cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Молодовичи
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Лорейн (Техас)
Лорейн  — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Лесной (Ядернә районы)
Лесной (Лесной, Лесной) — Чуашстанның Ядернә районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429073. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97253825005. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2102000013100.
Халык
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 15 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (46,67%), руслар (53,33%).
(10689) 1981 DZ1
(10689) 1981 DZ1 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1981 елның 28 февралендә Шелте Бас тарафыннан Сайдинг-Спринг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1981 DZ1» саналган.
102 ел (б. э. к.)
102 ел (б. э. к.) — безнең эрага кадәр II гасырга кергән ел.
Арайдо-Яха
Арайдо-Яха — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Левая Ныда елгасының уң ярыннан 9 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 29 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Кара диңгезе елгалары бассейны Надым елгасының көнчыгыш чигеннән Пур елгасы бассейнының төньяк-көнбатыш чигенә чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Пур.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Собрал-да-Лагоа
Собрал-да-Лагоа — Португалиянең Лейрия округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Сент-Женевьев-ле-Гани
Сент-Женевьев-ле-Гани — Франциянең Эр департаментында урнашкан коммуна.
Ришвәт
Ришвәт - хезмәт урыны биргән хокуклардан файдаланып, ришвәт бирүченең мәнфәгатьләрен канәгатьләндерү йөзеннән теге яки бу гамәлне кылу (яки кылмау) өчен дәүләт хезмәтендәге кешегә бирелгән акча, матди кыйммәтләр яки күрсәтелгән хезмәт.
Сан-Томе (шәһәр)
Сан-Томе (São Tomé) — Сан-Томе һәм Принсипи дәүләтенең башкаласы. Апостол Фома (São Tomé) хөрмәтенә аталган. Сан-Томе провинциясенең һәм Агуа-Гранде округының административ үзәге булып тора.
Тарихы
1485 елда португаллар тарафыннан нигезләнә. Шәһәр янында шикәр камышы плантацияләре булган, анда Конго корольлегеннән китерелгән коллар эшләгән. 1525 елда Португалия короле Жуан II шәһәр статусын бирә XVI гасырда монда католик собор төзелә. 1575 елда шәһәрдә Сан-Себастьян форты корыла (хәзерге вакытта биредә Сан-Томе милли музее урнашкан). 1599 елда, һәм тагын 1641-1648 елларда Голландия кулы астында була. Озак вакыт дәвамында Сан-Томе һәм Принсипи португал колониясенең үзәге булып тора. 1975 елда Сан-Томе һәм Принсипи азатлык ала, ә Сан-Томе аның башкаласы булып китә.
Географиясе
Шәһәр Сан-Томе утравының төньяк-көнчыгышында, Кабраш утравы янында урнашкан. Шәһәрдән көньяк-көнбатыш тарафта — Триндади, төньяк-көнбатышка таба — Гвадалупе, көньяк-көнчыгышка таба — Сантана шәһәрләре  урнашкан, аларны үзара шоссе юллары тоташтыралар. Атнага бер тапкыр Кабо-Верде каласыннан Сан-Томега паром йөри. Халыкара аэропортта Ангола, Габон, Португалия илләренә һәм күрше Принсипи утравына даими рейслар башкарыла.
Шәһәрнең истәлекле урыннарына президент сарае, собор һәм кинотеатр керә. Шәһәрдә төрле мәктәпләр, лицейлар, политехник институты, ике базар, өч радиостанция урнашкан. Сан-Тоела TVSP сәүдәгәрлек булмаган телевизион станциясе, халыкара аэропорт, клиникалар һәм дәваханәләр эшли, берничә шәһәр мәйданы бар.
Швайкхайм
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сан-Томе (шәһәр)
Климаты
Сан-Томеда дәвамлы яңгырлар мизгеле (октябрьдән майга чаклы) һәм кыска коры заман (июнь—сентябрь) белән саванналарның тропик климаты өстенлек итә. Явым-төшемнәр микъдары — елына 1000 мм дан чак кына азрак. Шәһәрдә чагыштырмача даими температура күзәтелә.
(11783) 1971 UN1
(11783) 1971 UN1 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1971 елның 16 октябрендә Любош Когоутек тарафыннан Гамбург обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1971 UN1» саналган.
Плуцки
Плуцки — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Рудка (Равский повяты)
Рудка  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Кемин
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Еланка (Иркутск өлкәсе)
Еланка (Еланка) — Иркутск өлкәсенең Тайшет районында урнашкан торак пункт.
Халык
Милләтләр (2010): татарлар — 40%, урыслар — 60%.
Русия сумы
Россия сумы (российский рубль) — Россия Федерациясенең акча берәмлеге.
ISO 4217 буенча Россия сумының коды — RUB. 1998 елдагы деноминациягә кадәр RUR коды кулланылышта була.
Россия, танылмаган Көньяк Осетия, Абхазия һәм өлешчә танылган ДХҖ, ЛХҖ республикалары территорияләрендә кулланыла.
10, 50, 100, 500, 1000, 5000 сумлык кәгазь акчалар, 1, 5, 10, 50 тиенлек һәм 1, 2, 5, 10 сумлык тәңкәләр рәвешендә була ала. 1 сум 100 тиенгә тигез.
Нёйи-ан-Дён
Нёйи-ан-Дён — Франциянең Шер департаментында урнашкан коммуна.
Козья (Каква кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Сосьва елгасы, инештән алып Морозко авылы янындагы су үлсәү постына чаклы. Кече елга бассейны — Тубыл, елга бассейны — Иртеш.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Гранали (Мачерата)
Гранали — Италиянең Марке төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Гранали Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Рескруч
Рескруч — Румыниянең Клуж жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
GSC414-587
GSC414-587 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Козьмодемьянск өязе
Козьмодемьянск өязе (Козьмодемьянский уезд, Чикмĕ уесĕ, таулы мари Цикмӓ уезд) — Казан губернасы эчендә административ-территориаль берәмлек.
