмәндә каһвәгә охшаган «гәшир» исемле эчемлек эшли башлаганнар. Хәзер аны «ак йәмән каһвәсе» дип атыйлар.
right|200px|thumb|[[Фәләстин каһвәханәсе, 1900 ел.]] Гарәбстан ярымутравыннан хәбәшләр тулысынча XI гасырда куылалар. Алар идарә иткән вакыт эчендә гарәпләр африкалыларның күп кенә гадәтләрен дә үзләштерәләр, шул исәптән каһвә эчүне дә. Башта гарәпләр аны хәзерге вакыттагыдан аерылып торган ысул белән әзерли торган булалар. Алар каһвә бөртекләрен сытып һәм сөт яки атлан май белән болгатып кулланалар. Шул рәвешле барлыкка килгән "камыр"дан шарлар әзерләп, юлга чыкканда үзләре белән алганнар.
Каһвә бөртекләреннән XII гасырда гына эчемлек итеп куллана башлыйлар. Тагын бер гасыр узу белән бөртекләрне кыздырып, ватып, барлыкка килгән порошокны кайнар су белән болгатып, кайнар каһвә эчә башлыйлар. Гарәпләр шулай ук каһвәгә имбир һәм дарчин кебек тәмләткечләр кушалар. Эчемлекне шулай ук сөт белән болгатырга өйрәнәләр. Эчемлек буларак, кофе Гарәбстаннан Төркиягә, ә аннан Европага үтеп керә (XVII гасыр). 1475 елда Константинопольдә «Кива Хан» исемле беренче махсус каһвә кибете ачыла. Шәһәр төрекләр кулына күчкәч, Истанбулда 1564 елда беренче каһвәханә ачыла.
right|150px|thumb|Каһвә үстерүенең төп районнары.
Үстерү
left|thumb| Яшь үсемлек Башта, махсус шартлар булдырып, бөртекләрне үренте итеп утырталар. Ярты елдан соң, туфракны черемә белән баетып, үсемлекләрне кырга күчерәләр. Каһвә үсемлекләрен рәт-рәт итеп утырталар.
Үсемлекләрне ел буе карарга, төрле авырулардан, чүп үләннәрдән һәм паразитлардан сакларга кирәк.
right|200px|thumb
Үсемлек беренче уңышны ким дигәндә ике елдан соң гына бирә башлый. Коста-Рика, Колумбия һәм башка илләрдәге кебек, каһвәне кулдан җыю яхшырак. Бу илләрдә, махсус эшчеләр яллап, бары тик өлгергән каһвә бөртекләрен генә җыялар. Өлгергән бөртекләре чия кебек кызыл төстә, татлы булалар. Кофе агачы елына нибары дүрт йөз граммнан кило ярымга кадәр генә әзер уңыш бирә.
left|thumb|Гарәбика сорт чәчәкләре
Җыелган каһвә бөртекләре шулай ук кулдан чистартыла һәм юыла. Соңыннан бөртекләрне, ферментация үткәрү өчен, берничә көнгә махсус савытларга салалар.
Каһвә җитештерү буенча дөньяда беренче урында булган Бразилиядә дерриса (derriça) дип атала торган җыю ысулы кулланыла. Бөртекләрнең барысын да, өлгерү дәрәҗәсенә карамастан, җыеп алалар. Соңгы вакытларда уңыш күләмен күтәрү өчен механизация куллана башладылар. Пневматик инструмент кулланып, бөртекләрне җиргә төшертәләр.
Пор-де-Ланн
Пор-де-Ланн — Франциянең Ланда департаментында урнашкан коммуна.
Каһвә
Үстерү
Төшкән бөртекләрне җыялар һәм чистарталар. Аннары каһвә бөртекләрен 60 литрлы савытларга салып юалар һәм 15-20 көнгә бетонлы террасага салалар һәм болгата-болгата киптерәләр. Шулай ук механик киптергечләр дә кулланыла. Аннары бөртекләрне капчыкларга салып төрле предприятияләргә җибәрәләр.
Кыздыру
right|150px|thumb|Кыздырылган каһвә бөртекләре Яхшы каһвә булдыруның иң мөһим этапларыннан берсе - кыздыру. Кыздыру вакытында яшел каһвә бөртекләре зурая һәм төсен үзгәртә.
Каһвә тәме төрле химик процесслар нәтиҗәсендә булдырыла. Каһвә кайсы химик процесс кирәк булуына карап кыздырыла. Гомумән кыздыруның дүрт төрен аералар. Иң җиңел кыздыру ысулын скадинавия ысулы дип атыйлар, катлаулыракларын вена һәм француз, ә иң авыр ысулны итальян ысулы дип атыйлар.
Европа каһвә гореф-гадәтләрендә, кагыйдә буларак, итальян ысулын эспрессо хәзерләү өчен кулланалар. Җиңел кыздыру ысулын исә ешрак каһвәне френч-пресс әзерләү өчен кулланалар.
