cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Адамовице (Мазовия воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
NGC 2045
NGC 2045 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Кампо дела Фьера (Терни)
Кампо дела Фьера — Италиянең Умбрия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Кампо дела Фьера Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Доленьци
Доленьци — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Пурю-о-Буа
Пурю-о-Буа (Pouru-aux-Bois) — Франциянең Арденны департаментына караган коммуна, Восточный Седан кантонына карый.
Доленьци
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Пурю-о-Буа
Географиясе
Коммуна мәйданы — 9.02 км².
Паениер-Джанкшен (Монтана)
Паениер-Джанкшен  — Америка Кушма Штатларының Монтана штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Махмутлар (Яхшихан)
Махмутлар (Mahmutlar) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Кырыккале иле Яхшихан илчесенә караган бер авыл (köy).
Паениер-Джанкшен (Монтана)
Географиясе
Паениер-Джанкшен халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Баттенберг (Пфальц)
Баттенберг  — Алманиянең Рейнланд-Пфальц җирендә урнашкан коммуна.
Согукпынар (Гөксун)
Согукпынар (Soğukpınar) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Каһраманмараш иле Гөксун илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Денизбаҗы (Бозова)
Денизбаҗы (Denizbacı) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Шанлыурфа иле Бозова илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Тшусколонь
Тшусколонь — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Эссексвилл (Мичиган)
Эссексвилл  — Америка Кушма Штатларының Мичиган штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Эссексвилл шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Младежко
Младежко — Болгариянең Бургас өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кальдьеро
Кальдьеро — Италиянең Венето төбәгендә урнашкан коммуна. провинциясе составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Флүзә Хәйруллина
Хәйруллина Флүзә Тимергазим кызы (7 февраль 1960 ел) — Эстонияның башкаласы Таллинда эшләп килүче «Агыйдел» башкорт мәдәни оешмасы рәисе, Башкортстанның атказанган мәдәният хезмәткәре (2007), III бөтендөнья башкортлары корылтае делегаты, Салават Юлаев ордены кавалеры (2015). Эстониядә яшәүче татар. Таллинда беренче татар мәктәбен оештыручы.
Биографиясе
Чыгышы белән Башкортстанның Бакалы районы Яңа Корыч авылынын, Казан дәүләт университетының журналистика факультетын тәмамлаган.
Флүзәнең ире диңгезче була, Советләр Берлеге чакта, 1986 елда алар Эстония диңгезе пароходчылыгына юнәлмә буенча эшкә китә. Биредә Хәйруллиннарның кызлары Эльвира һәм уллары Илнур туа. Гаилә башлыгы эше барышында хәбәрсез югалгач, тол калган хатын балаларын ялгызы тәрбияли. Эльвира, Оксфорд колледжын тамамлап, университетта укый.
Алган һөнәре буенча эшкә урнашырга мөмкинлек булмаганлыктан, Флүзә балалар бакчасында тәрбияче булып эшли. Тиз арада эстон телен өйрәнә һәм русча сөйләшкән тәрбияләнүчеләрен эстонча өйрәтә башлый. Ары инглиз, немец һәм гарәп телләрен өйрәнә.
Моннан тыш Флүзә баянда уйный һәм җырлый. Эстонияда татар-башкорт чараларында катнаша.
«Агыйдел» мәдәни оешмасы һәм аның җитәкчесе Флүзә Тимергазим кызы Таллинда «Эстония помнит: Салават Юлаев» дигән китап нәшер итә. Басмага сугышчы шагирның бер тотам әсәре кертелгән. «Уралым» шигыре башкортча, ә калганнары эстон һәм рус телләрендә. Галимнәр Инга Гвоздикова белән Виктор Сидоровның тарихи хезмәтләреннән, «1773-1775 еллардагы Крәстияннәр сугышы», «Пугачев күтәрелеше» китапларыннан өзекләр, Эстониянең Тарту шәһәре милли архивының батыр һәм аның атасы Юлай Азналинга тирәсендә документлар күчермәләре урын алган. Башкортстанның халык шагыйре Мостай Кәримнең «Салауат. Тавыш аралаш җиде төш» драмасы эстон һәм рус телләрендә бастыра.
Виджин (Велюнский повяты)
Виджин  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Флүзә Хәйруллина
Биографиясе
2007 елда Флүзә Хәйруллина «Башкортостанда атказанган мәдәният хезмәткәре» дигән мактаулы исемгә лаек булп, ә 2015 елда Салават Юлаев ордены белән бүләкләнә.
(3708) 1974 FV1
(3708) 1974 FV1 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Барзас (елга)
Барзас — Россия территориясеннән ага торган елга. Тум өлкәсе, Кемерово өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы КАР/Об/2542/339/268 урнашкан. Елга озынлыгы 110 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Чулым елгасы, Зырянское авылындагы су үлчәү постына чаклы. Кече елга бассейны — Об Иртеш кушылганга чаклы, елга бассейны — Об (өске өлеше) Иртеш кушылганга чаклы.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Доленя Вас-при-Артичах
Доленя Вас-при-Артичах — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Антьян
Антьян — Франциянең Ньевр департаментында урнашкан коммуна.
Адамово (Вишковский повяты)
Адамово  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
NGC 2046
NGC 2046 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Бернис (кратер)
Бернис — Венера планетасының -40.7°N, -14.8°W координаталары буенча урнашкан, диаметры якынча 12,6 километр озынлыкта булган кратеры.
Исеме
Бернис кратеры грек хатын-кыз исеме хөрмәтенә аталган.
Дялу-Фрумос (Гирда-де-Сус, Алба)
Дялу-Фрумос — Румыниянең Алба жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Тангыт (Әзербайҗан)
Тангыт  (Tanqıt ) — Әзербайҗанның Гах районына караган авыл.
Дубравляны (Мастовский районы)
Дубравляны  (Дубраўляны ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Мастовский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Киевка (Самар өлкәсе)
Киевка (Киевка) — Самар өлкәсенең Кошки районында урнашкан авыл.
Халык
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (54,2%), әзериләр (33,3%), чуашлар (14,3%).
Махмутлу (Каракочан)
Махмутлу (Mahmutlu) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Элазыг иле Каракочан илчесенә караган бер авыл (köy).
Пальная (Вожа кушылдыгы)
Пальная — Россия территориясеннән ага торган елга. Мәскәү өлкәсе, Рязань өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Вожа елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 30 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Ука бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Ука елгасы кушылдыклары бассейны Мукшы елгасы кушылганчы, елга бассейны — Ока.
Пурю-Сен-Реми
Пурю-Сен-Реми (Pouru-Saint-Remy) — Франциянең Арденны департаментына караган коммуна, Восточный Седан кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 10.19 км².
Балыкчы (Алтай Республикасы)
Климат
Климаты уртача континенталь. Кыш озын һәм суык. Җәй кыска һәм кызу була. Июль һәм август айларында еш яшен яшнәүләр күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: алтайлар (97%).
Куэй
Куэй — Франциянең Югары Гаронна департаментында урнашкан коммуна.
Согуксу (Ортаһисар)
Согуксу (Soğuksu) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Трабзон иле Ортаһисар илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Доленя Вас-при-Кршкем
Доленя Вас-при-Кршкем — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Денизбүкү (Үнье)
Денизбүкү (Denizbükü) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Орду иле Үнье илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Баузендорф
Баузендорф — Алманиянең Рейнланд-Пфальц җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Адамово (гмина Йонець)
Адамово  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
NGC 2047
NGC 2047 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Бартлетт (Нью-Гэмпшир)
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Тшцелин
Тшцелин — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Ануа (Ньевр)
Ануа — Франциянең Ньевр департаментында урнашкан коммуна.
Парадайз (Монтана)
Парадайз  — Америка Кушма Штатларының Монтана штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Кампо дел'Алпе (Торино)
Кампо дел'Алпе — Италиянең Пьемонт төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Парадайз (Монтана)
Географиясе
Парадайз халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Кальто
Кальто — Италиянең Венето төбәгендә урнашкан коммуна. провинциясе составына керә.
Парадайз (Монтана)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кампо дел'Алпе (Торино)
Географиясе
Кампо дел'Алпе Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Фролы (Киров өлкәсе)
Фролы (Фролы) — Киров өлкәсенең Юрья районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
Момина-Церква
Момина-Церква — Болгариянең Бургас өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Контиль
Географиясе
Коммуна мәйданы — 9,31 км².
Төсле күрүне тикшерү
Төсле күрүне (ТК) тикшерү еш кына күз төбенең нәселле дистрофияләренең клиник тикшеренүләрендә кулланыла,  бу очракларда күрү үткенлеге кимүе һәм күрү кырының үзгәрүе алдында төс сизү  үзгәрүе була ала.
Мәсләкләр
NB Макуланың булдырылган чирләрендә колачның сары-зәңгәр өлешендә, ә күрү нервы зарарланганда — кызыл-яшелендә аномалияләр барлыкка килә.
Төсләрне тою сынаулары
1.  Ишихара сынавын беренче чиратта, кызыл һәм яшел төсне тоюда нәселле кимчелекләрне ачыклау өчен тикшереп табуда үткәрәләр. Ул 16 җәдвәлдән тора, аларның һәрберсендә авыру атарга тиеш булган сын яки санны ясаган нокталар калыбы бар (рәс. 1.31а). Әгәр берәр нинди төсне тою җитмәсә, авыру берничә сынны гына таный алачак. Әгәр җитәрлек күрү үткенлеге белән авыру сынау җәдвәлен танымаса, бу хәйләләү турында аңлата.
2.  Харди-Рэнд-Ритлер сынавы Ишихара сынавына охшаш, ләкин тулырак, чөнки барлык өч нәселле кимчелекләрне дә билгеләп була (рәс. 1.31б).
4.  100 төсмерле Фарнсворт-Мунсел сынавы — төс тоюның нәселдән килгән һәм булдырылган кимчелекләрен ачыклау өчен иң төгәл сынау, ләкин тәҗрибәдә аны сирәк кулланалар. Сынау, атамасына карамастан, 4 рәтле 85 төрле төсле фишкалардан тора, аларның һәрберсенә 2 кырый фишка беркетелгән, ә калганнарын күчереп була (аларны гадәттә тикшерүче бутый) (рәс. 1.31г):
а) авыруга буталган фишкаларны тәртипләргә кушалар;
б) аннары тартманы ябалар һәм әйдәндерәләр, нәтиҗәдә фишкаларның билгеләре күренә башлый;
в) тикшерү нәтиҗәләрен махсус җәдвәлгә язалар;
(4371) Фёдоров
(4371) Фёдоров  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Төсле күрүне тикшерү
Төсләрне тою сынаулары
г) дихромазиянең һәр өч төре җәдвәлнең билгеле бер меридианындагы үзгәрешләр белән сыйфатлана (рәс. 1.32).
(4371) Фёдоров
Тарихы
1983 елның 10 апрелендә Черных Л. И. тарафыннан Кырым обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1983 GC2» саналган.
Пр. Летний Пасол
'''Пр. Летний Пасол''' — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елга КАР/ОБЬ/1632/24/18    кушыла. Елга озынлыгы 30 км.
Төсле күрүне тикшерү
Төсләрне тою сынаулары
4. 15 төсмерле Фарнсворт сынавы Фарнсворт-Мунсел сынавына охшаш, ләкин 15 фишкадан тора.
Пр. Летний Пасол
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об елгасы Вах елгасы кушылган урынган Нефтеюганск каласына кадәр . Кече елга бассейны — Вах, елга бассейны — (Югары) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Ель (Мичиган)
Ель  — Америка Кушма Штатларының Мичиган штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Ель шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Дубравляны (Шчучынский районы)
Дубравляны  (Дубраўляны ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Шчучынский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Доленя Вас-при-Мирний Печи
Доленя Вас-при-Мирний Печи — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Виджин (Лаский повяты)
Виджин  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Ланг-Яха
Ланг-Яха — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә ага. Елга  Вэнто-Кой-Яха елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 64 км.
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Рюбекур-э-Ламекур
Рюбекур-э-Ламекур (Rubécourt-et-Lamécourt) — Франциянең Арденны департаментына караган коммуна, Восточный Седан кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 4.61 км².
Адамово (гмина Нове Място)
Адамово  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Махмутлу (Силопи)
Махмутлу (Mahmutlu) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Шырнак иле Силопи илчесенә караган бер авыл (köy).
Денизгөрен (Яйладагы)
Денизгөрен (Denizgören) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Һатай иле Яйладагы илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Бикердайк (кратер)
Бикердайк — Венера планетасының -82°N, -171.3°W координаталары буенча урнашкан, диаметры якынча 36,3 километр озынлыкта булган кратеры.
Исеме
Бикердайк кратеры Америка медигы Мария Бикердайк хөрмәтенә аталган.
Кальтрано
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Баулер (Аденау)
Баулер  — Алманиянең Рейнланд-Пфальц җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Тшцель-Одбудова
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Кампо дел'Опио (Реҗо Эмилия)
Кампо дел'Опио — Италиянең Эмилия-Романья төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
(355) Габриелла
(355) Габриелла  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1893 елның 20 гыйнварында Огюст Шарлуа тарафыннан Ницца обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1893 E» саналган.
Доленя Вас-при-Полици
Доленя Вас-при-Полици — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
NGC 2048
NGC 2048 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Юлай Шамилоглы
Юлай Шамилоглы, Юлай Мөхәммәд (Зөфәр) улы Шамилоглы (Әхтәмов) (1958 елның 2 мае, АКШ, Нью-Йорк) — америкалы татар галиме һәм тарихчысы, тарих фәннәре докторы, Висконсин-Мэдисон университетының (АКШ) Алман, скандинав һәм славян телләре кафедрасы профессоры һәм Назарбаев университетының (Казакъстан) казакъ теле һәм тюркология кафедрасы мөдире һәм профессоры. Татарстан Фәннәр академиясенең чит ил академигы.
Тәрҗемәи хәле
Юлай Шамилоглы 1958 елның 2 маенда Нью-Йоркның Бронкс районында туган. Әтисе Мөхәммәд Шамилоглы Зөфәр Госман улы Әхтәмов исеме белән 1916 елның 22 маенда РИ Уфа губернасы (хәзерге Башкортстанның Чакмагыш районы) Митрәй-Әюп авылында туган. Икенче бөтендөнья сугышы вакытында Ленинград тирәсендә сугыша, алманнарга әсирлеккә эләгә, Миттенвальд лагеренда тотыла, аннан соң Төркиядә яши, 1951 елда Нью-Йоркка килә, 1957 елда АКШ ватандашлыгы ала. Әнисе Фагыйлә (Фаилә) Хөсәен кызы Аги 1922 елның 4 гыйнварында Благовещенск-на-Амуре шәһәрендә туган. Әнисенең ата-бабалары Пенза ягы (хәзерге Мордовиянең Атюрьев районы) Нагур авылыннан. Әнисе ягыннан бабасы Хөсәен Ватандашлар сугышы башлангач, гаиләсе белән Кытайга качып китә, Харбинда төпләнеп, сәүдәгәрлек иткән. Аннан гаилә Төркиягә күченә. Әнисе Фагыйлә Аги Истанбулга дусты (Мәхмүд Ураллы) янына килгән Мөхәммәд Шамилоглыга кияүгә чыгып, 1957 елның октябрендә Нью-Йоркка килә. 1958 елда уллары Шамил, 1959 елда Идел исемле уллары туа.
Юлай Шамилоглы гаиләсе белән Нью-Йоркның Бронкс районында яши. Балалар бакчасыннан алып 6нчы сыйныфка кадәр өйләре янындагы 70нче мәктәптә, 7нче һәм 9нчы сыйныфларда 117нче үсмерләр мәктәбендә укый. Нью-Йорктагы 3 махсус гимназиянең берсе булган Бронкс югары фән мәктәбенә кабул ителә. 1975 елда әлеге мәктәпне тәмамлап, укуын Колумбия колледжында (Нью-Йоркның Колумбия университеты) дәвам итә. Профессор Тибор Халаши-Кун (Tibor Halasi-Kun) җитәкчелегендә тюркология белән фәнни шөгыльләнә башлый. Колумбия колледжында укуының 3нче елында «Якын Көнчыгышның телләре һәм мәдәниятләре» темасын сайлап, гарәп теле, госманлы теле, төрек әдәбияты һ. б. дәресләр ала. Шулай ук француз, рус, венгр, кытай телләрен тирәнтен өйрәнә. Рәсми остазы профессор Кэтлин Р.Ф. Берилл була. Университетны тәмамлаганда Шәрыкны өйрәнү өлкәсендәге Таракнат Дас (Taraknath Das) премиясе белән бүләкләнә.
1983-1986 елларда Блумингтондагы Урал-Алтай тикшеренүләр департаментында төрки телләр мөгаллиме, гыйльми тикшеренүче.
Бүгенге көндә ул ― Висконсин-Мэдисон университетының (АКШ) Алман, скандинав һәм славян телләре кафедрасы профессоры һәм (Нур-Солтан, Казакъстан) казакъ теле һәм тюркология кафедрасы мөдире һәм профессоры. Ул АКШ һәм Татарстандагы чыганакларга таянып эш йөртә. Казанга беренче тапкыр 1989 елда килә.
Гыйльми кызыксынулар өлкәсе
Юлай Шамилоглы – Үзәк Азия телләренең чагыштырма лингвистика мәсьәләләрен өйрәнүче күренекле белгеч. Төрки филология, казакъ, татар, үзбәк телләренең хәзерге һәм тарихи аспектларын, Евразиянең урта гасыр һәм хәзерге чор иҗтимагый, икътисади һәм интеллектуаль тарихын, славян, урал һәм алтай халыкларының телләрен һәм мәдәниятен өйрәнү буенча берничә программа кысаларында әлеге илләрнең мәдәният һәм әдәбият тарихы белән шөгыльләнә. 100гә якын фәнни хезмәт авторы. Аның фәнни җитәкчелегендә 6 докторлык һәм 3 магистрлык диссертациясе якланган.
Дялу-Фрумос (Димбовица)
Дялу-Фрумос — Румыниянең Димбовица жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Петруниха (Утка кушылдыгы)
Петруниха — Россия территориясеннән ага торган елга. Пермь крае, Свердловск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Утка елгасының сул ярыннан 17 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 11 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Чусоваяелгасы, Ревда каласыннан Кын авылы янындагы су үлсәү постына чаклы. Кече елга бассейны — Чулман кушылдыклары бассейннары, Агыйдел кушылганга чаклы, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Арбурс
Арбурс — Франциянең Ньевр департаментында урнашкан коммуна.
Мрежичко (Бургас өлкәсе)
Мрежичко  — Болгариянең Бургас өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Горный (Самар өлкәсе)
Горный (Горный) — Самар өлкәсенең Кошки районында урнашкан бистә.
Халык
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (66,7%), чуашлар (19%), үзбәкләр (14,3%).
Пуралн-Еган
Пуралн-Еган — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елга Аган елгасының уң ярына тамагыннан 331 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 70 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об елгасы Вах елгасы кушылган урынган Нефтеюганск каласына кадәр . Кече елга бассейны — Вах, елга бассейны — (Югары) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Конц-ле-Бен
Конц-ле-Бен (Contz-les-Bains) — Франциянең Мозель департаментына караган коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 3,19 км².
Искәрмәләр
Конц-ле-Бен
Зилвоки (Мичиган)
Зилвоки  — Америка Кушма Штатларының Мичиган штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Зилвоки шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Бат (Нью-Гэмпшир)
Бат  — Америка Кушма Штатларының Нью-Гэмпшир штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Адамово (Журоминский повяты)
Адамово  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Доленя Вас-при-Полховем Градцу
Доленя Вас-при-Полховем Градцу — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Согуксу (Вакфыкебир)
Согуксу (Soğuksu) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Трабзон иле Вакфыкебир илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Махмутлу (Чичекдагы)
Махмутлу (Mahmutlu) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Кыршеһир иле Чичекдагы илчесенә караган бер авыл (köy).
Камизано-Вичентино
Камизано-Вичентино — Италиянең Венето төбәгендә урнашкан коммуна. провинциясе составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Тасмалы (Гах)
Тасмалы  (Tasmalı ) — Әзербайҗанның Гах районына караган авыл.
Денизевлер (Гөлҗүк)
Денизевлер (Denizevler) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Коҗаэли иле Гөлҗүк илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Виджинув
Виджинув — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Франшваль
Франшваль (Francheval) — Франциянең Арденны департаментына караган коммуна, Восточный Седан кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 19.6 км².
Беле
Климат
Климаты уртача континенталь. Кыш озын һәм суык. Җәй кыска һәм кызу була. Июль һәм август айларында еш яшен яшнәүләр күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: алтайлар (21%), руслар (68%).
Баулер (Нойербург)
Баулер  — Алманиянең Рейнланд-Пфальц җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Бинета (кратер)
Бинета — Венера планетасының -57.3°N, -144.1°W координаталары буенча урнашкан, диаметры якынча 10,7 километр озынлыкта булган кратеры.
Тшциниця (Гродзиский повяты)
Тшциниця  — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Шараповы
Шараповы (Шараповы) — Киров өлкәсенең Юрья районында урнашкан авыл.
Халык
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
Еленка (Вытебеть кушылдыгы)
Еленка — Россия территориясеннән ага торган елга. Калуга өлкәсе, Орловкая өлкәсе, Тула өлкәсе, Брянск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Вытебеть елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 16 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Ука бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Ука елгасы кушылдыклары бассейны Мукшы елгасы кушылганчы, елга бассейны — Ока.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Доленя Вас-при-Раки
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Парк-Сити (Монтана)
Парк-Сити  — Америка Кушма Штатларының Монтана штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Парк-Сити халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Мыглен
Мыглен — Болгариянең Бургас өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кюньо (коммуна)
Кюньо — Франциянең Югары Гаронна департаментында урнашкан коммуна.
Кампо Джемини (Рим)
Кампо Джемини — Италиянең Лацио төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Кампо Джемини Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Үзәк Апеннин тауларыннан көнбатышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Адамово (Маковский повяты)
Адамово  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
NGC 2049
NGC 2049 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Электроретинография
Электроретинография (ЭРГ) — уртача киеренкелектәге яктылык белән ярсытканда челтәркатлауның эш потенциалын теркәү. Потенциалларны электродлар арасында теркәлә, аларның берсе (актив) мөгезкатлау яки аскы кабакның кырые астындагы тире белән ялгана, икенчесен (тикшерү) маңгайга куялар. Электродлар арасындагы потенциал көчәйтелә һәм мониторда күрсәтелә (рәс. 1.33). Нормада ЭРГ ике фазалы (рәс. 1.34).
1. а-дулкын — фоторецепторлар чыганагы булган башлангыч тискәре компонент.
2. b-дулкын — зуррак амплитудадагы киләсе уңай компонент. B-дулкын калий ионнарының Мюллер күзәнәкләренә һәм күзәнәкләрдән агымын күрсәтә, ләкин ул турыдан фоторецепторларның функциональ торышына бәйле. Аның мәгънәсе фоторецепторлар саклануының ышанычлы раславы. В-дулкынның амплитудасын а-дулкынның нигезеннән b-дулкынның очына кадәр үлчиләр. Амплитуда караңгылыкка җайлашу һәм яктылык ярсытулары арту йогынтысында күтәрелә. b-дулкын b-1 һәм b-2 субкомпонентларыннан тора. Беренчесе, мөгаен, таякчыклар һәм колбачыклар эшчәнлегеннән, ә икенчесе күбесенчә колбачыклар эшчәнлегеннән гыйбарәт. Махсус җиһаз ярдәмендә таякчыклар һәм колбачыклар җавабын аерым аерып була.
Нормаль ЭРГ
Нормаль ЭРГ 5 төрле җаваптан тора. Беренче 3 төре 30 минут караңгылыкка җайлашудан соң (скотопияле ЭРГ), соңгы 2-се — уртача якты таралган яктылыкка 10 минут җайлашканнан соң теркәлә (Фотопияле ЭРГ) (рәс. 1.35). Балалар 30 минут эчендә караңгылыкка җайлашуда кыенлыклар кичерә ала, шуңа күрә түбән киеренкелекле ак яки зәңгәр яктылыкны (мезопияле ЭРГ) өстен таякчыклар җавабын үстерү өчен кулланалар.
1. Скотопияле ЭРГ
а) көчсез ак кабынуга яки зәңгәр ярсыткычка    таякчыклар җавабы  югары амплитудалы b-дулкын һәм түбән амплитудалы яки бөтенләй теркәлмәгән а-дулкын белән сыйфатлана;
б) таякчыклар һәм колбачыкларның катнаш җавабы  бик якты ак яктылык кабынуы өчен барлыкка килә һәм шактый а-дулкын һәм b-дулкын белән сыйфатлана;
в) осциллятор потенциаллар якты кабынулар өчен килеп чыга һәм җайланманың махсус рәвешендә теркәлә. Осциллятор тирбәнүләр b-дулкынның күтәрелгән өлешендә барлыкка килә һәм челтәркатлауның эчке катлам күзәнәкләреннән килә.
2.  Фотопияле ЭРГ
а) колбачыклар җавабы бер якты кабыну өчен барлыкка килә һәм кечкенә дулкынланулар белән а-дулкын һәм b-дулкын белән сыйфатлана;
б) колбачыклар фликеры  таякчыклар кабул итмәгән 30 Гц ешлыктагы җемелдәүче яктылык ярсыткычлары белән ярсытканда, колбачыкларның аерым җавабын теркәү өчен кулланалар. Колбачыклар җавабы сәламәт күздә 50 Гц ешлыктагы ярсыткыч белән килә, шуннан соң шәхси сизгерлек дәрәҗәсенә карап, җавапны теркәп булмый (җемелдәүләр кушылуның кискен ешлыгы).
Мультифокаль ЭРГ
Мультифокаль ЭРГ — челтәркатлауның функцияләрен топографияле картографияләү ысулы (рәс. 1.36).
Этәргеч төрләрен челтәркатлау фоторецепторлары тыгызлыгы белән чагыштырыла. Рецепторлар тыгызлыгы югары булган фовеола өлкәсенә фоторецепторлар тыгызлыгы түбәнрәк булган периферия белән  чагыштырганда көчсезрәк этәргечләр төшә. Нормаль ЭРГ-дагы кебек һәрбер аерым ноктада бер-бер артлы үлчәүләр үткәреп һәм дулкынның амплитудасын һәм  озынлыгын үлчәп теркәп була. Барлык мәгълүматны күрү калкулыгы дип аталган өч үлчәмле схема формасында берләштерәләр. Ысулны челтәркатлау дисфункциясенең барлык очракларында диярлек кулланалар.
(2206) Габрова
(2206) Габрова  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1976 елның 1 апрелендә Черных Н. С. тарафыннан Кырым обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1976 GR3» саналган.
Согуксу (Җаник)
Согуксу (Soğuksu) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Самсун иле Җаник илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Арзамбуи
Арзамбуи — Франциянең Ньевр департаментында урнашкан коммуна.
Кампанья-Лупия
Кампанья-Лупия — Италиянең Венето төбәгендә урнашкан коммуна. провинциясе составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Махмутлу (Мерзифон)
Махмутлу (Mahmutlu) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Амасья иле Мерзифон илчесенә караган бер авыл (köy).
Котадгу белег
«Котадгу белег» (Игелекле белем) — Йосыф Баласагуни тарафыннан 1070 елда язылган әсәр, борынгы әдәби төрки телдә (ингл.) иҗат ителеп безнең заманга килеп җиткән язма ядкәрләрнең иң зурысы һәм күренеклесе.
Йосыф Баласагуни бу ундүрт меңгә якын шигъри юл тәшкил иткән бу фәлсәфи эчтәлекле, әхлакый-дидактик поэманы Төркстанның Җидесу төбәгендәге Баласагун шәһәрендә иҗат итә.
«Котадгу белег» әсәрендә персонажлар урынына шартлы төстә дүрт зат алынган. Болар:
Әсәр шушы дүрт затның бер-берсе белән сөйләшүләре, сорау һәм җаваплары, бәхәсләре төсендә язылган. Шундый үзара сөйләшүләр барышында алар бик күп проблемаларга кагылалар: дәүләт һәм аңа  карата кешенең бурычы, дәүләт башлыгының үз халкына хуш килерлек сыйфатлары; гыйлем,  мәгърифәт, акыл-зиһен һәм аның хорафаттан хөрлеге мәсьәләләре, кеше гомеренең зур  мәгънәсе, гаилә, гаделлек, кешеләрнең үзара мөнәсәбәт-мөгамәләләре, хезмәт һәм  иҗат, тынычлык һәм сугыш — тагын башка күп шундый әһәмиятле мәсьәләләр күтәрелә. Шагыйрь бу мәсьәләләргә үзенең мөнәсәбәтен ача бара. Ул актив һәм айнык акыл-зиһен ягында, шулай ук фән, мәгърифәт һәм турылык тарафдары, кешенең үз иленә намус белән  хезмәт итеп, гомер юлын зур мәгънә белән кичүе ягында.
Шигъри сөйләме барышында шагыйрь төрки халыкларның бай мәкаль хәзинәсенә, шагыйрьләрнең хикмәтле юлларына, борынгы фикер ияләренә — фәлсәфәчеләренә мөрәҗәгать итә, аларның фикер-карашларын раслап, үзеннән баетып, үстереп яки тәнкыйтьләп, киресенчә, алар белән кискен бәхәсләргә керә.
Тарих
Котадгу белег 462 һиҗри / 1069-1070 милади елда тәмамланып, Кашгарның шахзадәсе en:Tavghach Bughra Khanга бүләк буларак тәкъдим ителә. Тимуридлар чорында (ингл.) киң танылган бу әсәрнең (Dankoff, 3) бүгенге көндә өч нөсхәсе генә сакланган (табылган шәһәрләре буенча таныш):
Бу өч текстның эчтәлеге гомумән алганда бер булсада, сүзләр сайлау кебек нечкәрәк мәсьәсәлендә бер-берсеннән аерыла.
Тел
Котадгу белег еш урта чор төрки теле (ингл.) яки караханча дип йөртелгән караханлылар ханлыгында кулланылышта булган уйгыр-карлук (хаканийә) телендә язылган. Соңгысының Орхон язуларының (ингл.) иртәнге төрки теленә (ингл.) охшаган, but in addition to the төрки базасына фарсы теленнән (ингл.) зур күләмдә алынмалар пәйда булуы күренә. Фарсы һәм гарәп теленнән кергән махсус сүзләрдән тыш, Dankoff Котадгу белегтә фарсы теленнән күп санлы калькаларның кулланылганын ассызыклый.
Хәдис һәм Коръәннән чыккан Ислам тәгълиматына караган хикмәтләрнең, фарсы калькалар, фарсы һәм гарәп теленнән алымлаларының бик күп булуына карамастан, Ислам текстларына махсус сылтамалар бирелми, Ислам тәгълиматына караган төшенчәләрне билгеләр өчен фарсы яки гарәп сүзләр кулланылмый. Бу Исламның Урта Азиягә суфилар китергән аргументын көчләндерә дип кабул ителә.
Эскомбр-э-ле-Шенуа
Эскомбр-э-ле-Шенуа (Escombres-et-le-Chesnois) — Франциянең Арденны департаментына караган коммуна, Восточный Седан кантонына карый.
Денизевлери (Атакум)
Денизевлери (Denizevleri) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Самсун иле Атакум илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Эскомбр-э-ле-Шенуа
Географиясе
Коммуна мәйданы — 8.29 км².
Дялу-Фрумос (Сибиу)
Дялу-Фрумос — Румыниянең Сибиу жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Яхреньга (Кокшеньга кушылдыгы)
Яхреньга — Россия территориясеннән ага торган елга. Архангельск өлкәсе, Вологда өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Кокшеньга елгасының сул ярыннан 222 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 23 км.
Электроокулография
Электроокулография (ЭОГ) — уңай корылмалы мөгезкатлау белән күзнең тискәре корылган арткы котып арасында  даими потенциалны тикшерү ысулы (рәс. 1.37). Бу ысул челтәркатлауның пигментлы эпителие (ЧПЭ) һәм фоторецепторларның активлыгын чагылдыра. Димәк, фоторецепторлар дәрәҗәсенә якын булган күзнең зарарлануларында ЭОГ нормаль  булачак. Күпчелек очракта, ЧПЭ-ның таралган яки киң үзгәрешләре ЭОГ күрсәткечләренә шактый йогынты ясый.
Яхреньга (Кокшеньга кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Вага елгасы. Кече елга бассейны — Төньяк Двина, Вычегда һәм Кече Төньяк Двиналар кушылган урыннан түбәнрәк, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Электроокулография
Техникасы.
Сынауны караңгылыкка һәм яктылыкка җайлашу шартларында үткәрәләр: а) электродларны күзнең эчке һәм тышкы  почмакларына урнаштыралар;
б) авыруга карашын даими амплитуда белән як-якка күчерергә кушалар. Күзнең һәрбер хәрәкәтендә мөгезкатлауга иң якын электрод  икенчесенә карата актив була;
в) потенциаллар аермасы көчәйткеч аша узып  теркәлә.
Аңлатма.
Нормада ЭОГ амплитудасының күп төрләре бар, шуңа күрә нәтиҗә яктылыктагы максималь  потенциалның (дулкынның яктылык күтәрелүе) караңгылыктагы минималь  потенциалына (дулкынның караңгылык төшүе) нисбәтле.
Потенциал Арден коэффициенты яки процент рәвешендә күрсәтелә. Нормада ул 1,85 яки 185% тәшкил итә.
Бау (Нью-Гэмпшир)
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Югары Ивановка
Югары Ивановка (Верхняя Ивановка) — Самар өлкәсенең Кошки районында урнашкан бистә.
Халык
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: даими яшәүче халык юк.
Доленя Вас-при-Теменици
Доленя Вас-при-Теменици — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Тшциниця (Кемпинский повяты)
Тшциниця  — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Бируте (кратер)
Бируте — Венера планетасының -36.1°N, -32°W координаталары буенча урнашкан, диаметры якынча 22,3 километр озынлыкта булган кратеры.
Исеме
Бируте кратеры литвалылар хатын-кыз исеме хөрмәтенә аталган.
Мыдрино
Мыдрино — Болгариянең Бургас өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Адамово (Млавский повяты)
Адамово  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Корни-сюр-Мозель
Корни-сюр-Мозель (Corny-sur-Moselle) — Франциянең Мозель департаментына караган коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 8,20 км².
Баумхольдер
Баумхольдер — Алманиянең Рейнланд-Пфальц җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ланг-Яха-Тарка
Ланг-Яха-Тарка — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә ага. Елга  Ланг-Яха елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 20 км.
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Видорадз
Видорадз — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Тураҗлы
Тураҗлы (Turaclı ) — Әзербайҗанның Гах районына караган авыл.
Согуксу (Кавак)
Согуксу (Soğuksu) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Самсун иле Кавак илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Доленя Вас-при-Чатежу
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(1665) Габи
(1665) Габи  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1930 елның 27 февралендә Карл Райнмут тарафыннан Хайдельберг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1930 DQ» саналган.
Зиленд (Мичиган)
Зиленд  — Америка Кушма Штатларының Мичиган штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Зиленд шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кампилья-де-Беричи
Кампилья-де-Беричи — Италиянең Венето төбәгендә урнашкан коммуна. провинциясе составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Паркер-Скул (Монтана)
Паркер-Скул  — Америка Кушма Штатларының Монтана штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Паркер-Скул халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
NGC 2050
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Банонь-Рекувранс
Балле (Ballay) — Франциянең Арденны департаментына караган коммуна, Вузье кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 10.46 км².
Тшцянка (Новотомиский повяты)
Тшцянка  — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Аркьян
Аркьян — Франциянең Ньевр департаментында урнашкан коммуна.
Кампо ди Җорҗо (Потенца)
Кампо ди Җорҗо — Италиянең Базиликата төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Кампо ди Җорҗо Апеннин ярымутравының көньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан көньяк-көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Путку-Еган
Путку-Еган — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елга Нонг-Еган елгасының сул ярына тамагыннан 63 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 11 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об елгасы Вах елгасы кушылган урынган Нефтеюганск каласына кадәр . Кече елга бассейны — Вах, елга бассейны — (Югары) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Махмутлу (Боябат)
Махмутлу (Mahmutlu) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Синоп иле Боябат илчесенә караган бер авыл (köy).
Бесник Мустафай
Бесник Мустафай (алб. Besnik Mustafaj, 23 сентябрь 1958, Байрам-Цурри, Албания)—албан язучысы, сценарист һәм шагыйрь, дипломат. Албания 62-нче чит ил эшләре министры.
Биография
Тиран университетының чит телләр факультетын тәмамлаган. Роман филологиясе буенча белгеч. Аннан Сукбай округында укытучы булып эшли.
1982 елдан Тирана университетында укытучы һәм «Zëri i popullit» («Халык тавышы») газетасы журналисты. 1988 елдан башлап Маркс-лениннизмны өйрәнү институтында тәрҗемәче булып эшли, ә ике елдан соң «Bota Letrare» («Бөтендөнья әдәбияты») журналының баш мөхәррире була.
1991 елда ул демократик оппозициядә катнаша башлый. Албания Демократик партиясеннән депутатлыкка кандидат булган. 1991 елның мартында беренче тапкыр Албания Халык җыены әгъзасы итеп сайлана.
2005 елда Албаниянең Франциядә илчесе итеп билгеләнә.
2005 елның 11 сентябр ендә, 2007 ел ның 24 апреле ндә, Мостафа Җәмилев хөкүмәтендә чит ил эшләре Министры вазифасын башкаручы. Косово мәсьәләсе буенча аларга артык йомшак позиция өчен тәнкыйть утына тотылган.
Иҗаты
Бесник Мостафа балалар өчен язылган дүрт җыентык, эссе җыентыгы, романнар һәм повесть җыентыгы авторы буларак билгеле.
Бесник Мостафа-албан язучыларының чит телләренә иң күп тәрҗемә ителгәннәреннән берсе. Аның кайбер әсәрләре француз, немец һәм болгар телләренә тәрҗемә ителгән.
Сайланма әсәрләре
Шигырьләр җыентыклары
Адамово (Серпецкий повяты)
Адамово  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Денизҗи (Һалылые)
Денизҗи (Denizci) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Шанлыурфа иле Һалылые илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Невестино (Бургас өлкәсе)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Күрү чыгарган потенциал
Техника
Ярсыту яктылык кабынуы (кабыну КЧП-ы) яки вакыт-вакыт экранда полярлыкны үзгәртүче каралы-аклы шахматлы паттерн була ала. (КЧП үрнәге) (рәс. 1.38). Берничә сынау үткәрелә һәм компьютер потенциалның уртача санын исәпли.
Аңлатма
Тоткарлык (арту) да, КЧП амплитудасы да бәяләнә. Оптик нейропатиядә ике күрсәткеч тә үзгәрә: тоткарлык арта, амплитуда кими. Башлангыч яки субклиник какшауларны ачыклау өчен чикле КЧП (төрле зурлыктагы күзәнәкләрне куллану) кулланалар, бу очракта кечкенә күзәнәкләр моделе чыгарган потенциал алданрак үзгәрә ала, ә зуррак күзәнәкләр кулланганда, потенциал нормада кала.
Доленя Вас-при-Чрномлю
Доленя Вас-при-Чрномлю — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Блэкберн (кратер)
Блэкберн — Венера планетасының -11°N, -183.9°W координаталары буенча урнашкан, диаметры якынча 30,5 километр озынлыкта булган кратеры.
Исеме
Блэкберн кратеры британ биолог Анна Блэкберн хөрмәтенә аталган.
Шибаны
Шибаны (Шибаны) — Киров өлкәсенең Юрья районында урнашкан авыл.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
Баустерт
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(2638) Гадолин
(2638) Гадолин  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Яңа Зубовка
Яңа Зубовка (Новая Зубовка) — Самар өлкәсенең Кошки районында урнашкан авыл.
Халык
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: даими яшәүче халык юк.
Кок-Паш
Климат
Климаты уртача континенталь. Кыш озын һәм суык. Җәй кыска һәм кызу була. Июль һәм август айларында еш яшен яшнәүләр күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: алтайлар (100%).
Барсучья
Барсучья — Россия территориясеннән ага торган елга. Тум өлкәсе, Кемерово өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Трескулов елгасының уң ярыннан 160 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 18 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Чулым елгасы, Зырянское авылындагы су үлчәү постына чаклы. Кече елга бассейны — Об Иртеш кушылганга чаклы, елга бассейны — Об (өске өлеше) Иртеш кушылганга чаклы.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Сылтамалар
Барсучья
Клинок (Вытебеть кушылдыгы)
Клинок — Россия территориясеннән ага торган елга. Калуга өлкәсе, Орловкая өлкәсе, Тула өлкәсе, Брянск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Вытебеть елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 10 км.
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча: