cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Войцех Ярузельский
Антикоммунист
Туган иле Польшага ул беренче тапкыр 1979 елда ук килә. Советларга буйсынган дәһри режим хакимиятендә яшәгән поляклар өчен ватандаш кешенең папалыкка сайлануы көрәшүгә һәм «Солидарность» хәрәкәтен барлыкка китерүгә рухи этәргеч була. «Аннан башка коммунизм бетмәс иде, бетсә дә, бу хәл күпкә соңрак һәм күпкә канлырак булыр иде», - Лех Валенсаның сүзләрен Financial Times Британия газетасы шулай җиткерә. Понтификат чорында Иоанн Павел II үз Ватанына 8 тапкыр кайта. 1983 елда коммунистлар папаның килүеннән оппозиция файдаланыр, дип куркалар. Ләкин понтифик 1983 елда да, 1987 елгы сәфәрендә дә гаепләүләргә сылтау булдырмый. Оппозиция лидеры Лех Валенса белән ул шәхси очрашу гына үткәрә. Совет чорларында Польша җитәкчелеге папаның илгә килүенә ССРБның мөмкин булган реакциясен исәпкә алып кына рөхсәт бирә торган була. Ул вакыттагы Польша җитәкчесе Войцех Ярузельский исә папаны илгә кертеп, беренче чиратта поляк һәм ватанпәрвәр, соңыннан гына коммунист булуын күрсәтергә тели. Соңрак папа 1980-еллар ахырында Польшада хакимият алышынуының кан коюсыз гына башкарылуында зур роль уйный. Генерал Ярузельский белән әңгәмә нәтиҗәсендә, идарә тыныч юл белән Лех Валенсага тапшырыла, соңгысына исә папа демократик реформалар үткәрергә фатиха бирә.
Дальково (Куявия-Диңгез буе воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Войцех Ярузельский
Антикоммунист
Войцех Ярузельскийның мәхкәмәдә катнаша алмавы белдерелде.
Алекси Каррел
Алекси Каррел (, —, ) —. Физиология һәм медицина өлкәсендә Нобель премиясе иясе (1912).
Айген-им-Мюлькрайс
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
(9920) Багнуло
(9920) Багнуло — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Шүмрүд
Шүмрүд (Şümrüd ) — Әзербайҗанның Астара районына караган авыл.
Шадрино (Киров өлкәсе)
Шадрино (Шадрино) — Киров өлкәсенең Опарино районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
Богазкөй (Инегөл)
Богазкөй (Boğazköy) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Бурса иле Инегөл илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Унтерхахинг
Унтерхахинг — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(17559) 1994 AR1
Тарихы
1994 елның 8 гыйнварында А. Сугиэ тарафыннан Дайник обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1994 AR1» саналган.
Саут-Монровия-Айленд (Калифорния)
Саут-Монровия-Айленд  — Америка Кушма Штатларының Калифорния штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Саут-Монровия-Айленд халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Колом (Көньяк Дакота)
Колом  — Америка Кушма Штатларының Көньяк Дакота штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Колом шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Стёпка-Ёль
Стёпка-Ёль — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Лыжа елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 12 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Печора кушылдыклары бассейны Уса кушылганчы, елга бассейны — Печора.
Монферье
Монферье (Montferrier) — Франциянең Арьеж департаментына караган коммуна, Пеи-д'Ольм кантонына карый.
Kärimbirde
300px|мини|уңда|Altın Urda çäçäk atu däwerendä, 14 ğasır Kärimbirde xan (کریم بیردی) - Altın Urda xanı (1413-1414).
Tuqtamış xan ulı, Cäläl äd-Din enese.
Tarix
Qayber çığanaq buyınça Cäläl äd-Din Kärimbirde tarafınnan üterelgän häm xäkimiätkä kilgän.
Kärimbirde xäkimiäte nıq bulmağan, täxetkä utırğaç, üz bertuğanı Käläk belän nizağqa kergän.
Kärimbirde Mäskäw kenäzlegenä tayanğan, ä Käläk Vitovt tarafınnan yaqlanğan.
Kärimbirde häm Käläk İdegäy belän doşmanlaşqannar. Şuşı qıyın wäzğiättä Kärimbirde xäkimiätne yuğaltqan häm täxetkä qısqa waqıtqa Käbäk xan utırğan.
Казе Пичо (Терамо)
Географиясе
Казе Пичо Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Шарль Рише
Шарль Рише (, —, ) —. Физиология һәм медицина өлкәсендә Нобель премиясе иясе (1913).
HD197461
HD197461 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Валя-Лупулуй (Васлуй)
Валя-Лупулуй — Румыниянең Васлуй жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Памидово
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гыйззәтулла Хәяев
Гыйззәтулла Хәяев (, Хуҗаисхак, Күләб районы, Таҗикстан ССР, ССРБ —, Дүшәнбе, Таҗикстан) — таҗик Совет дәүләт эшлеклесе. ТаҗССР ит-сөт сәнәгате министры (1978-1983), ТКФ Күләб өлкә комитеты беренче сәркәтибе (1983-1986), ТаҗССР Министрлар шурасы рәисе (1986-1990), Таҗикстанның беренче һәм бердәнбер вице-президенты (1990-1991), Таҗикстан премьер-министры (1991-1992), Таҗикстан президенты аппараты башлыгы (1994-1996). СБКФ ҮК әгъзасы (1990-1991), 11 чакырылыш ССРБ Югары Шурасы депутаты, ССРБ халык депутаты.
Айген-им-Энсталь
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Двожиско (Куявия-Диңгез буе воеводалыгы)
Двожиско  — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Вромбчин
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Фейнман диаграммалары
Фейнман диаграммалары (tat.lat. Feynman diagrammaları)- кыр квант теориясенең күрсәтмә тасвирламасы ысулы.
