cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Сулыш
Хайваннарның сулыш типлары
Җир өсте умырткалылары арасында үпкәсез хайваннар да очрый. Мәсәлән үпкәсез саламандралар, алар тире аша сулыйлар.
Катлаулы сулыш органнары булуга карамастан, умырткалыларда тире аша сулау да бар. Бакаларда тире аша сулау үпкәләр белән сулауга караганда өстенлек итә. Шуңа күрә баканың тире аша сулавы бозылганда, үпкәләре зарарланмаган булса да, ул үлә.
NGC 3217
NGC 3217 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Санкт-Катаринен (Бад-Кройцнах)
Санкт-Катаринен  — Алманиянең Рейнланд-Пфальц җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Челва (Чулман кушылдыгы)
Челва — Россия территориясеннән ага торган елга. Пермь крае, Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Чулман елгасының кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 20 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Чулман кушылдыклары бассейны Агыйдел кушылганчы, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Метлика (Кырҗали өлкәсе)
Метлика  — Болгариянең Кырҗали өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Пынарбашы (Гедиз)
Пынарбашы (Pınarbaşı) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Күтахья иле Гедиз илчесенә караган бер авыл (köy).
Корнелиус (Орегон)
Корнелиус  — Америка Кушма Штатларының Орегон штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Корнелиус шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Вик-ан-Бигор (кантон)
Вик-ан-Бигор — Франциянең Югары Пиреней департаментында урнашкан коммуна.
Миддл-Фриско (Нью-Мексико)
Миддл-Фриско  — Америка Кушма Штатларының Нью-Мексико штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Миддл-Фриско халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Постуа
Постуа — Италиянең Пьемонт төбәгендә урнашкан коммуна. провинциясе составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Ле-Рьоль
Ле-Сегюр (Le Ségur) — Франциянең Тарн департаментына караган коммуна.
Розено
Розено (Rosenau) — Франциянең Югары Рейн департаментына караган коммуна, Сен-Луи кантонына карый.
Ле-Рьоль
Географиясе
Коммуна мәйданы — 18,91 км².
Розено
Географиясе
Коммуна мәйданы — 6,47 км².
Китапи
Китапи — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елга Вать-Яун елгасының сул ярына тамагыннан 36 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 14 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об елгасы Нефтеюганск каласынан  Иртеш елгасы кушылганга кадәр. Кече елга бассейны — Вах, елга бассейны — (Югары) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Метличина (Кырҗали өлкәсе)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Китапи
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Нискаюна (Нью-Йорк)
Нискаюна  — Америка Кушма Штатларының Нью-Йорк штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Санкт-Катаринен (Нойвид)
Санкт-Катаринен  — Алманиянең Рейнланд-Пфальц җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кинтинич
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Коттедж-Гроув (Орегон)
Коттедж-Гроув  — Америка Кушма Штатларының Орегон штатында урнашкан шәһәр.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
NGC 3218
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Бюбертре
Бюбертре — Франциянең Орн департаментында урнашкан коммуна.
Ениҗе (Ейьюбие)
Ениҗе (Yenice) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Шанлыурфа иле Ейьюбие илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Мимбрес (Нью-Мексико)
Мимбрес  — Америка Кушма Штатларының Нью-Мексико штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Мимбрес халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Поццоло-Формигаро
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Үпкә
Үпкә — кеше һәм күп кенә коры җир хайваннарының күкрәк куышлыгында урнашкан сулыш органы.
Җир өсте умырткалылары үпкәләре белән сулыйлар. Үпкәләр күп сандагы кан тамырларының куе челтәре белән капланган ячәйкәләрдән торган капчыкларга охшаган. Үпкәләрнең ячәйкә сыман төзелеше аларны эчке өслеген күп тапкырлар арттырырга мөмкинлек бирә. Җир өсте умырткалылары арасында үпкәсез хайваннар да очрый. Мәсәлән үпкәсез саламандралар, алар тире аша сулыйлар.
Сулыш вакытында газлар алмашы бара. Организмга әче тудыргыч керә, организмнан углекислый газга бай һава чыгарыла. Яшәү өчен әче тудыргычның даими кереп торуы кирәк, ә организмда аның запасы юк. Әче тудыргыч ни өчен кирәк? Чөнки әче тудыргыч катлаулы органик матдәләрнен таркалуы белән бара торган химик процессларда катнаша. Бу процесс вакытында организмның тереклек эшчәнлеге, үсүе, хәрәкәтләнүе, туклануы, үрчүе һәм башка бик күп процесслар өчен кирәкле энергия аерылып чыга.
Кеше үпкәсе төзелеше
Үпкә (pulmones, греч. - pneumon)– парлы әгъза, анда веноз кан белән тын алган һава белән газ алмашу бара, нәтиҗәсендә кан әче тудыргыч белән туендырыла һәм ул артериаль канга әйләнә.
·      Уң һәм сул үпкә (pulmo dexter et sinister) күкрәк куышлыгында урнашкан.
·      Үпкәләр бер-берсеннән әгъзалар җыелмасы белән бүленгән, алар күкрәк уртасы дип атала, астан диафрагмага яндаш, алдан, кырыйдан һәм арттан күкрәк куышлыгы тышчасына тияләр.
·      Үпкәләр зурлыгы һәм формасы бер үк түгел. Уң үпкә бераз кыскарак һәм киңрәк. Ул шуна бәйле: уң яктан диафрагма гөмбәзе өстәрәк тора. Шуның өстенә, сул үпкә симметриясез урнашкан, очы сулга күчкән  йөрәктән басым кичерә.
·      Үпкәнең формасы дөрес булмаган конусныкы кебек (рәс. 2.4), аны үпкә нигезенә (basis pulmonis), диафрагмага яндаш, һәм өске тар очы  – үпкә очына (apex pulmonis) бүләләр.
