cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Касьян-Кедва (авыл)
Халык
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: билгесез
Йонҗалы (Араклы)
Йонҗалы (Yoncalı) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Трабзон иле Араклы илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Вя Лорето е Карайола (Пистоя)
Вя Лорето е Карайола — Италиянең Тоскана төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Вя Лорето е Карайола Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.
ZNF883
ZNF883 —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
Вя Лорето е Карайола (Пистоя)
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Макрэц
Макрэц (Макрэц ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Навагрудский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Рочевниця
Рочевниця — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Атлантик (Айова)
Атлантик  — Америка Кушма Штатларының Айова штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Атлантик шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Энар
Энар — Франциядә урнашкан коммуна, Атлантик Пиренейлар департаментында урнашкан.
Линдозу
Линдозу — Португалиянең Виана-ду-Каштелу округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Александр Радулов
Алекса́ндр Валерий улы Радулов — Россиянең атказанган спорт остасы, хоккейчы, Россия җыелма командасы һәм "ЦСКА" хоккей клубы уенчысы, һөҗүмче.
Котлинки
Котлинки — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Александр Радулов
Александр Түбән Тагилда туа һәм бала чагын шунда ук үткәрә. Кечкенә чактан ук ул бик актив бала була, шуңа күрә ата-анасы улларын хоккей секциясенә бирергә булалар. Шулай ук Александрга аның олы абыйсы Игорь Радулов зур тәэсир ясый. Ул шулай ук профессиональ хоккейчы була. Булачак чемпионның беренче тренеры Александр Вейнгардт була. Нәкъ ул малайдагы зур потенциалны сизеп ала.
16 яшендә Александр Мәскәүнең «Динамо» клубына керә. Ике ел дәвамында яшь спортчы команданың икенче составында тәҗрибә җыя. 2003-2004 еллар сезонында Александрның югары лигада дебюты була. Сезон дәвамында бозга бер тапкыр гына чыгуына карамастан, ул үзе турында уңай тәэсир калдыра. Аны команданың иң яхшы уенчыларынна берсе дип исәплиләр.
2004 елның уртасында Радулов Милли Хоккей Лигасына күчәргә була. Драфтта аны «Нэшвилл Предаторз» клубы сайлый. Ватанында бу вакытта хоккейчы юниорлар арасында чемпионат җиңүчесе һәм иң яхшы бомбардирларның берсе дип исәпләнә.
2006 елда Александр «Нэшвилл Предаторз» хоккей клубының тулы хокуклы уенчысы булып китә. 2007 елда Радулов Россиянең милли такымына керүгә чакыруны кабул итә. 2008 елда дөнья беренчелегендә җыелма составында алтын медаль биләүчесе була.
Рагозина (Аршанский районы)
Рагозина (Рагозіна ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Аршанский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Трииги (Косе)
Трииги (Triigi) — Эстониянең Харьюмаа өязендә урнашкан авыл.
Дышлык (Кангал)
Дышлык (Dışlık) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Сивас иле Кангал илчесенә караган бер авыл (köy).
Нолай
Нолай — Испаниянең Сория провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Индус Фәтхуллин
Тәрҗемәи хәле
1933 елда Татарстан АССР Актаныш районы үзәге Актаныш авылында, районның «Үзәк» күмәк хуҗалыгы (Актаныш) рәисе гаиләсендә туган. Сеңлесе Илгизә. Әтисе Зарифулланы Мөслим районына мәктәп директоры һәм тарих укытучысы итеп билгеләгәч, гаилә Мөслимгә күчеп килә. Зарифулла Фәтхуллинны 1943 елда фронтка җибәрәләр. Әнисе мәктәпкә җыештыручы булып эшкә керә. Индус, лозунглар язып, плакатлар ясап, фотоаппараты белән кешеләрне фотосурәтләргә төшереп, бераз акча эшли, әнисенә шулай булыша.
Мөслим урта мәктәбен (1952), Казан авиация институтын (1957) тәмамлаган.
1957 елдан Казан вертолет заводында инженер, цех мастеры, өлкән инженер-технолог булып эшли. 1958 елда заводның ВЛКСМ комитеты секретаре итеп сайлана.
1960 елдан ― Казанның Киров районы ВЛКСМ райкомы беренче секретаре, КПСС әгъзасы.
1968―1973 елларда ― ТАССР азык-төлек сәнәгате министры (министрлык 1937―1985 елларда гамәлдә булган).
Марманд (округ)
Марманд — Франциядәге округ (Arrondissement). Ло һәм Гаронна департаментына карый.
Ла-Френе-сюр-Шедуе
Ла-Френе-сюр-Шедуе — Франциянең Сарта департаментында урнашкан коммуна.
Марманд (округ)
Географиясе
Мәйданы — 1388 км². Округ 10 кантоннан тора, алар үз чиратында 98 коммунага бүленгән.
Усаклы (мәгънәләр)
Усаклы́:
Брет
Брет — Франциянең Шаранта департаментында урнашкан коммуна.
NGC 7529
NGC 7529 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда   тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Лизин (Ду)
Лизин — Франциянең Ду департаментында урнашкан коммуна.
Пириу-Богий
Пириу-Богий — Румыниянең Бакеу жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гневневице-Фольварчне
Гневневице-Фольварчне — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Сарлс (Төньяк Дакота)
Сарлс  — Америка Кушма Штатларының Төньяк Дакота штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Сарлс шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Түбән Юкса
Түбән Юкса — Россия территориясеннән ага торган елга. Архангельск өлкәсе, Вологда өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Кожа елгасының уң ярыннан 4 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 18 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Онега елгасы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Онега.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Пшехлево
Пшехлево — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Трииги (Вәике-Маарья)
Трииги (Triigi) — Эстониянең Ляэне-Вирумаа өязендә урнашкан авыл.
