cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Манча-Реаль
Манча-Реаль — Испаниянең Хаэн провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Нерон
Шулай ук Сенат прицепсы, трибун (Tribuniciae potestatis), Ватан атасы (Pater patriae), Бөек понтифик (Pontifex Maximus) (55 елдан башлап), биш мәртәбә консул (55, 57, 58, 60, 68 елларда).
Үлү вакытына булган тулы титуллар исемлеге: император Нерон, Клавдий Цезарь Август Германик, Бөек понтифик, трибун хакимияте кулына 14 мәртәбә, император хакимияте 13 мәртәбә тапшырылган, биш тапкыр консул, Ватан атасы ( IMPERATOR • NERO • CLAVDIVS • CAESAR • AVGVSTVS • GERMANICVS • PONTIFEX • MAXIMVS • TRIBVNICIAE • POTESTATIS • XIV • IMPERATOR • XIII • CONSVL • V • PATER • PATRIAE ).
Килеп чыгышы
Луций Домиций Агенобарб тумышы белән Домиций исемле плебейлар нәселеннән була. Светоний сөйләүенә караганда, булачак императорның бабалары кискен холыклы булулары белән аерылып торалар, чын римлыларга хас яхшы якларга һәм кимчелекләргә ия булалар.
Домицийлар нәселе ике ыругка бүленгән була, алар-Кальвинннар һәм Агенобарблар. Икенчеләренең кушаматы (лат. «Җирән сакаллы») легенда буенча, Луций Домиций ике игезәк егет белән очрашканнан соң барлыкка килә. Бу игезәкләр аңа Римга ниндидер мөһим җиңү турында җиткерергә кушалар һәм, үзләренең изгеләр икәнлеген исбат итү өчен, Домицийның чәчләренә кагылып, җирән төскә кертәләр. Бу җирән чәчләре аның балаларына да күчә. Неронның бабалары җиде тапкыр консул, ике тапкыр цензор, бер мәртәбә триумфка лаек булалар һәм, ахыргы чиктә, аларны патрицийлар рәтенә кертәләр. Аның бабаларының берсе- Гней Домиций Агенобарб турында Лициний Красс менә нәрсә ди: ”Аның бакыр сакалына шаккатасы да юк, әгәр ки теле- тимер, ә йөрәге кургаш булгач.”
Неронның бабасының атасы гореф- гадәтләргә һәм “Алла кушканнарга” каршы килгән өчен Юлий Цезарьны судка тартмакчы була. Август идарә иткән вакытларда триумфлы күренекле хәрби җитәкче булган бабасы, Луций Домиций Агенобарб, б.э.к. 16 елда консуллык һәм шушы елда ук, Сенний законы нигезендә, патрицийлык ала. Аның малае, Гней Домиций, 32 елдагы консул, 28 елда Тиберий боерыгы буенча, Октавиан Августның оныкчыгы Юлия Агриппинага өйләнә. Тугыз елдан аларның беренче балалары- Луций Домиций туа. Светоний сөйләүләренә караганда, малайның әтисе дусларыннан котлау алгач: “Миннән һәм Агриппинадан кешелек дөньясына кайгы һәм курку китерерлек бәндә генә туа ала,”- дип җавап бирә.
Балачак
Император Тиберий үлеп ярты ел үткәч, Луций Домиций дөньяга аваз сала. Бу вакытта аның әнисе Агриппинаның бертуган абыйсы Калигула яңа Рим императоры булып игълан ителә. Агриппина күп вакытын абыйсы янында сарайда үткәрә. Бу вакытта яшь Нерон анасыннан 30 яшькә өлкәнрәк булган атасы янында гомер итә. Алар Анций (хәзерге Анцио шәһәре) белән Рим арасындагы виллаларында яшиләр.
39 елда Калигула үзенең сеңелләрен һәм аларның сөяркәсе Лепидны үзенә каршы заговор оештырып, тәхетне тартып алырга теләүдә гаепләп чыга.
Әгәр заговор барып чыккан булса, Луцийның киләчәктә легетим император була алачагын Агриппина алдан ук күрә. Чөнки ул сөяркәсе Лепидка кияүгә чыкса, аның үз балалары булмаганлыктан, Луций Домиций бердәнбер нәсел дәвачысы һәм мирасчы булып калыр иде. Ләкин заговор барып чыкмый, һәм, кыска вакытлы суд нәтиҗәсендә, Марк Эмилий Лепид үлемгә хөкем ителә. Агриппина һәм Юлия Левиллаларны Тиррен диңгезендәге Понтин утрауларына сөрәләр. Аларның милкен Калигула тартып ала һәм сата. Аларга теләсә нинди ярдәм күрсәтү тыела. Үзләрен туендыру өчен бертуган кызлар диңгез төбеннән суүсемнәр җыеп саталар.
Гней Домиций Агенобарб аның тормыш иптәше актив рәвештә катнашкан заговор ачылуына карамастан, улы белән бергә Римда яки үзләренең шәһәр читендәге виллаларында яшәвен дәвам итә. Әмма 40 елда ул водянка белән авырып Пирги шәһәрендә вафат була (хәзер Санта-Маринелла коммунасы, Санта Севера авылы, Италия). Аның барлык милке Калигулага күчә. Кечкенә Нерон туган апасы Домиция Лепида Кечкенәгә тәрбиягә бирелә.
Мертел-Спрингс (Техас)
Мертел-Спрингс  — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Нерон
Балачак
Бер елдан соң, 41 елның 24 гыйнварында, Калигула баш күтәргән преторианнар тарафыннан үтерелә. Хакимияткә аның озак вакытлар акылга тулы түгел дип саналган туган абыйсы Клавдий килә. Яңа император сөргендәге туганнарын — Агриппина һәм Юлия Ливиллаларны сөргенлектән кире кайтара. Әмма Агриппинаның барлык милке тартып алынган, ә ире вафат булганлыктан, аның кайтырга урыны булмый. Шул чакта Клавдий Агриппина белән Гай Саллюстий Пассиен Криспны никахлаштыра. Моның өчен Гай Саллюстийга беренче хатыны, Неронның тагын бер туган апасы — Домиция Лепида Өлкән белән аерылышырга туры килә.
