cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Француз теле
Халык латин теле үсеше
Рим гаскәрләре, иң элек Галлия (бүгенге Франция) территориясендә б.э.к. 154 елда килеп, б.э.к. 51 елда аны тулысынча яулап алган дип санала. Римлылар, галлар һәм империянең башка өлкәләреннән китерелгән коллардан торган җәмгыятьтә төп теле урынын латин теле алган, шулай ук ул фән һәм мәдәният теле иде. Моңа да карамастан, галл телләре VI гасырга кадәр яшәгән. Француз теле халык латин теленә нигезләнә, ләкин шул вакытта формалашуына классик латин теле һәм кельт телләре йогынты ясый торган иде. V гасырда Көнбатыш Рим империясе җимерелү һәм Урта гасырлар башлану белән, классик латин теленең йогынтысы кимеп киткән, шунлыктан җирле диалектлары баба теленнән тизрәк арына башлаган. Мәсәлән, II—III гасырларда сүз башындагы /sk/, /sp/, /st/ тезмәләрендә протетик сузык, барлыкка килеп, Галлия латин теле вариантында калган: scribere > escrivere (фр. écrire); spatha > espa(t)a (фр. éрéе); stabulum > establu (фр. étable). /h/ авазы тулысынча юкка чыккан, күп иҗекле сүзләр ахырындагы /m/ да юк ителгән: portam > porta. 486 елда франклар нәселләренең берсенең короле Хлодвиг Галлияне басып алу сугышларын башлый. Ләкин яулап алган җирләрдә мәҗүси франклар, Рим мәдәниятен үзләштереп һәм христиан динен кабул итеп, латин теленә күчә. Шул ук вакытта борыңгы франк теле аңа зур йогынты ясый: күп алынмалар кулланыла башлый, аларның белән юкка чыккан /h/ авазы яңадан барлыкка килә. V—VIII гасыр ларда сузыклар түбендәгечә үзгәрелә барган: Моннан тыш, VI гасырдан әүвәл еш кына басымсыз сузыклар юкка чыккан яки редукция ләнеп калган: calidum > caldu, oculum > oclu, pede > pied, porta > porte. /e/, /i/ алдындагы /g/ һәм /k/ авазлары, ничәдер баскычтан кичеп, нәтиҗәдә /d͡ʒ/ һәм /t͡s/ ителеп нечкәргән; өстәвенә, /a/ алдында бу авазләр /d͡ʒ/ һәм /t͡ʃ/ ⟨ch⟩ ителгән. V гасырдан соң /bj/ һәм /vj/ тезмәләре /d͡ʒ/'га, /pj/ тезмәсе исә /t͡ʃ/'га алмаштырылган. V гасырдан интервокаль (ике сузык арасындагы) /b/, /d/ һәм /ɡ/ тартыклары /β/, /ð/ һәм /h/ яңгырашын алган, сузык артындагы сүз ахырындагы /t/ /θ/'га әйләнгән.
Иске француз теле
Югарыда күрсәтелгән үзгәрешләр нәтиҗәсендә иске француз теле пәйда булган. Иске француз телендәге иң әүвәл билгеле документ ул — 842 елда язылган «Страсбург анты» (Serment de Strasbourg).
IX—X гасырларда /m/ һәм /n/ алдындагы сузыклар назализацияләнгән, сузык һәм тартык арасында /l/ авазы /ɫ/'га, аннары /u̯/'га әйләнгән, шулай ук XI гасырда /u̯o/ > /u̯e/ һәм /ou̯/ > /eu̯/ үзгәрешләре килеп чыккан, шунлыктан сузыклары (монофтонглар, дифтонглар, трифтонглар) күбәеп калган. Алар түбендәгечә үзгәрелә барган (үзгәрешләр бер үк вакытта башланмаган, кайбер урта стадияләр күрсәтелмәгән):
Тартыклар
Сүз ахырында тартыклар саңгыраулаштырылмый.
Ким Әхмәтҗанов премиясе
Ким Әхмәтҗанов премиясе (Ким Әхмәтҗанов исемендәге премия) – Башкортстандагы әдәби премия, дәүләт бүләге.
Француз теле
Сузыклар
Француз телендә 11 чиста сузык: /a/, /ɑ/, /ɛ/, /e/, /i/, /œ/, /ø/, /u/, /y/, /ɔ/, /o/; моннан тыш, борын сузыклары бар: /ã/, /ɔ̃/, /ɛ̃/, /œ̃/.
Ким Әхмәтҗанов премиясе
Тарих
1992 елда, әдәбият, сәнгать һәм журналистика өлкәсендәге уңышлы хезмәтләрне бүләкләү максатында, Әбҗәлил районы хакимияте тарафыннан булдырылган. Әбҗәлил районы Әлмөхәммәт авылында туган әдәбият галиме Ким Әхмәтҗанов исемен мәңгеләштерүне максат итә.
Француз теле
Сөйләм агышы
Сөйләм агышында сүзләр ритмик төркемнәргә берләшә. Ритмик төркем киләсе сүзләр тәшкил итә:
Ким Әхмәтҗанов премиясе
Статут
Һәр елның 5 февралендә, Ким Әхмәтҗановның туган көнендә, Әбҗәлил районында туган әдәбият-сәнгать әһелләренә, журналистларга тапшырыла. Искәрмә буларак, районнан читтә туган шәхесләргә дә тапшырылырга мөмкин.