Зур Романиха
Зур Романиха — Россия территориясеннән ага торган елга. Пермь крае, Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Вишера елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 15 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Чулман кушылдыклары бассейны Агыйдел кушылганчы, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Ястшембна-Друга
Ястшембна-Друга — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Рочинь
Рочинь — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Габдулла Кариев музее (Күлбай Мораса)
Габдулла Кариев музее (Музей Габдуллы Кариева) — Татарстанның Норлат районы Күлбай Мораса авылында урнашкан муниципаль мәдәният оешмасы (музей). Татар һөнәри театрына нигез салучы Габдулла Кариевның (Миңлебай Хәйрулла улы Хәйруллин, 1886—1920) тормыш юлы һәм аның туган авылы Күлбай Мораса тарихы белән таныштыра.
Тарих
1986 елның 1 маенда, Габдула Кариевның 100 еллыгы уңаеннан, музейга нигез салынган. 1988 елның 22 апрелендә ачылган. Музейга нигез салучы — Х. К. Садретдинов (1929—1992). 1992 елдан — ТР милли музее филиалы.
Экспонатлар
Мәйданы 224 кв. м. Фондта 1 мең саклау берәмлеге. Музейда 5 зал. Экспозиция Габдулла Кариевның 1915 елдан (Казанга килү вакытыннан) башлап тормыш юлы белән таныштыра. Авыл тарихы бүлеге XVI гасырдан билгеле булган авыл мәдрәсәсе тарихы белән таныштыра. Әлеге мәдрәсәне Габделҗаббар Кандалый, Миргазиз Укмасый, Габдулла Кариев тәмамлаган.
«Хәтер» залында сугышта катнашкан авылдашлар турында мәгълүмат тупланган, Суслонгер лагерен үткән шәхесләрнең фотосурәтләре куелган. Авылдан чыккан күренекле мәдәният-әдәбият эшлеклеләренә аерым бүлек багышланган.
Мандис-Корнер (Пенсильвания)
Мандис-Корнер  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Мандис-Корнер халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(3801) Фрасимед
Тарихы
1985 елның 6 ноябрендә Spacewatch тарафыннан Китт-Пик обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1985 VS» саналган.
ZNF888
ZNF888 —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
Линьяриш (Паредиш-ди-Кора)
Линьяриш  — Португалиянең Виана-ду-Каштелу округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Рагонишки
Рагонишки (Рагонішкі ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Паставский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Афтон (Айова)
Афтон  — Америка Кушма Штатларының Айова штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Афтон шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Макуци
Макуци (Макуці ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Ивевский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Эджфилд (Көньяк Каролина)
Эджфилд  — Америка Кушма Штатларының Көньяк Каролина штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Ольвега
Ольвега — Испаниянең Сория провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Эррер
Эррер — Франциядә урнашкан коммуна, Атлантик Пиренейлар департаментында урнашкан.
Тромси
Тромси (Tromsi) — Эстониянең Пылвамаа өязендә урнашкан авыл.
Котлиска (Лодзь воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Рочиця
Рочиця — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Тау (Яңавыл районы)
Тау — Башкортстанның Яңавыл районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 452815, — 80259855007.
Вя Лунга (Падова)
Вя Лунга — Италиянең Венеция төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Вя Лунга Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Ла-Шапель-Гоген
Ла-Шапель-Гоген — Франциянең Сарта департаментында урнашкан коммуна.
Л'Иль-сюр-ле-Ду
Л'Иль-сюр-ле-Ду — Франциянең Ду департаментында урнашкан коммуна.
Сергей Шәкүров (1957)
Сергей Шәкүров, Сергей Пётр улы Шәкүров, Шакуров Сергей Петрович (1957 елның 4 гыйнвары, Украина ССР, Илбау өлкәсе, Дрогобыч) — архитектор, дизайнер, реставратор. РФ дизайнерлар (1991), ТР архитекторлар (2006) берлекләре әгъзасы. Казанның меңьеллыгына биналарны реставрацияләүдә, Кол Шәриф мәчетен, Болгардагы Ак мәчетне һ.б. төзүдә катнаша. Тукай премиясе лауреаты (2012).
Пириу-Боя
Пириу-Боя — Румыниянең Горж жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Сергей Шәкүров (1957)
Тәрҗемәи хәле
1957 елның 4 гыйнварында Украина ССР Илбау өлкәсе Дрогобыч шәһәрендә туган. 1960 елда гаилә Казанга күчә. Бөек Ватан сугышында катнашкан әтисе Пётр Андриян улы Казанның Офицерлар йортында (хәзер Казан ратушасы) рәссам булып эшли. Сергей балачактан рәсем ясый. 8нче сыйныфны тәмамлагач, техник укуханәдә «4нче разрядлы токарь-универсал» белгечлеге ала. Алманиядә Совет гаскәрләре төркемендә хәрби хезмәт үтә. Армиядән соң Казанның «Серп и молот» заводында, соңрак төзелештә эшли.
Пириу-Боя
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Нерак (округ)
Нерак — Франциядәге округ (Arrondissement). Ло һәм Гаронна департаментына карый.
Сергей Шәкүров (1957)
Тәрҗемәи хәле
Казанның Александр пассажын төзекләндерүдә, Казан кирмәнендә Туп утары (Пушечный двор) комплексын яңадан коручы төркем (Ф. Зәбирова җитәкчелегендә) эшендә катнаша.
Нерак (округ)
Географиясе
Мәйданы — 1400 км². Округ 7 кантоннан тора, алар үз чиратында 58 коммунага бүленгән.
Сергей Шәкүров (1957)
Тәрҗемәи хәле
1993 елда ТР архитекторлар берлеге химаячелегендә «АССАРТ» (Татарстан Республикасы архитекторлар берлегенә ярдәм итү берлеге, Ассоциация содействия Союзу архитекторов Республики Татарстан) проектлау-төзелеш ширкәте оештыра (2014 елда ябыла).
