cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Бот арасы
Сидек-җенес диафрагмасы мускуллары
o  Кыскаргач, арткы юлны кырыйлардан кыса, һәм шулай буй ярык ясала (мускулның кыскаруы безнең теләккә бәйле).
Оча диафрагмасының тирән мускуллары
·       Арткы юлны күтәрүче мускул (m. levator ani), парлы, оча куышлыгының арткы бүлеген барлыкка китерә.
o  Берничә бәйләм белән кече очаның кырый тышчасыннан һәм арткы юлны күтәрүче мускулның сеңерле дугасыннан башлана (оча фасциясенең дугасыман калынаюы, бу урында ул ябу фасциясенә күчә).
o  Мускуллар бәйләме аска һәм артка юнәлеп, бер-берсе белән тоташа һәм туры эчәкне урап ала һәм койрык сөяге очында арткы юл-койрык бәйләвече (lig. anococcygeum) булып тәмамлана.
o  Башлыча кысучы; оча төбен ныгыта һәм күтәрә; алга һәм өскә туры эчәкнең дисталь бүлеген тарта; туры эчәкнең арткы тышчасын алгысына якынайтып, туры эчәкнең дисталь бүлеген тарайта (эчәк тишеге аркылы юнәлгән ярыксыман форманы ала).
·       Койрык мускулы (m. coccygeus), парлы.
o  Оча диафрагмасын ныгыта (арткы юлны күтәрүче мускул белән).
Бот арасы фасцияләре
Бот арасында өслек (башкача тире асты) һәм чын  фасцияләрне аералар (рәс. 3.23-25). Бот арасының өслек фасциясе (fascia superficialis perinei) бот арасы өлкәсендә гәүдәнең гомуми тире асты фасциясе өлешен тәшкил итә, начар чагылган. Бот арасының чын фасциясе (fascia propria perinei) турыдан-туры бот арасы мускулларын, алар арасындыгы батынкылык һәм ярыкларга кереп, каплый. Кайдан узганга һәм нинди мускулларны каплаганга карап, фасция исемен үзгәртә.
Бот арасының чын фасциясе
Арткы юл һәм сидек-җенес өлкәсенең чын фасцияләрен аералар.
Арткы юл өлкәсендә оча диафрагмасының аскы һәм өске фасциясен аералар (рәс. 3.23, 3.25).
o  Оча диафрагмасының аскы фасциясе  (fascia diaphragmatis pelvis inferior) арт сан фасция дәвамы булып тора, ул зур арт сан мускулын тыштан каплый («Аскы очлык фасцияләр» бүлеген кара). m. levator ani аскы (тышкы) өслеген каплап, арткы юлның тышкы сфинктерының тышкы өслегенә күчә һәм арткы юлны урап алучы клетчаткада тәмамлана. Алга таба фасция m. transversus perinei profundus арткы кырыена кадәр җитә.
o  Оча диафрагмасының өске фасциясе (fascia diaphragmatis pelvis superior)  m. levator ani өске өслеген каплый. Ул оча фасциясенең  париеталь бит өлеше булып тора. Оча фасциясе (fascia pelvis) эчке корсак фасциясе дәвамы булып тора, корсак тышчасының эчке өслегенә җәелгән («Корсак фасцияләре» бүлеген кара). Оча фасциясе эчке әгъзаларга - туры эчәккә, сидек куыгына, килгән урында тыгызлана һәм ул әгъзаларны каплаучы бит бирә – оча фасциясенең висцераль бите (lamina visceralis fasciae pelvis). Оча фасциясенең висцераль бите сидек куыгын һәм туры эчәкне; хатын-кызларда – җиңсәне; ирләрдә – простатаны, орлык куыкчыгын, орлык чыгару юлларының ампуласын каплый.
ü  Туры эчәкне алдан каплаучы һәм аны ирләрдә простатадан, орлык куыкчыкларыннан һәм сидек куыгыннан аеручы оча фасциясенең висцераль өлеше  туры эчәк-куык бүлгесе(septum rectovesicale) дип атала.
ü  Туры эчәкне алдан каплаучы һәм аны хатын-кызларда җиңсәдән аеручы оча фасциянең висцераль өлеше туры эчәк-җиңсә бүлгесе(septum rectovaginale) дип атала.
o  Шулай итеп, арткы юлны күтәрүче мускул һәм арткы юлның тышкы сфинктеры белән аларны каплаучы аскы һәм өске оча диафрагмасы фасцияләре мускуллы-фасциаль пластинка – оча диафрагмасын (diaphragma pelvis) барлыкка китерә.
·       Сидек-җенес өлкәсендә сидек-җенес диафрагмасының өске һәм аскы фасциясен аералар. (рәс. 3.24). Бу фасциаль битләрнең чыгышы түбәндә аңлатыла. Оча диафрагмасының аскы фасциясе  m. transversus perinei profundus арткы кырыена кадәр җиткән урында ике биткә бүленә.
o  Аларның берсесе бот арасының тирән аркылы мускулның өске өслеген каплый һәм сидек-җенес диафрагмасының өске фасциясе (fascia diaphragmatis urogenitalis superior) дип атала.
o  Икенче бите бот арасының тирән аркылы мускулның аскы өслеген һәм сидек чыгару юлы сфинктерын каплый һәм сидек-җенсе диафрагмасының аскы фасциясе (fascia diaphragmatis urogenitalis inferior) дип атала. Игътибарда тотарга кирәк, сидек-җенес диафрагмасының аскы фасциясе  өслек һәм тирән мускуллар арасында урнашкан.
