cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Алтын хатын
Чит ил
Төньякның алтын поты турында беренче искә алу мөгаен Снорри Стурлусонның “Җир Әйләнәсе” (XIII гасыр) тупланмасында сакланып калган скандинав “Изге Олав турында Сага”да бар. Бу сага буенча, 1023 ел тирәсендә мәшһүр Торир Эт җитәкчелегендә Норвегия викинглары Биармиягә йөреш ясаганнар. Елгада (кайберәүләр аны Вина дип атыйлар һәм Төньяк Двина белән тәңгәл китерәләр ) алар асаба бьярмнар кабиләләренең Илаһы — Юмаланың — изге урынын кайда икәнен белгәннәр һәм серле рәвештә анда үткәннәр. Шак каткан викинглар тезләрендә көмеш савыт һәм муенында муенса белән зур агач потны күргәннәр. Потның башында унике төрле сурәт белән алтын таҗ булган. Савыт көмеш тәңкәләр белән тулы булган, ә пот тирәли читән артында курган булган, анда алтын һәм көмеш җир белән буталган булган. . 1420 ел тирәли үзенең «Хронике Констанц кәшишханәсе хроникасы»нда алман хронисты Ульрих фон Рихенталь “Алтын карчык”та “Русь артында” бер шәһәр турында искә алган, аның яшәүчеләре “Алтын хатынга табыналар”. . Алтын хатын яки “Алтын карчык” турында тулырак мәгълүмат XVI гасыр Көнбатыш-Европа сәяхәтчеләре һәм язучыларының Рус дәүләте турында китапларында пәйда була. Бу мәгълүмат шактый капма-каршы булып тора.
Краков университетының медицина докторы профессор Матвей Меховский үзенең «ике Сарматия турында Трактаты»нда (1517 ел) Краковта после Орша астында сугыштан (1514) соң булган рус тоткыннары хикәяләренә нигезләнеп Zlota baba дип атаган бу потны  Нократ артында «Скифиягә кергәндә» урнаштыра. . Алдагы авторларда, мәсәлән, Сигизмунд Герберштейн («Московия турында язмалар», 1549 ел), Алессандро Гваньини («Европа Сарматия тасвирламасы», 1578 ел), Джайлс Флетчер («Рус дәүләте турында», 1591 ел), Пётр Петрей де Ерлезундның («Бөек Мәскәү кенәзлеге Тарихы», 1615 ел), Алтын хатын инде Обь тамагы янында, Обдория өлкәсендә урнашкан. Алтын хатынның тасвирламасында шулай дип әйтелә: Кулларында бала белән һәм “Алтын хатын” (Slata baba) язмасы белән сын сурәте кайбер XVI гасыр Көнбатыш Европа Рус дәүләте карталарында Обьның түбән агымында. Инглиз дипломаты һәм сәяхәтче Мәскәү ширкәтенең сәүдә агенты Энтони Дженкинсон «Руссия, Московия һәм Тартария Картасы»на 1562 ел тасвирламада шундый мәгълүмат бирә: «Алтын карчыкка обдорлылар һәм югра халкы табына. Каһин бу поттан аларга нәрсә эшләргә һәм кая күчәргә турында сорый һәм пот (гаҗәеп хәл!) сораучыларга җаваплар бирә һәм алдан әйтүләр төгәл итеп дөрес була…»
Ватан чыганакларында
Рус кулъязмаларында коми халкы мәҗүсиләренең Алтын хатынга табыну турында 1398 ел София беренче кулъязмасы бу халыкның беренче яктыртучысы Стефан Пермский үлеме турында мәгълүмат белән бәйле рәвештә сөйли. . Алга таба, өч йөз ел диярлек дәвамында Мәскәү кулъязмасының мәгълүматын кабатлый торган диярлек Мәскәү митрополита Симонның пермякларга хаты (1501)ннан башка, бер рус документында да бу Алиһә турында туры мәгълүмат юк. . 1675 елда Себер җиләре аша Кытайга юлында рус дипломаты Николай Спафарий шундый мәгълүмат бирә: «Березов янында остяк пот капищелары бар, һәм алар турында җир тасвирлаучылары шулай дип язалар, биредә Алтын хатыннар поты бар, әмма алтыннарын күрсәтмиләр, ә көмеш, буялган агачтан ясылганнары күп һәм бакырдан коялар…» Риваять традициясе серле пот белән Ермак Тимофей улының Себер походы катнашучыларын бәйли. Көнгер “хикәяләре” буенча, аның булуы турында казаклар Демьян шәһәрлеген камаудан соң качкан чуваштан билгеле булган. . XVII гасыр ахырында тезелгән Ремезов кулъязмасында Ермакның илле кеше башы Богдан Брязганың 1582 елның язында Иртыш һәм Обь буенча Ак Диңгезгә кадәр йөреше турында сөйләгәндә шундый мәгълүмат бирә: «Ту бо у нихъ молбище болшее богыне древнеi: нага с сыномъ на стулѣ сѣдящая, приемлюще дары от своихъ, и дающе еi статки во всякомъ промысле, а eже кто по обѣту не дастъ, мучитъ и томитъ, а хто принесетъ жалеючи к неi, тотъ предъ нею падъ умретъ, имѣша бо жрение и съѣзд великіи…»
Өйрәнүләр