2005 елда С. Шәкүров һәм аның хатыны Т. Максимюк катнашында яңадан корылган «Совет» кунакханәсе (хәзер Palase Hotel Шаляпин) Казанның меңьеллыгына реставрацияләнгән объектлар арасында беренче урынны ала.
2010 елда Минтимер Шәймиев Болгардагы Ак мәчет комплексын проектлауны С.П. Шәкүровка тапшыра.
Гневошув (Мазовия воеводалыгы)
Гневошув  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Йонҗалы (Текман)
Йонҗалы (Yoncalı) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Эрзурум иле Текман илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Котылдык
Кутылдык — Татарстан Республикасының Бөгелмә районындагы Карабаш бистәсенең бер урамы. Казан— Ырынбур автомобиль юлы өстендә урнашкан.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.3 °C.
Каонаси
Ул ходай һәм өрәк. Ул сөйли белми һәм аниме башында беркем белән аралашмый. Әмма аннан соң ул кыз Тиһиро белән таныша, ул аңа йортын табарга ярдәм итә.
Битсез кара мантия һәм ак битлек киеп йөри.
Каонасине Акио Накамура тавышландырган.
NGC 7530
NGC 7530 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда   тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Эбегүмеҗи (Козлу)
Эбегүмеҗи (Ebegümeci) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Зонгулдак иле Козлу илчесенә караган бер авыл (köy).
Фенербахче
Фенербахче спорт клубы (Türkçe Fenerbahçe Spor Klubü) — Истанбул шәһәрендә эшләгән спорт клубы.
Төркиядә иң танылган спорт клубларыннан берсе.
Фенербахче баскетбол командасы Евролиганың 2017 елда чемпионы булды.
Лойву
Географиясе
Мәйданы —.
Бревиль (коммуна)
Бревиль — Франциянең Шаранта департаментында урнашкан коммуна.
Пшеяздово
Пшеяздово — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Ястшембна-Перша
Ястшембна-Перша — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Раговския
Раговския (Рагоўскія ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Паставский районында урнашкан авыл.
Ястшембна-Перша
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Раговския
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Ртиче
Ртиче — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Тсереби
Тсереби (Tserebi) — Эстониянең Вырумаа өязендә урнашкан авыл.
Никодимка
Никодимка (Хозега) — Россия территориясеннән ага торган елга. Архангельск өлкәсе, Вологда өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Подломка елгасының сул ярыннан 3 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 68 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Онега елгасы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Онега.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Медвежка (Коми)
Медвежка (Медвежка) — Коми Республикасының Усть-Цильма районында урнашкан авыл.
Климат
Медвежка климаты уртача-континенталь. Кыш озын, салкын, ә җәй кыска, гадәттә җылы, яисә салкынча. Биредә кырау җәен дә күзәтелә. Җәй көне циклоннар активлыгы сүлпәнәя, көзен исә киресенчә, үсә, шуңа күрә дә явым-төшем күләме арта. Көз белән яз салкын.
Халык
Халык саны динамикасы:
Сарри (Төньяк Дакота)
Сарри  — Америка Кушма Штатларының Төньяк Дакота штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Сарри шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(279) Туле
(279) Туле  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1888 елның 25 октябрендә Иоганн Пализа тарафыннан Вена обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «ук әлеге атамасы» саналган.
Фенербахче баскетбол командасы
Фенербахче баскетбол такымы - Төркиянең Стамбул шәһәренең Фенербахче спорт клубының баскетбол командасы.
2016 елда Европа лигасында көмеш, 2017 елда алтын медален яулый.
Марианн (Пенсильвания)
Марианн  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Марианн халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Эску
Эску — Франциядә урнашкан коммуна, Атлантик Пиренейлар департаментында урнашкан.
Малаки
Малаки (Малакі ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Ашмянский районында урнашкан авыл.
Бакай (Айова)
Бакай  — Америка Кушма Штатларының Айова штатында урнашкан шәһәр.
Малаки
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Бакай (Айова)
Тарихы
Бакай шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Әбибин Бисеров
Әбибин Бисеров (Әбибин Садыйк улы Бисеров,, — , ) — административ-хуҗалык эшлеклесе, Үзбәкстан коммунистлар фиркасе ҮКнең үзәк совет-фирка мәктәбе мөдире (1926-1928), Сәмәрканд мамыкчылык институты директоры (1933-1934).
Тсергонды
Тсергонды (Tsergondõ) — Эстониянең Вырумаа өязендә урнашкан авыл.
Котовице (Лодзь воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Ла-Шапель-д'Алинье
Ла-Шапель-д'Алинье — Франциянең Сарта департаментында урнашкан коммуна.
ZNF90
ZNF90 —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
Ло
Чыганаклар
Ло
Гнеевице
Гнеевице — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Рубие
Рубие — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Гнеевице
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Пириу-Виу
Пириу-Виу — Румыниянең Горж жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Андрей Губер
Тормыш юлы
Андрей Губер 1900 елның 20 декабрендә Кытау-Ивановский Урал заводында (хәзер Кытау-Ивановск шәһәре) урман корылышы буенча агроном гаиләсендә туа. 1901 елда гаилә Мәскәүгә күчеп килә.
1910—1918 елларда Ростовцевның Мәскәү ирләр гимназиясендә укый, аны тәмамлагач Мәскәү университетының тарих-филология факультетына укырга керә. 1919 елда Кызыл Армия сафларына алына, хәрби хәрәкәтләрдә катнаша. 1921 елда Мәскәүгә кайта һәм 1922 елда университетны тәмамлый.
1923—1930 елларда Дәүләт сәнгать фәннәре академиясендә терминология комиссиясе гыйльми секретаре булып эшли. 1926—1939 елларда «Гранат» энциклопедик сүзлек редакциясе әгъзасы була. 1938 елда Андрей Александрович Мәскәү фәлсәфә, әдәбият һәм сәнгать институтында укыта башлый. 1939—1948 елларда «Совет энциклопедиясе» дәүләт институтының әдәбият, сәнгать һәм тел бүлеге өлкән фәнни мөхәррире, аннары — мөдире булып эшли. 1942—1959 елларда МДУда укыта.
1944 елда А. А. Губер «Дж. Ломаццо сәнгать теориясе» темасына кандидатлык диссертациясен яклый һәм А. С. Пушкин исемендәге Дәүләт сынлы сәнгать музеена өлкән фәнни хезмәткәр булып эшкә керә. 1945—1970 елларда музейның баш саклаучысы була.
1965 елда Губер Халыкара музейлар советының Совет комитетының хакыйкый әгъзасы була. Чит илләргә бик күп фәнни сәяхәтләр ясаган.
Онкала
Онкала — Испаниянең Сория провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Андрей Губер
Тормыш юлы
Кайбер хезмәтләр авторы, 6 томлы «Гомуми сәнгать тарихы» (Мәскәү, 1960) авторларының һәм редакторларының берсе була.
Кара энергия
Кара энергия (космологиядә, инглизчә dark energy) - Галәмнең тизләнешле киңәюен аңлатыр өчен математик модельгә кертелгән энергия төре.
Кара энергиянең асылы ике аңлатмасы бар:
Әлегә (2014 ел) барлык билгеле күзәтүләр беренче гипотезага каршы килми, ул космолологиядә стандарт аңлатмасы булып санала.
"Планк" галәми обсерваториясенең күзәтүләре буенча күзәтелүче Галәмнең (95,1%) тулы массасы кара энергия  (68,3 %), кара матдәдән (26,8 %) тора (Wilkinson Microwave Anisotropy Probe күзәтүләре нәтиҗәләре рәсемдә күрсәтелгән). Шулай ук яшерен масса күбесенчә кара энергиядән торырга тиеш.
1990 еллар азагында үтә яңа йолдызларны күзәткәндә Галәмнең киңәюе вакыт белән тизләнүе ачыклана. Соңрак реликт нурланыш, гравитацион линза ысулы, Зур Шартлау нуклеосинтезын үлчәүләрне тикшереп Галәм киңәюенең тизләнүе яңадан дәлилләнгән. Барлык күзәтүләр ΛCDM моделе белән яхшы тасвирлана, шушы модельдә Эйнштейн тигезләмәсенең космологик константасы Λ кара энергия өчен җаваплы була. Модель буенча '''Галәмнең яше 13,75 ± 0,11 млрд. ел'''.
Үзлекләр
Кара энергиянең иң гади аңлатмасы - "фәза булуы өчен бәя", димәк  теләгән фәза күләме фундаменталь энергиягә ия, кайчакта ул  "вакуум энергиясе" дип йөртелә. Бу Гомуми чагыштырмалылык теориясендә Λ буыны.
Күп кенә физик теорияләрдә вакуум флуктуацияләре карала, ә вакуум энергия иясе булып санала. Космологик константа Λ = 10−29 г/см, 1.03 кэВ/см³, тискәре басымга ия, шушы тискәре басым үзара итешү - антигравитацияне булдыра, шуңа күрә Галәм киңәюе тизләнә.
Мыртова
Мыртова — Россия территориясеннән ага торган елга. Омск өлкәсе, Новосибирск өлкәсе, Төмән өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Имшагал елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 18 км.
Кара энергия
Галәм язмышы
Бүгенге исәпләр буенча Галәмнең тизләнешле киңәюе '''5 млрд. ел элек''' башланган, фаразлар буенча баштарак кара матдә һәм барионнар матдәсе гравитациясенә күрә Галәмнең киңәюе әкренәя барган. Соңрак барионнар матдәсе тыгызлыгы кими бара һәм киләчәктә кара энергия өстенлек итәчәк. Бу очракта Галәм чиксез рәвештә киңәя һәм аны боз үлеме көтә.
Мыртова
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Иртеш елгасы кушылдыклары бассейны Ишем кушылганчы, елга бассейны — Иртеш.
Кара энергия
Галәм язмышы
Әгәр вакыт белән кара энергия сибелсә яки үз билгесен үзгәртсә, гравитация өстенлек итәр һәм Галәмне "Зур Кысылу" яки шартлау көтә.
Мыртова
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Симәй өлкәсе
Симәй өлкәсе (Семипалатинская область) — Россия империясенең һәм РСФСРның административ берәмлеге.
Тарих
Симәй өлкәсе 1854 елда оештырылып, 1920 елда юкка чыгарылган.
Халык
Туган тел буенча, 1897: «кыргыз-кайсак» теле — 88,3%, рус теле — 9,5%, «татар» теле — 1,5%.
Дини состав, 1897: мөселманнар — 89,8%, праваслаулар — 9,9%.
Эчке бүленеш
1897 елда Симәй өлкәсе 5 өязгә бүленгән булган.
Вя М.Пазубио-Санти (Бреша)
Географиясе
Вя М.Пазубио-Санти Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Лонгуш-Валеш
Лонгуш-Валеш — Португалиянең Виана-ду-Каштелу округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Вильнёв-сюр-Ло (округ)
Вильнёв-сюр-Ло — Франциядәге округ (Arrondissement). Ло һәм Гаронна департаментына карый.
Географиясе
Мәйданы — 1560 км². Округ 11 кантоннан тора, алар үз чиратында 92 коммунага бүленгән.
Рагульцы
Рагульцы (Рагульцы ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Мёрский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Эдисто-Бич (Көньяк Каролина)
Эдисто-Бич  — Америка Кушма Штатларының Көньяк Каролина штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Эбекөй (Енишеһир)
Эбекөй (Ebeköy) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Бурса иле Енишеһир илчесенә караган бер авыл (köy).