Шушы ысул Ричард Фейнман тарафыннан 1949 елда тәкъдим ителгән.
(17560) 1994 AD3
(17560) 1994 AD3 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1994 елның 14 гыйнварында C. Gualdoni, А. Теста тарафыннан Сормано обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1994 AD3» саналган.
Фейнман диаграммалары
Тулы \mathcal{L}-Лагранҗиан ярсусыз өлештән- һәм ярсулы өлештән-  гыйбәрәт була.
Һәрбер диаграмманың сызыгына билгеләнгән тигезләмә (юл интегралы) туры килә. Фейнман диаграммасында аерым кисәкчекләрнең әверелешенә – түбә, ике арадагы кисәкчекнең таралышына (пропагатор) – эчке сызыклары, башлангыч һәм ахыргы кисәкчекләнең дулкынча функцияләренә – тышкы сызыклары туры килә.
Фейнман диаграммасы мисалы
Рәсем 1:
Бөтенесе диаграммалар Фейнман кагыйдәләренә буйсына.
Фейнман диаграммасы төш-атом физикасында, квант механикасында, каты җисем теориясенда, квант элекродинамикасында киң кулланыла.
Новадзяражна
Новадзяражна (Новадзяражна ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Шчучынский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Дерби музее һәм сәнгать галереясе
right|thumb|[[Музей бинасы]] Дерби музее һәм сәнгать галереясе (Derby Museum and Art Gallery) — 1836 елда Дерби Үзәк китапханәсе белән берлектә Ричард Нилл Фрименның (Richard Knill Freeman) махсус проекты буенча һәм Майкл Томас (Michael Thomas Bass, Jr.) иганәсенә төзелгән музей. Музейда Джозеф Райтның бик күп картиналары саклана (300 дән артык эскизы, 34 картинасы һәм документлары, Дерби фарфор фабрикасы (Royal Crown Derby) продукциясе).
Моннан тыш музейда археологик, тәбигать фәннәре, тарихи, геологик, Дерби һәм аның тирә ягында табылган хәрби һәс фарфор эшләмәләр, картиналар саклана.
Музей тарихын 1836 елның 1 февраленән, «Шәһәр һәм тәбигать фәннәре җәмгыяте» музее (Derby Town and County Museum and Natural History Society) нигезләнгән көннән исәпләргә мөмкин. Джордж Харпур Кру музейның беренче президенты була. Башта ябык җәмгыять була, 1856 елда исә музей мөдире Уильям Манди коллекцияне сатарга тәкъдим итә, бу тәкъдим кабул ителми. Тәүге коллекциядә минераллар һәм кошлар сыннары саклана.
Шарама (елга)
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Караидел елгасы, Нязепетровск гидротөененнән Павловск гидротөененә чаклы Әй елгасын кертмичә. Кече елга бассейны — Агыйдел, елга бассейны — Чулман.
Лазурный (Чиләбе өлкәсе)
Лазурный (Лазурный) — Чиләбе өлкәсенең Кызыл Армия районы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (67%), татарлар (4%), башкортлар (10%), алманнар (15%).
Нурзева
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Башкортстан Республикасының халык артисты
Башкортстан Республикасының халык артисты — Башкортстанда кабул ителгән мактаулы исем, дәүләт бүләге. 1939 елдан «БАССР халык артисты», 1990 елдан «Башкорт ССР халык артисты» мактаулы исемнәре бирелгән. Хәзерге исем 1992 елдан кертелгән. БР Президенты Указы белән 1996 елда рәсмиләштерелгән. Әлеге исем бүләкләнүченең республика мәдәнияте үсешенә керткән зур өлешен һәм республиканың күпмилләтле халкы алдындагы казанышларын тануның иң югары чагылышы булып тора.
Нигезләмә
«Башкортстан Республикасының халык артисты» мактаулы исеме киң җәмәгатьчелек тарафыннан танылган, югары сәнгать үрнәге булырдай образлар, спектакльләр, кинофильмнар, концерт, эстрада, цирк программалары, музыкаль, телевизион һәм радиотапшырулар иҗат иткән, югары осталыкка ия булган артистларга, режиссерларга, балетмейстерларга, дирижерларга, хормейстерларга, музыкаль башкаручыларга һәм башка сәнгать әһелләренә бирелә.
Кагыйдә буларак, «Башкортстан Республикасының халык артисты» мактаулы исеме сәнгатькәргә «Башкортстан Республикасының атказанган артисты» яки «Башкортстан Республикасының атказанган сәнгать эшлеклесе» мактаулы исемнәре бирелеп 5 ел үткәч, бирелергә мөмкин. «Башкортстан Республикасының халык артисты» дигән мактаулы исем бирүгә тәкъдим итү һәм билгеләнгән үрнәктәге Бүләкләү кәгазе Башкортстан Республикасы Башлыгы каравына кертелә.
«Башкортстан Республикасының халык артисты» дигән мактаулы исемгә лаек булган кешеләргә Башкортстан Республикасының Мактаулы исем бирү турында грамотасы һәм «Башкортстан Республикасының халык артисты» дигән күкрәк билгесе тапшырыла.
«Башкортстан Республикасының халык артисты» күкрәк билгесе күкрәкнең уң ягында йөртелә.
Күкрәк билгесе тасвирламасы
«Башкортстан Республикасының халык артисты» күкрәк билгесе түгәрәк формада эшләнгән. Алгы якта алтын белән йөгертелгән «Башкортстан Республикасының халык артисты» язуы урнаштырылган. Арткы ягы шома. Аскы өлештә башаклар көлтәсе, аның уртасында курай чәчәге ясалган. Башак — байлыкны, чәчәк — республика халыкларының бердәмлеген, җиде таҗ — тарихи ырулар санын гәүдәләндерә.
Күкрәк билгесе боҗра һәм элмәк ярдәмендә дүртпочмаклы калыпка беркетелгән. Калыпның төсләре БР дәүләт байрагы төсләренә туры килә.
Молестовице
Молестовице — Польшаның Ополе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Яз (Караш-Северин)
Яз — Румыниянең Караш-Северин жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кесер (Соргун)
Кесер (Keser) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Йозгат иле Соргун илчесенә караган бер авыл (köy).
Илья Мечников
Илья Мечников (, —, ) —. Физиология һәм медицина өлкәсендә Нобель премиясе иясе (1908)
Эволюцион эмбриологиягә нигез салучыларның берсе, фагоцитоз һәм күзәнәк эчендә матдәләр сеңдерелүен тәүләп ачучы, шешүнең чагыштырма патологиясен, иммунитетның фагоцитар теориясен, фагоцителла теориясен ачучы, фәнни геронтология нигез төзәүче.
Гаиләсе
Илья Ильич Мечников Харьков губерниясендәге Купян өязе, әтисе гвардия офицеры, помещик Илья Иванович (1810-1878) һәм әнисе Эмилия Львовна Мечниковларның (кыз фамилиясе Невахович, 1814-1879) Ивановка имениесендә туган. .
Илья Ильич Мечниковның әтисе борынгы молдаван бояр нәселенә караган. Әнисе — Эмилия Львовна Невахович, Варшавада туып үскән — атаклы еврей публицисты һәм мәгърифәтчесе Лев Николаевич Неваховичның кызы (1776-1831). Лев Николаевич рус-еврей әдәбиятенә нигез төзәүче дип санала (аның «Иудей кызының ачы авазы» («Вопль дщери иудейской», 1803) дигән китабы билгеле.
И. И. Мечниковның олы абыйсы — Лев Ильич Мечников — швейцар географы һәм социологы, анархист, Италияла милли-азатлык хәрәкәтендә катнашучы (присорджименто). Икенче абыйсы — Иван Ильич Мечников (1836-1881), Тула округ судында прокурор, Киев хөкем палатасы рәисе булып хезмәт итә һәм Л. Н. Толстойның «Иван Ильичның үлеме» повестендагы геройның прототибы була (1886).
Илья Иванович Мечников, мөлкәтен югалткач, Санкт-Петербургтан киергә мәҗбүр булган һәм үзенең Ивановкадагы имениесенә яшәргә кайта; монда 1843 елда улы Николай, ә ике елдан соң Илья туа. Соңырак гаилә имениенең икенче очындагы Панасковага (шул ук Купянск өязендә) иркенрәк өйгә күчә, булачак галимнең балалык еллары шунда узган Николай Мечников губерна секретаре булып китә, ә Илья Харьков университетында укыган дәвердә 1868-1869 еллардагы студентлар чуалышларында катнашканы өчен полициянең каты күзәтүе астына алына.
Мечниковлар гаиләсендә дүрт улдан тыш Екатерина исемле кызлары да булган (1834). И. И. Мечниковның сеңлесенең кызы — опера җырчысы Мария Кузнецова.
Илья Ильич ике тапкыр хатын алган. 1869 елда Петербургта ул Людмила Федорович белән никахлаша. Туберкулёз аркасында, кыз шул хәтлем гаҗиз булган, аны чиркәүгә утыргычта утырган килеш алып кергәннәр. Мечников сөйгәнен терелтә алырына бик өметләнгән. Ләкин дүрт елдан соң, Людмила Васильевна Мадейра үлә. Өметсезлектән Мечников күп порция морфий эчә. Бәхеткә каршы, морфий дозасы артык зур булып чыга — ул косып җибәрә.
Мечников икенче тапкыр Одессада 30 яшендә 17 яшьлек студентка Ольга Белокопытовага өйләнә. Хатыны тиф йоктырып чирләгәчтен, ул кайгынан тагы да үзенә кул салып маташа. Мечников кайтармалы тиф бактерияләрен үзенә кертә, әммә каты чирләгәннән соң, ул терелә. Хатыны Ольга да аякка баса.
Эшчәнлеге
1856-1862 елларда, икенче кластан башлап, Харьковтагы 2нче ирләр гимназиясендә укый (алтын медальгә тәмамлый). Бу вакытта ул абыйсы Николай белән К. И. Шульцның хосусый пансионында, Рождественская урамындагы 1нче йортта (1856-1858) һәм титуляр советник Г. К. Гвоздикованың Благовещенская урамындагы 14-се бинасында (1858-1864) яши. Харьков университетын тәмамлый (1864), Германияда умырткасызларның яңа классларын ача. Н. И. Пирогов ярдәме белән Германияда Р. Лейкартта һәм К. Зибольдта махсуслашу үтә, Италиядә умырткасыз хайваннарның эмбриологиясен өйрәнә, шунда ул Александр Онуфриевич Ковалевский белән таныша. Планетарийларны өйрәнгәндә, 1865 елда күзәнәк эчендәге аш сеңдерү феноменын ача. Эмбриология методлары белән умырткалыларның һәм умырткасызларның килеп чыгу нигезе бер төрле булуын исбат итә, Новороссийск император университеты (хәзер И. И. Мечников исемендәге Одесса милли университеты) доценты булып китә. 1867 елда Петербург университетында магистрлык диссертациясе яклый, 1868 елдан — ул университетның приват-доценты була.
Иван Михайлович Сеченов Мечниковты С. М. Киров исемендәге Хәрби-медицина академияһына профессор вазифаһына тәҡдим иткән, ләкин ул һайланмай ҡалдырылған һәм шуға протест күрһәтеп отставкаға киткән, И. М. Сеченов, А. О. Ковалевский, Н. А. Умов менән Одессалағы Новороссийский университетында эшләгән.
1873 елда хатыны Людмила Васильевна мәрхүм булганнан соң, гомерен туберкулёз белән көрәшүгә багышларга була. 1875 елда ул Ольга Николаевна Белокопытова, ярдәмче сөекле кешесенә, өйләнә (1858-1944), һәм күзәнәкләрнең аш сеңдерүдәге мөһим функциясен — фагоцитар күзәнәк иммунитетын ача. 1879 елда үсемлекләрне зарарлы бөҗәкләрдән саклауның биологик методын тәкъдим итә
1887 елда Мечников Россиядән китә һәм Парижга күчеп килә, аңа Луи Пастер нигез салган институтта лаборатория бирелә. 1905 елдан ул институтның директоры урынбасары булып эшли башлый. Гомеренең ахырына чаклы Парижда яшәсә дә, Мечников Россия белән бәйләнешләрен өзми. 1911 елда ул Пастер Институтының Россия территориясендәге тагун чыганагына оештырылган экспедициясенә җитәкчелек иткән, тагун чире генә түгел, туберкулёз буенча да мөһим күзәтүләр алып барган. Үзен эчтәлеге сугышка каршы торучы «Летопись» журналына җәлеп итүче Климент Аркадьевич Тимирязев белән, Иван Михайлович Сеченов, Иван Петрович Павлов, Николай Алексеевич Умов, Дмитрий Иванович Менделеев һ. б. белән хат алышкан. Бөек галим 1916 елның 15 июлендә Парижда, миокарда инфарктын берничә тапкыр үткәргәннән соң, 71 яшендә мәрхүм була. Илья Мечников үзенең тәнен медицина тикшеренүләре өчен куллануны, аннары аны кремацияләү һәм Пастер институты территориясендә җирләүне васыять итеп калдырган. Аның васыятын үтәгәннәр.
Фәнни хезмәте
Мечниковның гыйльми хезмәтләре биология һәм медицинаның төрле өлкәләренә карый. 1879 елда бөҗәкләрнең микозлары сәбәбен таба .1866-1886 елларда Мечников чагыштырма һәм эволюцион эмбриология проблемаларын өйрәнгән, Александр Онуфриев Ковалевский белән икәүләп бу юнәлешкә нигез төзәүче булып тора. Күп күзәнәкле хайваннарның килеп чыгуы турындагы яңа теориягә нигез салган (кара: Фагоцителла теориясе)
1882 елда фагоцитоз күренешен тапкач (бу турыда ул 1883 елда Одессада узган рус табигатьче белгечләренең һәм табипларының 7нче съездында чыгыш ясый), аны өйрәнү нигезендә шешүнең чагыштырма патологиясен (1892), аннары — иммунитетның фагоцитар теориясен җентекләп эшләгән («Йогышлы авыруларда тотрыклылык» — 1901; Нобель премиясе — 1908, Пауль Эрлих белән бергә). Мечниковның бактериология буенча бик күп хезмәтләре ваба, корсак тифы, туберкулёз чирләренең эпидемиологиясен һ. б. йогышлы авыруларга багышланган. Мечников, Пьер Поль Эмиль Ру белән бергә, маймылларда тәҗрибә үткәреп, тәүләп сифилис авыруын өйрәнә (1903).
Мечников хезмәтләрендә картаю проблемалары да әһәмиятле урын били. Ул, үз организмын микроблар һәм башка агулар белән агулауы аркасында, кешегә картаю һәм үлем иртә килә, дип исәпләгән. Мечников бу тәңгәлдә эчәк флорасына нык зур әһәмият биргән. Бу карашлары нигезендә, Мечников кеше организмының үзен-үзе агулауына каршы профилактика һәм гигиена чараларын тәкъдим иткән (азыкны йогышсызландыру (микробиология), ит ашауны чикләү һ.б.).
Картаю һәм организмның үзен-үзе агулауына каршы көрәшерлек төп чарасы, дип Мечников "болгар ачы-сөт таякчаларын" — Lactobacillus delbrueckii subsp. bulgaricus — атаган. Ул дөньяда тәүгеләрдән булып болгар студенты Стамен Григоров ачышының әһәмиятен бәһалаган. 1905 елда ук Мечников, Пастер институты директоры буларак, яшь болгар галимен Парижда үзенең ачышы турында ул заманның микробиология өлкәсендәге иң көчле белгечләре алдында лекция укырга чакырган.
1907 елда болгар таякчасының һәм болгар "ачы сөтенең" функциональ үзенчәлекләре турында дөньядагы башлангыч медицина тикшеренү сөземтәләре басыла.
Мечников Григоровичның тикшеренүләренең нигезлелеген дәлилләү максатында, аларны үзе кабаттан гамәлдә тикшереп карый. 1908 елда, француз фәннәр академиясенең нигезләнүенә арналган истәлекле елында, аның "Ачы сөт турында берничә сүз" дигән мәкаләсе басылып чыга. Картаю мәсьәләләрен өйрәнеп һәм 36 ил буенча җыйган мәгълүмәткә таянып, Мечников Болгарияда «йөз яшькә җиткәннәр»нең күп булуын билгели — 1000 кешегә 4. Ул моны болгар йогурты белән бәйләгән (Болгарияда аны "кисело мляко" — «кислое молоко» дип атыйлар). Мечников үзенең хезмәтләрендә киң җәмәгатчелеккә болгар йогуртының файдасын пропагандалаган. Һәм үзе дә гомеренең азагынача ачы сөт азыгын гына түгел, болгар таякчасының пакъ культурасын даими кулланган.
Иртә картаюга каршы көрәшнең ахыргы максатын Мечников "ортобиоз" — ягъни «табигый үлем белән тыныч тәмамлана торган тулы һәм бәхетле яшәү циклына» ирешү дип атаган , .Хәзерге заман фәнендә Мечниковның ортобиоз турындагы гыйлеменә нигезләнеп эшләнгән дисциплина-аралаш «ортобиотика» юнәлеше барлыкка килде.
Мечниковның хезмәтләрендә күп кенә гомуми теоретик һәм фәлсәфи проблемаларга кагылып үтелгән. Дарвинизм мәсьәләләренә багышланган иртә хезмәтләрендә дә ("Төрләрнең барлыкка килү мәсьәләләре очергы", 1876, һ.б.), Мечников эволюция мәсьәләләрен хәзерге заман галимнәре аңлавыннан элегерәк, алдан сиземләп, киләчәк өчен күп идеяларны нигезләп, мирас итеп калдырган.
Мечников үзен "рационализм" яклы дип атаган («Рациональ дөньяга карашны кырык ел эзләү», 1913), дини, идеалистик һәм мистик фекерләрне тәнкитләгән. Кешелек прогрессында төп рольне фән уйный, дип исәпләгән.
Хәтер
Мечников исеме белән аталганнар:
Унтершванинген
Унтершванинген — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Томас Смит
thumb| [[Дерби музее һәм сәнгать галереясында сакланган Томас Смит картинасы|left]] Томас Смит (Thomas Smith) — пейзаж төшерүче инглиз рәссамы, күренекле инглиз рәссамы Джон Рафаэльның әтисе. Бик күп пейзажлар, тарихи биналар төшкән картиналар авторы. Томас Смитның "Ирекле пейзажда сунарчылар ширкәте" (An Extensive Landscape with Hunting Party) картинасы Саутби аукционында 67 000 долларга сатыла. Бу картинаны ул 1751 елда ясый; бу вакытта улы тууга 1 ел, үзенең үлеменә исә 16 ел кала.
(9921) Rubincam
(9921) Rubincam — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1981 елның 2 мартында Шелте Бас тарафыннан Сайдинг-Спринг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1981 EO18» саналган.
Богазкөй (Караҗабей)
Богазкөй (Boğazköy) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Бурса иле Караҗабей илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Овакозлу (Һыныс)
Овакозлу (Ovakozlu) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Эрзурум иле Һыныс илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Кларкс-Гилл (Индиана)
Кларкс-Гилл  — Америка Кушма Штатларының Индиана штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Мулгимаа
Мулгимаа - Көньяк Эстониянең мәдәни һәм тарихи төбәге, ул биш элеккеге өяздән (мәхәлләдән) тора: Тарвасту, Пайсту, Халлисте, Каркси һәм Хельме.
Гомуми мәгълүмат
XIX гасыр ахырына кадәр, Мулги җире дип аталган өлкә Муинас-Сакала округы дәвамчысы булган мулги теле нигезендә аерылып торган этнографик һәм лингвистик өлкә була.
Бүген, Мулгимаа биш мәхәлләсе (Халлисте, Хельме, Каркси, Пайсту һәм Тарвасту) үзенчәлеге итеп билгеле бер халык костюмын гына билгелиләр, һәм олылар арасында, шулай ук Эстон теленең мулги өлкәсе диалекты, яки көньяк эстония диалекты таралган. Күпчелек кешенең ялгыш карашыннан аермалы буларак, хәзерге Вильянди округы Мулгимаа белән бер үк төбәк түгел. ХХ гасыр азагында Абя-Палуожа шәһәрен кайбер җирле халык Мулгима үзәге булган дип саный.
Мәхмәдулла Хәлев
Мәхмәдулла Хәлев (, Болошар, Фирганә өлкәсе, Төркестан АССР, РСФСР —1989) — таҗик Совет дәүләт эшлеклесе, ТаҗССР Министрлар шурасы рәисе урынбасары (1963-1984). 6-9 чакырылышлары ССРБ Югары Шурасы депутаты, СБКФ Үзәк ревизия комиссиясе әгъзасы (1971-1986), СБКФ ҮК әгъзалыгына нәмзәт (1971-1986).
HD197508
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Демби (Куявия-Диңгез буе воеводалыгы)
Демби  — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Роберт Барани
Роберт Барани (, —, ) —. Физиология һәм медицина өлкәсендә Нобель премиясе иясе (1914).
Новадубавая
Новадубавая (Новадубавая ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Гродзенский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Стәрлебаш районы
Стәрлебаш районы яки Эстәрлебаш районы (Стерлибашевский район) — Башкортстанга керүче муниципаль район. Административ үзәге — борынгы татар авылы Стәрлебаш – Уфадан 182 км ераклыкта урнашкан. Якындагы тимер юл станциясе – Стәрлетамакта (57 км).
15 авыл советына берләштерелгән 69 авылда 20 меңнән артык кеше яши.
Тарих
Cтәрлебаш авылы революциягә кадәр үзенең борынгы, зур, атаклы мәдрәсәсе белән билгеле булган. Ул мәдрәсә 1640-1660 елларда ачылган һәм Петр I тарафыннан 1720 елда рөхсәт ителгән. Сәбәбе – Петр I Стәрлебаш мәдрәсәсенә килеп укыган казакъ-кыргыз (ул заманнарда аларны "кайсак" дип йөрткәннәр) шәкертләре аркылы, киләчәктә яулап алынырга тиешле Урта Азия җирләрендәге хәлләр турында мәгълүмат җыю. Урал, Урта Азия, Идел буйларында аны "Кече Бохара" дип атаганнар.
Район 1930 елның 20 августында Стәрлетамак кантонының Федоровка, Калкаш, Җиргән волостьлары җирләрендә, Карагыш районы буларак оешкан. 1931 елның 6 мартыннан Стәрлебаш районы итеп үзгәртелә. 1963 елда Мәләвез һәм Стәрлетамак районнарына кушылган. 1964 елның 3 мартында яңадан булдырылган.
География
Стәрлебаш муниципаль районы Башкортстанның көньяк-көнчыгышында, Ырымбур далалары башланган җирләр белән чиктәш урында урнашкан. Көньяк-көнчыгышта Миякә, көньякта Ырынбур өлкәсе һәм Федоровка, көнчыгышта Мәләвез, төньяк-көнчыгышта – Стәрлетамак районнары белән чиктәш. Мәйданы 1609 км² тәшкил итә.
Тәтер, Күндрәк, Стәрле, Куганак, Өршәк, Ашказар елгалары белән юыла.
Авыл хуҗалыгы җирләре районның 73,2%ын тәшкил итә (119750 га). 72,6 мең га – игеннәр, 4,5 меңе – хосусый (фермер) җирләре, 19,7 мең – шәхси хуҗалыкларда.
Халык
Иң эре торак урыннары: Стәрлебаш (2009 елда 6,05 мең кеше яши), Тәтер-Арслан (1,01 мең), Куганакбаш (0,84 мең), Бузат (0,8 мең), Айдарали (0,79 мең). Районда төп халыклар — татарлар белән башкортлар, руслар һәм чуашлар (2,9%) бар.
Сан алу буенча милли состав:
Район җирендә туган танылган кешеләр
Эстәрлебаш авылының 1905 елга кадәр татар-башкорт халкының шигърият ьәм мәгърифәт үзәге булып исәпләнүенә дәлил булып монда укыган, укыткан, яшәгән күренекле шәхесләр исемлеге тора. Язучы-шагыйрьләрдән Гали Чокрый, Шәмсетдин Зәки, Гаделша Богданов, Хөснетдин Жданов, Мифтахетдин Акмулла, Гали Рәфикый, Төхфәт Янәби, күренекле дин әһелләреннән баш мөфти Мөхәммәтҗан Хөсәенов, Габдессәлам Габдрәхимов, Габделвахит Сөләйманов булса, гыйлем ияләре Мирсалих Бикчурин, Габдулла Фәез (Сатыев), Габдулла Фәйзи, Чокан Вәлиханов, Әбелмәних Каргалый, Абдулла Искәндәров, Рифкать Солтанбәков, Зәки Вәлиди Туган, Мирсәет Солтангалиевләр булган. Пугач боласында башкортларны җитәкләгән Салават Юлаев һәм Кинҗә Арсланов та монда укыган. Төбәктән чыккан фән докторлары Зәки Зәйнуллин, Марс Юлдашев, Рифкать Мәсәгутов, Радмир Хәсәнов, Наил Юнысов, Минрәсим Мөрәсев, Равил Гатауллин, Гали Галиев, Марс Сафаров, Камил Сабитов, Тәбрис Фәритов һәм йөзгә якын фән кандидаты бар. Якташлардан язучылар Фәйзи Гомәров, Равил Шәммас, Әдхәт Синугыл, Зиннәт Галимов, Зәки Зәйнуллин, Мариус Максютов, Мәҗит Кәримов, Зөлфия Гыйззетдинова, Рәфгать Рысаев, Рәлиф Кинҗәбаев, Хисаметдин Исмәгыйлев, Фәйзи Гомәров һәм башкалар. Шулай ук РСФСРның халык артистлары Хәй Фәхри белән Шамил Рәхмәтуллин да Башкортстанның халык һәм атказанган артистлары Хәкимҗан Сәгыйтов, Гайса Галимуллин, Наил Галиев, Әнисә Яхина, Флүрә Мозаһитова, Халидә Хәсәнова һ.б., эстрада артисты, иллюзионист Хәй Мушинский дә Эстәрлебаш җиреннән илһам алган.
Транспорт
Район аша Стәрлетамак – Стәрлебаш – Тәтер-Арслан һәм Аксеново — Мәләвез автомобиль юллары уза. Райондагы юлларның тулаем озынлыгы – 207 км.
Мәгариф
Балаларга тиешле дәрәҗәдә белем бирү эшен районда 14 урта, 7 төп, 12 башлангыч мәктәптә, мәктәпкәчә 29 учреждениедә алып барыла (901 бала тәрбияләнә).
Мәктәпләрдә барлыгы 2439 бала укый. Шулар арасында татар балалары – 1417 (58,1%), башкорт балалары – 771 (31,6%), рус балалары – 161 (6,6%), чуаш балалары – 64 (2,6%). Башкорт балаларының 100% башкорт телен өйрәнә (туган теле буларак), татар балаларының 77% туган телен өйрәнә ала. Чуаш балаларының 63%ы чуаш телен өйрәнә.
(17561) 1994 AE11
(17561) 1994 AE11 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Стәрлебаш районы
Мәгариф
Бакчаларның 11е – башкорт телендә белем бирә, аларда 188 бала тәрбияләнә (бакчага йөри торган балаларның 21%ы). 14е татар телендә тәрбия бирә, аларда 272 бала тәрбияләнә (30%), рус балалар бакчалары, аларны итәгатьле итеп “рус-башкорт-татар телләрендә тәрбия бирә торган” атыйла, өчәү генә, ләкин аларда балаларның яртысы диярлек тәрбияләнә – 427 (47%).
(17561) 1994 AE11
Тарихы
1994 елның 8 гыйнварында Spacewatch тарафыннан Китт-Пик обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1994 AE11» саналган.
Стәрлебаш районы
Матбугат
1932 елдан башлап татар телендә чыгучы «Стәрлебаш чишмәләре» газетасы – бай тарихлы, данлы матбугат басмасы.
Русча «Стерлибашевские родники», башк. «Стәрлебаш шишмәләре» гәҗитләре чыга.
Мулен-Нёф (Арьеж)
Мулен-Нёф (Moulin-Neuf) — Франциянең Арьеж департаментына караган коммуна, Мирпуа кантонына карый.
Айденберг
Айденберг — Австриянең Югары Австрия федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Колтон (Көньяк Дакота)
Колтон  — Америка Кушма Штатларының Көньяк Дакота штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Колтон шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Вромбчин-Гурский
Вромбчин-Гурский — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Монкошице (Ополе воеводалыгы)
Монкошице  — Польшаның Ополе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Унтершлайсхайм
Унтершлайсхайм — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Саут-Оровилл (Калифорния)
Саут-Оровилл  — Америка Кушма Штатларының Калифорния штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Саут-Оровилл халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Тахтанәкәран
Тахтанәкәран (Taxtanəkəran ) — Әзербайҗанның Астара районына караган авыл.
Зур дүртпочмак
thumb|300px|Зур дүртпочмак Зур дүртпочмак (шулай ук Пегас Зур дүртпочмагы) — күк йөзенең астеризмы. Иң яхшы күренүчәнлек шартлары көзен була. Күзаллау дүртпочмагы түбәләрендә урнашкан Пегасның өч йолдызы һәм Андромеданың бер йолдызыны эченә ала: Сагыйд (Пегас β), Мәркәб (Пегас α), Әлҗәнеб (Пегас γ) һәм Әлфәрәс (Андромеда α) йолдызларыны. Бу астеризм күк экваторыннан 20° төньяктарак урнашкан.
Астеризмның икенче исеме Пегас Зур дүртпочмагы Әлфәрәс элек беррәттән Пегас йолдызлыгына кергән һәм Пегас δ исемене дә йөрткән булган хәле белән бәйле.
Суськаёль
Суськаёль — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Вуктыл елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 16 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Печора кушылдыклары бассейны Уса кушылганчы, елга бассейны — Печора.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Яз (Селаж)
Яз — Румыниянең Селаж жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Казе Пйовине (Тревизо)
Казе Пйовине — Италиянең Венеция төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казе Пйовине Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
(9922) Catcheller
(9922) Catcheller — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1981 елның 2 мартында Шелте Бас тарафыннан Сайдинг-Спринг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1981 EO21» саналган.
Дембина (Куявия-Диңгез буе воеводалыгы)
Дембина  — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Богазкөй (Мустафакемалпаша)
Богазкөй (Boğazköy) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Бурса иле Мустафакемалпаша илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Панагюрски-Колонии
Панагюрски-Колонии — Болгариянең Пазарҗык өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
(17562) 1994 BG4
(17562) 1994 BG4 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Панагюрски-Колонии
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(17562) 1994 BG4
Тарихы
1994 елның 16 гыйнварында Эрик Эльст, К. Поллас тарафыннан CERGA обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1994 BG4» саналган.
Айзенштадт
Айзенштадт — Австриянең Бургенланд федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Лорж
Лорж — Франциянең Луар һәм Шер департаментында урнашкан коммуна.
Мули (коммуна)
Мули (Moulis) — Франциянең Арьеж департаментына караган коммуна, Көнбатыш Кузеран кантонына карый.
Хопёр
Озынлыгы 979 км. Бассейн мәйданы 61,1 мең км². Идел буе калкулыгында башланып, үрле җирләрдән киң үзән буйлап ага. Уң яры биек һәм текә, ерганаклар күп. Сул яры сөзәк һәм тәбәнәк (10–30 м). Уртача су чыгымы 150 м³/сек (тамагыннан 45 километрда). Ноябрь—декабрьда туңып, апрельда боздан арчына. Нигездә, кар суларыннан туена. Новохопёрск шәһәренәчә кадәр көймәләр йөри.
Хопёр буенда Балашау, Новохопёрск, Урюпинск шәһәрләре урнашкан. Хопёрның түбән агымы үзәнендә Хопёр тыюлыгы бар.
Морув
Морув — Польшаның Ополе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Кесерташ (Гергер)
Кесерташ (Kesertaş) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Адыяман иле Гергер илчесенә караган бер авыл (köy).
Морув
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Шадринская
Шадринская (Шадринская) — Киров өлкәсенең Опарино районында урнашкан авыл.
Шардалы
Шардалы — Йөрүзән кушылдыгы. Башкортстан белән Чиләбе өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Йөрүзән елгасының сул ярыннан 182 км ераклыкта, Малаяз авылы янында урнашкан. Елга озынлыгы 15 км.
Овакөй (Ешилли)
Овакөй (Ovaköy) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Мардин иле Ешилли илчесенә караган бер авыл (köy).
Шадринская
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Шардалы
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Караидел елгасы, Нязепетровск гидротөененнән Павловск гидротөененә чаклы Әй елгасын кертмичә. Кече елга бассейны — Агыйдел, елга бассейны — Чулман.
Шадринская
Халык
Халык саны динамикасы:
Патра (елга)
Патра  — Россия территориясеннән ага торган елга. Мордва Республикасы, Рязань өлкәсе, Түбән Новгород өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга КАС/ИДЕЛ/2231/350/105/55/108    кушыла. Елга озынлыгы 10 км.
Шадринская
Халык
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
Патра (елга)
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Ока су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Мокша Темников каласы янындагы су үлсәү посынан тамагына кадәр, Цна елгаларын кетрмичә. Кече елга бассейны — Мокша, елга бассейны — Ока.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Сылтамалар
Патра (река)
Вромбчинек
Вромбчинек — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Унтерштайнах
Унтерштайнах — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Вромбчинек
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Унтерштайнах
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Новае Козинава
Новае Козинава (Новае Козінава ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Ивевский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
(9923) 1981 EB24
(9923) 1981 EB24 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1981 елның 7 мартында Шелте Бас тарафыннан Сайдинг-Спринг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1981 EB24» саналган.
Кларксвилл (Индиана)
Кларксвилл  — Америка Кушма Штатларының Индиана штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Аугуст Крог
Аугуст Крог (, —, ) —. Физиология һәм медицина өлкәсендә Нобель премиясе иясе (1920).
HD197560
HD197560 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Ла-Феи (Манш)
Ла-Феи — Франциянең Манш департаментында урнашкан коммуна.
Паталеница
Паталеница — Болгариянең Пазарҗык өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(17563) Tsuneyoshi
(17563) Tsuneyoshi — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Мохув
Мохув — Польшаның Ополе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Конд (Көньяк Дакота)
Конд  — Америка Кушма Штатларының Көньяк Дакота штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Конд шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Дембини (Семполенский повяты)
Дембини  — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Айзенэрц
Айзенэрц — Австриянең Штирия федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Казе Пйопи (Анкона)
Казе Пйопи — Италиянең Марке төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казе Пйопи Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Яз (Сучава)
Яз — Румыниянең Сучава жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Танзаниядә Һинд дине
Танзаниядә Һинд диненең беренче шәһадәтнамәләре безнең эраның 1-енче меңьеллыгына карый, ул вакытта Көнчыгыш Африка һәм Һинд субконтиненты арасында сәүдә булган. Бу сәүдәгәрләрнең күбесе Гуҗараттан, Декканнан (хәзер Махараштра) һәм Тамил Чола империясеннән килгән. Һинд дине тарафдарларының кечкенә авылларының археологик шәһадәтнамәләре Занзибарда, Суахили яры өлешләрендә, Зимбабведа һәм Мадагаскарда бар.
Пью Тикшерү Үзәге фаразлавынча Танзаниядә 2010 елда якынча 50 000 Һинд дине тарафдары бар.
Тарихы
Һинд дине тарафдарлары вегетарианнар һәм рәхимле буларак мәгълүм булганнар. Алар яхшы сәүдә, сыйфатлы продуктлар һәм Занзибарга һәм башка Африка җәмәгатьләренә акча биреп торганга күрә мул тормыш яшәгәннәр, әмма традицион рәвештә диннәрен, иҗтимагый һәм мәдәни тормышларын шәхси эш буларак караганнар. Танзаниягә беренче зур үзгәреш Шигый Ислам (Исмәгыйли) үтеп керүгә бәйле, ул вакытта Мөселманнар һәм Оман Гарәпләре Һиндстан Һиндлеләре белән ярышканнар һәм Мөселманнар динне тарату кампаниясен башлаганнар. Икенче зур үзгәреш Танзаниядә 16-ынчы гасырда булган, ул вакытта колониаль империяләр һәм Христианлык килгән.
Колониаль эра вакытында, Европа рәсмиләреннән соң, Һинд дине тарафдарлары Танзаниядә икътисади яктан иң уңышлы этник төркем булган. Британия колониаль эрасы беткәч, Һиндстан Һиндулары эзәрлекләнгән булган һәм күпләр Танзаниядән Европага һәм Һиндстанга күчкән.
Танзаниядә Аруша янында иң югары актив янартауларның берсе Меру тавы дип атала, бу Һинду мифологиясеннән тау эпонимы хөрмәтенә.
Хәзерге Танзаниядә Һинд дине
Һинд дине Танзаниядә азчылык, аны 30 000 тирәсе кеше тота (1996), бу кыйтганы да Занзибарны да керткән сан. Тарафдарларның күбесе Һинд-Танзания (бигрәк тә Гуҗарати) чыгышлы.
Танзаниядә Пью Тикшерү Үзәге фаразы буенча 2010 елда якынча 50 000 Һинд дине тарафдары булган.
Һинд диненә кергән башка традицияләр арасында, Гуҗараттан Сваминараян Танзания һәм Кениядә актив бхакти мәктәбе булып тора. Һинд дине гыйбадәтханәләре Дар-әс-Сәламдә нигезләнгән булган, Һинд дине гыйбадәтханәләре урнашкан урамның исеме Прамукх Свами урамы дип атала башлаган. Сваминараян гыйбадәтханәләре Дар-әс-Сәламнан башка шәһәрләрдә төзелгән, мәсәлән, Занзибарда, Арушада һәм Мошида. Танзаниядә булган башка Һинд дине мәктәпләренә Йога һәм Веданта керә. Танзания Һинд дине тарафдарлары арасында Брахма Кумари, Сатья Саи Баба һәм Халыкара Кришна Аңы Җәмгыяте тарафдарлары да бар. Дивали һәм башка Һинд дине фестивальләрен Танзания Һинд дине тарафдарлары бәйрәм итәләр.
Танзаниядә Һинд дине гыйбадәтханәләре исемлеге
Танзаниянең берничә шәһәрендә Һинд дине гыйбадәтханәләре бар, алар иҗтимагый һәм мәдәни эшчәнлекне оештыралар.
Унтерэгг
Унтерэгг — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Люне
Люне — Франциянең Луар һәм Шер департаментында урнашкан коммуна.
Вромбчинковске-Голендри
Вромбчинковске-Голендри — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Сылъёль
Сылъёль — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Вася-Эдеёль елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 10 км.
Вромбчинковске-Голендри
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.