cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Бенисода
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ешильяйла (Япраклы)
Ешильяйла (Yeşilyayla) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Чанкыры иле Япраклы илчесенә караган бер авыл (köy).
Баталья (Алагоас)
Баталья  — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Алагоас штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Яңа Носковская
Яңа Носковская (Ново-Носковская) — Киров өлкәсенең Афанасьево районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
Неборовице
Неборовице — Польшаның Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Сятра-Марги
Халык
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 240 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (100%) алып тора.
Чукчаларның Россия империясенә каршы көрәше
Чукчалар илен Россиягә буйсындыру яки Россия империясенә каршы көрәше — XVII—XVIII гасырларда Россия империясе Чукотканы басып алу вакытында чукча халкының илбасарга каршылык күрсәтү тарихы.
Төньяк хуҗалары
Гасырлар буе чукча халкы Ауразия кыйтгасының төньягында беркемгә дә буйсынмыйча һәм тирә-яктагы башка халыклары үз ихтыяры кысаларында тотып гомер сөргән. Хәрби тәрбия аларда балачактан ук башланган: ир балалар гына түгел, хәтта кызларның да күбесе бер-берсенә җәядән ук һәм рәгәткедән таш атышып үскәннәр. Чукчалар янәшәдәге халыклар җиренә гел яу чабып һәм барымтага йөреп, аларның кешеләрен коллыкка төшереп һәм асраган боланнарын куып алып китеп торганнар. Хәтта бүген Беринг бугазы дип аталган су киртәсенең Америка ягында яшәгән эскимослар да, Россия империясеннән Кушма Штатлар кулына күчкәнче, чукча яуларыннан азат-имин була алмаган. Һәм биредә еш кына хатын-кыз заты да читтә калмаган. Нәтиҗәдә, ул заманнарда гомуми саны 10 мең кешедән дә артмаган халык, кирәк булган очракта, 3 мең кешелек яу гаскәре туплый алган. Мондый оешканлык һәм сугышчан рух чукчаларда хәтта тәкәбберлеккә һәм башка халыкларга түбәнсетеп карауга да нигез салган. Бу халыкның фольклорында әле бүген дә “кешеләр” сүзе белән ике генә кавем атала — чукчалар үзләре һәм руслар. Соңгылары да әле хәрби корал ягыннан өстенлекле булулары аркасында гына хөрмәт ителә: русларның металлдан ясалган кылычлары ( чукчаларча — “үткен тимерләре”) һәм еракка ата торган мушкет-мылтыклары (“утлы уклары”) җирле халыкларда булмаган, алар бары тик гади ук-җәя һәм сөяк очлы сөнгеләр белән генә сугышканнар. Чукчаларның рус илбасарлары белән беренче бәрелеше 1642 елда саха-чукча җирләренең шартлы чиге булып саналган Алазөя елгасы (сахача — Алаһыай) янында була. Сахалар нигездә буйсындырылгач, бу якларга көнбатыштан атаман Иван Ерастов җитәкләгән казаклар килеп җитә. Кайбер чыгынакларда, руслар бу халык белән 1638 елда ук, Колыма елгасы тамагына барып җиткәч танышкан булган, диелә. Әмма чукчалар турында беренче тәфсирле мәгълүмат сәяхәтче һәм тикшеренүче Михаил Стадухин кулы белән 1643-1646 елда язылган. Бу елларда ул һәм казак Дмитрий Зырян җитәкләгән төркем Түбән Колыма һәм Урта Колыма кышлакларына нигез салган һәм шунда яшәгән. Янәшәдәге юкагирларны буйсындыру һәм ясак түләргә мәҗбүр итү дә шул елларга карый. 1649 елда атаман Семён Дежнёв Анадырь елгасы агып чыккан җирләрдә кышлак кора һәм өч ел дәвамында аны баструк итеп зурайта. Шулай итеп, илбасарлар бу төбәкнең төп хуҗалары булган чукчалар җиренә барып чыгалар.
Әби патша “мәрхәмәте”
Чукча-рус каршылыгы әле моннан соң да озак еллар буе дәвам итә. Ләкин илбасарларның тактикасы үзгәрә. Патша указларында болай диелә: “... внушить всему русскому населению Нижне-Колымской части, чтобы они отнюдь ничем не раздражали чукоч, под страхом, в противном случае, ответственности по суду военному...”. 1763 елда Анадырьга яңа комендант килә — полковник Фридрих (Фёдор) Плениснер. Биредәге хәлләр белән танышып чыккач, аек акыллы алман хәрбие “чукча партиясен” (җирле халыкны буйсындыру өчен сугыш хәрәкәтләрен) бөтенләй туктатырга тәкъдим итә. Ул чукчаларга каршы бер еллык сугыш чыгымнарының ихтимал булган ясактан 50 тапкыр артыграк булуын дәлил итеп куя. Моңа кадәр ни акча саный белмәгән, ни кеше гомерләрен кызганмаган патша хакимияте чит ил хәрбие белән килешә, Сенат карарында бу кампания турында “бесполезна и народу тягостна” диелә. Рус сәүдәгәрләре дә чукчалардан көчләп ясак алуның файдасыз булуын һәм аларны алыш-бирештә алдауның күбрәк табыш бирүен аңлап ала. Бу вазгыять “Начальник Чукотки” исемле совет кинофильмында гротеск рәвешендә, әмма бик төгәл сурәтләнгән. 1765 елда патша гаскәрләре һәм күчереп утыртылган рус кешеләре Анадырьдан чыгарыла. Шуннан соң чукчалар бу кирмәнне пыр туздыралар, биредә оялаган корякларны һәм юкагирларны да куып җибәрәләр. Чукча җирләре тулысынча азат ителә. Шуңа да карамастан, Екатерина II 1778 елда чукчаларны... “үз багынлыгына кабул итә”. Моның өчен 10 яшендә үк руслар кулына әсирлеккә төшкән һәм чукындырылган Себер дворяны Николай Дауркин һәм чукчаларның “баш тойоны” дип игълан ителгән Омулят Хергынтов белән махсус “килешү” төзелә. Чукчаларга, заманча әйтсәк, киң автономия “бүләк ителә”. Башка чукчалар Әби патшаның бу “мәрхәмәте” турында белми калалар, аларга бу хакта... 