cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Локтины
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
Яңа Чокалы (Шомырша районы)
Яңа Чокалы (Çĕнĕ Чукал, Новые Чукалы) — Чуашстанның Шомырша районында урнашкан авыл.
Лопушне Пажите
Лопушне Пажите — Словакиянең  округында урнашкан авыл.
Яңа Чокалы (Шомырша районы)
Тарих
1926 елның октябрендә Сембер губернасы составыннан Чуаш АССР составына күчерелгән.
Лопушне Пажите
Тарихы
Авыл елда нигезләнгән.
Яңа Чокалы (Шомырша районы)
Халык
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 454 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (100%).
Лопушне Пажите
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Тупик (Свердловск өлкәсе)
Тупик (Тупик) — Свердловск өлкәсенең Югары Саллы шәһәр округы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: билгесез
Сальдес
Сальдес — Испаниянең Барселона провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Шатура
Шатура, Шатур  (Шатура) — Россия Федерациясенең Мәскәү өлкәсендә урнашкан шәһәр.
Халык саны — кеше.
Тарих
Шәһәр тибындагы бистә статусын 1928 елдан, шәһәр статусын 1936 елдан башлап йөртә.
Халык
Милләтләр (2010): урыслар (95,6%).
Майнер (Алабама)
Майнер  — Америка Кушма Штатларының Алабама штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Майнер халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Хенераль-Сантос
Хенераль-Сантос (General Santos) — Филипиннең Көньяк Котабато пpaвинсəсендә урнашкан шәһәр.
Географиясе
Шәһәр Минданао утравында урнашкан.
Тарих
Шәһәр статусын 1968 елдан башлап йөртә.
Моррилтон
Тарихы
Моррилтон шәһәре елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Цёлек (Лодзь воеводалыгы)
Цёлек  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(5363) Купка
(5363) Купка — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1979 елның 19 октябрендә А. Мркос тарафыннан Клеть обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1979 UQ» саналган.
Дела Кроче (Тревизо)
Дела Кроче — Италиянең Венеция төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Дела Кроче Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
20-нче армия (ССРБ)
Белосток-Минск сугышы
9 июльдә 3-нче танк төркеме Көнбатыш Двина һәм Днепр елгалары чигәне якын килде Полоцктан Жлобинга хәтле фронтында, Көнбатыш фронтның 20-нче һәм 22-нче армиялар ялганышы саклануын ертып, Витебскны басып алды һәм Көнбатыш Двина елгаласының төньяк ярында Десна янында плацдармны алды.
Смоленск бәрелеше
11 июльне 3-нче танк төркеме Көнбатыш фронтның 22-нче һәм 20-нче армиялар ялганышын саклаун ертып һәм Витебск шәһәрен басып алды. 2-нче танк төркеме Могилевтан төньяграк һәм көньяграк Днепр аша чыкты.
12 июльне Көнбатыш фронтның 22-нче, 19-нче һәм 20-нче армиялар һөжүмгә күчтәләр Витебскны азат итәргә дип бурыч белән. 3-нче танк төркеме
26 июльне 3-нче танк төркеме Смоленсктан 40 километр көнчыгышрак Дорогобужга юлны кисеп өздә. Көнбатыш фронтның 16-нчы һәм 20-нче армиялар бәрелешне чолганышта башладылар.
26 июльне совет гаскәрләре Могилёвны калдырдылар (карагыз Могилёвны саклау).
Ниасъёль
Ниасъёль — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Тобысь елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 28 км.
20-нче армия (ССРБ)
Смоленск бәрелеше
27 июльне Смоленскка төньяктан һөжүм иткен 16-нчы армия вокзалны алды һәм шәһәрнең төньяк өлешләндә сугышлар алып барды. 27 июльне 3-нче танк төркеме 16-нчы һәм 20-нче армияларның артларыннан китереп бәреп төньяграк һәм көнбатышрак шәһәрдән аларны чолгап алды.
Ниасъёль
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Печора елгасы кушылдыклары бассейны Уса кушылганчы, елга бассейны — Печора.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
804 ел (б. э. к.)
804 ел (б. э к.) — Милади тәкъвим буенча безнең эрага кадәр IX гасырга кергән ел.
Налбант (коммуна)
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Новыя Жданавичы
Новыя Жданавичы (Новыя Жданавічы ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Дрыбинский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Яструбець (Лежайский повяты)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Финш-Гок (Флорида)
Финш-Гок  — Америка Кушма Штатларының Флорида штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Финш-Гок халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Енигүн (Кадирли)
Енигүн (Yenigün) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Османие иле Кадирли илчесенә караган бер авыл (köy).
Нәкый Исәнбәт урамы (Казан)
Нәкый Исәнбәт урамы (улица Наки Исанбета) — Казанның Совет районындагы (Гвардия микрорайоны) урам. Гвардия белән киселештә башлана. ЖБИ-3 заводына җитеп төгәлләнә. Седов урамы белән кисешә. Почта индексы 420037. Татарстанның халык язучысы Нәкый Исәнбәт (1889-1992) исемен йөртә.
Тарих
Элек Инкыйлаб бер өлеше булган. 2005 елда Казан шәһәре администрациясе башлыгы карары белән Инкыйлаб урамының  Гвардия урамыннан башланган өлешенә Татарстанның халык язучысы Нәкый Исәнбәт (1889-1992) истәлегенә аның исеме бирелгән.
Мея-Вия
Мея-Вия — Португалиянең Сантарен округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Чермно (Свентокшиж воеводалыгы)
Чермно  — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
HD106046
HD106046 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
(12526) de Coninck
(12526) de Coninck — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Легарда (Польша)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Ламотт-Бюле
Ламотт-Бюле — Франциянең Сомма департаментында урнашкан коммуна.
Канаш (шәһәр)
Канаш (, Канаш, Канаш) — Чуашиядә шәһәр, Канаш районының административ үзәге. Исеме чуашчадан "совет, киңәш" дигәнне аңлата.
Халык саны — 45 608 кеше (2010). Шулардан 11,5%ын татарлар алып тора (2010).
Тарих
Шәһәргә 1892 елда нигез салына. Ләкин аңа кадәрле дә монда Шәһран (Шăхран) авылы булганы билгеле. Бу авылга 1588 елда шәех-Ран дигән кеше нигез салган була.
Халык
Милли состав (2002): чуашлар — 56,7%, руслар — 31,6%, татарлар — 9,3%.
Икътисад
left|thumb|200px|Канаш станциясендә Канаш шәһәре Чуашиянең зур сәнәгать үзәге булып тора. Монда 6600 млн сум тавар әйләнелүче Чуашиядәге иң зур тимер юллар чуалышы урнашкан.
Крёльпа
Крёльпа (Krölpa) — Алманиянең Тюрингия җирендә урнашкан коммуна.
Авҗылар (Самандаг)
Авҗылар (Avcılar) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Һатай иле Самандаг илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Сеймений-Мич
Сеймений-Мич — Румыниянең Констанца жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Пополаска
Пополаска (Popolasca) — Франциянең Югары Корсика департаментына караган коммуна, Голо-Морозалья кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 10,24 км².
Сан-Хосе-дел-Монте
Сан-Хосе-дел-Монте (San Jose del Monte) — Филипиннең Булакан пpaвинсəсендә урнашкан шәһәр.
Географиясе
Шәһәр Лусон утравында урнашкан.
Тарих
Шәһәр статусын 2000 елдан башлап йөртә.
(5364) 1980 RC1
(5364) 1980 RC1 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1980 елның 2 сентябрендә Зденка Ваврова тарафыннан Клеть обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1980 RC1» саналган.
Сальен
Сальен — Испаниянең Барселона провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
805 ел (б. э. к.)
805 ел (б. э к.) — Милади тәкъвим буенча безнең эрага кадәр IX гасырга кергән ел.
Камберленд (округ, Төньяк Каролина)
Камберленд — Америка Кушма Штатларының Төньяк Каролина штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Фейетвилл шәһәре.
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1754 елда оештырыла.
Территориясе
Округ мәйданы 1704 км² тәшкил итә.
Целёндз
Целёндз — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Мальково (авыл)
Мальково (Мальково) — Киров өлкәсенең Советск районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
2010 елгы җанисәп буенча даими яшәүче халкы юк.
Караюрт (Сарыз)
Караюрт (Karayurt) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Кайсери иле Сарыз илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
HD106077
HD106077 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Балгары (Пинский районы)
Балгары  (Балгары ) — Белоруссиянең Брест өлкәсе Пинский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас, дәүләттә иң җылы климат шушы төбәктә. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза.
Монжерон
Монжерон — Франциянең Эссонна департаментында урнашкан коммуна.
Новыя Комсиничы
Новыя Комсиничы (Новыя Комсінічы ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Шкловский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Мәртен (Саба районы)
Мәртен — Татарстан Республикасының Саба районындагы авыл.
Почта индексы — 422071.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.6 °C.
Ниаю
Ниаю — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Лиственичная елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 25 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Печора елгасы кушылдыклары бассейны Уса кушылганчы, елга бассейны — Печора.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Түре шәһәр округы
Түре шәһәр округы (Туринский городской округ) — Свердловск өлкәсе составына керүче шәһәр округы. Көнчыгыш идарә округынә керә.
Административ үзәк — Түре шәһәре.
Халык
Милләтләр (2010): урыслар (96,7%).
Административ бүленеш
Түре шәһәр округы составына 69 торак пункт керә.