§  Сидек-җенес диафрагмасының ике фасциясе (өске һәм аскы) сидек-җенес диафрагмасының арткы кырыеннан кушылып үсә һәм аның арткы чиген барлыкка китерә.
o  Шулай итеп, сидек-җенес диафрагмасының өске һәм аскы фасцияләре арасында ике мускул урнашкан: алгысы – сидек чыгару юлының сфинктеры; арткысы – бот арасының тирән аркылы мускулы, һәм тагын ирләрдә - бульбоуретраль бизләр һәм хатын-кызларда - зур бусага бизләре.
o  Сидек-җенес диафрагмасының өстәге мускуллары (бот арасының өслек аркылы мускулы, утракса-куышлыклы мускул, төпсә-көпшәле мускул) тыштан бот арасының өслек фасциясе белән капланган.
Утракса-туры эчәк чокырчасы (аналь чокырча) (fossa ischiorectalis/ischioanalis) – арткы юл тишеге кырыенда урнашкан, май клетчаткасы белән тулган, аның аша тамырлар һәм нервлар уза торган бот арасындагы парлы батынкылык (рис. 3.25).
Утракса-туры эчәк чокырча тышчалары
Эфиопиядә ислам
Эфиопиядә (Хәбәшстанда) ислам (амһар. እስላም በኢትዮጵያ, الإسلام في إثيوبيا) ― тарафдарлары саны буенча христианлыктан соң икенче дин. АКШ Дәүләт департаменты мәгълүматы буенча, ил халыкның (116 млн кеше, 2017 елга) якынча 45 % ы ― мөселманнар. Эфиопия мөселманнарының 98 % ы – Шәфигый мәзһәбе сөнниләре, 2 % ы – шигыйлар, Коръәнчеләр, гыйбадияләр һ. б. Илдә суфичылык тарикатьләренең йогынтысы зур.
Тарих
Ислам Хәбәшстанда Һиҗрәттән алда, 615 елда барлыкка килгән. Хәбәшстанда беренче мөселманнар Мәккә шәһәреннән килгән гарәп качаклары булган. Мөхәммәд пәйгамбәр Мәккәдә тарафыннан эзәрлекләнүче мөселманнар төркеменә Хәбәшстанга китәргә киңәш иткән. Аларны гарәп гадәте буенча  дип аталган христиан динендәге хакиме (короле) кабул итә, качакларны Нагаш шәһәренә күчерә, аларны Хәбәшстан христианнарын хөрмәт итәргә һәм алар белән татулыкта яшәргә өйрәтә. Шуңа да карамастан, качаклар Әл-Мәдинә шәһәренә күченә. Мөселманнарны намазга чакыру өчен сайланган беренче мөәзин һәм Мөхәммәт пәйгамбәрнең мөһим сәхабәләреннән берсе Биләл ибне Рабәх – Хәбәшстаннан, Мәккәдә абиссинияле анадан туган. Моннан тыш, Мөхәммәд пәйгамбәрнең гарәп булмаган көрәштәшләренең күбесе Хәбәшстанның этник төркемнәренә караган. Хәбәшстан, шулай ук, Мөхәммәд пәйгамбәр (571―632) чорыннан төбәктә исламның киңәюенә һәм таралуына ярдәм иткән.
Яңа тарих
1936-1941 елларда ил Италия оккупациясендә булганда, Эфиопиядә исламның сәләфилек агымы барлыкка килгән. 1990-елларда барлыкка килгәч, сәләфилек көчәя төшә. 2012 елның гыйнварыннан 2013 елның августына кадәр Аддис-Абеба шәһәрендә, хөкүмәт оештырган ширкәтләргә каршы мөселманнар каршылык демонстрацияләрен оештыра.
Таралышы һәм саны
Ислам диненең Эфиопиянең һәр төбәгендә тарафдарлары яши, илнең көньяк-көнчыгышындагы Сомали (98,4 %), Афар (95,3 %), Оромия (47 %) төбәкләрендә аеруча киң таралган. Хәбәшстан башкаласы Аддис Абебада якынча 443 821 мөселман (яки мөселманнароның 16,2 % ы) яши.
хөкүмәте, Хәбәшстанны тышкы дөньяда христиан милләтле ил буларак күрсәтү өчен мөселман халкының дөрес саннарын яшергән. 1984 елгы җанисәп буенча, ил халкының 50 % ы мөселман булган.
Кайбер күзәтүчеләр, илдәге мөселман халкы христианнардан күбрәк дип исәпли.
GSC2713-594
GSC2713-594 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Дары (Магилёвский районы)
Дары  (Дары ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Могилёвский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Ренду
Ренду — Португалиянең Гуарда округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Капдесасо
Капдесасо — Испаниянең Уэска провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Протока Мурты
Протока Мурты — Россия территориясеннән ага торган елга. Пермь крае, Киров өлкәсе, Удмуртия биләмәләрендә ага. Елга  Порыш елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 7,4 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Чулман кушылдыклары бассейны Агыйдел кушылганчы, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Завие (аянҗык)
Завие (Zaviye) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Синоп иле аянҗык илчесенә караган бер авыл (köy).
(11106) 1995 UK3
(11106) 1995 UK3 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1995 елның 17 октябрендә Ё. Симидзу, Т. Урата тарафыннан Нати-Кацуура обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1995 UK3» саналган.
Кунице (Свентокшиж воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Лаго-Виста (Старр округы, Техас)
Лаго-Виста  — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Лаго-Виста халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Дембожин
Дембожин — Польшаның Карпатасты воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Сяльцо (Полацкий районы)
Сяльцо (Сяльцо ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Полацкий районында урнашкан авыл.
Хасмерсхайм
Хасмерсхайм (Haßmersheim) — Алманиянең Баден-Вюртемберг җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Глодяну-Серат (коммуна)
Глодяну-Серат — Румыниянең Бузеу жудецында урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
(10264) Маров
(10264) Маров — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1978 елның 8 августында Черных Н. С. тарафыннан Кырым обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1978 PH3» саналган.
Нетешин
Нетешин (Нетишын, Нетішин, Нетешин, Nityszyn) — Украинаның Хмельницкий өлкәсендә урнашкан шәһәр.
Халык саны — 36844 кеше (2014).
Сәгать поясы
Халыкара стандарт буенча Нетешин Көнчыгыш Европа вакыты (Eastern European Time, EET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +2:00 гә тигез.
Тарих
1542 елда нигезләнгән.
Халык
<div style=*font-size:88%*> Туган тел буенча, 2001: украин теле — 87,7%, рус теле — 11,4%.
(11107) Hakkoda
(11107) Hakkoda — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1995 елның 25 октябрендә Т. Кобаяси тарафыннан Оидзуми обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1995 UU4» саналган.
Kolumbiä universitetı
Columbia universitetı (Колумбия университеты). AQŞnıñ New York ştatınıñ New York şähärendä Manhattanda urnaşqan xosusıy universitet. Columbia universitetına nigez 1754 yılda salına. Ul AQŞnıñ yäş buyınça bişençe universitetı, Ürmäle göl ligası äğzası. Columbia universitetı AQŞ fänni oyışmaları arasında Nobel büläge lawreatları sanı buyınça berençe. Ul şulay uq jurnalistika, sänğät häm matur ädäbiät ölkälärendä mäşhür Pulitzer prizın birüçe oyışma.
Campus
Columbia uniwersitetınıñ campusı Manhattannıñ tönyaq-könbatışında, matur urında urnaşqan. Töp campus 32 aqr cir bili. Şulay uq universitet milkendä professorlar, yuğarı qursalr studentları öçen 7000 yaqın fatir da bar. Columbia universitetınıñ kitapxanäsendä 9 millionğa yaqnı kitap urın alğan. Mäşhür kolleksiälär arasında arxitekturağa bağışlanğan kitaplar tuplanmasın atap bula. Campusnıñ Fälsäfä binasında berençe FM radío alğıçı uylap tabılğan.
Keşelär
'''Universitet prezidentları’’’
Sıltamalar
Columbia universitetıniñ räsmi bite
Фатыйх Котлы
Фатыйх Котлы, Фатиһ Кутлу (төр. Fatih Kutlu) — тәрҗемәче, Татарстан язучылар берлегенә кабул ителгән беренче төрек. Филология фәннәре кандидаты.
Тәрҗемәи хәл
Төркиядә туып-үскән. Әтисе ягыннан әбисенең әнисе Татарлы дигән авылдан. Әдип фикеренчә, авылның топонимик исеме тарихи яссылык белән мөнәсәбәттә.
Татар кызына өйләнеп, тормышын Татарстанда корган.
1993 елда ул студентлар алмашу проекты буенча Татарстанга килеп, Алабуга педагогика университетында татар филологиясе факультетында (яки татар-инглиз теле бүлегендә) белем алган. Диплом эшен Төркиядә яшәүче татарларның гореф-гадәтләрен, тел үзенчәлекләрен өйрәнеп язган. Эскишехиргә барып, татар авыллары турында мәгълүмат туплаган.
Иҗаты
Бик күп еллар Татарстанда яшәп, телне үзләштерү, сеңдерү  бәхетенә ирешеп, үзенең киләчәк эшчәнлеген татар теле, әдәбияте белән бәйли.
Тәрҗемәче-язучы шушы еллар эчендә уннан артык хикәя һәм күренекле язучыбыз Аяз  Гыйләҗевнең “Өч аршын җир” повестен төрек теленә тәрҗемә итеп, бастырып чыгарган. “Өч аршын җир” төрек укучысы тарафыннан аеруча  яратып кабул ителгән,  әсәрнең беренче басмасы тиз арада сатылып та беткән. Хәзер инде аны 3 нче тапкыр бастырып чыгарганнар. Шунысын да әйтик, Төркиядә бу повесть төрки телләрдән төрекчәгә иң яхшы тәрҗемә буларак та билгеләп үтелгән.
Классикларыбыз Әмирхан Еники нең «Әйтелмәгән васыять», «Матурлык», Шәриф Камал ның «Буранда» әсәрләрен, Разил Вәлиев шигырьләрен төрекчәгә уңышлы тәрҗемә итеп бастырган. 2005 елда Төркиянең "Замбак" нәшрияте үтенече буенча өч дус, татар хикәяләрен сайлап тәрҗемә итеп, "Васыять" дигән китап чыгарган. Анда Әмирхан Еники нең "Әйтелмәгән васыять", "Матурлык", Шәриф Камал ның "Буранда", "Уяну" дигән хикәяләрен тәрҗемә иткән. Тагын 2 елдан төрек телендә "Зәңгәр сагыш" дигән шигырь китабы да дөнья күрә. Басмага шагыйрь Разил Вәлиев нең 60 шигыре кергән.
2009 елда ул Татарстан язучылар берлегенә кабул ителә. Бүгенге көндә гаиләсе белән Казанда яши.
Гаиләсе
Хатыны Гөлшат, кызы Рауза, улы Ихсан.
Төркиянең Каһраманмараш шәһәрендә яшәгән әнисе Шөкран Котлы Төркиядә 2023 елның февралендә булган җир тетрәү вакытында үлгән. Укытучы булып эшләүче сеңлесе фаҗига булган көнне кизү торганлыктан, эш урынында калган, ул исән.
Оцин
Оцин — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Наррагансетт
Наррагансетт — Америка Кушма Штатларының Род-Айленд штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Себьюяга
Себьюяга — Россия территориясеннән ага торган елга. Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Баренцев диңгезе урнашкан. Елга озынлыгы 21 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Баренцев диңгезе бассейны елгалары Канин борынынан Печора елгасы бассейнына чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Печора һәм Мезень елгалары арасындагы, Баренец диңгезенә коючы, елгалар бассейны.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Дасовичы
Дасовичы (Дасовічы ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Могилёвский районында урнашкан авыл.
Ла-Шапель-о-Брок
Ла-Шапель-о-Брок — Франциянең Коррез департаментында урнашкан коммуна.
Каледиби (Үнье)
Каледиби (Kaledibi) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Орду иле Үнье илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Һава күренешләре
Һава күренешләре яисә Атмосфера күренешләре — Җирнең һава тышчасында (атмосферада) булган катлаулы физикохимик процессларның күренеп торган күренеше.
Эстуарий
Тасвирлама
Елга тарафыннан диңгезгә алып чыгылган калдыклар (утырымнар, юшкыннар) диңгез агымнары яки диңгездә су күтәрелеше нәтиҗәсендә юкка чыгып бару шартларында һәм диңгезнең елга тамагына терәлеп торган өлешенең тирәнлеге зур булганда эстуарий барлыкка килә.
Эстуарийлар төрле урында, тигезлекле, шулай ук таулы урыннарда да барлыкка килгән. Амазонка (эстуарий елганың дельтасыннан соң башлана), Изге Лаврентий култыгы, Темза, Эльба, Днестр, Енисей (Енисей култыгы), Обь (Об култыгы), Амур (шулай ук Амур лиманын төчеләндерә) һ. б. бик күп елгаларда эстуарийлар бар.
Елга үзәненең түбән өлешен су басу нәтиҗәсендә дә ясала. Дулкыннар тәэсирендә, елга күтәрелеше яки диңгездә су күтәрелеше тәэсирендә үзгәреш кичерә.
Эстуарийның капма-каршысы — елга дельтасы. Дельта — берничә тармакка бүленгән елга тамагы. Нил, Идел, Дунай, Нева, Амазонка, Лена кебек елгалар тамагында классик дельталар урнашкан.
Söläyman Yosıpov
Söläyman Yosıpov (Сөләйман Йосыпов). Cırçı, Tatarstannıñ atqazanğan artistı. Teläçe rayonınıñ Alan awılında tua.
1948 yılda xärbi xezmätkä alınğaç, ul Belarusiä‎ xärbi oqruğınıñ cır häm biü ansamblendä cırlıy başlıy häm bik tiz arada tanılu yawlıy.1950 yılda xärbi xezmättän qaytqaç, anı Tatar däwlät cır häm biü ansamblenä eşkä alalar. S.Yosıpovnıñ yegerme yıllap ícatı şuşı danlıqlı kollektiv belän bäylängän. Töp solistlarnıñ berse bularaq, anıñ quätle, bärxet bas tawışı älege çorda küp säxnälärdän yañğırıy. Ansambl' belän ul Qıtay, Mongolia häm başqa çit illärdä ğastrollärdä qatnaşa. 1964 yıldan ul, estradağa küçep, üz briğädäsı belän eşli başlıy.
Söläyman Yosıpov, tatar xalqınıñ moñlı köylären, kompozitorlarnıñ äsärlären başqarıp, tatar cır sänğäteneñ sünmäs yoldızı bulıp balqıdı. Ul 2003 yılda bezneñ aradan kitep bardı. Tuğan awılında cirlände.
6 нчы полиция бүлеге (Казан)
6 нчы пүлисә бүлеге	(6-я полицейская часть) — инкыйлабкача Казанның бер районы. 1918 елда бүлек территориясендә районнар оештырыла.
Бүлек территориясендә 6 праваслау чиркәү, 2 мәчет, 1659 (75 таш һәм 1584 агач) торак бина, 3383 (145 таш һәм 3238 агач) торак булмаган бина урнашкан булган (1900).
Дини состав (1900): христианнар — 97,9%, иске йолачылар — 1,0%, мөселманнар — 0,9%.
Капелья
Капелья — Испаниянең Уэска провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Дарде
Дарде — Франциянең Эр департаментында урнашкан коммуна.
Гаянело (Модена)
Гаянело — Италиянең Эмилия-Романья төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Гаянело Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Кече Подберезье
Кече Подберезье — Татарстан Республикасының Кайбыч районындагы авыл.
Тарих
19 гасырда нигезләнгән.
Дин
200px|thumb|left|Изге Ана чиркәве
Халык саны
Милли состав (2010): руслар — 94%, чуашлар - 4%, татарлар — 2%.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.3 °C.
Морли (Айова)
Морли  — Америка Кушма Штатларының Айова штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Морли шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Закрент (Пултуский повяты)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Обрыскино
Обрыскино (Опрыскъял, Обрыскино) — Чуашстанның Муркаш районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429533. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97232870005. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2101300009000.
Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2136.
Халык
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 48 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (100,00%),.
Пуговка
Пуговка — Россия территориясеннән ага торган елга. Пермь крае, Киров өлкәсе, Удмуртия биләмәләрендә ага. Елга  Чулман елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 11 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Чулман кушылдыклары бассейны Агыйдел кушылганчы, елга бассейны — Чулман.