1920 елларда килгән большевиклар гына хәбәр җиткерә. Димәк, 150 елга соңарып! Моңа кадәр чукча халкы чынбарлыкта бәйсез тормышта яши. Әби патша билгеләгән һәм “ирекле рәвештә түләнергә тиешле” ясакны, әлбәттә, бер генә чукча да китереп тоттырмый. Патшабикәнең бу ялганына ни сәбәп була соң? Эш шунда ки, чукча җирләренә инглиз һәм француз диңгезчеләре килеп җитә һәм җирле халык белән “мөгамәлә кыла” башлый. Екатерина II, империянең көнчыгыш чикләре иминлеген саклар һәм Аляскадан да колак какмас өчен, шундый “сәяси комбинация” үткәрергә мәҗбүр була. Бер гасыр ярым дәвамында чукчаларга рус баскынчылыгы турында бер генә афәт искә төшереп торган: илбасарлар алып килгән сифилис чире. Әлбәттә, чукча кызлары беркайчан да русларга кияүгә чыкмаганнар, егетләре дә марҗаларны хатынлыкка алмаганнар. Бу венерик авыру чукчаларга юкагирлардан һәм коряклардан, әсир итеп алынган хатыннар аша күчкән. Әлеге чирне шулай ук чуваннар да йоктырган була. Чуваннар элек юкагирларның диңгез ярларында яшәгән кавеме булган, аннары алар чукчалашып беткәннәр. Аларда рус-марҗа белән катнаш никахлар киң таралган булган. Хәзерге заманда чуваннар чукча телен дә онытканнар һәм тулысынча рус теленә күчкәннәр.
Синмартин (коммуна, Харгита)
Синмартин — Румыниянең Харгита жудецында урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Җенерала (Торино)
Географиясе
Җенерала Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Акбуҗак (Терме)
Акбуҗак (Akbucak) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Самсун иле Терме илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Усакина
Усакина (Усакіна ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Кличавский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Шеранс
Шеранс — Франциянең Валь-д’Уаз департаментында урнашкан коммуна.
(6013) Andanike
(6013) Andanike — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Камдый
Камдый — Россия территориясеннән ага торган елга. Алтай Республикасы, Алтай крае биләмәләрендә ага. Елга  Сугаш елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 12 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Бия һәм Катунь, елга бассейны — (Югары) Об Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Идел-Чулман тыюлыгы
Идел-Чулман дәүләт табигый бисфера тыюлыгы — Татарстан территориясендә урнашкан биосфера тыюлыгы. 1960 елның 13 апрелендә Идел буеның сакланган бозылмаган урманнарның һәм далалы урманнарының саклау максаты белән булдырылган.
География
Тыюлык ике — Саралы һәм Раифа — өлешеннән тора, алар бер-берсеннән 100 километр ераклыкта урнашалар. Райфа өлеше Казаннан 50 км көнбатыштарак урнашкан, Саралы өлеше исә Казаннан көньяграк, Идел, Чулман һәм Мишә елгалары бергә кушылу урынында урнашкан.
Рельеф
Раифа өлеше чокрырлар челтәре белән тигезле рельефына ия, Саралы өлешенә биеклекләр сикерүе хас. Саралы өлешенә Куйбышев сусаклгычының яр буе керә.
Төп елга — Сумка. Терриотриядә бер системаны тәшкил итүче күлләр һәм елгалар күп. Иң зур күл — Раифа күле. Туфраклар күбесенчә кәсле-көлсу, шулай ук артык юешләндергән туфраклар да бар.
Климат
Климат — уртача континеталь, температураның кискен үзгәртүе һәм явымнар төшүе хас.
Орсемон
Орсемон — Франциянең Ивелин департаментында урнашкан коммуна.
Бобрич
Бобрич (Bobritzsch) — Алманиянең Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Винцентув (Красноставский повяты)
Винцентув  — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Йодлувка-Валки
Йодлувка-Валки — Польшаның Кече Польша воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Минерал-Пойнт (Висконсин)
Минерал-Пойнт  — Америка Кушма Штатларының Висконсин штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Минерал-Пойнт шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Мәскәү кремле
Мәскәү Кремле — Россия башкаласы Мәскәүнең иң иске өлеше, кальга.
Мәскәү елгасының ярында, аңа Неглинная елгасы коелган урынындагы Боровицк калкулыгында кече бер ныгытма кыяфәтендә барлыкка килгән (11 — 12 гасырлар, 1,5 га мәйданында). Бу җирдә кенәз Юрий Долгорукий боерыгы белән 1156 елда «кальга» корылган, ул агач диварлар белән стеналар белән чолгап алынган булган. Монголлар һөҗүме дәверендә (1237) җимерелгән. Кремльның алдагы үсеше кенәзлекнең, соңрак, үзәкләштерелгән рус дәүләтенең башкаласы булган Мәскәүнең үсеше белән бәйле булган. Дивар һәм манаралары имәннән (1339—40, мәйданы 18 га блган) һәм ак таштан (1367), соңрак кирпечтән яңадан төзелгән (1485—95, мәйданы 27,5 га). Планда төзексез өчпочмакка охшый (мәйданы 27,7 га). Диварларның озынлыгы 2 километрдан артык, калынлыгы 3,5—6,5 м, биеклеге 5—19 метр.
