cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Әнвәр Тайсин
Тәрҗемәи хәле
Бөек Ватан сугышы башланганчы, Πиреᴍ дәүләт педагогия институтының Җәгъpафия фаᴋүлтитында 3 курс тәмамларга өлгерә. 1941 елның 25 сентәбрендә 4нче курстан Молотов өлкәсе Югары Мулла районы хәрби комиссариаты тарафыннан хәрби хезмәткә алына. Башта автоматчы булып хезмәт итә. 1942 елның азагында кече лейтенантлар курсын тәмамлап, аерым чаңгычылар батальонының взвод командиры сыйфатында Төньяк-Көнбатыш фронтына җибәрелә. 1943 елның мартында каты яраланып, госпитальгә эләгә. Дәвалангач, Ленинградны саклауда катнаша. Соңрак Беренче Украин фронтында 476нчы әрме миномет полкында ут взводы командиры, идарә итү взводы командиры, батарея командиры һәм дивизионның разведка башлыгы сыйфатында, Төньяк Украинадан Львов өлкәсенә, аннары Πүлшә аркылы Алмания чигенә хәтле сугышчан юл үтә. Сандомир-Силезия вакытында Сандомир плацдармын кулга төшерү, Одер, Нейсе елгалары өчен барган сугышларда катнаша. Сугыш тәмамлангач, Сәвит гаскәрләренең Үзәк группасы (Алмания, Чехословакия, Австрия) 15нче гвардия дивизиясендә батарея командиры, полк топография хезмәте башлыгы сыйфатында хезмәт итүен дәвам итә. Гвардия өлкән лейтенанты Ә.С. Тайсин Кызыл Йолдыз, I һәм II дәрәҗә Ватан сугышы ypдиʜнары (1945, 1985 ), уннарча сугышчан мидәл белән бүләкләнә. 1946 елның aугыcында хәрби хезмәттән азат ителә.
Πиреᴍ дәүләт педагогия институтының (ПДПИ) Җәгъpафия фаᴋүлтитын аерым билгеле дипломга тәмамлагач (1947), педагогия укуханәсендә Җәгъpафия укытучысы булып эшли, аннан ПДПИның физик Җәгъpафия фаᴋүлтитына ассистент итеп чакырыла. 1948 елда Казанга китеп, Казан дәүләт педагогия институтының (КДПИ) Җәгъpафия кафедрасында «Җәгъpафия укыту методикасы» буенча аспирантурада укый башлый (фәнни җитәкчесе пpафисьıр В.А. Кондаков). 1951 елда аспирантураны тәмамлагач, КДПИ Җәгъpафия һәм мәктәптә туган якны өйрәнү методикасы кафедрасында ассистент булып эшли башлый. Гыйльми һәм укыту-методик эшчәнлегенең төп юнәлешләре физик Җәгъpафия, төбәкне өйрәнү һәм методика була. Күп еллар Идел-Чулман дәүләт тыюлыгының ландшафтын, аның структурасын һәм динамикасын өйрәнүгә багышлый. Идел-Чулман дәүләт тыюлыгының Раифа һәм Саролов бүлекчәләренең зур масштаблы картасын төзи. Татарстанның Казан тирәсе районы динамикасын һәм морфологиясен өйрәнә. 1994 елда «Казан тирәсе районында эрозиянең антропоген активлашуы һәм күлләр динамикасы» темасы буенча Җәгъpафия фәннәре ʜәмɜәтлыгына, 2000 елда «Укытуның төбәкләштерү принцибын тормышка ашыруның теориясе һәм практикасы (aвтыpлык дәреслекләре мисалында)» темасына педагогика фәннәре дyктыpлыгына диссертацияләр яклаган. КДПИда 60 елдан артык хезмәт куйган. 2010 елның 29 маенда вафат.
Иске Тотьма
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн бүᴫгeында урнашкан. Кече елга бассейны — Сухона, елга бассейны — Төньяк Двина.
Әнвәр Тайсин
Китаплары
1961 елда «Татарстанның физик Җәгъpафиясе» дәреслеге беренче мәртәбә басыла. 50 ел эчендә әлеге китапның татар һәм рус телләрендә 25 басмасы көн күрә. 1990 елда урта мәктәпләр өчен беренче «Татарстан Җәгъpафиясе» дәреслеге басыла.
Вальдес (Колорадо)
Вальдес  — Америка Кушма Штатларының Колорадо штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Иске Тотьма
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Әнвәр Тайсин
Хәтер
Татарстанда мәктәп укучылары арасында «Ә. Тайсин исемендәге җɵмһүрᴎят фәнни-гамәли укулары» уздырыла (VIII — 2019 елда Казанның 24нче мәктәбендә узган).
Аттенхофен
Аттенхофен — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Вальдес (Колорадо)
Географиясе
Вальдес халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Аттенхофен
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кретки-Мали
Кретки-Мали — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Ла-Ферьер-Аран
Ла-Ферьер-Аран — Франциянең Кальвадос департаментында урнашкан коммуна.
(18206) 3093 P-L
(18206) 3093 P-L — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1960 елның 24 сентябрендә К. Й. ван Хаутен, И. ван Хаутен-Груневельд, Том Герельс тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «3093 P-L» саналган.
Георгий Мишарин
Георги Мишарин (Георгий Павлович Мишарин,, — , ) — Россия һөнәри һоккейчесе (сакчы).
Карагайкүл
Карагайкүл (Карагайкуль) — Чиләбе өлкәсенең Коншак районы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
Вьенн-ла-Виль
Вьенн-ла-Виль — Франциянең Марна департаментында урнашкан коммуна.
Османие (Боздоган)
Османие (Osmaniye) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Айдын иле Боздоган илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Мәлбагыш
Мәлбагыш — Татарстан Республикасының Азнакай районындагы татар авылы.
Вакыт зонасы — MSK (Мәскәү вакыты) яки UTC+4. Почта индексы — 423308.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.2 °C.
Ед-Яха (Надым кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Түбән Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Надым елгасы. Кече елга бассейны — Өстәмә бассейны юк, елга бассейны — Надым.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Доб (Домжале)
Доб  — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сухозем
Сухозем — Болгариянең Пловдив өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Урманче (мәгънәләр)
Урманче — фамилия, иҗади тәхәллүс.
Бүюкҗанлы (Томарза)
Бүюкҗанлы (Büyükcanlı) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Кайсери иле Томарза илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Раготна
Раготна (Раготна ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Дварэцкий районында урнашкан авыл.
Михаил Мищенко
Михаил Мищенко (Михаил Васильевич Мищенко,, — , ) — Россия футболчысы (сакчы), Латвия чемпионатының көмеш призчысы (2010), 1 нче РФ дивизионының бронза призчысы (2009).
Раготна
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Аттинг
Аттинг — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Ям ныгытмасы
Ям, Ямгород - Ленинград өлкәсенең хәзерге Кингисепп шәһәре чикләрендә Луга елгасы ярында юк ителгән ныгытма. Федераль әһәмияттәге мәдәни мирас объекты.
Ныгытмага 1384 елда Новгород боярины Иван Федорович тарафыннан Новгород Республикасының көнбатыш чикләрен саклау өчен нигез салынган. Нигез салынган чорда рус крепосте сәнгатенең алдынгы үрнәге була, шуңа күрә XIV—XV гасыр яуларныда үзен яхшы яктан күрсәтә. Аларның соңгысында җитди зыян күргән, шуңа күрә тулысынча үзгәртеп корылган. Шулай ук Мәскәү кенәзлеге составында модернизацияләнә, ләкин XV гасыр ахырына Иван-город төзелеше белән бәйле чик буе әһәмиятен югалта.
XVI гасыр ахыры — XVII гасыр башында ныгытманы ике тапкыр шведлар яулап ала, 1612 елда, Столбовский тынычлык солыхы буенча, алар карамагына күчә. 1658 елда рус гаскәрләре тарафыннанкамап алына, әмма штурм яклаучылар тарафыннан кире кагыла. Нәтиҗәдә, шведлар ныгтманы саклап, аны үзгәртеп кору турында карар кабул иткән. 1703 елда ныгытма рус гаскәрләре тарафыннан алына. Петр I указы буенча,бастион ныгытмалар төзелеп бетә, әмма шунда ук ныгытма тулысынча диярлек хәрби әһәмиятен югалта, шуңа күрә аның калдыклары 1781 елда Екатерина II указы буенча сүтелә, ә бастион ныгытмалар ташлана. Крепостьның нигезендә парк барлыкка килә.
Бүгенге заманда
Ныгытма корылмалары урынында Җәйге бакча дип аталган парк бар (совет елларында — «Хезмәт ияләре бакчасы», ә халыкта - «Кара бакча» дип атала). Паркның төньяк өлешендә куртинадагы ике бастион аерылып тора, көньяк һәм көнчыгыш өлешләрендә парк җәяүлеләр юлы һәм клумбалар белән төзекләндерелгән, барлык җир ныгытмалары да туздырылган, ә ташлары 1926 елда күпер төзегәндә нигезгә кадәр диярлек җимерелгән.Детинец булган урында Санкт-Петербург — Нарва автомобиль юлы уза, төньяк яктан юлга янәшәдә коммерция училищесы бинасы тора. Ныгытманың төньяк һәм көньяк контурлары — чокырлар, төньяк чокыр аша Лугага агып төшә торган, көнчыгыштан, озын буйлы буа белән әйләндереп алынган. Кайбер урыннарда таш түшәмнең өслегенә чыгу юллары бар.
Совет елларында паркта бию мәйданчыгы булган кинотеатр була, ләкин янгыннан соң ул яңадан торгызылмый. 1958 елда паркның көньяк-көнчыгыш өлешендә партизаннарга һәйкәл куела. 2017 елда «Ростерминалуголь» АҖ элеккеге ныгытма территориясендәге парк өстенән шефлык итә. 2019 елның 24 июненнән 25 августына кадәр Ивангород су каналы парк буасын чистарта.
Архитектура
Ныгытма елга борылышының тышкы ягында, югары текә ярда төзелгән, бу аны штурмлау өчен өстәмә кыенлык тудырган. Көньяктан, көнчыгыштан һәм төньяктан крепость диварлары янында тигез чокыр казыла һәм Луга белән бергә крепостьны су белән тулысынча чолгап ала. Известняктан ясалган стеналар, урыны белән калынлыгы 4,5 метрга җиткән. Почмак буенча 4 түгәрәк башня булган, аларны көнбатыш, төньяк һәм көнчыгыш диварлар уртасында турыпочмаклы башнялар тулыландырган, бу исә сакланучыларга утны манаралардан алып бару мөмкинлеге биргән.
Бастион ныгытма планда искесен кабатлаган һәм куртиналар белән бәйле почмаклар буенча 4 бастиолы була. Көньяк-көнбатыш почмагында, көньяк һәм көнбатыш куртиналар арасында сакланган детинец, көнбатыш дивары һәм капка башнясы куртинасының бер өлешен алмаштырып, крепостька керү өчен файдаланыла.
Дойчкройц
Дойчкройц — Австриянең Бургенланд федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Анвиль (ай кратеры)
Тарихы
Кратер Халыкара Астрономия Берлеге (International Astronomical Union (IAU)) тарафыннан 1976 елда раслана.
NGC 218
NGC 218 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Вест-Сент-Пол (Миннесота)
Тарихы
Вест-Сент-Пол шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кринск
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Әдәбият
Кринськ
Самвел Мнацян
Самвел Мнацән (Самвел Рубикович Мнацян,, — , ) — Россия һөнәри һоккейчесе (сакчы).
Конуклу (Бесни)
Конуклу (Konuklu) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Адыяман иле Бесни илчесенә караган бер авыл (köy).
Бобровники (Билостоцкий повяты)
Бобровники  — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Ветава
Ветава — Румыниянең Муреш жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кыргызстан Республикасы Президенты
Президент, Конституция нигезендә, «халык һәм дәүләт хакимияте бердәмлеге символы, Кыргызстан Республикасы Конституциясенең, кеше һәм граждан хокуклары һәм ирекләре гаранты булып тора» һәм Кыргызстан гражданнарының турыдан-туры сайлау нәтиҗәләре буенча 6 елга сайлана. Конституция нигезендә, бер үк кеше Кыргызстан президенты итеп ике тапкыр сайлана алмый. Президент итеп 35 яшьтән дә яшьрәк һәм 70 яшьтән өлкәнрәк булмаган, дәүләт телен белгән һәм республикада 15 елдан ким булмаган яшәүче Кыргызстан гражданины сайлана ала.
2021 елның 28 гыйнварында Кыргызстан президенты вазыйфасына 2021 елның 10 гыйнварында узган сайлауларда җиңгән Садыр Жапаров кергән.
Бәйсез Кыргызстан тарихында ил президенты итеп 6 кеше сайланган.
Тарих
Президент вазыйфасы 1990 елда Югары Совет рәисе урынына гамәлгә куелган. Бу вазыйфа 1927 елдан бирле төрле формаларда булган, ул чакта ил Кыргыз Совет Социалистик Республикасы буларак билгеле булган.
2017 елның 16 октябрендә ил президенты итеп элеккеге премьер-министр Суранбай Җиянбәков сайлана. Ул үз вазыйфасына 2017 елның 24 ноябрендә кергән. 2020 елның 15 октябрендә Җиянбәков 4 октябрьдә узачак парламент сайлаулары нәтиҗәләреннән канәгатьсезлек аркасында барлыкка килгән протест акцияләреннән соң отставкага киткән. Җиянбәковны премьер-министр Садыр Жапаров алыштырган. Ул президент вазыйфаларын 2020 елның 14 ноябренә кадәр башкарган — шул ук вакытта Талант Мамытов президент вазыйфаларын үтәүне үз өстенә ала. 2021 елгы президент сайлауларында Садыр Жапаров җиңә. Ул 2021 елның 28 гыйнварында Кыргызстанның алтынчы президенты буларак эшкә керешкән.
Хокукый статус
Президент Кыргызстан гражданнарының турыдан-туры сайлау нәтиҗәләре буенча 6 елга сайлана. Конституция нигезендә бер үк зат ике тапкырдан артык президент итеп сайлана алмый.
Кыргызстан Конституциясенең 62 статьясы нигезендә, президент итеп 35 яшьтән яшьрәк һәм 70 яшьтән өлкәнрәк булмаган, дәүләт телен белгән һәм республикада кимендә 15 ел яшәүче Кыргызстан Республикасы гражданы сайлана ала.
Ант
Мин, (тулы исем), Кыргызстан Республикасы Президенты вазыйфасына керешкәндә, үз халкы һәм изге Ватаныбыз алдында-Кыргызстан Республикасы Конституциясен һәм аның законнарын хөрмәт итәргә һәм якларга, Кыргызстан дәүләтенең суверенитетын һәм бәйсезлеген якларга, Кыргызстан Республикасының барлык гражданнарының хокукларын һәм ирекләрен хөрмәт итәргә һәм тәэмин итәргә, бөтен халыкның ышанычы белән миңа йөкләнгән Кыргызстан Республикасы Президентының югары вазыйфаларын намус белән һәм армый-талмый башкарырга ант итәм! Ходай безне яклый!
Казета (Сьена)
Казета — Италиянең Тоскана төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Ла-Фоли
Ла-Фоли — Франциянең Кальвадос департаментында урнашкан коммуна.
Вьенн-ле-Шато
Вьенн-ле-Шато — Франциянең Марна департаментында урнашкан коммуна.
Изник керамикасы
Изник керамикасы — Төркиянең Изник шәһәрендәге декоратив-гамәли сәнгать төре, сәнгать һәм утилитар керамик эшләнмәләрнең киң спектрын җитештерү белән бәйләнгән.
Тарих
Бу чорда зур керамик үзәк барлыкка килү, иң әүвәл, монументаль сәнгать ихтыяҗлары, ягъни Госман дәүләтенең башкаласы Истанбулның мәчетләре һәм сарайлары интерьерларын бизәү белән бәйләнгән. Госман дәүләтенең чәчәк атуы, территориаль үсеше һәм элитасының баю чорында аз санлы Кече Азиянең керамик остаханәләре Госман империясен инде тәэмин итә алмыйлар. Керамиканың зур үсеше түбәндә китерелгән факторлардан гыйбарәт:
Нәтиҗәдә, остаханәләрдә үтә-күренмәле кургаш-селте глазурь белән капланган, ак яки алсу төстәге йомшак силикат массасыннан керамик продукция җитештерү технологиясе булдырыла.
Төзелеш керамикасы тиз арада керамика җитештерүендә төп урынны били башлый, аңа карата дәүләт тарафыннан теләктәшлек тә күрсәтелә. Савыт-саба, шулай итеп, эшләнмәләрнең икенчел төре буларак карала башлый. Әмма ул Госман җәмгыятенең югары даирәләре арасында киң кулланыла һәм үз абруен җуймый.
Төрләре
Төркия керамикасы белгече А. Лейн аның хронологик үсеше белән бәйле өч типологик үрнәкләрен ассызыклый.
Мануфактура XVIII гасырның ахырында эшеннән туктый, әмма соңрак янәдән торгызыла. Хәзерге Төркиядә керамика үзәге һәм аның остаханәсе урта гасыр осталары технологияләрен дәвам итә.
Нанокерамика
Керамик наноструктур материал (ингл. nanoceramics) - оксидлар, карбидлар, нитридлар, боридлар һәм башка органик булмаган кушылмалар нигезендә уртача зурлыгы 100 нмга кадәр булган компакт материал.
Ворд (Колорадо)
Ворд  — Америка Кушма Штатларының Колорадо штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Павел Могилевец
Павел Могилевец (Павел Сергеевич Могилевец,, — , ) — Россия футболчысы (ярымсакчы), Россия милли футбол җыелмасы әгъзасы, Россия чемпионатларының алтын (2014/15) көмеш призчысы (2012/13, 2015/16).
Радагошча
Радагошча (Радагошча ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Навагрудский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Добе (Костаневиця-на-Крки)
Добе  — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Дойчландсберг
Дойчландсберг — Австриянең Штирия федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Красная Горка (Емешево авыл җирлеге)
Красная Горка (Якшарсир, Красная Горка) — Мари Илнең Таулы Мари районында урнашкан авыл.
Сырнегор
Сырнегор — Болгариянең Пловдив өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Мамаевщина (Киров өлкәсе)
Мамаевщина (Мамаевщина) — Киров өлкәсенең Орлов районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
Вайоминг
Вайо́минг (ингл. Wyoming [waɪˈoʊmɪŋ]) – Тау штатлары төркеменә кергән, АКШ көнбатышында урнашкан штат. Халык саны – 532,7 мең кеше (АКШ штатлары арасында 50нче, ягъни соңгы урын). Этник состав: алманнар – 25,9%, инглизләр – 15,9%, ирланлылар – 13,3%, американнар – 6,5%, норвегиялеләр – 4,3%, шведлар – 3,5%.
АКШда Әләскәдән кала Вайомингта иң түбән халык тыгызлыгы.
Башкаласы һәм иң зур шәһәре – Шайенн. Рәсми атама – «Тигезлек штаты» (ингл. Equality State).
Штат мәйданы 253,3 мең км² (штатлар арасында 10нчы урын). Колорадо штаты кебек үк озынлыклар һәм киңлекләр белән чикләнгән, шуңа күрә дүртпочмак формасында. Төньякта Монтана штаты белән, көнчыгышта – Көньяк Дакота һәм Небраска, көньякта – Колорадо һәм Юта, көнбатышта – Айдахо штаты белән чиктәш.
Вест-Юнион (Миннесота)
Вест-Юнион  — Америка Кушма Штатларының Миннесота штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Вест-Юнион шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кавнокса
Кавнокса — Россия территориясеннән ага торган елга. Вологда өлкәсе, Архангельск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Двиница елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 13 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Сухона, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Ау-ин-дер-Халлертау
Ау-ин-дер-Халлертау — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
HD208525
HD208525 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Османие (Дурсунбей)
Османие (Osmaniye) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Балыкесир иле Дурсунбей илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Нүзгар
Нүзгар (Nüzgar ) — Әзербайҗанның Җәбраел районына караган авыл.
Ятаган (мәгънәләр)
Ятаган — күп мәгънәле сүз.
Кристяново (Куявия-Диңгез буе воеводалыгы)
Кристяново  — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Алексей Моденов
Алексей Моденов (Алексей Александрович Моденов,, — , ) — Россия һөнәри футболчысы (ярымсакчы, һөҗүмче).
Ен-Юган
Ен-Юган — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО, Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елга Һул Хетта елгасының уң ярына тамагыннан 244 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 41 км.
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
(18207) 4041 P-L
(18207) 4041 P-L — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1960 елның 24 сентябрендә К. Й. ван Хаутен, И. ван Хаутен-Груневельд, Том Герельс тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «4041 P-L» саналган.
Василий Модестов
Васили Модестов (Василий Иванович Модестов,, — , ) — тарихчы, филолог, тәрҗемәче һәм пубилицист, Санкт-Петербург руханилар академиясе, Санкт-Петербург һәм Новороссия университетлары профессоры.
Велби (Колорадо)
Велби  — Америка Кушма Штатларының Колорадо штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Бүюкзенги (Сарайөнү)
Бүюкзенги (Büyükzengi) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Конья иле Сарайөнү илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Велби (Колорадо)
Географиясе
Велби халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Анго (ай кратеры)
Атамасы
Кратерга атама Африкан исеме хөрмәтенә бирелә.
Тышкы сылтамалар
Ango (crater) Ango (lunar crater)
Дойчфайстриц
Дойчфайстриц — Австриянең Штирия федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Виллер-Альран
Виллер-Альран — Франциянең Марна департаментында урнашкан коммуна.
NGC 219
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Бобровники (Сокульский повяты)
Бобровники  — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Бурханкүл
Бурханкүл (Бурханкуль) — Чиләбе өлкәсенең Троицк районы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Мәнәвез
Мәнәвез — Татарстан Республикасының Азнакай районындагы авыл.
Радзвилавцы
Радзвилавцы (Радзвілаўцы ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Лидский районында урнашкан авыл.
Мәнәвез
Вакыт зонасы — MSK (Мәскәү вакыты) яки UTC+4. Почта индексы — 423303.
Радзвилавцы
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Мәнәвез
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.2 °C.
Остенка
Остенка — Россия территориясеннән ага торган елга. Кемерово өлкәсе, Красноярск крае, Томск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Чулым  елгасының уң ярыннан 637 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 18 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Чулым елгасы, Әчинск каласыннан Зырянское авылындагы су үлчәү постына чаклы. Кече елга бассейны — Об Иртеш кушылганга чаклы, елга бассейны — Об (өске өлеше) Иртеш кушылганга чаклы.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Ла-Фольтьер-Абнон
Ла-Фольтьер-Абнон — Франциянең Кальвадос департаментында урнашкан коммуна.
Сент-Кристин (Мен һәм Луара)
Сент-Кристин — Франциянең Мен һәм Луара департаментында урнашкан коммуна.
Сарай (Әлшәй районы)
Сарай — Башкортстанның Әлшәй районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 452105, — 80202861004.
Демография
Халык саны динамикасы:
Кробя (Куявия-Диңгез буе воеводалыгы)
Кробя  — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Добено (Брежице)
Добено  — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ауб
Ауб — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Красноармейский (Диңгез буе крае)
Красноармейский (Красноармейский) — Диңгез буе краеның Партизан шәһәр округында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат муссонлы. Кыш коры һәм суык, көннәре аяз. Яз озак бара, салкынча һәм температура тирбәлеше күзәтелә. Җәй исә җылы, явым-төшемле. Көз чагыштырмача җылы, коры һәм аяз. Җәй көне Тын океаннан җылы җил иссә, кышын төньяктан салкын җилләр исә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (88%).
Казета (Тренто)
Казета — Италиянең Трентино-Альто-Адиҗе төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казета Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Татарево (Пловдив өлкәсе)
Татарево  — Болгариянең Пловдив өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ятаган (уен коралы)
Ятаган  (Жетіген, Ятаған) — төрки халыкларның борынгы кыллы чиртмә музыка уен коралы. XIX гасыр башына кадәр Әстерхан, Себер, Ырынбур татарлары музыка мәдәниятендә актив кулланылышта булган. Себер татарлары халык авыз иҗатында («Ак күбек» дастаны) очрый.
Тарих
Ятаганның барлыкка килүе турында казакъ халык авыз иҗатында «Жетiгеннiң жетi әуенi» (Ятаганның җиде көе) дастанында телгә алына.
Ятаганда уйнауга табу салынган, ягъни тыелган була. Шунлыктан әлеге уен коралы кулланылыштан төшеп калган, әкренләп онытылган. Музыка уен коралы ясау остасы О. Бейсеналиев XIX гасыр журналында сакланып калган сурәте һәм тасвирламасы буенча 1967 елда ятаганны өр-яңадан ясаган.
Камилләштерелгән заманча ятаганны уен коралы ясау остасы Ә. Әүхәдиев ясаган. Заманча ятаган 7, !3, 14, 21, 23 кыллы булырга мөмкин.
Тасвирлама
Ятаган — борынгы җиде (камилләштерелгәнендә унөч һәм аннан да артыграк) кыллы чиртмә музыка уен коралы. Тигез, тоташ, туры агач кисәгеннән ясалган. Ат ялы кылыннан ясалган кыллары җиде ашык өстеннән тарттырыла. Әлеге җиде ашыкны такта аслык буенча күчереп (шудырып), тавышы көйләнә. Ашыклар бер-берсенә якын урнашса, тавыш югары була, бер-берсеннән ерагайса, тавыш түбән була. Тезләр өстенә горизонталь рәвештә куеп, кылларны ике кул бармаклары белән берьюлы чеметеп тотып, җибәреп (чирттереп) көй чыгарыла.
Аваз тезмәсе (звукоряд) — хроматик.
Диапазоны яки тавыш тирбәлеше кече октаваның соль авазыннан икенче октаваның ре авазына кадәр.
Заманча ятаганнарның авырлыгы 1 кг га җитәргә мөмкин. Озынлыгы 1 метр ярым. Фольклор ансамбльләрендә актив кулланылышта.
Хакасларда охшаш уен коралы «чадыған» дип, монголларда «ят(у)ган» дип атала. Аларда әлеге уен коралында бары тик будда дине монастырьларында гына уйнарга рөхсәт ителгән.
Веташи
Веташи — Румыниянең Телеорман жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сергей Моисеев
Сергей Моисеев (Сергей Петрович Моисеев,, — , ) — Россия һөнәри футболчысы (ярымсакчы).
Конуклу (Улус)
Конуклу (Konuklu) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Бартын иле Улус илчесенә караган бер авыл (köy).
Юрий Моисеев
Юрий Моисеев (Юрий Иванович Моисеев,, — , ) — СССР хоккейчысы (һөҗүмче), хоккей тренеры, СССР атказанган спорт остасы (1968), СССР атказанган тренеры (1982), СССР чемпионы (1963-1966, 1968, 1970-1972), дөнья (1968) һәм Олимпия уеннары (1968) чемпионы, Мәскәү «Динамосы»ның (1984-1989), Росcия яшьләр хоккей җыелмасының (1992-1994), Казан «Ак Барсы»ның баш тренеры (1995-1999), 2001-2003).
Луково (Мари Ил)
Луково (Лыксола, Луково) — Мари Илнең Таулы Мари районында урнашкан авыл.
Халык
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (100%),.
Виллер-ан-Аргонн
Виллер-ан-Аргонн — Франциянең Марна департаментында урнашкан коммуна.
Викофф (Миннесота)
Викофф  — Америка Кушма Штатларының Миннесота штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Викофф шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Без тарихта эзлебез
Без тарихта эзлебез — тапшыруы яшьләрнең  туган як тарихына, халкына, гореф-гадәтләренә, байлыкларына  карата хөрмәт уяту максатын йөртә. Программа исә, берничә видеосюжеттан яисә рубрикадан тора. Тапшыруның алып баручысы Альберт Шакиров тамашачыларны районның географик урнашуы, халык саны белән таныштыра.
Тапшырунын авторы һәм алып баручы Альберт Шакиров.
Выборг замогы
Выборг замогы (фин. Viipurin linna, швед. Viborgs slott) — Фин култыгындагы кечкенә утрауда (170 х 122 м) төзелгән замок. Судагы замок Выборг ныгытмаларының иң борынгысы булып тора — ул XIII гасырга карый. Россиядә бу Көнбатыш Европа урта гасыр хәрби сәнгатенең аз санда сакланган һәйкәлләренең берсе.
Тарихы
Выборг замогына шведлар тарафыннан 1293 елда, Карел җиренә өченче тәре походы барышында нигез салына. Урта гасыр рус терминологиясе буенча, бу Бөек Новгородның союздаш корела кабиләләре җире була. 1980 нче еллардагы археологик казу эшләре күрсәткәнчә, элек замок утравында аны алган шведлар тарафыннан җимерелгән карелларның ныгытылган пункты урнашкан булган. Швеция короле Торгильс Кнутссон регенты карары буенча, замок утравында Выборг дигән исем алган куәтле замок төзелгән. Шведлар утрауның калкулык өлешен дивар белән әйләндереп алган, ә үзәктә квадрат таш манара төзегәннәр. Югары дозор һәм сугышчан манара Норвегия короле, Скандинавия крестины Олав Изге хөрмәтенә аталган. Бу манара озак вакытлар Скандинавиянең иң югары донжоны булып саналган. Диварларның калынлыгы 1,5-2 метр тәшкил итә, ә манараның калынлыгы — 4 м., өстән диварлар теләр белән тәмамланган, ә периметр буенча асылмалы агач галерея, хәрби йөреш адым барган. Выборг замогы Выборг ленының үзәгенә, 1710 елга кадәр яуларга бирешмичә, Карел муентыгы җирләренә шведлар йогынтысын таратуның ышанычлы форпостына әверелә.
Новгород Республикасы Карелия җирләрен югалтулары белән килешергә теләми, һәм инде 1294 елда Бөек Новгород дружинасы аны камый, әмма ала алмый. 1322 елда шведларга каршы хәрби поход та уңышсыз була: князь Юрий Даниилович җитәкчелегендәге гаскәр, таш ату машиналары куллануга карамастан, бер ай буе замок диварларын уңышсыз камый. 1323 елда, Новгород һәм Швециянең Орехов тынычлык килешүе буенча, алар арасында чик Сестра елгасы буенча урнаштырыла, Карелия муентыгының бер өлеше Выборг белән бергә Швециягә китә.
1442-1448 елларда король урынбасары Карл Кнутссон Бунде, ул заман хроникалары хәбәр иткәнчә, «ныгытма төзелешенә күп акча сарыф иткән... матур палаталар төзегән, аларның түбәсен япкан, тешле диварлы, матуррак замок та табып булмый...». Утрау периметры буенча «түбән ишегалды» дип аталучы оборона дивары төзелгән. Тышкы дивар сугыш башнялары планында берничә квадрат метрны үз эченә алган. Бунде Швеция короле була, аны урынбасары Эрик Аксельссон Тотт һәм Стурада иске диварларны алмаштыра һәм ныгытмаларны камилләштерә. Рай башнясы планында беренче түгәрәк манара төзелә. Шулай ук рыцар заллары һәм парад бүлмәләре дә яңартыла. Биналарда матур мичләр барлыкка килә, Изге Олаф манараларының диварлары агач панельләр белән тышлана, өске ишегалдына таш җәелә. Эрик Аксельсон Тотт шулай ук замокны 9 башня һәм 2 бастионлы таш дивар, су белән тулган чокыр белән чолгап ала. Иске замок акрынлап ныгытманың тыл позициясенә әверелә.
Җитди төзелеш эшләренең яңа этабы 1556 елда замокка Швеция короле Густав Ваза килгәч башлана. Башнялар һәм биналар яңадан торгызыла. Яр буе линиясе өстәмә рәвештә ныгытыла. 1564 елда баш манара 7нче катка кадәр төзелә. Донжон салуда беренче тапкыр кирпеч кулланыла. Бу чорда алынган манараның йөзе, нигездә, безнең көннәргә кадәр сакланган. Башняның эчке ягы гына үзгәртеп корыла һәм XVII — XIX гасыр янгыннарыннан бик нык җәфа чигүгә берничә тапкыр үзгәрә.
XVI гасыр азагы — XVII гасыр башында замокны ныклап үзгәртеп коралар. Башта агач шканецлар һәм вакытлыча бастион урынына таш белән тышланган валлар корыла, ә соңыннан барлык йорт алды корылмалары да наместник йортына берләшә. Утрауда берничә буа бар, аларның берсендә архитектор Вевель фонтан оештыра. XVII гасырның икенче яртысында тышкы төньяк-көнбатыш дивары буенда таш казармалар төзелә.
1710 елның 12 (23) июнендә, ике айдан артык камалганнан соң, шәһәр Петр I гаскәрләре тарафыннан алына һәм Швециянең соңгы коменданты полковник Магнус Шернстроле җиңүченең рәхмәтенә тапшырыла. Зыян күргән замок интенсив ремонтлана.
Гьюго (Колорадо)
Гьюго  — Америка Кушма Штатларының Колорадо штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Выборг замогы
Тарихы
XIX гасыр ахыры — XX гасыр башында архитектор Ю. Аренберг тарихи музей йортында оешма проектын эшләгән, әмма аны тормышка ашыру озакка сузыла һәм ахырына җиткерелми. 1888 елда император Александр III хәрби министрлыкка замокны ремонтларга һәм аны үз ихтыяҗларына яраклаштырырга куша. Замокны масштаблы реконструкцияләү өчен 460 мең сум акча бүлеп бирелгән.
Гьюго (Колорадо)
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Выборг замогы
Тарихы
Замокны торгызу һәм реконструкцияләү 1891-1894 елларда Россия хәрби-инженерлык ведомствосы тарафыннан инженер-полковник Э.Лезедов җитәкчелегендә башкарылган.
Бобрувка (Монецкий повяты)
Бобрувка  — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Выборг замогы
Тарихы
1939-1944 еллардагы сугышлар вакытында замок бик нык зыян күрми, бары тик берничә янгыннан гына була, һәм җиңүдән соң совет хәрбиләренә тапшырыла.
Бобрувка (Монецкий повяты)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Дойч-Шютцен-Айзенберг
Дойч-Шютцен-Айзенберг — Австриянең Бургенланд федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
(18208) 4095 P-L
Тарихы
1960 елның 24 сентябрендә К. Й. ван Хаутен, И. ван Хаутен-Груневельд, Том Герельс тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «4095 P-L» саналган.
Дойч-Шютцен-Айзенберг
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Османие (Кепсут)
Османие (Osmaniye) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Балыкесир иле Кепсут илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
HD208545
HD208545 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Ангстрем (ай кратеры)
Ангстрем - Ай өслегенә кече күк объекты бәрелү нәтиҗәсендә барлыкка килгән, диаметры якынча 9,6 км булган кратер.
Атамасы
Кратерга атама Андерс Юнас Ангстрем (1814—1874) хөрмәтенә бирелә.
Тарихы
Кратер Халыкара Астрономия Берлеге (International Astronomical Union (IAU)) тарафыннан 1935 елда раслана.
HD208545
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Выборг замогы
Тарихы
2017 елдан башлап Выборг замогында 2020-2021 елларда тәмамланачак ремонт-реставрация эшләре бара. Замок утравындагы эшләр 2025-2026 елларга кадәр дәвам итәр дип уйланыла.
2018 елның 5 сентябрендә Выборг замогындагы казу эшләре вакытында археологлар XVI гасыр кирпечен тапканнар.
Кровице
Кровице — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Әдәбият
Кровіце
Ла-Шапель-Ивон
Ла-Шапель-Ивон — Франциянең Кальвадос департаментында урнашкан коммуна.
Иван Моллесон
Иван Моллесон (Иван Иванович Моллесон,, — , ) — РИ санитар табибы, Сартытау, Тамбов (1896-1906), Калуга (1906-1911) губерна земстволарының санитар бюролары мөдире.
Аубштадт
Аубштадт — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Добено (Менгеш)
Добено  — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Бүюкзиярет (Суруч)
Бүюкзиярет (Büyükziyaret) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Шанлыурфа иле Суруч илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Велдона (Колорадо)
Велдона  — Америка Кушма Штатларының Колорадо штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Велдона халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Радзевича
Радзевича (Радзевіча ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Воранавский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Падардәрә
Падардәрә (Padardərə ) — Әзербайҗанның Җәбраел районына караган авыл.
Викинг (Миннесота)
Викинг  — Америка Кушма Штатларының Миннесота штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Викинг шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кальпичиха
Кальпичиха — Россия территориясеннән ага торган елга. Вологда өлкәсе, Архангельск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Зур Бобровка елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 12 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Сухона, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
NGC 220
NGC 220 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Тополово (Пловдив өлкәсе)
Тополово  — Болгариянең Пловдив өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сент-Обен-де-Люинье
Сент-Обен-де-Люинье — Франциянең Мен һәм Луара департаментында урнашкан коммуна.
Ер-Пус-Яха
Ер-Пус-Яха — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО, Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елга Маханяд-Пус-Яха елгасының сул ярына тамагыннан 16 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 76 км.
Викторин Молчанов
Викторин Молчанов (Викторин Михайлович Молчанов,, — , ) — РИ гаскәрбашы (генерал-майор), Аклар хәрәкәтенең күренекле эшлеклесе.
Ер-Пус-Яха
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Түбән Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Надым елгасы. Кече елга бассейны — Өстәмә бассейны юк, елга бассейны — Надым.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Казета (Болонья)
Казета — Италиянең Эмилия-Романья төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казета Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
(18209) 4158 P-L
(18209) 4158 P-L — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1960 елның 24 сентябрендә К. Й. ван Хаутен, И. ван Хаутен-Груневельд, Том Герельс тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «4158 P-L» саналган.
Луни (Киров өлкәсе)
Луни (Луни) — Киров өлкәсенең Шабалино районында урнашкан авыл.
Халык
Халык саны динамикасы:
Дворяннар
Дворяннар, шулай ук Асыл затлар — XVIII йөз башына кадәр дөньяви феодаллар катлавы төркемнәре, соңрак дөньяви җирбиләүчеләрнең, югары һәм урта дәрәҗәле дәүләт хезмәткәрләренең өстенлекле катлавы.
Дворяннар төшенчәсе берничә мәгънәдә кулланыла:
XVIII йөздә дворяннар составына элеккеге йомышлы татарларның зур булмаган, нигездә, чукынган, акрынлап руслашкан өлеше генә керә; XVIII йөзнең 2 нче яртысында башкорт аксөякләренең шактые дворяннар хокукы алуга ирешә. XVIII йөз ахыры — XIX йөз башында күп кенә татарлар, Алтын Урданың һәм Казан ханлыгының затлы ыруг нәселләре варислары дворяннар хокукын суд аша раслатырга тырышалар, әмма моңа кайберәүләр генә ирешә (кенәзләр: Вятка губернасында — Яушевлар, Бөгелмә өязендә — Надыйровлар һәм башкалар). Танылган мөселман ыругы нәселеннән булган кешеләргә дворяннар исемен Уфа губернасында күпләп бирәләр (Еникиевлар, Енгалычевлар, Терегуловлар һәм башкалар). Татар дворяннарының төп өлеше крәстиян тормышы алып баруын һәм дәүләт җирләреннән файдалануын дәвам иттерә, җан башына төшкән салымнардан тыш, крәстияннәргә тиешле барлык йөкләмәләрне башкара. XIX йөз — XX йөз башында мөселман татарларның бик азы гына хезмәт һәм белем цензы буенча дворяннар составында була. Польша-Литва җирләрен Россиягә кушкач, Россия дворяннар составына Польша-Литва татарларыннан кенәзләр Тупальскийлар, Крычыньскийлар, Туган-Барановскийлар һәм башкаларның гаиләләре кертелә. XIX йөз ахырында төрле губерналарның шәҗәрә китапларында 400 дән артык мөселман дворян ыругы теркәлгән була.
Валентин Монахов
Валентин Монахов (Валентин Николаевич Монахов,, — , ) — СССР һәм РФ математигы, һидродинамика, күпфазалы сыеклыклар фильтрлау теориясе, математик физика өлкәләрендә белгеч, РФА академигы (2003).
Виллер-ле-Сек (Марна)
Виллер-ле-Сек — Франциянең Марна департаментында урнашкан коммуна.
Крогулець (Куявия-Диңгез буе воеводалыгы)
Крогулець  — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Андел (ай кратеры)
Атамасы
Кратерга атама Карел Андел (1884—1947) хөрмәтенә бирелә.
Ветерану
Ветерану — Румыниянең Констанца жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Андел (ай кратеры)
Тарихы
Кратер Халыкара Астрономия Берлеге (International Astronomical Union (IAU)) тарафыннан 1935 елда раслана.
Ветерану
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Дойч-Ярндорф
Дойч-Ярндорф — Австриянең Бургенланд федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Добе (Гореня вас-Поляне)
Добе  — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Аура-ан-дер-Зале
Аура-ан-дер-Зале — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ла-Шапель-От-Грю
Ла-Шапель-От-Грю — Франциянең Кальвадос департаментында урнашкан коммуна.
Кобагыш (Чиләбе өлкәсе)
Кобагыш (Кубагушева) — Чиләбе өлкәсенең Коншак районы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
Богдан (Подлясье воеводалыгы)
Богдан  — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Кобагыш (Чиләбе өлкәсе)
Халык
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: башкортлар (95%).
Богдан (Подлясье воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Конуклу (Дерэли)
Конуклу (Konuklu) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Гиресун иле Дерэли илчесенә караган бер авыл (köy).
Иоахим Мюрат
1767 елның 25 мартында — француз хәрбие, 🇫🇷 маршалы Иоахим Мюрат туа.
Мюрат гаиләсе
Мюрат һәм Каролина Бонапартның 4 баласы булган:
Радзи
Радзи (Радзі ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Астравецкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
(18210) 4529 P-L
(18210) 4529 P-L — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1960 елның 24 сентябрендә К. Й. ван Хаутен, И. ван Хаутен-Груневельд, Том Герельс тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «4529 P-L» саналган.
Николай Мордвинов
Николай Мордвинов (Николай Дмитриевич Мордвинов,, — , ) — театр һәм кино актеры, нәфис сүз остасы, театр режиссеры, Ленин (1965) һәм Сталин (1942, 1949, 1951) премияләре лауреаты, ССҖБнең халык әртисе (1949).
Османие (Гемлык)
Османие (Osmaniye) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Бурса иле Гемлык илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Даниил Мордовцев
Даниил Мордовцев (Даниил Лукич Мордовцев,, — , ) — рус һәм украин телләрендә иҗат иткән язучы, тарихчы, публицист.