cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Рама
Рама аеруча Вайшнавизмда әһәмиятле. Ул борынгы Һинд дине эпосы Рамаянада үзәк фигура булып тора, бу текст тарихи рәвештә Көньяк Азия һәм Көньяк-Көнчыгыш Азия мәдәниятләрендә популяр булып тора. Аның борынгы риваятьләре бһасья (комментарларны) һәм киңәйтелгән икенчел әдәбиятны җәлеп иткән һәм тамаша сәнгатьләрен илһамландырган. Бу текстларның икесе, мәсәлән, Адһьятма Рамаяна – Рамананди монастырьлары тарафыннан нигез булып саналган рухи һәм теологик трактат, һәм Рамчаритманас – һәр елның көзендә Һиндстанда меңнәрчә Рамилила фестиваль тамашаларын илһамландыра торган популяр трактат.
Рама риваятьләре шулай ук Җәйничелек һәм Буддачылык текстларында бар, гәрчә ул бу текстларда кайвакыт Паума яки Падма дип атала, һәм аның тәфсиллелекләре Һинду юрамаларыннан шактый аерылып тора.
Этимология һәм номенклатурасы
Рама ике контекстуаль мәгънә белән Ведик Санскрит сүзе. Бер контекстта ул Монье Монье-Уильямс раслаганча "Артхававеда"да бар, аның мәгънәсе "кара, караңгы" һәм ул "ратри" төшенчәсенә карый, аның мәгънәсе төн. Башка контекстта ул башка Ведик текстларда бар, сүзнең мәгънәсе "рәхәт китерүче, сокландыргыч, матур, сөйкемле". Сүз кайвакыт төрле Һиндстан телләре һәм диннәрендә суффикс буларак кулланыла, мәсәлән, Пали һәм Буддачылык текстларында, биредә -рама кушма сүзгә "акылны рәхәтләндерүче" мәгънәсен өсти.
Беренче исем буларак Рама Ведик әдәбиятта очрый, ул ике патронимик исем белән ассоциацияләнә - Маргавейя һәм Аупатасвини - алар төрле шәхесләрне чагылдыра. Өченче шәхси исем "Рама Җамадагнья" ул Һинд дине традициясендә "Ригведа"ның 10.110 гимнының фараз ителгән авторы. Рама сүзе борынгы әдәбиятта ихтирам итә торган төшенчәләрдә өч шәхес өчен очрый:
Рама исеме Һинд дине текстларында мифик риваятьләрдә кабат-кабат төрле галимнәр һәм патшалар өчен очрый. Сүз шулай ук Ведик әдәбиятның борынгы Упанишадалар һәм Араньякалар катламында очрый, шулай ук музыкада һәм пост-Ведик әдәбиятта, әмма кемдер "сокландыргыч, матур" яки "караңгылык, төн" контекстында.
Рама исемле Вишну аватары шулай ук башка исем астында мәгълүм. Ул Рамачандра дип атала (матур, гүзәл ай ), яки Дасаратхи (Дасаратханың улы), яки Рагһава (Һинду космологиясендә Кояш династиясе Рагхуның токымы).
Раманың өстәмә исемнәренә Рамавиджя (Ява телендә), Пһреаһ Реам (Кхмер телендә), Пһра Рам (Лаос телендә һәм Тхаи телендә), Мегат Сери Рама (Малай телендә), Раджа Бантуган (Маранао), Рамуду (Телугу телендә), Рамар (Тамил телендә). Вишну саһасранамада Рама Вишнуның 394-енче исеме. Кайбер Адвайта Веданта тарафыннан илһамландырган текстларда, Рама Иң Олы Брахманның метафизик концепциясен аңлата, ул мәңге балкучы рухи Үз (Атман, җан), анда йогилар дуалистик булмаган рәвештә ләззәт табалар.
Рама сүзенең тамыры ram-, аның мәгънәсе "туктарга, тик торырга, ял итәргә, рәхәтләнергә".
Дуглас Адамс буенча, Санскрит сүзе Рама шулай ук башка Һинд-Европа телләрендә бар, мәсьәлән, Тохар телләрендә ram, reme, *romo-, монда аның мәгънәсе "тәэмин итәргә, тыныч итәргә", "шәһадәт булырга, ачык итеп күрсәтергә". "Кара, караңгы, корым" мәгънәсендә ул шулай ук башка Һинд-Европа телләрендә очрый, мәсьәлән, *remos яки Иске Инглиз телендә romig.
Риваятьләр
Бу кыска тасвирлама "Рамаяна"дан һәм Буддачылыкның һәм Җәйничелекнең башка тарихи мифология эчтәлекле текстларына нигезләнгән традицион риваятьләргән нигезләнгән. Шелдон Поллок буенча Рама фигурасы "Һинд риваятьләренең башка борынгырак морфемаларын" үз эченә кертә, мәсьәлән, "Бали" һәм "Намучи" риваятьләрен. Борынгы олы фикер иясе Вальмики бу морфемаларны "Рамаяна"ның чагыштыруларында кулланган, мәсьәлән, 3.27, 3.59, 3.73, 5.19 һәм 29.28 бүлекләрендә.
Тууы
Рама Чайтра ай календаренең аенда туган булган (Март - Апрель), бу көн бөтен Һиндстан буйлап "Рам Навами" буларак бәйрәм ителә. Бу Һинд дине календаренда дүрт Навратриларның берсе белән туры килә, атап әйткәндә, "Васантха Навратри" белән.
Борынгы Рамаяна эпосының Балахандасында Рама һәм аның туганнары Айодхьяда Сарайю Елгасы ярларындагы шәһәр, Каушалья һәм Дашаратхада туган дип раслана. Рамаянаның Җәйничелек юрамаларында, мәсьәлән, Вималасуриның Паумачарийясында (турыдан-туры мәгънәдә Падманың гамәлләре), шулай ук Раманың иртә тормыш детальләре искә алына. Җәйничелек текстлары төрлечә даталана, әмма күбрәк безнең эраның 500-енче елга кадәр, әмма иң фараз ителгәне безнең эраның беренче 500 гасырлар эчендә. Дашаратха Косаланың патшасы, һәм Икшвакуларның Кояш династиясенең өлеше булганнар. Аның анасының исеме Каушалья турыдан-туры мәгънәдә ул Косаладан икәнен аңлата. Косала патшалыгы шулай ук Буддачылык һәм Җәйничелек текстларында, Борынгы Һиндстанның уналты "Маһа җанападалар"ның берсе һәм Җәйничеләр һәм Буддачылык тарафдарларының әһәмиятле дини сәфәр кылу урыны буларак искә алына. Шулай да, хәзерге Айодхья чынлап та "Рамаяна"да һәм башка Һиндстан текстларында искә алынган Айодхья һәм Косала белән шул ук шәһәрме икәне турында галимнәр бәхәсе бара.
