cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Rafael del Riego
Himno de Riego, Riego'nıñ xörmätenä yazğan cir, İkençe İspan Cömhüriäteneñ (1931-1939) hímnı bula. Anıñ süräte Cortes Generales bínasında kürsätelgän.
Коса (Теруэль)
Коса — Испаниянең Теруэль провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Щербенцин
Щербенцин — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Корсёль
Корсёль (Corseul) — Франциянең Кот-д’Армор департаментына караган коммуна, Планкоэт кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 41,74 км².
Ла-Вернель
Ла-Вернель — Франциянең Эндр департаментында урнашкан коммуна.
Малинувка (Лодзь воеводалыгы)
Малинувка  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Галенда (Сьена)
Галенда — Италиянең Тоскана төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Галенда Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Вейкфилд-Писдейл (Род-Айленд)
Вейкфилд-Писдейл  — Америка Кушма Штатларының Род-Айленд штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Вейкфилд-Писдейл халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Эмирөрен (Зиле)
Эмирөрен (Emirören) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Токат иле Зиле илчесенә караган бер авыл (köy).
Альтдорф (Бёблинген)
Альтдорф (Altdorf) — Алманиянең Баден-Вюртемберг җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Феррейрин (Сернанселье)
Феррейрин  — Португалиянең Визеу округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
(2652) Ябуути
(2652) Ябуути  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1953 елның 7 апрелендә Карл Райнмут тарафыннан Хайдельберг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1953 GM» саналган.
Вирвиль
Вирвиль — Франциянең Сен-Маритим департаментында урнашкан коммуна.
Селишча (Вусценски авыл советы)
Селишча (Селішча ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Аршанский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Келфорд (Төньяк Каролина)
Келфорд  — Америка Кушма Штатларының Төньяк Каролина штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Дзержаново-Осада
Дзержаново-Осада — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Кырсим
Кырсим — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Төньяк Сосьва елгасының уң ярыннан 292 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 71 км.
Вотланы (Кызыл Армия районы)
Вотланы (Вутлан, Вотланы) — Чуашстанның Кызыл Армия районында урнашкан авыл.
Климат
Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.
Халык
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 198 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (100%) алып тора.
Трсек
Трсек — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Dekäber, 2004
2004. yılnıñ Dekäber ayında bulğan waqíğalar.
Yaqın aylar
Nöyäber, 2004 |  | Ğínwar, 2005
Dekäber, 2003 |  | Dekäber, 2005
Бердәм дәүләт имтиханы (берләштерү)
Безнең дәвер яшьләре фәнни-техник казанышлар чорында яши. Дөньябызны, әйләнә-тирәбезне техника чолгап алган заманда, кешелэр үзләре дә тимер өеменә әйләнерләр төсле. Һәрберсенең кулында телефон, колакларда наушниклар, бер-берсен күрмиләр, кая барганны да белмичә, барасы юлын да онытып, адашып китәрләр сыман. Менә безнең чор кешеләре илебездә барган үзгәрешлэр, ниндидер тәҗрибәләр үткәрелгән вакытка туры килде. Илебездә нинди генә үзгәрешләр булмый.Саный китсәң, күп алар. Шундый үзгәрешләрнең берсе - Бердәм дәүләт имтиханнары. Мин үземнең язмамны “БДИ кертү вакытлымы яки соңга калганмы?” дип исемләргә булдым. Минемчә, соңга калган! Үземнең фикеремне исбатлап та күрсәтергә тырышырмын. Китаплардан, кинолардан, гомумән, әти-әниләребезнең сөйләүләреннән чыгып, элеккеге вакытта яшьләр пионер, комсомол рухында тәрбияләнгән булуларын беләбез. Алар өчен китап уку, иң беренче чиратта торган. Китапханәләр китап укучылар белән шыгрым тулган, югары уку йортында укучы яшьләр реферат,докладлар язганда, күпме өстәмә китап укыган! Ул чор яшьләрен китап тәрбияләгән. Шуңа күрә үз фикерләрен курыкмыйча төгәл матур әйтеп бирә алганнар. Тулы эчтәлекле иншалар язганнар, әйтергә кирәк, беркаян да карамыйча, үзләренең фикерләрен дәфтәргә агылдырганнар.
Кулымда әниемнең әдәбият фәненнән иҗади эшләр дәфтәре. Саргаеп, таушалып беткән, ләкин безнең көнгәчә сакланган. Дәфтәр битләрен ачам: тип-тигез хәрефләр эчендә нинди матур фикерләр! Ирексездән сорап куям : "Интернет та булмаган заманда, ничек шундый матур эчтәлекле иншалар яздың?" "Безнең беренче ярдәмчебез – китап иде",- ди әнием. Ә хәзер? Мәктәптә укучы баладан алып, югары уку йортында укучы студентка кадәр, иң беренче ярдәмчеләре булып китап түгел, ә интернет тора. Әзер рефератлар, әзер докладлар, әзер иншалар, тагын,тагын бик күп нәрсәләр... . Рәхим ит, күпме кирәк, кулан гына! Менә шул чор балаларына Бердәм дәүләт имтиханнары бирү формасы килеп керә.Игътибар белән анализласак, шундый нәтиҗэгә киләсең: бер китап та укымаган укучы, ничек итеп инша яза алсын, аның тел байлыгы да, күзаллавы да юк дәрәҗәсендә бит! Нишләп менә шундый сынаулар хәзерге чор яшьләренә -“зомбилар” кебек интернетка баштанаяк чумган яшьләргә туры килде!? БДИ формасы соңга калган түгелме соң?! Киресенчә, әти-әниләребез заманында кабул ителергә тиешле яңалык түгел идеме икән?! Китап укып үскән, тәрбияләнгән яшьләргә туры килсә, нәтиҗәсе дә отышлырак булмас идеме икән?