Кристофер-Крик (Аризона)
Кристофер-Крик  — Америка Кушма Штатларының Аризона штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Ким Әхмәтҗанов премиясе
Ким Әхмәтҗанов премиясе лауреатлары
{| class="wikitable" ! Тәртип саны ! Лауреатның исеме-фамилиясе ! Мактаулы исем бирелү елы |1993
Кристофер-Крик (Аризона)
Географиясе
Кристофер-Крик халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Француз теле
Сөйләм агышы
Тоташу (рус. сцепление, фр. enchaînement) — 1нче сүзнең ахрындагы тартык һәм 2нче сүзнең башындагы сузыктан бер иҗек ясалуы. Ритмик төркемдә, шулай ук синтагмада мәҗбүри.
Бәйләшү (рус. связывание, фр. liaison) — бер сүзнең ахрыгы тавышсыз тартыгының әйтелүе һәм киләсе сүз белән тоташуы. Шул очракта тартык укылышы үзгәрелә ала: Моннан тыш, борын сузыгыга тәмамланган сүзләрдә /n/ авазы барлыкка килеп киләсе сүз белән бәйләшә.
Бәйләшү мәҗбүри булган очраклар:
Бәйләшү мөмкин булмаган очраклар:
Исем
Күплек саны формасын ясау берничә ысуллары кулланыла. Моннан тыш, француз телендә ир-ат һәм хатын-кыз родлары бар.
Сыйфат
Сыйфат исем белән род һәм сан буенча яраша. Ир-ат роды биш сыйфаты сузыктан яки h'тан башлаган сүз алдында үзгәрелә: Хатын-кыз роды формасын ясау төп кагыйдәсе ир-ат роды формасына -e кушылуыннан гыйбарәт, ләкин чыгармалар да бар: Моннан тыш, кайбер очракларда регуляр үзгәрешләр килеп чыга: Күплек саны формасын ясау берничә ысуллары кулланыла. Өстәвенә, beau/bel, nouveau/nouvel, vieux/vieil, fou/fol, mou/mol сүзләренең күплек саны берәр формасы гына бар, алар гади формаларыннан ясала: beaux, nouveaux, vieux, fous, mous. Гади сыйфатлардан тыш, күрсәтү, тартым сыйфатлар һәм билгесез сыйфатлар бар, төрләнеше махсус һәм күптөрле.
Сыйфат төрле родлы исемнәр яки алмашлыклар төркеменә караса, ул ир-ат формасында тора: Marie (хатын-кыз) et Pierre (ир-ат) sont intelligents (ир-ат формасы) «Мари белән Пьер акыллы»; gens «кешеләр» сүзе төрле очракларда төрле родлы сыйфатлар белән кулланыла.
Иң еш кулланыла торган сыйфатлар (bon «яхшы», mauvais «яман», grand «зур» һ.б.), шулай ук күрсәтү, тартым сыйфатлар, билгесез сыйфатлар һәм quel «кайсы» сүзе исем алдыннан килә ала, башкалар бөтенесе исә исем артыннан киләргә тиеш.
Фигыль
Француз телендә фигыльнең зат, сан, заман, юнәлеш (рус. залог) һәм төркемчә (рус. наклонение) категорияләре бар. Ике сыйфат фигыль төре бар: participe présent һәм participe passé. Participe présent формасы ясау өчен -ons 'сыз Présent заманы 1-нче зат күплек саны формасындагы фигыльгә -ant кушыла; participe passé формасы ясау өчен I спряжение фигыле нигезенә -é, II спряжениенекенә -i ялгана; III спряжение өчен уртак кагыйдә юк. Дүрт төркемчә бар: хикәя фигыль (рус. изъявительное наклонение, фр. mode indicatif), боерык фигыль (рус. повелительное наклонение, фр. mode impératif), шарт фигыль (рус. условное наклонение, фр. mode conditionnel), субъюнктив (рус. сослагательное наклонение, фр. mode subjonctif). Боерык фигыльдән башка барысының да үз заман системалары бар. Гади заманнарда фигыль үзе, катлаулы заманарда исә ярдәмчел аның белән фигыльләр кулланыла.
Осинова Слободка
Осинова Слободка (Осинова Слободка) — Киров өлкәсенең Луза районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча даими яшәүче халкы юк.
Авырту
Теләсә нинди авырту — организмның хәвефле кисәтүе ул. Артык якты уттан күз чагыла, артык көчле тавыш колакны тондыра, артык куәтле ис борынны җыерта. Авырту да кирәкле үзенчәлек. Кайнар әйбергә кагылуга, сез авырту сизәсез һәм кулыгызны тартып аласыз. Дөньяда авырту булмаса, сез, мәсәлән, кыш көне борын өшүен дә вакытында сизә алмас идегез.
Нигә авыру орган үз гаебен «оялмыйча» башкаларга күчерә? Галимнәр бу күренешкә ике аңлатма тапканнар. Беренчесе, нерв импульслары бер «ботак»тан икенчесенә күчәргә мөмкин. Мәсәлән, теш кариес белән бозылганнан соң, аның нервы өч тармаклы нерв «җитәкчелеге»ндә булу нәтиҗәсендә, авырту шул як биттә дә сизелә. Бу—таралган авырту дип атала.
Икенче аңлатма. Авырту сигналы импульслары үзәк нерв системасының төрле урынында эчке органнардан килә торган юлда алышынырга мөмкин.
Мондый чакыру сигналлары адашу диагноз куюда ялгышлыкка да китерә.