Мәшһүр Нидерланд галиме, сәясәтче һәм эшмәкәр Николаас Витсен үзенең Себер этнографиясе һәм тарихы буенча Европа фәнендә беренче хезмәт булган «Төньяк һәм Көнчыгыш Тартария» (Noord en Oost Tartarye) (1705) иншасының икенче басмасында Дженкинсон, Гваньиньи мәгълүматына һәм ниндидер “дәрәҗәле рус әфәнде” мәгълүматына сылтап шундый мәгълүмат бирә: «Тау итәге астында, Обдориядә, хатын кыяфәтендә кисеп ясалган Алтын Хатын поты тора. „Злата Баба“ сүзләре „алтын карчык“ дигәнне аңлата. Тобол һәм Обь янында асаба яшәүчеләр остяклар һәм башка мәҗүсиләре диюгә табыналар дип мәгълүмат бирәләр, ул аларга тезләрендә балалар белән хатын буларак пәйда була. Аның тәнендә яңгыраучы чаңчыклар. Аннан бик куркалар һәм аны хөрмәт итәләр…» Рус тоткынлыгында 13 ел булган һәм Себердә ачышлар турында бай этнографик һәм картографик материал җыйган Швеция офицеры һәм сәяхәтче Иоганн Филипп фон Страленберг 1730 елда Стокгольмда нәшер ителгән «Европаның һәм Азиянең төньяк һәм көнчыгыш өлешенең тарихи-географик тасвирламасы»нда Скандинавия сагаларында Йомали (Юмаланы) һәм Алтын хатынын тәңгәл китерә. . XVIII гасыр рус галимнәре, хосусан И. И. Лепёхин эшләрендә Алтын Хатын чукынырга теләмәүче мәҗүсиләр тарафыннан поты Обька алып кителгән  Коми халкының борынгы Илаһы дигән мәгълүмат пәйда була. Г. Ф. Миллер «Себер Тарихы»нда «Алтын хатын»ны как «тезләрендә баланы тоткан мәҗүси Алиһә»не тасвирлый, которой остяклар аңа корбан биргәннәр, шуның өчен ул аларга «сунарда, балык тотуда һәм барлык эшләрендә ярдәм күрсәткән». «Алтын хатын» табышмагы киң әдәбият тудырган, анда, чыганаклар һәм җитди тәкъдимнәр өстендә уйлап анализлау белән беррәттән еллар белән ачык уйлап чыгармалар җыелган булган. «Алтын хатын»ны Урал артына билегеле булмаган рәвештә китерелгән «Юнонаның Рим сыны» дип тә, Тара Алиһәсенең Тибет поты һәм Гуаньинь дип атаганнар. Шулай да 1906 елда рус лингвисты һәм евразияле фәлсәфәчесе Н. С. Трубецкой ышанчлы рәвештә «Алтын хатын»ны манси мифологиясенең иң олы Алиһә-ана Калтащ (Калтась) белән тәңгәл китергән, аның эпитетларының берсе — «сорни-эква» — туры мәгънәдә «алтын карчык» дип тәрҗемә ителә. Манси сүзе «сорни» алтын дигән мәгънәдә дә, Кояш балкыш мәгънәсендә дә булырга мөмкин. .
Нәфис әдәбиятта
Урал язучысы Сергей Плеханов 1985 елда «Яшь гвардия» нәшриятының «Приключения-85» әдәби альманахында рус промышленниклары тарафыннан Уралда XVIII гасырда риваять потын эзләүгә багышланган «Алтын хатын» тарихи повестен бастырган. В 1986 елда Свердловск киностудиясендә режиссёр Виктор Кобзев тарафыннан бу китап буенча шул ук исемле фильм куелган булган. Александр Бушковның «Пиранья эзе (романы)» (1996) романының баш каһарманы, Кирилл Мазур, тайгадан Америка хезмәттәше белән китеп караганда очраклы рәвештә Алтын хатын сакланган мәгарәгә килә. Озак булмаган уйлаулардан соң Мазур риваять потны урынында калдырырга була, әмма барыбер пот сакчылары корбаны була яза диярлек. Алтын хатын турында миф тирәли Алексей Ивановның «Парма йөрәге» тарихи романының тасвирламасының шактый өлеше бара. Культ потын табарга һәм урлап карауда һәм шулай ук аны кире яулап алырга маташуда әсәрнең кайбер каһарманнары үлә һәм/яки акылдан яза. Башка катнашучыларга, киресенчә, пот белән ия булырга (яки аны якларга) ант озын тормышны бүләк бирә, ул вәгъдә башкарылганчы өзелергә мөмкин түгел. «Алтын затын турында риваять» маҗара повестендә Юрий Курочкин бай кырый өйрәнү материалын җәлеп итеп автор әдәби сюжетны Алтын хатын турында тарихи эзләнү ысулы буларак куллана. Борис Зотовның «Алтын пот эзләре буенча» повестендә яшүсмерләр төркеме Алтын хатынның тасвирламасын һәм пот кайда булырга мөмкин икәнен ала. Төп текст хикәядә аларның маҗаралары турында. Китаплар
(17614) 1995 UT7
(17614) 1995 UT7 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1995 елның 27 октябрендә П. Сиколи, П. Кьявенна тарафыннан Сормано обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1995 UT7» саналган.
Имам Мөхәммәд Габделваһһаб мәчете
Имам Мөхәммәд Габделваһһаб мәчете, шулай ук Катар дәүләт мәчете (مسجد محمد بن عبد الوهاب) — Катар башкаласы Доха шәһәрендә урнашкан мәчет — илдә ислам дине һәм мөселман мәдәниятенең символы. Иң зур мәчетләрнең берсе (берьюлы 30 мең кешене сыйдыра ала). Согуд Гарәбстанына һәм ваһһабичылык хәрәкәтенә нигез салучыларның берсе имам (1703—1792) исеме белән аталган.
Тарих
Мәчет 2011 елда Катар әмире шәех катнашында ачылган. Мәчет хәзерге заман ислам архитектурасының матур үрнәге булып тора.
Архитектурасы
Мәчетнең гомуми мәйданы 175,164 кв. метр. Мәчет берьюлы 30 000 кешене сыйдыра. Үзәк залда 11 мең ир-ат, махсус корпуста 1 200 хатын-кыз намаз укый ала. Мәчетнең 3 төп ишеге һәм ян-яктан 17 керү юлы бар. 28 зур гөмбәз үзәк залны, 65 гөмбәз тышкы дүртпочмакны каплый. Бер манарасы бар.
Шубенская
Шубенская (Шубенская) — Киров өлкәсенең Даровской районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
Паркер (Көньяк Дакота)
Паркер  — Америка Кушма Штатларының Көньяк Дакота штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Паркер шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Левенворт (Индиана)
Левенворт  — Америка Кушма Штатларының Индиана штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Брусник (Болгария)
Брусник  — Болгариянең Перник өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Константин Кучин
Константин Кучин (Константин Захарович Кучин,, — , ) — гистолог, Харковь университеты профессоры.
Ольшанка (Ополе воеводалыгы)
Ольшанка  — Польшаның Ополе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Орсе (Луар һәм Шер)
Орсе — Франциянең Луар һәм Шер департаментында урнашкан коммуна.
Башкирово (Чиләбе өлкәсе)
Башкирово (Башкирово) — Чиләбе өлкәсенең Бреды районы составына керүче авыл.
Альхартсберг
Альхартсберг — Австриянең Түбән Австрия федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Башкирово (Чиләбе өлкәсе)
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: билгесез.
Айрат Терегулов
Айрат Терегулов, Айрат Рәүф улы Терегулов (1957 елның 30 октябре, Уфа) – рәссам (график), БР (2004) һәм РФ (2014) атказанган рәссамы. Г.Сәләм (1990) һәм С. Юлаев (2016) премияләре лауреаты. ССРБ рәссамнар берлеге әгъзасы (1990 елдан).
Тәрҗемәи хәле
1957 елның 30 октябрендә Уфада туган. Музыка мәктәбендә эскрипкә сыйныфын, Башкорт дәүләт педагогия институтының сәнгать-графика факультетын (1985) тәмамлаган. Бозаулык шәһәрендә хәрби хезмәт үткән.
Иҗаты
Офорт, нечкәртелгән штрих, коры энә, акватинта, меццо-тинто, линогравюра, агачта гравюра, ак-кара граттаж техникасында иҗат итә.
Гаиләсе
Хатыны китапханәче, кызы юрист.
Гальчички
Гальчички — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Нязнанава
Нязнанава (Нязнанава ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Навагрудский районында урнашкан авыл.
HD198406
HD198406 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Снеллинг (Калифорния)
Снеллинг  — Америка Кушма Штатларының Калифорния штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Снеллинг халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Фишбахау
Фишбахау — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Николай Кушев
Николай Кушев (Николай Егорович Кушев,, — , ) — табиб, маляриолог, Хезмәт каһарманы (1933), Сарытау физика-медицина җәмгыяте рәисе (1908-?).
Ле-Мени-Рог
Ле-Мени-Рог — Франциянең Манш департаментында урнашкан коммуна.
Ольшинка (Ополе воеводалыгы)
Ольшинка  — Польшаның Ополе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(9966) 1992 ES13
Тарихы
1992 елның 2 мартында UESAC тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1992 ES13» саналган.
Дзярдонице
Дзярдонице — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Урта Ляга
Урта Ляга — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Печора елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 44 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Печора кушылдыклары бассейны Уса кушылганчы, елга бассейны — Печора.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Арта Доброши
Арта Доброши (Arta Dobroshi; 1980 елның 2 октябре, Приштина) — косово-албан актрисасы.
Тормыш юлы
Арта Доброши 1980 елның 2 октябрендә Приштинада туа. Башлангыч мәктәптә уку белән беррәттән ул драма курсларында да шөгыльләнә. 15 яшендә студентлар алмашу программасы буенча Америка Кушма Штатларында булып ала. 17 яшендә туган ягына кайта, анда алдагы 4 ел дәвамында Сәнгать академиясендә актёрлык осталыгын өйрәнә. Вакыт-вакыт театрда уйный.
Кинода 2005 елда дебют ясый. 2008 елда «Лорна дәшмәүе» фильмындагы роле аркасында танылу ала.
Бусинци
Бусинци — Болгариянең Перник өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Огулдамы (Гүрпынар)
Огулдамы (Oğuldamı) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Ван иле Гүрпынар илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Һөмам
Һөмам (سعد الهمام сә‘д әл-һөмам — «һиммәтлеләр бәхетле йолдызы» ; Пегас ζ, ζ Peg) — Пегас йолдызлыгының йолдызы. Аның күренмә йолдызча зурлыгы +3,4m тәшкил итә. Бу B8 спектр сыйныфылы йолдыз Җирдән якынча 142 яктылык елы ераклыкта урнашкан.
Борис Кушелевский
Борис Кушелевски (Борис Павлович Кушелевский,, — , ) — табиб, терапевт, Урал хәрби бүлгесенең баш терапевты (1941-1947), РСФСРның атказанган фән эшлеклесе (1969), СССР дәүләт премиясе лауреаты (1969).
Һөмам
Аның координатлары (J2000 дәвере):
Исем
Йолдызның гарәп теленнән исеме Сәгыделһөмам (سعد الهمام сә‘д әл-һөмам, Homam) «Һиммәтлеләр бәхетле йолдызы» белдерә.
Чернояс
Чернояс — Россия территориясеннән ага торган елга. Башкортстан Республикасы биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Уса елгасының сул ярыннан 49 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 12 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Караидел елгасы, Павловка сусаклагычынан Шакша бистәсендәге су үлчәүпостына чаклы. Кече елга бассейны — Агыйдел, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Амалиендорф-Альфанг
Амалиендорф-Альфанг — Австриянең Түбән Австрия федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Савердён
Савердён (Saverdun) — Франциянең Арьеж департаментына караган коммуна, Порт-д'Арьеж кантонына карый.
Гамжиско
Гамжиско — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Ист-Карролл (приход, Луизиана)
Ист-Карролл — Америка Кушма Штатларының Луизиана штатында урнашкан приход. Үзәге - Лейк-Провиденс шәһәре.
Гамжиско
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Ист-Карролл (приход, Луизиана)
Тарихы
Рәсми рәвештә 1877 елда оештырыла.
Территориясе
Мәйданы 442 км² тәшкил итә.
Казе Пяци (Болонья)
Казе Пяци — Италиянең Эмилия-Романья төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казе Пяци Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
(17615) Такэомасару
(17615) Такэомасару — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1995 елның 30 октябрендә К. Эндатэ, К. Ватанабэ тарафыннан Китами обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1995 UZ8» саналган.
Minzälä (aerodrom)
"Minzälä" aerodromı (hawa alanı) (рус. аэродром "Мензелинск") ICAO=UWKP – 3-nçe klass grajdan aerodromı, 3-nçe, 4-nçe oçqıç klassları häm 2-nçe, 3-nçe, 4-nçe boralaq klassları öçen hawa alanı bulıp tora. Minzälä şähärennän könbatışta urnaşa.
2010 yılnıñ 1-5 avgustında biredä paraşüt sportı buyınça dönya çempionatı ütte.
Oçıp menü-töşü yulları (VPP)
Aerodrom oçıp menü, oçıp töşü kursları 02/20. Yaqtılığı – yuq. Oçu tügäräge LR.
Yışlıqlar: manara – 122.7 MHz, "Plavka", "kilü Plavka" – 127.9 MHz.
Yağulıq: yomış buyınça – 100L, TC-1.
Иван Лаврентьев
Иван Лаврентьев (Иван Егорович Лаврентьев,, — , ) — авыл укытучысы, Казан губернасыннан I чакырылыш РИ Дәүләт Думасы депутаты.
Әйритала
Әйритала (Əyritala ) — Әзербайҗанның Балакән районына караган авыл.
Оршез
Оршез — Франциянең Луар һәм Шер департаментында урнашкан коммуна.
Фишен-им-Алльгой
Фишен-им-Алльгой — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ольшова (Ополе воеводалыгы)
Ольшова  — Польшаның Ополе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Валя-Маре-Правец
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Нялюбавцы
Нялюбавцы (Нялюбаўцы ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Шчучынский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Бутроинци
Бутроинци — Болгариянең Перник өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Паркстон (Көньяк Дакота)
Паркстон  — Америка Кушма Штатларының Көньяк Дакота штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Паркстон шәһәре  елда нигезләнгән.
Боздаг (Тепебашы)
Боздаг (Bozdağ) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Эскишеһир иле Тепебашы илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Сода-Бей (Калифорния)
Сода-Бей  — Америка Кушма Штатларының Калифорния штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Сода-Бей халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(17616) 1995 UE15
(17616) 1995 UE15 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1995 елның 17 октябрендә Spacewatch тарафыннан Китт-Пик обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1995 UE15» саналган.
Лейквилл (Индиана)
Лейквилл  — Америка Кушма Штатларының Индиана штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Үзәктән куу көче
Үзәктән куу көче — әйләнүче хисап системасындагы бар объектларга тәэсир итүче, әйләнү күчәреннән юнәлгән инерция көче. Үзәктән куу көче - инерциаль хисап системасыннан әйләнүче инерциаль булмаган хисап системасына күчкәндә хасил булган инерция көче.
әйләнү күчәреннән материаль ноктасына кадәрге вектор \vec{R_0} өчен үзәктән куу көче болай бирелә:
биредә:
әйләнүче хисап системасында җисемнең радиус-векторы \vec{R} өчен үзәктән куу көче болай тасвирлана:
Тигезләмәне чыгару
Инерциаль хисап системасында сызыкча тизлек:
Чыгарылма алып:
Инерциаль системада:
Олы Аксел
Олы Аксел — Россия территориясеннән ага торган елга. Мордва Республикасы Атюрьево районы, Темников районы биләмәләрендә ага. Елга Мокша елгасының сул ярына тамагыннан 248 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 32 км.
Үзәктән куу көче
Тигезләмәне чыгару
биредә \vec {a}_n — системага карата сызыкча тизләнеш,  — почмакча тизләнеш.
Шулай итеп:
Олы Аксел
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Диалектик материализм
Диалектик материализм яки диама́т - материянең (онтологик) беренчеллеген раслаучы, һәм аның (материянең) хәрәкәтенең һәм үсешенең 3 төп законын (аста кара) нигезенә салучы фәлсәфи мәктәп.
Үзәктән куу көче
Тигезләмәне чыгару
Соңгы кушылучы - үзәктән куу көче.
Диалектик материализм
Тарих
Диамат, систематик белем буларак, Маркс һәм Энгельс хезмәтләрендә эшләнгән. Әмма бу фәлсәфи юнәлешнең формалашуы соңрак та дәвам иткән.
Үзәктән куу көче
Тигезләмәне чыгару
әйләнү күчәренә перпердикуляр булган \vec{R} өчен:
Диалектик материализм
Тарих
Диалектик материализмның үзәк фикере - капма-каршылыкларның бер-берсенә үтүе һәм бер-берсен тудыруы - борынгы Кытайдагы инь һәм [ян концепциясенә шактый охшаш. Кайбер Кытай фәлсәфәчеләре, шактый аллегорик формада булса да, диалектик материализмның төп кагыйдәләрен таныганнар дип әйтергә була. Шулай булгач, хәзерге Кытайның диамат фәлсәфәсен коммунистик идеология буларак җиңел тәкъдим итүе гаҗәп түгел.
Үзәктән куу көче
Тигезләмәне чыгару
үзәктән куу көче
(9967) Awanoyumi
(9967) Awanoyumi — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Диалектик материализм
Тарих
Диалектиканың төп нигезләре Гегель тарафыннан диалектик идеализм формасында формалашкан һәм Маркс тарафыннан яшь вакытында гегельянлык белән мавыгу вакытында аңлашылган булган.
(9967) Awanoyumi
Тарихы
1992 елның 31 мартында К. Эндатэ, К. Ватанабэ тарафыннан Китами обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1992 FV1» саналган.
Береговой (Касли районы, юкка чыккан авыл)
Береговой (Береговой) — Чиләбе өлкәсенең Касли районы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: билгесез.
Шубяны
Шубяны (Шубяны) — Киров өлкәсенең Юрья районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (91%), татарлар (8%).
Диблин
Диблин — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Ле-Мени-Руселен
Ле-Мени-Руселен — Франциянең Манш департаментында урнашкан коммуна.
Наталья Лаврентьева
Наталья Лаврентьева (Наталья Ивановна Лаврентьева,, — , ) — җитештерү алдынгысы, В.И. Ленин исемендәге Казан җитен комбинаты тегүчесе (1930-1962), Сталин премиясе лауреаты (1951), СССР ЮШ депутаты (3-5 нче чакырылышлары).
Фладунген
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Опавиця
Опавиця — Польшаның Ополе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Ганина
Ганина — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Амлах
Амлах — Австриянең Тироль федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Ганина
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Амлах
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Огулдурук (Гөрдес)
Огулдурук (Oğulduruk) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Маниса иле Гөрдес илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Кетхүда (Җиде)
Кетхүда (Kethüda) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Кастамону иле Җиде илчесенә караган бер авыл (köy).
Поланур (Сернур районы)
Поланур (Поланур, Поланур) — Мари Илнең Сернур районында урнашкан авыл.
Халык
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (84,4%), урыслар (8,2%), украиннар (4,9%).
Велиново
Велиново — Болгариянең Перник өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Каббала
Каббала (евр. — риваять) — еврейләрнең дини мистик тәгълиматы.
XIII гасыр ахырында Моисей Леон тарафыннан бастырып чыгарылган Зогар (Балкыш) китабы иң билгеле каббалистик әсәр санала. Күрәсең, ул үзе үк бу китапның авторы да була. Ләкин китапның дәрәҗәсен тагын да күтәрү өчен аның авторы итеп II гасырда яшәгән акыл иясе рабби Шимон бар Йохайны күрсәтә. Зогар китабы арами телендә язылган һәм Бишкитапның аңлатмасы булып тора. Зогар һәм Каббаланың үзәк концепциясен Изге Язманы аңлау-төшенүнең мөмкин булган дүрт дәрәҗәсе турында күзаллау тәшкил итә. Алар түбәндәгеләр:
Әйберләрнең дөрес тәртибен торгызуны күздә тотучы тиккун Каббала өчен иң әһәмиятле төшенчәләрнең берсе булып тора. Зогар китабында ун сефирота («сефира» сүзе, мөгаен, еврей телендәге миспар (сан) яисә сефер (китап) сүзләреннән килеп чыккандыр), ягъни ун савыт, дөнья төзелешенең ун универсаль принцибы турында өйрәтмә тәгъбир ителә. Әлеге принциплар ярдәмендә, иксез-чиксез һәм акыл ирешмәслек булган Алла үзен кешеләргә ача. Гадәттә, сефироталар түбәндәгечә аталалар: Таҗ, Акыл, Белем, Мәрхәмәт, Көч, Күркәмлек, Җиңү, Бөеклек, Нигез, Патшалык. Ул принципларның һәр-кайсының сефироталар иерархиясендә үз урыны бар. Рәсемдә аларны капма-каршы принциплар арасындагы каршылыкларны юкка чыгарып һармония тудыручы Сефироталар Агачы рәвешендә бирү кабул ителгән. Ун сефирота да Библиянең яшерен мәгънәсенә төшенү өчен кирәк. Каббалистик тәгълимат XVI гасырда еврейләр арасында аеруча тиз тарала. Элек кулъязма рәвешендә генә таратылган Зогар китабы басылып чыга. XVI гасырда яшәгән еврей мистигы Исаак Лурия аны өйрәнүчеләрнең берсе булып китә. Ул Каббаланың практик ягына аеруча зур игътибар бирә. Лурия һәм аның тарафдарлары фикеренчә, сүзе һәм эше белән кеше тарихта тамырдан борылышлар ясый ала. Каббалистик тәҗрибәләр аша хәтта Мессия килүне тизләтергә мөмкин, һичьюгы, аның килүен бик нык гел әргә кирәк. Каббалистик идеяләрнең күбесе XVIII гасырда Исраэль Баал Шем Тов башлап җибәргән хасидләр хәрәкәтенә йогынты ясый.
Ист-Фелисиана (приход, Луизиана)
Ист-Фелисиана — Америка Кушма Штатларының Луизиана штатында урнашкан приход. Үзәге - Клинтон шәһәре.
Тарихы
Рәсми рәвештә 1824 елда оештырыла.
Территориясе
Мәйданы 456 км² тәшкил итә.
Дариуш Лавринович
Дариуш Лавринович (Dariusz Ławrynowicz, Darjuš Lavrinovič,, — , ) — Литва баскетболчысы, Литва (2003, 2004, 2005), Төркия (2011), Россия (2012) һәм Украина (2014) чемпионы, Европа чемпионталырының көмеш (2013) һәм бронза (2007) призчысы.
Борылмалы мәчет (Доха)
Борылмалы мәчет, шулай ук Фәнар мәчете, Катар ислам мәдәнияте үзәге (المركز ;الثقافي الإسلامي القطري) — Катар башкаласы Доха шәһәрендә урнашкан мәчет. Мәчет танылган Ислам галиме һәм Катар суд системасына нигез салучы шәех Габдулла бин Зәед әл-Мәхмүд хөрмәтенә аталган. Үзәктә шулай ук китапханә урнашкан. Мәчет популяр туристик урын булып тора.
Тарих
Мәчет 2008 елда Катар премьер-министры шәех  катнашында ачылган. Мәчет Катар мәчетләрен төзү традицияләрен саклап төзелгән, шуңа күрә хәзерге заман ислам архитектурасының матур үрнәге булып тора.
Архитектурасы
Мәчетнең иң күренекле үзенчәлеге — манарасының дизайны ( булуы). 2009 елга кадәр Фәнар мәчете Катарда иң зур мәчет булган. 2009 елда аны бу параметр буенча Мөхәммәд ибн Габделваһһаб мәчете узып китә. Фәнар мәчете Катарда иң биек мәчет булып кала бирә.
Савиньяк-лез-Ормо
Савиньяк-лез-Ормо (Savignac-les-Ormeaux) — Франциянең Арьеж департаментына караган коммуна, От-Арьеж кантонына карый.
Устье-Темъёль
Устье-Темъёль — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Щугор елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 10 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Печора кушылдыклары бассейны Уса кушылганчы, елга бассейны — Печора.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Шаменка
Шаменка — Россия территориясеннән ага торган елга. Башкортстан Республикасы биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Караидел елгасының жагалауында ер астына кереп югала урнашкан. Елга озынлыгы 13 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Караидел елгасы, Павловка сусаклагычынан Шакша бистәсендәге су үлчәүпостына чаклы. Кече елга бассейны — Агыйдел, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Мәтарь
Мәтарь (سعد المطر сә‘д әл-мәтәр — «яңгыр бәхетлелеге» ; Пегас η, Пегас этасы, η Peg) — Пегас йолдызлыгының йолдызы. Аның күренмә йолдызча зурлыгы +3,1m тәшкил итә. Бу G2II-III спектр сыйныфылы йолдыз Җирдән 215 яктылык елы ераклыкта урнашкан.
Аның координатлары (J2000 дәвере):
Исем
Йолдызның гарәп теленнән исеме Сәгыделмәтарь (سعد المطر сә‘д әл-мәтәр, Matar) «яңгыр бәхетле йолдызы» белдерә.
Нямейшы
Нямейшы (Нямейшы ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Гродзенский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
HD198409
HD198409 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Александр Губский
Александр Губский – Россия Федерациясенең атказанган рәссамы, Татарстан Республикасының атказанган сәнгать эшлеклесе.
1950 елда Кировоград шәһәрендә (Украина) туа. Казан театр училищесының театр-декорация бүлеген тәмамлый. 1982 елда Мәскәү һәм Ленинградта С.Образцов җитәкчелегендә узган квалификация арттыру курсларында укый. 1982 – 2000 елларда – Казан театр училищесында, 1998 – 2001 елларда Сәнгать академиясендә укыта.
Шибеник (Югославия), Адана (Төркия), Канн (Франция), Стара Загора (Болгария) шәһәрләрендә узган халыкара фестивальләрдә катнаша.
1976 елдан «Әкият» Татар дәүләт курчак театрының куючы рәссамы булып эшли. Театрда 30 елдан артык хезмәт куеп, 60тан артык спектакльне бизи.
«Әкият» Татар дәүләт курчак театрында бизәгән кайбер спектакльләре: «Апушның тылсымлы төшләре», «Авыл эте Акбай», «Гуси-лебеди», «Здравствуй, Ежик!», «Өч каурый» (Ф.Тарханова), «Колобок», «Тылсымлы курай» һ.б.
Отенвиль
Отенвиль — Франциянең Луар һәм Шер департаментында урнашкан коммуна.
Боздагы (Фатса)
Боздагы (Bozdağı) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Орду иле Фатса илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Валя-Маркулуй
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Казе Раванело (Тревизо)
Казе Раванело — Италиянең Венеция төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казе Раванело Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
(9968) Серпе
(9968) Серпе — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1992 елның 4 маенда Анри Дебеонь тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1992 JS2» саналган.
(17617) Такимотоикуо
(17617) Такимотоикуо — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1995 елның 28 октябрендә К. Эндатэ, К. Ватанабэ тарафыннан Китами обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1995 UD45» саналган.
Ортовице
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Ампас
Ампас — Австриянең Тироль федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Бохинь күле
Бохинь күле (слов. Bohinjsko jezero, Wocheiner See) — Словениядә даими иң зур күл, 3,18 км²мәйданны били. Блохин общинасы территориясендә диңгез биеклеге дәрәҗәсеннән 525 м биеклектә урнашкан һәм «Триглав» милли паркының өлеше булып тора. Су күләме — 0,1 км3. Су җыю бассейнының мәйданы — 107 км². Уртача тирәнлеге — 29,5.
Географиясе
Күлнең озынлыгы якынча 4,2 км сузылган һәм киңлеге 1 км. Бу күл морена нәтиҗәсендә барлыкка килгән бозлык күл.
Күлгә койган иң зур кушылдык Савица («Кече Сава»), Триглав күл үзәнендәге иң зур Кара күлдән (слов. Črno jezero), тукалана. Күлнең көнчыгыш өлешеннән Озерница (слов. Jezernica ) елгасы агып чыга, ул Мостница белән кушылганнан соң Сава-Бохиька елгасын барлыкка китерә, ул, үз чиратында, Сава-Нолинка елгасына кушыла һәм Сава елгасын барлыкка китерә. XVIII гасырда Бальтазар Аке аңлатуынча, Бохинь күленә су агып керүгә караганда аннан су күбрәк агып чыга, бу өстәмә җир асты су чыганаклары белән туклануны аңлата.
Күлнең саф суларында инеш керкәсе, шамбы, кушбаш, гади гольян, моллюскларның сигез төре тереклек итә, шулай ук күп санлы ылымыклар төре бар. Ул туризмның популяр урыны булып тора, күлгә су керергә һәм башка су спорт төрләре белән шөгелләнергә киләләр. Яры янында легендар тау кәҗәсенең сыны урнашкан, аның тарихын шагыйрь Рудольф Баумбах мәңгеләштергән.
Бохинь күле районында берничә тау чаңгысы курорты урнашкан, иң зуры — Соринка Агалтын, Вогул, Кобла.
Дилево (Голюбско-Добжинский повяты)
Дилево  — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Пиедмонт (Көньяк Дакота)
Пиедмонт  — Америка Кушма Штатларының Көньяк Дакота штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Пиедмонт шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кшыштоф Лавринович
Кшыштоф Лавринович (Krzysztof Ławrynowicz, Kšyštof Lavrinovič,, — , ) — Литва баскетболчысы, Россия чемпионтларының көмеш призчысы (2003, 2005, 2007), Италия (2008, 2009, 2010, 2011, 2012) һәм Литва (2013) чемпионы, Европа чемпионатларының алтын (2003), көмеш (2013) һәм бронза (2007) призчысы.
Гарбатка (Великопольское воеводалыгы)
Гарбатка  — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Велковци (Перник өлкәсе)
Велковци  — Болгариянең Перник өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Пермь татарлары
Пермь татарлары — Казан татарларының этнографик төркеме. Мондагы татарлар каяндыр күчеп килгән милләт түгел, ә борын-борыннан шушында нигез корып яшәгән җирле халык. ХХ йөз башында мең кеше исәпләнә.
Пермь татарлары дип аталган этнографик төркем берничә гасырлар дәвамында формалашкан. Җирле халыкның теле, этнографиясе бик үзенчәлекле.
Статистик мәгълүматларга караганда, Пермь өлкәсендә (2010) татар яши. Алар Тор, Ирән, Сөлил, Сеп, Шауба, Бөрмә, Тол елгалары буенда яшиләр.
Флаксланден
Флаксланден — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Пермь татарлары
Тарих
Монда яшәгән халыкны элеккеге географик һәм нәсел-ыру бүленешенә карап, икегә бүлү гадәткә кергән: гәйнә ягы һәм көнгер ягы. Мондый бүленешнең сәбәпләре Пермь татарлары кичергән тарих белән бәйле. Казан ханлыгы җимерелгәч һәм аның протекторатындагы җирләр әкренләп рус дәүләтенә кушылган чакта, Пермь татарлары ике административ үзәккә карый башлый. Казан ханлыгы җимергәч, бөтен Көнбатыш Урал рус дәүләте кул астында кала һәм Түбән Агыйдел-Оса төбәге Казан Приказына кертелә, ә Пермь татарлары яши торган территориянең калган өлеше Себер Приказына (башта Чәрдән өязенә, аннан соң Көнгер өязенә) карый башлый.
Флаксланден
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Пермь татарлары
Тарих
Көнгер өязенә кергән татарлар ясаклы крестьяннар катлавына (сословиесенә) кертеләләр һәм ясаклы татарлар дип атала башлыйлар. Ягъни, аларга карата татар этнонимын куллану дәвам итә.
1579 елда Пермь татарлары беренче мәртәбә М. И. Яхонтов тарафыннан сан буенча исәпкә алыналар. Тик бу кенәгәләр югалган. XIX гасыр тарихчыларының хезмәтләренә кереп калган аның кайбер өзекләренә караганда, әлеге җирләрдә татарлар һәм остяклар яшәгән.
М. Кайсаровның 1623—1624 еллардагы кенәгәләреннән күренгәнчә, Ирен, Сеп, Шауба, Бөрмә, Сөлил елгалары буенда яшәгән татарларның һәм остякларның төп шөгыльләре аучылык, балыкчылык, умартачылык булган, сөреп иген игелә торган җирләре дә булган. Димәк, алар Идел буе татарлары кебек үк утрак тормышта яшәгәннәр.
Пермь татарлары турында кызыклы фактларны чагылдырган тагы бер язма чыганак бар. Бу — 1679 елгы исәпкә алу кенәгәләре. Бу кенәгәләрдә остяклар исәпкә алынмыйлар инде.
Аның каравы, татарлар яши торган әлеге җирләрдә чуашлар, удмуртлар һәм марилар пәйда булган. Тагын шуны ассызыклап үтәргә кирәк, бу кенәгәләрдә Пермь татарларының Көнгер өязенә караганнары гына, ягъни көнгер татарлары гына исәпкә алынган.
Шулай итеп, тарих, археология, этнография, топонимия, тел материаллары Пермь татарларының формалашуында Идел буе төркиләренең роле зур һәм хәлиткеч булуын бик ачык күрсәтәләр.
Урта Идел һәм Урал алды халыклары арасындагы этник бәйләнешләр соңга таба да (мәсәлән, аеруча Казан ханлыгы җимерелгәч) көчәя, тирәнәя барган. Күп кенә татарлар, чукындырудан качып, Урал якларына качалар. Казан ханлыгы җимерелгәнлектән соң Идел буеннан, татарлар белән бергә, чуашлар, марилар, удмуртлар да күчеп киләләр. Шулай итеп, борынгы чорларда ук булган тарихи бергәлек берничә гасырлар буе дәвам итеп килә. Күп кенә галимнәр Пермь татарларының казан татарлары белән якын икәнлекләрен аерым ассызыклап күрсәтеп килгәннәр.
Халыкның төп кәсепләре
Халыкның төп кәсепләре: терлекчелек, аучылык, балыкчылык.
Ясаклы татарлар җәнлек тиреләре белән ясакларын түләгәннәр, ите азык булып торган.
Озакламый халык арасыннан морзалар, йөзләр (йөзбашы) аерылып чыга. Алар ясак түләүдән азат ителәләр. Авыл халкының калган өлеше (катламы) ясак түлиләр һәм аларны ясаклы татарлар дип йөртәләр.
Татар хуҗалыкларында урыслар белән алыш-биреш, сәүдә эшләре зур роль уйнаган. Урыслар бал, балавыз, балык, кыйммәтле җәнлек тиреләрен татарлардан сатып ала торган булганнар. Ясаклы татарларның Көнгер якларында гына түгел, ерак Ирбит мәкәрәҗәсенә дә сәүдә итәргә барулары билгеле.
Сөйләш
Пермь татарларының формалашуында Идел буе төрки компонентының хәлиткеч роль уйнавын тел материаллары да раслый: Пермь татарлары сөйләше татар әдәби теленең формалашуында нигез башы булып торган урта диалектка карый. Алай гына да түгел, ул әлеге урта диалектның перифериядәге, борынгылыкны аеруча нык саклап килә торган сөйләшләре рәтенә керә.
Бер-берсеннән шактый ерак урнашкан төбәкләрдә булуларына карамастан, перифериядәге бу сөйләшләр бер төркем борынгы күренешләре белән үзара берләшәләр. Мондый факт аларның кайчандыр бергә, бер территориаль берәмлек эчендә яшәгәнлекләре һәм шул вакытта ук казан татарлары сөйләм теленең төп билгеләре формалаша башлавы турында сөйли.
Күп кенә галимнәр Пермь татарларының казан татарлары белән якын икәнлекләрен аерым ассызыклап килгәннәр. Тел үзенчәлекләре ягыннан да, Пермь татарлары сөйләше башкорт теленнән бик нык аерыла. Мәсәлән, аларның сөйләшендә ч, с авазлары үзләре әйтелә (чәч, су, сал, чәчә), ягъни авазлар составы, сүзлек фонды, сүзләрне ясау яки төрләндерү үзенчәлекләре аларның татарча сөйләшүен күрсәтеп торалар.
Мәдәният
Көңгер татарлары уртача темпта биелә торган салмак бию ― «Кәтинкә» (Катенька) һәм «Кәтикәт» биюен бииләр.
Ле-Мени-Тов
Ле-Мени-Тов — Франциянең Манш департаментында урнашкан коммуна.
Лейнсвилл (Индиана)
Лейнсвилл  — Америка Кушма Штатларының Индиана штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Боздам (Бозкыр)
Боздам (Bozdam) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Конья иле Бозкыр илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Осек (Ополе воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(17618) 1995 VO
(17618) 1995 VO — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1995 елның 4 ноябрендә Т. Кобаяси тарафыннан Оидзуми обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1995 VO» саналган.
Варежка (Ятмис кушылдыгы)
Варежка  — Ятмис кушылдыгы. Пенза өлкәсенең Пачелма районы, Каменка районы биләмәләрендә ага. Ятмис елгасының сул ярына тамагыннан 68 км өстәрәк кушыла. Елга озынлыгы 40 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Ока су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Мокша елгасы башыннан Темников каласы янындагы су үлсәү посына кадәр. Кече елга бассейны — Мокша, елга бассейны — Ока.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Огулҗук (Һарран)
Огулҗук (Oğulcuk) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Шанлыурфа иле Һарран илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Сода-Спрингс (Невада округы, Калифорния)
Сода-Спрингс  — Америка Кушма Штатларының Калифорния штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Сода-Спрингс халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Ампфльванг-им-Хаусрукквальд
Ампфльванг-им-Хаусрукквальд — Австриянең Югары Австрия федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Гәрәкли
Гәрәкли (Gərəkli ) — Әзербайҗанның Балакән районына караган авыл.
Сальсен
Сальсен (Salsein) — Франциянең Арьеж департаментына караган коммуна, Көнбатыш Кузеран кантонына карый.
Нямержа (Свислацкий районы)
Нямержа  (Нямержа ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Свислацкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Видрар
Видрар — Болгариянең Перник өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Каддо (приход, Луизиана)
Каддо — Америка Кушма Штатларының Луизиана штатында урнашкан приход. Үзәге - Шривпорт шәһәре.
Тарихы
Рәсми рәвештә 1838 елда оештырыла.
Территориясе
Мәйданы 937 км² тәшкил итә.
Флинтсбах-ам-Инн
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Дилево (Рипинский повяты)
Дилево  — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
(9969) Брайль
(9969) Брайль — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1992 елның 27 маенда Элеанор Хелин, Кеннет Лоуренс тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1992 KD» саналган.
Рейли (шәһәр)
Рейли (Rayleigh) — Англиянең Эссекс графлыгында урнашкан шәһәр.
Тарих
Урта гасырларда нигезләнгән.
Березовск
Березовск (Березовск) — Чиләбе өлкәсенең Касли районы составына керүче авыл.