Хәзерге яшьләр психик яктан тотрыклы түгел, шуңа күрә нинди генә яңалыкны да тетрәнүләрсез  кабул итмиләр. Шуның нәтиҗәсендә суицид күренешләре ешаймадымы икән? Ә бит элек пионер, комсомол рухында тәрбияләнгән яшьләр теләсә нинди яңалыкны шатланып кабул иткән.
Голудза
Голудза — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Щипковице
Щипковице — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Икенче (Тямка кушылдыгы)
Икенче — Россия территориясеннән ага торган елга. Төмән өлкәсе, Омск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Тямка елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 14 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Иртеш елгасы кушылдыклары бассейны Тубылдан алып Обка койганчы, елга бассейны — Иртеш.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Онон
Онон (Онон, Онон гол) — Байкал арты краендагы (Pəcəй) һәм Монголиядәге елга. Ингода елгасы кушылгач, Ши́лка дип атала. Озынлыгы 1032 км, бассейн мәйданы 96,2 км². Суының уртача чыгымы 191 м³/с. Сугаруда файдаланыла.
Кызыклы фактлар
Ононның югары агымында Чыңгызхан туып үскән дигән фикер бар. Риваять буенча ул шунда күмелгән дә.
Фронт газеталары
Фронт газеталары (Фронтовые газеты) — 1941-1945 еллардагы Бөек Ватан сугышы елларында Көнбатыш фронтта һәм Ерак Көнчыгышта фронт сәяси идарәләре тарафыннан татар телендә чыгарылган гәҗитләр. Кагыйдә буларак, әлеге гәҗитләрнең редакцияләре фронтларда рус телендә чыгарылган гәҗитләрнең редакцияләренә буйсынган.
Тарих
Кызыл гаскәр баш сәяси идарәсенең 1942 елның 8 июнендәге махсус карары буенча, 1942 елдан башлап, фронтларда милли телләрдә — азәрбайҗан, гөрҗи, казакъ, украин, үзбәк, татар һ. б. телләрдә фронт газеталары чыгарыла башлый. Аларның гомуми бурычы — дошманны җиңү эшенә хезмәт итү, совет сугышчылары алып бара торган сугышның гадел сугыш икәненә төшендерү. Фронт газеталары, үзләренең битләре аша, гаскәриләрне Ватан өчен яңадан-яңа батырлыклар, каһарманлыклар күрсәтергә, көрәштә кыюлыкка, чыдамлыкка, тапкырлыкка чакыра. Сугышчыларны һәм офицерларны хәрби осталыкка өйрәтү, сугыш тәҗрибәсен туплау, гомумиләштерү һәм өйрәнү буенча зур эш алып бара. Батырлык үрнәге күрсәткән гаскәриләрнең сугыш тәҗрибәсе газеталар битләре аша барлык сугышчыларга җиткерелә. Газеталар баш сәргаскәр Сталинның, башка хәрби җитәкчеләрнең приказларын, докладларын, чыгышларын тәрҗемәдә вакытында җиткереп тора.
Татар телендә хәрби вакытлы матбугат
XX гасыр башында (1916 — 1937 елларда) Россиядә (РИ, Россия республикасы, РСФСР, ССРБ) татар телендә 31 исемдә хәрби вакытлы матбугат (28 газета һәм 3 журнал) нәшер ителгән.
Татар телендә фронт газеталары
Бөек Ватан сугышы елларында (1941 — 1945 елларда) татар телендә 16 фронт газетасы чыгарылган. Аларны чыгаруда татар язучылары һәм журналистларының иң яхшы көчләре катнаша.
Исемлеккә газета, алфавит тәртибендә түгел, газета чыга башлау датасына карап урнаштырыла.
Сале-Кутей-Яга
Сале-Кутей-Яга — Россия территориясеннән ага торган елга. Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Сада-Яга елгасының уң ярыннан 35 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 11 км.
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Кретас
Кретас — Испаниянең Теруэль провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Каваклы (Мут)
Каваклы (Kavaklı) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Мерсин иле Мут илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Дюранго (Айова)
Дюранго  — Америка Кушма Штатларының Айова штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Дюранго шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Малинь
Малинь — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Корте
Корте (Corte) — Франциянең Югары Корсика департаментына караган коммуна, Корте кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 149,27 км².
Омск
Омск (Ҡара-тора) — Россиядә эре шәһәр, Омск өлкәсенең үзәге. Эре сәнәгатьле үзәк. Себер тимер юлында зур төен.
2020 елның 2 июленнән — «Хезмәт даны шәһәре».
Халык исәбе 1 127 мең кеше (2009). Руслар (86 %), украиннар (2,8 %), казакълар (2,8 %), татарлар (1,9 %), алманнар (1,8 %) һ.б.
География
Омск Иртешка Омь елгасы койган урында, Көнбатыш Себер тигезлегенең көньяк өлешендә, Мәскәүдән 2555 километр көнчыгышрак урнашкан.
Климат
Омски климаты континенталь, елда айларның иң салкыны — гыйнвар (уртача −16,9 °C), иң җылысы — июль (уртача 19,6 °C). Елның урта җил тизлеге — 2,8 м/с, һава дымлылыгы — 71%.
Бөтен метеокүзәтчелек тарихы буенча иң югары температура 1940 елның 18 июлендә тәшкил ителгән — 40,4 °C, иң түбән 1931 елның 3 февралендә — −45,5 °C.
Тарих
1716 елда чик буе ныгытмасы буларак нигезләнгән.
1782 елдан — шәһәр. 1782—1796 елларда Тубыл наместниклыгының, 1804—22, 1839—68 елларда — Тубыл губернасының өяз үзәге. 1822—1839 елларда — Омск өлкәсе, 1839 елдан 1918 елга кадәр — Акмола өлкәсе үзәге.
Исатай районы
Исатай районы – Атырау областенең төньяк-көнбатышындагы администрация бөлініс.