Әйтик, авырту чыганагы йөрәк булса да, кеше теш табибына (сул яктагы тү­ бән казналык авырткан кебек тоела), яки терапевтка (ашказаны, эч авырта дип бара), йә ревматологка (ике кулның да буыннары сызлап авырта дип) мөрәҗәгать итәргә мәҗбүр була. Мондыйлары кире кайткан авырту дип йөртелә. Еш кына андый күренеш ачык чикләнгән тире участокларында күзәтелә. 1889 елда моның диагностик мәгънәсенә бөек терапевт Г.А.Захарьин игъ­ тибар иткән. Аның бу зоналарны тасвирлавы буенча кеше гәүдәсенең кайсы участокларында үпкә, йөрәк, эчәклек, бөерләр һәм организмдәгы башка : органнарның күрсәтелгәнен белеп була. » Соңгы елларда компьютер техникасы эчке органнарның «тавышын» ишетергә ярдәм итә башлады. Аларны куллану нәтиҗәсендә, табибларга эчке мәгълүматны кеше аңына җибәрми торган вегетатив нерв системасын «алдарга» мөмкинлек туды.
Кайчакта авырту котылгысыз була. Сез мөгаен, табибның җәрәхәтегезгә йод сөртер яисә укол кадар алдыннан: «Менә хәзер түзәргә туры килер, бераз гына авыртыр инде» дигән сүзләрен хәтерлисездер. Котылгысыз булганда, һәр кеше мондый авыртудан курыкмаска, аны сабырлык белән уздырып җибәрергә тиеш.
Әгәр авырту бик көчәя икән, аңа түзү кыен булу өстенә, авыртуның кеше өчен зарарлы икәнен дә онытмагыз. Шуның өчен медицина авыртуны баса торган дарулар куллана да инде.
Бик еш күзәтелә торган афәт — авырту. Бер әгъзасы да да авыртмый торган кеше юктыр — баш, теш, җилкә, умырткалык, буыннар авырта... Ә кайбер кешеләр авырту белән бик озак еллар яши һәм үзләре белән даими рәвештә дарулар йөртә.
Авыртуны сәламәтлеккә зыян китерми генә ничек җиңәргә? Бу сорауга бераз ачыклык кертү ялгыш булмас кебек. Барлык дару препаратлары төрле деталь»ләрдән җыелган дип күз алдыгызга китерегез. Бу очракта авыртуны бетерүче төп 4 «деталь» бар: ацетилсалицилат кислотасы (АСК), метамизол, парацетамол, ибупрофен. Боларны хәтердә тотарга тырышыгыз! Парацетамол дистәдән артык препаратларда кулланыла, мәсәлән, панадол, калпол, эффералган һ.б.
АСКлылардан иң билгеле булганнары—аспирин, упсарин, ибупрофеннан — нурофен, ә анальгин метамизол препараты булып тора. Бу 4 компонентның файдалы якларын һәм кимчелекләрен карап үтик.
Бу 4 компонентны башка «деталь»ләр белән көчлеләндерәләр. Гадәттә мускулларны йомшартучы спазмолитиклар — кофеин, кодеин (опийлар рәтендә булган наркотик) яки йоклатучы матдәләр (күп очракта фено- барбитал) кулланыла. Препаратка төрле витаминнар, авыртуны басарга ярдәм итүче кечкенә дозалы башка матдәләрне кушарга мөмкиннәр. Болар барысы да икенчел «деталь»ләр.
Баралгин һәм башка препаратларны мускулларның спазмын бетерү өчен куллану яхшырак, хатын-кызларның күрем көннәрендәге авыртуны, баш авыртуын, корсактагы чәнчүләрне бетерә алар.
Кофеин гадәттә авыртуны басучы препаратларның тәэсир итү вакытын озайтуда катнаша һәм башның кан тамырларына тәэсир итә. Шуның өчен ; кофеин булган препаратлар баш авыртканда, махмыр булганда ярдәм итә, ә менә мускуллар, буыннар авыртканда, кофеин күп очракта файдасыз була. Кодеин һәм йоклатучы дарулар рецептсыз бирелә торган препаратларда көчле авыртуны басар өчен кулланыла. Андый авыруларны табиб дәва­ ласа яхшырак. Табиблар мондый препаратларны күп вакытта авыр опе­ рацияләрдән соң, авырту түзә алмаслык көчле булганда кулланалар. Гадәти авыртулар вакытында алар артык куәтле, көчле тәэсирле дип санала.
Энкур
Энкур — Франциянең Валь-д’Уаз департаментында урнашкан коммуна.
Бела-Виста-ду-Мараньян
Бела-Виста-ду-Мараньян — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Мараньян штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Могельниця (Седлецкий повяты)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Понтеврар
Понтеврар — Франциянең Ивелин департаментында урнашкан коммуна.
Калина-Велика
Калина-Велика — Польшаның Кече Польша воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Акбулут (Шаһинбей)
Акбулут (Akbulut) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Газиантеп иле Шаһинбей илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Адамс (округ, Небраска)
Адамс — Америка Кушма Штатларының Небраска штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Хейстингс шәһәре.
Кырый урам (Казан)
Кырый урамы (улица Крайняя) — Казанның Вахит районында урнашкан урам.
Адамс (округ, Небраска)
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1867 елда оештырыла.
Территориясе
Округ мәйданы 1458,86 км² тәшкил итә.
Кырый урам (Казан)
Тарих
Хәзерге исемен 1927 елның 2 ноябреннән йөртә. Моңа кадәр Берьяклы урам дип йөртелгән.
HD120975
HD120975 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Тимер Сырма
Тимер-Сирма (Тимӗр Ҫырма, Тимер-Сирма) — Чуашстанның Чабаксар районында урнашкан авыл.
Климат
Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.
Халык
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 135 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (100%) алып тора.
Әхмәтҗанов
Әхмәтҗанов — татар фамилиясе. Әхмәтҗан исеменнән ясалган.
Татар Википедиясендә әлеге фамилия кулланып төзелгән түбәндәге мәкаләләр урнаштырылган:
Стара Башта
Стара Башта — Словакиянең  округында урнашкан авыл.
Тарихы
Авыл елда нигезләнгән.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ухлясць
Ухлясць (Ухлясць ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Быхавский районында урнашкан авыл.
Стара Башта
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Бокайренте
Бокайренте — Испаниянең Валенсия провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Бретниг-Хаусвальде
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Монро (Висконсин)
Монро  — Америка Кушма Штатларының Висконсин штатында урнашкан шәһәр.
Микроблар
Кайчандыр хәтта галимнәр дә дөньяда иң кечкенә җан ияләре—борчалар дип исәпләгән заманнар булган! Безнең белән янәшә, безнең эчебездә һәм әйләнә-тирәбездә күзгә күренми торган тереклек ияләренең чиксез зур дөньясы яши дип беркемнең дә башына килмәгән. Әгәр борчаны алар белән чагыштырсаң, ул — океан лайнеры почта маркасы белән янәшә баргандагы кебек булыр иде.
Монро (Висконсин)
Тарихы
Монро шәһәре  елда нигезләнгән.
Микроблар
Бу гаҗәеп дөньяны галимнәр әйберне бик зурайтып күрсәтә торган при­ бор —микроскоп ярдәмендә ачтылар. Анда да әле тиз генә ышанмадылар!
Ләкин аннары инандылар һәм бу дөнья вәкилләрен бик кечкенә булганнары өчен микроблар («микрос»—«кечкенә» дигән грек сүзеннән алынган) яисә микроорганизмнар дип атадылар. Микроскоп микробларның һәркайсын берәм-берәм карарга мөмкинлек бирде, һәм шул чакта: бу тереклек ияләре гадәттә бердәнбер тере күзәнәктән торсалар да, үзләренең формасы, үзлекләре, тереклек рәвеше һәм тышкы тирәлектә йогынтысы буенча бихисап күп төрле икәнлеге ачыкланды.
Микроблар арасында төп урынны бактерияләр — бер күзәнәкле үсемлек организмнар алып тора. Җир өстендәге тормышыбызның күп очракта шушы бактерияләргә бурычлы булуын әйтергә кирәк. Бактерияләр һәркайда—һавада, җирдә, суда һәм туфракта, үсемлекләрдә һәм хайваннарда яши. Кайбер бактерияләр бик нәзберек була һәм тиз үлә, ә икенчеләре хәтта кайнатуга, өшетүгә, төрле кислота һәм селте, агулар тәэсиренә бирешми.
Гади күзгә күренми торган бактерияләр безнең тормышыбызга бик зур йогынты ясый. Кеше яки хайван организмына эләгеп, бактерияләр кур­ кыныч авырулар — туберкулез, үләт (холера), түләмә (сибирская язва), маңка авыруы (сап), тиф, тамак бакасы (ангина), чума, үпкә ялкынсынуы, төрле чуаннар, кан агуланулар китереп чыгара.
Шулай да файдалы бактерияләр дә бар, алардан башка яшәү шактый кыен булыр иде. Алар сөтне катыкка, кефирны ацидофилинга, ә виноград суын спиртка, серкәгә, шәрабка әйләндерәләр... Ләкин иң әһәмиятлесе — файдалы бактерияләрдән башка бездә сөт тә, икмәк тә, ит тә бик күпкә ким булыр иде!
Эш шунда ки, хайваннарның тереклеге үсемлекләргә бәйле, ә үсемлекләр азот күп булган туфракта бигрәк тә әйбәт үсә. Азотны һавадан алып туф­ ракка күчерүче аерым бактерияләр бар. Алай гына түгел, әгәр Җирдә черетүче бактерияләр булмаса, безнең планетабыз корыган үсемлек һәм үлгән хайван гәүдәләре белән капланган булыр иде. Ләкин махсус бактерияләр аларга черергә ярдәм итәләр. Шулай итеп, корыган үсемлекләр, хайван үләксәләрен тәшкил иткән матдәләр яңадан туфракка әйләнеп кайта.
Бу матдәләр яңа буын үсемлекләр һәм хайваннар үсү өчен азык булып тора.
Тезе-Эзи
Тезе-Эзи — Франциянең Шаранта департаментында урнашкан коммуна.
Кирмән яр буе урамы (Казан)
Кирмән яр буе урамы (Кремлевская набережная) — Казанның Вахит районында урнашкан урам.
Тарих
Хәзерге исемен 2014 елның 25 дикәбреннән йөртә.
Занавинскае
Занавинскае (Занавінскае ) — Белоруссиянең Брест өлкәсе Лунинецкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас, дәүләттә иң җылы климат шушы төбәктә. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза.
Бела-Виста-ду-Параизу
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Виски (Радинский повяты)
Виски  — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(6023) Цуясима
(6023) Цуясима — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1992 елның 16 октябрендә К. Эндатэ, К. Ватанабэ тарафыннан Китами обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1992 UQ4» саналган.
Нендза (Рациборский повяты)
Нендза  — Польшаның Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Рәфыйк Таһиров
Рәфыйк Таһиров, Рәфыйк Рөстәм улы Таһиров (1966 елның 9 мае, ССРБ, РСФСР, ТАССР, Кукмара районы, Түбән Арбаш) — драма артисты, Әлмәт татар драма театры актеры (1987 елдан), Татарстанның халык артисты (2012), Дамир Сираҗиев исемендәге (2010) һәм «Тантана» (2013, 2020) премияләре лауреаты.
Кесиккөпрү (Бала)
Кесиккөпрү (Kesikköprü) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Анкара иле Бала илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Рәфыйк Таһиров
Тәрҗемәи хәле
1966 елның 9 маенда Кукмара районы Түбән Арбаш авылында укытучы гаиләсендә туган. Нәселе, туганлык җепләре белән булмаса да, казый Мөхлисә Габделгалләм кызы Нигъмәтуллина-Бубыйга (1869—1937) барып тоташа. М. Бубый Рәфыйк Таһировның әнисенең әбисе Наҗияне тәрбиягә алып үстергән. Ркаил Зәйдулла әсәре буенча куелган «Үлеп яратты» спектаклендә (режиссер Илгиз Зәйниев) Наҗия образы бар. Туган авылында сигезьеллык мәктәпне, 1985 елда Казан театр укуханәсен тәмамлаган. Диплом спектакле — Туфан Миңнуллинның «Кәрлә - мәктәп баласы». Берничә ай «Әкият» курчак театрында эшли. 1985—1987 елларда Казакъстанда хәрби хезмәт үтеп, Әлмәт театрына кайта. 1987 елдан әлеге театрда хезмәт итә. 1994 елда Казан дәүләт университетының татар теле һәм әдәбияты факультетын тәмамлаган.
Сирбова
Сирбова — Румыниянең Тимиш жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Рәфыйк Таһиров
Иҗаты
Р. Р. Таһиров — Әлмәт театрының әйдәп баручы артисты, бик органик актер, комедия һәм драма жанрларын тигез буйсындырып, сәхнәнең күрке була белгән шәхес. Беренче елларда актер гади, шаян, үткен егетләр образларын, шулай ук пафослы рольләрдә уйнаган. Тора-бара уйнаган персонажлары үзгәрә, аларның психологик кичерешләре тирәнәя, яшьлек омтылышын тыйнаклык, зирәклек, тормыш турында уйланулар алмаштыра. Иң истә калган рольләре — Мәдинә Маликованың «Йөрәк ничек түзсен?!» әсәрендәге Җиһангир, Илгиз Зәйниевның «Әрем исе»ндә Сәфәр. Режиссерлар Гали Хөсәенов, Зәкия Туишева, Фаил Ибраһимов, Искәндәр Сакаев Әлмәт театрында куйган спектакльләрне якын итә.
Татар театрында сирәк жанр — бер генә артист уйный торган моноспектакль әзерли: Мансур Гыйләҗевның «Микулай» әсәре (режиссеры Марас Чебодаев, Хакасия).
Гаилә хәле
Беренче хатыны Әнисә, Әлмәт театрының элекке әдәбият бүлеге мөдире (2015 елда вафат). Кызлары Ләйлә (Сәмигуллина), юрист, Энҗе, медик.
Икенче хатыны Миләүшә, кызы
Гренобль
Гренобль (Grenoble) — Франциянең Изер департаментына караган коммуна, Гренобль-1, Гренобль-2 кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 18,13 км².
Җеновезе (Месина)
Географиясе
Җеновезе Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
(13248) Fornasier
Тарихы
1998 елның 24 июнендә LONEOS проекты тарафыннан Андерсон-Меса обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1998 MT37» саналган.
Синпетру-де-Кимпие (коммуна)
Синпетру-де-Кимпие — Румыниянең Муреш жудецында урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Ешильяйла (Чорум)
Ешильяйла (Yeşilyayla) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Чорум иле Чорум илчесенә караган бер авыл (köy).
Пор-Вилле
Пор-Вилле — Франциянең Ивелин департаментында урнашкан коммуна.
Могово
Могово — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Уюн (Быхавский районы)
Уюн  (Уюн ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Быхавский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Калина-Лисинець
Калина-Лисинець — Польшаның Кече Польша воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Нагай
Нагай — Татарстан Республикасының Чирмешән районындагы поселок.
Вакыт зонасы — MSK (Мәскәү вакыты) яки UTC+4. Почта индексы — 423104.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.5 °C.
Эннри (Валь-д’Уаз)
Эннри — Франциянең Валь-д’Уаз департаментында урнашкан коммуна.
(6024) Отяномидзу
(6024) Отяномидзу — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1992 елның 27 октябрендә А. Сугиэ тарафыннан Дайник обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1992 UT4» саналган.
Бела-Виста-ду-Пиауи
Бела-Виста-ду-Пиауи — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Пиауи штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Ликино (Гари шәһәр округы)
Ликино (Ликино) — Свердловск өлкәсенең Гари шәһәр округы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
Кече Пыновка
Кече Пыновка — Россия территориясеннән ага торган елга. Свердловск өлкәсе, Төмән өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Пыновка елгасының сул ярыннан 38 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 38 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Тауда елгасының, инештән тамагына чаклы, инештән алып Морозко авылы янындагы су үлсәү постына чаклы Сосьва елгасын кертмичә. Кече елга бассейны — Тубыл, елга бассейны — Иртеш.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Сарворо-Яха
Сарворо-Яха — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Периптаве-Яха елгасының сул ярыннан 17 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 86 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Кара диңгезе елгалары бассейны Таз елгасының төньяк-көнчыгыш чигеннән Енисей култыгы су бассейнына чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Таз.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Больбайте
Больбайте — Испаниянең Валенсия провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Красная Горка (Мари Ил)
Красная Горка (Красная Горка, Красная Горка) — Мари Илнең Волжск районында урнашкан авыл.
Халык
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (53,5%), руслар (46,5%).
Занавины
Занавины (Занавіны ) — Белоруссиянең Брест өлкәсе Камянецкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас, дәүләттә иң җылы климат шушы төбәктә. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза.
Артур (округ, Небраска)
Артур — Америка Кушма Штатларының Небраска штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Артур шәһәре.
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1887 елда оештырыла.
Искәрмәләр
Артур (округ, Небраска)
Крозьер (Аризона)
Географиясе
Крозьер халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Кара-Коль
Кара-Коль — Россия территориясеннән ага торган елга. Алтай Республикасы, Алтай крае биләмәләрендә ага. Елга  Шавла елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 17 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Бия һәм Катунь, елга бассейны — (Югары) Об Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Кәкре урам (Казан)
Кәкре урамы (улица Кривая) — Казанның Вахитов районында, Калуга бистәсендә урнашкан урам.
Географиясе
Чулман арты урамыннан башланып, Җыелыш, Аркылы Үзәк урамнары белән кисешә һәм Үзәк урам белән киселештә тәмамлана.
Тарих
Хәзерге исемен 1927 елның 2 ноябреннән йөртә.
Нерада
Нерада — Польшаның Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Җеновезе (Рагуза)
Җеновезе — Италиянең Сицилия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Җеновезе Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Акбурун (Бейшеһир)
Акбурун (Akburun) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Конья иле Бейшеһир илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Уюнишча
Уюнишча (Уюнішча ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Глуский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
(13249) Marcallen
(13249) Marcallen — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1998 елның 18 июнендә LONEOS проекты тарафыннан Андерсон-Меса обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1998 MD38» саналган.
Кәкре чокыр урамы (Казан)
Географиясе
Үзәнлек урамы белән киселештә тәмамлана.
Бургштайн
Бургштайн (Burgstein) — Алманиянең Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Талан (Кот-д’Ор)
Географиясе
Коммуна мәйданы — 10,09 км².
Бела-Виста-ду-Толду
Бела-Виста-ду-Толду — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Санта-Катарина штатына карый.
Поршвиль
Поршвиль — Франциянең Ивелин департаментында урнашкан коммуна.
Бела-Виста-ду-Толду
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Стара Бистрица
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Сиргиешть
Сиргиешть — Румыниянең Сучава жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Осиповская
Осиповская (Осиповская) — Киров өлкәсенең Афанасьево районында урнашкан авыл.
Сиргиешть
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Осиповская
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
Калина-Мала
Калина-Мала — Польшаның Кече Польша воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Монтелло (Висконсин)
Монтелло  — Америка Кушма Штатларының Висконсин штатында урнашкан шәһәр.
Кесиккөпрү Эрдемли (Бала)
Кесиккөпрү Эрдемли (Kesikköprü Erdemli) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Анкара иле Бала илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Висловець
Висловець — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Дару үләннәре
Бик борынгы заманнарда ук инде Көньяк Америка индеецлары зур кыргый мәчеләрнең авырганда ниндидер агач кайрысын кимергәннәрен искәргәннәр. Алар да саз бизгәгеннән җәфаланган кешеләрне шул кайры салып кайнатылган су белән дәвалап караганнар һәм бу чара авыруларга ярдәм иткән. Шул рәвешчә хин агачы ачылган. Бу агач кабыгыннан табылган хинин бизгәккә каршы дәва буларак бөтен дөньяга таралган. Ләкин кеше һәрчак хайваннарны гына күзәтеп йөрмәгән, үзе дә дару үләннәре эзләгән.
Мондый эзләнү һәм ачышлар мең еллар элек үк башланган.
Дару үләннәре белән танышу кайчак кешегә кыйммәткә төшкән, чөнки ул аларның тәэсирен үзендә сынап караган. Бака үләне яфрагы суелган аякны төзәткән, кычыткан яфрагы чаккан. Бер уч лимонник җиләге аучыга көне буе арымыйча хайванны эзәрлекләргә мөмкинлек биргән, ә тилебәрән (белена) орлыгы ашаган кешене көзән җыерган һәм ул акылсыз кеше кебек саташып сөйләшкән.
Бик күп шифалы үсемлекләр медицинада кулланыла, алар кешеләргә хәзер дә хезмәт итә. Фәннең алга китүе нәтиҗәсендә кеше үсемлекләрнең химик составын өйрәнә алды. Болар үз чиратында яңа ачышларга китерде.
Элек мунча күгәреге дип йөртелгән гөмбәдән пенициллин ачылды. Безнең чорда бу ачышларга таянып, яңадан-яңа дарулар барлыкка килеп тора.
Дару үләннәренең кайберләрен, мәсәлән, кара бөтнекне плантацияләрдә үстерәләр. Тешен чистартырга иренмәгән һәр кеше иртән аның белән очраша. Бөтнек маеның төп өлеше булган ментол теш порошогына тәмле ис бирә. Ментол валидолда, йөрәк дарулары һәм тынычландыручы башка дарулар составында, космонавтлар рационына керә торган бөтнекле прәннектә һәм бөтнекле карамельләрдә бар.
Безнең илебез кыргый дару үләннәренә дә бик бай. Урманда энҗе чәчәк (ландыш) үсә, йөрәк авырулы кешеләр өчен аннан дару ясыйлар. Аланнарда һәм дымсу болыннарда валериана үсә, аннан тынычландыра торган дарулар ясала. Болында адым саен дару үләне — сары мәтрүшкә (халык аны 95 төрле авырудан дәвалый дип саный), кызылбаш (кровохлёбка), ярмабаш, чынтыяна, андыз (девясил) үсә.
Дару үләннәрен аяз көнне, чык кипкәч җыялар. Үсемлекләрнең күбесендә агулы матдәләр барлыгын истән чыгармаска кирәк. Шуның өчен аларны авызга кабарга, үсемлекләрне җыйган чакта кул белән күзгә кагылырга ярамый. Эш беткәч, кулны бик яхшылап юарга кирәк.
Пычранган һәм авыру үсемлекләрне җыю хупланмый. Дару үләннәре җыйганда, бу кыйммәтле үсемлекләр киләчәктә дә саклансын өчен, аларның бераз өлешен калдыру шарт.
Синпетру-Маре (коммуна)
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Тимерчекасы
Тимерчекасы (Тимӗрҫкасси, Тимерчкасы) — Чуашстанның Урнар районында урнашкан авыл.
Климат
Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.
Халык
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 129 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (100%) алып тора.
Моделка
Моделка — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Белагуа
Белагуа — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Мараньян штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
(6025) Наотосато
(6025) Наотосато — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1992 елның 30 декабрендә Т. Урата тарафыннан Симидзу обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1992 YA3» саналган.
Хөснулла Вәлиуллин
Хөснулла Вәлиуллин, шулай ук Хөснул Вәлиуллин (Хөснулла Вәлиулла улы Вәлиуллин) — татар композиторы, Тукай бүләге иясе (1989).
Тәрҗемәи хәле
Казан музыка училищесын (1940, В. Виноградов сыйныфы), Казан дәүләт консерваториясен (1950, Альберт Леман сыйныфы) тәмамлый. Бөек Ватан сугышында катнаша. 1993 елда Казанда вафат.
Иҗаты
Иҗатында опера жанры үзәк урында тора. Татар опера сәхнәсендә «Самат» операсы (Хәй Вахит либреттосы) музыкаль театр өчен иң уңышлы, лирик-психологик рухтагы әсәрләрдән санала. Мәскәүдә Татар әдәбияты һәм сәнгате декадасында (1957) операның I редакциясе күрсәтелә.
«Самат» (II редакциясе, 1977 операсында композитор талантының иң көчле яклары - тирән лиризм, музыка теленең халык җырларына нигезләнүе, көйләрнең интонацион һәм ритмик байлыгы чагылыш таба.
Татар җыр музыкасы үсешенә дә зур өлеш кертә. Габдулла Тукай, Муса Җәлил, Әхмәт Ерикәй, Хәй Вахит, Сибгат Хәким, Равил Фәйзуллин, Галимҗан Латыйп һ.б.ның шигырьләренә җыр һәм романслар язган. Камера - инструменталь әсәрләр, драма спектакльләренә музыка һ.б. язган.
Хәтер
Байлар Сабасында урнашкан Балалар сәнгать мәктәбенә Аллаһияр һәм Хөснулла Вәлиуллиннар исеме бирелде.
Кырым урамы (Казан)
Кырым урамы (улица Крымская) — Казанның Вахит районында, Әмәт бистәсендә урнашкан урам.
Фамино (Хоцимский районы)
Фамино  (Фаміно ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Хоцимский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Ешильяка (Чаерлы)
Ешильяка (Yeşilyaka) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Эрзинҗан иле Чаерлы илчесенә караган бер авыл (köy).
Тулон
Туррет (Tourrettes) — Франциянең Вар департаментына караган коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 33,99 км².
Заниве
Заниве (Заніўе ) — Белоруссиянең Брест өлкәсе Драгичынский районында урнашкан авыл.
Югары ешлык эчтәлеген үлчәү
Сигналларны эшкәртүдә, югары ешлык эчтәлеген үлчәү ул сигнал спектры (гадәттә кыска вакыт Фурье трансформациясе спектры) аша алынган гади үлчәү, ул сигналда югары ешлык эчтәлеге микъдарын үлчәү өчен кулланыла. Спектр компоненталары бергә һәр зурлыкны компонента "позициясенә" (ешлыкка пропорциональ) тапкырлап кушыла. Шулай итеп, әгәр X(k) N уникаль нокта белән дискрет спектр булса, аның югары ешлык компонентасы үлчәме түбәндәгечә:
Заниве
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас, дәүләттә иң җылы климат шушы төбәктә. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза.
Югары ешлык эчтәлеген үлчәү
Сизем үлчәүләреннән аермалы буларак, моның кеше ишетүенә бәйлелеге турында бернинди шәһадәт тә юк. Шуңа да карамастан ул кайбер кулланылышлар өчен файдалы булырга мөмкин, мәсьәлән, онсет детектлау өчен.
Үлчәүнең спектр центроиды үлчәүгә охшашлыгы бар, асылда ул шул ук исәпләү әмма тулаем зурлык буенча нормализациясез.
Бонрепос-и-Мирамбель
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ниви (гмина Возьники)
Ниви  — Польшаның Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Эпине-Шамплатрё
Эпине-Шамплатрё — Франциянең Валь-д’Уаз департаментында урнашкан коммуна.
(13250) Danieladucato
(13250) Danieladucato — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1998 елның 19 июлендә А. Боаттини, Л. Тези тарафыннан Сан Марселло обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1998 OJ» саналган.
Бургштедт
Бургштедт (Burgstädt) — Алманиянең Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
HD120977
HD120977 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Виснюв (Люблин воеводалыгы)
Виснюв  — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Академиклар Арбузовларның музей-йорты (Казан)
Тарих
1987 елда музей Татарстан АССРның тарихи һәйкәлләре исемлегенә кертелә.
2001 елда музей исеме «Академиклар Арбузовларның музей-йорты» итеп үзгәртелә. Борис Александр улы Арбузов үз гаиләсе белән әлеге йортта 1955 елга хәтле яшәгән булган.
Музей экспозициясе совет химик-органигы, химия фәннәре докторы, ССРБ ФА академигы, ике Сталин премиясе лауреаты, Социалистик Хезмәт Каһарманы Александр Ерминингелд улы Арбузов (1877—1968) һәм аның өлкән улы һәм шәкерте химик-органик, химия фәннәре докторы, ССРБ ФА академигы, Ленин һәм Сталин премияләре лауреаты, Социалистик Хезмәт Каһарманы Борис Александр улы Арбузовларның (1903—1991) тормышы һәм фәнни эшчәнлеге турында сөйли.
Күргәзмәләрдә шулай ук А. Е. Арбузовның кече улы Ю. А. Арбузов, кызы И. А. Арбузова, архитектор К. Л. Мюфке турында да мәгълүмат бар.
«Казан — рус органик химиясе бишеге» дигән бүлек химиклар Н. Н. Зинин (1812—1880) һәм К. К. Клаустан (1796—1864) башлап, бүгенге көнгә кадәр булган фәнни традицияләр турында сөйли.
Музей, ял көннәре булган шимбә, якшәмбедән кала, һәр көнне 9 сәгатьтән 16 сәгатькә кадәр ачык. Керү бушлай.
Тупланма
Музей-йортта галимнәр яшәгән вакыттагы көнкүреш мөхите сакланган. Күргәзмәдә гаилә кулланган XIX гасыр ахыры — XX гасыр башы йорт җиһазы, көнкүреш әйберләренең төп нөсхәләре күрсәтелә. Барысы 28 мең саклау берәмлеге.
Йорт диварларында А. Е. Арбузовның яшь чагында ясаган картиналары урнаштырылган.
Бина
1913 елда рус эклектикасы (яки модерн) стилендәге шәһәр утары итеп төзелгән бина. Төзелгәннән соң бер тапкыр да үзгәртеп корылмаган, барлык архитектура детальләре сакланган. Инкыйлабка кадәр йортның хуҗасы — рәссам И. И. Шишкинның бертуган сеңлесе О. И. Ижболдина һәм аның кызы Мария Д. Алексеева. 1916 елда йортны академик А. Е. Арбузов сатып ала һәм шунда яшәп кала.
Баннер (округ, Небраска)
Баннер — Америка Кушма Штатларының Небраска штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Харрисберг шәһәре.
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1888 елда оештырыла.
Территориясе
Округ мәйданы 1932,42 км² тәшкил итә.
Искәрмәләр
Баннер (округ, Небраска)
(6026) Xenophanes
(6026) Xenophanes — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1993 елның 23 гыйнварында Эрик Эльст тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1993 BA8» саналган.
Җеновези (Асти)
Җеновези — Италиянең Пьемонт төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Җеновези Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Сегор-Яха
Сёгор-Яха — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Гыдан култыгы урнашкан. Елга озынлыгы 53 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Кара диңгезе елгалары бассейны Таз елгасының төньяк-көнчыгыш чигеннән Енисей култыгы су бассейнына чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Таз.
Талазани
Географиясе
Коммуна мәйданы — 4,80 км².
Ионик потенциал
Ионик потенциал ул ионның электр корылмасының радиусына нисбәте.
Шулай итеп, нисбәт ион өслегендә корылма тыгызлыгының үлчәме булып тора; гадәттә корылма тыгызрак булганда, ион формалаштырган ион бәйләнеше көчлерәк була.
Ионик потенциал ион капма-каршы корылма ионнарына электростатик рәвештә көчле яки зәгыйфь тартылуының сиземен бирә; һәм ион шул корылмалы башка ионнарны никадәр этү сиземен бирә.
Ул катионның поляризация куәтен үлчи.
Калина-Рендзини
Калина-Рендзини — Польшаның Кече Польша воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Прюне-ан-Ивелин
Прюне-ан-Ивелин — Франциянең Ивелин департаментында урнашкан коммуна.
Фартуны
Фартуны (Фартуны ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Бабруйский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Модель (Мазовия воеводалыгы)
Модель  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Кыска урам (Казан)
Кыска урам (улица КСКа) — Казанның Вахит районында, Иске бистәдә урнашкан урам.
Географиясе
Габдулла Тукай урамыннан башланып, Шиһабетдин Мәрҗани белән киселештә тәмамлана.
Нагорный (Чирмешән районы)
Нагорный — Татарстан Республикасының Чирмешән районындагы поселок.
Вакыт зонасы — MSK (Мәскәү вакыты) яки UTC+4. Почта индексы — 423115.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.5 °C.
Кече Талица
Кече Талица — Россия территориясеннән ага торган елга. Свердловск өлкәсе, Төмән өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Лобва елгасының уң ярыннан км 137 ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 11 км.
Ла-Пас-Велли (Аризона)
Ла-Пас-Велли  — Америка Кушма Штатларының Аризона штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Кече Талица
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Тауда елгасының, инештән тамагына чаклы, инештән алып Морозко авылы янындагы су үлсәү постына чаклы Сосьва елгасын кертмичә. Кече елга бассейны — Тубыл, елга бассейны — Иртеш.
Бела-Крус
Бела-Крус — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Сеара штатына карый.
Липовка (Байкалово районы)
Липовка (Липовка) — Свердловск өлкәсенең Байкалово районы составына керүче авыл.
Бела-Крус
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Кече Талица
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Каракопша
Каракопша — Россия территориясеннән ага торган елга. Алтай Республикасы, Алтай крае биләмәләрендә ага. Елга  ? елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 49 км.
Липовка (Байкалово районы)
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы: