cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Стрелочная
Стрелочная — Россия территориясеннән ага торган елга. Кемерово өлкәсе, Красноярск крае, Тум өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Кече Кемчуг елгасының сул ярыннан 177км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 10 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Чулым елгасы, Әчинск каласыннан Зырянское авылындагы су үлчәү постына чаклы. Кече елга бассейны — Об Иртеш кушылганга чаклы, елга бассейны — Об (өске өлеше) Иртеш кушылганга чаклы.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Линц
Линц — Австриянең Югары Австрия федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Винеторешть
Винеторешть — Румыниянең Сату-Маре жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Боштян Нахбар
Боштән Нахбар (Boštjan Nachbar,, — , ) — Словения баскетболчысы, Словения (1998), Алмания (2013) һәм Испания (2014) чемпионы.
Загориця (Добреполе)
Загориця  — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Копривец
Копривец — Болгариянең Русе өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кочлар (Җиде)
Кочлар (Koçlar) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Кастамону иле Җиде илчесенә караган бер авыл (köy).
Редстоун (Колорадо)
Редстоун  — Америка Кушма Штатларының Колорадо штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Белорус-Александровка
Белорус-Александровка — Башкортстанның Архангель районында урнашкан авыл.
Редстоун (Колорадо)
Географиясе
Редстоун халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Белорус-Александровка
Почта индексы — 453036, — 80203834003.
Редстоун (Колорадо)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Белорус-Александровка
Демография
Халык саны динамикасы:
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 86 кешенең яшәве мәгълүм.
HD213220
HD213220 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
NGC 333
NGC 333 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Бригс (ай кратеры)
Бригс - Ай өслегенә кече күк объекты бәрелү нәтиҗәсендә барлыкка килгән, диаметры якынча 36,75 км булган кратер.
Атамасы
Кратерга атама Генри Бригс (1561—1630) хөрмәтенә бирелә.
Тарихы
Кратер Халыкара Астрономия Берлеге (International Astronomical Union (IAU)) тарафыннан 1935 елда раслана.
Клайн-Санкт-Пауль
Клайн-Санкт-Пауль — Австриянең Каринтия федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Васильковка (Диңгез буе крае)
Васильковка (Васильковка) — Диңгез буе краеның Спасское районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат муссонлы. Кыш коры һәм суык, көннәре аяз. Яз озак бара, салкынча һәм температура тирбәлеше күзәтелә. Җәй исә җылы, явым-төшемле. Көз чагыштырмача җылы, коры һәм аяз. Җәй көне Тын океаннан җылы җил иссә, кышын төньяктан салкын җилләр исә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (82%), украиннар (16%).
Кампусси
Кампусси — Франциянең Көнчыгыш Пиреней департаментында урнашкан коммуна.
Мәдәтли
Мәдәтли (Mədətli ) — Әзербайҗанның Җәлилабад районына караган авыл.
(3546) Атанасов
Тарихы
1983 елның 28 сентябрендә биредә эшләүче галимнәр тарафыннан Рожен обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1983 SC» саналган.
Азимбек Исабеков
Азимбек Бәйшәмбай улы Исабеков (1960 елның 4 апреле, Арашан, Аламедин районы, Кыргыз ССР, ССРБ) — Кыргыз дәүләт эшлеклесе. Кыргызстан Республикасының 11 нче премьер-министры (2007 елның 29 гыйнварыннан 29 мартына кадәр).
Тормыш юлы
Азимбек Исабеков 1960 елның 4 апрелендә Кыргыз ССРның Арашан авылында туа. 1986 елда «икътисадчы» белгечлеге буенча Кыргыз дәүләт милли университетын тәмамлаган.
Университетны тәмамлаганнан соң комсомол эшенә җибәрелә. 1990 елларның беренче яртысында берничә коммерция структурасын җитәкли.
1997 елдан Кыргызстанның булачак Президенты Корманбәк Бакиев «командасында» эшли. 1997 елдан 2000 елга кадәр — Чуй өлкәсе администрациясе аппараты җитәкчесе, 2000—2001 елларда — Чуй өлкәсе администрациясе башлыгы урынбасары, 2001 елдан Кыргызстан Республикасы премьер-министры аппаратының җирле дәүләт администрацияләре һәм җирле үзидарә органнары белән оештыру, кадрлар эше бүлеге мөдире.
Бакиев хөкүмәте отставкага киткәннән соң, икътисадны үстерү буенча дәүләт фонды директоры (2002—2004), Сокулук районы салым инспекциясе башлыгы (2004—2005) вазыйфаларын башкара.
2005 елның мартында Тюльпан революциясеннән соң Азимбек Исабеков премьер-министр аппараты җитәкчесе вазыйфаларын башкаручы итеп билгеләнә. Корманбәк Бакиевны 2005 елның ноябрендә Кыргызстан президенты итеп сайлаганнан соң, Кыргызстан Республикасы президенты администрациясе җитәкчесенең беренче урынбасары итеп билгеләнә.
2006 елның маеннан 2007 елның гыйнварына кадәр — Кыргызстан Республикасының авыл хуҗалыгы, су хуҗалыгы һәм эшкәртү сәнәгате министры.
Премьер-министр вазыйфасында
2007 елның 29 гыйнварында парламент утырышында Азимбек Исабеков Кыргызстан Республикасы премьер-министры итеп билгеләнә. Шул ук елның 28 мартында үз хөкүмәтенең берничә министрын эштән азат итү турында белдерә, әмма президент Курманбәк Бакиев тарафыннан хупланмый. Икенче көнне ул президентка отставка турында үтенеч биргән. Бакиев аның отставкасын кабул итә һәм Алмазбәк Атамбаевны премьер-министр вазыйфаларын башкаручы итеп билгели.