Омск
Тарих
Россия ватандашлар сугышы вакытында — адмирал Колчак хөкүмәтенең башкаласы (1918—1920).
Исатай районы
Гомуми тасвирлама
Аудан 1928 җылы корылды. 1997 елны областьнең Курмангазы һәм Махамбет районнары җирләрен кушу нигезендә корылды. Җир мәйданы 14,7 мең км². Торагы 26,4 мең кеше, уртача тыгызлыгы 1 км²-ге 1,6 кешедән килә (2008). Райондагы 25 илне микән 6 авыл администрация округга біріктірілген. Район үзәге – Аққыстау аулы Көнбатыш Казакъстан областенең Бөкәй урдасы районы белән, көнбатышында Атырау областенең Курмангазы, төньягендә Индер, көнчыгышында Махамбет районнары белән, көньягендә Каспий диңгезе белән чикләшә. Исатай районының җире түгелімен Каспий тирәсе иңкүлегенең үзәк бүлегендә, шөлдік белдемде урнашкан. Көнбатышының башым бүлеген төбешікті Нарын, Бозанай һәм Меңтеке кұмдары, көнчыгыш бүлеген Җаек үзәне һәм Каспий гаебы ала. Аудан иң алдан 20-еллары корылганы белән, үз тарихында күрше районнарга кушылу мин янә бүленү ауыртпалығын берничә рәт күрүенә туры килде. 1928 е. элекке Урал областе Гурьев округы Сарытөбе олысының мәйданында үзәге Новобогат аулы булып Новобогат районы шаңырак күтәрде. Аудан ике елдан соң таратылып, іріленген Гурьев районына карады. 1939 е. составына 33 ұжымшар, берничә авыл киңәшләрне біріктіріп аудан янә корылды. 1957 е. янә таратылды. 1977 е. үзәге Аққыстау эшче кенті булып 3- рәт корылган Новобогат районының адымы күп әріге бармыйча, 11 елдан соң тагын таратылуы рәтендә югарыдан карар алынды, 1990 е.
Омск
Тарих
1925 елдан Себер краеның (соңрак — Көнбатыш Себер краеның) район һәм округ үзәге, 1934 елдан — Омск өлкәсе үзәге. Шул ук елларда шәһәр составына Ленинск-Омский (1922 елдан шәһәр, 1930 елда кертелгән) һәм Новоомск (1924 елдан шәһәр, 1931 елда кертелгән) шәһәрләре кертеләләр.
Административ бүленеш
200px|right Омск 5 административ округына бүленә:
Исатай районы
Гомуми тасвирлама
аудан янә калыбына китерелеп, районга Исатай исемен бирү рәтендәге җирле халыкның таләп-теләге искә алынды.
Төп казылма байлыклары
Төп казылма байлыгы нефть мин газ. Районда нигезеннән нефть җитештерү белән әйләнешә торган «Жайыкмунайгаз» идарәсе бөтен Ембе нефть берләшмәсе буенча җитештерелә торган «кара алтынның» дүрттән өчен бирә. Аларның казылма урыннары районның көньяк-көнчыгыш ягында, Каспий диңгезенең ярына якынлашу урнашкан. Күзәтелгәннәре: Забурунье, Сазанкұрақ, Октябрь, Мартыши, Ровное, Камышитовое, Көнбатыш һәм Көньяк-көнчыгыш Новобогат казылма урыннары. Җир бите сулары районның тик көньяк-көнчыгыш ягында очраша.
Үсемлекләре мин җанварлар дөньясы
Үсемлекләре комны җирләрдә сораң үләннәр, тозлак җирләрдә сораң,әрем, бұйырғын үскән. Диңгез ярында камыш, құрақ, т.б. үсә. Җанварлар дөньясыннан ак бөкен, бүре, төлке, куян; суында каз, үрдәк, шағала, қызғыш, шымшық, т.б. яши. Каспий диңгезендә берничә бәяле балык төрләре бар.
Илне тораклары мин машина юллары
Эре илне торакларына Аккыстау, Актогай, Жанбай, Манаш, Исатай, Х.Ергалиев, Чапаев ята.
Районга Аккыстау авыл администрациясеннән: Аккыстау а., Гран а., № 17 тимер юл бүлеге керә.
Тұщықұдық авыл администрациясенә: Чапаев а., Разведкаа., Айбас, Есиркеп, Шәлік, Шыныбек, Кызыл өй, Бегайдар илне тораклары;
Новобогат авыл администрациясенә: Новобогат., Аккутир, Аукайран, Жаскайрат, Карачыганак илне тораклары;
Исатай ауылдык администрациясенә: Исатай аулы мин № 13 Нарын тимер юл бүлеге;
Актогай ауылдык администрациясенә: Актогай а., Сарытоғай, #Топай илне тораклары керә. Исатай районы сәнәгатьне һәм мал хуҗалыкны аудан. Сәнәгате 1968 е. Мартыши нефть-газ казылма урынын үзләштерү нигезендә нефть кәсіпшілігін коруга бәйләнешле үсте. Моннан соң файдалануга Забурунье, Октябрь, Ровное нефть-газ казылма урыннары бирелде, озынлыгы 85,6 км Атырау – Мартыши нефть көпшәсе эшкә кушылды.
Районның көньяк ягы белән Атырау –Астрахан т. е. мин автомобиль юлы, Кигаш – Атырау елга су көпшәсе үтәде.
Район җире
Район җире - гаеп, Каспий ярына урнашкан, шөлейтті, гаеп, туфракның каты тозны, тозлак, коры. Аның қиыр төньяк-көнчыгыш ягы белән Җаек елгасы агып үтәде. Исатай районының җире құмдақ һәм тозлак соры туфраклы булып килә. Район мәйданының Ауразия құрлығына ішкерлей керүе һаваның бик континенталдығын калыптастырды: кышы салкын, җәе ұзак да кызу булып килә. Үсемлекләрнең үсеп-үсә торган чорында явын-чәчен аз төшә 70-115 мм, ә бөтен ел буенда 150-205 мм. Моның үзе бу районның ылғалға үтә тапчы килә торганын күрсәтә. Шунлыктан да гидротермикалық коэффициент 0,2—0,3-дан ашмый.
Поеница (Вилча)
Поеница — Румыниянең Вилча жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Исатай районы
Район җире
Туфракта юешең җитешмәве, һаваның кұрғақтығы, мәйданның бер бүлеген сортанды-тозны аймак алганлыктан, үсемлек жамылғысының калын үсүенә мөмкинлек бирми.
Поеница (Вилча)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Дзержанув (Мазовия воеводалыгы)
Дзержанув  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Бирча 1
Бирча 1 (Бірча 1 ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Бабруйский районында урнашкан авыл.
Дзержанув (Мазовия воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Бирча 1
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Эйкен (округ, Көньяк Каролина)
Эйкен — Америка Кушма Штатларының Көньяк Каролина штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Эйкен шәһәре.
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1871 елда оештырыла.
Территориясе
Округ мәйданы 2797 км² тәшкил итә.
Qıllar teoriäse
Qıllar teoriäse - noqtalı kisäkçälär tügel, ä ber ülçäneşle ozın obyektlarnı tikşerüçe teoretik fizikanıñ yünäleşe. Qıllar teoriäse kvant mexanikası häm çağıştırmalılıq teoriäseneñ ideyälären berläşterä, şuña kürä anıñ nigezendä kiläçäktä kvant gravitatsiäse teoriäse tözeler, axrı.
Taswir
Qıllar teoriäseneñ farazı buyınça barlıq elementar kisäkçälär häm alarnıñ fundamental' tä'sir iteşüläre  ultramikroskopik kvant qılları tirbäneşläre häm tä'sir iteşüläre (Plank ozınlığı masştabında 10−35 m) näticäsendä xasil bula.
Läkin qıllar teoriäsendä dä problemaları bar, çönki törle yuramalarda ülçäneşlär sanı 10 nnan 26 qädär birelä.
Şulay itep qıllar teoriäsendä fäza-waqıt ülçäneşläre sanı çişelmägän problema bulıp qala (10 - 26).
Östämä ülçäneşlär
Qıllar kvant teoriäläre tik 4-tän kübräk ülçäneşe belän tözek itep eşli. Läkin makroskopik dönyada bez 3-ülçäneşle fäzanı häm waqıtnı ğına küzätäbez.
Fäzanıñ östämä ülçäneşläre küzätmäwe şuşı ülçäneşlärneñ Plank ozınlığı zurlığına "işelüe" belän añlatıla, yäki böten küpülçäneşle Ğälämneñ (Multi-Ğäläm) dürtülçäneşle dönya yassılığında urnaşuı belän añlatıla.
Yuğarı ülçäneşlär tik yuğarı energiädä elementar kisäkçälär tä'sir iteşülärendä küzätelä dip faraz itelä, läkin älegä täcribälärdä kürsätelmägän.
Феррейрош-ду-Дан
Феррейрош-ду-Дан — Португалиянең Визеу округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Qıllar teoriäse
Kompaktlaşu
Östämä 6 yäki 7 ülçäneşneñ qısqa yıraqlıqta üzenä yomıqlanuı kompaktlaşu dip yörtelä, şuña kürä alar täcribälärdä tabılmıy.
Ботошешть-Пая
Ботошешть-Пая — Румыниянең Долж жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Qıllar teoriäse
Tuplanu
Tuplanu yäki lokalläşü - östämä ülçäneşlär bik keçkenä tügel, läkin qayber säbäplärdän dönyabıznıñ bar kisäkçäläre küpülçäneşle Ğälämneñ (multi-Ğälälämneñ) 4-ülçäneşle "yasslığında" tuplanıp urnaşqan häm annan qaça almıy. Bu 4-ülçäneşle yassılıq - brana - Multi-Ğälämneñ küzätelä torğan öleşe. Bez häm bezneñ texnika ğadi kisäkçälärdän torğanğa kürä tışına küzätä almıybız.
Östämä ülçäneşlär buluın tabu ber mömkinlege bar - gravitatsiä. Gravitatsiä fäza-waqıt käkränüe näticäse bulğanğa kürä branada tuplanmağan, şuña kürä gravitonnar häm mikroskopik qara tişeklär tışqa çığa ala. Küzätelä torğan dönyada bu protses ul obyektlarnıñ energiäse häm impuls kötelmägän yuqqa çığaruğa kiterä.
Supersimmetriä
Supersimmetriä - bozonnar häm fermionnarnı bäyli torğan farazğa nigezlängän simmetriä, supersimmetriä näticäsendä bozon häm fermion qırları ber-bersenä äylänä ala, şulay itep matdä tä'sir iteşügä (yäki nurlanışqa) äylänep bula häm kiresençä.
Supersimmetriä - qıllar teoriäseneñ töp nigeze.
Qıllar teoriäläre törläre
Xäzer ber farazı buyınça supersimmetriä nigezendäge qıllar bar 5 teoriäse (superqıllar teoriäläre) berdäm fundamental' 11 ülçäneşle M-teoriäneñ törle çik oçraqları bulıp tora. Bar 5 superqıllar teoriäse duallek äyländerüe belän üzara bäylängän.
Ормуз бугазы
right|200px|thumb|Ормуз бугазы харитасы Ормуз бугазы (مضيق هرمز — Madīq Hurmuz, — Tangeh-ye Hormoz) — Фарсы култыгын Гарәбстан диңгезенең Оман култыгы белән тоташтыра. Озынлыгы 195 км, киңлеге 55,6 км, иң сай урыны 71 м.
Свитвотер (округ Маями-Дейд, Флорида)
Свитвотер  — Америка Кушма Штатларының Флорида штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Свитвотер шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Щодрово (Диңгез буе воеводалыгы)
Щодрово — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Селишча (Высокавски авыл советы)
Селишча (Селішча ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Аршанский районында урнашкан авыл.
Щодрово (Диңгез буе воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Селишча (Высокавски авыл советы)
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Тртник
Тртник — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Голухув (Свентокшиж воеводалыгы)
Голухув  — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Русаново (Киров өлкәсе)
Русаново (Русаново) — Киров өлкәсенең Орлов районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (97%).
Ла-Мотт-Фёй
Ла-Мотт-Фёй — Франциянең Эндр департаментында урнашкан коммуна.
Малишин
Малишин — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Виттфлер
Виттфлер — Франциянең Сен-Маритим департаментында урнашкан коммуна.
Альтдорф (Нюртинген)
Альтдорф (Altdorf) — Алманиянең Баден-Вюртемберг җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(1653) Яхонтовия
(1653) Яхонтовия  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1937 елның 30 августында Неуймин Г. Н. тарафыннан Кырым (Симеиз) обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1937 RA» саналган.
Килмес
Килмес (Quilmes) — Аргентинаның Буйныс-Айрыс провинциясендә урнашкан шәһәр.
Кривильен
Кривильен — Испаниянең Теруэль провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кенли (Төньяк Каролина)
Кенли  — Америка Кушма Штатларының Төньяк Каролина штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Галено (Бреша)
Галено — Италиянең Ломбардия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Галено Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Tatar ğäiläse
Tatar ğäiläse bar üz sífatları belän Tatar xalqınıñ iñ ğorurlanırlıq närsälärdän berseder.
Tatar xatınnarı
Tatar xatınnarı ul Tatar xalqınıñ ğädätlären güzäl saqçıları dip äytü dä bik tä döres bulır, Tatar ğäiläneñ matur közgeläre.
Tuğanlıq atamaları
ÄÖ=== Tuğannar ===
Мөдәрис Исмәгыйлов
Биографиясе
1932 елның 14 гыйнварында Түнтәр авылында туган. Бер елдан гаиләләре белән Мари АССРның Мари-Төрәк районындагы Кече Түнтәр (Түнтәр Пүчинкәсе) авылына күченәләр. Балачагы һәм үсмер еллары шунда үтә. Урта белемне «Мариец» поселогы мәктәбендә ала, хезмәт юлын да шунда башлый.
Партия, совет, профсоюз оешмаларында хезмәте
1965 елда М.Исмәгыйлов Казан финанс-икътисад  институтын тәмамлый. Югары белем алганнан соң аның хезмәт юлы Казан шәһәренең партия, совет, профсоюз органнары белән бәйле: КПССның Совет райкомы инструкторы, КПССның Казан шәһәр комитеты инструкторы, Вахитов районының халык контроле комитеты рәисе булып эшли. 1986 елда дәүләт учреждениеләре профсоюзларының Казан шәһәре Идел Буе район коитеты рәисе итеп билгеләнә. Берничә айдан  ул инде дәүләт учреждениеләре профсоюзларының Казан шәһәр комитеты рәисе. Менә шушы җаваплы постта 1992 елга кадәр—лаеклы ялга киткәнче эшләде.
Лаеклы ялга чыкканнан соңгы хезмәте
М.Исмәгыйловның хезмәте күпсанлы Мактау Грамоталары, биш медаль белән бәяләнде.
Чыганаклар:[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]
Р.Зарипов Тирән тамырлы Түнтәрем, 2008.
Р.Зарипов Бакыйлыкка күчкән әби-бабаларыбыз рухына бер дога, 2021.
Г.Мөхәммәтшин Балтач энциклопедиясе (Р.Зарипов туплап биргән мәгълүмат), 1 том, 2006.
Эмиртолу (Дураган)
Эмиртолу (Emirtolu) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Синоп иле Дураган илчесенә караган бер авыл (köy).
Феррейруш-де-Авойнш
Феррейруш-де-Авойнш — Португалиянең Визеу округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Кэрэг-Шор
Кэрэг-Шор — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Нерка-Ю елгасының сул ярыннан 33 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 13 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Төньяк Сосьва. Кече елга бассейны — Төньяк Сосьва, елга бассейны — Об, Төньяк  Сосьва елгасы кушылган урыннан түбәнрәк.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Корвесья
Корвесья (Corveissiat) — Франциянең Эн департаментына караган коммуна, Сент-Этьен-дю-Буа кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 22,69 км².
Дзерженин
Дзерженин — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Трушке
Трушке — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Каваклы (Тарсус)
Каваклы (Kavaklı) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Мерсин иле Тарсус илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Эжевниця (Диңгез буе воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Малишинек
Малишинек — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Бирча 2
Бирча 2 (Бірча 2 ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Бабруйский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Дюрант (Айова)
Тарихы
Дюрант шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Отто Розен (1778)
Биографиясе
Розен Отто Федорович — алпавыт, вице-полковник һәм Кийкланың дәүләт  киңәшчесе Фридрих Густав фон Розен (1740—1817) һәм  аның Софь-Елена Дерфельден гаиләсендә туа.
1812 елгы Ватан сугышында катнашкан һәм майор булып отставкага чыккан.
1818 елда ул Эстляндиянең обер-ландгерихтендә риттершафт-гауптман, ә аннары Эстляндия губернасы дворянлыгы җитәкчесе була. Аңа Киска һәм Ватла  дворян утарлары караган.
Казанда барон Розен ике елдан да азрак яши һәм 1828 елның 12 апрелендә вафат була.
Гаиләсе
Хатыны — Анна-Христина фон-Гельвиг. Никахта бердәнбер кыз туа:
Каролина Софи Луиза фон Розен (1799—1878), Виртс, Мытсу, Паатсалу, Илусте һәм Нехату утарлары    мирасчысы, Б.В. Икскульнең улы Якоб Иоганн Карл фон Икскульгә кияүгә чыга.
Бүләкләре
1818 елның 19 августында 3 нче дәрәҗә Изге Владимир ордены ала.
Андреев тасмасында «1812 елгы Ватан сугышы истәлегенә» көмеш медале белән бүләкләнә.
Станислав Маркелов
Тормыш юлы
721 нче мәктәпне тәмамлый, Андрей Новиков-Ланский белән бер сыйныфта укыган. 1993 елның октябрь вакыйгалары вакытында Мәскәүдә Максимилиан Волошин исемендәге санитар дружина эшендә катнаша, зыян күрүчеләргә ярдәм итә. 1994 елда «Эшче каршылык» бәйсез профсоюзы белән хезмәттәшлек итә. Маркелов Россиянең социаль-демократик партиясе әгъзасы, «Студентлар яклау» профсоюзы башкарма комитеты әгъзасы, 1995 елның 12 апрелендә Мәскәүдә иң зур студентлар демонстрациясен оештыручыларның берсе була.
1996 елда Мәскәү дәүләт юридик академиясен тәмамлый. 1997 елдан — Республика ара адвокатлар коллегиясе әгъзасы, Халыкара адвокатлар берлеге һәм халыкара адвокатлар клубы әгъзасы.
2007 елда хәзерге Россия анархизмына багышланган «Прямухинские чтения» конференциясе эшендә катнаша.
2008 елда — Малмёдә (Швеция) узган Европа социаль форумында Россия делегациясен оештыручыларның берсе.
Үтерү
2009 елның 19 гыйнварында Мәскәү үзәгендә, Причистенк урамы буенча 1 нче йорт янында атып үтерелә. Маркелов янында МДУ журналистика факультетының 5 курс студенты, «Новая газета»ның штаттан тыш журналисткасы, анархо-экологик хәрәкәт активисты Анастасия Бабурова була. Анастасия башына яралана һәм шул ук көнне кичен хастаханәдә үлә. Станислав шунда ук һәлак була.
2009 елның 27 октябрендә аның абыйсы, «Справедливая Россия» партиясенең Тверь бүлеге җитәкчесе Михаил Маркелов хәбәр иткәнчә, Станиславны үтерүчеләр табылган.
2009 елның 5 ноябрендә Мәскәүнең Басманный суды Никита Тихоновны һәм аның дусты Евгения Хасисны кулга алу өчен санкция бирә, аларга җинаять кодексының 105 маддәсенең 2 нче өлеше буенча — «ике һәм аннан да күбрәк кешене үтерү» маддәсе буенча гаеп белдерелгән. 2011 елның 28 апрелендә Тихонов һәм Хасис присяжныйлар суды тарафыннан Маркелов һәм Бабурованы үтерүдә гаеплеләр дип табылган.
2011 елның 6 маенда Тихонов гомерлеккә ирегеннән мәхрүм ителгән, Хасис 18 елга ирегеннән мәхрүм ителгән.
Гонголин
Гонголин — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(2607) Якутия
(2607) Якутия  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1977 елның 14 июлендә Черных Н. С. тарафыннан Кырым обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1977 NR» саналган.
Боцешть (коммуна, Арджеш)
Боцешть — Румыниянең Арджеш жудецында урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Кубла
Кубла — Испаниянең Теруэль провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Plank ozınlığı
Plank ozınlığı (\ell_P \ itep bigelänä) - Plank berämlekläre sistemasında ozınlıq fundamental' berämlege, Sİ Xalıqara berämleklär sistemasında 1,6 m tigez. Plank ozınlığı - ozınlıq tabiği berämlege, çönki aña fundamental' daimilär kerä:
≈ 1,616 229(38) m
biredä
Plank ozınlığındağı tögällek belän fizik obyektlarnıñ urnaşu urının ülçäp kürsätep bulmıy, çönki foton dulqın ozınlığı Plank ozınlığına tigez bulğan oçraqta, foton energiäse şundıy zur bulırğa tieş häm ul mikroskopik qara tişekkä äylänä.
Ğomumi çağıştırmalılıq teoriäse häm kvant mexanikasınıñ bilgesezlek mäsläge Plank ozınlığınnan yuğarıraq tögällek belän ülçäwlärneñ mömkinsezlegen kürsätä. Şuña kürä kvant gravitatsiäse teoriäsendä Plank ozınlığınnan keçeräk masştabında fäza-waqıtqa ğädättäge qaraşlar qullanılmıy.
Qıllar teoriäsendä östämä 6 (yä 7) ülçäneş Plank ozınlığınnan keçeräk yıraqlarda törelgän häm täcribälärdä tabılıp bulmıy.
Коры Лыпья
Коры Лыпья — Россия территориясеннән ага торган елга. Пермь крае, Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Лыпья елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 15 км.
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Болгар-1
Болгар-1 — Татарстан Республикасының Әлмәт районындагы авыл.
Селишча (Гарадоцкий районы)
Селишча (Селішча ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Вайханский районында урнашкан авыл.
Болгар-1
Халык саны — 112 тирәсендә. Почта индексы — 423427.
Селишча (Гарадоцкий районы)
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Болгар-1
Тарих
1918 елда нигезләнгән.
Демография
Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): татарлар.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.3 °C.
Сантьяго-дел-Эстеро
Сантьяго-дел-Эстеро (Santiago del Estero) — Аргентинаның Сантьяго-дел-Эстеро провинциясендә урнашкан шәһәр.
Тарих
1553 елда нигезләнгән.
Вурманкас-Чурино
Вурманкас-Чурино (Вӑрманкас, Вурманкас-Чурино) — Чуашстанның Кызыл Армия районында урнашкан авыл.
Климат
Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.
Халык
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 86 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (100%) алып тора.
Аллендейл (округ, Көньяк Каролина)
Аллендейл — Америка Кушма Штатларының Көньяк Каролина штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Аллендейл шәһәре.
Велли-Фоллс (Род-Айленд)
Велли-Фоллс  — Америка Кушма Штатларының Род-Айленд штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Аллендейл (округ, Көньяк Каролина)
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1919 елда оештырыла.
Велли-Фоллс (Род-Айленд)
Географиясе
Велли-Фоллс халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Аллендейл (округ, Көньяк Каролина)
Территориясе
Округ мәйданы 1070 км² тәшкил итә.
Альтенрит
Альтенрит (Altenriet) — Алманиянең Баден-Вюртемберг җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Поеница (Винцу-де-Жос, Алба)
Поеница — Румыниянең Алба жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Вовиль-ле-Баон
Вовиль-ле-Баон — Франциянең Сен-Маритим департаментында урнашкан коммуна.
Ла-Перуй
Ла-Перуй — Франциянең Эндр департаментында урнашкан коммуна.
Феррейруш-де-Тендайш
Феррейруш-де-Тендайш — Португалиянең Визеу округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Эжковице
Эжковице — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Барбадос
Барба́дос (Barbados) — Кариб диңгезеннән көнчыгышта яткан шул ук исемле утрауда урнашкан дәүләт.
Мәгариф системасы
Барбадоста бөтен утрау буйлап 70 башлангыч мәктәп һәм 20 урта мәктәп бар. Шулай ук, Барбадос Җәмәгать Колледжы, Сэмюэлл Прескотт Технология Институты, Кодрингтон Колледжы һәм Көнбатыш Индинең Университетының кампуслары бар.
Диннәр
Барбадостагы дин тотучыларның зур күпчелеге – христианнар (ил халкының 23,9 % ы – англикан чиркәве тарафдарлары, 2019 елга; католиклар, илленчеләр, Яһвә шаһитләре, Җиденче көн адвентистлары чиркәве тарафдарлары). Рәсми дәүләт дине булган англикан чиркәве, ил бәйсезлеккә ирешкәннән соң, Барбадос парламенты тарафыннан әлеге статустан мәхрүм ителгән. Барбадос дөньяви дәүләт дип санала, Барбадос Конституциясе дин иреген гарантияли, дин билгеләре буенча дискриминацияне тыя.
Барбадостагы азчылык диннәргә Һинд дине, ислам, Бәһаи, яһүд дине керә.
Мәчеләр тырмалау чире
«Мәчеләр тырмалау» чире» (ямансыз лимфоретикулез) — аскискен инфекцион чир. Тудыргычы грам-тискәре  Bartonella henselae таякчыгы  санала. Йоктыру сәламәт шикелле мәче тешләгәндә яки тырмалаганда була. Күз якынча 6% очракта җәлеп ителә.
1.    Тудыргычы үтеп кергән урында кызыл төстәге папула яки пустула барлыкка килү белән билгеләнә, аннары бизгәк, хәлсезлек һәм регионар лимфаденопатия  барлыкка килә (рәс. 24.28). Тик гомуми симптомнар еш булмый яки аз чагылган, ә мәче белән бәйләнеш гел ачыкланмый.
2.     Инфекциянең генерализациясе сирәк очрый, ләкин көчсез иммунитет белән шәхесләрдә барлыкка килеп эндокардит, энцефалопатия, минингит, гепатит, спленомегалия,  талак абсцесслары һәм остеомиелит белән билгеләнә ала.
3.     Ачыклауга B. henselae серология тикшерүе һәм ПЧҖ керә.
4.     Дәвалау. Эчкә доксициклин һәм рифампицин яки доксициклин гына куллану. Бактерияләр шулай ук ципрофлоксацин һәм котримоксазолга сизгер.
Офтальмологик күренешләре.
Нейроретинит, Парино синдромы, фокаль хориоидит, арадаш увеит, экссудатив макулопатия, челтәркатлау тамырлары томалану һәм панувеит.
«Мәчеләр тырмалау» чире» (ямансыз лимфоретикулез) — грам-тискәре  Bartonella henselae таякчыгы китереп чыгарган  аскискен инфекция. Инфекция карашка сәламәт мәче тырмалау яки тешләү аша күчә (24 нче бүлекне кара). Чирнең иң еш күренеше нейроретинит санала.
1.   Әкренләп  башланган һәм бер атнадан соң максималь чагылышка җиткән бер яклы авыртусыз  күрү начарлану белән билгеләнә.
2.   Билгеләре (барлыкка килү тәртибендә).
•     Төрле дәрәҗәдә күрү үткенлеге кимү.
Трчков Грич
Трчков Грич — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Мәчеләр тырмалау чире
Офтальмологик күренешләре.
•     Перипапилляр һәм макуляр шешү белән бергә барган  папиллит. Авыр очракларда — веноз тоткарлык һәм сызыксыман кан савулар (рәс. 14.51а).
Трчков Грич
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Мәчеләр тырмалау чире
Офтальмологик күренешләре.
•     Каты экссудатлардан ясалган «макуляр йолдыз» күренеше  барлыкка килү (рәс. 14.51б).
Сандыбейю
Сандыбейю — Россия территориясеннән ага торган елга. Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Хыльчую елгасының уң ярыннан 22 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 50 км.
Мәчеләр тырмалау чире
Офтальмологик күренешләре.
•     Берничә айдан соң күрү яхшыра; башта папиллит юк була,  аннары каты экссудатлар, өстәвенә соңгылары башта диск шешүе бетә барганда  көчәя ала (рәс. 14.51в).
Сандыбейю
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Мәчеләр тырмалау чире
Офтальмологик күренешләре.
•     Кайбер очракларда икенче күз җәлеп ителә, тик бер үк  күздә кабатланулар хас түгел.
3.   Сирәк күренешләренә окулогландуляр Парино синдромы, фокаль хориоидит,  арадаш увеит, экссудатив макулопатия, ретиналь тамырлар томалану һәм панувеит  керә.
4.   Дәвалауны эчкә доксициклин яки эритромицин, кайвакыт рифампицин  белән бергә үткәрәләр.
Себастиан (Флорида)
Себастиан  — Америка Кушма Штатларының Флорида штатында урнашкан шәһәр.
Дзехцинець
Дзехцинець — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Конак (Франция)
Конак (Cosnac) — Франциянең Коррез департаментына караган коммуна, Л'Иссандонне кантонына карый.
Дзехцинець
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Малкув (Лодзь воеводалыгы)
Малкув  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Себастиан (Флорида)
Тарихы
Себастиан шәһәре  елда нигезләнгән.
Малкув (Лодзь воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Себастиан (Флорида)
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Dakka
Dakka yäki Dhaka (ঢাকা) - Bangladeş däwläteneñ başqalası häm iñ zur şähäre.
Конак (Франция)
Географиясе
Коммуна мәйданы — 19,98 км².
Dakka
Gang yılğası deltasında, Burigang yılğası yarında urnaşa.
1608-1717 yıllarda - Bengaliä başqalası.
1971 yıldan - Bangladeş başqalası.
Xalıq sanı - 9 724 976 keşe (2005), şähär yanı belän - 16,6 mln. keşe (2008).
Галено (Фиренца)
Галено — Италиянең Тоскана төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Dakka
Buddist, hinduist däwläte eçendä
VII ğasırda nigezlängän. 9 ğasırğa qädär Kamarupa buddist patşalağına kergän.
9 ğasırda Sena hinduist dinastiäsenä astına eläkkän.
Галено (Фиренца)
Географиясе
Галено Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Dakka
Soltanat çorı
1206—1526 yıllarda Deli soltanatı waqıtında törki häm puştun xäkimnäre belän idärä itelgän.
Böyek Mogol İmperiäse çorı
1608 yılda Böyek Mogol İmperiäsenä kergän.
Mogol İmperiäsendä Bengaliä başqalası itep iğlan itelgän. Subadar İslam xan - şähärneñ berençe xäkime.
Britaniä xäkimiäte astında
1765 yıldan Britan Ost-İnd kompaniäse yoğıntısı astına eläkkän.
1793 yıda şähär Britaniä tulı xäkimiäte astında eläkkän.
Bengaliäne bülenüdän soñ Könmığış Bengaliä başqalası.
Paqstan eçendä
1947 yılda Britan İndiä bülengännän soñ Dakka - Könçığış Paqstan başqalası. Hindi keşeläre İndiägä qaçqan, möselmannar kilgännär.
Urdu tele - berdäm ber däwlät tele bularaq iğlan itelgännän soñ rizasızlıqlar başlana.
1970 yılda häläkätle tsiklon zur zıyan kiterä.
Bäysez Bangladeş başqalası
1971 yılda häläkättän soñ häm zur rizasızlıqlar näticäsendä cirle millätçe Mucibur Raxman Bangladeş bäysezlegen iğlan itä.
Paqstan üz ciren kire qaytarırğa tırışqan läkin İndiägä qarşı suğışında ciñelä häm Bangladeş Paqstannan ayırıla.
İndiä-Paqstan suğışı näticäsendä Bangladeş üz bäysezlegenä ireşä.
Dakka - bäysez däwlätneñ başqalası buldı.
Sıltamalar
Törkem:Башкалалар
Гориславице
Гориславице — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
İdel-Ural Berlege
İdel-Ural Berlege ul İdel-Ural xalıqlarınıñ berdäm konfederasíğa oyışılırğa 2000. yıllarda tuğan omtılış.
2000. yılnıñ 24. Äprilendä Udmurtlarnıñ Yoşkar-Ola qalasında İdel-Ural xalıqları qorıltayı uzğan. Tatar Íctímağí Üzäge anda berdäm Mäclise belän Törki-Fin-Uğır konferensísın oyıştırırğa täqdim itä, wä qorıltayda qatnaşqan äğzälär bu niätne xuqlílar. Monnan tış 2000. yılnıñ August wä Öktäber aylarında matbuğatçılar ilä uqıtuçılarnı cíıp yaña bäxäsläşülärne uzdırırğa bulalar, İdel-Uraldağı waqíğaları turında söyläşä torğan gäcit çığarmaqçı kileşälär, çığımnarnı qaplaw öçen İdel-Ural xäzinäsen oyıştırırğa qarar çığarıla.
Qorıltayda qatnaşqan äğzälär, urıs xäkimiätkä Putin kilüdän soñ, KGB keşeläreneñ milli oyışmalar artınnan küzätep yörüläreneñ terelüen bilgelägännär.
Бискупка
Бискупка (Біскупка ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Бялыницкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Кери (Төньяк Каролина)
Кери  — Америка Кушма Штатларының Төньяк Каролина штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сылтамалар
Кері (Північна Кароліна)
İdel-Ural xalıqları
İdel-Ural xalıqları ul İdel-Ural cirendä yäşäwçe, töp buluçı Törki ilä Fin-Uğır xalıqları.
Taríxí istäleklärdä İdel-Ural xalıqları arasında ízğış-talaş buluları, köç qullanu turında mäğlümät yuq.
Bu köngä Fin-Uğır – Törkilär arasında tatulıp mönäsäbätläre haman da saqlana, üz mänfäğätlärne xäl itkändä ber-bersen yaqlílar.
Monı da qara
Идел-Урал
Пилар
Пилар (Pilar) — Аргентинаның Буйныс-Айрыс провинциясендә урнашкан шәһәр.
Тарих
1755 елда нигезләнгән.
Эмирфакы (Ушак)
Эмирфакы (Emirfakı) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Ушак иле Ушак илчесенә караган бер авыл (köy).
Кукалон
Кукалон — Испаниянең Теруэль провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Фигейра (Ламегу)
Фигейра  — Португалиянең Визеу округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Кукалон
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Фигейра (Ламегу)
Географиясе
Мәйданы —.
Дзецинув (Козеницкий повяты)
Дзецинув  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.