cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Лидс (Алабама)
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Нижня-Лонка
Нижня-Лонка — Польшаның Карпатасты воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Киндешть (коммуна, Нямц)
Киндешть — Румыниянең Нямц жудецында урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
(11836) Айлин
(11836) Айлин — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1986 елның 5 февралендә Кэролин Шумейкер, тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1986 CB» саналган.
Сосновски (Каменски шәһәр округы)
Сосновское (Сосновское) — Свердловск өлкәсенең Каменск шәһәр округы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (94%).
Түбән Сунары
Түбән Сунары (Анат Сăнар, Нижние Сунары) — Чуашстанның Ядернә районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429068. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97253860005. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2102000007000.
Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2136.
Кицини
Кицини — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Түбән Сунары
Халык
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 96 кешенең яшәве мәгълүм.
Кицини
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Түбән Сунары
Халык
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (98,47%).
Пейнт-Рок (Техас)
Пейнт-Рок  — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Копча
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Пейнт-Рок (Техас)
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Енг-Харвута
Енг-Харвута — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Хусь-Яха елгасының уң ярыннан 44 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 23 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Кара диңгезе елгалары бассейны Надым елгасының көнчыгыш чигеннән Пур елгасы бассейнының төньяк-көнбатыш чигенә чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Пур.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Караҗавиран (Чермик)
Караҗавиран (Karacaviran) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Диярбакыр иле Чермик илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Кедров
Кедров ― фамилия.
Проничева
Проничева — Россия территориясеннән ага торган елга. Свердловск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Сосьва елгасының сул ярыннан 382 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 14 км.
Сарнув (Поддембицкий повяты)
Сарнув  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Проничева
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Сосьва елгасы, инештән алып Морозко авылы янындагы су үлсәү постына чаклы. Кече елга бассейны — Тубыл, елга бассейны — Иртеш.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Вермелья
Вермелья — Португалиянең Лиссабон округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Abacena chorrera
Abacena chorrera — Abacena ыруына, төнге күбәләкләр гаиләлегенә карый торган  күбәләк төре. Беренче тапкыр Уильям Шаус тарафыннан 1916 елда тасвирланган. «Тормыш каталогы»нда («Catalogue of Life») саналып үтелгән төрләре юк.
172 ел (б. э. к.)
172 ел (б. э. к.) — безнең эрага кадәр II гасырга кергән ел.
Решица-Мике
Решица-Мике — Румыниянең Караш-Северин жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Штеген (Драйзамталь)
Штеген (Stegen) — Алманиянең Баден-Вюртемберг җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(10739) Lowman
(10739) Lowman — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1988 елның 12 маенда Кэролин Шумейкер, тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1988 JB1» саналган.
Грабичов
Грабичов — Словакиянең  округында урнашкан авыл.
Тарихы
Авыл елда нигезләнгән.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
(11837) 1986 GD
(11837) 1986 GD — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1986 елның 2 апрелендә Поуль Йенсен тарафыннан Брорфельде обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1986 GD» саналган.
Подрузе
Подрузе — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Якакөй (Япраклы)
Якакөй (Yakaköy) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Чанкыры иле Япраклы илчесенә караган бер авыл (köy).
Чупры
Чупры (Чупры ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Докшицкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
GSC4306-1396
GSC4306-1396 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Эль-Барко-де-Авила
Эль-Барко-де-Авила — Испаниянең Авила провинциясендә урнашкан муниципалитет.
GSC4306-1396
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Эль-Барко-де-Авила
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Низдрець
Низдрець — Польшаның Карпатасты воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Конуэй (округ, Арканзас)
Конуэй — Америка Кушма Штатларының Арканзас штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Моррилтон шәһәре.
Тиель-Дам-Анье
Тиель-Дам-Анье — Франциянең Эр департаментында урнашкан коммуна.
Конуэй (округ, Арканзас)
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1825 елда оештырыла.
Территориясе
Округ мәйданы 1440 км² тәшкил итә.
Кинтень (коммуна)
Кинтень — Румыниянең Клуж жудецында урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Пинелоп (Техас)
Пинелоп  — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Линден (Алабама)
Линден  — Америка Кушма Штатларының Алабама штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Линден шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кички-Други
Кички-Други — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Сабах Кәлимуллин
Сабах Кәлимулла улы Кәлимуллин (1931 елның 21 декабре, СССР, РСФСР, ТАССР, Кайбыч районы, Олы Кайбыч) ― Татарстан АССРның атказанган зоотехнигы
Биографиясе
Сабах Кәлимулла улы Кәлимуллин Олы Кайбыч авылында 1931 елның 21 декабрендә колхозчы-крестьян гаиләсендә унберенче бала булып дөньяга килә. Бу чордагы күрше малайлары белән бергә 12 яшьлек Сабах та җәй җитү белән колхозда төрле эштә җигелеп эшли башлый. Башта колхоз басуларында каравылчы, ат җигеп кырга тирес чыгару, бозау, сарык, ат, сыер көтүләре көтү кебек җаваплы эшләрне дә башкара. Һәр ай саен 30 хезмәт көненнән дә ким эшләми. Сабах Кәлимулла улы 13-14 яшьләрдә Ватан сугышының чиксез авыр елларында хатын-кызлар белән урак ура, көлтә бәйли, чүмәлә куя, көлтәләрне үгезләр җиккән арбаларга төяп, Кече Кайбыч ягындагы ындыр табагына башак суктыру машинасы (молотилка) янына ташый. Игенне суктыру машиналары Бәрле елгасы су көченә җайланмаган була. Сугылган-чистартылган игенне Колаңгы яки Чувашстан Республикасындагы заготзерноларга үгез җиккән арбаларга 15-17 шәр капчык ашлык төяп илтәләр. Авылга беренче тапкыр "Кызыл Кайбыч" һәм "Сталин" исемендәге ике колхозга бер "полуторка" машинасы кайткач, заготзернога икмәкне шул машинага төяп озата башлыйлар. Авыл хуҗалыгы эшенә бирелеп хезмәт иткән егет Кайбыч урта мәктәбен тәмамлагач, үзенең киләчәк тормышын авыл хуҗалыгы белән бәйләргә уйлый. 1950 елда ул Казан дәүләт ветеринария институтының зоотехниклар факультетына алына, тырышып укый, катлаулы фәннәрне җиңел үзләштерә. Югары белемле белгеч, төпле профессиональ зоотехник дипломын кулына алып, Ворошилов районының Нәркәй МТСта зоотехник итеп эшкә билгеләнә. Акыл яшьтә түгел, башта, диләр бит. Ул яшь булса да, бу урында 3 ел буе нәтиҗәле эшли.
Кулы алтын егет институтта алган белемнәрен тирән кулланып, артта бара торган колхозларга булышу нияте белән Кайбыч районының Мәлки МТСына кайтып, баш зоотехник вазифаларын уңышлы башкара, терлекчелек хуҗалыгында җитди алдынгы үзгәрешләр кертә. 1961 елда Кайбыч район җитәкчеләре тәҗрибәле һәм теоретик яктан алдынгы фикерле белгечне районның баш зоотехнигы итеп үстерәләр. Бу эштә Сабах Кәлимуллин үз тирәсенә алдынгы колхоз җитәкчеләре - И.И.Трущин, П.С.Пыжов, Ф.И.Калашников, В.М.Зарезнов, Ф.Я.Ярхәмов, Б.С.Мөхәммәтҗанов, Н.К.Краснов һ.б. туплый. Алар белән кулга-кул тотынып, район данын, байлыгын арттыруда көчен, вакытын, сәламәтлеген кызганмый.
1963 елда район бетерелгәч тә, Буа районы авыл хуҗалыгы идарәсе Кайбыч җирлегендәге зоотехник эшләрен уңышлы алып барыр өчен, Сабах Кәлимуллинны инспектор итеп билгели. Һәр гөлүз савытында чәчәк ата, диләр. Сабах Кәлимуллин да Кайбычта эшләгән 1963-1964 елларда Кайбыч җирлеген чыннан да чәчәккә күмде. Бу кустагы колхозларда терлек продукцияләре, төгәлрәге ит, сөт, йон, йомырка буенча җитештерү планнары 115- 130 % үтәлеп килде. Татарстанга үзенең хезмәте белән танылып өлгергән югары белемле белгечне Татарстан Министрлар Советы Лениногорск район авыл хуҗалыгы идарәсенә баш зоотехник итеп җибәрә. Монда да Сабах Кәлимуллин үзен оста оештыручы, яңача фикер йөртүче, төпле белгеч итеп таныта. Терлекчелек продукцияләре җитештерү буенча район җитди уңышларга юл ала. Әмма ки, алтын бер җирдә генә ятмый, дигән кебек, Югары дәүләт органнары җитәкчеләре Сабах Кәлимуллинны аксап бара торган районның берсенә - Әгерҗе район авыл хуҗалыгы идарәсе башлыгы итеп билгелиләр. Бу эштә дә Сабах ага Кәлимуллин барлык төпле белемен кулланып, армый-талмый эшләп, җитди уңышларга ирешә. Нәтиҗә күз алдында була. Алдынгы колхоз батырлары, районның терлекчеләр оешма җитәкчеләре Мәскәүдә ВДНХ күргәзмәләрендә катнашып, 2-3 урыннарны яулыйлар. Бөртекле культураларның сыйфатларын күтәрү буенча Әгерҗе районы Идел буе өлкәләре арасын¬да 2-3 урыннарны яулап, ВДНХның Почет грамотасы белән бүләкләнә. Шундый ук бүләкләр терлекчелек продукцияләре буенча да бу районга эләгә. Әмма ки Лениногорск районындагы җитәкчеләр, дуслар һәм авыл хуҗалыгы белгечләре Сабах Кәлимуллинны кабат үз районнарына димлиләр. Ул дуслар теләгенә каршы килмичә, 1970-80 елларда районның баш зоотехнигы дәрәҗәсендә нәтиҗәле күрсәткечләргә ирешеп, яңадан-яңа уңышларга нигез сала. Татарстан Югары Советы Президиумы указы нигезендә Кәлимуллин Сабах Кәлимулла улы "Татарстан АССРның атказанган зоотехнигы" дигән мактаулы исемгә лаек була.
Караҗагүр (Малкара)
Караҗагүр (Karacagür) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Текирдаг иле Малкара илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Виалонга
Географиясе
Мәйданы —.
Сарнувек (Лодзь воеводалыгы)
Сарнувек  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Сансерг (кантон)
Сансерг — Франциянең Шер департаментында урнашкан коммуна.
173 ел (б. э. к.)
173 ел (б. э. к.) — безнең эрага кадәр II гасырга кергән ел.
Габдуллин
Габдуллин — фамилия.
Булевард-Гарденс (Флорида)
Булевард-Гарденс  — Америка Кушма Штатларының Флорида штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Булевард-Гарденс халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(11838) 1986 PJ1
(11838) 1986 PJ1 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1986 елның 1 августында Элеанор Хелин тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1986 PJ1» саналган.
Сәет (Югары Ослан районы)
Татар Сәете — Татарстан Республикасының Югары Ослан районындагы авыл.
Вакыт зонасы — MSK (Мәскәү вакыты) яки UTC+3.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.3 °C.
Штайнах (Ортенау)
Штайнах (Steinach) — Алманиянең Баден-Вюртемберг җирендә урнашкан коммуна.
Саватемка
Саватемка — Россия территориясеннән ага торган елга. Владимир өлкәсе, Түбән Новгород өлкәсе, Рязань өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Ука елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 28 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Ука бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Ука елгасы кушылдыклары бассейны Мукшыдан алып Иделгә койганчы, елга бассейны — Ока.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Сабакай вулысы
Сабакай вулысы (рус.  Собакинская волость), 1920 елдан соң Калинин вулысы (рус.  Калининская волость) — 1860-еллардан 1930 елга кадәр гамәлдә булган Казан губернасының һәм ТАССРның юк ителгән административ-территориаль берәмлеге. Казаннан Төньяк-Көнчыгышка 22 чакрым ераклыкта, Татарстанның Төньяк-Көнбатыш өлешендә урнашкан. Административ үзәк – Сабакай (Калинино) авылы.
