cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Дачов Лом
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Ялова (Эҗеабат)
Ялова (Yalova) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Чанаккале иле Эҗеабат илчесенә караган бер авыл (köy).
(10829) Matsuobasho
(10829) Matsuobasho — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1993 елның 22 октябрендә Ц. Сэки тарафыннан Гэйсэй обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1993 UU» саналган.
Фудзисава (шәһәр)
Фудзисава — Япония дәүләтенең Канагава префектурасында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Фудзисава шәһәре 1940 елның 1 октябрендә шәһәр статусын ала.
Халкы
2008 елның 1 гыйнварына шәһәрдә 402628 кеше яшәгән. Халык тыгызлыгы - 1 км²-га 5792 кеше тәшкил иткән.
Географиясе
Шәһәр территориясе 69.51 км² тәшкил итә.
Красны Сад
Красны Сад (Красны Сад ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Крычавский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Файхинген-ам-Энце
Файхинген-ам-Энце (Vaihingen an der Enz) — Алманиянең Баден-Вюртемберг җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Честер (Техас)
Честер  — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Перал (Кадавал)
Перал  — Португалиянең Лиссабон округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Монаньи-ле-Бон
Монаньи-ле-Бон (Montagny-lès-Beaune) — Франциянең Кот-д’Ор департаментына караган коммуна, Бон-Юг кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 6.04 км².
Дресвянка (Ижма кушылдыгы)
Дресвянка — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Ижма елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 32 км.
Оршанка районы
Оршанка районы (рус. Оршанский район, мар. Ӧрша кундем) — Мари Илнең үзәгендә урнашкан административ берәмлеге.
Дресвянка (Ижма кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Печора елгасы кушылдыклары бассейны Уса кушылганчы, елга бассейны — Печора.
Оршанка районы
Үзәге — штп. Оршанка.
Дресвянка (Ижма кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Оршанка районы
Халык
Милли состав (2002): чирмешләр – 58,7%, руслар – 39,0%.
Районның якынча ярты өлеше Оршанкада тора.
Сәнәгать
Районда Мари нефть куа торган заводы урнаша.
Пилмән
Пилмән - төче камырдан ясалган тышча эченә тутырылган ит яки балыктан торган ашамлык. Татар, рус, үзбәк кухняларында таралган.
Төрки һәм Кавказ халыкларында пилмәннең эченә сыер ите тутырылса, русларда пилмәннәр күбрәк дуңгыз итеннән ясала. Ашамлыкка төрле тәмләткечләр, суган, бәрәңге һәм төрле ит салырга ярый.
Килеп чыгышы турындагы бер фараз буенча пилмәннәр Кытайдан килгәннәр. Аннан соң Урта Азиягә, Кавказ белән Идел буена кергәннәр. Рус кухнясына ул татардан килеп кергән. Әле 19 гасыр башында руслар «истинное татарское блюдо пермень» турында яза иделәр.
Пилмән сүзе коми теленнән кергән дигән фикер иң куәтле дәлилләргә ия (пельнянь коми теленнән «колак-икмәк» дип тәрҗемә ителә). Ләкин бу халыкчан этимологияга ошаган, чөнки "м" авазы "н" -га күчкән миссалары билгеле түгел ("м" белэн "н" хәрефләр арасында бик зур фонетик аерма бар, алар берсе берсенә күчә алмас).
татарча пилмән "пельмень, пельмени", диал.билмән < бәхилмән "прощаю; не обижусь" сузеннэн. Шулук мэгнэдэ кияү пилмәне "пельмени жениха"
крым-татарларында пилмәнне "татар ашы" диеп әйтәләр.
Ит пилмәне
Пилмәнне симез сыер итеннән яисә сыер ите белән сарык итен бергә кушып ясыйлар. Итне юып сөякләреннән аералар, сеңер-ярыларыннан арындыралар, вак кына турап, башта — үзен генә, аннары суган белән ит тарткычтан чыгаралар. Кирәгенчә тоз, борыч сибеп, итне яхшылап болгаталар. Ит катырак булса, салкын шулпа яисә кайнаган салкын су өстиләр. Пилмәнгә итне тагаракта да чабалар, ул ит тагын да йомшаграк һәм тәмлерәк була.
Камыр басалар да берничә тигез кисәккә бүләләр, һәркайсын 1,5—2 мм калынлыгында тигез итеп җәяләр. Камырны 3—4 см диаметрлы кечкенә рюмка белән кисәләр. Камыр өстенә балкашык яисә пычак очы белән ит салалар, камырның кырыйларын чеметеп ябыштыралар, баш-башларын тоташтыралар.
Пилмәнне кайнап торган тозлы суга салалар, өскә күтәрелгәннән соң, тагын 4 — 5 минут кайнатып пешерәләр, аннары тишекле чүмеч белән сөзеп алалар.
Эремчек пилмәне
Яңа гына ясаган эремчекнең суын саркытып, кашык белән иләк аша уалар яисә ит тарткычтан чыгаралар. йомырка сытып, каймак өстиләр, тоз сибәләр, әйбәтләп болгаталар да шунда ук пилмән ясыйлар.
Камырын башка пилмәннәргә ясаган кебек әзерлиләр, тик калынрак итеп җәяләр һәм зуррак итеп (диаметры 6 — 7 см) кисәләр. Камыр өстенә эремчек салып, урталай бөклиләр дә кырыйларын чеметеп ябыштыралар. Баш-башларын тоташтырмыйлар.
Ясаган пилмәннәрне кайнап торган тозлы суга салып пешереп алалар, иләккә яисә тишекле зур чүмечкә салып саркыталар, аннары тәлинкәгә салып май, каймак я катык белән табынга чыгаралар.
75 г камыр, 100 г әзер эремчек, 30 г каймак, 25 г май, 50 г катык.
Беренче ысул
Чистарткан киндер орлыгын 1—2 сәгать мичтә киптерәләр дә, киледә төеп, илиләр. Аннары шуңа бәрәңге боламыгы кушалар, йомырка сыталар. Әгәр каты булса, бераз кайнар сөт өстиләр.
Камырын башка пилмәннәрнеке шикелле әзерлиләр. Пилмәнне кайнап торган тозлы суда пешереп, тишекле зур чүмеч белән сөзеп алалар, тәлинкәләргә салып, өстенә каймак яисә сары май сибеп, кайнар килеш табынга чыгаралар.
Икенче ысул
Киндер орлыгын агач киледә төяләр һәм артык маен сыгып алалар, йомырка сыталар, шикәр комы, тоз өстәп, барысын бергә яхшылап болгаталар. Шуны пилмән эченә салалар. Камырын башка пилмәннәрнеке кебек әзерлиләр. ч
75 г камыр, 100 г киндер орлыгы, 50 г каймак яисә 20 г сары май, '/.( йомырка.
Чия пилмәне
Бу пилмәннең камырын да ит пилмәненеке кебек әзерлиләр.
Эре, итләч чияләрне юалар да төшләрен алалар. Түгәрәкләп кискән камыр өстенә 2—3 чия салалар. Камыр җебемәсен өчен, шикәр комы салмыйлар. Пилмәнне ясауга кайнап торган тозлы суда пешерәләр, тишекле зур чүмеч белән сөзеп алалар һәм суыталар. Тәлинкәләргә бүлгәч, өстенә шикәр комы сибеп, каймак салып, табынга чыгаралар.
75 г камыр, 100 г чия, 20 г шикәр комы, 50 г каймак.
Бәрәңге пилмәне
Бәрәңге пешерәләр һәм, суын түгеп, бераз ут өстендә тоталар. Аннары бәрәңгене төяләр, йомырка сыталар, май салалар, сөт өстиләр, тоз, борыч сибәләр. Изгән бәрәңгегә кыздырган башлы суган һәм сызык салырга була.
Бәрәңге пилмәнен дә эремчек пилмәне шикелле әзерлиләр. Табынга кайнар килеш чыгаралар, каймак, сөт өсте, катык яисә атланмай белән ашыйлар.
75—100 г камыр, 100—120 г бәрәңге боламыгы.
Ижауның Индустриаль районы
Индустриаль районы (Индустриальный район Ижевска, Ижысь Индустри ёрос) — Ижау шәһәре районнарының берсе.
Район 1963 елда нигезләнгән. Халык саны — 113 820 кеше (2010).
Ровиница-Мике
Ровиница-Мике — Румыниянең Тимиш жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Бобровка (Белоярски шәһәр округы)
Бобровка (Бобровка) — Свердловск өлкәсенең Белоярский шәһәр округы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (91%).
Скотники (гмина Озоркув)
Скотники  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Зренянин
Зренянин (Zrenjanin, Зрењанин) — Сербиянең Урта Банат бүлгесендә урнашкан шәһәр.
Халык саны — 76511 кеше (2011).
Сәгать поясы
Халыкара стандарт буенча Зренянин Үзәк Европа вакыты (Central European Time, CET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +1:00 гә тигез.
271 ел (б. э. к.)
271 ел (б. э. к.) — безнең эрага кадәр III гасырга кергән ел.
Пшиймо
Пшиймо — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Шалашына (Полацкий районы)
Шалашына (Шалашына ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Полацкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Зәйнүл Кутуева
Зәйнүл Мөхәммәд кызы Кутуева (Зайнуль Мухамедовна Кутуева; 1903 елның 11 мартында, Татар Кынадасы, Күзнәй өлкәсе, Саратов губернасы, Россия Империясе - 1996, Казан, Татарстан Республикасы, Россия Федерациясе) - Совет татар фтизиатры. Республика туберкулез диспансерының баш табибы (1947-1963). Ленин ордены кавалеры (1961), РСФСРның мактаулы докторы (1958), ТАССРның мактаулы табибы (1945).
Биография
Зәйнүл Мөхәммәдовна Кутуева 1903 елның 11 мартында Саратов губерниясенең Күзнәй өязенең Татар Кынадысы авылында туган. Чын исем һәм атамасы - Зәйнүлгарабия Нурмөхәммәдовна. Энесе - Гадел (Гадельша) Кутуй (1903-1945), шагыйрь. Гомумән алганда, Кутуевлар гаиләсенең биш улы һәм өч кызы булган.
Әти-әнисе - Нурмөхәммәт һәм Динә Кутуевлар. Әтисенең беренче никахтан ике улы һәм икенче хатыныннан тагын алты баласы бар. Авыл хуҗалыгы белән шөгыльләнүне ташлап, 1912 елда Нурмөхәммәт бөтен гаиләсен Бозаулык өязе Самар губернасы Алексеевск авылына күчерә. Анда ул күн һәм сабын ясау эше белән шөгыльләнә, үз фабрикасын оештыра. Биш елдан соң, 1917 елда, Кутуевлардан заводларын алганнан соң, гаилә Самараның Куйбышев районына күченә. Нурмөхәммәт анда бондарчылык белән шөгыльләнә. 1937 елда Нурмөхәммәт Кутуевны "контрреволюцион милли оешма"да катнашуы өчен кулга алалар, ә 1938 елда атып үтерәләр. Кутуй үзе автобиографияләрендә әтисе 1935 елда «авырудан» үлгән, ә «якыннары судка тартылмаган», дип яза.
Самарада булганда Зәйнүл абыйсы Гадельша белән Л. Н. Толстой исемендәге мәктәптә укый, рус телен өйрәнәләр. 1922 елда мәктәпне тәмамлап, Самара дәүләт университетына әзерлек курсларына укырга керәләр - Зәйнулла медицина факультетына укырга керә, ә Гадельша - икътисад факультетына. 1923 елда, университет ябылганнан соң, абый белән сеңел Казанга күченеп киләләр.
1929 елда ул В.И.Улянов-Ленин исемендәге Казан дәүләт университетының медицина факультетын тәмамлый. Белем алганнан соң, ул Әтнә районында, аеруча Кулле Киме авылында хастаханә мөдире булып эшләде. 1930 елда ул медицина амбулаториясе җитәкчесе итеп билгеләнә һәм шул ук вакытта район башкарма комитетының сәламәтлек саклау бүлеге җитәкчесе дә була, соңрак Казанның медицина учреждениеләрендә фәнни-педагогик эшкә күчә. 1932 елда ул В.И.Ленин исемендәге Казан дәүләт медицина академиясенең табибларны камилләштерү өчен туберкулез бүлегендә укыта башлый. 1935 елда ул Казан дәүләт медицина институтында аспирантураны тәмамлый. 1936 елдан ул Казан туберкулез институтының клиник бүлегендә ярдәмче, 1939 елдан туберкулез бүлегендә КСМИ ярдәмчесе булып эшләде. Икенче бөтендөнья сугышы башланганнан соң, фронтка киткәч, 1945-нче елда Гадел Кутуй туберкулездан Польшаның Згеж шәһәрендә үлә. Зәйнул үзен моның өчен битәрли: "Әгәр Гадельша Казанга китерелгән булса, мин аны коткарыр идем". Ул 1984 елда басылып чыккан истәлекләрен абыйсына багышлый.
1947-1963 елларда ул Республика туберкулез диспансерының баш табибы булып эшләде. Ул Татариянең туберкулез белән авыручы пациентлар өчен диспансер хезмәтләрен оештыручы булып, татар сәнгатенең танылган эшлеклеләре, шул исәптән композитор Н. Г. Җиһановның дәвалаучысы була. Ул туберкулез һәм туберкулез аллергиясенең сәбәпләрен өйрәнү өлкәсендәге тикшеренүләр авторы, туберкулезга каршы вакциналарның терапевтик эффектын клиник күзәтүләрдә катнашкан. Зәйнүл Мөхәммәдовна Кутуева 1996-нчы елда Казанда үлә. Аны Яңа-Татар бистәсе зиратында җирлиләр.
Шәхси тормышы
Ире - Назыйх Гариф улы Вәлиев (1906-1981), журналист, партия хезмәткәре, беренче секретарь Әлки районы башкарма комитетының беренче секретаре ВКП(б) (1941-1943), соңыннан репрессияләнә һәм реабилитацияләнә, ә аннары тимер юл гаскәрләре составында фронтка китә. Олы улы — Радик Назыйх улы Вәлиев (1933—1979), геолог, геология-минералогия фәннәре докторы. Кече улы - Диас Назыйх улы Вәлиев (1938—2010), язучы, Татарстан Республикасының Габдулла Тукай исемендәге премиясе лауреаты.
Перейру-де-Пальякана
Перейру-де-Пальякана — Португалиянең Лиссабон округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Олику-Сяду-Лыбыты
Олику-Сяду-Лыбыты — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Арка-Сяду-Лыбыты елгасының уң ярыннан 7 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 33 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Кара диңгезе елгалары бассейны Надым елгасының көнчыгыш чигеннән Пур елгасы бассейнының төньяк-көнбатыш чигенә чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Пур.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Вашингтон (округ, Арканзас)
Вашингтон — Америка Кушма Штатларының Арканзас штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Фейетвил шәһәре.
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1828 елда оештырыла.
Территориясе
Округ мәйданы 2460 км² тәшкил итә.
Фур-ан-Вексен
Фур-ан-Вексен — Франциянең Эр департаментында урнашкан коммуна.
Воррингтон (Флорида)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Фултондейл
Фултондейл — Америка Кушма Штатларының Алабама штатында урнашкан шәһәр.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Караҗаөрен (Кызылҗаһамам)
Караҗаөрен (Karacaören) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Анкара иле Кызылҗаһамам илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
GSC5421-35-1
GSC5421-35-1 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Сользе-ле-Потье (кантон)
Сользе-ле-Потье — Франциянең Шер департаментында урнашкан коммуна.
Түбән Чужбойка
Түбән Чужбойка — Россия территориясеннән ага торган елга. Вологда өлкәсе, Ленинград өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Суда елгасының уң ярыннан 155 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 15 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Идел су бассейны бүᴫгеында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Суда, инештән тамагына чаклы. Кече елга бассейны — Рыбинск сусаклагычы елгалары бассейндары, елга бассейны — Иделның өске өлеше, Куйбышев сусаклагычына чаклы (Ука елгасын кертмичә).
Кобиляки-Конопки
Кобиляки-Конопки — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Фельберг
Фельберг (Vellberg) — Алманиянең Баден-Вюртемберг җирендә урнашкан коммуна.
Пакошивка
Пакошивка — Польшаның Карпатасты воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(11942) Геттар
(11942) Геттар — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1993 елның 12 июлендә Эрик Эльст тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1993 NV» саналган.
Перу-Мониш
Перу-Мониш — Португалиянең Лиссабон округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
272 ел (б. э. к.)
272 ел (б. э. к.) — безнең эрага кадәр III гасырга кергән ел.
Алькалали
Алькалали — Испаниянең Аликанте провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Красовка
Красовка (Красоўка ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Климавицкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Двори-над-Житавою
Двори-над-Житавою — Словакиянең  округында урнашкан авыл.
Тарихы
Авыл елда нигезләнгән.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Рогоаза
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(10830) Desforges
(10830) Desforges — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Faşizm
Faşizm (italiança fascismo, fascio süzennän: bäyläm) - kisken uñ qaraşlı säyäsi xäräkätlär, ideologiälär ğomumi ataması häm alarğa turı kilgän diktatorlıq xäkimlek töre. Faşizmğa xas bilgelär: militaristik millätçelek, antikommunizm, ksenofobiä häm şovinizm, mistik yulbaşçılıq, saylawlarğa tayanğan demokratiägä häm liberalizmğa ciränü, qayber oçraqta henotsid.
(10830) Desforges
Тарихы
1993 елның 20 октябрендә Эрик Эльст тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1993 UT6» саналган.
Faşizm
Atama çığışı
Faşizm italian süze fascio - /faşo/ (bäyläm, berlek) çığa, mäsälän Benito Mussolini kisken säyäsi oyışması iseme - Fascio di combattimento — Köräş berlege. Şulay uq Rim Respublikası çorında, fascis - faşis - magistrat xakimiäte bilgese bulğan: çıbıqlar bäylämenä qadap quyılğan balta.
Rim xalqı yuğarı magistratların qorallı saqçılar - liktorlar şuşı fastsiälärne yörtkännär. Fastsiälär xalıq isemennän köç qullanu, xättä ülem cäzasın qullanu xoquqı bilgelängän.
Şul waqıttan fastsiälär küp kenä illärdä däwlät bilgelärendä qullanıla, şul isäptän Rusiäneñ mäxkämä pristavlar xezmäte emblemasında surätlänä.
Tar tarixi mäğnädä faşizm - 1920-1944 yıllarda İtaliädä bulğan Mussolini citäkçelegendäge tärtip.
Şulay uq tarix belemendä frankizm, Portugaliä Yaña däwläte, Romaniä, Macarstan, Bolgariä faşizm törläre häm kisken uñ qaraşlı säyäsi xäräkätlär.
SSRB, Rusiä, BDB häm qayber künbatış ğalimnär kitaplarında Almaniädä bulğan Öçençe Reyx natsional-sotsializmı faşizmnıqı dip qarala.
Üzleklär
Faşistlar däwlätlärenä xas: başqaça uylawçanlıqnı köçläp bastıru, iqtisadi, säyäsi liberalizmnı qabul itmäw, mass-külämle oyışmalar, ictimaği berläşmälärne buldıru, däwlät korparativlaştıruı, iqtisadta häm ideologiädä maxsus tärtipkä salu däwlät rolen köçäytü.
Yuramalar
1992 yılda "Xäter" ("Память") digän oyşma "Qaragruh" ("Чёрная сотня") digän gäciten bastıra başlıy, 2003-2005 yılda "Urıs xalqı berlege" nigezlänä häm başqa küp urıs neonatsist oyışmaları barlıqqa kilä.
Шейди-Шорс (Техас)
Шейди-Шорс  — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ферингенштадт
Ферингенштадт (Veringenstadt) — Алманиянең Баден-Вюртемберг җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Пшиленк (Свентокшиж воеводалыгы)
Пшиленк  — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Скотники (Пйотрковский повяты)
Скотники  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Караҗаөрен (Кумлуҗа)
Караҗаөрен (Karacaören) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Анталья иле Кумлуҗа илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Комишань (коммуна)
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Ялткая (Хемшин)
Ялткая (Yaltkaya) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Ризе иле Хемшин илчесенә караган бер авыл (köy).
Грапела (Форли-Чезена)
Грапела — Италиянең Эмилия-Романья төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Шалкова
Шалкова (Шалкова ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Полацкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Грапела (Форли-Чезена)
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Зур Куча (Ижма кушылдыгы)
Зур Куча — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Ижма елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 31 км.
Кобиляки-Корише
Кобиляки-Корише — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Зур Куча (Ижма кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Печора елгасы кушылдыклары бассейны Уса кушылганчы, елга бассейны — Печора.
Кобиляки-Корише
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Зур Куча (Ижма кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Паликувка
Паликувка — Польшаның Карпатасты воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Фурж
Фурж — Франциянең Эр департаментында урнашкан коммуна.
(11943) Дэвидгартли
(11943) Дэвидгартли — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1993 елның 20 июлендә Эрик Эльст тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1993 OF9» саналган.
Монаньи-ле-Сёр
Монаньи-ле-Сёр (Montagny-lès-Seurre) — Франциянең Кот-д’Ор департаментына караган коммуна, Сен-Жан-де-Лон кантонына карый.
Пошнары
Пошнары (Пушнар, Пошнары) — Чуашстанның Ядернә районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429070. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97253890003. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2102000008900.
Халык
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 288 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (98,29%).
273 ел (б. э. к.)
273 ел (б. э. к.) — безнең эрага кадәр III гасырга кергән ел.
Челси (Алабама)
Челси  — Америка Кушма Штатларының Алабама штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Челси шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Суа-ан-Сетен
Суа-ан-Сетен — Франциянең Шер департаментында урнашкан коммуна.
Ижауның Устинов районы
Устинов районы (Устиновский район Ижевска, Ижысь Устинов ёрос) — Ижау шәһәре районнарының берсе.
Олику-Хейм-Паюта
Олику-Хейм-Паюта — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Об борыны урнашкан. Елга озынлыгы 20 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Кара диңгезе елгалары бассейны Надым елгасының көнчыгыш чигеннән Пур елгасы бассейнының төньяк-көнбатыш чигенә чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Пур.
Перу-Пиньейру
Перу-Пиньейру — Португалиянең Лиссабон округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Дусай (Мамадыш районы)
Дусай — Татарстан Республикасының Мамадыш районындагы авыл.
Перу-Пиньейру
Географиясе
Мәйданы —.
Дусай (Мамадыш районы)
Халык саны — 254 тирәсендә. Вакыт зонасы — MSK (Мәскәү вакыты) яки UTC+4. Почта индексы — 422140.
Тарих
XVII гасырда нигезләнгән.
Демография
Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): татарлар.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.0 °C.
(10831) Takamagahara
(10831) Takamagahara — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1993 елның 15 ноябрендә Т. Урата тарафыннан Симидзу обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1993 VM2» саналган.
Рогова (Румыния)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Панчево
Халык саны — 76203 кеше (2011).
Сәгать поясы
Халыкара стандарт буенча Панчево Үзәк Европа вакыты (Central European Time, CET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +1:00 гә тигез.
Филлингендорф
Филлингендорф (Villingendorf) — Алманиянең Баден-Вюртемберг җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Красулина
Красулина (Красуліна ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Горацкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Альколеча
Альколеча — Испаниянең Аликанте провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Скотники (Поддембицкий повяты)
Скотники  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Ножема
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Идел су бассейны бүлᴦeында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Суда, инештән тамагына чаклы. Кече елга бассейны — Рыбинск сусаклагычы елгалары бассейндары, елга бассейны — Иделның өске өлеше, Куйбышев сусаклагычына чаклы (Ука елгасын кертмичә).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Уайт (округ, Арканзас)
Уайт — Америка Кушма Штатларының Арканзас штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Серси шәһәре.
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1835 елда оештырыла.
Территориясе
Округ мәйданы 2678 км² тәшкил итә.
Иске Паньшина (Горноуральски шәһәр бүлгесе)
Иске Паньшина (Старая Паньшина) — Свердловск өлкәсенең Горноуральский шәһәр округы составына керүче авыл.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
Грасага Сан Җорҗо (Венеция)
Грасага Сан Җорҗо — Италиянең Венеция төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Грасага Сан Җорҗо Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Пшиленчек
Пшиленчек — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Вотергейт (Флорида)
Географиясе
Вотергейт халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(11944) Shaftesbury
(11944) Shaftesbury — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1993 елның 20 июлендә Эрик Эльст тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1993 OK9» саналган.
Кобиляки-Чажасте
Кобиляки-Чажасте — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Шалтэни
Шалтэни (Шалтэні ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Браславский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
GSC5423-517
GSC5423-517 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
274 ел (б. э. к.)
274 ел (б. э. к.) — безнең эрага кадәр III гасырга кергән ел.
Девичани
Девичани — Словакиянең  округында урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Повуа-ди-Санта-Ирия
Повуа-ди-Санта-Ирия — Португалиянең Лиссабон округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Палюхи
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Янтис (Техас)
Янтис  — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Красуля
Красуля (Красуля ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Круглянский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Фәрдүнә Касыймова
Касыймова Фәрдүнә Касыйм кызы (9 июнь,1934 ел) — педагог, актер, театр режиссёры. Профессор (1997). Башкорт АССР‑ның атказанган сәнгать эшлеклесе (1984), Россия Федерациясе югары мәктәбенең атказанган хезмәткәре (2003), Удмуртиянең Республикасының атказанган мәдәният хезмәткәре (2014). ССРБ Театр эшлеклеләре берлеге әгъзасы (1961). Башкортстан һәм Россия Федерациясе театрлары өчен актерлар, режиссерлар җитештерүче төп белгечләрнең берсе.
Биографиясе
Касыймова Фәрдүнә Касим кызы 1934 елның 9 июнендә Башкорт АССР Балтач районы Иске Балтач авылында туган.
1959 елда Иске Балтач урта мәктәбен тәмамлый. Бер төркем яшьләр: Г.Мөбәрәкова, З.Атнабаева, Р.Кәримова, Х.Яруллин, Ф.Касимова һ.б Мәскәүгә башкорт төркемендә укырга җибәрелә.
1959 елда Мәскәүдә А. В. Луначарский исемендәге Театр сәнгате дәүләт институтын белем ала (Б. В. Бибиков, О. И. Пыжова курсы).
1959-1965 елларда Нальчик шәһәрендә А. Шогейцуков исемендәге Кабарда‑Балкар драма театры актеры булып эшли, 27 спектакльдә төп рольләр башкара.
1965 елдан А. В. Луначарский исемендәге Театр сәнгате дәүләт институтының актерлык осталыгы кафедрасы аспирантурасында белем ала.
1968-1971 елларда Уфа дәүләт сәнгать институты укытучы булып эшли.
1971-1972 елларда Уфа сәнгать училищесының театр бүлеге мөдире вазифасын үти.
1972 елдан Уфа дәүләт сәнгать институтында укыта. 1982-1984 елларда шушы югары уку йортының театр факультеты деканы, ә 1997-1999 елларда режиссура һәм актер осталыгы кафедрасы мөдире вазифаларын башкара.
2008-2013 елларда Заһир Исмәгыйлев исемендәге Уфа дәүләт сәнгать академиясендә режиссура кафедрасы мөдире була.
Гаиләсе
Улы: Айдар Акманов — сценарист.
(10832) Hazamashigetomi
(10832) Hazamashigetomi — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Фәрдүнә Касыймова
Гаиләсе
Ире: Хажиев Фәнгать Хаммат улы — биология фәннәре докторы, Башкортстанның атказанган фән эшлеклесе.
(10832) Hazamashigetomi
Тарихы
1993 елның 15 ноябрендә Т. Кобаяси тарафыннан Оидзуми обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1993 VN2» саналган.
Фәрдүнә Касыймова
Билгеле укучылары
Фәрдүнә Касыймова татар, удмурт һәм башкорт театрлары сәхнәләренә З. Г. Баязитова, И. И. Газетдинова, Б. Н. Ибраһимов, И. Б. Кәлимуллин, А. В. Кузьменко, С. Ш. Корбангалиева, Ә. К. Сафиуллин, Х. Г. Үтәшев, Р. Р. Фәхруллина, О. З. Ханов, Удмуртия халык артислары А. Д. Баймурзин, Г. И. Бекманов, А. Я. Лазарева кебек Татарстан, Башкорстан, Удмуртия халык артистларын бирә.
Википедия
Википе́дия (Wikipedia, /ˌwɪkɪˈpiːdɪə/ буларак укыла) — эченә һәркем яза алган ачык эчтәлекле, күптелле онлайн-энциклопедия. Аның барлык мәкаләләре сайтка керә алучы бар шәхесләр тарафыннан үзгәртелә ала диярлек. Википедия - интернет киңлектәге иң зур һәм иң популяр гомуми белешмәләр җыелмасына әйләнде,  , веб-сәхифәләргә мөрәҗәгать итүчеләр саны индексын алып баручы Alexa (ингл.)  агентлыгы мәгълүматлары буенча дөнья күләмендә 6 нчы урында басып тора, аудиториясе якынча 365 миллион укучыга тигез дигән юрама ясала. Википедия проекты табышсыз Викимедиа Фонды карамагында яши һәм үсә бирә.
Билгеләмә
Википедиядә катнашучыларны "википедиячеләр", мәкаләләрне язучы яки төзәтүчеләрне "мөхәррирләр" дип атыйлар.
Белешмәләр һәм тематик мәгълүмат күләме буенча иң тулы энциклопедия, битләрне бер-берсе белән бәйләү технологиясен куллану сәбәпле Интернет кулланучылары өчен үз мәдәни капиталларын үстерү өчен иң кулай чыганак. Википедиянең иң мөһим сыйфатларыннан берсе булып мәгълүматны туган телеңдә җиткерү тора.
Википедия'нең экспертлар көченә нигезләнеп энциклопедия булдыру юлыннан китүе һәм академик булмаган эчтәлекнең киң күләмдә пәйда булуы матбагачылык медианың киң игътибарын җәлеп итте. 2006 нче елда, Time журналы дөнья буйлап миллионнарча шәхесләрнең тиз арада пәрәвез аша элемтә һәм хезмәттәшлекне үстерү эшчәнлегендә YouTube, MySpace һәм Facebook белән бер рәткә Википедияның да кертеме зур булуын таныды. Википедия шулай ук яңалыклар чыганагы буларак котланылды - кызу яңалыкларга багышланган мәкаләләрнең еш тиз яңартылып торылуы сәбәпле.
Википедиянең ачык табигате төрле борчылуларга юл ачты - язу сыйфаты, вандализм (ингл.)  күләме һәм мәгълүматның дөреслеге турында. Кайбер мәкаләләрдә тикшерелмәгән яки каршылыклы мәгълүматлар очрый, шулай да 2005 елда Nature (ингл.)  журналы бастырган эзләнү нәтиҗәлләре күрсәткәненчә, чагыштырылган фәнни мәкаләләр Encyclopædia Britannica (ингл.) энциклопедиясендәге мәкаләләрнең дөреслек дәрәҗәсенә якын булуын һәм икесендә дә очраган "әһәммиятле хаталар" күләме якын булуын күрсәтте. Britannica уздырылган тикшеренүнең методология һәм ясалган нәтиҗәләре хаталы булуын игълан итүенә Nature рәсми җавап һәм нокта-нокта буенча Britannica'ны канәгатьләндермәгән төп мәсьәләләренә карата ачыкламалар белән каршылык күрсәтте.
Мәкалә битләренең структурасы
Википедия мәкаләләре үсеш дәрәҗәләре һәм темалары тирәсендә тупланыла. Яңа мәкалә еш "төпчек" - билгеләмәләр һәм берничә сылтама гына булган бик кыска бит - дәрәҗәсендә башлана. Спектрның икенче ягында - иң зур үсеш дәрәҗәсенә ия булган мәкаләләр "Сайланган мәкалә" статусына ия булу өчен номинант була ала. "Сайланган мәкаләләрдән" берсе, мөхәррирләрнең сайлавы нигезендә, Википедияның баш битендә урнаштырыла. Тикшеренүче Джакомо Подери (Giacomo Poderi) ачыклаганынча, мәкаләләр сайланган статусына гадәттә берничә мөхәррирнең эшләве нәтиҗәсендә ирешә. 2010 нче елда уздырылган тикшеренү сайланылган мәкаләләр сыйфат күзлегеннән уртак югары дәрәҗәдә булмавын, җәмгыять тарафыннан сайлану процессы мәкаләләр сыйфатын билгеләү өчен эффектив булмаганын күрсәтте. 2007 нче елда, матбагачылыкта бастырылу өчен версияне әзерләгәндә, Инглиз Википедиясендә мәкаләләр сыйфатын билгеләү шкаласын кертте.
Эчтәлеккә һәм мөхәррирләр мөгамәләсенә караган кагыйдәләр һәм кануннар
Википедиядә урнашкан эчтәлек Википедиянең күпчелек серверлары урнашкан ның һәм 🇺🇸ның федераль кануннарына буйсына. Юридик мәсьәләләрдән тыш, Википедиянең үзгәртүләр кертү мәсләкләре "5 нигез", һәм төрле кагыйдәләр һәм киңәшләр белән тасвирлана. Бу кагыйдәләр дә wiki рәвешендә сакланылу сәбәпле, Википедия мөхәррирләренең җәмгыять буларак аларны язырга һәм яңартырга мөмкинлекләре бар. Википедияның төрле телле бүлекләрендәге кагыйдәләр инглиз телле бүлеге кагыйдәләренең тәрҗемәсенә нигезләнгән иде, шулай да вакыт узу белән аерым мохитләрдә үсүләре сәбәпле үзенчәлекләре хас булды.
Эчтәлек кагыйдәләре
Тема турында мәкалә язылуы өчен, аның Википедияның "Мөһимлек" стандартларына туры килүе зарур - ягъни теманың мәсьәләсенә бәйле булмаган мэйнстрим мәгълүмат чыганакларында яки академик журналлар кебек танылган абруйлы икенчел чыганакларда күләмле тасвирланырга тиешлеге.
Низагларны чишү
Википедиядә фикер төрлелеге нәтиҗәсендә купкан низагларның күп төрле чишелеш мөмкинлекләре бар. Билгеләнгән тәртипкә күз салмыйча, бер мөхәррир керткән үзгәртүләрдән икенчесе яңадан-яңа баш тартып торса - "үзгәртүләр сугышы" башлынды дип диергә мөмкин. Бу очракта, мөгамәлә кагыйдәләрне бозу мәсьәләләрне арбитраж комитеты, контент кагыйдәләрне бозу мәсьәләләрне медиация комитеты хәл итә.
Арбитраж
Низагларны чишүнең соңгы чарасы - арбитраж шурасына мөрәҗәгать итү. Низаглар гадәттә мәкалә эчтәлеге турында ике каршылыклы караш нәтиҗәсендә туып чыкса да, Арбитраж шурасы кайсы караш өстенлек алырга тиеш турында карар чыгаруга махсус керешми. Статистик анализ күрсәткәненчә, шура үз игътибарын низаг тудырган эчтәлегенә түгел - низаг тирәсендәге бәхәснең ничек алып барлыгына юнәлтә, нәтиҗәдә низагларны чишу һәм конфликтта катнашкан мөхәррирләр арасында тынычлык урнаштыру урынына проблема чыгаручы мөхәррирләрне аерып, продуктивлык потенциалы булган мөхәррирләргә яңадан Википедия эшчәнлегендә катнашырга рөхсәт бирү белән шөгыйльләнә.
Шәхсият
2006 нче елның гыйнварында, 🇩🇪 мәхкәмәсе ил эченнән Алман Википедиясенә керү мөмкинлеген ябырга кушты. Сәбәбе буларак Boris Floricic (ингл.), шулай ук "Tron" кушаматы астында билгеле булган вафат хакерның тулы исемен күрсәтү игълан ителде. 2006 нче елның 9 февралендә Wikimedia Deutschland оешмасына карата карар көчтән чыгарылды - караган мәхкәмә Tron'ның яки аның ата-аналарының шәхсияткә хокуклары бозылды дигән фикерен кире какты.
Җәмгыять
Википедия җәмгыяте культка охшаш дип сурәтләнгән иде, шулай да негатив тарафтан гына түгел, һәм тәҗрибәләре булмаган яңа кулланучылар еш дустанә булмаган мөнәсәбәт белән каршы калганы тасвирланган иде.
Яңа кулланучылар
Википедияның регистрация узган кулланучылардан 60%-ка кадәре беренче 24 сәгать узгач кертем ясаудан туктый. Шундый вәзгыятьнең мөмкин сәбәпләре - аерым үзгәртү ясау/мәкалә язу өчен регистрация яки катнашу тәҗрибәсенең канәгәтьләндерерлек булмавы белән аңлатыла ала. Goldman белдергәненчә, Википедиянең мәдәни ритуалларына (мәсәлән, бәхәс битләрендә имза кую) тугрылыклы булмаган мөхәррирләр үзләренең Википедия җәмгыятен кагыйдәләрен белмәвен (аутсайдер булуын) күрсәтеп, кертемнәренең кабул ителмәвенең рискы үсүенә китерәләр. Википедия инсайдерына әйләнү җиңел булмаган нәрсә: кертем ясаучыдан үз кулланучы битен булдыруы, Википедияның махсус технологик кодларын өйрәнү, бәхәс чишелеше процессында катнашуны өйрәнү, аралашу стандартларын һәм башка мәдәни үзенчәлекләрен үзләштерү кирәк була. Системага кулланучы исеме астында кермәгән кулланучылар - икенче класс ватандашларга охшаш хәлдә кала.
2009 нчы елда Business Insider мөхәррире һәм журналисты Henry Blodget уздырган тикшеренү Википедияның мәкаләләрендәге соңгы үзгәртүгә кадәр яши калган кертелгән текстның зуррак өлеше "аутсайдерлар" (түбән үзгәртүләр санлы кулланучылар), форматлау һәм башка үзгәртүләр күбрәк "инсайдерлар" (чикләнгән тәҗрибәле кулланучылар төркеме) тарафыннан ясалганын күрсәтте.
Демографиясе
Бер тикшеренү күрсәткәненчә, Википедиягә кертем ясаучылар арасында "кыз-хатыннар өлеше 13% тирәсе генә булуын күрсәтте; кертем ясаучының уртача яше - 20-30 арасында." Викимедиа фонды җитәкчелек итүче директор Cью Гарднер (ингл.) 2015 елга кадәр ана зат җенесле катнашучылар санының егерме биш процентка үсәчәген күрергә ышана. АКШның кыз-хатыннар хәлләренә багышланган тикшеренү шурасының президенты Линда Бэш (Linda Basch, National Council for Research on Women) белдергәненчә, Википедия мөхәррирләр статистикасы 🇺🇸ның югары уку йортларындагы бакалавр, магистр һәм аспирантура программаларында катнашучы кыз-хатыннар проценты белән сизелерлек контраст күрсәтә (барысында да кыз-хатыннар 50% яки югарырак өлешен ала).
Википедияның төрле телле бүлекләренә дөньяның төрле регионнарыннан кертем өлеше турындагы соңгы мәгълүматны 2012 нче елда PLoS ONE (ингл.) журналында бастырылган Яссери төркеме (Yasseri et al.) уздырган тикшеренүләре белдерде. Шулай, Төньяк Америкадан үзгәртүләр өлеше Инглиз Википедиясенең якынча 50% белән, Гадиләштерелгән Инглизчәдәге Википедиясендә  исә бу күрсәткеч егерме-биш процентка төшә. Мәкалә шулай ук кайбер башка телле бүлекләрендәге хәлне тикшерде. Викимедиа фонды 2015 елга кадәр Җирнең Глобаль Көньяк буларак билгеле регионыннан мөхәррирләр санының 37%-ка кадәр үсүен күрергә ышана.
Тарихы
2001 елның 15 гыйнварында Википедияның инглиз бүлеге эшли башлады.
2001 елның 23 мартында башка телдә бүлек ачыла - Француз Википедиясе эшли башлады. Шуннан соң ул күптеллегә әверелгән.
Джимми Уэйлс (ингл.) һәм Ларри Сэнгер (ингл.) тарафыннан оештырылган Википедия/Wikipedia исемен Сэнгер - wiki (бергә эшләнелгән веб-сәхифә, ның азчылык җирле халкы гавайлылар телендә "тиз" мәгънәсенә килүче wiki) һәм энциклопедия сүзләреннән ясалган.
Википедия проекты аркылы максатыбыз бушлай энциклопедия булдыру; киңлеге һәм тирәнлеге буенча тарихта иң зур энциклопедия. Шулай ук, Википедияның ышанычлы бер чыганакка әвереләчәген телибез.—Ларри Сэнгер
Төрле телле версияләр
Википедиядә төрле телле эчтәлекнең бергәләп яши алуы, проектның Unicode (ингл.) язу системасына күчү белән мөмкин булды. Бу функция 2002 елның гыйнварында беренче тапкыр Эсперанто әлифбасын күрсәтергә теләгән Викимедиа фондының беренче хезмәткәре Brion Vibber (ингл.) тарафыннан ясалды.
Википедиянең төрле телле бүлекләре нейтраль караш кебек глобаль кагыйдәләргә туры тотылса да, кайбер кагыйдә һәм практика нокталарында аермалары бар; иң сизелерлек үрнәге буларак мәкаләләрне сурәтләүдә гадел кулланылыш мәсләгеннән чыгып ирекле эчтәлек чикләренә кермәгән рәсемнәрне кулланышы мәсьәләсе.
Татар Википедиясе
2003 елның 15 сентябрендә Татар Википедиясе дә ачыла һәм хәзерге вакытта анда ' мәкалә җыелган, ә барлыгы бөтен Википедиядә ' мәкалә.
Күпчелек башка телле бүлекләрдән аермалы буларак, Татар Википедиясендә консенсус юлы урынына кагыйдәләр һәм киңәшләрне демократик тавыш бирү аркылы кабул итү гадәте яши бирә.
Эчтәлек дөреслеге
Ачык структурасының нәтиҗәсендә, анарда пәйда булган мәгълүмат өчен җаваплылык алучы аерым шәхес яки оешма була алмаганы сәбәпле, Википедия үзенең эчтәлегенең "дөрес булуы турында гарантия бирми".
Темаларны тасвирлау һәм системик проблемалары
Үзенең Википедия китапханәләрне ярата (en) программасы аркылы, түбән дәрәҗәдә тасвирланган темаларны һәм мәкаләләрне үстерү өчен Википедия шәһәренең New York Public Library for the Performing Arts кебек зур иҗтимагый китапханәләр белән партнерлыкка керде.
Программа һәм аппарат комплексы
Көннен төрле өлешләрендә Википедия серверларына һәр секунд 25-60 мең сайфасын күрсәтү мөрәҗәгате ирешә.
Мәдәни әһәмиятлелек
Википедиянең үсеше аның Google эзләү нәтиҗәләрендә доминант урыны белән аңлатыла; эзләү машиналарыннан килгән траффикның 50%-ка якын өлеше Googleдан килә, алардан зур өлеше - академик эзләнүләргә бәйле.
Википедия эчтәлеге шулай ук академик тикшеренүләрдә, китапларда, конференцияләрдә һәм мәхкәмә тыңлауларында кулланганы бар. 🇨🇦 парламенты сәхифәсендәге аерым мәсьәләләргә багышланган битләрендә өстәмә әдәбият бүлекләрендә Википедия мәкаләләренә сылтама урнаштырылган. Энциклопедияда белдерелгән мәгълүматының 🇺🇸 федераль мәхкәмәләре һәм Бөтендөнья интеллектуаль милек оешмасы кебек агентлыклар тарафыннан кулланылышы артышта – күбесенчә өстәмә мәгълүмат өчен генә булса да. Википедиядә пәйда булган эчтәлек кайбер АКШның Үзәк күзләү идарәсе отчетларында китерелгәне бар.
Фәнни кулланылыш
Лингвистик тикшеренүләр өчен уңайлы текстлар корпусы (ингл.) буларак,, Википедия компьютер лингвистикасы (ингл.) , мәгълүмати эзләүләр (ингл.)  һәм табигый тел эшкәртү (ингл.)  өлкәләрендә киң кулланылыш казанды. Аеруча, ул еш "викификация" дип аталган затларны билгеләү (ингл.) һәм аның белән бәйле сүзләр мәгънәләрен аеру (ингл.) проблемаларны чишүдә максатчан белем базасы буларак кулланыла. Үз чиратында, викификацияга охшаш ысулларның Википедиядә "пәйда булмаган" сылтамаларны табу өчен кулланылышы мөмкин.
Филлинген-Швеннинген
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Искәрмәләр
Филлинген-Швеннинген