Каһвә яратучылар тагын берничә махсус кыздыру ысулын аера:
Төю
right|170px|thumb|Төрек каһвә. Кыздырылган каһвә бөртекләрен төяләр. Һәр каһвә төренең үз төю үзенчәлеге бар. Иң гади төю каһвәне френч-пресста әзерләү өчен кулланыла, йомшаграк төю - эспрессо машиналарында.
Төелгән каһвә үз тәмен һәм исен тиз югалта, шуңа күрә бөртекләрне бары тик эчү алдыннан төяргә киңәш ителә.
Каһвә сәнәгате
Иң күп каһвә экспортлаучы илләр (2014, млрд $, дөнья каһвә экспортының %-ы): Бразилия – 6,14 (20%), Вьетнам – 3,15 (10%), Колумбия – 2,66 (8,7%), Алмания – 2,0 (6,5%), Швейцария – 1,73 (5,6%), Италия – 1,45 (4,7%), Индонезия – 1,11 (3,6%), Һондурас – 0,91 (3%).
Иң күп каһвә импортлаучы илләр (2014, млрд $, дөнья каһвә импортының %-ы): АКШ – 5,67 (18%), Алмания – 4,08 (13%), Франция – 1,94 (6,4%), Белгия һәм Лүксембург – 1,5 (4,3%), Япония – 1,46 (4%), Канада – 1,26 (4,1%), Испания – 1,09 (3,5%).
Каһвә һәм сәламәтлек
Каһвә бөртеге тышкы һәм эчке өлештән тора. Тышкы өлештә – кофеин, ә эчке өлештә теобрамин дигән алколоидлар бар. Бөтен бөртекле, эшкәртелмәгән вакланган каһвәдә ике алколоид та бар. Кофеинның тәэсир итү нәтиҗәсе шул ук вакытта башлана һәм 20-25 минут дәвам итә. Кофеин бөерләрдә кала, барлык органнарның да кан тамырларын тарайта, ә бөерләр тамырларын киңәйтә. Шуңа күрә барлык органнарда кан басымы күтәрелә, ә бөерләрдә кан әйләнеше яхшыра.
25 минуттан соң кофеинның тәэсире тәмамлана, теобраминның тәэсире башлана. Теобромин, киресенчә, органнарның кан тамырларын киңәйтә, бөерләрнең тамырларын тарайта. Нәтиҗәдә кан басымы төшә, ә бөерләрдә кан әйләнеше авырая. Кеше бөерләре урнашкан җирдә авырту сизә башлый. Шуңа күрә каһвә эчеп 20 минут үткәннән соң, су эчәргә кирәк. Су бөерләрнең кан әйләнешен яхшырта.
Каһвәнең файдасы
Соңгы фәнни тикшеренүләр буенча каһвә кайбер чирләрнең хасил булуы куркынычын киметә :
Ләкин каһвәне дару (кофеин - чыннан да дару) дип карарга мөмкин, ә теләгән кайсы даруларны дозалауны тотарга кирәк.
D-kvark
d-kvark yäki asqı kvark (inglizçä down) -(1/3)e elektr qorğısı iä bulğan,  berençe buınğa qarağan fundamental' fermion.
Bötenese kvarklar kebek d-kvark barlıq 4 fundamental' tä'sir iteşüdä qatnaşa: elektromagnit, gravitatsion, köçle häm zäğif tä'sir iteşüdä, şulay uq küptän tügel açılğan 5-nçe fundamental' - Higgs tä'sir iteşüendä qatnaşa. Teoriä buyınça näq Higgs qırı belän tä'sir iteşügä kürä d-kvarknıñ massası xasil bula.
d-kvarklar u-kvarklar belän bergä nuklonnar - protonnar häm neytronnar tözilär, yäğni atom-töşlär buldıralar.
Atom-töşlär massaların kübesençä (90% artıq) Higgs tä'sir iteşüe tügel, ä u- häm d- kvarklar arasındağı köçle tä'sir iteşü energiäse buldıra: m=E/(c2).
d-kvarklardan torğan bütän adronnar da bar.
d-kvarknıñ antikisäkçege d-antikvark bula, alarnıñ tä'sir iteşülär qayber sıyfatlamalarınıñ tamğaları ayırılıp tora.
Zamança fizika qaraşı buyınça d-kvark strukturasız fundamental' kisäkçek bulıp tora (bütän kvarklar häm leptonnar kebek).
1964 yılda Gel-Mann häm Tsweig d-kvark buluın postulat itä, ä 1968 yılda Slac-täcribäxanäsendä açılğan.
Тәкәрлек (поселок)
Тәкәрлек — Татарстан Республикасының Мамадыш районындагы поселок.
D-kvark
Sıltamalar
Оригинал: M. Gell-Mann. The Eightfold Way: A theory of strong interaction symmetry. — California Institute of Technology, 1961. Оригинал Y. Ne'emann Derivation of strong interactions from gauge invariance // Nuclear Physics. — 1961. — Т. 26. — С. 222. — DOI:10.1016/0029-5582(61)90134-1