Яшьлеге, гаиләсе һәм дуслары
Рама "Рамаяна"ның "Балаханда" секциясе буенча өч туганы булган. Алар Лакшмана, Бхарата һәм Шатругһна булганнар. Текстның сакланып калган кулъязмаларында аларның яшь шаһзадәләр буларак өйрәтелүләре һәм белем алулары тасвирлана, әмма бу кыскача. Рама әдәпле, үз-үзен контрольдә тотучы, яхшы яшь кеше итеп тасвирлана, ул һәрвакыт башкаларга ярдәм итәргә әзер. Аның белем алуына Веда, Веданга һәм шулай ук хәрби сәнгатьләр кергән.
Раманың үскән еллары башка Һинд дине текстларында, мәсьәлән, Тулсидасның "Рамавали"сында күбрәк детальләр белән тасвирланган. Калып Кришна өчен табылганнарга охшаш, әмма Тулсидас поэмаларында Рама йомшаграк һәм тыйнак интроверт, ә Кришна кебек шук уйнаучы түгел.
Рамаянада Патша Җанака оештырган җәядән ату бәйгесе искә алына, анда Сита һәм Рама очрашалар. Рама бәйгедә ота, шул ук вакытта Җанака Сита һәм Раманың туена риза була. Сита Рама белән аның әтисе Дашратха башкаласына күчә. Сита Раманың туганнарын бертуганы һәм ике кузинасы белән таныштыра һәм алар бөтенесе өйләнә һәм кияүгә чыга.
Рама һәм аның туганнары башка җирдә булганда, Бхаратаның әнисе һәм патша Дашаратханың икенче хатыны Кайкейи патшага ул сорган нәрсә белән килешергә вәгъдә иткәне турында искә төшерә. Дашаратха исенә төшерә һәм шулай эшләргә ризалаша. Ул таләп иткәнчә Рама ундүрт ел Дандака урманында качкын булып яшәргә тиеш. Дашаратха аның таләбенә һафалана. Аның улы Бхарата һәм башка гаилә әгъзалары аның таләбе шулай булгач күңелсезләнәләр. Рама раслаганча аның әтисе сүзен тотарга тиеш, һәм ул җир яки күк материаль рәхәтләре өчен сорамаячак дип өсти һәм ул куәт яки берәр нәрсә башка артыннан кумаячагын өсти. Ул карары турында хатыны белән сөйләшә һәм һәркемгә вакыт тиз уза дип сөйли. Сита аның белән урманда яшәр өчен китә, бертуган Лакшмана аларга качу вакытында якын туганын караганда кушыла.
Куылуы һәм сугыш
Рама Косала патшалыгыннан читкә бара, Ямуна елгасын кичә һәм башта Читракутада, Мандакини елгасы буйларында, Васиштха олы фикер иясе сыену урынында кала. Бу урын Һинд дине традициясендә Уттар Прадеш һәм Мадхья Прадеш чикләрендә Читракут, Мадхья Прадеш дип ышаныла. Төбәктә күп Рама гыйбадәтханәләре бар һәм ул әһәмиятле Вайшнава дини сәфәр кылу урыны булып тора. Текстларда Ведик ришиларның (олы фикер ияләренең) сыену урыннары тасвирлана, мәсьәлән, Атри, һәм Раманың урманнарда йөрүе, гади тормыш алып баруы, шәйтаннардан төрле ашрамнарда яшәүче аскетларны яклавы һәм арындыруы тасвирлана.
Ун ел йөрү һәм көрәшүдән соң Рама Годавари елгасы ярларында Панчаватига килә. Бу төбәктә төрле шәйтаннар (ракшасалар) булган. Бер көнне Шурпанакха дигән шәйтан хатыны Раманы күргән, аңа гашыйк булган һәм аны вәсвәсәләргә тели. Рама аннан баш тарта. Шурпанакха үч итеп Ситага яный. Гаиләсен яклап, энесе Лакшмана Шурпанакханың борынын һәм колакларын кисеп ала. Көч куллану циклы эскалацияләнгән һәм соңында патша Раванага килеп җиткән, ул Шурпанакханың бертуганы булган. Равана гаиләсе Панчаватига гаиләсе өчен үч алырга килә, Ситаны күрә, җәлеп ителә һәм аны патшалыгы Ланкага урлый (бу хәзерге Шри Ланка дип ышаныла).
Рама һәм Лакшмана аның урлануын ачыклыйлар, Ситаның куркынычсызлыгы өчен борчылалар, аның югалуы һәм Равананың чакыруына җавап бирә алмауга күрә төшенкелеккә биреләләр. Аларның көрәше яңа биеклекләргә җитә. Алар көньякка таба сәяхәт итәләр, маймыллар гаскәре маршалын Сугриваны очраталар һәм Сугриваның министры булган Хануман кебек тугъры командирларны җәлеп итәләр. Шул ук вакытта Равана Ситаны вәсвәсәләргә тырыша һәм аны кәнизәге итәргә маташа. Сита моннан баш тарта. Равана ярсулана. Рама ахыр чиктә Ланкага барып җитә, күп отышлар һәм отылулар булган сугышта сугыша, әмма соңыннан Равана җиңеп чыга, Равананы һәм явызлык көчләрен үтерә һәм хатыны Ситаны коткара. Алар Айодхьяга кайталар.
Сугыштан соң хөкеме һәм үлеме
Раманың Айодхьяга кайтуы аның таҗ кию церемониясе белән бәйрәм ителә. Ул Рама паттабхишека дип атала, һәм хөкем үзе Рама раджья гадел хөкемдарлык дип тасвирлана. Күпләр ышануынча Рама кайткач кешеләр шатлыкларын фейерверклар белән бәйрәм иткәннәр, һәм аның кайтуы белән Дивали фестивале бәйле.
Раманың патша булып башлавыннан соң, Сита Равана белән булганда үзе барган дигән гайбәт тарала башлаган; Сита каршы килеп аның урлануы көч кулланып дип әйткән. Рама гайбәтләргә хатыныннан ваз кичеп җава бирә һәм аны "Агни" (ут) алдында сынау үтәргә сораган. Ул шулай эшли һәм сынауны үтә. "Рамаяна"да һәм башка төп текстларда Рама һәм Сита бергә бәхетле итеп Айодхьяда яшиләр, аларның Лув һәм Куш дигән игезәк угыллары була. Шулай да, кайбер юрамаларда, хикәя аерылып тора һәм фаҗигале, Сита аның ире аңа ышанмагач кайгыдан үлә, бу Ситаны әхлак каһарманы итә һәм укучыны Рама турында әхлакый сораулар белән калдыра. Бу юрамаларда, Ситаның үлеме Раманың батуына китерә. Үлемнән соң, ул киләчәк тормышында аңа кушыла. "Тхири Рама" дигән Рама тормышының Мьянма юрамасында Рама батып үз-үзенә кул сала.