Карадере (Сейдикемер)
Карадере (Karadere) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Мугла иле Сейдикемер илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Козьмодемьянск өязе
Тарих
Козьмодемьянск өязе әле XVII гасырда бар иде. 1708 елда ул юкка чыгаргыган. 1719 елда Зөя провинциясенә теркәп куелган, ә 1727 елда, Зөя провинциясе составында, өяз торгызыла.
1920 елда Козьмодемьянск өязе юкка чыгарыла, ә аның территориясе Мари автонмияле өлкәсенә составына Козьмодемьянск кантуны буларак кертелә.
Административ бүленеш
1913 елда 11 вулыска бүленгән.
Халык
Туган тел буенча состав (1897 елдагы җанисәбе буенча):
Африкада ислам
Африка ― VII гасыр башында Гарәбстаннан читтә ислам таралган беренче кыйтга (континент). Дөньядагы мөселман халкының 1/3 е диярлек шушы кыйтгада яши. Африкадагы мөселманнарның күпчелеге ― сөнниләр. Африкада ислам даими рәвештә социаль, икътисади һәм сәяси шартлар йогынтысында үзгәреп тора. Гадәттә, Африкада ислам Африканың җирле мәдәниятенә яраклаша һәм диннең яңа формалары барлыкка килә. 2002 ел мәгълүматлары буенча, мөселманнар Африка халкының 45% ын тәшкил итә. Күп кенә мөселманнар Төньяк Африкада, Африка мөгезендә, суахили яр буенда һәм Көнбатыш Африканың күпчелек өлешендә яши. Көньяк Африкада мөселманнар азрак, анда шактый күп мөһаҗир-мөселманнар яши.
Африкада ислам тарихы
Африкада исламның урнашуы VII гасырга туры килә. Мәккә шәһәре мөшрикләре тарафыннан куып чыгарылган кайбер сәхабәләренә Мөхәммәт пәйгамбәр сыену урыны табарга киңәш итә. Моның өчен Кызыл диңгезне кичәргә һәм Сайлда (Сомали) Әл-Нәяши хөкүмәтеннән сыену сорарга кирәк була. Ислам тарихында бу вакыйга беренче һиҗрәт буларак билгеле. Бу беренче мөһаҗирләр Исламга беренче уңыш алып килә: Эритрея яр буе мөселманнар өчен беренче куркынычсыз зона һәм Гарәп ярымутравыннан читтә ислам динен тотучы беренче урын булып чыга. Мөхәммәт пәйгамбәр вафатыннан соң 7 елдан (639 ел) гарәпләр Африкада үз йогынтысын киңәйтә, һәм ике буын эчендә ислам дине Африка мөгезендә һәм Төньяк Африкада таралыш таба. Киләсе гасырларда мөселман сәүдә челтәрләре, туганлык һәм суфый кардәшлеге нгезендә берләшеп, Көнбатыш Африкада йогынтылы көчкә әйләнә һәм мөселманнарга зур сәяси йогынты һәм хакимияткә ия булу мөмкинлеге бирә. Гомәр II хакимлеге чорында ул чактагы Африка губернаторы Исмаил ибн Абдулла үзенең гадел идарәсе ярдәмендә бәрбәрләрне исламга күндерә. Башка танылган миссионерлар арасында – күпләгән бәрбәрне ислам динен кабул итәргә мәҗбүр иткән хәрәкәтне башлап җибәргән Абдуллаһ ибн Ясин.
Суахилиләр яр буенда ислам традицион Африка диннәре хисабына ил эчендә таралыш ала бара. Африкада исламның киңәюе яңа җәмгыятьләр барлыкка китерә һәм гамәлдәге Африка җәмгыятьләрен һәм империяләрне дә, ислам моделенә нигезләп, үзгәртеп кора. XI гасыр урталарында, йогынтысы Судан җирләренә дә җәелгән Канем империясе исламга күчә. Көнбатыш Африкада Борну империясе хакиме дә ислам динен кабул итә. XIV гасыр тикшеренүчесе Ибн Баттута, африкалыларның исламга омтылуын ассызыклап, мәчетләрнең җомга көннәрендә тулы булуын, һәр кешегә дә урын җитмәвен билгеләп үткән. Исламның Төньяк Африкада һәм Африка мөгезендә таралу тарихы һәрвакыт бәхәсләр уяткан. Доктор шәех Әбу-Абдулла Аделабу (Лондон) үзенең «Йорубаланд мәдәни төбәге империя һәм корольлекләрендә ислам үсеше» хезмәтендә Нигерия көньяк-көнбатышында исламның бик иртә барлыкка килүе турында яза, гарәп антропологы Габдүһ Бәдәвинең: беренче мөселман миссионерларына Көньяк Суданда Куш патшалыгының җимерелүе нык ярдәм итте, дигән дәлиле белән ризалаша. Кыйтгада күпмәдәниятле Габбәсиләр хәлифәлегенең көчәюе IX гасыр урталарында берничә дулкын мөселман мөһаҗирләренә көнбатыш юнәлештә, каратәнлеләр Африкасына юл ача. Әбу-Абдулла Аделабу Габбәсиләр хәлифәлегенең (750―1258) мөселманнарның Нил үзәненнән Нигерга кадәр, шулай ук гарәп сәүдәгәрләренең чүлдән Бенуэга кадәр тыныч күчешенә ярдәм итүен күрсәткән. Әбу-Абдулла Аделабуның әлеге белдерүе, ихтимал, Өмәвиләр хәлифәлегенең 647-709 елларда Төньяк Африканы тыныч юл белән яулавы Африкада христианлык дине таралуын берничә гасырга тоткарлаган дигән стандарт тарихи күзаллауга туры килә. XVI гасырда Вадаи солтанлыгы һәм Кано корольлеге ислам кабул итә. XVIII гасырда Нигерия җирләрендә урнашкан, Госман Дан Фодио җитәкчелегендәге Сокото хәлифәлеге исламны тарату буенча шактый көч куя. Бүген ислам Африканың төньяк яртысында, нигездә, Төньяк Африкада, Африка мөгезендә һәм Сахель төбәгендә, шулай ук Көнбатыш Африкада иң киң таралган дин булып тора.
Африкадагы ислам тасвирламасы
Ислам Африкада Гарәп ярымутравында барлыкка килү белән бер вакытта диярлек таралыш алган, шуңа күрә кайбер галимнәр исламны традицион Африка дине дип раслый. Африкадагы мөселманнарның күбесе сөнни яки суфи булып саналса да, Африка исламының катлаулылыгы төрле фәлсәфи мәктәпләрдә, традицияләрдә һәм хәрәкәтләрдә чагыла. Африкада Ислам статистик түгел һәм социаль, икътисади һәм сәяси шартлар йогынтысында даими рәвештә үзгәреп тора.
Африкада Ислам еш кына җирле мәдәни карашлар системасына җайлаша. Африкалылар исламны үзләренә ике ысул белән җайлаштыра, аны үз гореф-гадәтләренең бер өлеше итеп кабул итә, яки әл-мөрәвәтләр хәрәкәте буларак, радикальләштерә. Моннан тыш, Африкада исламның җирле һәм глобаль күләме бар. Җирле экспертлар раслаганча, мөселманнар (Африка мөселманнарын да кертеп) шактый автономия белән эшли һәм аларның дини ысулларын көйли торган халыкара оешмасы юк. Әлеге факт бөтен Африка кыйтгасы буенча Ислам ысуллларының аерымлыгын аңлата. Африкадагы мөселманнар халыкара ислам бергәлегенең бер өлеше булып тора һәм мөселман дөньясына караган глобаль проблема һәм агымдагы вакыйгалардан хәбәдар. Глобальләшү һәм мәгълүмати технологияләр үсеше Африкадагы мөселманнарга киң мөселман дөньясы белән тыгыз элемтәдә торырга мөмкинлек бирә.
Аналитиклар раслаганча, Африкадагы мөселманнар, ихтимал, Азиядәге, Якын Көнчыгыштагы һәм дөньяның калган өлешләрендәге кебек үк, исламның киләчәктәге юнәлешенә карата интенсив көрәшкә җәлеп ителгән. Бу көрәшнең төп мәсьәләсе булып мөселманнарның үз динен гамәлгә ашыру ысуллары турында сораулар тора. Галимнәр раслаганча, күпчелек исламның борынгыдан килүче уртача, толерант юнәлештә калуын өстен күрә. Аз санлы, әмма үсеп килүче төркем диннең тагын да катгыйрак, җәмгыятьнең барлык аспектлары белән идарә итә торган формасын урнаштырырга тели..
Шәригать
Шәригать кануннары күпчелек ислам илләрендәге кануннар җыелмасына көчле йогынты ясый, әмма аның йогынты дәрәҗәсе күп илләрдә бер-берсеннән шактый аерыла. Африкада күпчелек дәүләтләр шәригатьне «шәхес статусы кануны»на карата куллануны чикли, ягъни никах, аерылышу, мирас һәм опекунлык кебек кайбер проблемалар өчен генә калдыра. Яңа ислам яңарышы мөселман халкы сегментларына зур йогынты ясаса да, Төньяк Нигериядән тыш, атеизм үсешенә берни дә янамый. Мөселман һәм мөселман булмаган кешеләрнең аралаш яшәве шулай ук гадәти күренеш булып тора.
Нигерия ― Африканың иң күп санлы мөселман халкының ватаны. 1999 елда Нигериянең төньяк штатлары шәригать буенча җинаять кодексын кабул итә, әмма җәзалаулар сирәк була. Мәсәлән, иренә хыянәт иткәне өчен хөкем ителгән һәм ташлар белән бәреп үтерелергә тиешле дистәләгән хатын-кыз соңрак азат ителгән. Африкадагы иң зур мөселман дәүләтләренең берсе булган Мисыр законнарының төп чыганагы буларак шәригатьне куллануны таләп итә, шулай да җинаять һәм гражданлык кодекслары Франция хокукына нигезләнә.
Африкада ислам агымнары
Африкадагы мөселманнар, нигездә, сөнниләр, шулай ук Әхмәдия һәм шигыйлар агымы тарафдарларының шактый өлеше бар. Моннан тыш, суфичылык, исламда эзотерик хәрәкәтләр тарафдарлары да бар. Мәлики мәзһәбе кыйтгада сөнни берләшмәләрнең күпчелеге арасында өстенлек итүче хокук мәктәбе булып тора, шул ук вакытта шәфигый мәзһәбе Африка мөгезендә, Көнчыгыш Мисырда һәм суахили яр буенда таралган. Хәнәфи мәзһәбе шулай ук Көнбатыш Мисырда популяр.
Суфичылык
Исламның мистик элементларын туплаган, башка агымнардагы кебек үк, Аллаһны медитация һәм хис-кичерешләр аша белергә омтылган суфичылыкның Көнбатыш Африкада һәм Суданда тарафдарлар бар, суфилар сөнни һәм шигый да булырга мөмкин, аларның гыйбадәте җыр, музыка, бию һәм медитацияне үз эченә ала.
Африкада суфичылык күп төрле, кайвакыт ул җирле традицион фольклор диннәре белән беррәттән дә тотылырга мөмкин. Сәләфиләр суфичылык тарафдарларын дингә «Ислам изгеләре»нең изге урыннарына бару, намаз вакытында бию кебек шәригатькә сыймаган алымнарын тәнкыйтьли.
Африкада ММЧ
Африка кыйтгасында ММЧ үсеше тел, дини, икътисади һәм сәяси бүленеш кебек сәбәпләр белән катлаулана. Континент территориясендә бик күп телләр бар, һәм аларның күбесендә «икътисад үсеше» яки «хокукый дәүләт» кебек заманча төшенчәләр юк. Нигездә, халыкның белемсезлеге аркасында, җирле матбугатны инглиз яки француз телләрендә бастырып чыгару шулай ук мөмкин түгел. Кыйтгада матбугат аз таралуның тагын бер сәбәбе ― халыкта уку традициясенең булмавы. Шуңа күрә биредә радио ― иң үтемле һәм киң таралган мәгълүмат чыганагы. Катгый хөкүмәт контроле, шулай ук массакүләм мәгълүмат чаралары хуҗаларының икътисади мәнфәгатьләре нәтиҗәсендә сүз иреге юк дәрәҗәсендә. «Хакимиятләрнең массакүләм мәгълүмат чараларына басымы суд эзәрлекләүләре аша гына түгел, бәлки тарифлар системасы, кәгазь, полиграфия җиһазлары, аппаратурага налог, журналистика белән шөгыльләнүгә лицензияләр, хөкүмәт рекламасы бирү, штрафлар аша да чагыла.» Төньяк Африка матбугаты, гарәп-мөселман тамырлары тирән булу сәбәпле, калган кыйтгадан бераз аерыла. Монда шулай ук сүз иреге белән билгеле бер проблемалар бар. Мәгълүмат лицензияләр бирүне чикләү, алдан цензура уздыру һ. б. көкүмәт чаралары аркылы контрольдә тотыла. Шулай ук төбәкнең мөһим күрсәткече – хөкүмәтнең матбугатны исламлаштырырга омтылуы. Моны 1996 елда «ММЧ турында закон» проекты хакында фикер алышу булган Судан мисалында күрергә мөмкин, анда үз эченә ислам тәгълиматын алган бүлек кертелгән һәм аны көндәлек журналистлык эшчәнлеге белән идарә итү өчен нигез итү тәкъдиме дә булган. Бу бүлектә «Матбугат иреге» исеме астында һәр кешенең вакытлы басманы чыгаруга хокукы декларацияләнә һәм демократик дип саналган ирекләр игълан ителә. Бу ― дөньяның күп кенә илләрендә кабул ителгән ММЧ эшчәнлеге турындагы нигезләмәләрне ислам динендә чагылдырылган идеяләр системасы белән бәйләргә омтылу. Африкада журналистиканың гомуми үсеше турыдан-туры тышкы сәясәткә, халыкның грамоталылыгын күтәрүгә һәм законнар базасын камилләштерүгә бәйле, чөнки күп очракларда традицион мөселман һәм милли гомуми хокук нормалары кулланыла.
Африкада илләр буенча мөселманнар саны
Pew Research Center тикшеренү үзәге мәгълүматларына караганда, 2015 елда иң күп мөселман халкы булган ун илнең өчесе Африкада булган: Нигерия (анда 90,02 миллион мөселман исәпләнә, бу халык санының 50% ын тәшкил итә), Мисыр (83,87 миллион; 95,1%) һәм Алжир (37,21 миллион; 97,9%).
Качурына
Качурына (Качурына ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Могилёвский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Соту-да-Карпальоза
Соту-да-Карпальоза — Португалиянең Лейрия округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Талладига (округ, Алабама)
Талладига — Америка Кушма Штатларының Алабама штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Талладига шәһәре.
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1832 елда оештырыла.
Территориясе
Округ мәйданы 1909 км² тәшкил итә.
Санта-Мария-дель-Беррокаль
Санта-Мария-дель-Беррокаль — Испаниянең Авила провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Яйлым (Терҗан)
Яйлым (Yaylım) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Эрзинҗан иле Терҗан илчесенә караган бер авыл (köy).
Монастирець (Лиский повяты)
Монастирець — Польшаның Карпатасты воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(11784) 1971 UT1
(11784) 1971 UT1 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1971 елның 16 октябрендә Любош Когоутек тарафыннан Гамбург обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1971 UT1» саналган.
Бакгед-Ридж (Флорида)
Географиясе
Бакгед-Ридж халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Чарныя
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Соколова (Эрбет шәһәр бүлгесе)
Соколова (Соколова) — Свердловск өлкәсенең Ирбит шәһәр округы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
Чиликанка
Чиликанка — Россия территориясеннән ага торган елга. Төмән өлкәсе, Омск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  ? елгасының кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 52 км.
Красноярск крае татарлары
Красноярск крае татарлары — татарларның Красноярск краенда яшәүче территориаль төркеме.
Соколова (Эрбет шәһәр бүлгесе)
Халык
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
Красноярск крае татарлары
Тарихлары
Край территориясендә Урта Идел һәм Урал татарлары 17 гасырның 1 нче яртысында барлыкка килә. Аларның саны 1891-1916 елларда Транссебир магистрале төзелеше, 1906-1911 елларда Столыпин аграр реформасы һәм 1921-1922 елларда Идел буенда ачлык елларында шактый арткан: 1897 елдан 1926 елга кадәр – 6 меңнән 23,8 мең кешегә кадәр, ә татар авыллары саны 71гә җиткән.
Келтики
Келтики — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Красноярск крае татарлары
Тарихлары
1908 елда Красноярскида мәчет һәм мәдрәсә ачыла. Шулай ук мәчетләр Енисейск шәһәрендә (1905 ел), Казан (1911 ел), Долгово (1915 ел) авылларында төзелә. Октябрь революциясеннән соң партия органнары структурасында һәм халык мәгарифе системасында татар секцияләре оештырыла.
Келтики
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Красноярск крае татарлары
Тарихлары
1924 ел мәгълүматлары буенча, край территориясендә 12 татар мәктәбе эшләгән. 1941 елда Енисейскида педагогия училищесының татар бүлекчәсе ачыла.
Таралышлары
2010 елда Красноярск краендә 34 828 татар кешесе яшәгән (1959 елда – 36 149, 1989 елда – 49 331, 2002 елда - 44 382 кеше ).
Татарлар нигездә Красноярск (2010 елда – 9466 кеше), Лесосибирск (4611), Норильск (2972), Ачинск (972), Назарово (946), Канск (846), Шарыпово (812), Минусинск (789), Железногорск (767), Енисейск (463) шәһәрләрендә, шулай ук Пиров (1994), Казачинский (980), Зур Бортин (825), Ужурск (757), Бирилюсск (459), Енисейск (430), Назаров (409), Богучанск (388), Емельянов (358), Таймыр Долган‑Ненец (326), Березовск (277), Минусинск (263) һәм Курагинск (208) районнарында яшиләр.
Чиликанка
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Иртеш елгасы кушылдыклары бассейны Тубылдан алып Обка койганчы, елга бассейны — Иртеш.
Красноярск крае татарлары
Мәдәният
Хәзерге вакытта Красноярск краеның «Яр» татар милли‑мәдәни автономияләре эшли (2007 елдан башлап); Красноярск шәһәре – «Яңарыш» (1998 елдан башлап); Лесосибирск шәһәре – «Дуслар» (2002 елдан башлап, 1991 елдан – «Ватан» татар мәдәни – агарту үзәге); Норильск шәһәрендә «Берлек – Союз» (2005 елдан башлап), Шарыпово шәһәрендә «Яңа Гасыр» (2010 елдан башлап); шулай ук «Кызыл Гасыр» төбәк татар яшьләр оешмасы (2010 елдан башлап) эшли. крайның кайбер торак пунктларында татар үзешчән иҗат коллективлары эшләп килә.
Татар теле Казачинское районының Отношка авылы мәктәбендә, факультатив рәвештә Пиров районы урта мәктәпләрендә укытыла. Красноярск һәм Шарыпово шәһәрләрендә якшәмбе мәктәпләре эшли. Край фәнни китапханәсендә, 40тан артык шәһәр һәм авыл китапханәләрендә татар әдәбияты бүлекләре булдырылган (алар өчен Татарстан Республикасыннан 5 меңнән артык китап алынган). Край территориясендә 18 мәчет һәм 4 гыйбадәт йорты эшли, 17 мөселман оешмасы теркәлгән, шул исәптән Красноярск крае Мөселманнарының Бердәм Диния нәзарәте эшләп килә.
Чиликанка
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Аксакова йорты (Казан)
Аксакова йорты — Казанның Карл Маркс һәм Лобачевский урамнары кисешкән урында урнашкан, XIX гасырда төзелгән ике катлы йорт. Бу йортта 1852-1864 елларда Александр Бутлеров яшәгән.
(10690) 1981 DO3
(10690) 1981 DO3 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1981 елның 28 февралендә Шелте Бас тарафыннан Сайдинг-Спринг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1981 DO3» саналган.
104 ел (б. э. к.)
104 ел (б. э. к.) — безнең эрага кадәр II гасырга кергән ел.
Шванау
Шванау (Schwanau) — Алманиянең Баден-Вюртемберг җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Рудка (Радомщанский повяты)
Рудка  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Голиша
Голиша — Словакиянең  округында урнашкан авыл.
Тарихы
Авыл елда нигезләнгән.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Меринья (Эн)
Меринья (Mérignat) — Франциянең Эн департаментына караган коммуна, Пон-д’Эн кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 3,17 км².
Карпов
Карпов — фамилия.
Лос-Индиос (Техас)
Лос-Индиос  — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гидрология
Гидроло́гия (Yδρoλoγια, Yδωρ — су + λoγoς — өйрәнү сүзләреннән) — табигать суларын, аларның атмосфера һәм литосфера белән тәэсирен һәм шулай ук алардагы процессларны (парга әйләнү, туңу һ.б.) өйрәнүче фән.
Сент-Коломб-ла-Коммандри
Сент-Коломб-ла-Коммандри — Франциянең Эр департаментында урнашкан коммуна.
Гринсборо (Алабама)
Гринсборо  — Америка Кушма Штатларының Алабама штатында урнашкан шәһәр.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Лешкас-Асламасы
Лешкас-Асламасы (Лешкас Аслăмас, Лешкас-Асламасы) — Чуашстанның Ядернә районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429066. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97253805003. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2102000004900.
Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2136.
Халык
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 175 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (97,60%).
Югары Сикәнәс
Югары Сикәнәс — Татарстан Республикасының Мамадыш районындагы авыл.
Тарих
1710 елда нигезләнгән.
Демография
Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): руслар.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.0 °C.
Карадере (Гүндогмуш)
Карадере (Karadere) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Анталья иле Гүндогмуш илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Колтоши
Түбән Колтоши (Колтоши) — Иркутск өлкәсенең Тайшет районында урнашкан торак пункт.
Кенешть (коммуна)
Кенешть — Румыниянең Бузеу жудецында урнашкан коммуна.
Колтоши
Тарих
Октябрь инкыйлабына кадәр Иркутск губернасының Нижнеудинск өязенә караган.
Халык
Милләтләр (2010): татарлар — 100%.
Кенешть (коммуна)
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Карл Маркс урамы, 29 (Казан)
Карл Маркс урамы, 29 — Казанның Карл Маркс һәм Лобачевский урамнары кисешкән урында урнашкан, 1869 елда Павел Аникин проекты буенча төзелгән ике катлы торак йорт. Бу йортта 1927-1929 елларда Шамил Госманов яшәгән.
Ресмирешть
Ресмирешть — Румыниянең Телеорман жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Нёйи-ан-Сансер
Нёйи-ан-Сансер — Франциянең Шер департаментында урнашкан коммуна.
Санта-Мария-дель-Кубильо
Санта-Мария-дель-Кубильо — Испаниянең Авила провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Чарнявския
Чарнявския (Чарняўскія ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Аршанский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Гранара (Рьети)
Гранара — Италиянең Лацио төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Кашаны
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
(11785) Migaic
(11785) Migaic — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1973 елның 2 гыйнварында Черных Н. С. тарафыннан Кырым обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1973 AW3» саналган.
Арка-Адлюдр-Епоко
Арка-Адлюдр-Ёпоко — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Об борыны урнашкан. Елга озынлыгы 49 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Кара диңгезе елгалары бассейны Надым елгасының көнчыгыш чигеннән Пур елгасы бассейнының төньяк-көнбатыш чигенә чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Пур.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Гидрофизика
Гидрофизика түбәндәге мәсьәләләр белән эш итә:
Яйлым (Көсе)
Яйлым (Yaylım) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Гүмүшхане иле Көсе илчесенә караган бер авыл (köy).
Моравско
Моравско — Польшаның Карпатасты воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(10691) 1981 EJ19
(10691) 1981 EJ19 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1981 елның 2 мартында Шелте Бас тарафыннан Сайдинг-Спринг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1981 EJ19» саналган.
Келчев
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Чумбулут
Чумбулут — Россия территориясеннән ага торган елга. Төмән өлкәсе, Омск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Выя елгасының кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 38 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Иртеш елгасы кушылдыклары бассейны Тубылдан алып Обка койганчы, елга бассейны — Иртеш.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Алабуга
Алабуга (, Елабуга) — Россия шәһәре, Татарстанның Алабуга районының административ үзәге.
2007 елда Алабуга шәһәре үзенең меңьеллыгын билгеләп үтте.
Халкының саны – 73 333 кеше (2016).
Шәһәрдә күп кенә мәшһүр шәхес яшәгән: рәссам Иван Шишкин, хәрби, соңыннан язучы буларак билгеле Надежда Дурова, шагыйрә Марина Цветаева, язучы Дмитрий Стахеев, галим-медик Владимир Бехтерев.
География
Алабуга 🇷🇺ндәге ның төньяк-көнчыгыш өлешендә, Казаннан 215 км көньяккарак урнашкан шәһәр, Кама елгасына Туйма елгасы кушылган урынында уң ярындагы пристань. Әгерҗе – Акбаш юлының Тихоново тимер юл станциясенең көньяк-көнбатышына таба 14 км ераклыкта урнашкан.
Тарих
1921 елның ахырында Мамадышта эшләп килгән педагогия курслары ябыла. Сәбәбе: укыту өчен әсбаплар, кабинетлар, мастерскойлар һәм иң мөһиме — педагоглар җитешмәү. Күп кенә фәннәр бөтенләй укытылмый. Курсларны Алабугадагы шундый ук курсларга кушалар. Ә бу уку йортының да аянычлы хәле хакында кантон мәгариф бүлеге отчётында мондый сүзләр язылган: «Курста укучыларның барысы да Татарстаннан, күбесе уңыш булмаган ач районнардан. Күпчелек укучыларның әти-әниләре ачтан үлгәннәр. Берничә укучыны хастаханәгә җибәрергә мәҗбүр булдык, чөнки алар ачтан шешенделәр...»
Халык
Төп милләтләр:
Коноваловка (Вагран кушылдыгы)
Коноваловка — Россия территориясеннән ага торган елга. Свердловск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Вагран елгасының уң ярыннан 60 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 13 км.
Алабуга
Мәгариф
Шәһәрдәге махсус урта уку йортларының саны 4 әү: Алабуга мәдәният училищесы (2013 елдан көллият), Россия Федерациясе Эчке эшләр министрлыгының Алабугадагы Суворов хәрби училищесы, Алабуга медицина училищесы, Алабуга политехник көллияте. Алабугада 4 югары уку йорты бар. Алар арасында 100 елдан артык тарихы булган Педагогика институты (хәзер КФУның филиалы санала). Алабугада янә А.Туполев исемендәге Казан илкүләм фәнни-тикшеренү техник университетының филиалы, социаль белем академиясе, социаль һәм гуманитар белгечлекләр буенча институт бар.
Коноваловка (Вагран кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Сосьва елгасы, инештән алып Морозко авылы янындагы су үлсәү постына чаклы. Кече елга бассейны — Тубыл, елга бассейны — Иртеш.
Алабуга
Урамнар
Шәһәрнең үсеше берничә этапта бара. Беренче этап: Алабуганы руслар яулап алганнан соң, Трёхсвятское авылы килеп чыккан чорларны кушып,  1780 елның ахырында Вятка җирлеге оеша һәм Алабугага шәһәр статусы бирелү белән тәмамлана.
Коноваловка (Вагран кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Алабуга
Урамнар
Икенче этап: Алабуга өчен үзгәртеп кору проекты эшләнә, ул 1784 елның 13 августында югарыда расланып, 1796 елда губерна архитекторы, Ф.Росляков тарафыннан аныкланыла. Шәһәрнең көнчыгыш һәм төньяк чикләрен билгеләгәндә, таяну пункты булып Покров чиркәве һәм элеккеге Сарапул, хәзерге Тугаров урамы хезмәт иткән.Көнбатыш чиге зират ягына, Малмыж юлына таба борыла. Шәһәрнең төп мәйданы итеп Спас чиркәве тирәсе билгеләнә. Төньяктан ул, Покров чиркәвенә илтүче, Покров урамы белән чикләнә. Мәйданнан төньякка Спас соборына таба Спас урамы (Маленкова) салына. Бу урамнардан кала тагы ике урам проектка кертелгән була. Төньяктагы- Малмыж – Ленин – Нефтьчеләр урамы, Малмыж юлына таба шәһәрдән чыгу уңаена илтсә, уртадагысы Казан — К.Маркс — Казан  урамы капма-каршы юнәлештә, көнчыгыш яктан, шәһәрдән чыгу уңаена илтә. Бу урамнар аркылыга җиде урам белән кисешкәннәр :Көнбатышка таба – Полевая  (Гассара), Луговая (Говоров) урамнары. Көнчыгышка таба — Урта (элеккеге Дзержинский, хәзерге Стахеев ) урам. Никольская (Татарстанның 10 еллыгы), Николь чиркәвенә юнәлтелгән урам.(Исеме дә шуннан алынган).Тойма урамы. Сарапул (Тугаров) урамы. Шәһәрдә тагын ике зур мәйдан төзү проектка кертелгән булган. Болар — Печән һәм Утын базары, Икмәк базары өчен билгеләнгән була. Көньяктан Казан урамына барып тоташа. Аларның берсе Полевая (Кыр) һәм Луговая (Болын) урамнары аралыгында урын  алган. Бу — Печән базары, 1846 елдан соң Икмәк базары (хәзерге Ленин мәйданы). Икенчесе — Средняя (Урта) урам белән Никольская урамы аралыгында. «Купецлар Алабугасы»нда — Никольская һәм Тойма аралыгында Икмәк базары, 1846 елдан Печән, 1880 елдан Балык базары булган. Шәһәр кварталлары төрле һөҗүмнәрдән сакланыр өчен ныгытмалар белән уратып алынган булган. Ул ныгытмалар яшеренү, саклану өчен бик кирәкле чара булып саналган. Көнчыгышта — Покров, көнбатышта — Городищенская, төньякта — Полевая, көнчыгыш-көнбатыштан — Яр буе урамы (Набережная) белән чикләнгәннәр.
Өченче этап: 1846 елның 29 маенда расланган.Элеккеге өч буй урамга тагы 2 урам өстәлә: Мәскәү Һәм Алексеевск (Азин) урамнары. Элеккеге Покров урамы Олы Покров исемен йөртә башлый. Элек халык телендә бу урам Миллионная дип йөртелгән, чөнки бу урамда 1-2 гильдия купецлары яшәгән, алар шәһәр хуҗалары булганнар. Покров урамы кырыеннан кече Покров урамы сузылып китә. Бу урамнан көнчыгышкарак Заовражная (Чокыр арты) урамы сузылган.Шул тәртиптә киңәйтелгән шәҺәр кварталлары челтәре «гласис» урамнарын үз рамасы эченә ала: көнчыгыштан-Кече Гласис, көнбатыштан-Троицк, элеккеге Садовая, хәзерге Н.Дурова   Һәм төньяктан — Олы Гласис, хәзерге М.Горький урамнары.
1850 елның 22 августында булган зур янгыннан соң, шәһәргә янадан төзелеш кичерергә туры килә. 1855 елның планында шәһәр тирәли Башиловка, Ховановка, Пановка, Елисеевка, Ерзовка һәм Татар бистәләре барлыкка килә. Дүртенче этап: 1886 елдан башлана.
Көнчыгышка таба, кече Гласис урамыннан, бер-бер атлы кыскара баручы урамнар барлыкка килә. Болар Татар -Тукай урамы, Кладбищенская ( Зират) — хәзерге Г.Камал урамы. Зур Гласис урамыннан төньякка таба, элеккеге Солдат Башиловка бистәсе артыннан, Казан — Богородица хатын-кызлар монастырена илтүче, Монастырьская (хәзерге Красногвардейская урамы) сузыла. 1918 елның 25 февралендә кызылгвардеецлар катнашында массакүләм шәһәр халкының демонстрациясе була. Митингта Колчин отрядыннан Смагин исемле кеше чыгыш ясаганда, контрреволюционерлар аңа яшерен урыннан аталар. Шушы моряк   истәлегенә урамны да Диңгез урамы дип атыйлар. Тора-бара бу урамга Гоголь исеме бирәләр. Хәзерге вакытта бу урамга яңадан бере исеме кайтарылган.
Инкыйблабтан соң, яна тенденция таләбе буенча, Алабугада Коммунистлар, Ленин, К.Маркс һәм башка шундый исемнәрдәге урамнар барлыкка килә.
Бары тик 90 елларда гына шәһәрнең тыюлыклы — иске өлешендәге урамнарга элеккеге, тарих тарафыннан билгеләнгән, исемнәре кайтарып бирелә.
Казан авиация институты бинасы (Казан)
Казан авиация институты бинасы — Казанның Карл Маркс һәм Театр урамнары кисешкән урында урнашкан, XIX гасырда төзелгән ике катлы йорт. 1930-елларда тагын ике кат өстәп төзелә.
105 ел (б. э. к.)
105 ел (б. э. к.) — безнең эрага кадәр II гасырга кергән ел.
Таллапуса (округ, Алабама)
Таллапуса — Америка Кушма Штатларының Алабама штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Дейдвилл шәһәре.
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1832 елда оештырыла.
Территориясе
Округ мәйданы 1857 км² тәшкил итә.
Бакингем (Флорида)
Бакингем  — Америка Кушма Штатларының Флорида штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Бакингем халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Шварцах (Оденвальд)
Шварцах (Schwarzach) — Алманиянең Баден-Вюртемберг җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Лев Карпов
Лев Карпов, Лев Яков улы Карпов (Лев Яковлевич Карпов, 1879 елның 18 (30) апреле, РИ, Киев — 1921 елның 6 гыйнвары, РСФСР, Мәскәү) — инкыйлабчы, химик-технолог, РСФСР химия сәнәгатенә нигез салучыларның берсе. Бондюг химия заводы (хәзерге «Л. Я. Карпов исемендәге химия заводы» АҖ) директоры (1915-1918 елларда). РСФСР Халык хуҗалыгы Югары шурасы президиумы (РСФСР ХХЮШ) әгъзасы — ХХЮШның химия сәнәгате бүлеге мөдире (яшь Совет дәүләтенең химия сәнәгате башлыгы, 1918—1921 елларда). РСДРП әгъзасы (1897 елдан).
Тәрҗемәи хәле
1879 елның 18 (30) апрелендә (вариант: 18 февралендә) Киевта бөлгән сәүдәгәр гаиләсендә туган. тәмамлаган (1910). Студент елларында легаль булмаган марксчыл түгәрәккә йөри башлый. 1897 елда РСДРП фиркасе әгъзасы була. 1898 елның мартында беренче мәртәбә кулга алына. Воронежга, Курскига, Калугага, Тверьга сөргенгә җибәрелә. 1903 елның языннан легаль булмаган хәлдә. «Искра» агенты, соңрак фирка үзәк комитеты әгъзасы буларак, РСДРП ҮК Көнчыгыш һәм Көньяк бюроларын, Полтавада идән асты басмаханәсен, «Вперед» большевиклар гәҗитен оештыруда катнаша. Финляндиядә шартлагыч матдәләр лабораториясе эшен җайга сала. РСДРП ҮК әгъзасы (1904—1905 елларда). 1907 елның маенда кулга алынганчы, фирканең Мәскәү комитеты белән җитәкчелек итә. 1908 елда качып Мәскәүгә кайта, югары техник укуханәдә укуын дәвам итә. Профессорлар аны «химиянең туып килүче йолдызы» дип атыйлар.
1911 елдан инженер-химик буларак эшли. Владимир губернасында, соңрак Финляндиянең төньягында дөньяда беренче экстракцион канифоль-скипидар заводы төзелеше белән җитәкчелек итә. 1915 елдан — Бондюг химия заводы директоры. Эшчеләрнең хезмәт хакын арттыра, алар өчен кирпечтән йорт төзетә.
1918 елда Л. Я. Карпов РСФСР каршындагы химия сәнәгате бүлеге мөдире — яшь Совет дәүләтенең химия сәнәгате башлыгы итеп билгеләнә. Колоссаль хезмәтне искиткеч зур осталык белән башкарып чыга. Үз тирәсенә күренекле галимнәрне җәлеп итә, базасында эре фәнни институт үсәр дип күзалланган фәнни лаборатория (хәзер Л. Я. Карпов исемендәге фәнни-тикшеренү физика-химия инстиуты) оештыра.
Үләренә ике көн кала, яңа эре завод проектының соңгы техник эскизларын эшли. 1921 елның 6 гыйнварында вафат була. Мәскәү кирмәне диварының некрополендә җирләнә.
Гаиләсе
Хатыны Анна Самойл(а) кызы Карпова (кыз фамилиясе — Лувищук, 1883—1968), директоры  (1940—1962). 1904 елда өйләнешкәннәр.
Рудлице
Рудлице — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Торре-де-Вале-де-Тодуш
Торре-де-Вале-де-Тодуш — Португалиянең Лейрия округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Карадере (Бурһание)
Карадере (Karadere) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Балыкесир иле Бурһание илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Питаева
Питаева (Питаева) — Иркутск өлкәсенең Чунский районында урнашкан торак пункт.
Тарих
Октябрь инкыйлабына кадәр Иркутск губернасының Нижнеудинск өязенә караган.
Халык
Милләтләр (2010): татарлар — 46,7%, урыслар — 53,3%.
Чарнявцы
Чарнявцы (Чарняўцы ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Мёрский районында урнашкан авыл.
Рестоака (Бакеу)
Рестоака — Румыниянең Бакеу жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сент-Коломб-пре-Вернон
Сент-Коломб-пре-Вернон — Франциянең Эр департаментында урнашкан коммуна.
Кварцяны
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Рәшит Солтангәрәев
Рәшит Солтангәрәев (Рәшит Гыймран улы Солтангәрәев, Рәшит Ғимран улы Солтангәрәев) – язучы, С.Юлаев премиясе лауреаты (1978).
Тәрҗемәи хәле
1935 елның 25 декабрендә БАССР Күмертау районы (хәзерге Куергазы районы) Таймас авылында туган. Авылда урта мәктәпне тәмамлагач, китапханә мөдире һәм күмәк хуҗалыкта комсомол оешмасы сәркатибе була. Уфада дәүләт университетын тәмамлаганнан соң (1958), республиканың радио һәм телевидение студиясендә мөхәррир (1959-1965) булып эшли. «Совет Башҡортостаны» газетасында әдәби хезмәткәр, бүлек мөдире (1965-1970) була. 1970 елда БАССР язучылар берлеге тәкъдиме белән «Уфанефть» идарәсенә эшкә китә. 1978 елдан ул «Агыйдел» журналында баш мөхәррир урынбасары, бүлек мөдире. 1973 — 1975 елларда Мәскәүдә югары әдәбият курсларында укый.
Иҗаты
Рәшит Солтангәрәев иҗат белән мәктәптә укыганда шөгыльләнә башлый. Беренче хикәяләре студент чагында (1957) дөнья күрә. 20 китап авторы. 3 китабы рус телендә чыккан. «Теге дөнья, бу дөнья» исемле сәхнә әсәре Стәрлетамак драма театрында куелды. Аерым әсәрләре казакъ, украин, татар, кыргыз, чуаш, каракалпак, якут, ненец һ. б. телләрдә басылды. «Кыямәтлек кияү» хикәясе буенча «Казахфильм» студиясе нәфис фильм төшерде. «Туган йорт» (1967), «Ак тирәкләр» (1971), «Чәчкәләр бүләк итегез» (1974), «Җылы яңгыр» (1976), «Нефтьчеләр юлыннан» (1977), «Умырзая» (1980), «Тау» (1981), «Безнең дус» (1984), «Туган якка кайту» (1985), «Без яшәгән җир» (1988), «Язмыш» (1991), «Очты бөркет» (1992), «Җир һәм җыр» (1998) китаплары басылды.
«Татар белән башкорт» хикәясе татар телендә «Казан утлары» журналының 2023 елгы март санында (132-159нчы битләрдә) басылган.
Бүләкләре, мактаулы исемнәре
ССРБ язучылар берлеге әгъзасы (1971)
Чыганаклар
Совет Башкортстаны язучылары (биобиблиографик белешмәлек). Уфа, 1988.
Кепилна (коммуна)
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Неронд
Неронд — Франциянең Шер департаментында урнашкан коммуна.
106 ел (б. э. к.)
106 ел (б. э. к.) — безнең эрага кадәр II гасырга кергән ел.
Санта-Мария-дель-Тьетар
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Голумниця
Голумниця — Словакиянең  округында урнашкан авыл.
Тарихы
Авыл елда нигезләнгән.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Карл Маркс урамы, 32/12 (Казан)
Карл Маркс урамы, 32/12 — Казанның Карл Маркс һәм Лобачевский урамнары кисешкән урында урнашкан, XIX гасырда төзелгән ике катлы йорт. Бу йортта 1880-елларда фольклорчы Николай Пальчиков, XX гасыр башында музыкачы Рудольф Һуммерт, 1922-1932 елларда көйязар Солтан Габәши яшәгәннәр.
Морохив
Морохив — Польшаның Карпатасты воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Арка-Епоко-Яха
Арка-Ёпоко-Яха — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Об борыны урнашкан. Елга озынлыгы 60 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Кара диңгезе елгалары бассейны Надым елгасының көнчыгыш чигеннән Пур елгасы бассейнының төньяк-көнбатыш чигенә чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Пур.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Гувер (Алабама)
Гувер  — Америка Кушма Штатларының Алабама штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Гувер шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Мерийак
Мерийак (Mérillac) — Франциянең Кот-д’Армор департаментына караган коммуна, Брон кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 13,86 км².
Кельчиковизна
Кельчиковизна — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Майлдред (Техас)
Майлдред  — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).