1812 елгы Ватан сугышы чорында Кызыл мәйдан Наполеон I гаскәрләре белән басыла. Башкорт кавалериясе кенәз Кудашев отряды составында Кремль шартлауына юл куймый.
Баталья (Пиауи)
Баталья  — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Пиауи штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
(13239) Кана
(13239) Кана — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Пенобскот (округ, Мэн)
Пенобскот — Америка Кушма Штатларының Мэн штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Бангор шәһәре.
(13239) Кана
Тарихы
1998 елның 21 маенда А. Накамура тарафыннан Кумакоген обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1998 KN» саналган.
Пенобскот (округ, Мэн)
Территориясе
Округ мәйданы 9212 км² тәшкил итә.
HD120709
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Списке Бистре
Списке Бистре — Словакиянең  округында урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Чуаш теле
Чуа́ш теле́ (чуаш. чӑваш чӗлхи, Çovaş Çölhi, چأۋاش چۀلخې) – чуаш халкының милли теле, Чуашстан дәүләт теле. Телләр классификациясендә төрки телләрнең огур төркеменә керә.
Сөйләшүчеләр саны – якынча 1,3 млн кеше (2002 ел җанисәбе).
Сузыклар
а, ӑ, у, е, ӗ, ӳ, и фонемалары сүзнең барлык позицияләрдә очрашалар; ы фонемасы сүзнең беренче иҗегендә генә мөмкин: ырат- "авырырга", тымар "тамыр". Рус алынмаларда о фонеманы да очрашып була: кино, пальто.
Тартыклар
в, й, л, м, н, р фонемалары сүзнең барлык позицияләрдә очрашалар; рус алынмаларда б, г, д, ж, з, ф, ц татрыкларны да очрашып була.
Фонетик үзенчәлекләр: төрки з тартыгы р-га әверелә (ротацизм): тӑххӑр "тугыз"; төрки ш тартыгы л-га әверелә (ламбдаизм): кӗмӗл "көмеш";
Сүз басымы
Рус алынмалар төп формада чыганак телнең басымын саклыйлар; башка очракларда алар чуаш теленең кагыйдәләренә буйсыналар (бригадира́ "бригадирга", тетарта́ "театрда") яки буйсынмыйлар (тра́кторӑн "трактор янында", комсомо́лецӑн "комсомолчыда").
Чуаш әлифбасы
Хәзерге чуаш әлифбасы XIX гасырның 70-елларда Иван Яковлев тарафыннан төзелә. Яковлев әлифбасында 25 хәреф булган (17 рус кириллицасы хәрефе һәм 8 өстәмә хәреф): 400px|сулда
1926 елда <font style="font-family:Quivira;">Ꚋ хәрефе Ч хәрефе белән алыштырыла; 1933 елда әлифбасына рус алынмаларда гына булган Б, Г, Д, Ж, З, Ц хәрефләре өстәлә; 1938 елда тагын алты хәреф ( Щ, Ъ, Ь, Э, Ю, Я) өстәлә, ә <font style="font-family:Quivira;">Ԡ, Ԣ, Ť хәрефләре Ль, Нь, Ть хәреф тезмәләре белән алыштырыла.
1947 елда алфавитка Ё хәрефе өстәлә һәм нәкъ шундый вариант әлеге вакытта кулланыла:
Морфология
Чуаш теле морфологик төзелеше буенча агглютинатив телләр рәтендә тора.
Диалектлар
Чуваш теленең ике диалекты бар: Әдәби тел түбән диалектта да, югары диалектта да нигезләнгән. Татар теле дә күрше Урал гаиләсе телләре дә, мәсәлән чирмеш теле чуваш теленә йогынты ясаган, һәм шулай ук рус теле, монгол теле, гарәп теле һәм фарсы теле, алар чуваш сүзлек составында күп сүзләр өстәгән.
Массакүләм мәгълүмат чаралары
Чуаш телле газеталар, Чуашстаннан башка, Татарстанда, Башкортстанда, Сембер, Самар, Төмән өлкәләрендә һәм Санкт-Петербургда бастырып чыгарыла.
Кичиер
Кичиер (Кичиер, Кичиер) — Мари Илнең Волжск районында урнашкан бистә.
Халык
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (62,7%), руслар (32,9%), татарлар (4,3%).
Бенисуэра
Бенисуэра — Испаниянең Валенсия провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Усохи (Быхавский районы)
Усохи  (Усохі ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Быхавский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Сюри (коммуна)
Сюри (Suris) — Франциянең Шаранта департаментына караган коммуна, Шаранта-Вьен кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 4,31 км².
Искәрмәләр
Сюри (коммуна)
Залядынне
Залядынне (Залядынне ) — Белоруссиянең Брест өлкәсе Иванавский районында урнашкан авыл.
Небочови (гмина Любомия)
Небочови  — Польшаның Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Залядынне
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас, дәүләттә иң җылы климат шушы төбәктә. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза.
Небочови (гмина Любомия)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Линты (Гари шәһәр округы)
Линты (Линты) — Свердловск өлкәсенең Гари шәһәр округы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: билгесез
Млохув
Млохув — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Винцентув (Любартивский повяты)
Винцентув  — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Сабри-Яха (Халцыней-Яха кушылдыгы)
Сабри-Яха — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Халцыней-Яха елгасының сул ярыннан 20 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 15 км.
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Кирпеч Заводы
Кирпеч Заводы — Татарстан Республикасының Чирмешән районындагы авыл.
Вакыт зонасы — MSK (Мәскәү вакыты) яки UTC+4. Почта индексы — 423100.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.5 °C.
Галина Ишкова
Галина Ишкова (Галина Семен кызы Ишкова,, — , ) — актер, РСФСРның һәм ТРның халык артисты (1980, 2002). Сәхнә эшчәнлеген Анжир (Кемерово өлкәсе) театрында башлаган (1948). 1966 елдан Казан зур драма театрында. Рольләр: Ольга («Традицион җыелыш», В. Розов), Тафаева («Гадәти вакыйга», И. Гончаров), Рокыя («Җилкәнсезләр», К. Тинчурин).
Җенерале дел Мауро (Авелино)
Җенерале дел Мауро — Италиянең Кампания төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Җенерале дел Мауро Апеннин ярымутравының көньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан көньякка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Бокау
Бокау (Bockau) — Алманиянең Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Вийербан
Вийербан (Вилөрбан, Villeurbanne) — Франциянең Овернь-Рон-Әлп төбәгендә урнашкан шәһәр. Халык саны — 147192 кеше (2013).
Бокау
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Вийербан
Сәгать поясы
Халыкара стандарт буенча Вилөрбан Үзәк Европа вакыты (Central European Time, CET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +1:00 гә тигез.
Кесердеде (Ейьюбие)
Кесердеде (Keserdede) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Шанлыурфа иле Ейьюбие илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Бататайс
Бататайс — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Сан-Паулу штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Сирби (Вранча)
Сирби — Румыниянең Вранча жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Кече Киня (Кина кушылдыгы)
Кече Киня — Россия территориясеннән ага торган елга. Свердловск өлкәсе, Төмән өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Киня елгасының сул ярыннан 6,1 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 21 км.
Корнвилл (Аризона)
Корнвилл  — Америка Кушма Штатларының Аризона штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Кече Киня (Кина кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Тауда елгасының, инештән тамагына чаклы, инештән алып Морозко авылы янындагы су үлсәү постына чаклы Сосьва елгасын кертмичә. Кече елга бассейны — Тубыл, елга бассейны — Иртеш.
Синмихаю-Алмашулуй (коммуна)
Синмихаю-Алмашулуй — Румыниянең Селаж жудецында урнашкан коммуна.
Кече Киня (Кина кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Орсонвиль
Орсонвиль — Франциянең Ивелин департаментында урнашкан коммуна.
Корнвилл (Аризона)
Географиясе
Корнвилл халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ешильяйла (Дивриги)
Ешильяйла (Yeşilyayla) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Сивас иле Дивриги илчесенә караган бер авыл (köy).
(6014) Chribrenmark
(6014) Chribrenmark — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1991 елның 7 августында Генри Хольт тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1991 PO10» саналган.
Акбулак (Мурадие)
Акбулак (Akbulak) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Ван иле Мурадие илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Усохи (Кличавский районы)
Усохи  (Усохі ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Кличавский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Огорельцево (Киров өлкәсе)
Огорельцево (Огорельцево) — Киров өлкәсенең Луза районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
Раифа күле
Раифа (шулай ук Сумка, Монастыр) күле — Татарстанның Яшел Үзән районында урнашкан күл. Идел-Чулман тыюлыгы территориясендә урнашкан.
Йодлувка-Туховска
Йодлувка-Туховска — Польшаның Кече Польша воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Владимир Ткаченко
Владимир Ткаченко ― генерал-лейтенант, Советлар Союзы Герое (1945).
Раифа күле
Күл ярында Раифа Изге Ана кәшишханәсе һәм Раифа авылы урнаша.
Йодлувка-Туховска
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Владимир Ткаченко
Биографиясе
Ткаченко Владимир Матвеевич 1903 елның 2 гыйнварында Украинаның Кировоград өлкәсе Добровеличково районы Помошная шәһәрендә туган. Тугыз сыйныф белемле. Кызыл Армиядә – 1920 елдан. Гражданнар сугышында катнаша. 1924 елда ЭККАның 4 нче Казан хәрби командирлар инженерлык мәктәбен тәмамлый. 1931 елда Тирасполь тирәсендә тимер-бетон ныгытмалар төзи. 1936 елда инженерлык гаскәрләре командирлар составы хәзерлеген камилләштерү курсларын тәмамлый.
Сугышчан юлы
1942 елның мартыннан Бөек Ватан сугышының Сталинград, Көньяк-Көнбатыш, III Украина, I Белоруссия фронтларында катнаша. Сталинград янындагы Идел аша гаять авыр кичүне һәм Сталинград шәһәрен инженерлык ягыннан саклауны тәэмин итүе, Төньяк Донец, Днепр, Көньяк Буг елгаларын кичү вакытында алып барылган сугышларны тәэмин итүе өчен хөкүмәт бүләкләре алган. Полковник Ткаченко, 8 нче гвардия армиясе инженерлык гаскәрләренә командалык итеп, Магнушев шәһәре (Польша) районында Висла елгасын кичеп чыгу хәрби операциясен инженерлык ягыннан тәэмин итү эшендә аеруча батырлык күрсәтә, елганың көнбатыш ярындагы плацдармны яулап алу һәм саклап калу операциясен уздырганда зур уңышка ирешүгә ярдәм итә.
