cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Сосо (Миссисипи)
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Боннер-Вест-Риверсайд (Монтана)
Боннер-Вест-Риверсайд  — Америка Кушма Штатларының Монтана штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Боннер-Вест-Риверсайд халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Рарекур
Рарекур — Франциянең Мёз департаментында урнашкан коммуна.
(20887) Ngwaikin
Тарихы
2000 елның 18 ноябрендә Уильям Ён тарафыннан Дезерт-Бивер обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «2000 WP2» саналган.
Дзерубия
Дзерубия (Zérubia) — Франциянең Көньяк Корсика департаментына караган коммуна, Сартенес-Валинко кантонына карый.
Саша (кратер)
Саша — Венера планетасының -38.3°N, -277.3°W координаталары буенча урнашкан, диаметры якынча 4,6 километр озынлыкта булган кратеры.
Исеме
Саша кратеры рус хатын-кыз исеме хөрмәтенә аталган.
HD32448
HD32448 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Градище-при-Литии
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Серчелер (Орһанели)
Серчелер (Serçeler) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Бурса иле Орһанели илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Старе Джевце
Старе Джевце — Польшаның Любуш воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
NGC 1868
NGC 1868 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Чокыр Солёный
Чокыр Солёный — Россия территориясеннән ага торган елга. Воронеж өлкәсе, Ростов өлкәсе, Белгород өлкәсе, Волгоград өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  ? елгасының кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 12 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Тын бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Тын елгасына Хопра кушылганчы булган Тын кушылдыклары бассейны, елга бассейны — Тын (бассейнның Россия өлеше).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Дайлидки (Гродзенский районы)
Дайлидки  (Дайлідкі ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Гродзенский районында урнашкан авыл.
Бугай (Ленчицкий повяты)
Бугай  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Кампаньяца (Ровиго)
Кампаньяца — Италиянең Венеция төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Садово (Благоевград өлкәсе)
Садово  — Болгариянең Благоевград өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Кампаньяца (Ровиго)
Географиясе
Кампаньяца Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Садово (Благоевград өлкәсе)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кодо (шәһәр)
Кодо (Codó) — Бразилиянең Мараньян штатында урнашкан шәһәр һәм.
Тарих
1896 елда нигезләнгән.
Кышлаҗык (Первари)
Кышлаҗык (Kışlacık) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Сиирт иле Первари илчесенә караган бер авыл (köy).
Дейинҗек (Чаршамба)
Дейинҗек (Deyincek) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Самсун иле Чаршамба илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Сухи-Ляс (Кольский повяты)
Сухи-Ляс  — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Илчебага
Илчебага (Ильчебага) — Омск өлкәсенең Ишемтамак районында урнашкан торак пункт.
Тарих
Октябрь инкыйлабына кадәр Тубыл губернасының Тара өязенә караган.
Халык
Милләтләр (2010): татарлар — 96,3%, руслар — 2,7%.
Бомон-сюр-Лез
Бомон-сюр-Лез — Франциянең Югары Гаронна департаментында урнашкан коммуна.
Әрәб Губалы
Әрәб Губалы (Ərəb Qubalı ) — Әзербайҗанның Күрдәмир районына караган авыл.
Быкотепово
Быкотепово (Быкотепово) — Киров өлкәсенең Советск районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
Цирцов
Цирцов — Алманиянең Мекленбург-Алгы Померания җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Нуар (коммуна)
Нуар (Nouart) — Франциянең Арденны департаментына караган коммуна, Бюзанси кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 17.73 км².
Жиньо
Жиньо — Италиянең Валле-д’Аоста төбәгендә урнашкан коммуна. провинциясе составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
(517) Эдит
(517) Эдит  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1903 елның 22 сентябрендә Р. С. Дуган тарафыннан Хайдельберг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1903 MH» саналган.
Дзикаво
Дзикаво (Zicavo) — Франциянең Көньяк Корсика департаментына караган коммуна, Тараво-Орнано кантонына карый.
Жовансан
Жовансан — Италиянең Валле-д’Аоста төбәгендә урнашкан коммуна. провинциясе составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Чилгови (Миссури)
Чилгови  — Америка Кушма Штатларының Миссури штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Чилгови шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(20888) Siyueguo
(20888) Siyueguo — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
2000 елның 20 ноябрендә LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «2000 WB14» саналган.
Боно (Монтана)
Боно  — Америка Кушма Штатларының Монтана штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Боно халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Курай (Алтай Республикасы)
Курай (Курай) — Алтай Республикасының Кош-Агач районында урнашкан авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Кыш озын һәм суык. Җәй кыска һәм кызу була. Июль һәм август айларында еш яшен яшнәүләр күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
Думбревица (Сучава)
Думбревица — Румыниянең Сучава жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Кат-Той-Нярсин-Ягун
Кат-Той-Нярсин-Ягун — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елга Нярсин-Ягун елгасының сул ярына тамагыннан 25 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 14 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об елгасы Вах елгасы кушылган урынган Нефтеюганск каласына кадәр . Кече елга бассейны — Вах, елга бассейны — (Югары) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Широковка
Широковка (Зур Широковка) — Россия территориясеннән агучы елга. Пермь крае, Свердловск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Вильва елгасының уң ярыннан 47 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 17 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Чусовая, Кын авылы янындагы су үлсәү посынан тамагына чаклы. Кече елга бассейны — Чулман кушылдыклары бассейннары, Агыйдел кушылганга чаклы, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча :
(1341) Эдмэ
(1341) Эдмэ  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1935 елның 27 гыйнварында Эжен Дельпорт тарафыннан Уккел обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1935 BA» саналган.