Ястшомбка-Млода
Ястшомбка-Млода — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Тсиргу
Тсиргу (Tsirgu) — Эстониянең Вырумаа өязендә урнашкан авыл.
NGC 7531
NGC 7531 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда   тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Маласельцы
Маласельцы (Маласельцы ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Карэлицкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Гали Кәримов
Гали Кәримов (Гали Ярулла улы Кәримов,, — , ) — фирка эшлеклесе, ВКП(б)ның Әлмәт район комитетының 1 нче сәркәтибе (1930-1932),  рәисе (?-1937).
Рудна Вас
Рудна Вас — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Яңа Артавыл
Яңа Артавыл (Яңа Артауыл) — Башкортстанның Яңавыл районында урнашкан авыл.
Рудна Вас
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Яңа Артавыл
Почта индексы — 452826, ОКАТО коды — 80259860001.
Котулин (Лодзь воеводалыгы)
Котулин  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Ла-Шапель-дю-Буа
Ла-Шапель-дю-Буа — Франциянең Сарта департаментында урнашкан коммуна.
Саурис (Төньяк Дакота)
Саурис  — Америка Кушма Штатларының Төньяк Дакота штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Саурис шәһәре  елда нигезләнгән.
Пшибоже (Диңгез буе воеводалыгы)
Пшибоже — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
(934) Тюрингия
(934) Тюрингия  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1920 елның 15 августында Вальтер Бааде тарафыннан Гамбург обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1920 HK» саналган.
Пшибоже (Диңгез буе воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Саурис (Төньяк Дакота)
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
ZNF91
ZNF91 —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
Тревога (гәҗит)
Тревога — фронт гәҗите. Ерак Көнчыгыш фронтының сәяси идарәсе органы. 1945 елның 1 гыйнварыннан сентябренә кадәр татар телендә нәшер ителә. Мөхәррир – Б.Корбанов.
Эскут
Эскут — Франциядә урнашкан коммуна, Атлантик Пиренейлар департаментында урнашкан.
Рагуцкия
Рагуцкия (Рагуцкія ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Ушацкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Тсиргумәэ
Тсиргумәэ (Tsirgumäe) — Эстониянең Валгамаа өязендә урнашкан авыл.
Гнойно (Мазовия воеводалыгы)
Гнойно  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Карагаш теле
Карагаш диалекты — татар теленең казан диалектына караган әстерхан сөйләшенең бер ассөйләше, икенче яктан нугай теленең бер диалекты булып, акнугай диалектына якын тора. Карагашларның туган теле.
Кайвакыт аерым тел булып исәпләнеп әстерхан нугай теле, нугай-карагашлар теле, карагаш-нугай теле дип тә йөртелә.
Язу
Язуы юк.
Таралышы
Карагаш диалекты әстерхан карагашлары (нугайлар, татарлар) арасында таралган. Телне якынча 7-8 мең кеше белә дип санала (2008 ел бәяләмәсе).
Үрнәкләр
Баладың мектепке баргысы келмей тур- Баланың мәктәпкә барасы килми тора.
Бизим авыл Сеитлерден алыс тувыл — Безнең авыл Сәетләрдән ерак түгел.
Лапас беттен көшкен чигит — Лапас ягыннан күченгән егет.
Өтпекти ашамага вахытым йок/җок- Икмәк ашарга вакытым юк.
Башкортстан китап нәшрияты
''' Башкортстанның З. Биишева исемендәге «Китап» нәшрияты''' — Уфада эшли торган нәшрият. Продукцияне өч телдә (башкорт, рус, татар) нәшер итә. Рәсми статусы буенча Дәүләт унитар ширкәт (ДУП).
Башлангыч еллары
1919 — 1920 елларда Уфадада нәшрият эше җайга салына, башкаланың Стәрлетамактан Уфага күчерелүе нәшрият эшен тагын да җайга салырга ярдәм итә.
1922 елда беренче сәүдә пай "Башкнига" иптәшләр ширкате төзелә. Нәшриятта Мәҗит Гафури, Давыт Юлтый, Афзал Таһиров, Имай Насыйри, Төхфәт Янәби, Булат Ишемгулов һ.б. шәхесләр эшли. Соңыннан классика булып киткән китаплар дөнья күрә башлый.
21 гасыр
Вакыт агышында үзгәрешләр кичергән оешма, 2000 елда Зәйнәп Биишева исемендәге "Китап" нәшрияты статусына лаек булды. Бүген биредә югары сыйфатлы иҗтимагый-сәяси, фәнни-популяр, матур әдәбият, сүзлекләр, татар, башкорт, рус һ.б. телләрдә белешмәләр бастырыла. Русиянең китап бастыручылар рейтингы буенча, 6000 нәшрият арасында «Китап» беренче иллеләр рәтенә керә, төбәкләр арасында алтынчы булса, милли нәшриятлар арасында — беренче.
1993 елдан баш мөхәррир, директор булып Кадим Аралбай эшли.
Брианни
Географиясе
Коммуна мәйданы — 7.53 км².
Лорделу (Монсан)
Лорделу  — Португалиянең Виана-ду-Каштелу округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Ломбар (Ду)
Ломбар — Франциянең Ду департаментында урнашкан коммуна.
Пириу-де-Вале
Пириу-де-Вале — Румыниянең Горж жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Зур Сирья
Зур Сирья — Россия территориясеннән ага торган елга. Пермь крае, Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Молмыс елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 20 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Чулман кушылдыклары бассейны Агыйдел кушылганчы, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Нименьга (Волошка кушылдыгы)
Нименьга — Россия территориясеннән ага торган елга. Архангельск өлкәсе, Вологда өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы ВОлышка елгасының уң ярыннан 78 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 44 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Онега елгасы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Онега.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Мариенвилл (Пенсильвания)
Мариенвилл  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Мариенвилл халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Йосыф Дәүләтшин
Тәрҗемәи хәле
1980 елның 21 гыйнварында Татарстан АССР Сарман районы Сарман авылында эшче гаиләсендә туган. Әтисе Ирек Йосыф улы — эретеп ябыштыручы булып эшли, әнисе Бриллиант Вәли кызы, фотограф булып хезмәт итә, Татарстанның атказанган көнкүреш хезмәткәре. Сеңлесе Алсу.
1986 — 1995 елларда Сарман гимназиясендә белем ала. 1995 — 1996 елларда Яр Чаллы шәһәренең «Нуретдин» мәдрәсәсендә укый. Читтән торып Казанның «Мөхәммәдия» мәдрәсәсен (2000), Яр Чаллының «Йолдыз» мәдрәсәсен (2000), читтән торып Түбән Кама муниципаль институтының филология бүлеген (2011), Россия ислам институтының ислам теологиясе фәне буенча магистратурасын тәмамлаган.
1996 елдан Сарманның «Тәүфыйк» мәчете имамы, 2005 елга кадәр Сарман районы имам-мөхтәсибе. Мөфти Госман Исхакый тәкъдиме белән, 2005- 2017 елларда Түбән Кама шәһәре һәм районы имам-мөхтәсибе. Мөфти Камил Сәмигуллин чакыруы буенча, 2017 елның августыннан Казанның Идел буе һәм Вахитов районнары имам-мөхтәсибе.
2000 — 2003 елларда Әлмәт шәһәренең «Луч» телеканалында «Ислам нуры» тапшыруларын алып бара.
Гарәп телен яхшы белә, берничә дини китап авторы.
Гаиләсе
Хатыны Ландыш белән дүрт ул, ике кыз үстерәләр: Ясир, Рәсүл, Хәлил, Юныс, Ясминә, Хәнсә.
Надеждино (Бөгелмә районы)
Надеждино — Татарстан Республикасының Бөгелмә районындагы авыл.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.3 °C.
Рудник-при-Моравчах
Рудник-при-Моравчах — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Флорак (округ)
Флорак — Франциядәге округ (Arrondissement). Лозер департаментына карый.
Географиясе
Мәйданы — 1687 км². Округ 7 кантоннан тора, алар үз чиратында 50 коммунага бүленгән.
Бак-Гроув (Айова)
Бак-Гроув  — Америка Кушма Штатларының Айова штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Бак-Гроув шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Пинилья-дель-Кампо
Пинилья-дель-Кампо — Испаниянең Сория провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ясьвили
Ясьвили — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Пшивидз (Диңгез буе воеводалыгы)
Пшивидз — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Вя Мадона дельи Анҗели (Рим)
Вя Мадона дельи Анҗели — Италиянең Лацио төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Вя Мадона дельи Анҗели Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Үзәк Апеннин тауларыннан көнбатышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Тсиркси
Тсиркси (Tsirksi) — Эстониянең Пылвамаа өязендә урнашкан авыл.
Ганеша
Ганеша ( Санскрит телендә - गणेश), шулай ук Ганапати, Винаяка, Пиллаяр һәм Бинаяк буларак мәгълүм, Һинд дине Ходайлары арасында иң мәгълүм һәм иң күп табыныла торган Ходайларның берсе. Аның сурәтен Һиндстанда, Шри-Ланкада, Таиландта һәм Непалда еш күреп була. Барлык Һинду деноминацияләре аңа табыналар. Ганешага тугърылык киң таралган һәм Җәйничелектә һәм Буддизмда да бар. Гәрчә ул күп атрибутлары өчен мәгълүм булса да, Ганешаның фил башы аны җиңел танырга мөмкинчелек бирә. Ганешаны киртәләрне юк итүче буларак киң хөрмәт итәләр. Шулай ук ул сәнгатьләр һәм фәннәр яклаучысы һәм акыл һәм зирәклек Дэвасы. Башлаулар Ходае буларак аңа ритуаллар һәм церемонияләр башында ихтирам күрсәтәләр. Ганешаның килеп чыгышы һәм гамәлләре турында берничә риваять бар һәм алар аның иконографиясен тасвирлыйлар.
Ганеша культы безнең эраның икенче гасырында килеп чыккан дигән фаразлар бар, әмма тагын да тәгаенрәк безнең эраның 4-енче һәм 5-енче гасырларында, Гупта Империясе чоры вакытында, гәрчә ул Ведик заманнардан ук билгеле булса да. Һинд диненең Шиваизм традициясендә ул Парвати һәм Шиваның сакланып калган улы буларак билгеле, әмма ул төрле традицияләрдә булган гомум-Һинду Ходае. Һинд диненең Ганапатья традициясендә Ганеша иң олы Ходай. Ганеша турында төп текстларга Ганеша Пурана, Мудгала Пурана, һәм Ганапати Атхарвавирша. Брахма Пурана һәм Брахманда Пурана Ганеша турында сөйләнелгән тагын ике Пурана.
Этимология һәм башка исемнәр
Ганешага башка күп исемнәр һәм эпитетлар кушканнар, шуларга "Ганапати" ("Ганпати") һәм "Вигнешвара" керә. Аның исеме алдында еш Һинд дине ихтирам алкушымчасын - Шри кушалар. (Санскрит телендә - श्री).
Ганеша исеме Санскрит тамырлы, ул ике сүзнең кушылмасы гана - төркем, күплек яки төркем системасы дигәнне аңлата һәм иша ул хуҗа яки Ходай дигәнне аңлата. Ганеша белән ассоциацияләнгән "гана" сүзен еш Ганешаның әтисе Шива артыннан йөри торган ярым-илаһи җанварларга карый дип әйтәләр. Төшенчә гомумән төркем, сыйныф, җәмәгать, ассоциация яки ширкәт дигәнне аңлата. Кайбер комментаторлар "Ганалар Ходае" исемен "Рухлар Ходае" дип аңлаталар. Ганеша өчен синоним "Ганапати" (Санскрит телендә - गणपति); (гана) сүзеннән, ул "төркем" дигәнне аңлата һәм "(пати)" сүзеннән ул "хөкем сөрүче" дигәнне аңлата. Гәрчә "Ганапати" сүзенең беренче искә алынуы безнең эраның икенче меңьеллыгы "Ригведа"ның 2.23.1 гимнында булса да, бу Ведик төшенчә нәкъ менә Ганешага карыймы икәне төгәл билгеле түгел. Амаракоша, Амаракоша иң элеккеге Санскрит сүзлегендә сигез Ганеша синонимы китерелгән: Винаяка, Вигхнараджа (Вигхнешага эквивалент), (Двайматура (ике анасы булган), Ганадхипа ("Ганапати" яки "Ганеша"га эквивалент), Экаданта (бер казык тешле), Херамба, Ламбодара (чүлмәк бүксәле, турыдан-туры мәгънәдә, асылынып торучы бүксәле) һәм Гаджанана фил йөзле. Винаяка (Санскрит телендә - विनायक) ул Ганеша өчен киң таралган исем ул Пураналарда һәм Буддист Тантраларда очрый. Бу исем Махараштрада сигез Ганеша гыйбадәтханәләрен "Аштавинаяк" ( Маратхи телендә - अष्टविनायक}}, (aṣṭavināyaka) дип атауда чагылган. "Вигхнеша" (Санскрит телендә - विघ्नेश); һәм Вигхнешвара (Санскрит телендә - विघ्नेश्वर) (Киртәләр Ходае) аның Һинд динендәге беренчел функциясенә - киртәләр хуҗасы һәм юк итүчесе (вигхна).
Тамил телендә Ганеша өчен мәшһүр исем Пиллай (Тамил телендә - பிள்ளை) яки Пиллайяр (Тамил телендә - பிள்ளையார்). А.К.Нараин бу төшенчәләрне аера һәм "пиллай" "бала" дигәнне аңлата, ә "пиллайяр" "затлы бала" дигәнне аңлата дип әйтә. Ул "паллу", "пелла" һәм "пелл" сүзләренең Дравид телләрендә "теш яки казык теше" дигәнне аңлата һәм шулай ук "фил теше яки казык теше" дигәнне аңлата дип әйтә. Анита Раина Тхапан билгеләгәнчә "Пиллайяр" исемендә "пилле" тамыр сүзе элегрәк "бәләкәй фил" дигәнне аңлаткан, чөнки "пиллака" сүзе "яшь фил"не аңлаткан.
Бирма телендә Ганеша "Маха Пеинне" (Мьянма телендә әйтелеше - məhà pèiɴné)) исеме астында мәгълүм, ул Pali телендәге (Маха Винаяка) сүзеннән алынган. Таиландта Ганешаның киң таралган исеме Пхра Пхиканет. Ганешаның төп Ходай буларак искә алулар хәзерге заман Индонезия территориясендә, Таиландта, Камбоджада һәм Вьетнамда 7-енче гасырдан 8-енче гасырга кадәр була, һәм болар 5-енче гасыр яки иртәрәк Һинд өлгеләрнең көзге чагылышлары була.
Иконографиясе
Ганеша Һинд сәнгатендә популяр фигура. Башка Ходайлардан аермалы буларак, Ганешаның сурәтләренең күп юрамалары бар һәм билгеле өлгеләр вакыт узу белән үзгәрәләр. Аны басып торучы, биюче, шәйтаннарга каршы каһарманнарча гамәлләр кылучы итеп, малай буларак гаиләсе белән уйнаучы итеп, аста яки күтәрелгән урындыкта утыручы итеп яки күптөрле хәзерге хәлләрдә катнашучы итеп сурәтләнергә мөмкин.
Ганеша сурәтләре 6-ынчы гасырга Һиндстанның күп өлешләрендә превалент булган. Сурәтләнгән 13-енче гасыр Ганеша сыны 900-1200 еллардан сыннар өчен типик, бу Ганеша үз сектада мөстәкыйль Ходай буларак кабул ителгәннән соң була. Бу мисал Ганешаның кайбер иконографик элементларының хасиятләрен күрсәтә. Практик рәвештә идентик сынга Пол Мартин-Дюбост 973 елдан 1200 елга кадәр датаны куйган. Һәм тагын бер охшаш сынга Пратападитья Пал датаны 12-енче гасыр дип күрсәткән. Ганешаның фил башы һәм зур бүксәсе бар. Сынның дүрт кулы бар, бу Ганеша сурәтләрендә еш очрый. Аның аскы уң кулында сынган казык теше бар, ә аскы уң кулында ул затлы ризык тота ул аны хартумы белән капшап карый. Ганешаның хартумын кискен сулга борып аскы сул кулыннан татлы ризык ашау мотивы аеруча архаик. Примитиврак сын Эллора мәгарәләреннән, бу гомуми форма 7-енче гасырга карый. Башка детальләрне күрсәтелгән сында танып булмый. Стандарт конфигурациядә Ганеша типик рәвештә өске кулында балта яки чаккыч тота һәм башка өске кулында паша (арканны) тота. Сирәк очракларда ул кеше башы белән сурәтләнергә мөмкин.
Бу иске иконографик элементларның тәэсирен һаман да хәзерге Ганеша чагылышларында күрергә мөмкин. Бер хәзерге формасында, шул борынгы элементлардан бер генә аерма булып аскы уң кул сынык казык тешен тотмыйча караучыга таба юнәлеп яклау һәм куркусызлык ишарәсендә (абхая мудрада) булуы. Дүрт кулның һәм атрибутларның шул ук комбинациясе биюче Ганеша сыннарында очрый, бу бик популяр тема.