Туры килмәүләр
Ходай Рама риваятьләре төбәк буенча һәм манускриптлар буенча бик нык аерылып тора. Уртак нигез, сюжет, грамматика һәм явызлык һәм сугыш белән ассоциацияләнгән төп кыйммәтләр булып коррект юрама юк һәм шулай ук тикшереп карарлык бердәнбер борынгы юрама да юк. Паула Ричман буенча "Һиндстанда, көньяк-көнчыгыш Азиядә һәм шуннан читтә" йөзләрчә юрамалар бар. Юрамалар төбәк буенча локаль алдан әйтүләр һәм тарихларны чагылдырып төрле һәм "чын" юрамадан "төрле сөйләүләрнең тайпылыш"лары дип атала, бу Ричман һәм Рамануджан буенча, Рама хикәясенең барлык локаль юрамалары чын булганнан шактый аерылып тора.
Хикәяләр детальләрдә аерылып тора, бигрәк тә әхлак соравы аңлаешлы, әмма тиешле этик җавап ачык түгел яки бәхәсләнгән урында. Мәсьәлән, шәйтан хатыны Шурпанакха Раманы вәсвәсә кылыр өчен хатын кыяфәтен ала, аннары Рама аннан баш тарткач, яшерен килә һәм бәйләнә, Лакшмана тиешле этик җавап алдына килә. Һиндстан традициясендә Ричман раслаганча, иҗтимагый кыйммәт булып "гаскәри беркайчан да хатынга тия алмавы" булып тора. Рама һәм Лакшмананың җавап детальләре һәм аларны гадел итеп тануның берничә юрамасы бар. Охшаш рәвештә алар Айодхьяга җиңеп кайткач Раманың Ситага каршы белән гайбәтләр белән эш итүнең төрле юрамалары бар, гайбәтләр объектив рәвештә тикшерелә алмау һәм исәпкә алынмаска алмаудан чыгып. Охшаш рәвештә юрамалар күп башка махсус вакыйгалар буенча аерылып тора, мәсьәлән, Рама, Сита һәм Лакшмананың ничек вафат булулары.
Юрамалар һәм туры килмәүләр Һинд дине традицияләрендә табылган текстларга чикләнмәгән. Җәйничелек традициясендә Рама хикәясе шулай ук автор һәм дин буенча, детальләрдә, әхлакый эшләнергә тиешләрдә һәм хәтта исемнәрдә аерылып тора - борынгырак юрамалар Рама урынына Падма исеме кулланыла, шул ук вакытта соңгырак Җәйничелек текстларында бары тик Рама сүзе кулланыла.
Даталау
Раманың тарихта булуы, һәм аның кайчан яшәве, әгәр дә аның чын шәхесне чагылдыруы төрле авторлар арасында бәхәсләнә. Кайбер Һинд дине текстларында Рама "Трета Юга"да яки "Двапара Юга"да яшәгән дип раслана бу кайбер авторлар тарафыннан фараз ителгәнчә якынча безнең эрага кадәр 5000 ел, шул ук вакытта башкалар Рама безнең эрага кадәр 102, 67 яки 8-дә яшәгән дип фаразлыйлар. Прото- һәм борынгы Һиндстан тарихында специальләшкән Һинд дине археологы Хасмукх Дһираҗлал Санкалья буенча болар барысы да "саф уйланмалар".
Раманың эпик хикәясе Рамаянаның хәзерге формада төзелеше безнең эрага кадәр 7-енче һәм 4-енче гасырлар арасында даталана. "Рамаяна" буенча басылган эшләре өчен мәшһүр Оксфорд Университетының Санскрит теленең Профессоры Джон Броккингтон буенча оригиналь текст борынгырак заманнарда иҗат ителгән һәм борынгырак вакытта авыздан сөйләп тапшырылган булган, һәм хәзерге галимнәр безнең эрага кадәр 1-енче меңьеллыкта берничә гасыр тәкъдим иткәннәр. Броккингтон карашы буенча "эшнең теленә, стилена һәм эчтәлегенә нигезләнеп аны безнең эрага кадәр якынча 5-енче гасыр дип фаразларга була, һәм бу нигезле фараз."
Фәлсәфәсе һәм символизмы
Раманың тормыш кыйссасы символизм белән үрелгән. Шелдон Поллок буенча Һиндстан текстларында Рама тормышы шедевр итеп сөйләнеп тормышны һәм дөньяны чагылдыру, концепциясен булдыру һәм аңлау өчен кысалар тәкъдим итә. Бөтен дөнья буйлап башка эпослар һәм дини кыйссалар кебек үк, ул тормыш өчен әһәмиятлегә бәйле нәрсә булган, чөнки ул "мәдәнияткә ул нәрсә икәнен әйтә". Раманың тормышы көнбатыш яхшы һәм начар арасында сугыштан катлаулырак, биредә үлемсез куәтле Ходайлар һәм үлеме булган көрәшүче кешеләр арасында ачык аерма бар. Һиндстан традициясендә, бигрәк тә Рама кыйссасында кыйсса илаһи кеше, үлемле Ходай турында бара, алар бергә инкорпорацияләнеп трансцендент халәткә киләләр. Олырак торган җан иясе яманга яманлык бирми, бу берәү үтәргә тиеш нәрсә; изгелекле шәхесләрнең бизәге аларның үз-үзләрен тотышы. (...) Затлы җан һәрвакыт мәрхәмәтле булачак, хәтта башкаларга җәрәхәт ясаучыларга да. Рамаяна 6.115, Вальмики. Шәхес буларак, Рама идеаль шәхеснең хасиятләренең чагылышы булып тора (пурушоттама). Ул индивидуаль шәхес омтылган барлык дәрәҗәләргә ия, һәм ул барлык әхлак бурычларын үти. Рама марьяда пурушоттама яки Дһарма яклаучыларының иң яхшысы.
Родрик Хиндери буенча, 2, 6 һәм 7 китаплар әхлакый тәгълиматы өчен искә алына. Раманың "уйлаучы йөрәк" ысулын булдыру өчен карашларында "мантыйк буенча фикер йөртү һәм эмоцияләр" комбинацияләнгән. Икенчедән, ул әйтелгәне һәм эшләгәне аша "характер әхлагын" булдыру өчен "үзаң һәм гамәл" берлеген булдыра. Өченчедән, Раманың тормышы әхлакны яшәү эстетикасы белән комбинацияли. Раманың һәм аның кешеләре кыйссасы "явызлыкка явызлык белән җавап кайтарырга ярыймы" турында сораулар күтәрә һәм шуннан соң Һинд дине кысаларында бер диапазон сораулар күтәлә, мәсьәлән карма һәм дхарма мәсьәләләре.
Рамаяна
Рама тормышының беренчел чыганагы булып риши Вальмики тарафыннан төзелгән Санскрит эпосы "Рамаяна" булып тора.
Эпосның Һиндстан төбәкләре буенча күп юрамалары бар. Мадхвачарья тарафдарлары ышануынча "Рамаяна"ның борынгырак юрамасы, "мула-Рамаяна" элек булган. Мадһва традициясе аны Вальмики юрамасыннан авторитетлырак дип саный.
Рамаянаның юрамалары күпчелек төп Һиндстан телләрендә бар; Раманың тормышы, гамәлләре һәм илаһи фәлсәфәсен сөйли торган мисалларга Рамаватарам эпос поэмасы керә, һәм Рама тормыш тарихының дәвам булган киңрәк таралган юрамалары:
Бу эпос бөтен Һиндстан буйлап бар, төрле телләрдә һәм мәдәни традицияләрдә.
Адхьятма Рамаяна
Адхьятма Рамаяна соң Санскрит тексты ул Рамаяна текстының рухилыгын өстенлеген алга сөрә. Ул Брахманда Пурананың соңгы өлеше эченә куелган һәм аның якынча өчтән бер өлешен тәшкил итә. Текст фәлсәфи рәвештә Рама Ходае Бхактисын һәм Шактизмны Адвайта Веданта белән килештереп карый, 65-тән күбрәк бүлек һәм 4500-тән артык шигырьдән тора.
Текстта Рама Брахман буларак чагылдырылган (метфаизик чынлык), абстракт кыйммәтләр һәм рухи иделлар Раманың барлык аспектлары һәм атрибутлары булып чагыла. Адхьятма Рамаяна Рамаянаны берәүнең үз җанын үзе өйрәнү символизмына Адвайта терминологиясеннән алынган метафоралар белән тасвирлап күчерә. Текст мәшһүр чөнки ул Тулсидасның мәшһүр "Рамчаритманас"ына йогынты ясаган, һәм Бһанубхакта Ачарьяның "Рамаяна"ның Непали телендә иң популяр юрамасын илһамландырган. Бу шулай ук Тхунчатх Эжутхачан тарафыннан Малаялам теленә тәрҗемә ителгән булган, бу телнең нигезләвенә китергән.
Рамачаритманас
Рамаяна - Санскрит тексты булып тора, шул ук вакытта Рамачаритаманаса "Рамаяна"ны төньяк Һиндстанда киң аңлашыла торган Һинди теленең асаба диалектында янә сөйли. Рамачаритаманаса 16-ынчы гасырда Тулсидас тарафыннан иҗат ителгән булган. Популяр текст Бхакти хәрәкәте кысаларында эпос кыйссасын синтезлау өчен билгеле, шул ук вакытта оригиналь риваятьләр һәм фикерләр шәхси Ходай өчен рухи бхакти (тугъры мәхәббәт) чагылышына трансформацияләнә.
Тулсидас Адхьятма Рамаяна белән илһамландырылган булган, биредә Рама һәм "Вальмики Рамаяна"ның башка персонажлары башка атрибутлары белән ("сагуна" хикәясе) рухи төшенчәләргә һәм атрибутларсыз ("ниргуна" чынлыгы) "Атман" (җан, үз, Брахман)га күчерелгән булган. Капур буенча, "Рамчаритманаса"да Раманың тормыш кыйссасында мифология, фәлсәфә һәм дини ышанулар тормыш хикәсенә, әхлак законына, универсаль кеше кыйммәтләренә комбинацияләнә. Үзенең диалогларында ул кеше дилеммалары, үз-үзеңне тотышыңның идеаль стандартлары, яратучының вазифалары, һәм үзара җаваплылык турында бәхәсләшә. Ул тамашачыларны тормышларын рухи яссылыкта күрергә, алкышлыларны дәвам итәргә өнди, һәм басылганнарны дәва бальзамы белән дәвалый.
Рамачаритманас һәр елны көз белән башкарыла торган Рамага нигезләнгән пьеса буларак билгеле, бу атна буе бара торган "Рамила" сәнгатьләр фестивале дәвамында була. "Рамачаритманас"ка нигезләнгән "Рамаяна"ны "сәхнәгә кую" 2008 елда ЮНЕСКО тарафыннан Кешелекнең Мәдәни Мирасы итеп танылган.
Йога Васиштха
Кеше тырышлыгы үзеңне яхшырту өчен кулланылырга мөмкин һәм Ходайлар тарафыннан мәңге язмыш дигән нәрсә юк. "Йога Васиштха" (Васиштха Раманы өйрәтә). Йога Васиштха ул Санскрит тексты ул Патшазадә Рама һәм Ади Шанкара тарафыннан Һинду фәлсәфәнең Веданта мәктәбенең беренче олы фикер иясе дип аталган Васиштха арасында әңгәмә итеп төзелгән. Тулаем текстта 29 000-нән артык шигырь бар. Текстның кыска юрамасы Лагһу Йогавасиштhа дип атала hәм анда 6000 шигырь бар. Аны тәмамлауның төгәл гасыры билгеле түгел, әмма фараз ителгәнчә якынча 6-ынчы гасырдан 14-енче гасырга кадәр, әмма текст юрамасы 1-енче меңьеллыкта булган булырга охашаган.
Йога Васиштха тексты алты китаптан тора. Беренче китапта Раманың тормыш табигате белән канәгатьләнмәве турында язылган. Икенчесе Рама персонажы аша азат ителүгә омтылуны һәм шундый омтылуга ирешкәннең табигатен тасвирлый. Өченче һәм дүртенче китапларда расланганча азат ителү рухи тормыш аша килә, ул үз өстеңнән тырышлык куюны таләп итә, һәм кыйссаларга кертелгән космологияне һәм метафизиканы тәкъдим итә. Бу ике китап азат ихтиярны һәм кешенең иҗади көчен ассызыклау өчен мәгълүм. Бишенче китапта медитация һәм аның шәхесне азат итәргә көче турында сөйләнә, ә соңгы китапта яктыртылган һәм алкышлы Раманың халәте тасвирлана.
Йога Васиштха Ведантик фәлсәфәнең иң әһәмиятле текстларның берсе дип таныла. Дэвид Гордон Вайт раслаганча текст урта гасыр Адвайта Веданта галимнәре өчен Йога буенча белешмә булып хезмәт иткән. Вайт буенча, Йога Васиштха Һиндстан Йога мәдәниятендә 12-енче гасырга кадәр доминацияләнгән иң популяр текстларның берсе булган.
Башка текстлар
Рама буенча башка тарихи Һинд дине текстларга Тулсидасның Бхусунди Раманайя, Прасанна рагһава, һәм Рамавали керә. Безнең эраның җиденче гасырында Гуҗаратта яшәгән Бхаттиның Санскрит телендә Бхаттикавья поэмасында шул ук вакытта Панининың "Аштадхьяи" грамматик мисаллары турында янә сөйләү бар һәм шулай ук Пракрит теленең һәм сөйләмнең төп шәхесләре турында бар.
Башка тарихи һәм хронологик мәшһүр текст ул Калидасаның "Рагхувамса"сы. Аның кыйссасы "Рамаяна"ның күп детальләрен раслый, әмма аның төрле элементлары бар. Ул Раманың Куша дигән улы вакытында Айодхья башкала булмаган дип искә ала, әмма соңрак ул аңа кайткан һәм аны янә башкала итеп ясаган. Бу текст мәшһүр, чөнки текстта шигърият нәзек һәм Һинд традициясе буенча "Махакавья" дип атала, һәм күп галимнәр комментарларын җәлеп иткән. Ул шулай ук мәшһүр чөнки Калидасаның яшәү вакытын 4-енче һәм 5-енче гасырлар арасында булган дип әйтәләр һәм Калидаса вакытына Рамаяна риваяте инде булган дип фараз ителә.
Махабхаратада "Рамаяна" сюжеты бар. Җәйничелек традициясендә шулай ук Раманың киң әдәбияты бар, әмма гомуми рәвештә анда ул Падма дип атала, мәсьәлән Вималасуриның "Паумачария"сында. Рама һәм Сита шулай ук Буддачылыкның Җатака хикәяләрендә искә алына, мәсьәлән, "Дашаратха - Җатака"да (461 номерлы хикәя), әмма бераз башкачарак әйтелеш белән, мәсьәлән, Лакшмана урынына Лакһана һәм "Рама" урынына "Рама-пандита".
"Вишну Пурана"ның 4 бүлегендә, "Падма Пурана"ның 112 бүлегендә, "Гаруда Пурана"ның 143 бүлегендә һәм "Агни Пурана"ның 5-енчедән 11-енчегә кадәр бүлекләрендә Рама тормышы кыйссасы бар. Шуңа өстәп, Рама кыйссасы "Махабхарата"ның "Вана Парма"сына кертелгән, бу "Рамаяна"ның күпкә борынгырак икәненең шәһадәте булып тора, һәм ул борынгы вакытларда "Махабхарата" эпосында сөйләнелгән булган.
Йогынтысы
Рама кыйссасы Көньяк Азия һәм Көньяк-Көнчыгыш Азия буенча зур иҗтимагый-мәдәни һәм илһам йогынтысы ясаган. Борынгы Санскрит эпосы "Вальмики Рамаяна" кебек популяр, йогынты ясый торган, кабатлана торган һәм уңышлы әдәбият әсәрләре әз.
Оксфорд профессоры һәм Боден Санскрит галиме Артур Энтони Макдонелл буенча, Һинду текстларында сөйләнгән Рама фикерләре кешеләрнең тормышына һәм фикерләренә кимендә ике ярым меңьеллык дәвамында йогынты ясаганнар. Аларның йогынтысы шәхси үз анализдан мәдәни фестивальләргә һәм җәмәгать тамашаларына кадәр булган. Голдман әйтүенчә аның кыйссалары "сурәт, фильм, сынчылык, марионетка курчак тамашаларын, күләгә уеннарын, романнарны, поэмаларны, ТВ сериалларны һәм пьесалар" өчен илһам чыганагы булып торган.
Рама Навами
Рама Навами Раманың тууын бәйрәм итә торган яз фестивале. Фестиваль яз Навратриның өлеше булып тора, ул традицион Һинд дине календаренда Чайтра аеның якты яртысының тугызынчы көненә туры килә. Бу типик рәвештә һәр елны Грегориан календаре буенча Март яки Апрель айларына туры килә.
Көнне гыйбадәтханәләрдә Рама риваятьләрен уку яки өйдә Рама кыйссаларын укып үткәрәләр. Кайбер Вайшнав Һиндулар гыйбадәтханәгә баралар, башкалар өйләрендә дога укыйлар, һәм кайберәүләр музыка Пуджа һәм аартиның өлеше буларак бхаджанда яки киртанда катнашалар. Җәмәгать иганә чаралары һәм волонтер табыннары әзерли. Фестиваль күп Һиндулар өчен әхлакый чагылыш чарасы булып тора. Кайберәүләр бу көнне врата (ашаудан тыелу) яки елгага коену белән билгелиләр.
Бу көнне мәшһүр бәйрәм итүләр Айодхья, Ситамархида, Җанакпурдһам (Непал), Бһадрачалам, Вонтимитта, Кодандарама Гыйбадәтханәсе һәм Рамешварамда була. Берничә урында Рама, Сита, аның бертуганы Лакшмана һәм Хануман өчен "Шобһа ятралар" буларак арба процессияләре яки Ратха-Ятралар була. Айодхьяда күпләр изге Сарайю елгасына чумалар һәм соңыннан Рама гыйбадәтханәсенә баралар.
Рама Навами көне шулай ук Карнатакада һәм Андһра Прадешта Угади белән башланган Васантхотхсавам (Яз фестивале) дип аталган тугыз көн яз фестивале ахырын билгели. Бу көннең кайбер вакыйгалары - ул Телангананың Бхадрадри Котхагудем районында Годавари елгасы ярларында Бхадрачаламда Кальянам (гыйбадәтханә каһиннәре тарафыннан башкарылган церемониаль өйләнү), яггери һәм борыч белән әзерләнгән татлы эчемлек булган "Панакам"ны әзерләү һәм өләшү, процессия һәм Рама гыйбадәтханәсен бизәү.
Пщулчин (Куявия-Диңгез буе воеводалыгы)
Пщулчин  — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Рама
Рамила һәм Дуссеһра
Раманың тормышы һәр елны көз белән театр тамашалары һәм фейерверклар белән уйнала. Бу Рамлила дип атала, һәм тамаша Рамаянадан соң бара яки күбрәк таралган булганча Рамчаритманастан соң. Ул меңнәрчә ел дәвамында башкарыла. Рамага бәйле тамаша һәм бию чаралары Һиндстанда Навратри фестивале вакытында куела. Яхшы һәм Яман арасында риваять сугышын куюдан соң, Рамлила бәйрәм итүләренең кульминациясе Дуссеһрада Дасара, Виджаядашами төнге фестиваленда була, шул вакытта гигант гротекс Явызлык сурәтләре, мәсьәлән, Равана шәйтанның яндырыла, типик рәвештә фейерверклар белән.
Рамлила фестивальләре ЮНЕСКО тарафыннан 2008 елда "Кешелекнең Аерылгысыз Мәдәни Мирасы" дип игълан ителгән булган. Рамлила бигрәк тә Уттар-Прадеш, Уттаракһанд, Бихар һәм Мадхья-Прадеш тарихи әһәмитяле Һинду шәһәрләрендә - Айодхьяда, Варанасида, Вриндаванда, Алморада, Сатнада һәм Мадхубанида билгеле. Эпос һәм аның театр тамашасы безнең эраның 1-енче меңьеллыгында көньяк-көнчыгыш Азиягә күчкән һәм Рамаянага нигезләнгән Рамлила Индонезиянең башкару сәнгатьләренең өлеше, бигрәк тә Бали, Мьянма, Камбоджа һәм Таиланд Һинду җәмгыятьләрендә.
Дивали
Һиндстанның кайбер өлешләрендә Раманың Айодхьяга кайтуы һәм аның таҗ кию церемониясе Дивалины бәйрәм итү өчен төп сәбәп була, ул шулай ук "Утлар Фестивале" буларак мәгълүм. Гайанада Дивали махсус чара буларак билгеләнә һәм күп фанфаралар белән бәйрәм ителә. Ул дөньяның бу өлешендә милли бәйрәм буларак карала һәм Хөкүмәтнең кайбер министрлары шулай ук бәйрәм итүләрдә публик рәвештә катнашалар. Виджаядашими кебек үк, Дивали Һиндстанның төрле җәмәгатьләре тарафыннан Раманың Айодхьяга кайтуы вакыйгаларын искә алу өчен бәйрәм ителә. Мәсьәлән, күп җәмгатьләр Дивалиның бер көнен Кришнаның Наракасур шәйтанын Җиңүен Дивалиның бер көне итеп бәйрәм итәләр.
Көньяк-көнчыгыш Азиядә Һинду сәнгатьләр
Раманың тормыш кыйссасы, Санскритның язма формасында - Рамаяна һәм авыз иҗаты формасында көньяк-көнчыгыш Азиягә безнең эраның беренче меңьеллыгында килгән. Рама кабул ителгән күп фикерләрнең һәм мәдәни темаларның берсе булган, башкалары Буддһа, Шива һәм башка күп Брахманик һәм Буддист фикерләр һәм кыйссалар. Рама һәм башка мәдәни фикерләр аеруча Явада, Балида, Малайяда, Бирмада, Таиландта, Камбоджада һәм Лаоста үскән.
Рамаяна Санскриттан борынгы Ява теленә якынча безнең эраның 860-ынчы елда тәрҗемә ителгән булган, шул ук вакытта тамаша сәнгатьләре мәдәнияте фараз ителгәнчә күбесенчә авыз иҗаты традициясеннән Рамага нигезләнгән бию һәм тамашаларның Тамил һәм Бенгаль юрамаларын илһамландырган дип фараз ителә. Бу тамаша сәнгатьләрнең иң иртә шәһадәте булып Кытай язмалары буенча безнең эраның 243 елга карый. Рама тормышының бию һәм музыка белән бәйрәм итүдән башка көньяк-көнчыгыш Азиядә төзелгән Һинду гыйбадәтханәләрда, мәсьәлән, Йогьякарта (Ява) янында Прамбанан, һәм Блитар янында Панатаранда (көнчыгыш Ява), Рама тормышының киң рельефлары күрсәтелгән. Раманың тормышы көньяк-көнчыгыш Азиядә популяр булган.
14-енче гасырда Айуттхайя Патшалыгы һәм аның башкаласы Айуттхайя Һинду изге шәһәре Айодхья хөрмәтенә аталган булган, дәүләтнең рәсми дине Тхеравада Буддизмы булган. Хәзерге эрага дәвам итеп, Таи патшалары Рама дип аталган булган, бу исем "Рамакиен"ның Рамасы белән илһамландырылган булган - бу Констанс Джоунс һәм Джеймс Райан буенча Санскрит "Рамаяна"ның асаба юрамасы булган. Мәсьәлән, Патша Чулалонгкорн (1853-1910) шулай ук Рама V буларак мәгълүм, шул ук вакытта тәхеткә 2016 елда варис булган Патша Ваджиралонгкорнның исеме Рама Х.
Мәшһүр Рама гыйбадәтханәләре:
Саут-Сент-Пол (Миннесота)
Саут-Сент-Пол  — Америка Кушма Штатларының Миннесота штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Саут-Сент-Пол шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(19240) 1994 AZ10
(19240) 1994 AZ10 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1994 елның 8 гыйнварында Spacewatch тарафыннан Китт-Пик обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1994 AZ10» саналган.
Подъяпольский
Подъяпольский (Подъяпольский) — Диңгез буе краеның Шкотово районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат муссонлы. Кыш коры һәм суык, көннәре аяз. Яз озак бара, салкынча һәм температура тирбәлеше күзәтелә. Җәй исә җылы, явым-төшемле. Көз чагыштырмача җылы, коры һәм аяз. Җәй көне Тын океаннан җылы җил иссә, кышын төньяктан салкын җилләр исә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (96%). Әлеге торак пунктта татарларның өлеше - 0,55%.
Зелёна (гмина Грудек)
Зелёна  — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Михайловка (Пласт районы)
Михайловка (Михайловка) — Чиләбе өлкәсенең Пласт районы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (97%).
NGC 854
NGC 854 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда   тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
.pk
.pk — Пакьстанның югары дәрәҗәле милли домены.
Турина
Турина — Польшаның Люблин воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Марблгед (Массачусетс)
Марблгед  — Америка Кушма Штатларының Массачусетс штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
.pl
.pl — Польшанең югары дәрәҗәле милли домены.
Табан
Табан — Болгариянең София өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
HD236903
HD236903 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Калачиги
Калачиги (Калачиги) — Киров өлкәсенең Верхошижемье районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (2%), руслар (94%), татарлар (1%).
Каппель-ан-Певель
Каппель-ан-Певель (Cappelle-Brouck) — Франциянең Нор департаментына караган коммуна, Тамплёв кантонына карый.
Гөлҗе (Кайнарҗа)
Гөлҗе (Gölce) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Сакарья иле Кайнарҗа илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Пынарбашы (Искендерун)
Пынарбашы (Pınarbaşı) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Һатай иле Искендерун илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Салень
Салень — Франциянең Шаранта-Маритим департаментында урнашкан коммуна.
Татар- башкорт мөнәсәбәтләре
Татар-башкорт мөнәсәбәтләре – 🇷🇺 эчендә яшәгән кардәш башкорт һәм татар халыкларының бер-берсе белән бәйләүче уртак тарихы.
Тасвирлама
Хәзерге Башкортстан Республикасы территориясендә татарлар төп халыкларның берсе һәм бу җирлек алар өчен гадәти төпләнү урыны булып тора. Республиканың төньяк-көнбатыш өлеше элек Идел буе Болгар дәүләте, Казан ханлыгы йогынтысында була, 1550—1580 елларда Казан өязенә керә. 1708—1728 һәм 1731—1734 елларда бу территория (Уфа провинциясе) Казан губернасына буйсына.
Казан ханлыгы яулап алынганнан соң, татарларның күпчелеге яшәү урыннарын ташлап китәргә мәҗбүр була. Казан татарларының Нугай Урдасының Урал алды җиренә күченүләрендә төп фактор — җирле нугай татарлары һәм башкорт халкы белән этник, дини, тарихи-мәдәни тугандашлык ул. Асаба башкортлар торган җирләрдә килгән кешеләр кердәшләр (припущенниклар) буларак төпләнергә рөхсәт ала, һәм башкортларга йөкләтелгән ясакның бер өлешен үзләре түләргә тиеш була. Үз авылларын оештырудан тыш, татарлар кайбер башкорт авылларына да килеп урнаша, һәм тора-бара бу авылларның күбесе татар авылы булып китә. XVII гасырның 70 елларыннан башлап бу территориядә шәһәр-ныгытмаларда һәм чик буйларында хезмәт итү өчен Түбән Новгород һәм Касыйм төбәкләреннән күченгән йомышлы татарлар шактый күбәя.
XX-XXI гасыр
Совет чорында Башкортстан АССР дәүләтенең идарә органнарын формалаштыруда һәм аларның эшчәнлегендә, икътисадның күп тармакларын, сәламәтлек саклау һәм халык мәгарифе системаларын, фән, мәдәният, сәнгать, матбугат чараларын үстерүдә татарлар мөһим роль уйный.
1990—2000 еллар башында татарларны кысрыклау сәясәте яңа төс ала: күп кенә татар мәктәпләре һәм мәктәпкәчә тәрбия учреждениеләре ябыла һәм башкорт учреждениеләре итеп үзгәртелә. Татарлар, руслар һәм башкортлар сан ягыннан бер үк дәрәҗәдә булуга карамастан, татар теленә дәүләт теле статусы бирелми. 2002 елгы халык санын алу нәтиҗәләрен бозып күрсәтү аркасында республикада башкортлар саны татарлар исәбенә шактый арта.
Тарихи контекст
Башкорт-татар кемлекләре мәсьәләсе – 🇷🇺 эчендә яшәгән кардәш башкорт һәм татар халыкларының сәяси яктан актив милләтпәрвәр зыялыларны борчыган милли кемлек төшенчәләре тирәсендәге бәхәсләр.
Туктамый үсә торган глобальләшү тәэсире астында кушма кемлекләр тудыра башлаган кемлек кризисларының милләт төшенчәсе тирәсендәгеләрнең аерым бер очрагы.
Манилий (ай кратеры)
Манилий - Ай өслегенә кече күк объекты бәрелү нәтиҗәсендә барлыкка килгән, диаметры якынча 38,34 км булган кратер.
Татар- башкорт мөнәсәбәтләре
Тел мәсьәләсе һәм башкортларның үзләрен саклау көче
Башкортлар арасында еш татар телендә яки суржик аналогиясендәге "с"-ыплашкан сөйләшү очрый. Әмма кайбер галимнәр уйлавынча татар телендә сөйләшү ― бу татар милли кемлегенең төп күрсәткече түгел. . Чөнки аерым башкорт теле графикасы, нормалары тик 1920 нчы елларда туа, шуңа күрә башкортлар әсәрләрен татар телендә язды. Башкорт әдәби теле — ясалма тел буларак башкорт халкының диалект күптөрлелеген күрсәтү көче булмый, чөнки — татар теле бик якын.
Манилий (ай кратеры)
Атамасы
Кратерга атама Марк Манилий (I век н. э.) хөрмәтенә бирелә.
Татар- башкорт мөнәсәбәтләре
Тел мәсьәләсе һәм башкортларның үзләрен саклау көче
1918 елда Үзәк мөселман хәрби коллегиясендә "башкорт телендә китаплар, әлифбалар, дәреслекләр кирәк" дигән эш калкып чыга. Галимҗан Ибраһимов, Россия Совет Федератив Социалистик Республикасының  Уфа һәм нда яшәүчеләр арасында барган бәхәс-тарткалашны җентекле тикшереп, "башкорт телен, әдәбиятын тудыру теләге ― башкорт милләтчелеге түгел", дигән нәтиҗәгә килә. Марксизм галиме һәм коммунизм тарафдары, ялкынлы публицист-трибун буларак, Галимҗан Ибраһимов башкортларның бу мәсьәләне үзләре теләгәнчә хәл итү юлында тора. Бу турыда ул түбәндәгеләрне яза: “Татар әдәбиятыннан зур бер өлкәнең аерылып чыгуы олуг бер югалту булса да, тарих китереп чыгарган фактлар белән исәпләшергә мәҗбүрбез...
Манилий (ай кратеры)
Тарихы
Кратер Халыкара Астрономия Берлеге (International Astronomical Union (IAU)) тарафыннан 1935 елда раслана.
Татар- башкорт мөнәсәбәтләре
Тел мәсьәләсе һәм башкортларның үзләрен саклау көче
Башкортлар тели икән — мәктәп һәм театрдамы, прошениелар яки әдәбиятта — аларның аерым юл тотарга теләвенә каршы көрәшергә без, татар әдәбиятчыларның, бернинди хакы юк".
Чыгу юлы
Зональ башкорт-татар телен төзү. Ил нигезендә уртак башкорт-татар әдәбияты.
Тирбах
Тирбах — Австриянең Тироль федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Равне (Сежана)
Равне  — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
(19241) 1994 BH4
(19241) 1994 BH4 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1994 елның 16 гыйнварында Эрик Эльст, К. Поллас тарафыннан CERGA обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1994 BH4» саналган.
Равне (Сежана)
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
.pn
.pn — Питкэрн утрауларының югары дәрәҗәле милли домены.
Мильч
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Пюрково (Куявия-Диңгез буе воеводалыгы)
Пюрково  — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Гоешть (Ясси)
Гоешть — Румыниянең Ясси жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Бабенхаузен (Гессен)
Бабенхаузен  — Алманиянең Гессен җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Шарупы
Шарупы (Шарупы ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Шчучынский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
(2433) Sootiyo
(2433) Sootiyo — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1981 елның 5 апрелендә Эдвард Боуэлл тарафыннан Андерсон-Меса обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1981 GJ» саналган.
Күрд (Гөйчай)
Күрд  (Kürd ) — Әзербайҗанның Гөйчай районына караган авыл.
NGC 855
NGC 855 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда   тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Һулимаву мәгарә гыйбадәтханәсе
Һулимав мәгарә гыйбадәтханәсе Һиндстанда, Карнатакада, Бангалор районында, Баннергатта Юлында, Хулимавуда урнашкан. Монда Шива, Ганеша, Дэви Ходайларына табыналар, Махашиваратри фестивале уздырыла, 1500-1600-енче елда тәмамланган, ясаучысы - Шри Шри Балагангадарасвами матт. Һулимав мәгарә гыйбадәтханәсе' , шулай ук "Һулимаву Шива Мәгарә Гыйбадәтханәсе" буларак, яки гади генә "Мәгарә Гыйбадәтханәсе" буларак мәгълүм, Карнатакада, Баннергатта Юлында, Һулимавуда урнашкан, BGS Милли Җәмәгать мәктәбеннән бик якын. Мәгарә Гыйбадәтханәсе белән Шри Шри Бала Гангадарасвами Матха җитәкчелек итә. Шри Рамананд Свамиджи мәгарәдә күп еллар медитация (тапас) эшләгән һәм аның самадхисы шулай ук эчтә булган дип раслана. Эчтә төп өч Ходайларга табыналар. Үзәкне Шива Лингам алып тора, бер якта Дэви поты һәм башка якта Ганеша потының изге урыны. Мәгарәнең башка ягында дхьяна мандап бар. Мәгарә 2000 ел ялгыз таш мәарәсе дип игълан ителгән. Гыйбадәтханә ташлар эчендә табигый мәгарәдә урнашкан. Гыйбадәтханәнең тәфсилле тарихы мәгълүм түгел, әмма гыйбадәтханәгә 400-500 ел дип раслана һәм аны Шри Шри Балагангадарасвами нигезләгән.
Зиярәт кылучылар мәгарә эчендә һәрбер Ходай турында беләләр һәм аларны әйләнеп чыгалар. Изгенең фотосурәте белән самадхи шулай ук анда. Беленмәгән сәбәпләр аркасында мондый гыйбадәтханәләр публик булмаган, гәрчә белгән кешеләр аңа бик еш зиярәт кылалар.
Орм (Луаре)
Орм — Франциянең Луаре департаментында урнашкан коммуна.
Ай-Тур-Сунг-Юган
Ай-Тур-Сунг-Юган — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елга Тунг-Сурт-Юган елгасының сул ярына тамагыннан 4 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 13 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Түбән Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об елгасы Иртеш елгасы кушылган урыннан Төньяк Сосва елгасы кушылган урынына кадәр. Кече елга бассейны — Об кушылдыклары бассейны, Иртештан Төньяк Сосьва тамагына кадәр, елга бассейны — (Түбән) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Астваж
Астваж — Россия территориясеннән ага торган елга. Архангельск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Югары Тойма елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 24 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Төньяк Двина кушылдыклары бассейны Вычегда һәм Сухона елгалары кушылганчы, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Урман (Бакалы районы)
Урман — Башкортстанның Бакалы районында урнашкан авыл.
Томпсон (авыл)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Свонвиль (Миннесота)
Свонвиль  — Америка Кушма Штатларының Миннесота штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Свонвиль шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Зелёне-Друге
Зелёне-Друге — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(19242) 1994 CB1
(19242) 1994 CB1 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1994 елның 3 февралендә С. Отомо тарафыннан Такане обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1994 CB1» саналган.
.ps
.ps — Фәлистыйнның югары дәрәҗәле милли домены.
Блейн (сан алу урыны, Мэн)
Блейн  — Америка Кушма Штатларының Мэн штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Блейн халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Казчина Казтелето (Торино)
Казчина Казтелето — Италиянең Пьемонт төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казчина Казтелето Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Кызыл тыкрык урамы
Урнашкан урыны
Хәзерге вакытта Кызыл тыкрык дип йөртелүче бу урам шәһәрнең үзәк өлешендәге Энгельс һәм Карл Маркс урамнары арасында, Үзәк базарга якын урнашкан.
Тарихы
Идел – Вишера тау һәм металлургия акционерлык җәмгыятенә берләшкән француз эшкуарлары Идел ярындагы Паратск затонында завод төзү өчен уңайлы урын күрәләр. Патша хөкүмәтеннән рөхсәт алгач, 1898нче елда металлургия заводы төзелеше башлана. Завод корпуслары белән бер үк вакытта администрация һәм инженер – техник кадрлар өчен торак йортлар да төзелә башлый. Ул заманның иң зур төзелеше булган бу завод бик тиз арада – 1900нче елда сафка баса. Шул ук вакытта Петербург архитекторы Карл Берг проекты буенча 36 бер катлы таш йортлар төзелә. Бу йортлар заводтан читтәрәк – ылыслы урман үскән урында булып, булачак бистәгә нигез салалар. Төзелеш материалларын ташу өчен, Идел буеннан тимер юл уздыралар. Соңрак бу юлны бистәдә яшәүчеләрне заводка эшкә йөртү өчен файдаланалар. Дүрт вагоннан торган составны халык телендә “күке” дип йөртелүче кечкенә паровоз тартып йөрткән.
Артта калган Россиядә, урманнар һәм сазлыклар арасында французларның коттеджларлардан торган бистәсе  ул вакыт өчен могҗизага тиң булган. Җирле халык бистәгә “француз” кварталы дигән исем биргән.
Кызганычка каршы, 1900нче елгы кризис французларның бөтен планнарын җимереп ташлый. Идел – Вишера җәмгыяте банкротлыкка чыга. Октябрь революциясеннән соң йортлар завод белән бергә Совет дәүләтенә күчә. Эшчеләргә торак йортлар җитмәү сәбәпле, 1929нчы елдан башлап агачтан йортларның икенче каты төзелә. Шушы хәлендә йортлар бүгенге көнгә кадәр сакланганнар. Төрле елларда бу йортларда урындагы җитәкчеләр һәм аларның гаиләләре яшәгән. Бу йортларның берсендә яшәгән Владимир Максимович Гомыляев истәлекләренә тукталып үтми мөмкин түгел.
50нче еллар ахырында һәм 60нчы еллар башында йортларны төзекләндерә башладылар. Һәр фатирга су, газ керттеләр, мичләрне сүтеп, гомуми җылыту системасын булдырдылар. Фатирларга аерым керү юлы һәм салкын булса да, аерым бәдрәф эшләделәр. Шатланып яшә дә яшә”.
Заманнар үзгәрә. Тирә – якта бөтен уңайлыклары булган күп катлы йортлар төзелә. Вакытында биек түшәмле, якты, элиталы булып саналган йортлар искереп, ташландык хәлгә киләләр. Ә бит 1932нче елда шәһәр статусы алган Яшел Үзәннең тарихы шушы йортлардан башлана бит. Шушы тарихи урын сакланып калса, киләчәк буын рәхмәтле булыр иде.
Соңгы елларда “Полукамушки”лар муниципаль әһәмияткә ия тарихи истәлек диеп танылды. Кызганычка каршы, бу карар кабул ителгән арада  йортларның саны 8гә генә калды. Аларны саклап калу өчен махсус план булдырылды. Якын арада тарихи йөзе сакланган хәлдә, йортларны заманча яшәргә яраклы итеп реконструкцияләү эшләре башланачак. Киләчәктә “Француз бульвары” дип йөртеләчәк квартал шәһәрнең иң матур урыны булыр дип ышанасы килә.
HD236977
HD236977 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Террорчылык
Террорчылык — террорны систематик килеш куллануга нигезләнгән сәясәт. .
Тирзе
Тирзе — Австриянең Тироль федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Гөлҗегыйз (Теккекөй)
Гөлҗегыйз (Gölceğiz) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Самсун иле Теккекөй илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).