Тарих
Сабакай вулысы территориясе 1552 елга кадәр Казан ханлыгында, 1552 елдан 1708 елга кадәр Россия патшалыгы Казан патшалыгында урнашкан, 1708 елдан 1781 елга кадәр Казан губернасының Казан өязендә, 1781 елдан 1796 елга кадәр Казан наместниклыгының Казан өязендә, 1796 елдан 1860-елларга кадәр Казан губернасының Казан өязендә урнашкан.
1860-елларның икенчке яртысында Казан өязенең икенче стан составында барлыкка килә.
1860-еллардан 1920 елга кадәр Казан губернасының Казан өязе составына керә, 1920 елның 25 июненнән декабрьгә кадәр Татарстан АССР Казан кантонының административ-территориаль берәмлеге, 1920 елның декабреннән 1930 елның 23 июленә кадәр Татарстан АССР Арча кантонының административ-территориаль берәмлеге булып тора.
1924 елда, төзелгән ТАССРның вулысларын зурайту проекты нигезендә, Каймар, Кулай һәм Чыпчык вулыслары исәбенә зурайтыла. 1927 елда вулысның 5 авылы яңадан төзелгән Воскресенск районына тапшырыла.
1930 елда Калинин вулысы юкка чыгарыла, аның күпчелек территориясе Дөбьяз, Казан һәм Питрәч районнарына кушыла.
Административ бүленеш
1883 елда Сабакай вулысында 22 община, 15 торак пункты (Сабакай, Биектау, Тимошкино һ.б.) һәм 1007 йорт хуҗалыгы булган. Крестъян җиренең мәйданы 92,3 км², сөрү җирләре 107,6 км² тәшкил иткән.
1890 елда вулыста 15 торак пункты һәм 1329 йорт хуҗалыгы булган. Җирнең мәйданы 109,5 км² тәшкил иткән.
1897 елда вулыста 18 торак пункты, 1914 елда 69 торак пункты, 1655 йорт хуҗалыгы булган. 1926 елның 1 гыйнварында вулыста 31 авыл җирлеге, 66 торак пункты һәм 3685 йорт хуҗалыгы булган. Вулысның мәйданы 528 км² тәшкил иткән.
Халык
1885 елда халык саны 6378 кеше тәшкил иткән.
1890 елда халык саны 6188 кеше тәшкил иткән, шул исәптән ир-атлар — 2937 җан, хатын-кызлар — 3251.
1897 елда халык саны 7975 кеше тәшкил иткән. Төп милләт: руслар. 1914 елда халык саны 10279 кеше тәшкил иткән, шул исәптән ир-атлар — 4938 җан, хатын-кызлар — 5341. 1926 елда вулыста 20166 кеше яшәгән.
Инфраструктура
1904 елда вулыс территориясендә 3 чиркәү урнашкан; 10 зимства мәктәбендә 327 малай һәм 127 кыз укыган; 2 чиркәү-мәхәллә мәктәбендә 56 малай һәм 34 кыз белем алган.
1914 елда 1655 йортта 1190 ат, 4540 сарык, 5 кәҗә, 890 дуңгыз һәм 1811 баш мөгезле терлек; крестьяннар өчен 13237 дисәтинә уңайлы җир исәпләнгән.
1909 елда Тимошкино кредит товариществосы оештырыла; 1913 елга анда 1645 әгъзә исәпләнгән.
Транспорт
Вулыс территориясе аша Казан-Пермь почта тракты үткән, Сабакайда бу трактның почта станциясе урнашкан.
Рафаил Төхфәтуллин
Рафаил Төхфәтуллин, Рафаил Газиз улы Төхфәтуллин (Рафаил (Рафаэль) Газизович Тухфатуллин (Тухватуллин), 1924 елның 1 гыйнвары, ССРБ, РСФСР, ТАССР, Арча кантоны, Яңа Иябаш — 1994 елның 15 июле, РФ, ТР, Әлмәт) — язучы, Татарстан АССР атказанган мәдәният хезмәткәре (1984). Бөек Ватан сугышында катнашучы. 1955 елдан ССРБ язучылар берлеге әгъзасы.
Тәрҗемәи хәле
1924 елның 1 гыйнварында ТАССР Арча кантоны (хәзерге Арча районы) Яңа Иябаш авылында укытучы гаиләсендә туган. Яңа Кенәрдә тугызъеллык мәктәпне, Донбасста Горловка шәһәрендә ФЗӨ мәктәбен, Мәскәүдә ССРБ язучылар берлеге каршында югары әдәби курсларны (1959) тәмамлаган.
Бөек Ватан сугышында
Брянск, Орша, Рига шәһәрләре өчен каты сугышларда катнаша. Сугыш кырында ике тапкыр (башы) яралана, контузия ала. Кызыл Йолдыз ордены белән бүләкләнә. 1945 елның гыйнварында армия хезмәтеннән азат ителә, туган авылына кайта.
Иҗаты
1948 елда «Кызыл Татарстан» (хәзерге «Ватаным Татарстан») газетасында «Сабакташлар» исемле беренче хикәясе басыла һәм премиягә лаек була. Хикәяләре тупланган беренче җыентыгы («Таныш гөрелте») 1954 елда дөнья күрә. Сугыш еллары һәм сугыштан соңгы авыл тормышын сурәтли. Әлмәткә күчеп килгәч, нефтьчеләр, төзүчеләр турында яза. 34 китап язып бастыра. Әсәрләре казакъ, үзбәк, каракалпак, чуаш, башкорт, инглиз, француз, алман, испан, поляк теле поляк,  чех телләренә тәрҗемә ителгән. Соңгы язган әсәре — Кызыл туры повесте.
Чуаш милли хәрәкәте
Чуаш милли хәрәкәте (Чаваш наци юхăмĕ) — чуаш халкының милли эмансипация һәм тигез хокук өчен хәрәкәте.
Чуаш милли хәрәкәтенең стихияле элементлары 16 нчы гасырдан башлап төрле социаль чыгышларда чагылыш тапкан. Салымнардан качу һәм гаепләрдән качу, җирле локаль әһәмияттәге Кораллы акцияләр, кеше хакимиятенә бирү, дәүләт тарафыннан аз контрольдә тотыла торган регионнарга карау, хөкүмәткә каршы масштаблы чыгышларда катнашу, массакүләм христианлаштыруның (Томеев О., С. Т. Разин җитәкчелегендәге крестьян восстаниесе, Е. И. Пугачев җитәкчелегендәге крестьян восстаниесе, подполковник А. И. Свечин комиссиясе, чуаш һәм Мари крестьяннары восстаниесе (1842)) нык каршылык күрсәтүе этносның протест потенциалына дәлил булып тора.
Чуаш халкының берләшүе
Александр II реформалары һәм алар белән бәйле социаль-икътисади, сәяси һәм рухи үзгәрешләр Идел буе халыклары тарихында яңа чорны ачты. Чуаш этносын милли яктан туплауда гражданлык хокукларын һәм хокук кырын, шулай ук белем бирү киңлеген киңәйтү белән бәйле иҗтимагый-сәяси тормышны либеральләштерү мөһим фактор булып тора. Мәктәп эшен, мәдәниятне үстерүдә чуаш халкы арасында Н.И. Ильминский, Н.И. Золотницкий, И. Я.Яковлев, И. Н. Ульянов, Сембер чуаш мәктәбе зур роль уйный. 19 гасырның икенче яртысындагы социаль-икътисади үсеш һәм үзгәрешләр иҗтимагый аңда да чагылыш тапкан, оештырылган ЧМХ барлыкка килү өчен, аның лозунгларын, сәяси мәнфәгатьләрен һәм таләпләрен формалаштыру өчен идея нигезе әзерләгәннәр.
Беренче рус революциясе
Идел буе халыкларының милли хәрәкәте 1905-07 беренче рус революциясе белән тизләтелә, анда социаль-сәяси, икътисади һәм милли каршылыклар һәм низаглар бер-берсенә кушыла. Милли күтәрелеш идеяләрен, барыннан да элек, укытучылар, руханилар һәм юристлар тәкъдим иткән чуаш зыялылары алып барды. Аларның күбесе чуаш Сембер укытучылар мәктәбендә тәрбияләнүчеләр булса да, и.я. Яковлев куйган максатларыннан һәм бурычларыннан канәгать түгел иде инде. Чуаш интеллигенциясе вәкилләренең күпчелеге Идел буенда барлык революцион хәрәкәтләрдән Чуаш халкына аеруча көчле йогынты ясаган эсерлар партиясе идеяләрен уртаклаша. Аның даирәсендә чуаш милли хәрәкәтенең идеологиясе һәм лидерлары формалашты. Чуаш эсерасы милли-мәдәни автономиягә таләп итә. «Хыпар» газетасы (1906 елның гыйнварыннан) басмасы милләтнең Авангард көчләрен берләштерергә, халыкның социаль һәм мәдәни яңарышы юлларын аңларга ярдәм итә. "Хыпар" ның чишмә башында милли. публицистика күрсәткәнчә, бу чуаш иҗтимагый фикерендә алга китеш турында сөйли, аның диапазоны мәгърифәтчелектән алып социаль-сәяси, Дәүләт-хокукый карашларга кадәр киңәйде. Газета Дәүләт Думасына сайлауларда үз ролен уйнады. Чуашстан парламентарийлары (Я. А. Абрамов, Н. П. Ефремов, Д. А. Кушников, К. В. Лаврский, И. И. Соколов, З. М. Таланцев, А. Ф. Фёдоров), партиянең нинди булуына карамастан, белем бирүне үстерү, милли тигез хокукны яклау өчен үз депутат эшчәнлегендә чыгыш ясадылар.
Революция елларында 1905-07 елларда Чуаш крестьяннары хәрәкәте җәелдерелә, анда аграр мәсьәлә белән бергә иҗтимагый-сәяси һәм милли таләпләр – гражданлык тигез хокуклылыгы һәм Ирек, телләрнең тигез хокуклылыгы, мәктәптә туган телдә белем алу, җирле халык тарафыннан судьялар сайлау, суд эшләрендә чуаш телен куллану, халыкның милли составын исәпкә алып, җирле идарә булдыру һ. б. тәкъдим ителә. 1905-07 елларда чуаш иҗтимагый тормышы аренасына яшьләр һәм сәяси радикаллар аша яңа көчләр чыга, алар төрле яклап мәгърифәт һәм мәдәният нигезендә милли берләшмә концепциясен сәяси үзаң, Чуаш халкын социаль азат итү өчен класслы көрәш үсешенә басым ясый. 1905-07 елларда чуаш иҗтимагый тормышы аренасына яшьләр һәм сәяси радикаллар аша яңа көчләр чыга, алар төрле яклап мәгърифәт һәм мәдәният нигезендә милли берләшмә концепциясен сәяси үзаң, Чуаш халкын социаль азат итү өчен класслы көрәш үсешенә басым ясый (И. Н. Юркин, Г. А. Кореньков).
1917 елның февраль революциясе
1917 елгы Февраль революциясеннән соң оештырылган Чуаш милли хәрәкәте башта Идел-Кама төбәге халыкларының гомуми оешма формасын эшләгән территориаль органнары-җәмгыять (аннары Идел буе вак халыклары берлеге) һәм Идел буеның кече халыклары съездлары кысаларында бара. Беренче чуаш милли берләшмәләре 1917 елның язында барлыкка килә. 27 мартта Г. И. Комиссаров рәислегендә Уфаның чуаш милли җәмгыяте оештырыла, җәйгә чуаш милли оешмалары челтәре оештырыла, ул губерна гына түгел, өяз һәм авыл оешмаларын да үз эченә ала. Милли күтәрелеш чиркәү тормышында үзгәрде. Кайбер руханилар чуаш милли хәрәкәтенең актив эшлеклеләре (П. П. Шленкин, Д. Ф. Филимонов, Т. А. Земляницкий, Г. Т. Тихонов, А. С. Иванов, К. П. Прокопьев һ. б.). Төп таләпләр итеп Чуаш мәхәлләләренә дин әһелләрен билгеләү, чиркәүгә туган телне гыйбадәткә кертү, чуаш архиереясы вазыйфасын гамәлгә кую тәкъдим ителә.
1917 елның 1 маенда яңадан торгызылган «Хыпар» газетасы этносның иҗтимагый-сәяси һәм милли омтылышлары үрнәгенә әверелә, барлык чуашларны бердәмлеккә чакыра.
Февральдән соңгы чорның аермалы үзенчәлеге-гамәлдәге демократик демократлаштыру һәм милли төбәктә этник эчтәлек белән котылгысыз рәвештә тулыландырылган яңа сәяси институтларның барлыкка килүе. Тарихта беренче тапкыр Цивильск, Чебоксар һәм ядрә земство идарәләре рәисләре итеп чуашлар сайлана.
Чуашларның массакүләм катнашуының альтернатив формалары барлыкка килде. халыкның иҗтимагый-сәяси тормышында-депутатлар, крестьяннар советлары. милли специфика өязнең крестьян съездлары эшчәнлегендә ачык чагылды, аларда Россия халыкларының милли үзбилгеләнеше һәм административ-территориаль корылышы турында фикер алышынды. Чуашларның хәрби берләшмәләре (Чуаш хәрби комитетлары һәм якташлар берләшмәләре) милли юнәлешле булып тора, алар арасында сәяси партияләрнең яңа генерациясе барлыкка килә. лидерлары (А.Д. Краснов, Д. П. Петров, Г. Т. Титов һ. б.). ЧМХ 1917 елның февраленнән соң башка иҗтимагый берләшмәләр дә, мәсәлән, укытучылар берлеге, Чуаш укучы яшьләре һ. б. кебек иҗтимагый берләшмәләр дә үз алдына милли-сәяси максатлар куймыйлар, әмма чуаш җәмгыятенең иҗтимагый һәм гражданлык инициативасын үстерү өчен социаль киңлек формалаштыралар.
Февраль 1917 кискен стимуллаштыра күппартиялелек, выдвинув беренче планы либераль һәм социалистик партия, алар үз программаларында котылгысыз булырга тиеш иде төгәл артикулировать өрәк һәм ысуллары, милли проблемаларны хәл итү. Чуаш краенда гамәлдә булган сәяси партияләр Россия дәүләте кысаларында автономия таләбен тәкъдим иткән, ул демократик яисә Федератив дип үзгәртелгән. 1917 елның җәендә, партиянең программа максатлары буларак, эсерлар лидерлары, тиешле социаль-сәяси шартлар, чуашлар өчен милли-мәдәни мохтәрият барлыкка килгән вакытта, демократик республика лозунгларын, хакимиятнең сайлау органнарындагы милли вәкиллекнең пропорциональ-милли вәкиллеген Федератив дәүләткә әверелдерү перспективасы белән тәкъдим итәләр.
ЧМХ милли күтәрелеш стратегиясе һәм идеологик платформа 1917 елның июнендә Сембердәге гомумваш милли форумында кабул ителә (Үзәк чуаш милли оешмасын – Чуаш милли җәмгыяте (ЧМЖ) сайлап алган.
Октябрь революциясеннән соң
1917 елның октябрендә вакытлы хөкүмәтне өзү һәм хакимиятнең большевиклардан һәм сул эсерлардан кулына күчүе илдә сәяси көчләрнең яңа конфигурациясен булдыралар. Совет хөкүмәте үз декретларында Россия халыкларының мөстәкыйль дәүләт төзелгәнче ирекле үзбилгеләнеш хокукын игълан итте. 1917 елда конвtта татар һәм башкортларның милли лидерлары тарафыннан Урта Идел һәм Урал буе өлкә автономиясенең (Идел-Урал штаты, Урал-Идел штаты, Урта Идел һәм Көньяк Урал штаты, Идел-Кама штаты, Идел-Урал совет республикасы яки Татар-Башкорт Совет Республикасы) планы тәкъдим ителә. Аны булдыру турындагы дискуссияләрдә Чуаш вәкилләренең төп таләпләре булып, аңа кергән барлык халыкларның тигез хокуклылыгын һәм суверенлыгын тәэмин итү һәм милли-мәдәни автономияне тәкъдим итү торды; булдырыла торган штат Россиянең аерылгысыз өлеше, ә эчке административ төзелеше буенча – «төбәк (өлкә) Федератив милләт Республикасы»буларак каралды. Татар-Башкорт Совет Республикасы турындагы бәхәсләрдә соңгы позиция Гомуммушваш эшче-крестьяннар съездында (1918 елның июне) чагыла, ул аңа Чуаш халкын кертүгә каршы чыга.
1918 елның февраль – март айларында чуаш милли хәрәкәтендә таркала, сул көчләр блогы була, анда сулдан социалистлар-революционерлар, милләтче чуаш социалистлары партиясе һәм партиясез хәрби хезмәткәрләр, Совет хакимияте платформасын таныган укытучылар һәм укучылар керә. Сул блокта катнашучылар уң эсерлардан «Хыпар» газетасы редакциясенең милкен алалар һәм «Канаш»яңа басма органын бастыруга керешәләр. 5 мартта Чуаш сул Социалистик комитеты оеша, аның инициативасы буенча Казан губернасы Советы каршындагы чуаш эшләре буенча Комиссариат ачыла. Чуаш милли хәрәкәте лидерлары арасында 1918 елның җәендә таралалар, анда милли эшлеклеләрнең зур төркеме, ЧМХ актив әгъзалары, Оештыру җыелышының делегатлар-чуашлары (Г. Ф.Алюнов, С. Н. Николаев, Д. П. Петров, Г. Т. Титов, И. В. Васильев) советларга каршы лагерьга күчәләр. Әмма хәрәкәт совет-партия оешмалары рәвешендә оештыру эшләрен дәвам иткән. 1918-19 елларда Казан, Сембер, Самара һәм Саратов губерналарында советларның башкарма комитетларының губерна бүлекләрендә чуаш бүлекләре барлыкка килә, РКП(б) губерна комитетлары каршында тиешле секцияләр оештырыла; чуаш бүлекләре (секцияләре) Кызыл Армия штабларының һәм реввоенсоветларының сәяси бүлекләре каршында эшли. Централ. совет учреждениесе булып Эльмень авылы җитәкчелегендәге РСФСР халык комиссариаты каршындагы Чуаш бүлеге сайланды.
Чуаш АҖ - Чуаш АССР
1918 нче елның 2 нче яртысыннан башлап Чуаш милли хәрәкәте лидерлары чуашларның административ-территориаль берәмлеген булдыру идеясенә тартыла башлый. Чуаш хезмәт коммунасының мәгариф проекты документаль рәвештә теркәлгән. Чуашлар өчен аерым милли-территориаль берәмлек оештыру идеясе Чуаш автономияле өлкәсен төзүдә, аннан соң аны Чуаш АССРына үзгәртеп коруда чынга ашкан. ЧМХ милли үсеш проблемаларына бары тик үз автономиясенә яшәгән чуаш халкының гына нык йогынты ясый. 1920 елларда Чуаш диаспорасына ярдәм итүгә һәм аны үстерүгә җитди игътибар бирелә. Милли мәсьәләләрне кую һәм фикер алышу. үсеш, кагыйдә буларак, бөтен халыкның автономия халкы гына түгел, ә тулаем алганда булуын күз алдында тотуы белән характерлана. Бу хакта ул чорда күп санлы Бөтенчуаш, гомумуваш, бөтенроссия чуаш конференцияләре, съездлар, җыелышлар исемнәре дә сөйли. Милли укулар челтәре бар. Татарстан, Башкортстан, Сембер, Самара һ.б. губернияләрдә. Самара һәм Казанда чуаш газеталары чыгарыла. СССРның барлык районнарында яшәүчеләр өчен Мәскәүдә «Ĕçлекенсен сасси»газетасы чуаш телендә чыгарылган. Башкортстанда, Сембер губернасында, Татарстан АССР, Саратов губернасында, Казакъстанда һәм Себердә чуаш милли административ-территориаль берәмлекләре оештырыла. 1920 елларда үзәк партия һәм совет органнары һәм учреждениеләре каршындагы чуаш вәкиллекләре челтәре эшли.
Нэптан баш тарту, тоталитар типтагы җәмгыять формалаштыру милли мөнәсәбәтләр өлкәсендә демократик процесслар белән бергә алып барыла: 1930 нчы еллардан биредә өстенлек итүче унификация тенденциясе була. Милли милләтчелек һәм интернациональлеккә каршы тору кебек аңлашыла башлады. Мәскәүдә чуаш вәкиллекләре челтәре бетерелде, чуашларга үзәк газета чыгару туктатылды. Коммунар телендә. «Национализм» га каршы көрәш флагы астында барлык этнотерриториянең мәнфәгатьләрен исәпкә алу тәҗрибәсен онытуга бирелде. бер төркем чуашлар, рәсми документлардан республикадан читтә компактлы яшәүче чуашлар турында искәртү юкка чыккан; сәясәтнең чуаш телен тамырдан үзгәртү һәм тормышка ашыру процесслары туктатылган. 1960 еллар уртасында милли аермаларны юкка чыгару, милләтләрнең бер «совет халкына " кушылу теориясе игълан ителә.
Үзгәртеп кору
1988 елның язында ЧНИИ ЯЛИЭ һәм ЧДУ фәнни хезмәткәрләре Төркеме и.я. Яковлев җәмгыятен төзү инициативасы белән чыгыш ясый, халык буларак Җәмгыятьнең программасы һәм уставы эшләнә. иҗтимагый-сәяси хәрәкәт. Максат һәм бурычлар арасында җәмгыятьнең рухи һәм милли яңарышы, милли-мәдәни берләшүе игълан ителде. аларның яшәү урыннарына бәйсез рәвештә, Чуашстан АССРның икътисад, сәясәт һәм мәдәният өлкәсендәге суверенлыгы, халыкны саклау һәм үстерү. И. Я. Яковлев мирасын өйрәнү һәм популярлаштыру, чуаш теленә дәүләт статусы бирү һ. б. Республика массакүләм мәгълүмат чараларында дискуссияләр уза, 1988 елның 30 ноябрендә И. Я. Яковлевның программ максатлары һәм бурычлары турында фикер алышу белән киң җыелыш була. Инициативаны чуашлар ягыннан каршы алдылар. КПСС Өлкә Комитеты, һәм 1989 елның апреленә билгеләнгән оештыру съезды тыела.
ЧПКЦ/ЧНК/НКП/НКА
1989 елның декабрендә Чуаш иҗтимагый-мәдәни үзәгенең (ЧОКЦ) гамәлгә кую съезды үткәрелә, аның рәисе итеп М. Н.Юхма сайлана. Февраль-март айларында Чуаш АССРның Министрлар Советы ЧОКЦ Уставын һәм платформасын раслады. 1991 елның мартында чуаш милли яңарышы партиясенең (чăваш аталану партия#, чэп) гамәлгә кую Съезды уза, аның программасында Чуашстанның икътисади һәм сәяси суверенитетына ирешү бурычы тора. 1992 елның 9 октябрендә Чуаш милли конгрессының (ЧНК) гамәлгә кую Съезды була. ЧМХ рәисе итеп А.П. Хузангай сайлана.
1980 нче еллар азагыннан башлап чуашларның милли-мәдәни берләшмәсе (коммерциячел булмаган оешмалар) төрле өлкәләрдә барлыкка килә. Россия төбәкләрендә, барыннан да элек, Урал-Идел буенда (Башкортстан Республикасы һәм Татарстан Республикасы, Ульяновск һәм Самара өлкәләрендә), анда Чуашстан территориясеннән читтә чуаш халкының иң зур массасы чагыштырмача күпләп яши. Коммерцияле булмаган оешмаларның төрле формалары Мәскәү һәм Санкт-Петербургта, БДБ илләрендә (Казахстан, Молдова, Украина) һәм Балтиядә (Латвия, Эстония) оештырыла. «Милли-мәдәни автономия турында» Россия Федерациясе Законы кабул ителгәннән соң (1996) чуаш милли-мәдәни автономияләре оеша башлый.). 2011 елда Россиядә. Фед. чуашларның 85 коммерциячел булмаган оешмасы исәпләнә, шул исәптән 25 милли-мәдәни автоном оешмасы. 2001 елда чуашларның федераль милли-мәдәни автономиясе экстерриториаль иҗтимагый-дәүләт белемнәре буларак расланды.
Чуаш милли-мәдәни мохтариятләренең күпчелеге мәдәни – мәгърифәтчелек эшчәнлеге белән шөгыльләнә-фольклор коллективлары булдыру, традицион Чуаш бәйрәмнәрен үткәрү, җирле республика һәм өлкә газеталары, туган якны өйрәнү һәм тарихи-этномәдәни эчтәлекле китаплар нәшер итү, милли мәгарифкә ярдәм итү (туган телне һәм әдәбиятны өйрәнү), Чуаш радио - телевидение программаларын җирле дәрәҗәдә оештыру.
Коркаць
Коркаць (Коркаць ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Могилёвский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Кулуш Пустошь
Кулуш Пустошь — Татарстан Республикасының Мамадыш районындагы авыл.
(10740) Fallersleben
(10740) Fallersleben — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Кулуш Пустошь
Вакыт зонасы — MSK (Мәскәү вакыты) яки UTC+4. Почта индексы — 422183.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.0 °C.
Решка (авыл)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Подсадек
Подсадек — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Кодор тарлавыгы
Кодóр тарлавыгы, шулай ук Кодóри тарлавыгы (Кәыдыра, კოდორის ხეობა) — Кавказ тауларындагы Абхазиянең икенче зур елгасы булган Кодор елгасының үзәне, тарлавык.
Тасвирлама
Кодор тарлавыгы Абхазиянең төньяк-көнчыгыш өлешендә Кодор елгасының югары агымында урнашкан. Биеклеге: 1 300 дән 3 984 метрга кадәр. Климаты дымлы, кышы карлы. Ел саен 1 600 мм явым-төшем (гыйнварда 120 мм, апрельдә 160 мм, июльдә 180 мм, октябрьдә 160 мм) була. Елына 30 тәүлек яңгыр ява. 180 тәүлек чамасы тарлавык кар капламы белән каплана. Гыйнварда уртача температура: -3, апрельдә: 3, июльдә: 14, октябрьдә: 5. Уртача максималь температура (июль): 28 °C.
Үзәндә тау авыллары, аерым алганда, үзе кечкенә уннарча бистәдән торучы Ажара авылы урнашкан. 2002 елгы халык санын алу мәгълүматлары буенча, үзәндә 1 956 кеше яшәгән, шуларның 1 912 се этник гөрҗи—сван булган. 2008 елның августында җирле халыкның күбесе чигенүче гөрҗи гаскәре белән биредән киткән.
Яңа тарих
вакытында (1992—1993) Абхазия составына керүче Кодор тарлавыгы Абхазия белән Гөрҗистан арасындагы каршылык урынына әйләнә. Гөрҗистан ягында җирле сван ополчениесе отрядлары чыгыш ясый, аларның иң зурысы Эмзар Квициани җитәкчелегендәге «Монадире» (მონადირე — «Сунарчы») отряды була. Аның ярдәмендә Кодор тарлавыгының көнчыгыш өлеше («» дип атала торган урын) хәрби хәрәкәтләрдән соң Гөрҗистан хөкүмәте контролендә кала.
1994 елның 4 апрелендә Мәскәүдә Гөрҗистан һәм Абхазия тарафыннан имзаланган «» шартлары буенча, Гөрҗистан гаскәрләрен Кодор тарлавыгыннан аларның Абхазиядән читтә урнашкан урыннарына БДБ тынычлык урнаштыру көчләре вәкилләре һәм контроле астына чыгару таләп ителә. Бер үк вакытта Кодор тарлавыгында тынычлык урнаштыру көчләреннән һәм халыкара күзәтүчеләрдән даими патрульлек итүне оештыру таләп ителә.
Алга таба тарлавык территориясендә даими киеренкелек саклана. Тарлавыкта берничә булып ала:
Прорвинская
Прорвинская — Россия территориясеннән ага торган елга. Свердловск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Сосьва елгасының уң ярыннан 282 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 26 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Сосьва елгасы, инештән алып Морозко авылы янындагы су үлсәү постына чаклы. Кече елга бассейны — Тубыл, елга бассейны — Иртеш.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Свендзенеевице
Свендзенеевице — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Енг-Харвута-Яха
Енг-Харвута-Яха — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Хусь-Яха елгасының уң ярыннан 65 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 16 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Кара диңгезе елгалары бассейны Надым елгасының көнчыгыш чигеннән Пур елгасы бассейнының төньяк-көнбатыш чигенә чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Пур.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Эль-Баррако
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
GSC4380-2196
GSC4380-2196 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Бережок
Бережок (Бережок) — Свердловск өлкәсенең Дегтярск шәһәр округы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (90%).
Крейгхед (округ, Арканзас)
Крейгхед — Америка Кушма Штатларының Арканзас штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Джонсборо шәһәре.
Территориясе
Округ мәйданы 1841 км² тәшкил итә.
Түбән Яуши
Түбән Яуши (Анат Явăш, Нижние Яуши) — Чуашстанның Ядернә районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429076. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97253850003. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2102000007200.
Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2136.
Халык
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 99 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (100,00%).
Саях
Саях — Россия территориясеннән ага торган елга. Түбән Новгород өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Сейма елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 17 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Ука бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Ука елгасы кушылдыклары бассейны Мукшыдан алып Иделгә койганчы, елга бассейны — Ока.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Низини
Низини — Польшаның Карпатасты воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Линкольн (Алабама)
Линкольн  — Америка Кушма Штатларының Алабама штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Линкольн шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кички-Перши
Кички-Перши — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Чурылава (Аршанский районы)
Чурылава (Чурылава ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Аршанский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Градиско
Градиско — Словакиянең  округында урнашкан авыл.
Тарихы
Авыл елда нигезләнгән.
174 ел (б. э. к.)
174 ел (б. э. к.) — безнең эрага кадәр II гасырга кергән ел.
Градиско
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Киождень (коммуна)
Киождень — Румыниянең Вранча жудецында урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Штайнен (Баден)
Штайнен (Steinen) — Алманиянең Баден-Вюртемберг җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Плезант-Велли (Техас)
Плезант-Велли  — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Якакөй (Оваҗык)
Якакөй (Yakaköy) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Карабүк иле Оваҗык илчесенә караган бер авыл (köy).
Караҗадаг (Сиверек)
Караҗадаг (Karacadağ) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Шанлыурфа иле Сиверек илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Свендув
Свендув — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(10741) 1988 SF3
(10741) 1988 SF3 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1988 елның 16 сентябрендә Шелте Бас тарафыннан Серро-Тололо обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1988 SF3» саналган.
(11839) 1986 QX1
(11839) 1986 QX1 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1986 елның 27 августында Анри Дебеонь тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1986 QX1» саналган.
Сантранж
Сантранж — Франциянең Шер департаментында урнашкан коммуна.
Решкань (Денешть, Васлуй)
Решкань — Румыниянең Васлуй жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Надежда Обухова
Надежда Андрей кызы Обухова (, Мәскәү, Россия империясе — 14 август 1961, Феодосия, Кырым өлкәсе, Украина ССРы, СССР ) — Россия, совет опера җырчысы ( меццо-сопрано ). 1 нче дәрәҗә Сталин премиясе лауреаты ( 1943 ). ССРБның Халык артисты ( 1937 ). Ленин ордены ( 1937 ) кавалеры.
Биографиясе
Надежда Обухова 1886 елның 22 февралендә (6 март) Мәскәүдә туа. Дворяннар гаиләсеннән, аның ата-бабаларының берсе Е. А Баратынский (ул аның оныгы, әбисе Елизавета Илинична һәм Е.А.. Баратынский — ике туганна).Ике туган агасы — композитор Н. Б. Обухов
Тарлавык
Тарлавык (ущелье, ravine) — таулардагы тар, тирән, текә кыялы үзән. Каньоннан аермалы буларак, тарлавыкта үзән төбен елга юлы тулысынча капламый. Бер өлешен урман алып тора. Шунлыктан тарлавыклар тауларда кешеләргә, транспортка үтеп йөрергә уңайлы булган табигый үткел (перевал) вазифасын да башкара.
Текә кыялы таулардан аермалы буларак, сөзәк битләүле (авышлык) тауларда тау сыртлары, сопкалар арасында тар үзәннәр хасил була.
Надежда Обухова
Биографиясе
1912 елда ул П.И.Чайковский исемендәге Мәскәү дәүләт консерваториясен тәмамлый  ( В. А. Масетти класы) һәм концерт җырчысы булып чыгыш ясый башлый. 1916 елда ул үзенең опера сәхнәсендә Полина партиясы белән  (П.Чайковскийның ) дебютын башлый. Опера сәхнәсендә ныгынгач, ул 1943 елга кадәр Зур театрның солисты булып эшли.
Тарлавык
Тарлавык, кагыйдә буларак, елга тау массивында ярык хасил иткәч, барлыкка килә. Тарлавыкларда кар ишелү (лавина), бозлык шуышу, сил агу куркынычы саклана.
Һималай тауларындагы 8 мең метрлы Аннапурна һәм Дһаулагири тау түбәләре арасыннан агучы Кали-Гандаки елгасы (2 540 метр биеклектә ага) ясаган Калигандак тарлавыгы — дөньяда иң тирән тарлавык.
Надежда Обухова
Биографиясе
Рус вокал мәктәбе вәкиле. Җырчының матурлыгы һәм байлыгы буенча сирәк булган тавышы бик киң диапазон белән аерылып торды: контральттан алып югары меццо-сопрановларга кадәр партияләрне башкарды. Җырчының артистлык йөзе камил вокал осталыгының сәхнә образының эчкерсезлеге һәм намуслылыгы, кабатланмас сөйкемлелеге белән аерылып торды.
Төрле елларда җырчының партнерлары: П.и. Словцов, Л. В. Собинов, В. Р. Петров, Ан. А.Иванов, И.С. Козловский һәм башкалар. Обухова белән Сахаров дуэты турында соклану белән Козловский: "Обухова тынгысыз иде һәм аның белән эшли башлаучыларны мавыктырды. Барлык кагыйдәләргә карамастан, Надежда Андреевна еш кына төн сәгатендә җырларга керешә иде. Мин, күп кенә кешеләр кебек үк, тынлыкны яратам, әмма, Обухова тавышы яңгырый башлагач, ирексездән һәрчак дулкынлану кичерә идем. Һәм бу еш була иде: Надежда Андреевнада кугакта  Матвей Иванович Сахаровка  — искиткеч пианист, аның даими концертмейстеры. Музыка  башлана. Мин стена артында, барысын да ишетәм — каршы тора алмыйм, мин аларга таба барам. Һәм менә монда ниндидер серле хәл килеп чыга: гадәти булмаган талант белән үзең дә үскәндәй, рухи яктан баерак буласың, рухи яктан баеп китәсең. Бу онытылмас кичләр иде. Бу кичләрнең берсендә безнең концерт номеры туа: дуэтта без "Ночи безумные"  җырын җырладык…».