Марат Илшат улы Гатин
Бу Россотрудничество хезмәткәре турында мәкалә, Казан тарихчысы турында моннан укыгыз
Марат Гатин, Марат Илшат улы Гатин (1976 елның 25 сентябре, СССР, РСФСР, ТАССР, Арча районы, Арча) ― гарәп теле һәм Ислам нигезләре белгече, 2010―2012 елларда ― Татарстан республикасы президентының Дини берләшмәләр белән хезмәттәшлек идарәсе рәисе. 2018 елның 3 декабреннән ― Россотрудничествоның Александрия шәһәрендәге (Мисыр) Россия фән һәм мәдәният үзәге директоры.
Тәрҗемәи хәле
1976 елның 25 сентябрендә Татарстан АССР Арча эшчеләр бистәсендә (2008 елдан шәһәр) туган. 2001 елда «гарәп теле һәм Ислам нигезләре» белгечлеге буенча Әл-Әзһәр университетының «Буус әл-Исламия» институтын (Каһирә, Мисыр), читтән торып «Филология» белгечлеге буенча Казан дәүләт педагогика институтын, 2006 елда «Политология» белгечлеге буенча Каһирә университетын, Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Ш. Мәрҗани исемендәге Тарих институты аспирантурасын тәмамлаган.
2006 елда Каһирә университетының икътисад һәм сәяси фәннәр факультетында «Политология һәм дәүләт идарәсе» юнәлеше буенча бакалавр дәрәҗәсен ала. 2015 елда Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясендә «Дәүләт һәм муниципаль идарә» юнәлеше буенча магистр дәрәҗәсен ала. Гарәп һәм инглиз телләрен камил белә.
2006 елдан ― Татарстан Республикасы Президентының Тышкы элемтәләр департаментының Азия Һәм Африка илләре секторының баш киңәшчесе, 2009 елдан ― сектор мөдире.
2010―2012 елларда – Татарстан республикасы президентының Дини берләшмәләр белән хезмәттәшлек идарәсе башлыгы. ТР Президенты аппараты структурасында дини берләшмәләр белән хезмәттәшлек итү идарәсе 2010 елның декабрендә Татарстан Республикасы Президенты Рөстәм Миңнеханов Указы белән оештырылган. Яңа идарә дәүләт-конфессиональ мөнәсәбәтләрне камилләштерү, конфессияара килешүне ныгыту һәм республика территориясендә дини экстремизм таралуны кисәтү өчен җавап бирә.
2012―2013 елларда ― «Казан кирмәне» тыюлыгы директорының урынбасары.
2013―2018 елларда ― Татарстан Республикасы Президентының Тышкы элемтәләр департаменты директоры урынбасары.
2018 елның 3 декабреннән ― Мисыр Гарәп Республикасында Россотрудничество (ru) вәкиллеге җитәкчесе урынбасары ― Александрия шәһәрендә Россия фән һәм мәдәният үзәге директоры.
Гаилә хәле
Өйләнгән, кызы бар.
Приба
Приба — Румыниянең Вилча жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Рибамондегу
Рибамондегу — Португалиянең Гуарда округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Халиско (штат)
Халиско (Jalisco) — Мексика штатларының берсе.
Башкаласы — шәһәре.
Тарих
1823 елда нигезләнгән.
Административ бүленеш
125 (2019).
Каролайн (округ, Виргиния)
Каролайн — Америка Кушма Штатларының Виргиния штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Боулинг-Грин шәһәре.
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1749 елда оештырыла.
Ифрат Хисамов
Ифрат Хисамов (14 ноябрь 1930 ел, Сарлы, ТАССР) — татар композиторы.
USS Donald Cook (DDG-75)
USS Donald Cook (DDG-75) - AQŞ esminetsı, Arleigh Burke törendäge raketa beterüçe, AQŞ Xärbi-Diñgez flotında tora.
Ифрат Хисамов
Тәрҗемәи хәл
Ифрат Нигъмәт улы Хисамов 1930 елның 14 ноябрендә Татарстанның Азнакай районы Сарлы авылында дөньяга килә. Балалар бакчасында тәрбияче булып эшләүче әнисе Фәүзия Шакир кызы белән электрик һөнәренә ия булган Нигъмәт Габдулла улының бердәнбер уллары Ифрат – кечкенәдән бик шаян, шук булып үсә. 5 яше тулганда Ифратның әнисе авырып үлеп китә. Аталы–уллы электрик утлары кабызып районнан районга күчеп йөри торгач, ниһаять, 1939 елда Сарманга килеп төпләнәләр. Әти кеше яшь хатынга өйләнә. Бөек Ватан сугышы башлангач, Ифратның әтисе фронтка китә, малай үги әнисенә ияреп өлкәннәр белән беррәттән МТСта иртәдән кичкә кадәр бил бөгә. Үги әни кеше малайны керосин урларга кушып, Ифратны кыңгыр эшкә этәрә. Әтисе гомерлек таптан котылу өчен аларны Казанга алып килә. Улын 1нче музыка мәктәбенә укырга бирә, ә хатынын үзе дәваланган госпитальгә санитарка итеп эшкә урнаштыра. Шәһәр малайлары авылдан килгән Ифратны госпиталь кухнясыннан бер кирпеч ипи алырга кушалар һәм авыл малае аларның сүзләрен тыңламый булдыра алмый. Үги әнисе моны белеп, аннан баш тарта, ә Ифратны Елан тавындагы балалар колониясенә озаталар. Колониядә балаларга җыр дәресләре биргән Сара Садыйкова Ифратның музыкага һәвәслеген тиз сизеп ала һәм үзешчән сәнгать түгәрәкләрендә аның белән аерым шөгыльләнә. 1945 елда, туплар шартлавы тынгач, әтисе улын колониядән килеп ала һәм музыка училищесына укырга алып килә. Ифратны флейта классына алалар. Армия сафларында да Ифрат Хисамов флейтасыннан аерылмый, музыкаль взводта флейтачы булып хезмәт итә.
USS Donald Cook (DDG-75)
AQŞ raketalar höcümenä qarşı saqlanu sistemasına kerä.
Ифрат Хисамов
Тәрҗемәи хәл
Оркестр өчен «Полк маршы»н һәм берничә җыр итә, «Әпипә»не эшкәртә. Хәрби хезмәттән соң Ифрат Балтач районы мәдәният йортында сәнгать җитәкчесе булып эшли башлый, академик хор оештыра. Хор өчен “Таң атканда”, “Ай былбылым” кебек татар халык көйләрен эшкәртә, «Ак каеннар» (М. Хөсәен сүз.), “Умартачы сөйгәнем” (М. Галиев), “Хөршидә - Мөршидә” (Г. Зәйнашева), “Агыйделкәй”, “Утыр әле яннарыма” (Ш. Галиев), “Бәрәңге”, “Балыкчы җыры”, “Укытучыма”, “Ромашка” җырларын, “Флейта һәм фортепиано өчен сонатина” (3 кисәкле), “Симфоник оркестр өчен сюита” (4 кисәкле), “Флейта һәм оркестр өчен концерт” кебек зур әсәрләр иҗат итә.
USS Donald Cook (DDG-75)
Qırım krizisı häm Ukrainada säyäsi krizis säbäple Rusiägä yanaw öçen Qara diñgezgä küçerelgän.
Ифрат Хисамов
Тәрҗемәи хәл
Гомеренең соңгы елларында ул уен кораллары ясау белән генә мәшгуль иде. Аларны төрле тональлекләргә көйләде һәм төрле уен коралларына кушылып уйнарлык итеп камилләштерә барды.
Композитор 2000 елда вафат була.
USS Donald Cook (DDG-75)
Vietnam suğışında bulğan ber äsir istälegenä atalğan.
Ğiraqqa qarşı höcümdä (2003 yılda) Tomahawk digän raketalar belän Ğiraq şähärlären utqa totqan.
Maxsus caylanma
2009 yılda bu esminetsta maxsus raketalar caylanmasın urnaştıru turında qarar qabul itelä.
2012 yılda RIM-161 Standard Raketa 3 (SM-3) (RIM-161 Standard Missile 3) caylanması Donald Cook esminetsında urnaştırıla.
Tözeleş
1996 yılda Bath Iron Works verflarında tözelgan, Norfolk (Virginiä ştatı) diñgez stantsiäsendä terkälgän. AQŞ Atlantik flotınıñ 22-nçe eskadrasına terkäp quyılğan.
Xezmät urını
2014 yılnıñ 8 aprelendä AQŞ xärbi räsmi xezmätkärläre raketala höcümenä qarşı sistemalı "Donald Cook" esminetsı Qara diñgezgä küçerep urnaştıraçağın belderä.
2014 yılnıñ 11 aprelendä esminets "AQŞnıñ Könçığış soyuzdaşların, ayıruça Ukrainanı yaqlawnı kürsäter öçen häm Rusiäne tuqtatır häm yanar öçen" Qara diñgezgä küçerelep citä.
Сэим-Я
Сэим-Я — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Ляпин елгасының уң ярыннан 122 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 16 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Төньяк Сосьва. Кече елга бассейны — Төньяк Сосьва, елга бассейны — Об, Төньяк  Сосьва елгасы кушылган урыннан түбәнрәк.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
GSC2714-1080
GSC2714-1080 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Глодяну-Силиштя (коммуна)
Глодяну-Силиштя — Румыниянең Бузеу жудецында урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Раффето
Раффето — Франциянең Сен-Маритим департаментында урнашкан коммуна.
Ошковице
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Дембяки
Дембяки — Польшаның Карпатасты воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Бруно Адлер
Бруно Фридрихович Адлер (1874 - 1942) - рус һәм совет географы, этнограф, археолог, антрополог, музей белгече, укытучы, профессор.
Биография
1874 елның 26 октябрендә Воронеж шәһәрендә туган.
1899 елда ул Мәскәү университетының физика һәм математика факультетында табигый фәннәр бүлеген тәмамлый. Аннан соң ул Лейпциг университетына белемен арттыру өчен бара. Анда ул җирле этнографик музейда эшли, Көнбатыш Европаның башка музейларын карый һәм өйрәнә. 1901 елда ул Россиягә әйләнеп кайта.
1902 елда ул Казан музее директоры итеп билгеләнә. Аның җитәкчелегендә бу музей Россиянең иң яхшы археология һәм этнография музеена әйләнә.
1906-1910 елларда Санкт-Петербург хатын-кызлар педагогик институтында антропология укыта.
1911 елда ул "Борынгы халыкларның карталары" темасы буенча кандидатлык диссертациясен яклый. Шул ук елда Казан университетының география һәм этнография кафедрасы профессоры итеп сайлана. 1918 елда археология, тарих һәм этнография җәмгыяте председателе итеп сайлана. Совет хакимиятенең беренче елында Казанда тудырылган Төньяк-Көнчыгыш археологик һәм этнографик институтның этнографик факультеты деканы булып хезмәт итә, 1919 елдан Казан шәһәре музее мөдире булып эшләде.
1922 елдан ул Мәскәүдә эшли башлый. Анда башта доцент, аннары Мәскәү университеты профессоры була, Урал, Себер һәм Ерак Көнчыгышны өйрәнү җәмгыятенең этнографик бүлеген җитәкли.
1930 елның декабрендә Беренче Бөтендөнья музее конгрессында аны ныкъ тәнкыйтьлиләр. 1933 елның 7 декабрендә аны кулга алалар һәм Төньякка сөргенгә җибәрәләр, аннан соң 7 ел төрмәгә хөкем итәләр. Соңрак НКВД җитәкчелегендәге махсус очрашу карары белән 1942 елның мартында Омск шәһәрендә атыла.
1990 елда реабилитацияләнә.
Адреслары
Казанда: Югары-Федоровская урамының бер яклы урамы, Селиванов йорты.
Сяльцо 1
Сяльцо 1 (Сяльцо 1 ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Мёрский районында урнашкан авыл.
Тарихы
1921-1945 елларда Польша Республикасы Виленский воеводалыгы Дисенский өязе Новы Пагост гминасы составында авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
(11108) Hachimantai
(11108) Hachimantai — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1995 елның 27 октябрендә Т. Кобаяси тарафыннан Оидзуми обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1995 UJ6» саналган.
Ла-Шапель-о-Сен
Ла-Шапель-о-Сен — Франциянең Коррез департаментында урнашкан коммуна.
(10265) Gunnarsson
(10265) Gunnarsson — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1978 елның 2 сентябрендә К.-И. Лагерквист тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1978 RY6» саналган.
Закше
Закше — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Лагуна-Гайтс (Техас)
Лагуна-Гайтс  — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Лагуна-Гайтс халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Дасцижэнне
Дасцижэнне (Дасціжэнне ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Глуский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Курозвенки
Курозвенки — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Хаттенхофен (Вюртемберг)
Хаттенхофен (Hattenhofen) — Алманиянең Баден-Вюртемберг җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Мехико (штат)
Башкаласы — шәһәре.
Тарих
1823 елда нигезләнгән.
Административ бүленеш
125 (2019).
Касбас-де-Уэска
Касбас-де-Уэска — Испаниянең Уэска провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Заимкөй (Сарайдүзү)
Заимкөй (Zaimköy) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Синоп иле Сарайдүзү илчесенә караган бер авыл (köy).
Рибейра-душ-Кариньюш
Рибейра-душ-Кариньюш — Португалиянең Гуарда округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Норт-Кингстаун (Род-Айленд)
Норт-Кингстаун  — Америка Кушма Штатларының Род-Айленд штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гаяниго (Падова)
Гаяниго — Италиянең Венеция төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Морнинг-Сан (Айова)
Морнинг-Сан  — Америка Кушма Штатларының Айова штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Морнинг-Сан шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гаяниго (Падова)
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Пудьва
Пудьва — Россия территориясеннән ага торган елга. Пермь крае, Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Мель елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 13 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Чулман кушылдыклары бассейны Агыйдел кушылганчы, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Şämsetdin Zäki
Şämsetdin Yäräxmät ulı Ğöbäydullin (Шәмсетдин Ярәхмәт улы Гобәйдуллин). Şağıyr', ädäbi iseme Şämsetdin Zäki (Шәмсетдин Зәки)- Orenburg ğubernası Zäk suı buyındağı İşmät awılında tuğan. Şul yılğa isemenä nisbätle räweştä ul üzenä, şağıyr' bulğaç, “Zäki”digän täxällüs alğan.
Tumıştan suqır bulğan bu şağıyrneñ biografiase bik ğıybrätle. Ul, xalıq mäqälendä äytelgänçä, “suqır küp kürer, küp yörer” digän keşelär törkemenä qarıy. Küze bötenläy kürmäsä dä, anda küzlelär dä tözätä almağan säğätlärne tözätü ostalığı bulğan. Ul başta Estärletamaq öyäze tatar mädräsälärendä, soñınnan Aşqazar-Balıqlı, Estärlebaş awıllarındağı ataqlı mädräsälärdä belem alğan, uqıtqan.
Şämsetdin Zäki - sufíçılıq qaraşların alğa sörüçe şağıyr'. Anıñ fälsäfäseneñ töp maqsatı - “xaqıyqätkä ireşü”. Şağıyr' üzeneñ şiğerlärendä “xaqıyqätne ezläwçe kyäfer - bozıqlıq artınnan yörüçe möselmannan xäyerleräkter”digän fikerdä tora. Ul ğäräp, farsı tellären tatar tele kebek ük qämil belgän, här öç teldä şiğerlär ícat itkän. Ş.Zäki 40 yäşendä xac säfärendäge yulda Tağanroğ şähärendä kinättän wafat bulğan.
Армияләрнең «A» төркеме
Армияләрнең «A» төркеме — (алман Heeresgruppe A) — Алман Кораллы көчләре (вермахт) эчендәге гаскәрләрнең оператив-стратегик берләшмәсе.
Төркемне оештыру. Көнбатышта кампания
1939 елның октябрендә Гаҗәп сугышы вакытында Рейнланд-Пфальцта 12-нче һәм 16-нчы армиялардан армияләрнең «A» төркеме оештырыла. 1940 елның май аенда, Францияга һөжүм итергә әзерләнгән чакны, төркемгә 2-нче белән 4-нче армияларны кушалар.
1943—1944 елның кыш-яз кампаниясе
1943—1944 елның кыш-яз кампаниясен Кызыл Армия Украинаның Уңъягында зур һөҗүм (Днепр-Карпаты опреациясе, 24 декабрь 1943 — 17 апрель 1944) белән башлый. Дүрт айлы һөҗүм нәтиҗәсендә алман «Көньяк» һәм «А» армияләр төркемнәре тар-мар ителәләр; Кызыл Армия Украина Уңъягын һәм кайбер көнбатыш өлкәләрен азат итәләр, ә көньякта ССРБ дәүләт чигенә чыгалар; 28 мартта, Прут елгасы аша чыккач, совет гаскәрләре Румыния территориясенә керәләр.
Һөҗүмдә 1-нче, 2-нче, 3-нче һәм 4-нче Украина фронтларның гаскәрләре, Кара диңгез флоты һәм Азак хәрби флотилиясенең кораблары һәм партизаннар катнашканнар; һөҗүм нәтиҗәсендә фронт 250—450 километрга көнбатышка, Ковель — Тернополь — Черновцы — Бельцы сызыгына күчкән.
Павельце (Лодзь воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Сяльцо 2
Сяльцо 2 (Сяльцо 2 ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Мёрский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Төньяк Рассоха (Безмошица кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Баренцев диңгезе бассейны елгалары Канин борынынан Печора елгасы бассейнына чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Печора һәм Мезень елгалары арасындагы, Баренец диңгезенә коючы, елгалар бассейны.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Курув (Свентокшиж воеводалыгы)
Курув  — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Дериляки
Дериляки — Польшаның Карпатасты воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(11109) Iwatesan
(11109) Iwatesan — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1995 елның 27 октябрендә Т. Кобаяси тарафыннан Оидзуми обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1995 UG8» саналган.
Каледиби (Һани)
Каледиби (Kaledibi) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Диярбакыр иле Һани илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Ярашъю
Ярашъю (Ярашъю) — Коми Республикасының Усть-Кулом районында урнашкан авыл.
Климат
Ярашъю климаты уртача-континенталь. Кыш озын, салкын, ә җәй кыска, гадәттә җылы, яисә салкынча. Биредә кырау җәен дә күзәтелә. Җәй көне циклоннар активлыгы сүлпәнәя, көзен исә киресенчә, үсә, шуңа күрә дә явым-төшем күләме арта. Көз белән яз салкын.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: комилар (91%), руслар (5%).
Ла-Шапель-Бланш (Кот-д’Армор)
Ла-Шапель-Бланш (La Chapelle-Blanche) — Франциянең Кот-д’Армор департаментына караган коммуна, Брон кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 7,92 км².
Закшев (Венгровский повяты)
Закшев  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Вознесенск
Вознесенск (Вознесенськ, Вознесенск) — Украинаның Николаев өлкәсендә урнашкан шәһәр.
Халык саны — 36192 кеше (2014).
Сәгать поясы
Халыкара стандарт буенча Вознесенск Көнчыгыш Европа вакыты (Eastern European Time, EET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +2:00 гә тигез.
Тарих
1795 елда нигезләнгән.
Халык
<div style=*font-size:88%*> Туган тел буенча, 2001: украин теле — 86,5%, рус теле — 12,5%.
Реалькам
Реалькам — Франциянең Сен-Маритим департаментында урнашкан коммуна.
Кастельфлорите
Кастельфлорите — Испаниянең Уэска провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Мичоакан
Мичоакан (Michoacán) — Мексика штатларының берсе.
Башкаласы — шәһәре.
Тарих
1823 елда нигезләнгән.
Административ бүленеш
113 (2019).
Кинг-Джордж (округ, Виргиния)
Кинг-Джордж — Америка Кушма Штатларының Виргиния штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Кинг-Джордж шәһәре.
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1727 елда оештырыла.
(10266) Vladishukhov
(10266) Vladishukhov — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Кинг-Джордж (округ, Виргиния)
Территориясе
Округ мәйданы 487/466 км² тәшкил итә.
(10266) Vladishukhov
Тарихы
1978 елның 16 сентябрендә Журавлёва Л. В. тарафыннан Кырым обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1978 SA7» саналган.
Риу-де-Мел
Риу-де-Мел — Португалиянең Гуарда округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Кинг-Джордж (округ, Виргиния)
Искәрмәләр
Кинг-Джордж (округ, Виргиния)
Риу-де-Мел
Географиясе
Мәйданы —.
Хаузах
Хаузах (Hausach) — Алманиянең Баден-Вюртемберг җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Павликовице (Кутновский повяты)
Павликовице  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Дзвиняч Долишний
Дзвиняч Долишний — Польшаның Карпатасты воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Прибешть
Прибешть — Румыниянең Васлуй жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Седа (Сеньяга кушылдыгы)
Седа — Россия территориясеннән ага торган елга. Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Сеньяга елгасының сул ярыннан 61 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 14 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Баренцев диңгезе бассейны елгалары Канин борынынан Печора елгасы бассейнына чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Печора һәм Мезень елгалары арасындагы, Баренец диңгезенә коючы, елгалар бассейны.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Одаркино
Почта индексы — 429536. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97232865001. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2101300009100.
Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2136.
Халык
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 465 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (97,78%), руслар (1,73%).
Давжанка (авыл)
Давжанка  (Даўжанка ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Кличавский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Гогошари (коммуна)
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Лагуна-Парк (Техас)
Лагуна-Парк  — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сяльцо Белае
Сяльцо Белае (Сяльцо Белае ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Полацкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.