(Нәкъ үпкәнең очы тирәсендә Кох таякчыгы төпләнергә ярата – ул туберкулез тудыра. Ә йөрәк авыруларында,  үпкә еш азапланганда төп патологик үзгәрүләр нигез тирәсендә күренә, анда сыеклыкның торыгуы бара).
·      Үпкәдә өч өслек һәм өч кырый бар. ·      Үпкәнең медиастиналь өслегендә җитәрлек зур оваль формадагы чокырча бар – үпкә капкасы (hilus pulmonis), анда төп бронх, үпкә артериясе һәм нервлар керә, ә үпкә веналары һәм лимфа тамырлары чыга. Әлеге тоташтыргыч тукыма белән чолганган анатомик төзелешләр җыелмасы үпкә тамырын (radix pulmonis) тәшкил итә. Уң һәм сул үпкә тамыры кисәкләре төрлечә урнашкан.
o   Сул үпкә тамырында иң өстә үпкә артериясе, астарак һәм бераз аннан артарак – төп бронх, тагын астарак һәм алдарак – ике үпкә венасы тора (артерия, бронх, вена - «АБВ»).
·      Үпкә өслекләре кырыйлар белән бүленгән. Һәр үпкәдә өч кырый таныла: алгы, аскы һәм арткы.
o   Алгы кырый (margo anterior) очлы, ул facies costalis һәм facies medialis (аның pars mediastinalis) аерып тора. Сул үпкәнең аскы яртысының алгы кырыенда йөрәк уемы (incisura cardiaca) бар, ул йөрәк урнашуы белән бәйле. Астан ул уемны сул үпкәнең теле (lingula pulmonis sinistri) чикли.
o   Аскы кырый (margo inferior) очлы, кабырга һәм медиаль өслекне диафрагмаль өслектән аера.
o   Арткы кырый (margo posterior) түгәрәкләнгән, кабырга өслеген медиаль өслектән (аның pars vertebralis) аера.
·      Һәр үпкә ярыклар ярдәмендә өлешләргә (lobi pulmones) бүленә. Уң үпкәдә өч өлеш бар: өске, урта һәм аскы, сулда – ике: өске һәм аскы.
·      Кыек ярык (fisura obliqua) уң һәм сул үпкәдә дә бар, һәм ике үпкәдә дә бер үк диярлек уза. Ул үпкәнең арткы кырыеннан III нче күкрәк умырткасының кылчыклы үсентесе биеклегеннән башланып, аннары
кабырга өслегеннән алга һәм аска VI нчы кабырга барышы буенча юнәлеп, VI  нче кабырга кимерчәккә күчкән урында үпкәнең аскы кырыена җитә. Моннан ярык диафрагмаль, ә аннары медиаль өслеккә дәвам итеп, өскә һәм артка үпкәнең капкасына менә. Кыек ярык үпкәне ике өлешкә бүлә – өске (lobus superior) һәм аскы (lobus inferior).
·      Уң үпкәдә кыек ярыктан горизонталь ярык (fisura gorizontalis pulmonis dextri) бар. Ул кабырга өслегендә fisura obliqua дан башланып, горизонталь диярлек алга юнәлә, IV нче кабырга барышы белән туры килә. Үпкәнең алгы кырыена җитеп, аның медиаль өслегенә күчә, анда үпкә капкасы алдында тәмамлана. Горизонталь ярык уң үпкәнең өске өлешеннән чагыштырмача зур булмаган өлеш кисеп ала – уң үпкәнең урта өлеше (lobus medius pulmonis dextri).
·      Бер-берсенә караган үпкә өслекләре өлеш ара өслекләре (facies interlobares) дип атала.
Үпкә чикләре (рәс. 2.5, 2.6)
Үпкә чикләре - күкрәк читлегенә аларның кырыйларының проекциясе. Үпкәнең өске, алгы, аскы һәм аскы чикләре бар.
·      Үпкәнең өске чиге аның оч проекциясенә туры килә. Ул уң һәм сул үпкәдә дә бер үк: алдан умрау өстеннән 2 см чыгып тора, ә I нче кабырга өстеннән 3-4 см; артан VII нчы муен умырткасының кылчыклы үсентесе биеклегенә проецияләнә.
·      Сул үпкәнең алгы чиге  уң үпкәдә кебек IV нче кабырга кимерчәгенә кадәр үтеп, анда кискен сулга күкрәк сөяге тирәсе сызыгына күчә, аннары аска борыла, VI нчы кабырга аралыгы белән кисешә һәм VI  нчы кабырга кимерчәгенә якынча күкрәк сөяге тирәсе һәм урта умрау сызыгы уртасына җитеп аскы чигенә күчә.
·      Уң үпкәнең аскы чиге урта умрау сызыгында VI нчы кабырга белән кисешә, алгы култык сызыгында – VII нче кабырга, урта култык сызыгында – VIII нче кабырга, арткы култык сызыгында - IX нчы кабырга, калак сызыгында – X нчы кабырга, умырткалык тирәсе сызыгында XI нче кабырга муентыгы биеклегендә тәмамлана. Анда үпкәнең аскы чиге кискен өскә борылып арткы чиккә күчә.
·      Сул үпкәнең аскы чиге якынча бер кабырга киңлегенә астарак үтә (туры килүче кабырга аралыгында).
·      Арткы чик һәр үпкәдә бер үк үтә - умыртка баганасы буйлап XI нче кабырга муентыгыннан алып II нче кабырга башына кадәр.
Церий
Церий (, Ce) — Менделеевның периодик таблицасының 6 период элементы. Тәртип номеры - 58. лантаноид химик элементлар төркеме, көмөшсу металл
Символы
Церий элементының символы - Ce (Церий дип укыла).
Тарих
1803 елда швед хезмәттәшләре В. Хейзенгер һәм Й. Я. Берцелиус белән бер вакытта диярлек церийлы җирне ачкан алман химигы М. Г. Клапрот «церий» исеменә каршы чыга, «церерий» тәкъдим итә. Ләкин Берцелиус, исемне әйтү кыенлыкларына сылтанып, үзе биргән исемне саклап калган.
Ятмалары
Церийның төп ятмалары Кытай, АКШ, Казакъстан, Рәсәй, Украина, Австралия, Бразилия, Һиндстан, Скандинавиядә урынлашкан.
Тузпазары (Османгази)
Тузпазары (Tuzpazarı) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Бурса иле Османгази илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Метличка
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ореховая (Бешпагирка кушылдыгы)
Ореховая — Россия территориясеннән ага торган елга. Ставрополь крае, Калмыкия биләмәләрендә ага. Елга  Бешпагирка елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 12 км.
Пынарбашы (Сиваслы)
Пынарбашы (Pınarbaşı) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Ушак иле Сиваслы илчесенә караган бер авыл (köy).
Ореховая (Бешпагирка кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Тын бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Басс. притоков Дона ниже впадения Северского Донца, елга бассейны — Тын (бассейнның Россия өлеше).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Санкт-Мартин (Пфальц)
Санкт-Мартин  — Алманиянең Рейнланд-Пфальц җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сәетгәрәй Фәйзуллин
Фәйзуллин Сәетгәрәй  Мостафа улы — дин эшлеклесе.
Сәетгәрәй 1901 елда ул вакытта Түнтәр мәдрәсәсенең мөдәррисе булган Ишмөхәммәт Динмөхәммәтовның (Ишми ишан) кызы Фатыймага  өйләнә һәм кайнатасының тәкъдиме белән 1902 елда Шода авылының яңа оешкан мәдрәсәсенә имамлыкка указ ала. Ул үзенең бөтен гомерен тулысынча Шода авылы халкына хезмәт итүгә багышлый. И.Динмәхәммәтов тәрбиясен үткән шәкерт һәм аның кияве булса да (ә ул татар тарихына карагруһчы, искелек тарафдары булып кереп калган), җәдитче, яңалыкка омтылучы була, мәдрәсә ачып, Фатыйма абыстай белән малайлар һәм кызларга дин нигезләре белән беррәттән дөньяви гыйлем бирә. Йорт, каралты-кура төзеп, мул тормыш белән яши, халыкка ярдәмчеллеге, гадилеге, шаян холкы белән таныла. Шушында алар янына М.Фәйзи кунакка килеп йөри. Аның күп әсәрләренең сюжеты нәкъ менә Шодада туа.
Сәетгәрәй хәзрәт гаиләсендә алты бала—Сәгыйт, Хашим, Икрам, Әхмәт, Мөхәммәт, Гәүһәр үсә. Үсеп җиткәч алар хезмәтләре белән яңа тормыш төзүгә зур өлеш кертәләр. Сәгыйт Фәйзуллин галим, журналист, тәрҗемәче, Икрам Фәйзуллин  журналист, Краснодар краенда хезмәт иткән Әхмәт Фәйзуллин зур сәнәгатьче булып танылалар.
Хәзрәт махсус белгечләр чакыртып Шода авылының тәфсилле тарихын яздыра. Кызганычка каршы, битарафлыгыбыз аркасында ул ядкяр сакланмаган.
С.Фәйзуллин 1927 елда вафат була һәм Шода авылы зиратына күмелә. Фатыйма абыстайның аннан соңгы тормышы фаҗигале. Аяусыз 1936-1937 елларда аңа Ишми ишан кызы икәнлеген еш искәртәләр. Балалары һәм үз язмышы өстендә куерган кара болытларны сизеп ул Мәскәүгә күчеп китә. Күрәсең, анда сыенырдай якыннары булгандыр, хәзергә бу кадәресе билгесез. Сугыш Мәскәүгә якынлашкан чорда ул Горький шәһәренә эвакуацияләнә һәм шунда вафат була.
Фәйзуллиннарның  унтугызынчы йөз татар архитектурасының күркәм үрнәге булырлык йорты төрле елларда авыл мәктәбе файдалануында булды. 1980-1990 елларда авылдагы «Якты юл» колхозы (рәисе Х.Г.Гәрәев) көче белән яңартылып торгызылды һәм М.Фәйзинең музей утарына кертелде. Шулай ук Сәетгәрәй хәзрәт имамлык иткән мәчет тә торгызылды.
Фәйзуллин Сәгыйт Сәетгәрәй улы — тәрҗемәче, публицист.
1899 елда Түнтәр авылында туган. Әтисе Түнтәр мәдрәсәсен тәмамлаган мулла, мөгаллим, атаклы драматург М.Фәйзинең абыйсы. Әтисе Сәетгәрәй хәзрәт Шода авылына имам итеп билгеләнү сәбәпле Сәгыйтнең балалык һәм үсмер еллары Шода авылында уза. Шушында әтисе имамлыгында мәдрәсә, Малмыжда рус-татар мәктәбен тәмамлый.
С.Фәйзуллинның егет булып җитлегү чоры совет власте урнашу елларына туры килә һәм ул бу хәрәкәттән читтә кала алмый, 1918 елда ук инде ВКП(б) сафларына керә, халык арасында аңлату-пропаганда эшләре алып бара. Аны партиянең волость комитеты секретаре итеп сайлыйлар. Әмма ул тиздән үзенең яңа заман өчен белеме сайлыгын аңлый һәм Казанга китә, төрле газета-журналларга языша башлый, үзлегеннән белемен тирәнәйтә, рус әдәбиятын укый. Малмыжда чыга торган татар газетасы редакторы булып эшләп ала.
С.Фәйзуллин тиздән зур журналист-публицист булып җитешә. Рус әдәбияты әсәрләрен татарчага тәрҗемә итеп бастыра. Киң катлау татар укучыларына А.С.Пушкин  әсәрләре аның тәрҗемәсендә килеп ирешә. Ул СССР гимнын татар теленә тәрҗемә итә. Иң зур популярлыкны аңа В.И.Ленинның, К.Марксның хезмәтләрен тәрҗемә итү китерә. Боларның барысын ул сукыр килеш башкара, чөнки көтелмәгән авыру аркасында күрү сәләтен югалта. 1975 елда Казан шәһәрендә вафат була.
Чыганаклар:
Р.Зарипов Тирән тамырлы Түнтәрем, 2008.
Ле-Рьяле
Ле-Секестр (Le Sequestre) — Франциянең Тарн департаментына караган коммуна.
Сәетгәрәй Фәйзуллин
Р.Зарипов Бакыйлыкка күчкән әби-бабаларыбыз рухына бер дога, 2021.
Ле-Рьяле
Географиясе
Коммуна мәйданы — 5,42 км².
Сәетгәрәй Фәйзуллин
Г.Мөхәммәтшин Балтач энциклопедиясе (Р.Зарипов туплап биргән мәгълүмат), 1 том, 2006.
Нокс (Нью-Йорк)
Нокс  — Америка Кушма Штатларының Нью-Йорк штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Ениҗе (Һалылые)
Ениҗе (Yenice) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Шанлыурфа иле Һалылые илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Нокс (Нью-Йорк)
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Поццоль-Гроппо
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Коув (Орегон)
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Миладиново
Миладиново — Болгариянең Кырҗали өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сен-Луи (Югары Рейн)
Сен-Луи (Saint-Louis) — Франциянең Югары Рейн департаментына караган коммуна, Сен-Луи кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 16,85 км².
Кинушу
Кинушу — Румыниянең Харгита жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Яңа Николаевка (Зиянчура районы)
Яңа Николаевка — Башкортстанның Зиянчура районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 453397, ОКАТО коды — 80226828006.
Демография
Халык саны динамикасы:
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 227 кешенең яшәве мәгълүм.
Чехословак корпусы
Чехословак корпусы (совет әдәбиятендә шулай ук ак чехлар) — 1917 елның көзендә Россия империясе гаскәре эчендә Австро-Венгрия хәрби әсирләреннән туплана башлаган үзирекле милли хәрби берләшмә, укчы корпус. Башлыча Алмания һәм Австро-Венгрия гаскәрләренә каршы сугышырга риза булган чех һәм словак милләте вәкилләреннән торган.
Чехословак корпусының күтәрелеше. Көнчыгышта сугышның башлану
1918 елның корпус үзен Франция армиясенең часте итеп игълан итте. Корпусның Украинадан Ерак Көнчыгыш портлары аша Көнбатыш Европага күчерүгә хәзерләнү башланды. Корпус төялгән эшелоннар Пензадан Владивостокка кадәр сузылдылар. 20 майда бәлшәвикләр хөкүмәте Чехословак корпусның коралсызлануын таләп итте, ләкин чехословаклар баш тарттылар, һәм кызыл отрядларга каршы актив хәрәкәтләргә күчтеләр. 25 майда чехословаклар Мариинскта, 26 майда — Чиләбедә күтәрелеш оештырдылар, аннаң соң чехословаклар ярдәме белән бәлшәвикләр хакимияте Новониколаевскта (26 майда), Пензада (29 майда), Сызранда (30 майда), Тумда (31 майда), Курганда (31 майда), Омскида (7 июньдә), Самарда (8 июньдә) һәм Красноярскта (18 июньдә) төшерелде.
Праджелато
Праджелато — Италиянең Пьемонт төбәгендә урнашкан коммуна. провинциясе составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Бюре (Орн)
Бюре — Франциянең Орн департаментында урнашкан коммуна.
Санкт-Себастьян
Санкт-Себастьян — Алманиянең Рейнланд-Пфальц җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Пынарбашы (Бесни)
Пынарбашы (Pınarbaşı) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Адыяман иле Бесни илчесенә караган бер авыл (köy).
NGC 3219
NGC 3219 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Ениҗе (Һарран)
Ениҗе (Yenice) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Шанлыурфа иле Һарран илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Виллелонг
Виллелонг — Франциянең Югары Пиреней департаментында урнашкан коммуна.
Тузташы (Нарман)
Тузташы (Tuztaşı) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Эрзурум иле Нарман илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Мокино (Нью-Мексико)
Мокино  — Америка Кушма Штатларының Нью-Мексико штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Мокино халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Чула (Чулман кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Чулман кушылдыклары бассейны Агыйдел кушылганчы, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
NGC 3220
NGC 3220 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Норвей (Нью-Йорк)
Норвей  — Америка Кушма Штатларының Нью-Йорк штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Прис (Франци)
Прис (Prisces) — Франциядә урнашкан коммуна, Эна департаментында урнашкан.
Прадлевес
Прадлевес — Италиянең Пьемонт төбәгендә урнашкан коммуна. провинциясе составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Кресвелл (Орегон)
Кресвелл  — Америка Кушма Штатларының Орегон штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Кресвелл шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Когу-Игый
Когу-Игый — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елга Липк-Ях елгасының сул ярына тамагыннан 25 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 21 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об елгасы Нефтеюганск каласынан  Иртеш елгасы кушылганга кадәр. Кече елга бассейны — Вах, елга бассейны — (Югары) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Минзухар
Минзухар — Болгариянең Кырҗали өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Санкт-Томас (Айфель)
Санкт-Томас  — Алманиянең Рейнланд-Пфальц җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ле-Сегюр
Ле-Траве (Le Travet) — Франциянең Тарн департаментына караган коммуна.
Монтерей-Парк (Нью-Мексико)
Монтерей-Парк  — Америка Кушма Штатларының Нью-Мексико штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Ле-Сегюр
Географиясе
Коммуна мәйданы — 8,44 км².
Монтерей-Парк (Нью-Мексико)
Географиясе
Монтерей-Парк халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Габбасовлар (Түнтәр)
Әлеге бит Татарстанның Балтач районы Түнтәр авылы Габбасовлар нәселе вәкилләре исемлеге булып тора.
Габбасовлар нәселенең тагын берничә вәкилен искә алып китәргә кирәктер. Революциягә кадәр Габбасов Зариф һәм Габбасов Гариф Малмыжда сәүдә белән шөгыльләнгән. Революциядән соң Габбасов Габдрахман (Фәйзрахманның бертуганы) Колчак (акгвардиячеләр) армиясе офицеры булып хезмәт иткән.
Прай
Прай — Италиянең Пьемонт төбәгендә урнашкан коммуна. провинциясе составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Кинчуш
Кинчуш — Румыниянең Муреш жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Мишевско
Мишевско — Болгариянең Кырҗали өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
1-нче Чехословак армия корпусы
1-нче Чехословак армия корпусы (1чсак) — Бөек Ватан сугышы елларында ССРБ территориясендә чехословак легионерларының гомумгаскәр берләшмәсе.
Фольгенсбур
Фольгенсбур (Folgensbourg) — Франциянең Югары Рейн департаментына караган коммуна, Сен-Луи кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 6,72 км².
Двойная (Зур Куберле кушылдыгы)
Двойная — Россия территориясеннән ага торган елга. Ростов өлкәсе, Калмыкия, Волгоград өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Зур Куберле елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 73 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Тын бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Басс. притоков Дона ниже впадения Северского Донца, елга бассейны — Тын (бассейнның Россия өлеше).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Ениҗе (Чорлу)
Ениҗе (Yenice) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Текирдаг иле Чорлу илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Санкт-Юлиан
Санкт-Юлиан — Алманиянең Рейнланд-Пфальц җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
NGC 3221
NGC 3221 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Пынарбашы (Чэликхан)
Пынарбашы (Pınarbaşı) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Адыяман иле Чэликхан илчесенә караган бер авыл (köy).
Бюрсар
Бюрсар — Франциянең Орн департаментында урнашкан коммуна.
Норвич (шәһәр, Нью-Йорк)
Норвич  — Америка Кушма Штатларының Нью-Йорк штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Куз-Бей (Орегон)
Куз-Бей  — Америка Кушма Штатларының Орегон штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Куз-Бей шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Пруази
Пруази (Proisy) — Франциядә урнашкан коммуна, Эна департаментында урнашкан.
Вильмюр
Вильмюр — Франциянең Югары Пиреней департаментында урнашкан коммуна.
Коим-Игый
Коим-Игый — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елга Кече Юган елгасының сул ярына тамагыннан 210 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 24 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об елгасы Нефтеюганск каласынан  Иртеш елгасы кушылганга кадәр. Кече елга бассейны — Вах, елга бассейны — (Югары) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Арсеново
Арсеново — Башкортстанның Зиянчура районында урнашкан авыл.
Почта индексы — ?, — ?.
Моньюмент (Нью-Мексико)
Моньюмент  — Америка Кушма Штатларының Нью-Мексико штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Арсеново
Демография
Халык саны динамикасы:
Моньюмент (Нью-Мексико)
Географиясе
Моньюмент халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Вальфрамбер
Вальфрамбер — Франциянең Орн департаментында урнашкан коммуна.
Пралормо
Пралормо — Италиянең Пьемонт төбәгендә урнашкан коммуна. провинциясе составына керә.
Прали
Прали — Италиянең Пьемонт төбәгендә урнашкан коммуна. провинциясе составына керә.
Пралормо
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Пынарбашы (Синҗик)
Пынарбашы (Pınarbaşı) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Адыяман иле Синҗик илчесенә караган бер авыл (köy).
Прали
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Ениҗе (Малкара)
Ениҗе (Yenice) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Текирдаг иле Малкара илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Киоаг
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Млечино
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Хөсәен Вәлиәхмәтов
Вәлиәхмәтов Хөсәен Хәсән улы (22.12.1950 - 27.01.2020) - журналист, мөхәррир, педагог, язучы, психология фәннәре кандидаты. Татарстан журналистлар берлегенең члены.
Тәрҗемәи хәле
Вәлиәхмәтов Хөсәен Хәсән улы 1950 елның 22 декабрендә Аксубай районы Кыязлы авылында колхозчы гаиләсендә дөньяга килә. 1956 елда Вәлиәхмәтовлар гаиләсе Татарстанның Аксубай районы Иске Кыязлы авылына күчеп кайта. Хөсәен шунда урта мәктәпне тәмамлый, анда укыганда беренче шигырьләрен, мәкаләләрен язып район газетасы, республика балалар матбугаты «Яшь ленинчы»да (хәзерге «Сабантуй») һәм «Ялкын» журналы битләрендә бастыра. Урта мәктәпне тәмамлагач, В.И. Ленин Казан Дәүләт университетының журналистика бүлегенә укырга керә. 1973 елда тәмамлый. "Татарстан яшьләре газетасында мөхәррир булып эшли. 1977 елда Татарстан журналистлар берлегенең члены. 1982 елдан Матбугат Министрлыгында эшли. 1986-1989 елларда "Социалистик Татарстан" газетасында эшли. 1989 елда "Бизнес Татарстан" дигән рус-инглиз телендә журнал чыгара. 1989-1991 елларда Ленинградта политология иститунда укый. Икенче югары белем ала. Әдәби иҗат белән җитди шөгыльләнүе шунда укыган елларда башлана. 1989 елда Татарстан китап нәшриятында аның «Камышлы күл сагышы» дигән детектив язмалар җыентыгы басылып чыга. Политология институтын кызыл диплом белән тәмамлаган Х.Вәлиәхмәтов Казанга «Ватаным Татарстан» газетасының бүлек мөдире булып кайта. 1992 елдан республикада яңа оештырылган Матбугат һәм мәгълүмат министрлыгына эшкә күчерелә. Анда эшләгәндә рус һәм инглиз телләрендә чит илләрдә дә таралырлык «Бизнес в Татарстане» дигән журнал оештыра һәм аның беренче мөхәррире була. 1998 елдан Х.Вәлиәхмәтов «Мәгърифәт» газетасын җитәкли. Бер үк вакытта фән һәм әдәби иҗат эше белән дә актив шөгыльләнә. Авторның төрле басмаларда һәм җыентыкларда дөнья күргән шигъри цикллары, әхлак тәрбиясе проблемаларына караган монографиясе, «Юлда чыныккан уллар» дигән документаль повесте («Мәгариф», 2003), «И гомер» дигән романы («Мирас», 2000-2002 еллардагы саннар) һәм башка әдәби әсәрләре бар. 2003 елда Казан дәүләт университетында кандидатлык диссертациясе яклый. Шуннан бирле Татар дәүләт гуманитар-педагогика университетында психология фәнен татарча укыта.1989 елда Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәре дигән исем ала. Х.Вәлиәхмәтов — 2005 елдан Татарстан Язучылар берлеге әгъзасы булды.
Бүләкләре
Казанның Меңьеллыгы медале (2005)
Россиянең Мактаулы журналисты (2005)
Фидакарь медаль (2011)
Шәйхи Маннур исемендәге премия лауреаты (2014)
Сек (шәһәр)
Сек  — Алманиянең Рейнланд-Пфальц җирендә урнашкан коммуна.
Хөсәен Вәлиәхмәтов
Төп басма китаплары
·        Тамчылар: балалар иҗаты тупламасы. — Казан: Татар. кит. нәшр., 1968. — 27-286. —10000 д. Иркен минем туган илем: балалар иҗаты тупламасы. — Казан: Татар. кит. нәшр., 1970. — 20 б. — 8000 д.
Сек (шәһәр)
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Хөсәен Вәлиәхмәтов
Төп басма китаплары
·        Камышлы күл сагышы: детектив очерклар. — Казан: Татар. кит. нәшр., 1989. — 96 б. — 3000 д.
·        Сәфәр чыгучылар өчен татарча-русча-инглизчә сүзлек-сөйләмлек. — Чаллы: КамАЗ, 1992. — 65 б. — 15000 д.
·        Юлда чыныккан уллар: докум. повесть. — Казан: Мәгариф, 2003. — 160 б. — 1000 д.
·        На службу призваны судьбой. — Казань: Дело, 1997. — 60 с. — 1000 экз. (Татар һәм рус теләрендә.)
·        Учебно-событийная деятельность в духовно-нравственном развитии личнос- ти: монография. — Казань: Татполиграф, 2003. — 120 с. — 1000 экз.
Чыганаклар
Кто есть кто в Республике Татарстан. — Казань, 2005. — С. 435.
Татарстан. Портрет современника. Фотоальбом к 1000-летию Казани. — 2005. — С. 83.
Ле-Секестр
Ле-Фрес (Le Fraysse) — Франциянең Тарн департаментына караган коммуна.
Пруа
Пруа (Proix) — Франциядә урнашкан коммуна, Эна департаментында урнашкан.
Ле-Секестр
Географиясе
Коммуна мәйданы — 29,63 км².
Ямашнефть
«Ямашнефть» нефть-газ чыгару идарәсе — 1969 елда Татарстан Республикасы территориясендә вак ятмаларны эшкәртү буенча тәҗрибә-сәнәгать эшләре үткәрү өчен авыр һәм югары үзле нефть запаслары булган эксперименталь предприятие буларак оештырылган оешма.
Предприятиенең төп бурычы булып нефть чыгаруны оештыру барышында тәҗрибә, техника һәм технологияләр эшләү һәм вак ятмаларны эшкәртү принципларын формалаштыру тора. Бүген «Ямашнефть» нефть — газ чыгару идарәсе «Татнефть» ачык акционерлык җәмгыятенең алдынгы һәм тотрыклы үсештәге структур бүлекчәләренең берсе.
Тарихы
«Ямашнефть» НГДУсы 1969 елның 14 гыйнварында «Татнефть» берләшмәсе составында татар гөмбәзенең көньяк куполының көнбатыш өлешендә вак ятмаларны сәнәгый эшкәртүгә кертү өчен оештырыла. Нефть-газ чыгару идарәсе 1954 елның апрелендә үк борауланган 43 нче скважина булган Ямаш нефть ятмасыннан үз исемен ала.
Җитештерү эшчәнлеге
«Ямашнефть» нефть-газ чыгару идарәсе дистәләгән уникаль эшләнмә булдырган, аларның күбесенең республика буенча гына түгел, ә Россиядән читтә дә аналоглары юк. 1976 елда «Ямашнефть» НГДУсының Ямаш һәм Сиренев ятмаларында беренче тапкыр карбонат катламнарында ППД максатларында заводлауны оештыру методы кулланыла. Беренче тапкыр «Татнефть» берләшмәсендә, ППД максатлары өчен, пластик суны утильләштереп, турыдан-туры нефтькә башлангыч әзерлекне оештыру схемасы кертелә. Алга таба сыйфатның III төркеме буенча товар нефте алу өчен реконструкция ясала. Нәтиҗәдә, пласт суы ППД максатлары өчен файдаланыла башлый, нефтьне транспортлау чыгымнары 30% ка кими.
Беренче тапкыр нефтьне резервуарлардан һәм җиңел фракцияләрне тоту җайланмаларыннан файдаланып әзерләү схемасы кертелә. Шуның аркасында нефтьне 5% ка кадәр эшкәртү мөмкинлеге булдырыла, «Татнефть» ГАҖ буенча электр куллануның иң түбән чагыштырма нормалары тәэмин ителә, I сыйфат төркеме буенча нефть әзерләүнең иң түбән үзкыйммәте һәм 2,4 кВтч/т нефть әзерләүгә һәм объектның металл сыйдырышлылыгы 2,6 тапкыр киметелә.
«Ямашнефть» нефть-газ чыгару идарәсенең Архангельск ятмасында беренче тапкыр «Татнефть» ГАҖдә нефть һәм иярчен газның уртак транспорты принцибын кулланып, нефть җыю системасын формалаштыруның яңа схемасы кертелә. Бу бер типтагы нефть җыю һәм кудыру объектлары төзелешен төшереп калдырырга, иярчен нефть газын технологик ихтыяҗларга куллана башларга һәм факелларны бетерергә, металл сыйдырышлылыгын һәм нефть промыселы объектларының энергия сыйдырышлылыгын киметергә мөмкинлек бирә.
Нефть чыгару объектларын электр белән тәэмин итү схемасы кертелә, 35-110 кВт югары көчәнешле электр энергиясе белән тәэмин итүчеләрдән, бу электр энергиясе югалтуларын киметүгә ярдәм итә.
Шалим (Чулман кушылдыгы)
Шалим — Россия территориясеннән ага торган елга. Пермь крае, Киров өлкәсе, Удмуртия биләмәләрендә ага. Елга  Чулман елгасының кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 25 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Чулман кушылдыклары бассейны Агыйдел кушылганчы, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Ла-Гранд (Орегон)
Ла-Гранд  — Америка Кушма Штатларының Орегон штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Ла-Гранд шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
NGC 3222
NGC 3222 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Тулгалы (Мидьят)
Тулгалы (Tulgalı) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Мардин иле Мидьят илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Вильнав-пре-Беарн
Вильнав-пре-Беарн — Франциянең Югары Пиреней департаментында урнашкан коммуна.
Вент-Ана
Вент-Ана — Франциянең Орн департаментында урнашкан коммуна.
Пралунго
Пралунго — Италиянең Пьемонт төбәгендә урнашкан коммуна. провинциясе составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Эгенайм
Эгенайм (Hégenheim) — Франциянең Югары Рейн департаментына караган коммуна, Сен-Луи кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 6,70 км².
Могиляне
Могиляне — Болгариянең Кырҗали өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Коим-Лых
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об елгасы Нефтеюганск каласынан  Иртеш елгасы кушылганга кадәр. Кече елга бассейны — Вах, елга бассейны — (Югары) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Норт-Гармони (Нью-Йорк)
Норт-Гармони  — Америка Кушма Штатларының Нью-Йорк штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Табен-Родт
Табен-Родт — Алманиянең Рейнланд-Пфальц җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
NGC 3223
NGC 3223 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Празеодим
Празеодим (, Pr) — Менделеевның периодик таблицасының 6 период элементы. Тәртип номеры - 59. Лантаноидлар төркеменнән, көмөшсу мәгъдән.
Символы
Празеодим элементының символы — Pr (Празеодим дип укыла).
Исеменең килеп чыгышы
Исеме πράσιος — «аксыл-яшел» һәм — «игезәк» дигәнне аңлата. Мондый атама белән ул тозларының төсенә һәм элементның ачылу тарихы белән бәйле.
Тарихы
Празеодим 1895 елда Карл Ауэр фон Вельсбах тарафыннан ачыла. Ул 1839 елда швед химигы Карл Мосандер тарафыннан табылган дидим элементының физик һәм химик үзенчәлекләре якын булган ике элементның катнашмасы булуын билгели, аларга ул неодим һәм празеодим дип исем бирә.
Табигатьтә
Җир кабыгында празеодимның нисбәте — 9 г/т, океан суларында — 2,6мг/л.
Чыгарып алу
Празеодимны сирәк очрый торган җир элементлары белән катнашмалардан алалар. Экстракцияле һәм хроматографик бүлү һәм ваклап кристаллаштыру вакытында празеодим җиңел лантаноидлар белән бергә туплана һәм неодим белән кушылып аерыла. Алга таба празеодимны неодимнан аералар һәм 850oC температурада термик юл белән яки электролизлап саф металл рәтенә күчерәләр.
Куллану
Празеодим ионнары 1,05 мм дулкын озынлыгы белән лазер нурланышын тудыру өчен кулланыла (инфракызыл нурланыш). Празеодим фториды лазер материалы буларак кулланыла. Празеодим оксиды пыяла эретү өчен файдаланыла, аңа кушылганда аксыл- яшел төс бирә.
Празеодим мишметалл компоненты булып тора, корычка легирлау өстәмәсе итеп файдаланыла. Магнийлы кобальт һәм никель эретмәләре составына керә.
Шулай ук карагыз
*Изотопы празеодима
Ениҗе (Сүлейманпаша)
Ениҗе (Yenice) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Текирдаг иле Сүлейманпаша илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Прамолло
Прамолло — Италиянең Пьемонт төбәгендә урнашкан коммуна. провинциясе составына керә.
Мора (Нью-Мексико)
Мора  — Америка Кушма Штатларының Нью-Мексико штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Мора халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Киождень
Киождень — Румыниянең Вранча жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кизиловка (Грачёвка кушылдыгы)
Кизиловка — Россия территориясеннән ага торган елга. Ставрополь крае, Калмыкия биләмәләрендә ага. Елга  Грачёвка елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 22 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Тын бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Басс. притоков Дона ниже впадения Северского Донца, елга бассейны — Тын (бассейнның Россия өлеше).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Пруве
Пруве (Prouvais) — Франциядә урнашкан коммуна, Эна департаментында урнашкан.
Модрен
Модрен — Болгариянең Кырҗали өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
3-нче танк армиясе (ССРБ)
3-нче танк армиясе (3-я танковая армия (3ТА) ) — Бөек Ватан сугышы вакытында ЭККГның оператив хәрби берләшмәсе.
Модрен
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
3-нче танк армиясе (ССРБ)
Совет Гаскәре Праһаны азат итә
АКШ башлыгы Праһаны азат итүдән баш тарта һәм Пльзен көнчыгыштан бармавын белдерә.
Лайонс (Орегон)
Лайонс  — Америка Кушма Штатларының Орегон штатында урнашкан шәһәр.
3-нче танк армиясе (ССРБ)
Совет Гаскәре Праһаны азат итә
Совет Гаскәр башлыгы АКШтан бу мәгълүматны озак көтә. АКШ ниятләрен белеп Совет гаскәрләре Чехияне азат итәргә чишәләр.
Лайонс (Орегон)
Тарихы
Лайонс шәһәре  елда нигезләнгән.
3-нче танк армиясе (ССРБ)
Совет Гаскәре Праһаны азат итә
1945 елның 9 маенда Беренче Украин Фронты 3-нче, 4-нче танк гаскәре Праһа шәһәренә бәреп керәләр.
Лайонс (Орегон)
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Веррьер (Орн)
Веррьер — Франциянең Орн департаментында урнашкан коммуна.
Леску
Географиясе
Коммуна мәйданы — 12,53 км².
Вильнав-пре-Марсак
Вильнав-пре-Марсак — Франциянең Югары Пиреней департаментында урнашкан коммуна.
Сакмар совхозы N3 фермасы
Сакмар совхозы №3 фермасы — Башкортстанның Зиянчура районында урнашкан авыл.
Почта индексы — ?, — ?.
Демография
Халык саны динамикасы:
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 194 кешенең яшәве мәгълүм.
Ениҗе (Алтынекин)
Ениҗе (Yenice) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Конья иле Алтынекин илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Норт-Гемпстед (Нью-Йорк)
Норт-Гемпстед  — Америка Кушма Штатларының Нью-Йорк штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Коим-Сап
Коим-Сап — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елга Олы Юган елгасының уң ярына тамагыннан 253 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 15 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об елгасы Нефтеюганск каласынан  Иртеш елгасы кушылганга кадәр. Кече елга бассейны — Вах, елга бассейны — (Югары) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Пынарбашы (Ортакөй)
Пынарбашы (Pınarbaşı) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Аксарай иле Ортакөй илчесенә караган бер авыл (köy).
Провизё-э-Пленуа
Провизё-э-Пленуа (Proviseux-et-Plesnoy) — Франциядә урнашкан коммуна, Эна департаментында урнашкан.
Таверн
Таверн — Алманиянең Рейнланд-Пфальц җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Прароло
Прароло — Италиянең Пьемонт төбәгендә урнашкан коммуна. провинциясе составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
NGC 3224
NGC 3224 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Эзенг
Эзенг (Hésingue) — Франциянең Югары Рейн департаментына караган коммуна, Сен-Луи кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 9,14 км².
Морнингсайд (Нью-Мексико)
Морнингсайд  — Америка Кушма Штатларының Нью-Мексико штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Морнингсайд халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Момина-Сылза
Момина-Сылза — Болгариянең Кырҗали өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Ла-Пайн (Орегон)
Ла-Пайн  — Америка Кушма Штатларының Орегон штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Ла-Пайн шәһәре  елда нигезләнгән.
Киожду
Киожду — Румыниянең Бузеу жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Ла-Пайн (Орегон)
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Киожду
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Виде (Орн)
Виде — Франциянең Орн департаментында урнашкан коммуна.
Праростино
Праростино — Италиянең Пьемонт төбәгендә урнашкан коммуна. провинциясе составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Полва (Кизьва кушылдыгы)
Полва — Россия территориясеннән ага торган елга. Пермь крае биләмәләрендә ага. Елга  Кизьва елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 29 км.
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Морянци
Морянци — Болгариянең Кырҗали өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Тайсбергштеген
Тайсбергштеген — Алманиянең Рейнланд-Пфальц җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Матанцы (станция)
Матанцы (Матанцы) — Киров өлкәсенең Киров шәһәрендә урнашкан тимер юл станциясе.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
NGC 3225
NGC 3225 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Праско
Праско — Италиянең Пьемонт төбәгендә урнашкан коммуна. провинциясе составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Вильфранк (Югары Пиреней)
Вильфранк — Франциянең Югары Пиреней департаментында урнашкан коммуна.
Норт-Гринбаш (Нью-Йорк)
Норт-Гринбаш  — Америка Кушма Штатларының Нью-Йорк штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Пынарбашы (Меҗитөзү)
Пынарбашы (Pınarbaşı) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Чорум иле Меҗитөзү илчесенә караган бер авыл (köy).
Развилка (Грачёвка кушылдыгы)
развилка — Россия территориясеннән ага торган елга. Ставрополь крае, Калмыкия биләмәләрендә ага. Елга  Грачёвка елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 20 км.
Ениҗе (Доганһисар)
Ениҗе (Yenice) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Конья иле Доганһисар илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Пюизё-ан-Рец
Пюизё-ан-Рец (Puiseux-en-Retz) — Франциядә урнашкан коммуна, Эна департаментында урнашкан.
Вилле-ан-Уш
Вилле-ан-Уш — Франциянең Орн департаментында урнашкан коммуна.