Еш очрый торган атрибутлары
Һинд сәнгатендә пәйда булган вакытыннан бирле Ганеша фил башы белән сурәтләнә. Пураналарда ул ничек фил башына ия булуына күп аңлатулар бар. Аның бер популяр формаларының берсендә - Херамба-Ганапати биш фил башы бар һәм башка әзрәк таралыш алган юрамаларында башларның саны билгеле түгел. Кайбер текстларда Ганеша фил башы белән туган дип әйтелсә дә, күпчелек хикәяләрдә ул фил башына соңрак ия була. Бу хикәяләрдә иң еш кабатлана торган мотив - Ганешаның Парвати тарафыннан саклану өчен балчыктан барлыккан килүе һәм ул Шива һәм Парвати арасына кергәч, Шива аны башыннан мәхрүм итүе. Шива шуннан соң Ганешаның чын башын фил башына алмаштырган. Ызгышның ваклылары һәм баш алмаштыруның кайда булуы чыганакка карап төрлечә сөйләнелә. Башка хикәядә әйтелгәнчә Ганеша турыдан-туры Шиваның көлүеннән барлыкка килгән. Шива Ганешаны артык сокландыргыч дип таныганга күрә, ул аңа фил башы һәм чыгып торучы бүксә биргән.
Ганешаның иң элеккеге исеме Экаданта (Бер казык тешле) булган, бу аның бердәнбер таза казык тешенә карый, башкасы ватылган килеш. Ганешаның иң элеккеге сурәтләрнең кайберләре аны сынган казык теше белән сурәтлиләр. Бу аерып торучы хасиятнең әһәмияте Мудгала Пуранада күрсәтелгән, анда Ганешаның икенче инкарнациясе Экаданта дип раслана. Ганешаның чыгып торучы бүксәсе аның иң элеккеге сыннарында аерып торучы хасият булып тора, бу Гупта чорына карый (4-енчедән 6-ынчы гасырга кадәр). Бу хасият шулкадәр әһәмиятле ки, "Мугдала Пурана" буенча Ганешаның ике төрле инкарнациясе аңа нигезләнгән исемнәрне куллана: Ламбодара (Чүлмәк Бүксәсе, яки, турыдан-туры мәгънәдә, Асылынып Торучы Бүксә) һәм Маходара (Зур Бүксә). Ике исем дә Санскрит кушылма сүзләре һәм аның бүксәсен тасвирлыйлар (удара). Брахманда Пуранада әйтелгәнчә Ганешаның исеме Ламбодара, чөнки үткәннең, хәзергенең һәм киләчәкнең барлык галәмнәре (ягъни, Галәм йомыркасы (brahmāṇḍas)) аның эчендә.
ZNF92
ZNF92 —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
Ганеша
Ваханалары
Иң элеккеге Ганеша сурәтләре ваханасыз (атланган хайвансыз/арбасыз). "Мудгала Пурана"да тасвирланган Ганешаның сигез инкарнацияләрнең бишесендә Ганеша атланган хайван итеп тычканны (җир тычканын) куллана, "Вакратунда" инкарнациясендә арсланны куллана, "Виката" инкарнациясендә тависны куллана һәм "Вигхнараджа" инкарнациясендә илаһи еланны Шешаны куллана. Мохотката арсланны куллана, Маюрешвара тависны куллана, Дхумракету атны куллана һәм Гаджанана тычканны куллана, бу Ганешаның дүрт инкарнацияләренең "Ганеша Пурана"да исемлеге китерелә. Джайн Ганеша сурәтләрендә ул тычканга, филгә, ташбакага, сарыкка яки тависка атланган.
Ганеша еш тычканга, җир тычканына яки күсегә атланган итеп, яки алар аңа булыша торган итеп сурәтләнгән. Мартин-Дюбост әйткәнче күсе Ганеша сыннарында төп атлану хайваны итеп үзәк һәм көнбатыш Һиндстанда 7-енче гасырда очрый башлаган; күсе еш аның аяклары янында урнаштырылган булган. Атлану хайваны буларак тычкан язма чыганакларында "Матсья Пурана"да һәм соңрак "Брахмананда Пурана"да һәм "Ганеша Пурана"да очрый, анда Ганеша соңгы инкарнациясендә аны атлану хайваны итеп куллана. Ганапати Атхарваширсада Ганешага багышланган медитация шигыре кертелгән, анда тычкан аның байрагында булган итеп тасвирлана. "Мусакавахана" исеме (тычканга утыручы) һәм "Акхукетана" (күсе флагы) "Ганеша Сахасранама"да очрый.
Тычканны берничә ысул белән аңлаталар. Граймз буенча "Күпләр, бәлки күпчелектер Ганапатиның тычканын аңлатканда, аны тискәре аңлаталар; ул "Тамас"ның һәм шулай ук теләкнең символы булып тора. Бу юллардан чыгып, Майкл Вилкоксон ул нәфесләрне җиңеп чыгарга һәм әзрәк эгоистик булырга теләгәннәрнең символы булып тора. Кришан күсе җимерүче һәм уңышларга зыян китерүче дип билгеләп уза. Санскрит сүзе "мусака" (тычкан) "мус" тамырыннан алынган (урларга, таларга). Күсене җимерүче хайван буларак буйсындырырга кирәк булган, бу җиңеп чыгарга кирәк булган "вигхна" (киртә) булган. Бу теория буенча Ганешаны күсе хуҗасы итеп күрсәтү аның "Вигнешвара" (Киртәләр Хуҗасы) буларак функциясен күрсәтә һәм аның башта "грама дэвата" (авыл Ходае) булып соңрак культы киңрәк таралганына шәһадәт булып тора. Мартин-Дюбост күсе ул Ганешаның күсе кебек хәтта иң серле урыннарга үтеп керә алуы символы булып тора дигән карашны билгеләп үтә.