Инженерлык гаскәрләре начальнигы 8 нче гвардия армиясе командующиеның инженерлык гаскәрләре буенча урынбасары полковник Ткаченкога  8 нче гвардия армиясе командующие генерал-полковник В. Чуйков тәкъдиме буенча «гаскәрләрнең Висла елгасы аша кичүен геройлык һәм батырлык күрсәтеп тәэмин иткәне өчен» Советлар Союзы Герое исеме, Ленин ордены һәм «Алтын Йолдыз» (№ 5174) медале бирелә.Сугыш тәмамланганнан соң, генерал-майор Ткаченко Совет Армиясендә хезмәтен дәвам итә.
1948 елда Генераль штаб каршындагы югары академия курсларын тәмамлый. Карпат буе хәрби округының, Германиядә совет гаскәрләре төркеменең инженерлык гаскәрләре начальнигы була.
1983 елның 13 маенда вафат, Киевның Лукьянов зиратында җирләнгән.
Бүләкләре
Өч Ленин ордены
Биш Кызыл Байрак ордены
II дәрәҗә Суворов ордены
«Алтын Йолдыз» (№ 5174) медале
Советлар Союзы Герое (СССР Югары Советы Президиумының 6.04.1945 Указы нигезендә бүләкләнгән).
(13240) Thouvay
(13240) Thouvay — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1998 елның 18 маенда LONEOS проекты тарафыннан Андерсон-Меса обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1998 KJ1» саналган.
Шоври
Шоври — Франциянең Валь-д’Уаз департаментында урнашкан коммуна.
Салаку-Яха
Салаку-Яха — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Гыдан култыгы урнашкан. Елга озынлыгы 18 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Кара диңгезе елгалары бассейны Таз елгасының төньяк-көнчыгыш чигеннән Енисей култыгы су бассейнына чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Таз.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Пискатакуис (округ, Мэн)
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1838 елда оештырыла.
Территориясе
Округ мәйданы 11 338 км² тәшкил итә.
Батурите
Батурите — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Сеара штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Бенифайо
Бенифайо — Испаниянең Валенсия провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Млоцк
Млоцк — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Камрю
Камрю — Россия территориясеннән ага торган елга. Алтай Республикасы, Алтай крае биләмәләрендә ага. Елга  Карагем №475 елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 11 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Бия һәм Катунь, елга бассейны — (Югары) Об Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Миномони (Висконсин)
Миномони  — Америка Кушма Штатларының Висконсин штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Миномони шәһәре  елда нигезләнгән.
Бокельвиц
Бокельвиц (Bockelwitz) — Алманиянең Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Винцентувек (Люблин воеводалыгы)
Винцентувек  — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Талхир
Талхир (Талхир, Талхир) — Чуашстанның Урнар районында урнашкан авыл.
Халык
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 2 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (100%) алып тора.
Орфен
Орфен — Франциянең Ивелин департаментында урнашкан коммуна.
Невеше
Невеше — Польшаның Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Мишәрләр мәдәнияте
Мишәрләрнең таралуы
Мишәрләрнең борынгы бабалары, Алтын Урда чорына кадәр Иделнең ике яры буйлап (якынча хәзерге Сызраннан алып Волгоградка кадәр) яшәгәннәр                   (бортаслар).
Спиский Гргов
Спиский Гргов — Словакиянең  округында урнашкан авыл.
Тарихы
Авыл елда нигезләнгән.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Мишәрләр мәдәнияте
Мишәрләрнең таралуы
Җучи улусы таркалганнан соң, мишәрләр җирләрендә Казан ханлыгы составына кермәгән берничә мөстәкыйль кенәз (Темниково кенәзлеге, Наровчат кенәзлеге һ. б.) барлыкка килгән. XV гасыр ахырыннан алар рус милкенә күчә башлыйлар.
XIV-XV гасырлар документларында мишәрләр «мещеряк» дип, ә XVI-XVII гасырларда «татар» дип аталганнар. Бу территорияне Мәскәү дәүләте составына керткәннән соң, мишәрләрнең төрле җирләр буенча таралышы засека линияләрә төзү белән бәйле:
Засека сызыкларыннан көньяк-көнчыгышка таба "Кыргый басу" урнашкан. Аны контрольдә тоту өчен Пенза (соңрак шәһәр) зинданы төзелгән һәм мишәрләр белән тулган. Соңыннан Сүрә елгасы буендагы җирдәр мишәрләргә тапшырыла.
Ләкин мишәрләрнең таралуы, Урта Идел буен Рус дәүләтенә кушканнан соң, җирләрне ирекле колонизацияләү белән дә шулай ук бәйләнгән. Шулай итеп, Идел һәм Сүрә елгалары көньяк арасында, шулай ук Саратов өлкәсендә халык урнашкан. Көнчыгышка күчү бик нык барган. XVI-XVII гасырларда ук Кыргый басуда инде татарлар-мишәрләр яшәгән һәм гамәлдә булган авыллардан чыгып (Лаки, Лауш, Чиуш һ. б.) һәм засека сызыклары төзелгән була, җирле халык йомышлы сословие составына кертелгән.
Хуҗалык
Мишәрләрнең яшәү территориясе (урман һәм дала зоналары кушылган урын) табигый уңай шартларга ия булуы (чагыштырмача тигез рельеф, уртача континенталь климат, уңдырышлы туфрак, елгалар муллыгы, үсемлекләргә бай үсемлек һәм хайваннар дөньясы) хуҗалыкның төрле тармакларын һәм аеруча игенчелекне үстерү өчен уңай булган. Б. э. II меңъеллыгы башына биредә яшәгән төрки телле халык хуҗалыгында игенчелекнең чагыштырма күләме сизелерлек арта.