Кузьма Наякшин
Кузьма Наякшин (Кузьма Яковлевич Наякшин,, — , ) — СССР тарихчысы, педагог һәм җәмәгать эшлеклесе, Пермь педагогия техникумы мөдире (1928-1929), Пермь университеты һәм Пермь педагогия институты проректоры,  Куйбышев политехнка институтының КПСС тарихы кафедрасы мөдире (1960-1980).
Ла-Невиль-о-Буа
Ла-Невиль-о-Буа — Франциянең Марна департаментында урнашкан коммуна.
Ловичек
Ловичек — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Әдәбият
Ловічек
Савейки (Шчучынский районы)
Савейки  (Савейкі ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Шчучынский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Казолате (Лоди)
Казолате — Италиянең Ломбардия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казолате Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.
Реймер (Колорадо)
Реймер  — Америка Кушма Штатларының Колорадо штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Козлёнткув
Козлёнткув — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Өзгөрен (Бозова)
Өзгөрен (Özgören) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Шанлыурфа иле Бозова илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Козлёнткув
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(18384) 1992 ES28
(18384) 1992 ES28 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1992 елның 8 мартында UESAC проекты тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1992 ES28» саналган.
Яңа Ибрай
Яңа Ибрай (яки Чәтрән) — Татарстан Республикасының Аксубай районындагы авыл. Яңа Ибрай район үзәге Аксубайдан 25 чакрым ераклыкта утырган.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.6 °C.
Тарихы
Яңа Ибрай авылының беренче нигезләүче кеше, халык сөйләве буенча, Иске Ибрай авылыннан булган. Яңа Ибрай авылы оешканнан соң, беренче нигез салынган авыл Иске Ибрай дип йөртелә башлаган.
Авылның оешу вакыты XVI гасыр ахырына — XVII йөз башларына туры килә. Авыл башта бик кечкенә булган. Яңа Ибрайга, халык сөйләвенә караганда, Түбән Новгород (Түбән Новгород) якларыннан Чаадаевлар һәм Канкаевлар килеп утырганнар. Чаадаевлар руслаштырудан куркып, Канкаевлар крепостной изүгә түзә алмыйча килгәннәр.
Яңа Ибрай авылын икенче төрле Чәтрән дип тә йөрткәннәр. Чәтрән атамасы тарихи чыганакларда, фольклор әсәрләрендә еш очрый. «Риваятьләр һәм легендалар» томына Чәтрән авылына кагылышлы «Чәтрән» дип аталган легенда-риваять урнаштырылган. Аның эчтәлеге моннан гыйбарәт:
"Фәтхулла бабай, Гали белгәндә, инде карт кеше иде. Ул бөтен авылда бердәнбер суфи-мөрит. Эш эшләми. Аягына иске бер читек, аның өстеннән бик тупас, бер инәдән бәйләнгән оек, шулар өстеннән бик зур һәм бик авыр бер юкә башмак киеп, тупас, үз буеннан да озынрак бер таяк тотып, һәр көнне берәр йортка шикәрле чәй эзләп китәр иде. Кабул итәр йортны Фәтхулла суфи гадәттә уңышлы сайлый: бер барып кереп чәйгә утырса, йорт иясе аны тиз генә озатырмын дип уйламасын. Ул, ике кат тирләп, уналты чынаяк чәй эчмичә чыгып китми.
Фәтхулла бабай озак яшәде. Гали аны Чистайда укыган чагында да күрә алды. Фәтхулла бабайның сүзенә күрә, Әмир ырулары, Мәһди ырулары, Галинең Гафур бабалары, ясаклы очлары (тик барысы да түгел), Фәтхулла бабай үзе — алар барысы да бер төптән — Исмәгыйль Чаадаев балалары.
Гали алып кайткан тәмле чәйне лимонлап эчеп, чәйдән йомшарганнан соңында, җәелеп китеп Фәтхулла бабай сөйләде: «Исмаил бабай Чаадаев Лискауда булган. Анда аның имениесе дә, коллары да булган. Ул вакытта патша Исмаил бабайга әйткән:
— Җиреңә, колларыңа ия булып калырга теләсәң — чукын. Чукынмасаң, кенәз булып калмыйсың, имениең, колларың кулыңнан алына. Шул ике якның берсенә риза булып, кул куй,— дип. Исмәгыйль бабай бер ягына да кул куймаган, берничә кеше иярткән дә качкан. Менә бу Чәтрәнгә килеп төшкән. Патшаның түрәләре, артыннан килеп, Исмәгыйль бабайны тотканнар һәм суктыра-суктыра үтергәннәр. Исмәгыйль бабайдан калган ике улының берсе — Хәсән бабай — хокукыннан аерылырга кул куйган. Гает дигәне чукынырга риза булган һәм чукынган. Без — әнә шул Хәсән бабайдан калган нәсел, ясаклылар».
Фәтхулла бабай " Лысково «ның кайда икәнен дә белми. Вакыйганың вакытын чама белән XVIII йөзнең урталарына күрсәтә, чукындыручы патшаның кайсы икәнен әйтә алмый.
Чынлап, иске Мәкәрҗәгә якын „Лысково“ дигән урын бар, анда Чаадаев дигән алпавыт-кенәзләр яшәгән икән. Мәшһүр Чаадаев шулардай булган.
Фәтхулла бабайның сөйләгәне җир документлары белән дә раслана. Һәрхәлдә, Галинең Чаадаевлардан булуы дөреслек тапкан бер хәбәр булып чыга.
Чәтрән ул заманда руска катнашмый. Иң якын рус авылы җиде-сигез чакрымда. Алар да калкулар, урманнар аръягында. Бер вакытта да чиркәү чаңнары тавышы Чәтрәнгә килеп җитми. Чәтрәндә торган кеше гомерендә дуңгыз күрмәскә мөмкин. Әллә ничә елга бер адашкан дуңгыз килеп керсә, бүре үтергән кебек, малайлар аны күсәкләр белән кыйнап үтерәләр. Авылда бер генә рус — тимерче тора. Ул татарча бик оста белә. Старшина — чуаш, ул да татарча белә. Башка рус түрә килсә дә, старшина белән килә.
Чәтрәннең ул замандагы мужигы искиткеч авыл сөя, читкә чыгып йөргән кешегә җирәнеп карый. Аның чабатасы да, урагы да, җире дә „мөкатдәс“. Билгеле вакытларда мулла кертеп, Коръән укыту белән бөтен дин бурычлары да үтәлеп беткән була».
Яңа Ибрай халкы җыелма була. Аңа Яңа Чишмә районының Чертуш авылыннан тагын бер нәсел килеп утыра һәм алар ишәеп китәләр.
Чукындыру сәясәте вакытында авылның бер өлеше чукындырыла. Керәшен татарларының зираты аерым була, һәм алар яшәгән урам да Керәшен очы дип йөртелә. Соңыннан аларның барысы да мөселманлыкка чыгып бетәләр. Авылда тагын Кыргыз очы урамы бар. Авыл халкы, эш беткәч, кыргыз якларына акча эшләргә бара торган була. Дуңгыз атавы урамында күрше рус авылы кешесе дуңгызын килеп тапкан һәм урам дуңгызга мөнәсәбәтле булып калган. Су тегермәнен эшләтә торган авыл кешесе тегермән буасыннан авыру аккошны тотып, өенә алып кайтып тәрбияләгән, һәм ул яшәгән урам Аккош урамы дип атала башлаган. Челтер чишмә урамы дигән атама, әлбәттә, урам янында гына күпләгән чишмәләр челтерәп акканга кушылган.
Авыл халкы телендә ч, җ урынына [ц], [з] авазлары актив кулланыла. Мәсәлән: Цирмешән, кецкенә, цегендер, пецән цапкан, зыен (җыен урынына), Цаллы һ. б.
Авыл халкының бер өлеше озын, нәзек, зәңгәр күзле, ак йөзле, чәчләре сарырак. Икенчеләре кыскарак буйлы, зәңгәр-соры күзле, аксыл йөзле.
Авыл яныннан Кече Сөлчә суы агып уза. Сөлчә суына Коры, Кыз кала асты, Баткалак, Чәтрән, Ике ара, Әлмәт аланы, Кәләй, Сиблат, Саксар, Ташлы, Карак асты чишмәсе елгалары кушыла. Яңа Ибрай авылы Чәтрән суының Кече Сөлчәгә кушылган җирендә урнашкан. Чишмәләрдән: Салкын, Ялгыз каен, Карагат, Кәләй, Саксар, Норай, Авыл эче чишмәләре һ. б. бар. Авыл тирәсен Марлы куак, Чәтрән башы күлләре бизи. Усман мулла, Исәнбирле төбәкләре, Лука, Даулы, Качкын, Әлмәт, Каюм, Зекри аланнары, Шомыртлы, Ялгыз каен күперләре, Кыз каласы сырты дип аталган аерым урын атамалары очрый.
Авыл аксакалы Ибраһим абый Мифтаховның сөйләвенә караганда, Иске Ибрай башта чуаш авылы була. Аннары анда татарлар килеп утыра. Татарлар күбәеп киткәч, чукынмаган чуашлар (алар мәҗүси булалар) икенче урынга күчеп китәләр һәм авылларының элекке исемен саклап, яңа нигезләгәннең дә Ибраево дип атыйлар.
Христианлаштыру сәясәте вакытында авылның бер очы чукындырылган. Керәшен очында яшәүчеләргә кыз бирмәгәннәр һәм кыз алмаганнар.
Халык
Авылда хәзер якынча 1100 хуҗалык исәпләнә, татарлар яши.
Авыл урамнарын халык үзенчә атый: Кыргыз очы, Бозау очы, Бәби очы һ. б.
Күренекле кешеләр
Элекке Казан губернасы Чистай өязендәге Чәтрән (хәзерге Яңа Ибрай, Аксубай районы) авылында 1876 елның 16 сентябрендә Галиәсгар Гафуров Чыгтай туа. Мөхәммәт Гайнуллин «Татар әдипләре» дигән китабында болай яза: «XIX йөз ахыры — XX йөз башы татар мәгърифәтчелек әдәбияты, аеруча реалистик прозасы үсешен күзәткәндә, Галиәсгар Гафуров иҗатын читләтеп узып булмый. Әлегә кадәр биографиясе дә иҗаты да тиешенчә өйрәнелмәгән, хәтта күп вакытта исеме дә телгә алынмый торган бу язучының татар әдәбияты һәм җәмәгатьчелек фикере тарихында үзенчәлекле урыны бар». Ул 1942 елның 22 августында вафат була. Кабере — Аксубай районының Иске Ибрай авылы зиратында.
Мәгариф
Авылда урта мәктәп, гимназия бар, һәм аңа философия фәннәре докторы, профессор Мансур Ибраһим улы Абдрахманов (1912—1972) исеме бирелгән. Гомере буе Казан университетында укыткан мөхтәрәм шәхес исемен авылдашлары шулай мәңгеләштергәннәр.
Венгельня (Подлясье воеводалыгы)
Венгельня  — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Веримли (Тарсус)
Веримли (Verimli) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Мерсин иле Тарсус илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Брукмюль
Брукмюль — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Севдюга
Севдюга — Россия территориясеннән ага торган елга. Вологда өлкәсе, Архангельск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Воя елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 38 км.
Кошарна
Кошарна — Болгариянең Русе өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Винетори (Арад)
Винетори — Румыниянең Арад жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Зальцбург
Зальцбург — Австриянең Зальцбург федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Клайн-Харрас
Клайн-Харрас — Австриянең Түбән Австрия федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Сәйфихан Нәфиев
Сәйфихан Нәфиев (Сәйфихан Хәбибулла улы Нәфиев,, — , ) — юрист, юридик фәннәр нәмзәте (1999), ТАССРның һәм РФның атказанган юристы (1988, 1997), Әлки районы (1979-1982), Бөгелмә (1982-1988), Казан (1988-1992) һәм ТР (1992-2000) прокуроры, ТР Конституция мәхкәмәсе рәисе (2000-2004).
Муль (Кальвадос)
Муль — Франциянең Кальвадос департаментында урнашкан коммуна.
Пюнга-Лохо (Надым кушылдыгы)
Пюнга-Лохо  — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО, Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елга Надым елгасының сул ярына тамагыннан 47 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 10 км.
Сәйфихан Нәфиев
Биографиясе
ның 26 ноябрендә Татарстан АССРның Чүпрәле районы Мочәли авылында туган.
Пюнга-Лохо (Надым кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Түбән Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Надым елгасы. Кече елга бассейны — Өстәмә бассейны юк, елга бассейны — Надым.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Сәйфихан Нәфиев
Биографиясе
1960 елда Чүпрәле районының «Авангард» колхозында эшли башлый.
1967 елдан 1976 елга кадәр Чүпрәле районында Комсомол һәм партия-хуҗалык эшендә була.
1976 елда Казан дәүләт университетының юридик факультетын тәмамлый.
1976 елдан прокуратура органнарында эшли. 1976 елдан Чүпрәле районы прокуроры ярдәмчесе, 1979 елдан 1982 елга кадәр — Әлки районы прокуроры, 1982 елдан 1988 елга кадәр — Бөгелмә прокуроры, 1988 елдан 1992 елга кадәр-Казан прокуроры.
2000 елның 29 июнендә Республика Президенты Минтимер Шәймиев тәкъдиме буенча ТР Конституция суды башлыгы вазыйфасына ТР Дәүләт Советы депутатлары тарафыннан расланды.
2004 елның 31 августында Ялтада ял иткән вакытта, рәсми версия буенча, инсульттан вафат була. Казанның Иске Татар зиратында җирләнгән.
Хәтер
Бөгелмәдә шәһәр прокуратурасы бинасында мемориаль такта куелган.
Сәйфихан Нәфиев истәлегенә Мочәләй башлангыч мәктәбе бинасында мемориаль такта куела, анда юбиляр 1947-1954 елларда укый.
Чүпрәле районында үзәк урам Сәйфихан Нәфиев исеме белән аталган.
С. Нәфиев исемендәге премия гамәлгә куелган.
Бүләкләр һәм исемнәре
Россия Федерациясенең атказанган юристы; Россия Федерациясе прокуратурасының Мактаулы хезмәткәре; "Почет Билгесе" ордены.
Загориця (Лития)
Загориця  — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Викикитап
Викикитап – авторларның һәркем үзгәртә алучы ирекле китаплар, текстлар яки белешмәлекләр язып үстерүгә багышланган ның проекты.
Аерым бер автор (яки авторлар төркеме) үз эшен төгәлләнгән (үзгәртелмәслек) бер проект буларак ирекле шартлар астында нәшер итү өчен Викиханәне кулланулары сорала.
Григла (Миннесота)
Григла  — Америка Кушма Штатларының Миннесота штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Григла шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
NGC 334
NGC 334 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
(4842) Ацуши
(4842) Ацуши — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1989 елның 21 ноябрендә С. Уэда, Х. Канэда тарафыннан Кусиро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1989 WK» саналган.
Савинка (Мастовский районы)
Савинка  (Савінка ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Мастовский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Лодзя (Куявия-Диңгез буе воеводалыгы)
Лодзя  — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Каменка (Кызыл районы)
Каменка (Каменка) — Чиләбе өлкәсенең Кызыл районы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (15%), башкортлар (48%), казахлар (35%).
Козли (Великопольское воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Казоле (Фиренца)
Казоле — Италиянең Тоскана төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казоле Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Клайнцелль
Клайнцелль — Австриянең Түбән Австрия федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Кошов
Кошов — Болгариянең Русе өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Фукс бакчасы
Фукс бакчасы — Казан университеты ректоры Карл Фукс хөрмәтенә Казанның Вахитов районындагы сквер.
Урыны
Сквер Казансу елгасы янында, текә кыя янында, аның сул як ярында урнашкан.
Кочлу (Кадирли)
Кочлу (Koçlu) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Османие иле Кадирли илчесенә караган бер авыл (köy).
Фукс бакчасы
Тарих
Совет чорында скверның исеме кулланудан чыккан диярлек.
1996 елда Казанда К.Ф. Фуксның тууына 220 ел һәм вафатына 150 ел тулуны билгеләп үтелгән. Шул уңайдан шәһәрнең Алман җәмгыяте (Карл Фукс исемендәге Казан немец җәмгыяте) инициативасы белән берничә чара үткәрелә, шул исәптән Фукс бакчасын төзекләндерү эшләре башкарыла. Шул ук елның 11 декабрендә скверда Карл Фукска бронза һәйкәл (скульпторлар: Андрей Балашов, Игорь Козлов) ачыла. Фукс бакчасында һәйкәл ачылу тантанасында Германиянең Россиядәге илчесе Эрнст-Йорг фон Штуднитц катнаша.
(18385) 1992 EG31
Тарихы
1992 елның 1 мартында UESAC проекты тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1992 EG31» саналган.
Рок-Крик-Парк (Колорадо)
Рок-Крик-Парк  — Америка Кушма Штатларының Колорадо штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Рок-Крик-Парк халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Габон
Габон Җөмһүрияте – Үзәк Африкада урнашкан дәүләт, Атлантик океан тарафыннан юыла. Экваторда урнашып, Габон төньяк-көнбатышта Экваториаль Гвинея белән, төньякта Камерун, көнчыгышта һәм көньякта Конго Җөмһүрияте белән һәм көнбатышта Гвинея култыгы белән чиктәш. Аның мәйданы якынча 270000 квадрат километр һәм халкы якынча 1,5 миллион кеше. Аның башкаласы һәм иң зур шәһәре Либревилль. Ил башлыгы – президент. Закон чыгаручы орган – Милли Җыен. Административ бүленеш – 9 төбәк. Валюта – франк.
1960 елда Франциядән бәйсезлектән бирле Габонда өч президент булган. 1990-ынчы еллар башында Габонда күп фиркале система кертелгән һәм яңа демократик конституция үтә күренмәлеләк сайлау процессын тәэмин иткән һәм хөкүмәт учреждениеләрен реформалаган. Габон шулай ук 2010-2011 елларда Берләшкән Милләтләр Саклау Шурасының даими булмаган әгъзасы булган.
Түбән халык тыгызлыгы, мул нефть һәм шәхси чит ил инвестицияләре Габонны суб-Сахара Африкасының иң бай илләренең берсе иткән, аның Кеше Үсеше Индексы 4-енче һәм Кеше Башына Тулаем Милли Продукты регионда Экватор Гвинеясы һәм Ботсванадан соң өченче булган. Кеше башына тулаем милли продукт 2010-ынчы елдан 2012 елга кадәр елына 6%-тан артыкка үскән. Шулай да, керемне өләшүдә тигезсезлек булу сәбәпле халыкның әһәмияткә ия өлеше ярлы булып кала.
Дин
Ил халкының (2,2 млн кеше, 2020 елгы халык саны алу мәгълүматлар буенча) 73 % ы – христианнар (католиклар һәм протестантлар). 12 % ы ― мөселманнар. Халыкның 10 % ы ― җирле дини ышанулар тарафдары, 5 % ы ― бернинди дә дин тотмый яки атеистлар.
HD213232
HD213232 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Никитенки (Афанасьево районы)
Никитенки (Никитенки) — Киров өлкәсенең Афанасьево районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
Ла-Невиль-о-Ларри
Ла-Невиль-о-Ларри — Франциянең Марна департаментында урнашкан коммуна.
Веробе
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Виҗдание (Кареси)
Виҗдание (Vicdaniye) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Балыкесир иле Кареси илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Канавей
Канавей — Франциянең Көнчыгыш Пиреней департаментында урнашкан коммуна.
Икенче Шекмино
Икенче Шекмино (Куприсир, Шекмино Второе) — Мари Илнең Таулы Мари районында урнашкан авыл.
Халык
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (100%),.
Бриджмен (ай кратеры)
Бриджмен - Ай өслегенә кече күк объекты бәрелү нәтиҗәсендә барлыкка килгән, диаметры якынча 81,89 км булган кратер.
Атамасы
Кратерга атама Перси Бриджмен (1882—1961) хөрмәтенә бирелә.
Тарихы
Кратер Халыкара Астрономия Берлеге (International Astronomical Union (IAU)) тарафыннан 1970 елда раслана.
Загориця (Мирна)
Загориця  — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Баравыш
Баравыш (Боровушка) — Чошы елгасының сул кушылдыгы (Кама елгасы бассейны). Көнбатыш Кама алдында. Озынлыгы 13,3 км, бассейнының мәйданы 53,3 км². Балык Бистәсе районы территориясеннән ага. Елга башы кешеләр яшәмәгән Колос авылыннан 1,5 км төньяк-көнчыгыштарак, тамагы Тегермән Пүчинкәсе авылыннан көньяктарак. Елга башының абсолют биеклеге 160 м, тамагыныкы - 56 м. Елганың тамагы Чошы елгасының сул ярыннан 4,5 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 13 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Түбән Идел су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Чулман тамагынан Кама Тамагы бистәсенә чаклы Куйбышев сусаклагычының Чулман участогы, Шишмә һәм Идел елгаларын кертмичә. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Идел, Куйбышев сусаклагычы башыннан Каспий диңгезенә койганчы.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
(3380) Аваджи
(3380) Аваджи — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1940 елның 15 мартында Д. Кулин тарафыннан Будапешт обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1940 EF» саналган.
Яңа Кызылъяр (Архангель районы)
Яңа Кызылъяр — Башкортстанның Архангель районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 453036, ОКАТО коды — 80203834005.
Демография
Халык саны динамикасы:
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 30 кешенең яшәве мәгълүм.
Вассиановка
Вассиановка (Вассиановка) — Диңгез буе краеның Черниговка районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат муссонлы. Кыш коры һәм суык, көннәре аяз. Яз озак бара, салкынча һәм температура тирбәлеше күзәтелә. Җәй исә җылы, явым-төшемле. Көз чагыштырмача җылы, коры һәм аяз. Җәй көне Тын океаннан җылы җил иссә, кышын төньяктан салкын җилләр исә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (92%), украиннар (8%).
Парменид
Пармени́д (Παρμενίδης; як. б.э.к. 540 яки 520 — як. б.э.к. 450) — борынгы грек фәлсәфәчесе һәм сәясәт эшлеклесе. Үз карашларын «Табигать турында» поэмасында чагылдыра. Яшәеш һәм һәм танып белү мәсьәләләре белән шөгыльләнә. Хакыйкатьне шәхеснең фикереннән аера.
Брунн (Югары Пфальц)
Брунн  — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Савичы (Астрынски авыл советы)
Савичы  (Савічы ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Шчучынский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Мәликгасымлы
Мәликгасымлы (Məlikqasımlı ) — Әзербайҗанның Җәлилабад районына караган авыл.
Винетори (Ботошань)
Винетори — Румыниянең Ботошань жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Рейнджли (Колорадо)
Рейнджли  — Америка Кушма Штатларының Колорадо штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Клайнцелль-им-Мюлькрайс
Клайнцелль-им-Мюлькрайс — Австриянең Югары Австрия федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Лоево (Куявия-Диңгез буе воеводалыгы)
Лоево  — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Красен (Русе өлкәсе)
Красен  — Болгариянең Русе өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Синдошь
Синдошь — Россия территориясеннән ага торган елга. Вологда өлкәсе, Архангельск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Вологда елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 31 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Сухона, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Козлово (Гнезненский повяты)
Козлово  — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Виҗиклер (Алачам)
Виҗиклер (Vicikler) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Самсун иле Алачам илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
NGC 335
NGC 335 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Казолези (Козенца)
Казолези — Италиянең Калабрия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казолези Апеннин ярымутравының көньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан көньяк-көнчыгышка таба урнашкан.
Бай Гей Ндьяга
Бай Гей Ндьяга (Baye Gueye Ndiaga,, — , ) — Сенегал футболчысы (ярымсакчы), Россия чемпионатының бронза призчысы (2003).
(18386) 1992 EL35
(18386) 1992 EL35 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1992 елның 2 мартында UESAC проекты тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1992 EL35» саналган.
Верполь
Верполь — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Брисбен (ай кратеры)
Брисбен - Ай өслегенә кече күк объекты бәрелү нәтиҗәсендә барлыкка килгән, диаметры якынча 44,32 км булган кратер.
Атамасы
Кратерга атама Томас Брисбен (1773—1860) хөрмәтенә бирелә.
Грин-Айл (Миннесота)
Грин-Айл  — Америка Кушма Штатларының Миннесота штатында урнашкан шәһәр.
(3290) Азабу
(3290) Азабу — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Грин-Айл (Миннесота)
Тарихы
Грин-Айл шәһәре  елда нигезләнгән.
(3290) Азабу
Тарихы
1973 елның 19 сентябрендә К. Й. ван Хоутен, И. ван Хаутен-Груневельд,Том Герельс тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1973 SZ1» саналган.
Кингисепп-Гдов операциясе
Кингисепп-Гдов операциясе (1 февраль — 1 март 1944) — Совет гаскәрләренең Ленинград фронты һөҗүм операциясе немецларның «Төньяк» армияләр төркеменең 18нче немец армиясен тар-мар итү максаты һәм Ленинград өлкәсен һәм Ленинград блокадасыннан тулысынча азат итү максатында алып барылган. Бу һөҗүм Ленинград-Новгород стратегик һөҗүм операциясенең бер өлеше булып тора.
Операциядән элгэрге хәл
Гыйнвар ахырына кадәр Ленинград һәм Волхов фронтлары немец гаскәрләрен Ленинградтан 70-100 чакрымга чигенергә мәҗбүр итәләр, шәһәрне ил белән бәйләүче төп коммуникацияләрне азат итәләр. 1944 елның 27 гыйнварында рәсми рәвештә Ленинград тулысынча дошман блокадасыннан азат ителгән дип игълан ителә. Әммә планлаштырылган операция кискен үсешмәсә дә, ике фронт гаскәрләре ары уңышлы һөҗүм алып бару өчен шартлар булдыра.
Шуның белән бергә, гыйнварда 2нче Балтыйк буе фронты уңышка ирешә алмый, ә шулай да үзенең актив хәрәкәте белән Вермахтның 16нчы армиясенең төп көчләрен туктатып тора, бу совет гаскәрләренең Ленинград һәм Новгород районнарында уңышлы һөҗүменә зур ярдәм булып тора.
Пюнга-Лохо (елга)
Пюнга-Лохо  — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО, Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елга Неросавэй кылымыгының сул ярына тамагыннан 7 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 10 км.
Кингисепп-Гдов операциясе
Операциядән элгэрге хәл
30 гыйнварда «Төньяк» армияләр төркеменең командующие Г. фон Кюхлер Гитлер белән очрашу вакытында гаскәрне Пантера — Волан линиясына күчерергә рөхсәт сорый, әммә рөхсәт ала алмый. Гитлер «Луга рубежы»н тотарга һәм фронтны тотрыкландырырга кирәк дип исәпли. Бу бойорокно үтәлмәслек дип санаган Г. фон Кюхлер отставкага озатыла. «Төньяк» армияләр төркеменең командующие итеп В. Модель тәгаенләнә, ул шунда ук боерыксыз артка бер адым да ясамаска дигән фәрман бирә.
Пюнга-Лохо (елга)
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Түбән Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Надым елгасы. Кече елга бассейны — Өстәмә бассейны юк, елга бассейны — Надым.
Кингисепп-Гдов операциясе
ССРБ
Ленинград фронты (командующие армия генералы Л. А. Говоров)
Алмания
18нче армия (командующие инфантерия генералы Георг Линдеман)
Операция барышы
1944 елның 31 гыйнварында 42 нче армия гаскәрләре Луга елгасын кичеп чыга һәм һөҗумне дәвам итә, ул Нарвага таба чигенүче 50 нче немец армия корпусының частьләрен эзәрлекли. Берничә көн эчендә совет гаскәрләре партизаннар берләшмәләре ярдәмендә Ляды, Сара-Гора, Гдовны азат итәләр һәм Чудь күле яр буйларына барып җитәләр.
Февраль башында фронт командованиесы 42 нче армияга яңа бурыч куя — Луга төркемен урап, көнбатышта һәм төньяк-көнбатышта 67 нче армияга һәм Волхов фронтына Луганы алырга фәрман бирә. Армиянең бу берләшмәсен исәпкә алып 108 нче Ям районыннан Псковка таба һөҗүмен дәвам итә, ә 123 нче һәм 116 нчы укчылар корпусы — Ляды районнан көньяк-көнчыгышта Плюсс, Струги Красные пунктларын биләргә һәм Луга — Псков юлын өзергә тиеш була.
42 нче армиянең һөҗүме немецларның 18 нче армиясына камауда калу белән яный. Моны аңлаган Модель үзенең гаскәрләренә Псков - Луга арасында коммуникацияләрне ничек тә булса тотарга фәрман бирә. Моның өчен Луга районында 11 нче, 212 нче, 215 нче җәяүле дивизиялары калдырыла, ә 13 нче авиа-кыр, 24 нче, 58 нче, 21 нчеһәм 207 нче җәяүле дивизиялары Лугадан Чудь күлендә кадәр районды көнбатыштан ашыгыч рәвештә оборона тотарга җибәрелә. Шул ук вакытта 12 нче танк, 12 нче авиа-кыр һәм 126 нче җәяүле дивизиялары контрудар ясарга тиеш була.
7 февральдә алмания гаскәрләре, һөҗүмгә хәзерлек алып барганда, 42 нче совет армиясе частьләре тарафыннан Ямм районында һөҗүм ителәләр. Желча елгасы янында каты сугыш башланып китә (108-се укчылар корпусы частьләре һәм немецларның 207 нче җәяүле дивизиясе арасында, ә Плюсс елгасы һәм Луга арасында 116 нчы һәм 123 нче укчылар корпусы Струги Красные юнәлешендә һөҗүм итә, алар 13 нче авиа-кыр һәм 58 нче җәяүле дивизиясенә һөҗүм итә.
10 февральдә 12 нче- танк дивизиясенең чатьләре 196 нчы һәм 108 нче укчылар корпусының 128 нче укчылар дивизиясе Ямма районында контр һөҗүм ясыйлар, әммә совет гаскәрләренең һөҗүмен бик азга гына тоткарлыйлар. 12 февральдә 108 нче укчылар корпусы берләшмәләре Подборовьены алалар, ә бары бер укчылар дивизиясенең көче белән Чудь күленең көнбатыш ярында зур булмаган плацдармны билиләр.
Плюсс елгасы буе чигендә немецларның 58 нче җәяүле дивизиясе оборона тоткан була. Аны арттыру максатында биредә 21 нче һәм 24 нче җәяүле дивизияләрен күчерәләр һәм контрудар җитештерү өчен әзерлиләр. 8-15 февральдәге каты сугыш сөземтәсендә 116 нчы һәм 123 нче укчылар корпуслары дошманның оборонасын Затруденье — Береза — Ореховно районында өзәләр һәм немецларның өч дивизиясен кыйраталар. 58 нче немец җәяүле дивизиясенең частьләре камауга эләгә. Немец командованиесе 13 нче авиа-кыр дивизиясен һәм 12 нче танк дивизиясенең частьләрен килеп туган мәсьәләләрне хәл итүгә жибәрә, әммә алар зур югалту кичерә һәм куелган бурычны үти алмый. Алай гына да түгел, 12 нче танк дивизиясенең моторлы полкы да камауда кала.
42 нче армия белән бер вакытта Лугага төньяктан һәм төньяк-көнчыгыштан 67 нче армиянең 110 нчы, 117 нче укчылар корпусы берләшмәләре һөҗүм итүен дәвам итә. Кызыл тау — Долговка чикләрендә дошманның нык каршы торуын очратканнан соң, 67нче армиянең берләшмәләре зур кыенлыкларны җиңеп алга китә һәм 11 февральдә генә Луга янына килеп җитә.
42 нче һәм 67 нче армияләрнең Луга районы янындагы һөҗүме немец гаскәрләрен кискен хәлгә куя. «Төньяк» армияләр төркеменең командованиесе «Луга рубежын» үз кулында тота алмый һәм совет гаскәрләренең һөҗүмен дә туктата алмый. Шуның белән бергә, 42 нче армиянең 123 нче һәм 116 нчы укчылар корпусы Плюсс чиген алсалар да, Псков тимер юлын били алмыйлар. Шулай итеп, бу юл 18 нче немец армиясенең Луга районнан чигенергә бердәнбер чигенү мөмкинлеге булып кала.
12 февральдә Луга 59 нчы һәм 67 нче армияләренең чатьләре тарафыннан немецлардан азат ителә. Луга шәһәре өчен алышлар төгәлләнгәннән соң, 1944 елның 13 февралендә ВГК Ставкасының № 220023 директивасына тиешле Волхов фронты таратыла. Ленинград фронтына 54 нче, 59 нчы һәм 8 нче армия, 2-се Балтыйк буе фронтына — 1 нче басым армиясе тапшырыла. Фронт идаралыгы ВГК Ставкасы резервына күчерелә.
Нарва юнәлешендәге һөҗүм
Совет гаскәрләренең төньяк флангында, 1 февральгә каршы төнлә 109 нчы укчылар корпусы (42 нче армия составына 2 нче басым армиясе составына ттапшырылган) 152 нче танк бригадасының ярдәм артподготовкасыннан соң немецларга уңышлы һөҗүм итә һәм, урау маневрын оста кулланып, Кингисеппны штурмлап ала. Немец гаскәрләре Луга янында оборона тота алмаса да, аларның арьергард отрядлары Кингисеппны каты кискенлек белән обороналый һәм совет гаскәрләренең алга барышын туктатуга ирешә, бу исә 54 нче армия корпусының төп көчләренә һәм СС-ның 3 нче танк корпусына Нарва елгасының көнбатыш яры янында нык оборона биләргә мөмкинлек бирә.
Чигенүче дошманны эзәрлекләп, 2 нче басым армиясының ике корпусы 3 февральдә Нарва елгасына килеп чыга. 43 нче укчылар корпусы Нарва шәһәреннән төньяктарак елга аша чыга һәм каршы ярда ике плацдармны били, ә 122 нче укчылар корпусы, елга аша чыгып, шәһәрдән көньяктарак ике плацдармны яулап ала. Бөтен дошман контратакасын кире кагып, совет гаскәрләре частьләре плацдармнарда ныгына. Әммә, немец гаскәрләренең «Үзәк» группасы армиялар составындагы «Фельдхернхалле» моторлы дивизиясе һәм 58 нче җәяүле дивизиясенең бер полкы Нарва елгасының көнчыгыш ярындагы Ивангород районындагы плацдармны үз кулы астында тотып кала.
11 февральдә совет гаскәрләренең 30 нчы гвардия укчылар корпусы белән киңәйтелгән 22 нче басым армиясе Нарва елгасының көнбатыш ярындагы плацдармны киңәйтү максаты белән масштаблы һөҗүм башлый, алар Йыхви — Аталама — Каукси һәм соңыннан Раквере чикләре юнәлешендә һөҗүм итүне дәвам итәргә уйлый. Немец гаскәрләре соңгы чиккә кадәр Нарва елгасын сакларга әзерләнә.
Совет гаскәрләре берничә көн Кингисепп-Гдов операциясе алып барылган аяусыз сугыш сөземтәсендә бары тик локаль уңышка гына ирешә. Киләсе һөҗүм СС-ның «Недерланд» танк бригадасының һәм 227 нче җәяүле дивизиясенең каты каршылык күрсәтүе аркасында туктатыла. Шәһәрдән көньяк-көнбатышка таба 109 нчы һәм 122 нче укчылар корпусының частьләре гомуми көч белән бергә һөҗүм итә һәм аларның тырышлыгы аркасында немец гаскәре 12 километр алга китә, әммә күбрәккә ирешә алмый. Немец гаскәрләренең 17 нче җәяүле дивизиясе, «Фелдераль» моторлы дивизиясе һәм СС-ның «Нордланд» 11 нче моторлы дивизиясе бу юнәлештә совет гаскәрләре һөҗүмен туктатуга ирешә.
Совет командованиесенең Мерикюла авылы янында Нарва култыгы яры буена десант төшереп каравы 13-нән 14 февральгә каршы төнлә тулы һәлакәт белән тәмамлана. Якынча 450 кеше генә яр буена төшә ала. Ут ярдәмсез һәм бәйләнешсез калган зур булмаган десант камала һәм 4 көннән десант тулысынча юк ителә. 16 февральдә десант соңгы тапкыр каршылык күрсәтә. Котылып калган ялгыз яугирлар кече күч белән һәм ялгыз рәвештә немец гаскәренең күп санлы урыннарында фронт сызыгы аша чыгырга тырыша, әммә аларның берсе дә диярлек котыла алмый.
Савичы (Василишкавски авыл советы)
Савичы  (Савічы ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Шчучынский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Бруннен (Бавария)
Бруннен  — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ла-Ну
Ла-Ну — Франциянең Марна департаментында урнашкан коммуна.
Винетори (Вранча)
Винетори — Румыниянең Вранча жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Загорци (Юршинци)
Загорци  — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Николай Невзоров
Николай Невзоров (Николай Кесарьевич Невзоров,, — , ) — язучы, әдәият тарихчысы, рус теле укытучысы.
Знойное
Знойное (Знойное) — Чиләбе өлкәсенең Карталы районы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
Кривина (Русе өлкәсе)
Кривина  — Болгариянең Русе өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(18387) 1992 GN3
(18387) 1992 GN3 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1992 елның 4 апрелендә Эрик Эльст тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1992 GN3» саналган.