(12527) Anneraugh
(12527) Anneraugh — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1998 елның 1 маенда LONEOS проекты тарафыннан Андерсон-Меса обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1998 JE3» саналган.
Нашвилл (Арканзас)
Нашвилл  — Америка Кушма Штатларының Арканзас штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Нашвилл шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
14-нче армия (ССРБ)
14-нче армия (14-я армия (14 А)) – Бөек Ватан сугышында, һәм сугыштан алда элегрәк, ССРБ Кораллы көчләре эчендәге оператив хәрби берләшмә (бөтен гаскәрле армия).
Поляр аръякларын саклау
Ленинград хәрби округының (ком. Маркиан Попов) гаскәрләре илнең төньяк-көнбатыш чикләрне (Мурманск өлкәсе, Карел-Фин ССР, Карел муентыгы, Эстон ССР һәм Ханко ярымутравы) сакларга тиеш булган. Бу чик өлешендә 1 300 километрлы коры җир чиге һәм 380 километрлы диңгез буе булган. Монда 7нче (ком. Филипп Горленко), 14-нче (ком. Валериан Фролов), 23нче (ком. Пшенников Пётр) армияләре һәм Төньяк флоты урнашкан.
29 июньдә 1941 елның 29 июненнән 10 октябренә хәтле дәвам итүче Поляр аръякларны һәм Карелияне стратегик саклану операциясе башланды.
1 июльне Мурманск юнәлешендә дошман Көнбатыш Лицагы һәм Кутоваягы һөжүмне дәвам итте.
7 июльне Төньяк фронтының 14-нче армиясе дошманның мурманск юнәлешенә алга баруын туктатты
Кече Барханчак
Кече Барханчак (Малый Барханчак) — Ставрополь краеның Ипатово районында урнашкан татар авылы. 2008 елда 1230 кеше яши. Кече Барханчак Кече Барханчак авыл җирлегенең (Мало-Барханчакский сельсовет) үзәге (барлыгы дүрт авыл).
Тарих
Бу авылны Екатерина Икенче указы буенча 1788 елда Нократ һәм Казан губернасыннан килгән ясаклы һәм йомышлы татарлары нигез салган. 1942 елны авылны нацист гаскәре басып алган.
Дала туфрагы коры кебек булса да, биредә игенчелек һәм терлекчелек өчен киң мөмкинлекләр ачылган, Кече Барханчактагы чишмәләрдән тозлы су да, төче су да чыккан. Халык бодай иккән, куй, елкы, сыер малы асраган, умартачылык белән шөгыльләнгән, шәл бәйләгән, тегү теккән. Хәзер дә күпләр шушылар белән шөгыльләнә, әмма авылда эш булмаганлыктан, яшьләр эш эзләп, Ставропольгә, Мәскәүгә китә икән. Авылда, нигездә, карт-коры һәм урта яшьләрдәгеләр яши.
Халык
2010 елгы җанисәпкә күрә авылда 1994 кеше яшәгән, татарлар исә халыкның 86.4% алып торалар. Кече Барханчак 270 хуҗалыктан торган зур гына авыл, анда урта мәктәп, мәдәният сарае бар, мәчет исә шул клубның бер ягына урнашкан. Авылда барлык йортлар да диярлек саманнан салынган, кирпеч белән тышланган, чөнки монда йортлар салырлык агач та, таш та юк икән.
Минде
Минде — Португалиянең Сантарен округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Ята (Карпатасты воеводалыгы)
Ята — Польшаның Карпатасты воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Минде
Географиясе
Мәйданы —.
Пишнур
Пишнур (Пишнур) — Киров өлкәсенең Арбаж районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (4%), руслар (96%).
МакДоналд-Чепл
МакДоналд-Чепл — Америка Кушма Штатларының Алабама штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
МакДоналд-Чепл халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сибирчата-Вож
Сибирчата-Вож — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Сибирчата-Яха елгасының сул ярыннан 116 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 17 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Кара диңгезе елгалары бассейны Зур Ою елгасының көнбатыш чигеннән Скуратов борынына чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Печора һәм Об елгалары арасындагы, Кара диңгезенә коючы, елгалар бассейны.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Лубеник
Тарихы
Авыл елда нигезләнгән.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
806 ел (б. э. к.)
806 ел (б. э к.) — Милади тәкъвим буенча безнең эрага кадәр IX гасырга кергән ел.
Легач
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Devid Bowi
Devid Bowi (inglizçä David Bowie, çın iseme Devid Robert Cons, ing. David Robert Jones) (1947-2016) - Böyekbritaniä kürenekle rok-cırçısı, cırlar avtorı, prodüser, tawış rejissörı, rässam häm aktör.
Üz icatında üzençälekle stil buldıra, küp cırçılarğa zur yoğıntı yasağan.
Целестинув (Згерский повяты)
Целестинув  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Devid Bowi
1972 yılda Ziggi Stardast quşamatı astında glem-rok xäräkätendä qatnaşa, anıñ "The Rise and Fall of Ziggy Stardust and the Spiders from Mars" albomı Böyekbritaniäneñ hit-paradına kerä.
Дела Кьеза (Ровиго)
Дела Кьеза — Италиянең Венеция төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Devid Bowi
2016 yılnıñ 8 ğinwarında Devid Bowi "Blackstar" digän soñğı albomnı çığara häm ike könnän ülä.
Дела Кьеза (Ровиго)
Географиясе
Дела Кьеза Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.
Целестинув (Згерский повяты)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Devid Bowi
Devid Bowi berniçä filmdä töşerelä: The Man Who Fell to Earth (Saturn premiäse iäse), The Hunger, Labyrinth.
Новыя Максимавичы
Новыя Максимавичы (Новыя Максімавічы ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Кличавский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Луговая (Чуашстан)
Луговая (Луговая, Луговая) — Чуашстанның Шөмерле районында урнашкан авыл.
Devid Bowi
Dönyanıñ tarixında iñ mäşhür 100 rok-başqaruçı isemlegenä kerä.
Луговая (Чуашстан)
Почта индексы — 429106. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97250865004. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2101900002300. Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2138.
Devid Bowi
«Space Oddity» ("Ğälämdäge ğädättän tış xäl") cırı Devidnı mäşhür itä, häm ğälämi himnga äwerelä, bu cırda mayor Tom ğälämdäge fäciğäse xaqında äytelä, Devid Bowi cırğa klip ğälämdä töşerergä xıyallanğan, läkin çire säbäple tormışqa aşıra almağan, ämmä anıñ dustı Chris Hadfield Xalıqara ğälämi stantsiändä ul klipnı töşerä.
Луговая (Чуашстан)
Халык
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 158 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (98,82%).
Devid Bowi
2016 yılnıñ 10 ğinwarında yaman şeştän wafat bula.
Сан-Адриан-де-Бесос
Сан-Адриан-де-Бесос — Испаниянең Барселона провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ламотт-Варфюзе
Ламотт-Варфюзе — Франциянең Сомма департаментында урнашкан коммуна.
Крибитч
Крибитч (Kriebitzsch) — Алманиянең Тюрингия җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Фишер-Айленд (Флорида)
Фишер-Айленд  — Америка Кушма Штатларының Флорида штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Фишер-Айленд халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(5365) Fievez
(5365) Fievez — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1981 елның 7 мартында Анри Дебеонь, Дж. де Санктис тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1981 EN1» саналган.
Енигүней (Гедиз)
Енигүней (Yenigüney) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Күтахья иле Гедиз илчесенә караган бер авыл (köy).
Авҗылар (Авҗылар)
Авҗылар (Avcılar) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Истмала иле Авҗылар илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Сылтамалар
Avcılar Avcılar
Тупицыно (Пышма шәһәр округы)
Тупицыно (Тупицыно) — Свердловск өлкәсенең Пышма шәһәр округы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (95%).
Щёлково
шчөлково (шчөлково) — Россия Федерациясенең Мәскәү өлкәсендә урнашкан шәһәр.
Халык саны — кеше.
Тарих
Шәһәр cтaтысын 1925 елдан башлап йөртә.
Нана (Румыния)
Нана — Румыниянең Келераш жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Щёлково
Халык
Милләтләр (2010): урыслар (92,0%), украиннар (2,6%), татарлар (1,3%).
Сеймень
Сеймень — Румыниянең Констанца жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(12528) 1998 KL31
(12528) 1998 KL31 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Мойта-ду-Норте
Мойта-ду-Норте — Португалиянең Сантарен округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
(12528) 1998 KL31
Тарихы
1998 елның 22 маенда LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1998 KL31» саналган.
Мойта-ду-Норте
Географиясе
Мәйданы —.
Гаяз Исхакый урамы (Казан)
Гаяз Исхакый урамы (улица Гаяза Исхаки) — Казанның Вахитов районындагы (Иске Татар бистәсе) урам. Рөстәм Яхин урамы белән киселештә башлана. Казанның Үзәк базарына җитеп төгәлләнә. Чернышевский, Таҗи Гыйззәт урамнары белән кисешә. Татар язучысы Гаяз Исхакый (1878-1954) исемен йөртә.
Тарих
Инкыйлабка кадәр исеме Варлам урамы. Совет чорында Володарский урамының бер өлеше булган. 2005 елда Казан шәһәре администрациясе башлыгы карары белән Володарский урамының Сакко һәм Ванцетти (хәзер Рөстәм Яхин) урамыннан башланган өлешенә татар язучысы Гаяз Исхакый (1878-1954) истәлегенә аның исеме бирелгән.
Баколод
Баколод (Bacolod) — Филипиннең Негрос-Оксиденталь правинсәсендә урнашкан шәһәр.
Географиясе
Шәһәр Негрос утравында урнашкан.
Тарих
Шәһәр статусын 1938 елдан башлап йөртә.
807 ел (б. э. к.)
807 ел (б. э к.) — Милади тәкъвим буенча безнең эрага кадәр IX гасырга кергән ел.
Пордик
Пордик (Pordic) — Франциянең Кот-д’Армор департаментына караган коммуна, Плерен кантонына карый.
Караюрүклү (Кадынһаны)
Караюрүклү (Karayürüklü) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Конья иле Кадынһаны илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Керритак (округ, Төньяк Каролина)
Керритак — Америка Кушма Штатларының Төньяк Каролина штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Керритак шәһәре.
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1668 елда оештырыла.
Территориясе
Округ мәйданы 1362 км² тәшкил итә.
Ячмир
Ячмир — Польшаның Карпатасты воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Монлери
Монлери — Франциянең Эссонна департаментында урнашкан коммуна.
Целестинув (Опочинский повяты)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Низёва
Низева — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы, Ненец АО биләмәләрендә ага. Елга  Печора елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 98 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Печора елгасы кушылдыклары бассейны Уса кушылганчы, елга бассейны — Печора.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Новыя Набарки
Новыя Набарки (Новыя Набаркі ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Кличавский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Черникув-Карский
Черникув-Карский — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Каламба
Каламба (Calamba) — Филипиннең Лагуна правинсәсендә урнашкан шәһәр.
Географиясе
Шәһәр Лусон утравында урнашкан.
Тарих
Шәһәр статусын 2001 елдан башлап йөртә.
Легензув
Легензув — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Сан-Андрес-де-ла-Барка
Сан-Андрес-де-ла-Барка — Испаниянең Барселона провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кримла
Кримла (Crimla) — Алманиянең Тюрингия җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Югары Барханчак
Югары Барханчак (Верхний Барханчак) — Ставрополь краеның Ипатово районында урнашкан татар авылы. Кече Барханчак авыл җирлегенә (Мало-Барханчакский сельсовет) керә.
Тарих
Авылны 1863 елда төрекмән халкы нигезләгән.
Деле Комбе (Торино)
Деле Комбе — Италиянең Пьемонт төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Деле Комбе Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Нобел (Арканзас)
Нобел  — Америка Кушма Штатларының Арканзас штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Нобел шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Новыя Пранички
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Македония (Алабама)
Македония  — Америка Кушма Штатларының Алабама штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
HD106112
HD106112 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Мойташ-Венда
Мойташ-Венда — Португалиянең Сантарен округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
(5366) Rhianjones
(5366) Rhianjones — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1981 елның 2 мартында Шелте Бас тарафыннан Сайдинг-Спринг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1981 EY30» саналган.
Целигув
Целигув — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Лудрова
Лудрова — Словакиянең  округында урнашкан авыл.
Тарихы
Авыл елда нигезләнгән.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Ящев
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Нанов
Нанов — Румыниянең Телеорман жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Караюсуфлу (Кавак)
Караюсуфлу (Karayusuflu) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Самсун иле Кавак илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
(12529) Reighard
(12529) Reighard — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1998 елның 22 маенда LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1998 KG41» саналган.
Черникув-Опатовский
Черникув-Опатовский — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Серяки
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (96%).
Никита Сотчемъю
Никита Сотчемъю — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Сэбысь елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 34 км.
HD106140
HD106140 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Никита Сотчемъю
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Илоило
Илоило (Iloilo) — Филипиннең Илоило правинсәсендә урнашкан шәһәр.
Географиясе
Шәһәр Панай утравында урнашкан.
Тарих
Шәһәр статусын 1937 елдан башлап йөртә.
Флаглер-Естейтс (Флорида)
Флаглер-Естейтс  — Америка Кушма Штатларының Флорида штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Флаглер-Естейтс халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Деле Море (Кунео)
Деле Море — Италиянең Пьемонт төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Деле Море Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Авҗылар (Оникишубат)
Авҗылар (Avcılar) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Каһраманмараш иле Оникишубат илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Сибирчата-Яха
Сибирчата-Яха — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Кара елгасының сул ярыннан 8 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 162 км.
Олы Шыңар
Олы Шыңар — Татарстан Республикасының Саба районындагы авыл.
Халык саны — 461 тирәсендә. Почта индексы — 422054.
Сибирчата-Яха
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Олы Шыңар
Тарих
Авыл бик борынгылардан: Казан ханлыгы чорында ук нигезләнгән
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.6 °C.
Сан-Андрес-де-Льеванерас
Сан-Андрес-де-Льеванерас — Испаниянең Барселона провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Леженице
Леженице — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Самар өлкәсе
Сама́р өлкәсе́ – Россия Федерациясенең Яyрупa өлеше субъекты. Идел буе федераль бүлгесенә керә.
Өлкә үзәге – Самар шәһәре.
Чиктәшлек
Идел елгасы тарафыннан ике өлешенә бүленә. Уңъякны таулы-чокырлы Идел буе калкулыгы биләп тора, Самар тугаеның төньяк өлешендә Җигүле таулары урнашалар. Сулъякның төньяк-көнбатышында — Түбәнле Идел аръягы, төньяк-көнчыгышында — үрле Биек Идел аръягы урнашкан. Көньякта — сөзәк һәм дулкынлы тигезлек, көньяк-көнчыгышта ул Төп Сырт исемле калкулыгына күчә.
Торак пунктлар
<p style="text-align:center;">Самар өлкәсенең эре торак пунктлары
Милли cасᴛаф
2002 ел
Луговая (мәгънәләр)
Луговая:
Дэйр (округ, Төньяк Каролина)
Дэйр — Америка Кушма Штатларының Төньяк Каролина штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Мантео шәһәре.
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1870 елда оештырыла.
Территориясе
Округ мәйданы 4046 км² тәшкил итә.
809 ел (б. э. к.)
809 ел (б. э к.) — Милади тәкъвим буенча безнең эрага кадәр IX гасырга кергән ел.
Целинув (Ленчицкий повяты)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Новыя Саматэвичы
Новыя Саматэвичы (Новыя Саматэвічы ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Касцюковицкий районында урнашкан авыл.
Шаля шәһәр округы
Шаля шәһәр округы (Шалинский городской округ) — Свердловск өлкәсе составына керүче шәһәр округы. Көнбатыш идарә округынә керә.
Административ үзәк — Шаля шәһәр тибындагы бистәсе.
Халык
Милләтләр (2010): урыслар (95,8%), татарлар (1,3%).
Административ бүленеш
Шаля шәһәр округы составына 44 торак пункт керә.
Эл Серрито
Муниципалитет һәм шәһәр исеме чыгышы белән испан теленнән. Татар телендә мәгънәсе — «кече тау».
1797 елда әлеге вилаять территориясендә урнашкан авылга нигез салына.
Әгерҗе районы
Әгерҗе районы (Агрызский район) — Татарстан Республикасы составындагы административ-территориаль һәм муниципаль берәмлек (муниципаль район). Республиканың төньяк-көнчыгышында урнашкан, Удмуртия белән чиктәш. Административ үзәге — Әгерҗе шәһәре, Казаннан 304 км көнчыгышка таба һәм Ижаудан көньякка 36 км ераклыкта урнашкан.
Татар авылы беренче мәртәбә 1646 елда телгә алына. Пугачев восстаниесе басылганнан соң, 1775 елда Әгерҗе Нократ губернасының Сарапул өязе составына керә. 1914-1915 елларда авыл яныннан Казан-Урал тимер юлы салына. Станциягә нигез салынганнан соң Әгерҗе төбәкнең иң эре транспорт төене булып китә. Әгерҗе районы беренче тапкыр 1924 елда оеша. 1963 елда аның территориясенә Алабуга авыл хуҗалыгы районына кертелә, әмма бер елдан Әгерҗе районы элеккеге чикләрдә яңадан торгызыла. 2020 елга районның мәйданы 1796,62 м2 тәшкил иткән.
География
Әгерҗе районы көнбатыш, төньяк — көнчыгышта Удмурт Республикасы (Алнаш, Можга, Кече Пурга, Кыяс, Сарапул, Каракүл районнары) белән чиктәш, көньякта Түбән Кама сусаклагычы акваториясе буенча Татарстанның Минзәлә, Тукай һәм Менделеевск районнары белән чиктәш..
Район Сарапул калкулыгының көньягында, Иж елгасы үзәнендә урнашкан. Белгечләр бәяләвенчә, район климаты Татарстанның барлык төбәкләре арасында иң дымлы һәм салкын климатлы. Биредә җәй кыска, ә яз яңгырлы. Район территориясендә берничә җирле табигать һәйкәле, шулай ук «Кичкетаң» табигать тыюлыгы һәм Әгерҗе дәүләт аучылык тыюлыгы урнашкан. Төбәкнең иң зур табигать һәйкәлләренең берсе Девәтернә һәм Сосново авылларыннан ерак түгел урнашкан «Кырыкмас елгасы тугае». Табигать комплексы мең гектардан артык мәйданны били һәм субтаига урманнарыннан, үсемлек һәм хайван төрләреннән тора. Кырыкмас елгасында 29 төр балык бар, һәм су тугайларында кошларның 75 төре яши. 1984 елда 30 мең гектардан артык мәйданда Әгерҗе дәүләт аучылык тыюлыгы кондыз һәм чукрак санын арттыру өчен оештырыла. Хәзер тыюлык урманнарында аулау һәм аулау чикләнгән хайваннарның уннарча төре бар. Район территориясендә 30 га якын археологик һәйкәл урнашкан, аларның күбесе иртә тимер гасырга карый. Биш археологик объект дәүләт тарафыннан саклана:
Күп кенә күрсәткечләр буенча районда экологик хәл канәгатьләнерлек дип бәяләнә. Шул ук вакытта күрше Удмуртиядә 2015 елда атмосферага пычраткыч матдәләр чыгару 148 млн. тонна тәшкил иткән. .
Флаг һәм герб
Әгерҗе муниципаль районының хәзерге гербы һәм флагы 2006 елның августында раслана. Геральдик билгеләр Татарстан Республикасы Президенты каршындагы Геральдика советның авторлар коллективы тарафыннан эшләнде һәм Татарстан һәм Россиянең Дәүләт геральдика реестрына кертелде. Герб Кызыл йөз белән бизәлгән ак аттагы җайдак сурәтләнгән Яшел кырдан гыйбарәт.«Сыек зәңгәр очлык өстендәге яшел җирлектә — көмеш баш киеме (кәләпүш), шундый ук металл күлмәк, чалбар, кара җиңсез өс киеме (кәзәки) һәм итекләр кигән, җете кызыл дирбияле көмеш атка атланган, сул кулы белән тезген тоткан, уң кулын алга сузган җайдак; аның уң ягында өстә — сигез нурлы көмеш йолдыз, йолдызның кыек нурлары кыскарак, түбәнге нурлары башкаларыннан озынрак; йолдыздан уңга таба алтын канат җәелгән».
Татар милли киемнәре кигән җайдак — символик рәвештә бу жирлеккә нигез салучы Әгерҗе турында сөйли. Җайдакның алга сузылган кулы Әгерҗе районы халкының якты киләчәккә омтылышын чагылдыра, ә калканның югары өлешендәге сигез почмаклы йолдыз — «җилләр розасы» — районда яшәүче барлык халыкларның уртак максатка ирешү өчен көчләрен берләшүен аңлата. Алтын канат — тимер юл транспорты символы (Әгерҗе станциясе — Татарстан Республикасының иң эре тимер юл төйнәлеше). Әгерҗе районының көньяктан Түбән Кама сусаклагычы сулары белән юылуы герб очлыгындагы сыек зәңгәр җирлек белән күрсәтелә. Районда авыл хуҗалыгы тармагы символик рәвештә герб калканының яшел җирлегендә чагыла. Көмеш төс — яктылык, ачык күңеллелек, татулык, сафлык; алтын төс уңыш, муллык, тотрыклылык, абруй һәм акыл билгесе; кара — чиксезлек, зирәклек, тыйнаклык; яшел — яз, сәламәтлек, табигать, уңдырышлылык; кызыл — кыюлык, көч һәм матурлык, бәйрәм; сыек зәңгәр — күтәренке омтылышлар, намус, дан, тугрылык, үлемсезлек символы.
Флаг герб нигезендә эшләнгән. Анда ак төс ачыклык һәм татулашуны символлаштыра, кызыл төс - батырлыкны, кара төс - мәңгелек һәм зирәклекне, яшел төс - сәламәтлек һәм табигатьне, ә зәңгәр төс - намусны һәм үлемсезлекне гәүдәләндерә. Флаг үләмле 2:3 төсле тукыма. . Флаг был разработан на основе герба. В нём белый цвет символизирует ясность и примирение, красный — мужество, чёрный — вечность и мудрость, зелёный — здоровье и природу, а голубой — честь и бессмертие. В основе флага — цветное полотнище с отношением ширины к длине 2:3.
Этимология
Әгерҗе районы шул ук исемдәге торак пунктүз исемен йөртә (хәзер - административ үзәк). Халык арасында таралган риваятькә караганда, ул район гербында чагылыш тапкан, исеме абыйлы-энеле Эгерже исеме белән аталган. Казан ханлыгын басып алганнан соң, бу төбәккә татар күченүен җитәкләгән Әгерҗе, Ägerce. Шулай ук топоним елга атамасыннан булырга мөмкин дигән версия дә бар. .
Барлыкка килү
Зур булмаган татар авылы Әгерҗе беренче тапкыр 1646 елгы чыганакларда татар морзалары Яушевлар биләмәләре эчендә булуы телгә алына. 1774 елда бу урыннардан ерак түгел Емельян Пугачёв гаскәрләре уза, ә Восстание басылганнан соң Әгерҗе Нократ губернасының Сарапул өязе составына керә. 1881 елда җирле имам Әгерҗе мәдрәсәсен ача, анда күп кенә танылган татар мәдәният эшлеклеләре һәм мәгърифәтчеләре: язучылар Даут Гобәйди, Нәҗип Думави, тарихчы Җамал Вәлиди, археограф Зәйнәб Максудова һәм башкалар укыган һәм эшләгән. 1901 елда авылда татар хатын-кызлар мәктәбе ачыла. XX гасыр башына торышлы Әгерҗедә 667 йорт, шулай ук мәктәп һәм өч мәчет исәпләнә. Бистәнең үсеше 1914 елда Казан-Екатеринбург тимер юлы һәм Әгерҗе станциясе белән бәйле була. .
Большевикларга каршы Ижевск-Воткин восстаниесе вакытында Әгерҗе баш күтәрүчеләр контролендә була һәм бары тик 1918 елның көзендә генә азат ителә. 1921 елда Татарстан АССР составында Әгерҗе кантоны оештырыла, ә Әгерҗе шәһәр статусын ала. Шул ук елда Татарстанда көчле ачлык башлана. Тарихчылар исәпләве буенча, гомумән алганда, ачлыктан ике миллионга якын кеше зыян күргән. 1922 елның гыйнварыннан март аена кадәр Әгерҗедә ачлыктан һәм тифтан 738 кеше үлгән. Шул ук елның июнендә Әгерҗедә 134 йорт яки гомуми торак фондының 18 %ын, мәчет, мунча һәм келәтләрне юк иткән көчле янгын булган. Шул вакытта шәһәрдә 300 пот чамасы икмәк янып беткән. Кеше корбаннары турында чыганаклар юк..
Әгерҗе һәм якын-тирә территорияләрның еш кына чикләрне һәм административ киртәләре үзгәрә. 1924 елда Әгерҗе кантоны район итеп үзгәртелә һәм Алабуга картон башкарма комитетына кертелә. Районга 29 меңнән артык халкы булган 25 авыл советы һәм 105 торак пункт керә. 1960 елның 28 октябрендә Әгерҗе районы составына бетерелгән Пәнҗәр районының бөтен территориясе диярлек тапшырыла. 1963 елның 1 февралендә Административ-территориаль бүленеш реформасы барышында Әгерҗе Алабуга авыл хуҗалыгы районына кертелә, ләкин 1964 елның 4 мартында районнарның авыл хуҗалыгы һәм сәнәгатькә бүленүе бетерелү сәбәпле, элеккеге чикләрдә яңадан торгызыла. .
Хәзерге заман
«Әгерҗе муниципаль районы» муниципаль берәмлеге башкарма комитеты район Советына, район башлыгына һәм район халкына контролендә. 2020 елның октябреннән башкарма комитет башлыгы вазифасын Артур Элфатович Акбашев алып тора. Район башлыгы - Вәлеев Азат Рөстәм улы.
Халык
2010 елгы Бөтенроссия халык санын алу нәтиҗәләре буенча, татарлар-58,1 %, руслар-25,2 %, марилар — 8%, удмуртлар — 6,4%. 2018 елга мең кешегә туучылар саны 8,5 % тәшкил итте, үлүчеләр саны — 13,8 %. 2019 елда ике күрсәткеч тә 7,9% ка кадәр һәм 13,2% ка кадәр кимегән. Шулай итеп, 2019 елда халыкның табигый кимү коэффициенты 5,3% тәшкил итә. .
Муниципаль-территориаль төзелеш
Әгерҗе муниципаль районында 1 шәһәр һәм 21 авыл җирлеге һәм алар составындагы 72 торак пункт бар. .
Хәзерге торышы
Урал тимер юл тармагы салынганнан һәм XX гасыр башында сортлау станциясе төзелгәннән соң тимер юл Әгерҗенең мөһим предприятиесе булып тора. Икътисадчылар билгеләп үткәнчә, административ үзәктә яшәүчеләрнең өчтән бер өлеше Россия тимер юллары структураларында эшли һәм район бюджетына салым керемнәренең яртысын бирә. 2020 елга Әгерҗе Россиянең 50 төп сортлау станциясе исемлегенә керә. Тәүлек эчендә станция 10 меңгә кадәр вагон кабул итә һәм өч меңгә якын сортировкалана. Әгерҗе тимер юл узелы составында ремонт һәм эксплуатация депосы, юл машина станциясе, элемтә үзәкләре һәм башка бүлекләр бар. 2020 елның сентябрендә Татарстан Республикасы Транспорт һәм юл хуҗалыгы министры киңәшмәсендә Әгерҗе халыкара дәрәҗәдәге яңа транспорт-логистика үзәген урнаштыру мәйданчыгы итеп сайланды. Әгерҗе станциясе Кытайга һәм башка Азия илләренә йөкләр экспортлау өчен терминал булыр дип планлаштырыла. Үзәк проекты бөтенроссия проектын эшли.