Авыл хуҗалыгының кискен начараюы Петр I патшалыгына туры килә. Мишәрләрнең барлык өстенлекләре гамәлдән чыгарылып, алар үзләре дәүләт крестьяннары разрядына күчерелгән. Күпләр корабль урманын әзерләүгә (лашманга) җәлеп ителә. Шул ук вакытта мишәрләрнең җирләрен алу һәм аларны алпавыт җирләренә тапшыру бара. Бу процесс генераль межалау (XVIII-XIX гасырларда) вакытында көчәя. XIX-XX гасырларда техниканың үсеше белән игенчелекне гомуми машиналаштыру бара. Безнең заманда крестьян-фермер хуҗалыклары үсә.
Игенчелек белән беррәттән, мишәр хуҗалыгында терлекчелек тә зур урын алып тора. XVI-XVII гасырларда аның күләме зур була, ләкин соңыннан, башка халыкларныкы кебек үк, ул игенчелеккә хезмәт күрсәтүче характерын ала башлый. Азыкта ит-сөт продукциясе булу дәрәҗәсе кимемәгән. Күпчелек мишәрләр тоткан сарыклар зур әһәмияткә ия булган. Сөт терлекчелеге һәм сарык үрчетү, тукучылык кебек үк хуҗалыкның борынгы тармаклары булып торганнар.
Умартачылыкның шулай ук борынгы тамырлары булган, балны йолаларда һәм ритуалларда кулланганнар.
Җирлекләр һәм тораклар
Урта Идел буе районнарында 300 дән артык мишәр җирлекләре бар. Аларның төп өлеше елганың яр буйларында урнашкан. Эре авылларда квартал төзелеш тибы булган. Бөтен авыллар да койма беләп биләп алынган булган. XIX гасырга кадәр эчке планировкада асылмалы һәм сыланган казанлы мичләр өстенлек иткән. Мич янында киң сәкеләр, ә стена буйлап тар сәкеләр ясаганнар. Өйнең ерак очында да шулай ук сәке булган һәм «путмар» дип аталган. Соңыннан «ак мичләр» киң тарала, бу исә киң сәкеләр бетүгә һәм агач караватлар барлыкка килүгә китерә. Нәтиҗәдә торакны планлаштыру руслар планлаштыруы белән охшаш була. Ике-өч камералы йортларның бер өлеше чиста өй функциясен үтәгән һәм гүренчә дип аталган. Мишәрләрнең башка халыкларның торакларыннан аермалы үзенчәлекләре - декоратив бизәкләр - чебелдек, чаршау (йокы урыннары янындагы пәрдәләр), тәрәзә араларында бизәкле сөлге-кашага эленгән.
Милли кием
Мишәрләрнең киемнәре бик үзенчәлекле булган һәм аларны төбәкнең башка халыкларыннан гына түгел, бәлки татарларның башка этнографик төркемнәреннән дә аерып торган. Милли кием мишәрләр тарихын өйрәнү өчен кыйммәтле материал бирә. XIX гасыр уртасына кадәр кием тегү өчен төп материал - киндер яки үз җитештерүле алача булган; авыр тукыма сыйфатында соры һәм кара төстәге тукыма (тула) кулланганнар. Фабрик тукымалар чикләнеп (нашивкалар өчен) кулланылганнар. Соңрак, тукыманы сайлау кешенең мөлкәт торышына (ситсы һәм сатиннан алып ефәккә һәм йонга кадәр) бәйле булган. Кышкы киемнәрне тегү һәм эшкәртү өчен сарык, төлке һәм выдра мехын кулланылган. Кием ясаганда төрле төстәге ленталар, тасмалар, шнурлар, позумент кулланылган. Аяк киеме өйдәге эшләнмә күненнән, сарык йоныннан һәм юкә кабыгыннан ясалган.
Хатын-кыз киеме
Мишәрләр костюмының аерылгысыз өлеше күкрәкчә булып тора, ул кулмәк астына киелә һәм муенга лямка ярдәмендә ябыша, киселештә хатын-кызның күкрәген каплый. Амулет дип санала.
Тел
Мишәрләр татар теленең мишәр диалектында сөйләшәләр.
Дини мәдәният
Мишәрләрдә төп дин ислам булып тора. Мәгълүм булганча, исламның Урта Идел буена үтеп керүе б. э. X гасырына карый.
Исламның берникадәр охшашлыгы һәм гомуммәгълүм булуы өчен, мишәрләрнең һәм аларның ышануларының йола культурасы үзенчәлекләрен билгеләп үтәргә мөмкин:
Һәр авыруның да үз рухы булырга мөмкин булган:
Фольклор
Халык иҗатының иң борынгы жанрлары булып Койгорыш (бәхет кошы) һәм Акбузат (ак ат) турында әкиятләр тора. Әкият җәнлекләренең барысы да Урта Идел буеның фаунасына карый. Бу, барыннан да бигрәк, бүре, төлке, аю, куян. Төрле авыл хуҗалыгы культуралары да еш искә алына (арыш, арпа һәм, бигрәк тә, тары).
Сугыш турындагы бәетләр киң таралган, мәсәлән, рус-япон сугышы турында («Япон сугышы бәете»), Лашманнар («Лашман бәете»), фаҗигале үлем турында һ.б. Бәетләргә үзенчәлекле көй һәм сөйләм формасында башкару хас. Кыска джырлар (дүрт төзелешле куплетлар) җырлары да шулай ук очрый. Солдат, рекрут җырлары киң таралган.
Заляшаны (Камянецкий районы)
Заляшаны  (Заляшаны ) — Белоруссиянең Брест өлкәсе Камянецкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас, дәүләттә иң җылы климат шушы төбәктә. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза.
Усохи (Славгарадский районы)
Усохи  (Усохі ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Славгарадский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Җенерали (Мантова)
Җенерали — Италиянең Ломбардия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Җенерали Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
(6015) Paularego
(6015) Paularego — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1991 елның 7 августында Генри Хольт тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1991 PR10» саналган.
Баэпенди (Минас-Жерайс)
Баэпенди  — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Минас-Жерайс штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Йонини
Йонини — Польшаның Кече Польша воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Сюржу
Сюржу (Surjoux) — Франциянең Эн департаментына караган коммуна, Бельгард-сюр-Вальсерин кантонына карый.
Кесик (Караташ)
Кесик (Kesik) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Адана иле Караташ илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Николай Демидов
Николай Иванович Демидов (1933 елның 8 апреле, Урта Девятово, Лаеш районы, Татарстан АССР, ССРБ — 2021 елның 6 октябре, Мәскәү, Россия) — совет һәм Россия дәүләт эшлеклесе, эчке хезмәт генерал-лейтенанты (1984). ТАССР Эчке эшләр министры (1978—1983), ССРБ Эчке эшләр министры урынбасары.
Тормыш юлы
Лаеш урта мәктәбен тәмамлап, 1950 елда хәрби-диңгез училищесына укырга керү өчен имтиханнар тапшыра һәм кабул ителә, әмма тиздән, 18 яше тулмаган буларак төшереп калдырыла. Өйгә кайткач, 17 яшендә Чырпы авылының җидееллык мәктәбендә рус теле укытучысы булып эшли башлый, шулай ук анда комсорг булып сайлана. 1951 елда Казан юридик институтына (хәзер Казан дәүләт университетының юридик факультеты) укырга керә.
Партия эшчәнлеге
Белем алганнан соң, партия-дәүләт эшенә җибәрелә. 1956 елда Алабуга район прокуратурасы прокуроры ярдәмчесе итеп билгеләнә. 1958 елда СБКФга керә. 1958—1960 елларда ВЛКСМның Алабуга район комитеты секретаре, ә 1960—1962 елларда — ВЛКСМ Алабуга район комитетының беренче секретаре булып эшли. 1962 елда СБКФның Алабуга шәһәр комитеты инструкторы һәм бер үк вакытта Татарстан АССР территориаль-җитештерү колхоз-совхоз идарәсе парторгы була. 1958—1967 елларда берничә тапкыр Алабуга хезмәт ияләре депутатларының район советы депутаты итеп сайлана.
1967—1971 елларда Түбән Кама район башкарма комитеты рәисе вазыйфасын башкара, шулай ук Түбән Кама хезмәт ияләре депутатларының шәһәр советы депутаты булып эшли. 1971 елда СБКФның Татарстан өлкә комитеты пропаганда һәм агитация бүлеге мөдире итеп билгеләнә. 1971—1985 елларда VIII, IX һәм X чакырылыш ТАССР Югары Советы депутаты итеп сайлана.
Эчке эшләр органнарында
1978 елның 27 мартында ССРБ ЭЭМ боерыгы белән бер үк вакытта эчке хезмәт полковнигы махсус исеме белән Татарстан АССР Эчке эшләр министры вазыйфасына билгеләнә. 1980 елның 31 октябрендә Демидов эчке хезмәт генерал-майорына кадәр күтәрелә.
1983 елның 5 октябрендә ССРБ ЭЭМ урынбасары — ССРБ ЭЭМ социалистик милек урлауга каршы көрәш идарәсе башлыгы итеп билгеләнә. 1984 елның 29 октябрендә Демидов эчке хезмәт генерал-лейтенанты исемен ала. 1985 елда Демидов ССРБ ЭЭМ Фәнни-техник советы җитәкчесе итеп билгеләнә, шулай ук барлык оператив баш идарәләрнең кураторы була.
1986 елның май-июнь айларында Демидов Чернобыль атом электростанциясендә булган һәлакәт нәтиҗәләрен бетерү белән шөгыльләнүче ЭЭМ оператив штабын җитәкли.
1991 елның 30 сентябрендә ССРБ Эчке эшләр министрлыгының квалификация күтәрү бөтенсоюз институты башлыгы вазыйфасын башкара. 1994 елның 1 ноябрендә Россия ЭЭМ академиясе башлыгы, эчке эшләр органнарының баш уку-укыту һәм фәнни учреждениесе башлыгы итеп билгеләнә.
1997 елның 5 ноябрендә Демидов эчке эшләр органнарыннан сәламәтлек торышы буенча эштән азат ителә. 1997 елда Россия Табигый фәннәр академиясенең хакыйкый әгъзасы итеп сайлана.
2021 елның 6 октябрендә Мәскәүдә вафат була.
Шәхси тормыш
Хатыны — Елизавета Ильинична, тарих фәннәре кандидаты, доцент. Ике улы булган :
HD120711
HD120711 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
(13241) Biyo
(13241) Biyo — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1998 елның 22 маенда LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1998 KM41» саналган.
Җомга мәчете (Казан)
Җомга мәчете — Казанның Юдино бистәсендә урнашкан мәчет. Бистәнең иске китапханә бинасын үзгәртеп мәчет ясатылган, әммә бина зур булмагач, зуррак мәчет тәләп ителә. Яңа мәчет өчен 2015 елның 25 декабрендә Казанның исполкомы карары нигезендә иске мәчет янында җир бүленеп бирелә. Яңа мәчет шул ук исем йөртәчәк.
Пено районы
Пено райо́ны (Пе́новский райо́н) — Россиянең Тверь өлкәсенең төньяк-көнчыгышында административ-территориаль берәмлек (район) һәм муниципаль берәмлек (муниципаль район). Административ үзәге — Пено бистәсе.
Физик-географик характеристикасы
Төп елгалар — Молога һәм Волчина.
Район өлкәнең үзәк өлешендә урнашкан һәм чиктәш:
Синмихаю-де-Кимпие (коммуна)
Синмихаю-де-Кимпие — Румыниянең Бистрица-Несеуд жудецында урнашкан коммуна.
Борна
Борна (Borna) — Алманиянең Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Марс Рәфыйков
Марс Закир улы Рәфыйков (1933 елның 29 сентябре, Бәкабад, Җәлал-Абад өлкәсе, Кыргыз АССР — 2000 елның 23 июле, Алматы, Казакъстан) — совет хәрби очучы, ССРБ космонавтларының беренче отряды әгъзасы.
Биографиясе
Марс Рәфыйков Кыргызстанда татар гаиләсендә туа. 1951 елда хәрби-һава көчләре Ленинабад махсус мәктәбен тәмамлый. Хәрби очучы һөнәрен Чугуев, Борисоглебск һәм Сызран хәрби авиация укуханәләрендә укып ала, соңгысын 1954 елның декабрендә тәмамлый. Һава һөҗүменә каршы саклану авиация частьләрендә хезмәт итә.
1960 елда космик очышка әзерләнү өчен сайлап алына. 1960 елның 28 апрелендә Совет космонавтларының беренче отрядына күчерелә. «Восток» корабында космик очышка әзерлек үтте. Укытучысы — полковник Никон Егоров.
1961 елның 3 апрелендә космик әзерлек буенча имтиханны уңышлы тапшыра, өйрәнүләр курсыннан соң 1961 елның 16 декабрендә космонавтларга күчерелә.
1961 елның 17 июнендә Марс Рәфыйков кешенең космоска беренче очышын әзерләүдә катнашкан өчен Кызыл Йолдыз ордены белән бүләкләнә.
1962 елның 24 мартында 80-нче санлы хәрби-һава көчләре баш комитеты боерыгы белән режимны бозган өчен (частьтән рөхсәтсез чыгып китү) Космонавтлар отрядыннан чыгарыла. Марс Рәфыйков фикере буенча, чыгаруның чын сәбәбе — аның хатыныннан аерылу теләге.
Сагадахок (округ, Мэн)
Сагадахок — Америка Кушма Штатларының Мэн штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Бат шәһәре.
Марс Рәфыйков
Биографиясе
Космонавтлар отрядыннан чыгарылгач, Марс Рәфыйков ССРБ хәрби-һава көчләрендә хезмәт итә:
Сагадахок (округ, Мэн)
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1854 елда оештырыла.
Марс Рәфыйков
Биографиясе
1978 елның октябрендә сәламәтлеге торышы буенча очу эштән чыгарыла һәм 5-нче һава армиясе штабында авиация идарәсенең 604-нче хәрби идарә төркеме башлыгы вазыйфасына күчерелә.
Сагадахок (округ, Мэн)
Территориясе
Округ мәйданы 958 км² тәшкил итә.
Марс Рәфыйков
Биографиясе
1980 елда Марс Рәфыйков мотоукчылар батальоны составында авиаюнәлтүче буларак Әфганстанда сугыш хәрәкәтләрендә катнаша. Хәрби операциядә катнашкан өчен Кызыл Йолдыз ордены белән бүләкләнә.
1982 елның 7 гыйнварында оборона министры боерыгы буенча майор Рәфыйков М. З. Кораллы көчләрдән запаска азат ителә.
Запаска киткәннән соң Марс Рәфыйков гаиләсе белән Алматыда яши. Алматыда йорт төзелеше комбинатының кадрлар бүлегенең хәрби учеты буенча өлкән инспектор, аннан соң Гражданнар саклау курслары начальнигы, Казакъстан ДОСААФ үзәк комитетының авиация бүлегенең дельтаплан спорты буенча өлкән тренер булып эшли, аннары Алматы аэроклубында эшли.
2000 елның 23 июлендә йөрәк өянәгеннән вафат була. Алматы өлкәсе Бурундай бистәсе зиратында җирләнгән.
Шомонтель
Шомонтель — Франциянең Валь-д’Уаз департаментында урнашкан коммуна.
Сирби (Галац)
Сирби — Румыниянең Галац жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Корнфилд (Аризона)
Корнфилд  — Америка Кушма Штатларының Аризона штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Ожеговы (Даровской районы, юкка чыккан авыл)
Ожеговы (Ожеговы) — Киров өлкәсенең Даровской районында урнашкан авыл.
Корнфилд (Аризона)
Географиясе
Корнфилд халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Ожеговы (Даровской районы, юкка чыккан авыл)
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Корнфилд (Аризона)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ожеговы (Даровской районы, юкка чыккан авыл)
Халык
Халык саны динамикасы:
Бенифайро-де-ла-Вальдигна
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ожеговы (Даровской районы, юкка чыккан авыл)
Халык
2002 елгы җанисәп буенча даими яшәүче халкы юк.
Винценцин
Винценцин — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Кече Кылья
Кече Кылья — Россия территориясеннән ага торган елга. Свердловск өлкәсе, Төмән өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Зур Кылья елгасының сул ярыннан 8,8 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 10 км.
Млоцк-Копаче
Млоцк-Копаче — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Кече Кылья
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Тауда елгасының, инештән тамагына чаклы, инештән алып Морозко авылы янындагы су үлсәү постына чаклы Сосьва елгасын кертмичә. Кече елга бассейны — Тубыл, елга бассейны — Иртеш.
Млоцк-Копаче
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Кече Кылья
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча: