cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Кислород
Физик үзенчәлекләре
Җылытканда газ хәлендәге кислородның кире атомнарга диссоциацияләнә: +2000 °C — 0,03 %,  +2600 °C — 1 %, +4000 °C — 59 %, +6000 °C — 99,5 %.
Сыек кислород (кайнау температурасы −182,98 °C) — зәңгәрсу сыекча.
Каты хәлдәге кислород (эрү температурасы −218,35 °C) зәңгәр кристалллар барлыкка китерә.
Кресбард (Көньяк Дакота)
Кресбард  — Америка Кушма Штатларының Көньяк Дакота штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Вонио (Катанцаро)
Географиясе
Вонио Апеннин ярымутравының көньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан көньяк-көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Ламаш-де-Орельян
Ламаш-де-Орельян — Португалиянең Браганса округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Графтон (Төньяк Дакота)
Графтон  — Америка Кушма Штатларының Төньяк Дакота штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Графтон шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Чартория (Подлясье воеводалыгы)
Чартория  — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Социалистический Татарстан (журнал)
Социалистический Татарстан — айлык сәяси-икътисадый журнал. ТАССРның ҮБК һәм ХКШ органы. 1935 елның июненнән 1937 елның июленә кадәр Казан шәһәрендә рус телендә нәшер ителә.
Плиса (Глыбоцкий районы)
Плиса (Пліса ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Глыбоцкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Вулька-Козловска
Вулька-Козловска — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Дудаш (Оваҗык)
Дудаш (Dudaş) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Карабүк иле Оваҗык илчесенә караган бер авыл (köy).
Ла-Матилья
Ла-Матилья — Испаниянең Сеговия провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Каунсил (Айдахо)
Каунсил  — Америка Кушма Штатларының Айдахо штатында урнашкан шәһәр.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Поникве
Поникве — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Лагуны (Дзятлавский районы)
Лагуны  (Лагуны ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Дварэцкий районында урнашкан авыл.
Поникве
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Лагуны (Дзятлавский районы)
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Истюритс
Истюритс — Франциядә урнашкан коммуна, Атлантик Пиренейлар департаментында урнашкан.
Социалистическое хозяйство Татарстана (журнал)
Социалистическое хозяйство Татарстана — айлык иҗтимагый-икътисадый журнал. 1921-1934 елларда Казан шәһәрендә рус телендә нәшер ителә.
Шибылги
Шибылги (Энтрияль, Шибылги) — Чуашстанның Канаш районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429314. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97216874001. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2100700009700.
Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2134.
Халык
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 784 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (96%).
ZNF467
ZNF467 —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
Кацпрув
Кацпрув — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Девидсвилл (Пенсильвания)
Девидсвилл  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Девидсвилл халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Социалист-революционер (гәҗит)
Социалист-революционер — иҗтимагый-сәяси гәҗит. Социалист-инкыйлабчылар фиркасенең Казан комитеты органы. 1917 елның 7 маеннан 25 сентябренә кадәр Казан шәһәрендә рус телендә нәшер ителә.
Инҗирли (Нурдагы)
Инҗирли (İncirli) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Газиантеп иле Нурдагы илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Зур Шуйка
Зур Шуйка — Россия территориясеннән ага торган елга. Архангельск өлкәсе, Вологда өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Никодимка елгасының уң ярыннан 26 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 42 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Онега елгасы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Онега.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Сели (Раэ)
Сели (Seli) — Эстониянең Харьюмаа өязендә урнашкан авыл.
Нова Весь-Квидзинска
Нова Весь-Квидзинска — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(3229) Зольнхофен
(3229) Зольнхофен  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1916 елның 9 августында Хольгер Тиле тарафыннан Гамбург обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «A916 PC» саналган.
Шалтыкбаш
Шалтыкбаш — Башкортстанның Шаран районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 452630, ОКАТО коды — 80258805004.
Вулька-Козодавска
Вулька-Козодавска — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Ладзеники
Ладзеники (Ладзенікі ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Навагрудский районында урнашкан авыл.
Сошники (гәҗит)
Сошники — көнлек гәҗит. 1909 елның декабреннән 1907 елның гыйнварына кадәр Казан шәһәрендә рус телендә нәшер ителә.
П'етриш (Олт)
П'етриш — Румыниянең Олт жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Лангилья
Лангилья — Испаниянең Сеговия провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
ZNF468
ZNF468 —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
Онак
Онак — Франциянең Шаранта департаментында урнашкан коммуна.
Гремячевка
Гремячевка — Россия территориясеннән ага торган елга. Пермь крае, Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  ? елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 10 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Чулман кушылдыклары бассейны Агыйдел кушылганчы, елга бассейны — Чулман.
NGC 7359
NGC 7359 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда   тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Ларинью
Ларинью — Португалиянең Браганса округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Грейс-Сити (Төньяк Дакота)
Грейс-Сити  — Америка Кушма Штатларының Төньяк Дакота штатында урнашкан шәһәр.
Веррьер-дю-Гробуа
Веррьер-дю-Гробуа — Франциянең Ду департаментында урнашкан коммуна.