Әдел Әшмәнев
Әдел Әшмәнев (1727 — билгесез) — Башкортстанда 1773-1775 еллардагы крәстияннәр сугышында катнашучы, Емельян Пугачевның яу старшинасы.
Биографиясе
Әдел Әшмәнев чыгышы белән Усы даругасы Гайнә вулысы Елпачиха (Үдик) авылы башкортларынан.
1773 елның 14 декабрендә, Усы даругасының башкорт старшиналары, йөзбашлары һәм гади общинникларны делегациясе составында, Емельян Пугачев җитәкчелегендәге крәстияннәр сугышында күтәрелеш үзәкләренең берсе булган Чесноковкага килә. 1773 елның көзендә-кышында Әбди Абдуллов, Батыркай Иткинин һәм Сәйфулла Сәйдәшев белән бергә Башкортстанның төньяк-көнбатышында хәрәкәт иткән баш күтәрүчеләрнең җитәкчеләренең берсе була.
1773 елның декабренең икенче яртысыннан Әдел Әшмәнев, Әбди Абдуллов, Батыркай Иткинин һәм Сәйфулла Сәйдәшевнең отрядлары Усы шәһәре янын, Сарапул һәм Каракулино сарай авылларын, Йок казна, Аннинский, Рождественский, Башап, Шәме һәм башка заводларны басып алалар. 1773 елның декабрь азагында баш күтәрүчеләрнең отрядларын Усы каласы янында туплана. 1774 елның гыйнварында Салават Юлаев, Батыркай Иткинин һәм башкалар белән бергә Көңгер каласына һөҗүмдә һәм аны камауда катнаша.
1774 елның маенда Әдел Әминевнең отрядын «пугачев полковнигы» Сәйфулла Сәйдәшев Неволино авылына җибәрә. 1774 елның 19 июнендә Е. И. Пугачев үзе исеменнән булган указны Әдел Әшмәновка юнәлтә, биредә аңа округ халкы арасында «император Петр III» файдасына агитацион алып барырга, отрядларны яңа баш күтәрүчеләр белән тулыландырырга һәм шулай ук Рожденственский заводын басып алуны кичектереп торырга дип боера. Соңгы боеру Әдел Әшмәневнең отрядлары Чулман аша кичүне саклап, шуның белән Усын штурмлауга әзерләнгән баш күтәрүчеләрнең төп көчләрен каплап торуына бәйле. 22 июньдә Әдел Әшмәнев Е. И. Пугачев белән очраша һәм баш күтәрүчеләр отрядларына Чулман елгасы аша чыгуны тәэмин итә.
1774 елның җәендә Е. И. Пугачев Төп гаскәре составында Воткинск һәм Ижевск заводларын, Мамадышны алуда, Казанны штурмлауда катнаша. 1774 елның 12 июлендә Казан янында алышта Әдел Әшмәнев әсирлеккә эләгә. И. И. Михельсон командасы составында булган Ирәкте вулысы старшинасы Шәрип Киеков хәстәрлеге нәтиҗәсендә, Әдел Әшмәнев иреккә чыгарыла һәм туган ягына җибәрелә. Бинасында күз күрү сәләтен югалта. 1774 елның сентябрендә кулга алына һәм Казан яшерен комиссиясенә җибәрелә. Сенатның Яшерен экспедициясе 1775 елның 5 апрелендә чыгарган приговорга ярашлы мәңгелек каторгага хөкем ителгән дип күрсәтелә. Сукыр булганга күрә бу хөкемнән азат ителә, чыбыркы белән сугылган һәм туган ягына кайтарылган. Киләсе язмышы билгесез.
Градище-при-Луковици
Градище-при-Луковици — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Синди Кроуфорд
Синтия Энн «Синди» Кроуфорд (Cynthia Ann «Cindy» Crawford; 1966 елның 20 феврале, Де-Калб, Де-Калб, Иллинойс, АКШ) — Америка супермоделе, актриса һәм эшмәкәр.
Тормыш юлы
Синди Кроуфорд 1966 елның 20 февралендә Де-Калб шәһәрендә, Иллинойс штатында, АКШта туа. Гаиләнең алман, инглиз һәм француз тамырлары бар. Әтисе — Джон Дэн Кроуфорд, электрик булып эшләгән, әнисе — Дженнифер Сью Кроуфорд-Молаф (кыз фамилиясе — Уокер), шәфкать туташы булып эшләгән. Синдиның ике апасы, Крис һәм Даниэль бар.
1984 елда югары баллар белән өлкән мәктәпне тәмамлый һәм Төньяк-Көнбатыш университетында академик стипендия ала, анда химия технологиясен өйрәнгән.
16 яше тулгач, җәй кукуруз җыю эшләре вакытында аңа газета фотографы игътибар иткән, ул аны фотога төшергән. Фото һәм аңа уңай караш Синдины модель бизнесы белән шөгыльләнергә күндерә. Модель карьерасына бөтен игътибарны юнәлтер өчен ул беренче чиректән соң университетта укуны ташлый. 1986 елда Чикагода фотограф Виктор Скребнески белән эшләп, Манхэттенга күчә.
Нью-Йорк Elite Model Management модель агентлыгының «Elite Model Look» конкурсында катнашкан һәм анда икенче урынны алган.
Синди Кроуфордның үзенчәлекле — ирен өстендәге күзгә ташланып торган миң. Синди шул үзенчәлеге белән нык бәйле, хәтта бер шоколад реклама кампаниясендә шушы миңен «ялап» ала. Миң сурәтләре аның күпчелек иртәнге модель фоторәсемнәренән бетерелгән була, шул исәптән, Vogue журналы тышлыгы өчен беренче фотографиядә дә.
Карьера
Синди Кроуфорд буе — 177 сантиметр, аның күзләре коңгырт, чәчләре каштан төсле. 1980 еллар азагыннан алып 1990 елларга кадәр Синди иң популяр супермодельләр арасында була, даими рәвештә журнал тышлыкларында һәм подиумнарда пәйда була һәм модалы компанияләрнең йөзе була. 1989 елдан 2000 елга кадәр Синди Revlon йөзе булган. Ул Playboy журналы өчен яланган килеш төшкән, аның фотосурәтләрен Герб Ритц ясый, ә атаклы Марко Главиано (Marco Glaviano) фотографияләре белән Swimsuit Calendar халыкара бестселлерга әверелә.
Синди Кроуфорд дөньядагы 600дән артык журнал тышлыкларында барлыкка килә, шул исәптән, Vogue, W, People, Harper’s Bazaar, ELLE, Cosmopolitan һәм Allure кебек журналлар; шулай ук ул күп кенә мода йортлары йөзе була, Gianne Versace, Escada һәм башкалар кебек. Танылган дизайнер Карл Лагерфельд болай ди: «Аңарда классик матурлык һәм һәр америкалының хыял кызы яраша». Кроуфорд модель бизнесына килгәч, аны супермодель Джия Каранджи белән охшашлык аркасында «малышка Джиа» дип атыйлар. 2000 елда Кроуфорд модель бизнесыннан китә.
Рибейран-Пирис
Рибейран-Пирис — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Сан-Паулу штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Синди Кроуфорд
Карьера
Кроуфорд Playboy журналы версиясе буенча XX гасырның иң сексуаль 100 йолдызы исемлегендә бишенче урынны алган. 1997 елда Shape журналы үткәргән 4000 дәгъвачыдан торган сораштыру нәтиҗәләре буенча ул дөньяда иң матур хатын-кызлар арасында икенче була (Деми Мурдан соң). 2002 елда Кроуфорд People журналы тарафыннан дөньяның илле иң матур кешеләренең берсе дип атала. 40 яшендә ул Maxim Hot 100 журналы рейтингында 26 урынны ала.
1989 елдан 1995 елга кадәр MTV каналында «Стиль йорты» (House of Style) программасын алып бара. 1990 еллар уртасында Pepsi рекламасында төшә.
Аның катнашында фитнес видео дәресләре коммерция ягыннан иң уңышлы булып чыга. 1992 елда Синди «Cindy Crawford: Shape Your Body» чыгара, 1993 елда — «Cindy Crawford: The Next Challenge», 2000 елда — «Cindy Crawford: A New Dimension» (беренче бала туганнан соң төшерелә һәм яшь әниләргә адреслана).
2016 елның көзендә Кроуфордның китабы дөнья күрә, анда ул үзенең карьерасы һәм аны модель бизнесы нәрсәгә өйрәтүе турында сөйли. Модель сүзләренә караганда, бу китап аның биографиясе һәм аның сурәтләре төшерелгән бүләк басмасы симбиозы булып тора.
2015 елның февралендә Синдиның Marie Claire US өчен фотосессиядән сурәтләр интернетта пәйда була, анда модель үзен фотошопсыз күрсәткән.
Шәхси тормыш
Кроуфорд Малибуда яши.
Синдиның абыйсы кечкенә вакытында лейкемиядән үлә, шуңа күрә Кроуфорд лейкемия белән авыручы балалар өчен хәйрия эшләрен башкара, календарьларыннан кергән акчаны медицина тикшеренүләренә бирә. Синди үзенең «Little Star Foundation» хәйрия фонды ярдәмендә ​​ташландык һәм мохтаҗ балаларга ярдәм итә.
Мәдәнияттә
Синди Кроуфорд һәм Татьяна Патитцка җырчы Фальконың «Tanja P. nicht Cindy C.» («Таня П. — Синди К. түгел») җыры багышлана (1990).
(20889) 2000 WB15
(20889) 2000 WB15 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
2000 елның 20 ноябрендә LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «2000 WB15» саналган.
NGC 1869
NGC 1869 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Самуилова-Крепост
Самуилова-Крепост — Болгариянең Благоевград өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
NGC 1869
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Самуилова-Крепост
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Бугай (Радомщанский повяты)
Бугай  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Сухожев
Сухожев — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Цитен (Көнчыгыш Алгы Померания)
Цитен  — Алманиянең Мекленбург-Алгы Померания җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
HD32549
HD32549 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Иссим
Иссим — Италиянең Валле-д’Аоста төбәгендә урнашкан коммуна. провинциясе составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Старе Дзедушице
Старе Дзедушице — Польшаның Любуш воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Серчелер (Бисмил)
Серчелер (Serçeler) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Диярбакыр иле Бисмил илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Китна (кратер)
Китна — Венера планетасының 28.9°N, -277.3°W координаталары буенча урнашкан, диаметры якынча 15,3 километр озынлыкта булган кратеры.
Реваль
Реваль — Франциянең Мёз департаментында урнашкан коммуна.
Китна (кратер)
Исеме
Китна кратеры Камчаткада таралган исем хөрмәтенә аталган.
Делван (Лиҗе)
Делван (Delvan) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Диярбакыр иле Лиҗе илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Кокойвичу-Яха
Кокойвичу-Яха — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә ага. Елга  ? елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 24 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Түбән Об бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Асбассейн юк, елга бассейны — Пур.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Стейт-Лайн (Миссисипи)
Стейт-Лайн  — Америка Кушма Штатларының Миссисипи штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кампари (Верона)
Кампари — Италиянең Венеция төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Кампари Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Дзильяра
Дзильяра (Zigliara) — Франциянең Көньяк Корсика департаментына караган коммуна, Тараво-Орнано кантонына карый.
Кышлаҗык (Сиирт)
Кышлаҗык (Kışlacık) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Сиирт иле Сиирт илчесенә караган бер авыл (köy).
Брейди (Монтана)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(1761) Эдмондсон
(1761) Эдмондсон  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1952 елның 30 мартында IAP тарафыннан Бруклин обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1952 FN» саналган.
Градище-при-Материи
Градище-при-Материи — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(20890) 2000 WN19
(20890) 2000 WN19 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
2000 елның 25 ноябрендә Ч. Джулз тарафыннан Фаунтин-Хиллс обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «2000 WN19» саналган.
Әрәбхана
Әрәбхана (Ərəbxana ) — Әзербайҗанның Күрдәмир районына караган авыл.
Гварапари
Тарих
1679 елда нигезләнгән.
Ош (Арденны)
Ош (Oches) — Франциянең Арденны департаментына караган коммуна, Бюзанси кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 6.76 км².
Чилликоти (Миссури)
Чилликоти  — Америка Кушма Штатларының Миссури штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Чилликоти шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Эбәргүл
Эбәргүл  (Эбаргуль) — Омск өлкәсенең Ишемтамак районында урнашкан торак пункт.
Тарих
Октябрь инкыйлабына кадәр Тубыл губернасының Тара өязенә караган.
Халык
Милләтләр (2010): татарлар — 98,5%.
Самуилово (Благоевград өлкәсе)
Самуилово  — Болгариянең Благоевград өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Иссонь
Иссонь — Италиянең Валле-д’Аоста төбәгендә урнашкан коммуна. провинциясе составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Сухожевко
Сухожевко — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Кызыл Таш (Алтай Республикасы)
Кызыл Таш (Кызыл-Таш) — Алтай Республикасының Кош-Агач районында урнашкан авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Кыш озын һәм суык. Җәй кыска һәм кызу була. Июль һәм август айларында еш яшен яшнәүләр күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: алтайлар (96%).
Думбревица (Хунедоара)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Цуров
Цуров — Алманиянең Мекленбург-Алгы Померания җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
HD32555
HD32555 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Старе Крамско
Старе Крамско — Польшаның Любуш воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Тюхтюньга
Тюхтюньга — Россия территориясеннән ага торган елга. Архангельск, Вологда өлкәләре биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Устья елгасының уң ярыннан 216 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 11 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Вага елгасы. Кече елга бассейны — Төньяк Двина, Вычегда һәм Кече Төньяк Двиналар кушылган урыннан түбәнрәк, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
NGC 1870
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Дайнава (Бастунски авыл советы)
Дайнава  (Дайнава ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Воранавский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Джоселин (кратер)
Джоселин — Венера планетасының 33.2°N, -276.4°W координаталары буенча урнашкан, диаметры якынча 14 километр озынлыкта булган кратеры.
Исеме
Джоселин кратеры алман хатын-кыз исеме хөрмәтенә аталган.
Бугай (Серадзький повяты)
Бугай  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Ревиль-о-Буа
Ревиль-о-Буа — Франциянең Мёз департаментында урнашкан коммуна.
(4300) Marg Edmondson
(4300) Marg Edmondson — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Югары Коропово
Югары Коропово (Верхнее Коропово) — Киров өлкәсенең Советск районында урнашкан авыл.
Кампарналдо (Торино)
Кампарналдо — Италиянең Пьемонт төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Югары Коропово
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Кампарналдо (Торино)
Географиясе
Кампарналдо Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
(4300) Marg Edmondson
Тарихы
1955 елның 18 сентябрендә IAP тарафыннан Бруклин обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1955 SG1» саналган.
Кампарналдо (Торино)
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Югары Коропово
Халык
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
Градище-при-Орможу
Градище-при-Орможу — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Серчелер (Демирҗи)
Серчелер (Serçeler) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Маниса иле Демирҗи илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Каттым-Еган
Каттым-Еган — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елга Тром-Юган елгасының уң ярына тамагыннан 63 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 37 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об елгасы Вах елгасы кушылган урынган Нефтеюганск каласына кадәр . Кече елга бассейны — Вах, елга бассейны — (Югары) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Жандира
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Югары Маза
Югары Маза — Россия территориясеннән ага торган елга. Воронеж өлкәсе, Тамбов өлкәсе, Липецк өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Матреночка елгасының кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 15 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Тын бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Тын елгасына Хопра кушылганчы булган Тын кушылдыклары бассейны, елга бассейны — Тын (бассейнның Россия өлеше).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Дзодза
Дзодза (Zoza) — Франциянең Көньяк Корсика департаментына караган коммуна, Сартенес-Валинко кантонына карый.
Делеменлер (Алашеһир)
Делеменлер (Delemenler) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Маниса иле Алашеһир илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
NGC 1871
NGC 1871 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Сушеви
Сушеви — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
HD32576
HD32576 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Дайнава (Беняконски авыл советы)
Дайнава  (Дайнава ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Воранавский районында урнашкан авыл.
Цюзедом
Цюзедом — Алманиянең Мекленбург-Алгы Померания җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Стергис (Миссисипи)
Стергис  — Америка Кушма Штатларының Миссисипи штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Кар (Валле-д’Аоста)
Кар  — Италиянең Валле-д’Аоста төбәгендә урнашкан коммуна. провинциясе составына керә.
Стергис (Миссисипи)
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Бриджер (Галлатин округы, Монтана)
Бриджер  — Америка Кушма Штатларының Монтана штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Стергис (Миссисипи)
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кайбыч таңнары
Кайбыч район газетасы "Кайбыч таңнары" (рус."Кайбицкие зори") 1933 елда коллективлашу елларында, Сталинның "Барлык колхозларны большевикларныкы, ә колхозчыларны мул тормышлы итәргә", -дигән девизы астында үз эшен башлаган "Колхоз бригадасы" газетасы дәвамчысы.
Кар (Валле-д’Аоста)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Кайбыч таңнары
Төп темалары
Авыл тормышы, игенчеләр, терлекчеләр проблемалары, икътисад һәм алдынгы технология, мәдәният, спорт, гомумбелем бирү мәктәпләре, инвалидларны, ялгызларны, картларны социаль яклау - газетаның төп темалары. Укучы -язмаларның төп авторы.
Бриджер (Галлатин округы, Монтана)
Географиясе
Бриджер халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Кайбыч таңнары
Кушымталары
Балалар һәм үсмерләр өчен "Таңчулпан" махсус кушымтасы, "Сәламәтлек", "Экология хәбәрчесе" кушымталары район халкының ижади активлыгын арттыра.
Бриджер (Галлатин округы, Монтана)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кайбыч таңнары
Кушымталары
Соңгы өч елда газета һәм аның хезмәткәрләре республика конкурсларында төрле номинацияләрдә җиде тапкыр дипломга лаек булды.
Юридик адреслар
Редактор: Нигматҗанова Фәридә Кәримовна
Юридик адрес: 422330, ТР, Кайбыч районы, Олы Кайбыч авылы, Кояшлы бульвар, 11.
Почта адресы: 422330, ТР, Кайбыч районы, Олы Кайбыч авылы, Кояшлы бульвар, 11.
Тел/факс: 8(84370) 21-6-14, 21-0-10 (факс), 21-2-79
Е-mail: kzori@rambler.ru
Нәшер итүче: «Татмедиа» ААҖ.
(445) Эдна
(445) Эдна  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1899 елның 2 октябрендә Э. Ф. Коддингтон тарафыннан Сан-Хосе обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1899 EX» саналган.
Сатовча
Сатовча — Болгариянең Благоевград өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(20892) MacChnoic
(20892) MacChnoic — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
2000 елның 20 ноябрендә LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «2000 WE75» саналган.
Маҗарстан әдәбияты
Маҗарстан әдәбияты (маҗар. Magyar irodalom) - маҗар телендә язылган әдәбият. Маҗарстан әдәбияты, үзенең бөтен тарихында XIX гасырга кадәр көнбатыш, бигрәк тә Австрия һәм алман әдәбиятыннан, шулай ук Маҗарстан мәдәниятенең башка өлкәләренә карап булдырылган.
I-V гасыр
Маҗарлар тарафыннан(ул вакытта күчмә терлекчелек нәселләре) христиан динен кабул иткәч (995), корольлар, анжуйлар, габсбурглар династиясе Маҗарстан әдәбиятын латин теленә, ә соңрак алман теленә күчерергә тырышканнар.
Патша ишегаллары һәм югары чиркәү учреждениеләре чит ил рәссамнары һәм архитекторлар чакырганнар, дворяннар алман, француз һәм башка феодалларның көнкүрешен үзләштерергә тырышканнар. Маҗарстанның рәсми теле XIX гасыр башына кадәр латин теле булып саналганга Маҗарстан әдәбиятыүсеше тоткарланган. Бу телбелән XV гасыр хрониклар авторлары һәм язучылар файдаланганнар.
V-XV гасыр
1000 елда беренче булып Стефан (Иштван) таҗ кию белән аталган христиан динен кабул итү, телгореф-гадәтләрен бетерү белән бергә барды, бу исә милли мирасның дәвамчанлыгын бозуга китерде. Шуңа күрә XXI гасырга кадәр Маҗарстан фольклорының бернинди үрнәкләре дә барып җитмәде. Латин теле рәсми гыйбадәт теле булды, шул ук телдә хроника яздылар, аны Мәхкәмә карарларында, хокукый белешмәлекләрдә һәм, гомумән, рәсми тормышның барлык өлкәләрендә кулландылар. Иң иртә танылган язма һәйкәл маҗар телендә XVIII гасыр ахырында табылган. Бу "Кабер эчендәге сүз һәм догалар " (Halotti beszéd és könyörgés) - вәгазе латин теленнән 1200 елга якын тәрҗемә ителгән 274 сүзле 32 юллы булган. Ул аллитерация кулланып язылган ритмик проза. Бу билгесезавторның әдәби осталыгын күрсәтә.
Икенче текст маҗар телендә1922 елда табыла. Ул " Мария елавы" исемдәге 37 юллык шигырь. Текст латин елавының «Planctus[en] ante nescia»дан ирекле итеп Жоффруа де Бретейль трафыннан ]] ителгән. Шигырь урта гасырда киң таралган сюжет буенча язылган. Ул Марияның җәзалап үтерелгән улы искә төшереп елавы турында. Әмма текст шактый дөньяви тәэсир җитештерә. Аерым алганда, Гайсә һәм Мария бу маҗар елау төрендә бер тапкыр да исемнәре белән кулланылмаган. Безнең гасырга кадәр барып җитә алган урта гасыр маҗар дини текстлары, мәсәлән, Маҗар көнкүреш изгеләре: Сворад һәм аның укучысы Бенедикт, Герард һәм Иштван латин телендә язылган.
Латин телендә язучылар арасында беренче Маҗарстан шагыйре Ян Панноний (1434-1472) санала. Маҗарстанның Arzamas каналы өчен Маҗарстан әдәбиятыкүзәтүендә Оксана Якименко аның «Варад белән хушлашу»га игътибар итте, бу әсәрне «Маҗарстанның ачы тәмле юмары» дип билгеләп үтте.
XVI—XVII гасыр
Маҗарстан әдәбиятыһәм теле үсешенең чагыштырмача күтәрелеше XVI гасырда башланды. "Маҗарстанның Бөек Милли бәхетсезлекләре» ннән соң( төрекләр тарафынан басып алынгач), аны килешү буенча (1538) өч өлешкә бүленгән, аларның берсе габсбурглар династиясеннән король Фердинанд җитәкчелегендә калган, икенчесе — Төркия империясенең провинциясе, ә өченчесендә — Трансильван өлешендә — милли герцоглык барлыкка килгән.
Маҗарстанның, дворяннар габсбургларга каршы торган һәм шул ук вакытта реформаның таралуын хуплаган, бер өлешендә, беренче тапкыр Маҗарстан әдәбиятыүсеше өчен уңай шартлар тудырылган иде.
Шул чордан Шебештьен Тенодиның («Хроника», 1554) һәм Петер Илошваиның (1574) эпик поэмалары калган. Маҗарстан әдәбиятының беренче эшлеклеләренең эшен дәвам итәчу булып Миклош Зриньялар (1620-1664) санала. Ул Сигетвар замогының батырларча төрекләрдән саклау тарихының авторы. Шулай ук Иштван Дендеши (1625-1704), романтик эпослар авторы эшлеклеләрнең дәвамчысы. Бу лирик һәм эпик әсәрләрнең шунда ки, аларның төп булып аз үсеш алган маҗар телен әдәби телгә күчерү.
Әдәби телне үстерүдә шулай ук псалмнар тәрҗемәләре, католик һәм протестант чиркәве вәкилләре иҗат иткән теоретик һәм полемик эшләр дә зур роль уйный. телбуенча озак вакытлар чиркәү әдәбиятыүрнәге диеп саналган чиркәү язучысы Петер Пазманя (1570-1637) иншаларын аерым билгеләп үтәргә кирәк. Шул ук вакытта фән белгечләре һәм тарихи хезмәтләр латин теле белән генә файдаланганнар. Беренче Маҗарстан экциклопедиясе һәм логикасы барлыкка килүгә зур көч куйган тарихчылар булып Бела, Коллар, Кальдор, Катон санала.
Маҗарстан әдәбиятының алга таба үсеше милли һәм антигабсбург хәрәкәте үсеше белән бергә барды. Бу хәрәкәт учаклары, бер яктан,Трансильваниядә протестант, икенче яктан — төньяк һәм төньяк-көнчыгыш өязләрендә (хәзерге вакытта Чехия һәм Словакия), кая дворяннар крестьяннарның канәгатьсезлегенә таянып, оппозиция оештырлар, ә XVII гасыр хәрәкәте — габсбург династиясенә каршы кораллы баш күтәрү (1687 елда Маҗарстан престолын кулга төшерү) була.
Француз хөкүмәте тарафыннан Ференц Ракоци җитәкчелегендә «Азатлык сугышы» фетнәсе хуплана, шуның белән берлектә Маҗарстан вакытлыча бәйсез хакимлек дәрәҗәсенә күтәрелә. Бу чордан "курук җырлары" (фетнәчеләр) сакланып кала. Ул уз өченә Маҗарстан революцион шигъриятенең беренче үрнәкләрен ала. Азатлык хәрәкәтен бетергәннән соң (1711), Австрия ягыннан каты сәяси режим даими рәвештә милли мәдәниятне зәгыйфьләде.
XVIII—XIX гасыр
Маҗарстан тарихчылары XVIII гасырны «нә-милли чор» дип атыйлар. Чыннан да, якынча 1880 елга кадәр мәдәният өлкәсендә милли үсеш туктатылган. Әгәр Ференц Ракоци тәхете янында Маҗарстанның мәдәни тормыш үзәге төзелә башлаган булса да, моның барысына да нокта куелган иде. Маҗарстанга күпләп рәссамнар, актерлар һәм язучылар чакырыла.
Мәсәлән, 1711 елда Маҗарстан әдәбиятының беренче тарихы (Давид Цвиттингер) барлыкка килә. Шаяновичның филология очерклары һәм 1725 елда беренче булып бастырылган газета латин телендә булган. Ул вакытта Маҗарстан әдәбияты Ференц Ракоци секретаре сыйфатында эмиграциядә яшәүче Келемен Микеш (1690-1761) белән тәкъдим ителде. Мария Терезия (1740-1780) вакытында Маҗарстанны алман теленә күчерергә тырышкан габсбурглар үзләренең сәясәт курсын үзгәртәләр.
Оппозицион өязләре хәрәкәтен көчләп басуны кире кагып, Мария Терезия маҗар сараенда " төс" аристократик Маҗарстан яшьләрен үз династиясенә тугры булу һәм аны алман мәдәнияте белән сеңдерү максаты белән җыя. Элек латин теленнән файдаланган аксөякләр бу чорда алман һәм французча гына яза һәм сөйли.
Урта дворянлык латин теленә тугры кала. Маҗар телен хәтта маҗарлар үзеләре дә кызганыч телдип санаганнар. Алар фикеренчә, ул мәдәни кешеләрнең уй-фикерләрен һәм тойгыларын белдерү өчен бик аз булган. Маҗарстан зыялыларының калган өлеше (Ракоци), бигрәк тә чит илгә (Төркиягә һәм Франциягә) эмиграцияләнгән милләтчеләр франция революциясе идеяләре белән җәлеп ителә. Провинция яшьләр "милли яңарыш " лозунгын өскә күтәреп чыгалар. Шул вакыттан Маҗарстан әдәбиятының икенче үсеш чоры һәм аның күтәрелеше башлана.
Урта катлам өчен бик начар икътисади шартларда, милли-демократик лозунглар флагы астында шәһәр халкының идеяләрен һәм иҗтимагый идеалларын белдерүчеләр, Габсбург сәясәте йогынтысы какшаган провинциядә мәдәни-агарту сәяси эшен, бигрәк тә Кашша һәм Пожонь шәһәрләрендә башлап җибәрделәр. Биредә маҗар телен өйрәнү өчен әдәби җәмгыять ачылган, беренче Маҗарстан театр җәмгыяте (1790) оешкан, маҗар телендә Пожонида 1781 елда беренче газета чыгарыла башлаган. Бу җәмгыятьләрнең эшчәнлеге дә, әдәби әсәрләрнең «Яңарыш» юнәлеше дә сәяси төс алган, гәрчә беллетристлар классицизм формасын катгый тоткан булсалар да.
Әдәбиятчыларның күбесе « Маҗарстан якобинчылары» антимонархик өшкерүдә катнашты, аларның лидеры, Игнац Мартинович, 1794 елда җәзалап үтерелде. Яңадан торгызылган маҗар телендә«Маҗар музее» диеп исемләнгән беренче зур журнал Кашша шәһәрендә нәшер ителә. Аларның юлбашчысы, Ференц Казинци (1759-1831) җитәкчелегендә филологик җәмгыять оештырылган, аның бурычы - маҗар теленең грамматикасын, синтаксисын һәм этимологиясен фәнни нигезләү һәм сүздә күп чит ил сүзләре куллануны алыштыру өчен маҗар сүзләрен булдыру.
Бу төркемдәге грамматик һәм стилистик яңалыклар берничә артык булып чыкты кешеләр «мәгънәсез» яңа маҗар сүзләрен уйлап чыгарды, әмма хәрәкәт шулай да шактый зур нәтиҗәләр бирде. "Яңадан торгызылган кешеләр" чиста әдәби юнәлештә генә түгел, ә гомум мәдәни һәм сәяси юнәлештә дә зур эш башкарды. Энергияле агитацияләр ярдәмендә алар хөкүмәтнең мәктәпләрдә һәм кайбер учреждениеләрдә маҗар телен файдаланырга мәҗбүр булуына ирешә алды.
Нәфис әдәбиятта әлеге хәрәкәтнең аеруча зур вәкилләре итеп Ференц Казинцидан башка, прозаик Йожеф Карман (1769-1795) һәм Янош Бачаньядан (1763-1845) санала. Янош Бачаньи Маҗарстан беренче төрле дәрәҗә шагыйре булды, ул якобинчылар өшкерүендә дә актив катнашты һәм Австрия төрмәләрендә дә ярты гомерен үткәрде. Кулга алынганчы, Бачаньи "Маҗарстан музее" редакторы була һәм берничә дәртле поэмалар яза. Аның каләме эстетика мәсьәләләре буенча да эш алып барды. Бу әдәби хәрәкәт, һичшиксез, пропаганда характерында булган, яңадан торгызылучыларның «икенче буын» эшчәнлегендә эстетик яктан ныгый бара, алар, бер яктан, заманча Көнбатыш әдәбият белән элемтәләрне ныгыталар, икенче яктан, милли әдәбиятның элеккеге казанышларын сәнгать ягыннан тирәнәйтергә омтылалар.
Яношның вәкилләре, беренче буын кебек үк, классик һәм өлешчә грек һәм Рим әдәбиятының бик көчле йогынтысы астында булган. Шагыйрь Шандор Кишфалуди (1772-1844) Петрарка, Ференц Кёльчеи Лессинг һәм Шиллер йогынтысы астында язганнар. Михай Чоконаи (1773-1805) үзе грек була, ләкин халык шигъриятен дә онытмый.
Бераздан, зур әһәмияткә ия булган сәнгать проза |авторлары]] белән беррәттән, драматурглар — Карой Кишфалуди (1788-1830), романтик драмалар һәм комедияләр авторы Катон Йожеф (1792-1830) бөтен халыкка танылалар. Соңгы «Банк Бан» ның тарихи фаҗига хәзерге вакытта да сәхнәдә куела. Бу чорның тагын да зур вәкилләре — Михай Верешмарти (1800-1855), шагыйрь, драматург тәрҗемәче Шекспир, героик эпос авторы, маҗарларның Венаны яулап алу турында сөйләгән авторлар булып Миклош Йожик (1794-1865) һәм Йожиф Этвеш (1813-1871) санала. Беренчесе Вальтер Скотт йогынтысында була һәм ул шулай к беренче эре Маҗарстан романисты-көнбатыш белгече булуын да искәртеп үтәргә кирәк. Икенчесе, тарихи романнардан тыш, актуаль социаль проблемаларгакагылышлы заманча темаларга әсәрләр яза («авыл нотариусы» һәм «тегермәнче кызы»). Үз вакытында]] аның "Маҗарстан 1514 елда" тарихи романы зур иҗтимагый әһәмияткә ия булган, ул анда крепостной крестьяннарны азат итү сакчысы ролен башкарган.
Революциягә кадәрге чорның иҗтимагый кәефе граф Иштуган Сеченьяның публицистик идеяләрне яклаучы эшчәнлегендә аеруча ачык чагылыш тапкан. Йожеф Телеки белән бергә ул Маҗарстан Фәннәр академиясенә нигез салучы булган (1827).
Кышлаҗык (Меҗитөзү)
Кышлаҗык (Kışlacık) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Чорум иле Меҗитөзү илчесенә караган бер авыл (köy).
Маҗарстан әдәбияты
XVIII—XIX гасыр
Маҗар әдәбиятының яңа үсеш чоры 1848 елның март революциясеннән башлана. Революцион хәрәкәт Маҗарстан әдәбиятын Ауропа әдәбиятыбелән бер дәрәҗәгә күтәргән берничә яңа язучылар тарафыннан тәкъдим ителә. Лирик Шандор Петефи (1822-1849), Янош Арань (1817-1882), романист Мор Йокаи (1825-1904) һәм драматург Имре Мадач (1823-1864) шуларның иң әһәмиятлеләре дип санала. Арань үзенең балладаларында, дидактик поэмаларында һәм зур эпопеяларда Маҗарстан Милли буржуазиясенең романтик идеалларын һәм вак дворянлыкның идеалларын күрсәтте. Шандор Петефи демократия идеясен тагын да киңрәк аңлаган; үз фикерләре буенча ул космополит - республика вәкиле булган һәм аның лирикасында зыялыларның сәяси идеаллары чагылыш тапкан. «Маҗарстан Фаусты» авторы Мадач - пассив романтик булган.
Иокай үз романнарында демократия һәм аристократик авторитарлык арасында компромисны эзләгән. Аның романнары барлык Ауруппа телләренә ]] ителгән. XIX гасырның икенче яртысы әдәбиятчылары берни дә яңа һәм аеруча әһәмиятле нәрсәләр тудырмаган. Бу чорның тагын да зур исемнәре итеп Дьюлаи (1826-1909), әдәбият тарихчы, Гергей Чики (1842-1891), социаль эчтәлектәге драмалар авторы, Кальман Миксат (1849-1910), популяр прозаик һәм юморист.
Старе Курово
Старе Курово — Польшаның Любуш воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.