Мертел-Спрингс (Техас)
Географиясе
Мертел-Спрингс халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Нерон
Балачак
Гай Саллюстий — Римда хакимиятле һәм хөрмәтле кеше, ике тапкыр консул булып сайланган. Агриппина һәм Нерон белән бергә алар Римда яши башлыйлар. Гәрчә башта Агриппина сәясәттән тулысынча аерымланса да, Мессалина — Клавдийның хатыны шул вакытта ук аны үзенең, ә Неронны малае Британникның җитди көндәше итеп күрә. Мессалина Пассиен Криспа йортына Неронны йоклаганда буарга тиешле яллы кеше үтерүчеләр җибәрә. Ләкин риваять буенча, Неронның йокысын саклаучы еланны күреп шаккаталар һәм качалар. Мессалина анана соң да Агриппина һәм Неронны юкка чыгарырга омтылышларын дәвам итә, әмма Клавдий нигәдер бу очракта үз хатынының теләген хупламый.
47 елда Гай Саллюстий вафат була. Рим буенча шунда ук Агриппина ирен байлыгына хуҗа булу өчен агулаган дигән имеш- мимешләр тарала. Криспа үлгәннән соң, аның бердәнбер варислары булып Нерон һәм Агриппина кала. Агриппина халык арасында бик популярлаша. Саллюстия үлгәч, аның тирәсендә Мессалинадан канәгать булмаган кешеләр даирәсе туплана. Алар арасында киләчәктә Агриппинаның сөяркәсенә әйләнгән казна идарәчесе Марк Антоний Паллас та була.
48 елда Мессалина заговор оештырып, Клавдийны хакимияттән читләштермәкче һәм сөяркәсе Гая Силийга тәхетне бирмәкче була. Әлеге заговор Клавдий тәхетне үз малае Британникка түгел, ә Неронга калдырырга мөмкин дигән курку хисе нәтиҗәсендә эшләнә. Әмма бу эш барып чыкмый һәм Мессалина белән Силий үлемгә хөкем ителәләр.
Мессалина үлеменнән соң Паллас Клавдийга яңа хатын итеп Агриппина кандидатурасын тәкъдим итә. Шулай ук аның кандидатурасын Тиберий Клавдий Нарцисс- Мессалинаны фаш иткән һәм кулга алган тагын бер йогынтылы ирекле куәтли. Мессалина үлеменнән соң малае Британник тәхетне алса, үзеннән үч алачагын Тиберий яхшы аңлый. Башта Клавдий икеләнә. Әмма Палласның, нигездә, нәселне ныгыту турындагы үгетләре, шулай ук Агриппинадагы дәрт, үҗәтлек һәм матурлык үлчәүне дәрес якка авыштыралар. Ул вакытка Агриппинага 33 яшь була. Плиний Өлкән аны «матур һәм абруйлы хатын-кыз, әмма кансыз, хакимияткә үрелүче итәргә яратучы, амбициоз һәм аяусыз» дип сурәтли. Шулай ук Плиний аның уңыш китерә дип саналган бүренеке кебек казык тешләре булганлыгын да язып калдырган. Император: «Ризалашам, чөнки бу-минем кызым, үзем тәрбияләгән, минем алдымда туып үскән...»- дигән сүзләр белән ризалаша. 49 елның 1 гыйнварында Клавдий һәм Агриппина өйләнешәләр.
Нәсел дәвамчысы
50 елда Агриппина ирен малае Неронны уллыка алырга күндерә. Луций Домиций Агенобарб хәзер Нерон Клавдий Цезарь Друз Германик дигән исем ала. Клавдий аны рәсми рәвештә варисы итеп таный, шулай ук үзенең кызы Клавдия Октавия белән кавыштыра. Шул ук вакытта Агриппина яшь варисны укытыр өчен стоицизм тарафдары Сенеканы сөргенлектән кайтарта. Неронның философ остазлары арасында Эг шәһәреннән Александр сирәгрәк телгә алына.
Ул вакытта Агриппинаның төп эшчәнлеге малаеның позицияләрен ныгытуга юнәлгән була. Ул моңа дәүләт эшләренә үз кешеләрен урнаштыру исәбенә ирешә. Аның императорга йогынтысы зур булганлыктан, бу эш җиңел бара. Шулай итеп, преториан гвардиясенә префект урынына Неронның тәрбиячесе булып эшләгән галл — Секст Афраний Бурр билгеләнә.
Агриппина Британникны хакимияткә булган барлык хокукларыннан мәхрүм итә һәм патша даирәсеннән читләштерә. 51 елда ул Британникның остазы Сосебийны атарга боера, чөнки теге Агриппинаның эшчәнлеге белән риза булмый. 53 елның 9 июнендә Нерон Клавдиягә өйләнә. Әмма император Агриппинага өйләнүенә үкенә башлый. Ул Британникны кабат үзенә якынайта, аны хакимияткә әзерли башлый, Нерон һәм Агриппинага карата хисләре суына. Моны күреп, Агриппина Неронга хакимиятне тизрәк алырга кирәклеген аңлый. 54 елның 13 октябрендә Клавдий Агриппина алып килгән гөмбәләрне ашап агулана. Хәер, кайбер антик тарихчылар Клавдийны табигый рәвештә үлгән дип санаганнар.
Нерон һәм Агриппина
Клавдийның үлеме көнне преторианнар Нерона император дип игълан итәләр. Бу көнне ул Нерон Клавдий Цезарь Август Германик исеме һәм империя белән чиксез хакимлек итү хокукы ала.
55 елда яшь Нерон беренче тапкыр Агриппинага каршы чыгыш ясый. Сенека һәм Бурр императорга булган Агриппина йогынтысыннан булмыйлар, һәм элеккеге союздашлар арасында каршылыклар барлыкка килә. Шул ук вакытта Нерон Клавдия Акта белән якыная. Бу дуслыкны үз файдаларына кулланырга мөмкинлеген белеп алгач, Сенека белән Бурр аларны алга таба куәтлиләр.
Агриппина исә моңа каршы тора һәм сөеклесе улы Неронны элеккеге кол белән бәйләнеше өчен халык каршында битәрли. Әмма Нерон аның йогынтысына инде бирешми. Ул вакытта Агриппина башбаштаклык күрсәтә, Британникны законлы император дип игълан итәргә җыена. Әмма аның фикерләре барып чыкмый. 55 елның февраль аенда Британник, Нерон күрсәтмәсе буенча, агуланып үтерелә.
Шуннан соң остазларының сүзенә колак салып, Нерон анасы Агриппинаны үзе һәм Октавия турында ялган сүзләр сөйләүдә гаепли һәм аны сарайдан куа. Агриппина барлык өстенлекләр һәм тән сакчыларыннан мәхрүм ителә. Агриппина улын туктатырга теләгәч, тегесе: ”Син китмәгән очракта, үзем хакимияттән баш тартам һәм Родоска юнәләм”- ди. Агриппинадан соң Паллас та сарайдагы урынын югалта.
Палласның куылыуы баштарак Сенека һәм Буррга җиңү кебек тоеласа да, соңрак аларга да  яла ягыла. Бурр белән Палласны заговор оештырып, хакимиятне Фавст Корнелий Сулла Феликска тапшырырга теләүдә, ә Сенеканы дәүләт акчасын саксыз тотуда гаеплиләр. Тик Сенеканың ораторлык сәләте ярдәмендә, Бурр белән икесе тулысынча акланалар, хәтта сарайдагы урыннарын да саклап калалар. Нерон бу адымы белән үзенең тулысынча бәйсез һәм дәүләт белән идарәгә өлгергәнен күрсәтә.
58 елда Нерон белән Рим нобилететы вәкиле, игелекле, акыллы һәм матур Поппея Сабина якынаялар. Бу вакытта Поппея Неронның дусты һәм булачак император Отонда кияүдә була. Агриппина бу кызны хакимият өчен көрәштә көчле кәндәше итеп күрә. Ул барлык көче белән Неронны Клавдия Октавиягә, яки Актага кайтарырга тырыша. Әмма Нерон Отонны читкә куа. Поппея балага узгач, үз хатыныннан аерыла һәм 12 көннән соң аңа өйләнә. Бу хәлләр 62 елда була.
58 елда Агриппина малаен хакимияттән куып, дәүләтне Гай Рубелий Плавт кулына тапшырырга тели дигән сүзләр тарала. Плавт анасы ягыннан Тиберийның туры дәвамчысы була. Бу турыда белгәч, Нерон үз анасын үтерергә карар кыла.
Нерон анасын өч тапкыр агулап карый, чәнчергә дип кеше җибәрә, хәтта йоклаганда бүлмәсенең стеналарын җимерергә маташа. Ләкин бәхет елмаю нәтиҗәсендә, Агриппина исән кала.
59 елның мартында Нерон әнисенә корабта сәяхәт кыларга тәкъдим итә. Кораб барган җирдән җимерелә башлый. Ләкин бу очракта да Агриппина бердәнбер ярга кадәр йөзеп чыга алган кеше була. Ачудан шашынган Нерон анасын ачыктан ачык үтерергә боерык бирә.
Агриппина, якынлашып килгән солдатларны күреп, үлем якынайганын сизә. Ул үзенең эченә, төгәлрәк әйткәндә, аналыгына чәнчергә куша. Шулай итеп, Җир йөзенә Неронны китергән өчен үкенүен белдерә. Шул ук төнне  Нерон аның гәүдәсен яндыра. Сенатка аның турында:” Малаен үтерергә теләде, ләкин булдыра алмагач үз- үзенә кул салды, ”-дип Сенека язып җибәрә. Сенат Неронны котлый һәм анасы өчен барлык үлем ритуалларын эшләргә куша. Соңрак император колларга аның көлен Неаполь тирәсендәге Мизена төрбәсендә күмәргә куша.
Вакытлар үткәч, Нерон төнлә әнисенең рухы аны борчыганын күп тапкырлар искә ала. Аның эзәрлекләвеннән котылу өчен, Нерон Персия сихерчеләрен яллый. Әле Нерон хакимияткә килгәнче үк, Агриппинага күрәзәчеләр малаеның император һәм анасының үлеменә сәбәпче булачагын әйткәннәр дигән легендалар да яши. Агриппина аларга :” Император булса, минем гомеремә кул сузуына да каршы түгел, “- дип җавап кайтара.
Эчке сәясәте
55- 60 еллар аралыгында ул дүрт тапкыр консул була. Күп тарихчылар фикеренчә, Нерон бу чорда үзен оста идарәче итеп күрсәтә. Аның сәясәте гади халыкның тормышын җиңеләйтергә һәм шуның нәтиҗәсе буларак, хакимиятне ныгытырга һәм популярлык җыярга юнәлгән була.
Бу вакытта Сенат, Нерон киңәше буенча, штраф, залог, юрист хезмәтенә түләүләрне азайткан законнар кабул итә. Шулай ук бер кол гаебе өчен башка коллар җавап бирүне дә тыя.
Нерон гади гражданнарны яклауын дәвам итеп, ришвәткә каршы көрәш ача. Хәзер бер сыйныфтан салымны шул сыйныфтан чыккан кеше генә җыя ала. Гади халыкның ачуын китермәс өчен, Нерон барлык магистрат һәм прокураторларга ачыктан ачык купшы бәйрәмнәр үткәрүне тыя. Ришвәттә гаепләнүче купсанлы вазыйфаи затлар кулга алына.
Алга таба император барлык кыек салымнарны юкка чыгарырга тели. Тик Сенат бу адым дәүләтне банкротлыкка чыгарачак дигән фикер белән Неронны кире күндерә. Компромисс итеп салымнар 4,5 % тан  2,5 %кә калдырыла, ә барлык кыек һәм яшерен салымнар турында халыкка сөйлиләр. Шулай ук диңгез юлы белән азык- төлек ташучыларга таможня салымы бетерелә.
Бу адымнары Неронга гади халык арасында зур популярлык алып килә. Халык белән тагын да якынаю өчен, ул грек труппалары уйнаган берничә театр һәм халык гимназияләре төзетә. Римда моңарчы күрелмәгән купшылык белән гладиатор сугышлары үткәрелә башлый. 60 елда беренче тапкыр «Квинквиналия Нерония» (лат. Quinquennialia Neronia) фестивале үткәрелә. Ул берничә көн дәвам итә һәм өч өлештән тора. Алар — шагыйри- музыкаль өлеш, спорт һәм ат ярышлары. Икенче «Квинквиналия Нерония» 5 елдан соң — 65 елда үткәрелә һәм Неронның ун еллык идарәсенә багышлана.
Бу фестивальне һәр биш ел саен үткәрергә планлаштыралар. Латин теленнән тәрҗемә иткәндә — Quinquennial — «Һәр бишенче» дигәнне аңлата.
Тышкы сәясәт һәм фетнәләрне бастыру
Тиберий идарә иткән елларда ук, Әрмәнстан Рим протектораты астындагы ил статусын алган була. Тик 37 елда, Тиберий үлеменнән соң, парфянлылар хакимияткә үзләре арсыннан Ород исемле адәмне куялар. Ород тәхеттә 51 елга кадәр утыра. Ул үлгәч, римлылыр Әрмәнстанга хакимлек итәргә Радомистны җибәрәләр. Тик ул тиран булып чыга, һәм җирле халык аны узурпатор дип саный.
Табигый ки, аны тиздән- 53 елда ук, Әрмәнстан халкы тәхеттән бәреп төшерә. Парфянлылар гади халыкны котыртып, “утка утын өстәп” торалар. Радомист урынына парфян патшасы Вологез I нең энесе- Тиридат килә. Тик Радомистка Рим акчасы һәм бик салкын кыш ярдәм итә. Ул тәхетне үзенә кайтара һәм парфянлыларны куа. Шушы вакытларда Римда кинәт кенә Клавдий үлеп китә. Яшь Неронның зур каршылык күрсәтә алмавына ышанып, Вологез сугыш башлый. Бу юлысы инде парфянлылар тәхетне ачык рәвештә басып алалар һәм Әрмәнстанны Тиридатка тапшыралар.
Бу очракта Рим, әлбәттә, кул кушырып утырырга җыенмый. Клавдий вакытларында ук үзен күрсәткән хәрби- Гней Домиций Корбулон- Азия, Галатия, Каппадокия проконсулы итеп билгеләнә. Аңа III Галл һәм VI Тимер легионнары тапшырыла. Шулай ук Сүрия проконсулы Гай Дурмий Уммидий Квадрат кулы астындагы X Бугаз саклаучы һәм XII Яшен тизлегендәге легионнар сугышка әзерләнәләр.
Корбулон өч елга якын Вологез кешеләре белән сөйләшүләр алып бара, ләкин шул ук вакытта гаскәрне дә сугышка әзерли. Тик билгесез сәбәпләр аркасында парфянлылар 58 елда римлыларга хөҗүм ясыйлар.Римга хөрмәт белән караган кабиләләр ярдәмендә генә римлылар һөҗүмне кире кайтаралар һәм үзләре хәрби хәрәкәтләр башлыйлар.
58-60 еллар Корбулон һәм Квадрат өчен уңышлы булып чыга. Алар башта Әрмәнстан башкаласы Артаксатны басып алалар, соңрак төньяк Месопотамиядәге чүлне кисеп чыгалар һәм Тигр елгасын кичәләр.Тигранакерт алынгач, Әрмәнстан тәхетенә Ирод Бөекнең оныкчыгы Тигран VI утыртыла.
60 елда Квадрат үлеменнән соң, Корбулон Каппадокиянең прокураторына әйләнә. 62 елда парфянлылар Тигрантакетка һөҗүм итәләр һәм, Корбулонга Римнан ярдәм килеп җитәргә өлгермәгән аркасында, җиңүгә ирешәләр. Шул ук елның җәендә Квадратка алмашка яңа хәрби җитәкче- Луций Цезенний Пет килә.
Бу вакытта корбулон Ефрат елгасын кичеп, Месопотамиягә бәреп керә. Тик бераздан аңа Петның тозакка эләгүе һәм чолганышта калуы турында хәбәр җиткерәләр. Союздашына ярдәмгә килгәндә инде соң була. Кыш буе нәтиҗәсез сөйләшенүләр бара.
63 елда Корбулон Әрмәнстанга дүрт легион башында килә. Тик төрле сәбәләр аркасында (Вологез белән Тиридат римлыларны җиңеп булмаячагын аңлыйлар, ә Корбулонның чүлдә сугыш алып барасы килми) яңадан солых төзелә. Ике як та Тиридатның Рим вассалы рәвешендә Әрмәнстан идарәчесенә әйләнүен хуплый. Шулай ук Тиридат Римга барып, Нерон кулыннан патша тиарасы алырга тиеш була.
Бу сугыш Неронны көнчыгыш өлкәләрнең халыкы арасында популярлаштыра. Тынычлыкны да парфянлылыр 50 елдан артыграк саклыйлар.
Нерон идарә иткәндәге икенче зур конфликт- Римга күптән түгел кушылган Британиянең ицен халкы патшабикәсе Боудикка фетнәсе. Бу фетнә Гай Светоний Паулин тарафыннан бастырыла.
Күтәрелеш 61 елда кабынып китә. Баш күтәрүчеләр Камулодун (хәз. Колчестер, Англия) шәһәрен алалар. Фетнәне тиз арада бастырырга дип килгән Квинт Петилий Цериал һәм аның IX легионы тармар ителә. Гаскәр башлыгына качарга туры килә. Баш күтәрүчеләр Лондиниягә (хәз. Лондон, Англия) юнәләләр. Шунда ук друидларга каршы барган кампаниясен туктатып, Светоний да килеп җитә. Тик шәһәрне саклап калырга көче җитмәгәнен аңлый. Шәһәр саклаучыларсыз кала һәм талана. Бриттларның киләсе корбаны- Веруламий (хәз. Сент- Олбанс). Барлык корбаннар саны 80 000 кешедән артып китә.
Светоний Паулин XIV һәм XX легионнарны берләрштерә, шулай ук аның гаскәренә бриттлар белән риза булмаган ирекле халыклар да кушыла. Паулин ягында 10 000 якын кеше була. Боудикканың гаскәре исә 230 000 кеше исәпли.
Паулин хәзерге Көнбатыш Мидленддагы Уотлинг- стрит тирәсендә сугышырга карар кыла.
Аның тактикасы мондый була: бәрелеш ике ягында куе урман булган тар гына сукмакта бара, ә мондый җирдә гаскәр саны зур роль уйнамаганлыкны Светоний яхшы аңлый, һәм аз санлы Римлылыр күп санлы дошманнарын туктатып тора алалар. Ә шул ук вакытта куе урмандагы Рим укчылары Боудикка гаскәренә ук яудыралар. Бриттлар артка да чигенә алмыйлар: сукмакның башында аларны азык- төлек белән гаиләләре көтеп тора. Әлбәттә, яхшы тактика һәм хәрби тәртип римлыларның җиңүенә китерә. Тацитның язуына караганда, бриттлар үзләре арасыннн 80 000 артык, ә римлылар 400 гә якын кеше югалталар. Бәрелешнең нәтиҗәсен күреп, Боудикка үз-үзен агулый.
Нәкъ менә Веспасиан 67 елда Нерон тарафыннан яһүдиләр фетнәсен бастырырга җибәрелә. Күтәрелеш Нерон үлгәннән соң- 70 елда гына бастырыла. Бу вакыйга Рим өчен тарихи була, чөнки Нерон үз-үзенә кул салгач, яһүди легионнар Веспасианны яңа император дип игълан итәләр, һәм Римга юнәләләр.
Волосова
Волосова — Россия территориясеннән ага торган елга. Ненец АО, Архангельск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Ак диңгез урнашкан. Елга озынлыгы 13 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Ак диңгез елгалары бассейны Воронов борынынан Канин борынына чаклы (Мезень елгасын кертмичә). Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Мезень.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Сылтамалар
Волосова
Вила-Велья-ди-Родан (район)
Вила-Велья-ди-Родан  — Португалиянең Каштелу-Бранку округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Чероки (округ, Джорджия)
Чероки — Америка Кушма Штатларының Джорджия штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Кантон шәһәре.
Территориясе
Округ мәйданы 1098 км² тәшкил итә.
Подгай (Лодзь воеводалыгы)
Подгай  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Портсмут (Айова)
Портсмут  — Америка Кушма Штатларының Айова штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Портсмут шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Тикси
Тикси (Тикси, Тиксии) — Русиядә шәһәр тибындагы бистә, Булуң олысының административ үзәге.
Халык саны — 5 063 кеше.
География
Тикси Котып аръягында, Лаптевлар диңгезенең бер үк исемле бухтада, Лена елгасы тамагыннан көнчыгыштарак урнашкан.
Диңгез порты. Аэропорт.
Тарих
1933 елда Төньяк диңгез юлы пунктларыннан берсе буларак нигезләнгән.
1939 елда шәһәр тибындагы бистә статусы бирелә.
Халык
Милли состав (2002): руслар — 53,4%, сахалар — 16,3%, украиннар — 10,9%, эвенклар — 9,3%, эвеннар — 4,5%, белоруслар — 1,3%.
Жабин (Магилёвский районы)
Жабин  (Жабін ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Могилёвский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
(11287) 1990 SX
Тарихы
1990 елның 16 сентябрендә Генри Хольт тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1990 SX» саналган.
Гипофиз
Гипофиз төрек ияре дип аталган — чөйсыман сөякнең алгы өслегендә тирән  иярсыман уемтыгында  урнаша   (рәс. 21.23). Ияр түбәсе каты тышча җыерчыгыннан ясала, ул чөйсыман үсентенең алгы үсентесеннән арткысына кадәр сузыла (ияр диафрагмасы). Күрү нервлары һәм хиазма диафрагма өстендә урнаша; гипофиз шеше белән авыруда күрү  кыры кимчелеге супраселляр таралыш турында аңлата. Диаметры 10 мм кимрәк шешләр (микроаденомалар) еш ияр чигеннән чыкмый, ә 10 мм күбрәк  (макроаденомалар) — аның чигеннән чыга. Артка таба хиазма күрү трактлары булып дәвам итә һәм өченче карынчыкның алгы диварын ясый.
Лясоцин (Келецкий повяты)
Лясоцин  — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Гипофиз
Гипофиз гормоннары
Гипофизның алгы өлеше өлешчәләре алты төрдәге күзәнәкләрдән тора. Аларның бишесе гормоннар бүлеп чыгара, ә алтынчы төре (фолликуляр күзәнәкләр) бүлеп чыгару мөмкинлегенә ия түгел. Гипофизның алгы өлешендә бүленеп чыгарылган гормоннарга фолликул этәргеч гормоны (ФЭГ),  лютеинлаучы гормон (ЛГ), адренокортикотроп гормон (АКТГ), тиреотропин (ТТР)  һәм ß-липотропин (элгәр  АКТГ молекуласының С-терминаль өлеше).
Гипофиз аденомалары базофиль, ацидофиль һәм хромофоблыга аерыла, әмма катнаш күзәнәкле типтагы шешләр еш очрый һәм алты  төрдәге һәр күзәнәкләр аденома ясап пролиферацияли ала. Гипофизның алгы өлеше төрле ингибиторлар һәм релизинг-факторлар идарәсендә тора, алар гипоталамуста  эшләнеп чыга һәм гипоталамо-гипофизар порталь система аша гипофизның алгы  өлешенә күчә. Гипофизның арткы өлеше антидиуретик гормон (АДГ) һәм окситоцин эшләп чыгара.
Гиперпитуитаризм сәбәпләре
Рәс. 21.26 гиперпитуитаризмның барлык сәбәпләре бирелгән.
1.   Базофиль шешләр АКТГ эшләп чыгара һәм Кушинг чире сәбәбе була  (24 бүлекне кара).
2.    Ацидофиль шешләр үсү гормонын эшләп чыгара, бу балаларда  гигантизм һәм өлкәннәрдә акромегалия сәбәбе була ала (24 бүлекне кара).
3.    Хромофоб аденомалар пролактин эшләп чыгара ала, шуңа аларны  пролактиномалар дип атыйлар. Хатын-кызларда пролактинның югары дәрәҗәсе кысырлык-аменорея-галакторея синдромына китерә (рәс. 21.27а), ә ир-атларда  гипогонадизм, импотенция, кысырлык, кимегән либидо һәм кайвакыт гинекомастия  (рәс. 21.27б) һәм хәтта галактореяга китерә. Кайбер хромофоб аденомалар гормон эшләп чыгармый.
Гипопитуитаризм сәбәпләре
1.   Гипофизның  алгы бүлегенең бүлеп чыгаручы күзәнәкләрнең шеш белән туры кысылуы. Гипофизда икенчел утырмалар еш очрый, әмма алар гормоннар бүлеп чыгаруына гадәттә йогынты ясамый.
2.   Гипофизның тамырлы какшаулары (мәсәлән, тудырудан соң гипофиз  апоплексиясе — Шиһан синдромы).
3.   Ятроген сәбәпләр (гипофизда операцияләр һәм радиотерапия).
4.    Гипоталамуста глиомалар яки порталь системада  транспорт бозылу өчен ингибитор һәм релизинг-факторлар синтезы бозылу. NB Клиник күренешләре гормоннар кимчелеге дәрәҗәсенә һәм чирнең башында авыруның үсеш чорына бәйле. Гадәттә башта гонадотропин бүленеп чыгуы бозыла, аннары үсү гормоны, соңрак башка гормоннар кимчелеге барлыкка  килә.
(10358) Kirchhoff
(10358) Kirchhoff — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1993 елның 9 октябрендә Эрик Эльст тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1993 TH32» саналган.
Звежинець (Воломинский повяты)
Звежинець  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Ланмоде
Ланмоде (Lanmodez) — Франциянең Кот-д’Армор департаментына караган коммуна, Трегье кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 4,15 км².
Мурсия (автономияле төбәк)
Мурсия (Murcia) — Испания автономияле төбәкләренең берсе.
Башкаласы — шәһәре.
Тарих
Автономияле төбәк статусын 1982 елдан йөртә.
Административ бүленеш
1 провинция (2019).
Туровшчына
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
(11288) Okunohosomichi
(11288) Okunohosomichi — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1990 елның 10 декабрендә Ц. Сэки тарафыннан Гэйсэй обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1990 XU» саналган.
Хайма-Ю
Хайма-Ю — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Хулга елгасының сул ярыннан 218 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 35 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Төньяк Сосьва. Кече елга бассейны — Төньяк Сосьва, елга бассейны — Об, Төньяк  Сосьва елгасы кушылган урыннан түбәнрәк.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Вила-ди-Рей (район)
Вила-ди-Рей  — Португалиянең Каштелу-Бранку округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Air France
Air France (euronext: FR0000031122 AF) — Air France-KLM һава ширкәтенең бер өлеше булып тора. KLM ширкате белән берләшкәнгә кадәр Франциянең милли авиаширкәте була. Эшчеләр саны 71654 кеше (январь 2005 ел).
Авиаширкәт күбесе очракта мәгистрәл төбәк очкычларын куллана.
Б Orly Airport, Saint-Exupéry International Airport, Côte d’Azur International Airport аэропортларында туктала.
Халыкара SkyTeam альянсына керә, Аурупада Alitalia һәм Аэрофлот белән хезмәттәшлек итешә. Төп урыны — Шарль де Голль исемендәге Халыкара аэропорт. Ширкәт 1933 елның 7 октябрендә оеша.
Сырой Лопач
Сырой Лопач — Россия территориясеннән ага торган елга. Пермь крае, Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Байдач елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 14 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Чулман кушылдыклары бассейны Агыйдел кушылганчы, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Гвидомандри Супериоре (Месина)
Гвидомандри Супериоре — Италиянең Сицилия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Гвидомандри Супериоре Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Горняк (Алтай крае)
Горнәк (Горнәк) — Россия Федерациясенең Алтай краенда урнашкан шәһәр.
Халык саны — кеше.
Тарих
Шәһәр тибындагы бистә cтaтысын 1946 елдан, шәһәр cтaтысын 1969 елдан башлап йөртә.
Халык
Милләтләр (2010): урыслар (95,8%), алманнар (1,5%).
Деняса (коммуна)
Деняса — Румыниянең Олт жудецында урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Зачерне
Зачерне — Польшаның Карпатасты воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Геннадий Емельянов
Геннадий Емельянов, Геннадий Егор улы Емельянов (1957 елның 1 гыйнвары, ССРБ, РСФСР, Татарстан АССР, Зәй районы, Карамалы) — хуҗалык эшлеклесе, сәясәтче, Яшел Үзән, Алабуга районнары башлыгы (2019 елга кадәр), РФ Федераль Мәҗлесенең Федераль шурасы әгъзасы (ТР Дәүләт шурасыннан Татарстан вәкиле) (2019 елның 2 октябреннан). «Бердәм Россия» сәяси фиркасе әгъзасы.
Тәрҗемәи хәле
1957 елның 1 гыйнварында Татарстан АССРның Зәй районы Карамалы бистәсендә туган. «Инженер-механик» белгечлеге буенча Казан химия-технология институтын тәмамлаган. Егерме елдан артык транспорт өлкәсендә эшләгән. 1999 елдан Геннадий Емельянов өч муниципаль районда эшләгән, Яшел Үзән һәм Алабуга районнары башлыгы вазифаларын башкарган. Татарстан транспорт һәм юл хуҗалыгы министры булган.
Хезмәт юлы
1974—1979 — Түбән Кама пассажир автотранспорт берләшмәсендә автослесарь.
1979—1987 — Түбән Кама пассажир автотранспорт предприятиеләрендә эшли.
1987—1999 — «Камэнергостройпром» ҖБ автотранспорт колоннасы баш инженеры, директор.
1999—2004 — Яр Чаллы хакимияте башлыгының беренче урынбасары. 2004—2009 — Яшел Үзән районы башлыгы, Яшел Үзән мэры.
2009—2010 — Татарстан транспорт һәм юл хуҗалыгы министры.
2010—2019 — Алабуга районы башлыгы, Алабуга мэры.
2019 елның 9 сентябреннән — Бердәм Россия фиркасеннән VI чакырылыш Татарстан Дәүләт Шурасы депутаты.
VI чакырылыш ТР Дәүләт Шурасының беренче утырышында Геннадий Емельянов РФ Федераль Мәҗлесе Федерация Шурасы әгъзасы — ТР Дәүләт Шурасыннан вәкил булып сайлана. Яңа сайланган сенаторның вәкаләтләре 2019 елның 2 октябреннан гамәлгә керә. Әлеге постка Геннадий Емельянов кандидатурасын ТР ДШ рәисе Фәрит Мөхәммәтшин тәкъдим итә.
Подгуже (Лаский повяты)
Подгуже  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Ла-Вьей-Лир
Ла-Вьей-Лир — Франциянең Эр департаментында урнашкан коммуна.
Мармолехо
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Балезино районы
Балезино районы (Балезинский район, Балезино ёрос) — Удмуртиянең төньяк-көнчыгышында урнашкан муниципаль район.
Административ үзәге — Балезино бистәсе.
Тарих
Район 1929 елның 15 июльдә элекке Глазов өязенең Балезино һәм Ягошур волостьларның 20 авыл советыннан төзелә. 1963 елда район нигезендә Балезино авыл районы барлыкка килә, аның составына Карсовай һәм Красногорское районнарның өлешләре керә. 1965 елда район хәзерге чикләренә керә.
Халык
Милли состав: арлар — 57,6 %, руслар — 30,9 %, татарлар — 9,8 % (2002 җанисәбе буенча). Татарлар Кистем һәм Люк авыл җирлекләрендә күпләп яши.
Социаль инфраструктура
Мәгариф системасы үз эченә 33 мәктәп, 32 балалар бакчасы һәм №33 профессиональ училищесы ала. Медицина ярдәмен ике хастаханә һәм 40 фельдшер-акушерлык пункты күрсәтә. Шулай ук районда 34 мәдәният йорты, балалар йорты, 27 китапханә һәм бер музей эшли.
Транспорт
Район җире аша тимер юл уза, 8 станция һәм туктау пункты урнаштырган.
Хастаханә бинасы (Казан)
Хастаханә бинасы — Казанның Шәриф Камал урамында урнашкан, 1937 елда архитектор Анатолий Густов проекты буенча зират урынында төзелгән бина.
Каманлар (Гүдүл)
Каманлар (Kamanlar) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Анкара иле Гүдүл илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
(10359) 1993 TU36
Тарихы
1993 елның 13 октябрендә Генри Хольт тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1993 TU36» саналган.
Пуештий-де-Жос
Пуештий-де-Жос — Румыниянең Бузеу жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ватутино
Ватутино (Ватутине, Ватутіне, Ватутино) — Украинаның Черкассы өлкәсендә урнашкан шәһәр.
Халык саны — 17278 кеше (2014).
Сәгать поясы
Халыкара стандарт буенча Ватутино Көнчыгыш Европа вакыты (Eastern European Time, EET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +2:00 гә тигез.
Тарих
1947 елда нигезләнгән.
Бенядикова
Бенядикова — Словакиянең  округында урнашкан авыл.
Тарихы
Авыл елда нигезләнгән.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
(11289) Frescobaldi
(11289) Frescobaldi — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1991 елның 2 августында Эрик Эльст тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1991 PA2» саналган.
Валенсия (автономияле төбәк)
Валенсия (Comunidad Valenciana) — Испания автономияле төбәкләренең берсе.
Тарих
Автономияле төбәк статусын 1982 елдан йөртә.
Административ бүленеш
3 провинция (2019).
Сен-Реми-Боскрокур
Сен-Реми-Боскрокур — Франциянең Сен-Маритим департаментында урнашкан коммуна.
Кизельброн
Кизельброн (Kieselbronn) — Алманиянең Баден-Вюртемберг җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Лясоцин (Опатовский повяты)
Лясоцин  — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Delta
Delta Air Lines — Америка Кушма Штатлары һава ширкәте. Аның штаб-фатиры Атлантада (Джорджия штаты) урнаша. Delta Air Lines, Inc., шулай ук Delta диптә билгеле.
Лясоцин (Опатовский повяты)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Грязновка (Кулой кушылдыгы)
Грязновка — Россия территориясеннән ага торган елга. Ненец АО, Архангельск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Кулой елгасының сул ярыннан 16 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 25 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Ак диңгез елгалары бассейны Воронов борынынан Канин борынына чаклы (Мезень елгасын кертмичә). Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Мезень.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Мескит (Старр округы, Техас)
Мескит  — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Мескит халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Хорной (Муркаш районы)
Хорной (Хорнуй, Хорной) — Чуашстанның Муркаш районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429530. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97232863001. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2101300015100.
Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2136.
Халык
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 664 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (97,33%), руслар (2,33%).
Кларк (округ, Джорджия)
Кларк — Америка Кушма Штатларының Джорджия штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Атенс шәһәре.
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1801 елда оештырыла.
Звежинець (Козеницкий повяты)
Звежинець  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Вила-ду-Карвалью
Вила-ду-Карвалью — Португалиянең Каштелу-Бранку округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Поствилл (Айова)
Поствилл  — Америка Кушма Штатларының Айова штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Поствилл шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Жабыки (Касцюковицкий районы)
Жабыки  (Жабыкі ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Касцюковицкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Юнысовлар-Апанаевлар йорты (Казан)
Юнысовлар-Апанаевлар йорты — Казанның Фатыйх Кәрим урамында урнашкан, XIX гасырның беренче яртысында елда Мөхәммәтрәхим Юнысов өчен төзелгән бина.
Глисон (Теннесси)
Глисон  — Америка Кушма Штатларының Теннесси штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ягдаш (Гереде)
Ягдаш (Yağdaş) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Болу иле Гереде илчесенә караган бер авыл (köy).
Турчылава
Турчылава (Турчылава ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Браславский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Халинь-Я
Халинь-Я — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Сартынь-Я елгасының уң ярыннан 23 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 21 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Төньяк Сосьва. Кече елга бассейны — Төньяк Сосьва, елга бассейны — Об, Төньяк  Сосьва елгасы кушылган урыннан түбәнрәк.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Мартос (Хаэн)
Мартос — Испаниянең Хаэн провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Чемезов йорты (Казан)
Чемезов йорты — Казанның Катанов тыкырыгында урнашкан, 1798 елда төзелгән бина. 1876-191? елларда биредә 3 нче Казан ирләр гимназиясе урнашкан.
Подгуже (Ленчицкий повяты)
Подгуже  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(10360) 1993 VN
(10360) 1993 VN — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1993 елның 7 ноябрендә С. Уэда, Х. Канэда тарафыннан Кусиро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1993 VN» саналган.
Николай Пинегин
Николай Василий улы Пинегин (27 апрель (10 май) 1883, Алабуга — 18 октябрь 1940, Ленинград) — рус язучысы, рәссамы, Төньякны тикшеренүче. «Изге газапланучы Фока» («Святой мученик Фока») судносында Георгий Седов экспедициясенең катнашучысы.
Биография
Белемне Вятка реаль училищесында алган, аннан соң Пермь гимназиясендә укыган; чиркәүдә гыйбадәт кылуга барудан баш тарту сәбәпле, гимназиядән чыгарыла.
1901 елда Казан сәнгать мәктәбенә укырга керә, 1907 елда Император сәнгатьләр академиясе каршындагы Югары сәнгать училищесында укуны дәвам итә.
1912 елда Георгий Седовның Төньяк котыпка кадәр экспедициясендә катнаша. Экспедиция баршында Пинегин Арктика турында беренче документаль фильмны төшерә.
1914—1916 елларда Петербург сәнгатьләр академиясендә укыган. 1920—1923 елларда Констанинопольдә, Праһада, Берлинда яши. 1923 елда Россиягә кире кайта. 1920- һәм 1930-елларда төрле арктик экспедицияләрендә катнашкан.
Магерув (Свентокшиж воеводалыгы)
Магерув  — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Збиднюв (Карпатасты воеводалыгы)
Збиднюв — Польшаның Карпатасты воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Гвидония (Рим)
Географиясе
Гвидония Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Үзәк Апеннин тауларыннан көнбатышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Вилар-Барроку
Вилар-Барроку — Португалиянең Каштелу-Бранку округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Ла-Герульд
Ла-Герульд — Франциянең Эр департаментында урнашкан коммуна.
Киппенхайм
Киппенхайм (Kippenheim) — Алманиянең Баден-Вюртемберг җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ланбер
Ланбер (Lannebert) — Франциянең Кот-д’Армор департаментына караган коммуна, Плуа кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 6,99 км².
Жавань
Жавань (Жавань ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Дрыбинский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Звежинець (Маковский повяты)
Звежинець  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Күрү хиазмасы
Хиазманың үткәрү юллары
Күрү нервларының җепселләре хиазма аша уза һәм түбәндәге рәвештә оешалар.
1.    Аскы борын җепселләре хиазма аша астан һәм алдан уза. Бу аларны таралучы гипофизар зарарлануларда саклаусыз итә, нәтиҗәсендә күрү кырының өске чигә  квадрантларында кимчелекләр барлыкка килә.
NB Аскы борын җепселләр әйләнеше күрү трактының арткы катламнарында узу алдыннан контралатераль күрү нервына эләгә (алгы Вилибранд  тезе) шуңа күрә күрү нервының арткы өлешенә йогынты булганда зарарлана ала.
2.    Өске борын җепселләре хиазма аша өстәрәк һәм арттарак уза, шуңа хиазмага өстән йогынты ясаган ясалулар белән зарарлана (мәсәлән, краниофарингиома). Күрү кырының аскы чигә квадрантларында үзгәрешләр өскедән күбрәк чагылса, гипофиз аденомасы ихтимал түгел.
3.    Макуляр җепселләр хиазма эчендә кисешә.
Анатомия вариантлары
Хиазма урнашуының клиник яктан түбәндәге анатомия вариантлары була ала (рәс.21.24).
1.     Үзәктәге урнашу (80% очрак) — хиазма ияр өстендә урнаша, шуңа күрә гипофиздан үсүче шешләр беренче чиратта аңа йогынты ясый.
Пуештий-де-Сус
Пуештий-де-Сус — Румыниянең Бузеу жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Күрү хиазмасы
Анатомия вариантлары
2.     Алгы урнашу (10% очрак) — хиазма алда төрек ияре калкулыгы өстендә урнаша, шуңа күрә гипофиз шешләре беренче чиратта күрү трактларына кагыла.
Пуештий-де-Сус
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Күрү хиазмасы
Анатомия вариантлары
3.     Арткы урнашу (10% очрак) — хиазма арттарак ияр арты өстендә урнаша, шуңа күрә гипофиз шешләре беренче чиратта күрү нервларына йогынты ясый.
Парахиазмаль тамырлы төзелешләр
1.     Каверноз синус иярдән латераль урнашкан, шуңа күрә гипофизның үсүче шешләре каверноз синуска йогынты ясап III, IV һәм VI БМН интракраниаль  өлешләрен зарарлый ала. Үз чиратында, эчке йокы артериясе аневризмалары иярне җимереп гипофиз шешен охшата ала.
2.     Эчке йокы артерияләре каверноз синустан арттарак һәм өстәрәк борма ясый һәм  күрү нервлары астында ук урнаша (рәс. 21.25). Аннары алар хиазманың латераль өлеше буенча асма күтәрелә. Алгы церебраль артериянең прекоммуникант бүлекләре күрү нервлар һәм хиазманың алгы өслеге белән тыгыз бәйләнгән. Шулай итеп, бу өлештә аневризмалар күрү нервын һәм хиазманы кыса ала.
Хиазма зарарлану сәбәпләре
1.    Шешләр. Гипофиз аденомасы, краниофарингиома, менингиома, глиома, хордома, назофарингеаль шешләр һәм метастазлар.
2.    Шеш булмаган ясалулар. Аневризма, Ратке кесәсе кистасы, фиброз дисплазия, сфеноидаль синус мукоцелесы һәм пәрәвезсыман тышчаның цисталары.
3. Башка чирләр. Демиелинизация, ялкынсыну, җәрәхәт, нурлы некроз һәм васкулит.
Менхибар
Менхибар — Испаниянең Хаэн провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Дерешть-Илфов
Дерешть-Илфов — Румыниянең Илфов жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(11290) 1991 RA1
(11290) 1991 RA1 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1991 елның 10 сентябрендә А. Сугиэ тарафыннан Дайник обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1991 RA1» саналган.
Әсән-Елга
Әсән-Елга — Татарстан Республикасының Кукмара районындагы авыл.
Халык саны — 400 тирәсендә. Почта индексы — 422130. 200px|thumb|right|XVIII гасырда төзелгән [[Әсән-Елга авылы мәчете — архитектура истәлеге]]
Демография
Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): татарлар.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.6 °C.
Наришьянта
Наришьянта (Санскрит телендә: नरिष्यन्त), Һинд динендә Вайвасвата Мануның улы булган һәм Кшатрияларның Кояш расасына карый.
Дикуша (елга)
Дикуша — Россия территориясеннән ага торган елга. Ненец АО, Архангельск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Түбән Мглинское күле - Түбән Мгла елгасы урнашкан. Елга озынлыгы 43 км.