Грейс-Сити (Төньяк Дакота)
Тарихы
Грейс-Сити шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Плиски (Докшыцкий районы)
Плиски (Пліскі ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Докшицкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Чартоси
Чартоси — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Әл-Кәбир
Әл-Кәбиир (الْكَبِيرُ) – Аллаһның 99 исеменең берсе. Аллаһының Галәмдә ише, уртагы, охшашы табылмаган иң бөек Барлык булуын күрсәтүче исемдер. Һәр нәрсә Аның бөеклеген дәлилләр. Астрономия фәне буенча үзенең бераз белеме булган кеше Аның бөеклеген аңлар.
Чыганак
Баулы мөхтәсибәте.
Аддикция
Аддикация (addiction — бәйлелек, зарарлы гадәт), киң мәгънәле, — билгеле бер даирәдә кешегә йогынты ясый торган бәйләнчек таләп. Атама еш кына, даруга бәйлелек, наркомания кебек күренешләр өчен кулланыла, хәзерге көндә химик булмаган бәйлелек өчен дә кулланыла, мәсәлән интернетка бәйлелек, компьютер уеннарына бәйлелек, шопоголизм, артык ашау, фанатизм һәм башкалар.
Үз ихтыярыннан тыш, шәхес өчен ят һәм җиңел генә котыла алмаслык гадәтләрне үзләштерү, шәхес бу гадәтнең начар икәнлегенә төшенә һәм хәтта аларга каршы бәхетсез көрәшә дә.
Атама тарихы
Иң беренче бу, дару препараты куллану белән бәйле, фармакология термины булган. Даруны (легаль яки легаль булмаган наркотикны) кинәт туктату синдромы булмасын өчен тиешле күләмдә кабул итү, шуңа бәйле үз-үзеңне тоту бәйлелегенә китерә. Гомуми алганда, аддикация шартлы рәвештә физик бәйлелек синдромына һәм психологик үз-үзеңне тоту синдромына бүленә.
Психологиядә үз-үзеңне тоту аддикциясе, шәхес аңының билгеле бер эшмәкәрлеккә бәйле торышы, бу бәйлелекне үзе җиңеп чыга алмау хәле дип билгеләнә.
Терне (Рона)
Терне — Франциянең Рона департаментында урнашкан коммуна.
Зур Шуя
Зур Шуя — Россия территориясеннән ага торган елга. Архангельск өлкәсе, Вологда өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы ВОлышка елгасының уң ярыннан 66 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 15 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Онега елгасы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Онега.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Поникве-при-Студенцу
Поникве-при-Студенцу — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Красная (Коми)
Красная (Красная) — Коми Республикасының Сыктывдин районында урнашкан авыл.
Климат
Красная климаты уртача-континенталь. Кыш озын, салкын, ә җәй кыска, гадәттә җылы, яисә салкынча. Биредә кырау җәен дә күзәтелә. Җәй көне циклоннар активлыгы сүлпәнәя, көзен исә киресенчә, үсә, шуңа күрә дә явым-төшем күләме арта. Көз белән яз салкын.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: комилар (93%), руслар (7%).
Сели (Рапла)
Сели (Seli) — Эстониянең Рапламаа өязендә урнашкан авыл.
(4622) Соловьёва
(4622) Соловьёва  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1979 елның 16 ноябрендә Черных Л. И. тарафыннан Кырым обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1979 WE2» саналган.
Девон (Пенсильвания)
Девон  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Девон халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Инҗирли (Кырыкһан)
Инҗирли (İncirli) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Һатай иле Кырыкһан илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Вулька-Кокося
Вулька-Кокося — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Вонцо (Торино)
Вонцо — Италиянең Пьемонт төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Вонцо Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Любин
Любин (Lubin, Lüben) — Польшаның Түбән Силезия воеводалыгында урнашкан шәһәр.
Халык саны — 74045 кеше (2011).
Сәгать поясы
Халыкара стандарт буенча Любин Үзәк Европа вакыты (Central European Time, CET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +1:00 гә тигез.
Тарих
Шәһәр статусын 1295 елдан йөртә.
Халык
<div style=*font-size:88%*>
Шихазан вы
Шихазан вы (Шăхасан вы, Шихазаны) — Чуашстанның Канаш районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429311. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97216836006. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2100700009900.
Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2134.
Халык
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 62 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (87%).
Справочный листок (гәҗит)
Справочный листок — риклам-игъланнар гәҗите. 1886 елның гыйнварыннан 1890 елның 3 маена кадәр Казан шәһәрендә рус телендә нәшер ителә, барлыгы 100 саны чыга. Нәшир һәм мөхәррир – Александр Соловьев.
Ла-Болт (Көньяк Дакота)
Ла-Болт  — Америка Кушма Штатларының Көньяк Дакота штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Лигариш
Лигариш — Португалиянең Браганса округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Ластрас-де-Куэльяр
Ластрас-де-Куэльяр — Испаниянең Сеговия провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
19 сентябрь
19 сентябрь — Милади тәкъвимендә тугызынчы айның унтугызынчы көне. Ел ахырына кадәр 103 көн кала.
NGC 7360
NGC 7360 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда   тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
ZNF469
ZNF469 —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
Нова Весь-Косьцерска
Нова Весь-Косьцерска — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Ладзецянята
Ладзецянята (Ладзецянята ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Ивевский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Справочный листок города Казани (гәҗит)
Справочный листок города Казани — гәҗит. 1867 елның 1 гыйнварыннан 1867 елның 31 декабренә кадәр Казан шәһәрендә рус телендә нәшер ителә, барлыгы 146 саны чыга. Нәшир һәм мөхәррир – Сергей Шпилевский.
Плиски (Полацкий районы)
Плиски (Пліскі ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Полацкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Понквиця
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Дудаш (Дикмен)
Дудаш (Dudaş) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Синоп иле Дикмен илчесенә караган бер авыл (köy).
Сели-Нурме
Сели-Нурме (Seli-Nurme) — Эстониянең Рапламаа өязендә урнашкан авыл.
Келлогг (Айдахо)
Келлогг  — Америка Кушма Штатларының Айдахо штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Келлогг шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Грейт-Бенд (Төньяк Дакота)
Грейт-Бенд  — Америка Кушма Штатларының Төньяк Дакота штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Грейт-Бенд шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Әл-Хәфиз
Әл-Хәфиизъ (الْحَفِيظُ) – Аллаһның 99 исеменең берсе. Бу исем бик саклаучы, коткаручы мәгънәсендә. Аллаһ галәмнең төзеклеген бозмыйча, билгеле бер вакытка кадәр төзек тотар. Кешеләр эшләгән һичбер нәрсәне онытмас, һәммәсен саклар. Колларын төрле начарлыклардан коткарыр.
Инсан, Аллаһының бу исеменнән өлешен алса, эшләгән һәр эше Аллаһ тарафыннан саклануын, имин ителүен белер.
Чыганак
Баулы мөхтәсибәте.
Быган
Быган — Россия территориясеннән ага торган елга. Омск өлкәсе, Новосибирск өлкәсе, Төмән өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Шиш елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 18 км.
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Чахи (Подлясье воеводалыгы)
Чахи  — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Версель-Вильдье-ле-Кам
Версель-Вильдье-ле-Кам — Франциянең Ду департаментында урнашкан коммуна.
Сталин байрагы (газета, 1943–1944)
Сталин байрагы — фронт гәҗите. Көньяк фронтның (1943 елның 20 октябреннән - 4 нче Украина фронтының) сәяси идарәсе органы. 1943 елның мартыннан 1944 елга кадәр татар телендә нәшер ителә.
Йортлаштыру
Йортлаштыру, кулга ияләштерү, доместикация (domesticus — "өйгә ияләшкән") — озын берничә буын дәверендә, кеше тарафыннан кыргый формадан генетик изоләцияда тотып ясалма сайлауга дучар ителгән, кыргый хайваннарның һәм үсемлекләрнең үзгәрү процессы.
Йортлаштыру тарихы
Һуннар вакытында аулап алынган хайваннарны бәйләп яки кәртәлә асраганнар. Бөтен хайваннар да кулга иялешеп китә алмаган.
Төрле халыклар үзләре яшәгән өлкәдәге хайваннарны йортлаштырылган — антилопалар, торналарны, ләкләкләрне, кара еланнарны, һәм хәтта крокодилларны. Галимнәр борынгы кешеләре мегатерийны һәм мәгарә аюын да йортлаштырылган дип исәпли. Ә Гасдрубал Барка Б. Э.К .III гасыр азагында римлылар белән сугышта хәрби филләрне файдаланган. Төрле вакытны төрле урыннарда җәнлекләрдән сарык, үгез, марал, антилопа, төлке, чәшке, кеш, нартия; кошлардан — бытбылдык, фазан, тәвә кошы; балыклардан — толстолобик, амур, бөҗәкләрдән — төклетура, чебеннәр. Чебеннәрне ияләштерү башкарылды һәм бүгенге көндә дә дәвам итә. Бу эш фермаларда тиресне утильләштерү өчен башкарыла.
Кулга ияләшкән хайваннар барлыкка килүе кешенең үзенең тормышын тулысынча үзгәртә. Йорт хайваннары булуы кешене ачлыктан коткара. Этләр сунарда ярдәм итә, хәвеф барлыгын искәртә.
Тизи (Рона)
Тизи — Франциянең Рона департаментында урнашкан коммуна.
Йортлаштыру
Йортлаштыру тарихы
Кулга ияләштерү озак процесс. Төньяк боланнарын һәм этләрне Б. Э.К 18 мең ел элек кулга ияләштерелгән дигән фараз бар. Сарыклар 18 мең ел элек; кәҗәләр һәм чучкалар 6,5 мең ел элегерәк; сыерлар 5 мең ел элек; ефәк корты — 4,5 мең ел элек кулга ияләштерелгән.
Аерым бер төр хайваннар Җир шарының билгеле бер районында башкарылган. Мәсәлән: атлар — Евразия далаларында, тавыклар — Һинд далаларында, цесарка — Африкада, күркәләр — Америкада, өйрәкләр һәм ефәк корты — Кытай, күгәрченнәр, Нил казлары һәм мәче Мисырда башкарылган дип исәпләнә. Чучка, куян һәм кәҗәләр берничә урында йортлаштырылган дип исәпләнә.
Йортлаштырылган хайваннарны артан үстерү һәм үрчетү кеше өчен кирәк булган төрле билгелерне сайлап алу (селекция) ысулы белән яңа токымнар чыгару күз уңында тотыла.
Кошларны йортлаштыру йомырка алучанлыгын һәм тиз үтүчәнлеген өчен башкарылган. Кыргый казларның массасы 5-6 кг булса, ит өчен үстерелгәннәрне 12 кг га җитә. Кыргый үрдәк, тавык, бүдәнә елына 6-19 йомырка салса, йортлаштырылганнары 300-400 йомырка салган. Сарыкларны йортлаштыру берничә юнәлештә барган: берәүләр санын арттыру, ит-май токымнарының тән массасын арттыру, йон һәм сөт чыгымын арттыру.
Сыер малының сөтлелек, тән авырлыгы, үсемлек таләп ителгән. Сөт бирүче маллар елына 10-12 мең литр сөт бирә. Ит юнәлешендәге сыер авырлыга 1 кт артып китә.
Йорт хайваннары табигать шартларында ярдәмсез була. Әмма бу алар үз ата-бабалырыннан түбән дигәнне аңлатмый. Алар тик көндәлек тормышта яңа шартларына, кеше таләпләренә яраклашкан.
Яңавыл (Шаран районы)
Яңавыл — Башкортстанның Шаран районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 452634, ОКАТО коды — 80258805006.
П'етриш (Ясси)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Итсасу
Итсасу — Франциядә урнашкан коммуна, Атлантик Пиренейлар департаментында урнашкан.
Вулька-Констанця
Вулька-Констанця — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(1331) Сольвейг
(1331) Сольвейг  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Инҗирли (Бакыркөй)
Инҗирли (İncirli) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Истмала иле Бакыркөй илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
(1331) Сольвейг
Тарихы
1933 елның 25 августында Неуймин Г. Н. тарафыннан Кырым (Симеиз) обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1933 QS» саналган.
Орьяк (Коррез)
Орьяк (Auriac) — Франциянең Коррез департаментына караган коммуна, Миди-Коррезьен кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 34,89 км².
Ластрас-дель-Посо
Ластрас-дель-Посо — Испаниянең Сеговия провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Плисы
Плисы (Плісы ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Бешанковицкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Качорув (Лодзь воеводалыгы)
Качорув  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Линьяриш (Карразеда-ди-Ансиайнш)
Линьяриш  — Португалиянең Браганса округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Сталин сугышчысы (гәҗит)
Сталин сугышчысы — фронт гәҗите. 1 нче Ерак Көнчыгыш фронты органы. 1945 елда татар телендә нәшер ителә. Мөхәррир – Габделхәй Хәбиб.
Воньо (Бергамо)
Воньо — Италиянең Ломбардия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Воньо Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.
Нова Весь-Лемборска
Нова Весь-Лемборска — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Делано (Пенсильвания)
Делано  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Делано халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ладыга (Шчучынский районы)
Ладыга  (Ладыга ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Шчучынский районында урнашкан авыл.
Әл-Мүкыйт
Әл-Мүкыйит (الْمُقِيتُ) – Аллаһның 99 исеменең берсе.
Бу исемнең тамырында ризык бирү мәгънәсе бар. Ягъни Аллаһ яраткан һәр барлыкның аш-суын, ризыгын бирер. Аллаһ яратканнарының берсен дә онытмас, Аның өчен оныту һич мөмкин түгелдер.
Чыганак
Баулы мөхтәсибәте.
Грошиха
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Чулман кушылдыклары бассейны Агыйдел кушылганчы, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Тәмәке (чимал)
Тәмәке (Nicotiána) — гади тәмәке (  Nicotiana tabacum  ) һәм тилебәрән төркеменә караган тәмәке төрләренең (  Nicotiana  ) киптерелгән яфраклары. Наркотик матдә буларак кулланыла. Ул тарту, чәйнәү, иснәү бәйлелегенә китерә. Тәэсир итүче өлеше - алкалоид никотин.
Тарихы
XVI гасырга чаклы тәмәке тик Төньяк һәм Көньяк Америкада гына үсә. 1556 елда Андре Теве аның орлыгын Бразилиядән Франциягә алып килеп чәчә. 1560 елда тәмәке испан короле Филипп II сараенда бизәүче үсемлек буларак кулланыла. Португалиядәге француз илчесе Жан Ильман Нико Испаниядән Парижга исни торган тәмәке алып кайта һәм бу бик тиз модага керә. Тәмәке тарту 1565 елда соң инглизлардан тарала башлый. 150 ел эчендә тәмәке Евразия буйлап таралып, Африкага килеп җитә.
1600 елда Испаниядәге Америка колонияләрендә тәмәке плантацияләре күренә башлый. 1612 елда Джон Ролф Англия колониясе Джеймстаунда (Виргиния) тәүге уңыш җыя һәм ул тәмәкене виргин атамасы белән йөртә башлыйлар. 10 елдан соң тәмәке төп экспортка әйләнә, аны хәтта сәүдәдә алыш-биреш өчен кулланалар.
Хәзерге вакытта тәмәке күп илләрдә үстерелә. Кайбер тәмәке төрләренең киптерелгән яфраклары тарту өчен кулланыла.
Тәмәкенең кешеләргә зарарлы булуы һәркемгә билгеле. Сигаретлар һәм папирослар ясала торган тәмәке яфрагында никотин агуы бар. Ул йөрәкне, баш миен, үпкәләрне агулый. Шуңа күрә дә тәмәке тартучылар мондый зарарлы гадәте булмаганнарга караганда күбрәк авырыйлар. Мәсәлән, бронхит һәм сулыш юлларының башка авырулары аларда 15 тапкыр ешрак табыла.
Тәмәке тарту тагын да куркынычрак авыру — яман шеш авыруына китерә. Бугаз яман шеше, үпкә, ашказаны, бавыр яман шешләре тәмәке тартучыларда бик еш күзәтелә.
NGC 7361
NGC 7361 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда   тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Вагеша
Вагеша (Вогиша, Вогишь) — Россия территориясеннән ага торган елга. Архангельск өлкәсе, Вологда өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Моша елгасының сул ярыннан 65 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 31 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Онега елгасы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Онега.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
ZNF470
ZNF470 —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
Селисе
Селисе (Selise) — Эстониянең Вырумаа өязендә урнашкан авыл.
Понова Вас
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Вулька-Косовска
Вулька-Косовска — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Сталин эстафетасы (гәҗит)
Сталин эстафетасы — иҗтимагый-сәяси гәҗит. РСФСР һәм ТАССР сәвәтсезлек белән көрәш җәмгыятьләре органы. 1930-1932 елларда Казан шәһәрендә татар телендә нәшер ителә.
Вье-Шармон
Вье-Шармон — Франциянең Ду департаментында урнашкан коммуна.
Чахи-Колаки
Чахи-Колаки — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Гренора (Төньяк Дакота)
Гренора  — Америка Кушма Штатларының Төньяк Дакота штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Гренора шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кембридж (Айдахо)
Кембридж  — Америка Кушма Штатларының Айдахо штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Кембридж шәһәре  елда нигезләнгән.
Глогув
Глогув (Głogów, Glogau) — Польшаның Түбән Силезия воеводалыгында урнашкан шәһәр.
Халык саны — 67613 кеше (2011).
Сәгать поясы
Халыкара стандарт буенча Глогув Үзәк Европа вакыты (Central European Time, CET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +1:00 гә тигез.
Тарих
Шәһәр статусын 1253 елдан йөртә.
Халык
<div style=*font-size:88%*>
Лос-Уэртос
Лос-Уэртос — Испаниянең Сеговия провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Лодойнш
Лодойнш — Португалиянең Браганса округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Әл-Хәсиб
Әл-Хәсииб (الْحَسِيبُ) – Аллаһның 99 исеменең берсе.
Һәркемнең бу дөньяда гомере буенча кылган һәр эшенең хисабын иң яхшы белүче димәктер. Ул беленмәгән нәрсәләрнең иң нечкәләренә кадәр белер. Хәтта инсанның гомере буенча ни кадәр һава сулавына кадәр белеп торыр.
Чыганак
Баулы мөхтәсибәте.
Лебанон (Көньяк Дакота)
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(4915) Солженицын
(4915) Солженицын  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1969 елның 8 октябрендә Черных Л. И. тарафыннан Кырым обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1969 TJ2» саналган.
Мишәр (Шаран районы)
Мишәр — Башкортстанның Шаран районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 452634, — 80258805009.
Лазавыя (Варнянски авыл советы)
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Инҗирли (Пазарҗык )
Инҗирли (İncirli) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Каһраманмараш иле Пазарҗык илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Поновиче
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Плитники
Плитники (Плітнікі ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Браславский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Красная Гора (Коми)
Красная Гора (Красная Гора) — Коми Республикасының Усть-Вымь районында урнашкан авыл.
Климат
Красная Гора климаты уртача-континенталь. Кыш озын, салкын, ә җәй кыска, гадәттә җылы, яисә салкынча. Биредә кырау җәен дә күзәтелә. Җәй көне циклоннар активлыгы сүлпәнәя, көзен исә киресенчә, үсә, шуңа күрә дә явым-төшем күләме арта. Көз белән яз салкын.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: билгесез
Дудаш (Сөгүт)
Дудаш (Dudaş) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Билеҗик иле Сөгүт илчесенә караган бер авыл (köy).
Нова Весь-Мальборска
Нова Весь-Мальборска — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Трад
Трад — Франциянең Рона департаментында урнашкан коммуна.
Селисте
Селисте (Seliste) — Эстониянең Пярнумаа өязендә урнашкан авыл.
Оссак-Вадаль
Оссак-Вадаль — Франциянең Шаранта департаментында урнашкан коммуна.
Кашев
Кашев — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Шихазан
Шихазан (Шăхасан, Шихазаны) — Чуашстанның Канаш районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429310. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97216876001. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2100700010000.
География
Авыл Кече Чуел елгасында, Канаш шәһәреннән 5 километр төньяк-көнбатышрак урнаша.
Тарих
1935—1956 елларда — ЧАССРның Шихазан районы үзәге.
Халык
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 2997 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (89%).
Вулька-Кремпска
Вулька-Кремпска — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Петришору
Петришору — Румыниянең Бузеу жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Джеймисон-Сити (Пенсильвания)
Географиясе
Джеймисон-Сити халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Лоза (Торре-де-Монкорву)
Лоза  — Португалиянең Браганса округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Биектау
Биектау Высокая Гора — Татарстан Республикасының Биектау районындагы авыл.
Халык саны — 9589 тирәсендә (2010). Почта индексы — 422701.
География
Биектау тимер юл станциясеннән 2 км көньяктарак, Казан—Пермь автомобиль юлы буенда.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.1 °C.
Тарих
XVI гасырда 2 нче яртысында Казан ханлыгы чорындагы Байгыш авылы урынында нигез салына.
Революциягә кадәрге чыганакларда Рождественский исеме белән дә билгеле. Халкы башта Казан Елантавы монастырена карый, 1764 тә экономик разрядка күчерелә, соңрак дәүләт крәстияннәре катлавына керә; игенчелек һәм терлек үрчетүдән тыш, умартачылык, тимерчелек, пыяла кую, итек тегү, киез итек басу белән шөгыльләнә. 20 йөз башында волость идарәсе урнаша, этап йорты була. Раштуа-Богородица чиркәве (1881-86 да төзелә; архитектура истәлеге), земство мәктәбе (1870 тә ачыла), җил тегермәне, 8 тимерчелек, сыраханә, 1 шәраб һәм 8 бакалея кибете эшли. Бу чорда авыл җәмәгатенең имана җире 2084,2 дисәтинә тәшкил итә.
1920 елга кадәр Казан губернасының Казан өязе Сабакай волостена керә. 1920дән - ТАССРның Арча кантонында. 1930 елның 10 августыннан - Казан авыл районында, 1935 нең 10 февраленнән Биектау районында. 1963 нең 1 февраленнән - Питрәч районында, 1965 нең 12 гыйнварыннан - яңадан Биектау районында.
Демография
Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): руслар — 53%, татарлар — 43%.
Икътисад
Халкының төп шөгыле - кырчылык, терлекчелек. «Казан авыл хуҗалыгы техникасы», «Биектау машина-трактор станциясе» акционерлык җәмгыятьләре.
(2815) Сома
Тарихы
1982 елның 15 сентябрендә Эдвард Боуэлл тарафыннан Андерсон-Меса обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1982 RL» саналган.
Кумана
Кумана (Cumaná) — Венесуэланың Сукре штатында урнашкан шәһәр.
Тарих
1515 елда нигезләнгән.
Гудрич (Төньяк Дакота)
Гудрич  — Америка Кушма Штатларының Төньяк Дакота штатында урнашкан шәһәр.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Мадеруэло
Мадеруэло — Испаниянең Сеговия провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
NGC 7362
NGC 7362 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Чачки-Велики
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Гөлсем Мөхәммәдова
Ул 1903 елның 19 сентябрендә Әстерхан шәһәрендә туа.
Казбек
Казбек (qaz/ chaz/ qas + bek — «җиңелмәс юлбашчы» ; მყინვარწვერი [Кинави] — боз пик (түбә), яки {{lang-ka2|მყინვარი — Минварис ; осет. Сæнайы хох; {{Lang-inh|Башлоам}} — иреүче тау; чеч. Башлам — потенциаль актив стратовулкан, Кавказ тауларының иң көнчыгыш биш меңлеге, Балтыйк биеклек системасында 5033,8 м.. Үзәк Кавказның көнчыгыш өлешендә Россия һәм Грузия чигендә, Хох сыртының көнчыгыш өлешендә урнашкан. Соңгы тапкыр вулкан б. э. тиклем 650 елда ургылган.
Гөлсем Мөхәммәдова
Бала чагыннан ук татарча һәм русча камил тәрбия ала, соңга таба медицина институтын тәмамлап, фәннәр кандидаты дигән гыйльми дәрәҗәгә ирешә. Гөлсем Даут кызы Мөхәммәдеваның озын гомер юлы турыдан-туры Галимҗан Ибраһимов шәхесе һәм аның иҗат биографиясе белән бәйле дияргә була. Ул – классик әдипнең беренче хатыны һәм аның тарихи әсәрләрен рус теленә беренче тәрҗемә итүче. Утызынчы еллардагы репрессияләрдән соң, ул Кырымда, аннан Урта Азиядә яши һәм Казанга янә 1977 елда гына кайта. Гомеренең егерме-утыз елын Гөлсем Мөхәммәдева тулысынча Галимҗан Ибраһимовның тормышын һәм иҗатын өйрәнүгә, аның турында документаль әсәрләр язуга багышлый. Укучылар тарафыннан җылы каршы алынган "Зур тормыш" (1968), "Яшьлек көннәре" (1975), "Эзләнүләр" (1987), "Олы юл" (1994) исемле документаль китаплар әнә шул максатчыл иҗат омтылышының бәрәкәтле нәтиҗәләре булып торалар.
Гөлсем Мөхәммәдева 1988 елның 11 мартында Казанда вафат булды.
ZNF474
ZNF474 —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
Казбек
Тау тирәсеннән Хәрби-Грузин юлы үтә.
Казбекның Дарьял тарлавыгы (3600 метрлык) битләвендә бер өлеше {{Comment|бәләкәй тау төйәге|приют, хижина}} итеп {{Comment|яңадан корылган|переоборудована}} (хәзер эшләмәүче) метеостанция урнашкан.
Исеме
Эзләнүче В. А. Никонов тауның исеме турында нәрсә яза: «XIX гасыр башында тау итәгендәге авылга кергән биләмәләр кенәз Казбек кулында булган, аның исеме Казбеги ауылының атамасы булып киткән, авыл исемен рустар тау атамасы итеп алган». Грузин атамасы — Кинави (яки гади әйткәндә, Мкинвари) «бозлы тау» яки «бозлы түбә» дип тәрҗемә ителә. Казбекның осетин атамаларының берсе — Урхо — сүзмә-сүз «ак тау» дип тәрҗемә ителә. Тауның ингуш һәм чечен атамасы — ингл. Баш-лам / чеч. Баш-Лам «иреүче тау». Кабарды телендәге атамасы: Казб (халык арасында шулай ук «Бал» һәм «Ашау цык» — «Кече Эльбрус» буларак билгеле). Сармак (Чармак) бина корта — ләү яткан түбә.
Эзләнү
Казбек түбәсенә (көньяк-көнчыгыш битләвенә) башлангыч тапкыр 1868 елда британиялеләр — 23 яшьлек Д. Решил, Төкер һәм А. У. Мур күтәрелгән.
Казбек түбәсен буйсындырыучы һәм анда башлангыч геологик һәм метеорологик эзләнү башкарган эзләнүче рус геодезисы А. В. Пастухов (1889, төньяктан Гена-Тын бозлыгыннан) менгән. Аның белән бергә түбәгә 60 яшьлек озатучы осетин Царахов Тепсарико да барып җитә. Тикшеренүчеләр түбәгә кызыл әләм кадаган, һәм һава яхшы булганда, ул Владикавказ шәһәреннән күренә.
1891 елда шул ук маршрут буенча Готфрид Мерах үткән.
Казбек түбәсенә 1923 елның 28 августында Георгий Николаевич Николадзе инициативасы белән күпчелеге Тбилиси университеты студентларыннан, 18 кеше, (ССРБдә беренче) торган совет экспедициясе күтәрелгән.
2007 елда ЮНЕСКО эгидасы астында Төньяк Осетиядә үткән «Тау территорияләрен тотрыклы үстерүдә инновацион технологияләр» VI халыкара конференциясендә геологлар 2002 елның 20 сентябрендә Кармадон тарлавыгы һәлакәте буенча биш ел алып барылган тикшеренүләргә йомгак ясады. Конференция материалларында, тикшерү күрсәтүенчә, «Йоклаган Казбек вулканының Колка бозлыгына газ-динамик тәэсир ясавы куркыныч китергән».
2004 елда Май мәмерйәсе, фаразларның берсе буенча, моннан 40 мең чамасы ел элек «вулкан кышына» һәм неандертальләрнең юкка чыгуына алып килгән Италиядәге Флегрей кырларындагы супер кайнау һәм Көньяк Карпатта Изге Анна вулканының ургылуы белән бер чорда Казбекның да ургылуын дәлилләгән вулкан көле табылган.
Бозлыклар
Казбекның бөтен тупламалар массивыннан нык өзгеләнгән көчле бозлыклар төрле якка шуып төшә:
Истәлекле урыннар
Казбек белән бик күп борынгы легендалар һәм истәлекле урыннар бәйле. Якынча 3800 м биеклектәге мәмерйә 80 метрлык кыя стенада борынгы грузин Бетлеми (Вифлеем) монастыры бар. «Картлис цховреба» елъязмасы буенча, борынгы гасырларда монахлар салынкы тимер чылбыр буенча иң изге әйберләр һәм чиркәү хазинасы сакланган монастырга күтәрелә торган булган. Мәгълүматлар буенча, алланың ихтыяры буенча Бетлем монастырына күтәрелгән изге Иосиф, Ираклий патшага Авраам чатырының кисәген бүләк иткән.
Казбек урындагы тау халкы белән бәйле көчле аллалар һәм батырлар турындагы шигъри хикәяләр, хикәятләр һәм легендалар иҗат ителгән үзәк булган. Мәсәлән, борын грузиннар Казбекны христианнарның изге урыны дип күзаллаган. Ингушлар ел саен Казбек янында мәҗүси ходайларына корбан китергән. Һәм «тау башы» үзе — Казбекның карлы түбәсе — тау халкының рухи ижатында күренекле роль уйнаган.
Ингушлар, Гвилети (ингл. Гелат) авылы халкы ел саен Казбекка якын мәҗүси ходайларына корбан китергәннәр. Гвилетлыларның ышанулары буенча, имештер, тау түбәсендә кешеләргә күктән ут урларга маташкан өчен аллалар богаулап каяга беркетеп куйган Куркъа исемле егет яткан серле мәгарә бар. Ул, йөрәген ерткыч кош чукыганлыктан, авыртуга чыдый алмый ыңгыраша икән. Хевидың (Казбекка якын урнашкан тарихи өлкә) төп бизәге һәм аның символы да булып хәзер Степанцминда дип йөртелгән иске Казбеги касабасының бер өлеше булган Гергети авылы өстендә торган Троицк чиркәве санала, анда бер вакыт Грузия мәгрифәтчесе изге Нино (IV гасыр) тәресе сакланган. Гыйбадәтханә Казбек фонында, Степанцминда (элеккеге Казбег) касабасы өстендә бик матур урнашкан. Бу корам Изге Троицага арналса да, аның төп бәйрәмые — 28 август, Успения Гайса пәйгамбәр анасы (Богородица) көне.
Якынча 4100 метр биеклектә Бетлеми борынгы монастырь комплексы бар. 3675 метр биеклектә, альпинистлар өчен сыену буларак файдаланылган, иске метеостанция урнашкан. Метеостанция бинасыннан үрдәрәк, Казбек түбәсенә күтәрелгән юлда, якынча 3900 м биеклектә, хәзерге заман кече чиркәве (часовня) тора.
Воньо (Реҗо Эмилия)
Воньо — Италиянең Эмилия-Романья төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Воньо Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Михаил Гаврилов
Михаил Александрович Гаврилов ( 1903 - 1979 ) - Россия информатика һәм кибернетика килеп чыгышында торучы совет галиме; Техник фәннәр докторы (1946), профессор (1948), СССР Фәннәр академиясенең әгъза-корреспонденты (1964).
Биографиясе
1903 елның 11 ноябрендә Мәскәүдә Зур театр балет артисты — Александр Митрофанович Гаврилов гаиләсендә туган, әнисе Елизавета Сергеевна Гаврилова теш табибы була.
1920-нче елда Мәскәүнең 109 нчы хезмәт мәктәбен тәмамлагач, ул Югары тимер юл курсларына курсант булып укырга керә, ләкин бер елдан соң ул Мәскәү дәүләт техник университетына күчә, һәм аны 1925 елда «инженер-электрик» белгечлеге буенча тәмамлый.
1926-1935 елларда Гаврилов инженер-диспетчер, аннары - MOГЭС (1932 елдан - "Мосенерго") эксперименталь лабораторияның цех башлыгы булып эшләй. Монда 1926-1928 елларда ул СССР-дагы беренче телеконтроль системаларын тәкъдим итә һәм кулланышка кертә. 1932 елда ул илебездәге беренче телеидарә җайланмасын - энергия системалары өчен теле-сигнал ясай. Шул ук вакытта ул төрле квалификация күтәрү курсларында, шулай ук Мәскәү энергетика институтында лекцияләр укый, 1934 елда ул автоматлаштыру һәм телемеханика кафедрасын оештыра һәм җитәкләй. 1936-1949 елларда Читтән торып укыу политехника институтында-укытучы, аннары- автоматика һәм телемеханика кафедрасы мөдире. 1938 елдан техник фәннәр кандидаты.
Плитница (Докшыцкий районы)
Плитница (Плітніца ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Докшицкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Михаил Гаврилов
Биографиясе
Ул 1979 елның 29 апрелендә Мәскәүдә вафат була.
Юрий Веберның "Когда приходит ответ" дигән фәнни-популяр китабының баш герое инженер Мартьяновтың прототибы.
Селья (Һииумаа)
Селья (Selja) — Эстониянең Хийумаа өязендә урнашкан авыл.
Инҗирлидере (Биреҗык)
Инҗирлидере (İncirlidere) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Шанлыурфа иле Биреҗык илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Попетре
Попетре — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Вьее
Вьее — Франциянең Ду департаментында урнашкан коммуна.
Суворовча кысрыклау (гәҗит)
Суворовча кысрыклау — фронт гәҗите. 1 нче Байкал аръягы-Амур хәрби бүлгесенең сәяси идарәсе органы. 1945 елның 28 июненнән 1947 елның августына кадәр татар телендә нәшер ителә. Мөхәррирләр – Минһаҗ Гыймадиев.
Вулька-Кунинска
Вулька-Кунинска — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Вадьица
Вадьица — Россия территориясеннән ага торган елга. Архангельск өлкәсе, Вологда өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы ВОлышка елгасының сул ярыннан 133 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 19 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Онега елгасы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Онега.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Лейк-Сити (Көньяк Дакота)
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Кашеви-Дворне
Кашеви-Дворне — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Әл-Кәрим
Әл-Кәриим (الْكَرِيمُ) – Аллаһның 99 исеменең берсе.
Кәрамлеге һәм юмартлыгы бик күп димәктер. Җәзалау, үч алу кулында булган хәлдә Ул кәрамы белән гафу итәр, колларының эшләгән гөнаһларына карамыйча, аларга юмарт рәвештә нигъмәтләр насыйп итәр.
Чыганак
Баулы мөхтәсибәте.
Нова Весь-Пшивидзька
Нова Весь-Пшивидзька — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Быгат
Быгат — Россия территориясеннән ага торган елга. Омск өлкәсе, Новосибирск өлкәсе, Төмән өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Мисс елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 11 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Иртеш елгасы кушылдыклары бассейны Ишем кушылганчы, елга бассейны — Иртеш.
Биккол (Шаран районы)
Биккол — Башкортстанның Шаран районында урнашкан авыл.
Быгат
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Биккол (Шаран районы)
Почта индексы — ?, — ?.