cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Әхмәр Үтәбаев
Биографиясе
1980 елда Башкорт дәүләт педагогия институтына (хәзер М. Акмулла исемендәге БДПУ) укырга керә, аңа кадәр Башкортстан авыл хуҗалыгы институтында укып ала.
1985 елда Башкорт дәүләт педагогия институтын тәмамлаганнан соң, Баймак районының «Октябрь байрагы» («Сакмар») газетасында эшли.
1986-1988 елларда Совет Армиясендә хезмәт итә.
Төрле елларда «Агыйдел», «Шоңкар» журналларында, «Кичке Уфа» гәзите редакциясендә, Башкортстан радиосында һәм телевидениесендә эшли, Магнитогорск телестудиясендә башкорт редакциясен оештыруда катнаша.
Вакытлы матбугатта басма әсәрләре һәм мәкаләләре
Бер еллык шигырь: Уйдырманамә (Автор әсәрнең жанрын шулай билгели) // Агыйдел (Уфа). — 1991. — № 7. — Б. 42-57.
Нойхинг
Нойхинг — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ерал (Әшә районы)
Ерал (Ерал) — Чиләбе өлкәсенең Әшә районы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (88%), татарлар (6%),
HD189891
HD189891 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Дондас
Дондас — Франциянең Ло һәм Гаронна департаментында урнашкан коммуна.
Тейшейрополис
Тейшейрополис — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Рондония штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Бекдемир (Бейшеһир)
Бекдемир (Bekdemir) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Конья иле Бейшеһир илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Чумаши (Румыния)
Чумаши — Румыниянең Бакеу жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сен-Жуст-Сен-Рамбер
Сен-Жуст-Сен-Рамбер — Франциянең Луара департаментында урнашкан коммуна.
Лоун-Пайн (Калифорния)
Лоун-Пайн  — Америка Кушма Штатларының Калифорния штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Лоун-Пайн халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Поломец
Поломец (Поломец) — Киров өлкәсенең Кирово-Чепецк районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
Цишкавка
Цишкавка (Цішкаўка ) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Рэчыцкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Гронди (Ополе воеводалыгы)
Гронди  — Польшаның Ополе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(17114) 1999 JJ54
(17114) 1999 JJ54 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1999 елның 10 маенда LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1999 JJ54» саналган.
Ямбурово
Ямбурово — Татарстан Республикасының Балтач районындагы авыл.
Почта индексы — 422257.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.6 °C.
Бучин (Жосень, Харгита)
Бучин — Румыниянең Харгита жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Станислав Калашников
Станислав Калашников (Станислав Андреевич Калашников,, — , ) — Россия һөнәри хоккейчесе (сакчы), Яшьләр Хоккей лигасы җиңүчесе (2012, 2013).
Казе Кйоати (Падова)
Географиясе
Казе Кйоати Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
(9527) 1981 EH23
(9527) 1981 EH23 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1981 елның 3 мартында Шелте Бас тарафыннан Сайдинг-Спринг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1981 EH23» саналган.
Сируэнья
Сируэнья — Испаниянең Риохи провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Концессия
Концессия (лат. concessio — рөхсәт, урын бирү) — хуҗалык йөртү һәм чит ил капиталны бәлеп итү формасы; милли икътисадны рәваҗладырыш өчен яки торгызу, табигый байлыкларны үзләштереш максатында дәүләт яки җирле хакимият идарәләренә караган җир бүлемтекләрне, казылма байлыклар, кярханәләр һәм башка хуҗалык объектларны билгеләгнгән мөддәткә һәм шартлар белән файдалныш өчен чит ил капиталына (дәүләт, фирма, хосусый шәхес) биреш хакындагы шартнамә яки килешү. Халыкара хокук буенча дәүләт шартнамә мөддәте үткәннән соң концессия көчен туктатырга мөмкин. Хәзерге шартларда концессиче эшләп чыгарган мәхсулатны, аеруча, киң куланылган тауарларны яки машиначылык, ягулык энергетикасы мәхсулатларны концессия төзегән дәүләт базарына чыгаруы күп очрый.
Сед-Ю (Щугор кушылдыгы)
Сед-Ю — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Щугор елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 46 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Печора кушылдыклары бассейны Уса кушылганчы, елга бассейны — Печора.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Миддлборн (Көнбатыш Виргиния)
Миддлборн  — Америка Кушма Штатларының Көнбатыш Виргиния штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Мустафа Кемалпаша (Авҗылар)
Мустафа Кемалпаша (Mustafa Kemalpaşa) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Истмала иле Авҗылар илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Миддлборн (Көнбатыш Виргиния)
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Виталий Калешин
Витали Калешин (Виталий Игоревич Калешин,, — , ) — Россия футболчысы (сакчы), Россия чемпионатларының алтын (2009) һәм бронза (2010) призчысы, Россия кубогы (2011/12) һәм суперкубогы (2011, 2012) иясе.
Вибраново (Иновроцлавский повяты)
Вибраново  — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Нойхюттен (Түбән Франкония)
Нойхюттен  — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Борово (Сьредский повяты)
Борово  — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Җаман-Акҗар
Җаман-Акҗар — Россия территориясеннән ага торган елга. Чиләбе өлкәсе, Ырынбур өлкәсе, Башкортстан Республикасы биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Сөендек (елга) елгасының сул ярыннан 55 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 19 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Җаек су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Җаек елгасы, Магнитогорски гидротөененнән Ириклинск гидротөененә чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Җаек (су бассейнының Россия өлеше).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Телемаку-Борба
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Сен-Илер-Кюссон-ла-Вальмитт
Сен-Илер-Кюссон-ла-Вальмитт — Франциянең Луара департаментында урнашкан коммуна.
Цупер
Цупер (Цупер ) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Жлобинский районында урнашкан авыл.
Скоттсвилл (Кентукки)
Скоттсвилл  — Америка Кушма Штатларының Кентукки штатында урнашкан шәһәр.
Цупер
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Продукт
Рухи өлкәсендә идея, уйлап табылган әйберләр һәм кәшефиятләр, яңа технологиялар, тәҗрибә-конструкторлык эшләнмәләре, мәгълүмати продуктлар, әдәбият һәм сәнгать әсәрләре — интеллектуаль продуктлар.
Скоттсвилл (Кентукки)
Тарихы
Скоттсвилл шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Лиственничная (Чулас кушылдыгы)
Лиственничная  — Россия территориясеннән ага торган елга. Архангельск өлкәсе, Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга Чулас елгасының уң ярына тамагыннан 58 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 12 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Мезень елгасы башыннан Малонистогорская авылы янындагы су үлчәү постына кадәр. Кече елга бассейны — Өстәмә бассейны юк, елга бассейны — Мезень.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
(17115) Justiniano
(17115) Justiniano — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1999 елның 10 маенда LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1999 JT54» саналган.
Ениарх (Агдаш)
Ениарх  (Yeniarx ) — Әзербайҗанның Агдаш районына караган авыл.
Уонума
Уонума — Япония дәүләтенең Ниигата префектурасында урнашкан шәһәр.
Халкы
2008 елның 1 гыйнварына шәһәрдә 42334 кеше яшәгән. Халык тыгызлыгы - 1 км²-га 44.7 кеше тәшкил иткән.
Географиясе
Шәһәр территориясе 946.93 км² тәшкил итә.
Гроновице (Ополе воеводалыгы)
Гроновице  — Польшаның Ополе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Каябейи (Чылдыр)
Каябейи (Kayabeyi) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Ардахан иле Чылдыр илчесенә караган бер авыл (köy).
Бекдемирлер (Һарманҗык)
Бекдемирлер (Bekdemirler) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Бурса иле Һарманҗык илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Казе Коаре (Порденоне)
Казе Коаре — Италиянең Фриули-Венеция-Җулия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Цыкуны
Цыкуны (Цыкуны ) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Гомельский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Нойшёнау
Нойшёнау — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Сиури
Сиури — Испаниянең Риохи провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Лукас-Велли-Маринвуд (Калифорния)
Лукас-Велли-Маринвуд  — Америка Кушма Штатларының Калифорния штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Лукас-Велли-Маринвуд халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Телья (Сержипи)
Телья  — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Сержипи штатына карый.
Чумбруд
Чумбруд — Румыниянең Алба жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Хәким Сәлимҗанов
Хәким Сәлимҗанов (Хәким Йосып улы Сәлимҗанов,, – , ) – драма актеры, режиссер, ТАССРның халык артисты (1957). Беренче остазы – Габдулла Кариев. 1926-1964 елларда – Татар академия театрында; төп рольләре: Павка Корчагин («Корыч ничек чыныкты», Николай Островский), Исмәгыйль («Галиябану», Мирхәйдәр Фәйзи), Яго – («Отелло», Вильям Шекспир), һ.б.
Вибудоване-Михалово
Вибудоване-Михалово — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(9528) Küppers
(9528) Küppers — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1981 елның 7 мартында Шелте Бас тарафыннан Сайдинг-Спринг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1981 EH24» саналган.
Грохолюб
Грохолюб — Польшаның Ополе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Борово (Ходзезький повяты)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Дудрак
Дудрак — Франциянең Ло һәм Гаронна департаментында урнашкан коммуна.
Сен-Илер-су-Шарлье
Сен-Илер-су-Шарлье — Франциянең Луара департаментында урнашкан коммуна.
Мустафабейли (Җейһан)
Мустафабейли (Mustafabeyli) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Адана иле Җейһан илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Бучин (Прайд, Харгита)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Альцгеймер авыруы
Альцге́ймер авыруы (альцгеймер төрендәге сениль деменция) — деменциянең иң еш очрый торган төре, нейродегенератив авыру. Бу авыру аркасында кешенең хәтере саега, интеллекты кими, ахыр чиктә ул шәхес булудан туктый. Беренче тапкыр 1906 елда алман психиатры Алоис Альцгеймер тарафыннан тасвирланды. Кагыйдә буларак, 65 яшен узган кешеләр авырый башлый, ләкин Альцгеймерның иртә авыруы да бар, ул бик сирәк очрый торган. Хәзерге вакытта баш миендәге үзгәрешләрне магниторезонанслы томография күрсәтә.
Бу чирдән интегүчеләрнең баш мие начар шартларда сакланганлыктан карала башлаган әстерхан чикләвеге төшен хәтерләтә.
Әлеге чир кешедә акрынлап кына, сиздермичә башланып китә. Һәм ул нигездә йогышлы чирләр, авыр операцияләр, йөрәк-кан системасында тайпылышлар яки психик җәрәхәтләр кичергән кешеләрне “үз итә”. Олыгайгач, кешегә яңадан бала акылы керә башлый диләр. Өлкәннәрнең күбесе, балалар кебек, беркатлы, бик тиз ышанучан да булалар. Шуннан файдаланып, аларны аферистлар да алдап, соңгы тиеннәренә кадәр җыеп чыгып китәләр.
Альцгеймер (Альцхаймер) авыруы, күп вакыт 50 яшьтән соң барлыкка килә. Ул фикерләү сәләте түбәнәю, хәтер начарлану, шәхес үзгәрү белән характерлана торган баш мие зәгыйфьләнүе. Бу чир белән хатын- кызлар күбрәк авырый. Авыруның гаилә анамнезы җыелмасыннан чыгып, белгечләр 50 % очракта авыру нәселдән геннар буенча бирелә
дип саный. Тагын 50 % очракта ДНК (дезоксирибонуклеин кислотасы) митохондрийлары дефекты барлыкка килү нәтиҗәсендә бирелә дип исәпләнелә. Авыруны иртә башлана торган (65 яшькә кадәр — II тип), соң башлана торганга (65 яшьтән соң — I нче тип) аерып йөртәләр.
Диагноз, авыру билгеләренә карап, башка авыруларны исәптән чыгар­ ганнан соң куела. Тулысыңча диагнозны мәетне ярып тикшергәннән соң гына раслый алалар.
Гадәттә, авыру хәтер начарланудан башланып китә: авыру фикерен туплый, яңа күнегүләр башкара алмый. Алга таба симптом көчәя бара, ләкин вакыты-вакыты белән туктап торырга яки кызу темплар белән үсеш алырга да мөмкин. Авыруның беренче билгеләре сизелә башлаудан үлемгә китерү чоры — 10 ел тирәсе була.
Авыруның башлангыч этабында тайпылышны табу кыен. Әмма, тора- бара сырхауның авырлыгы кими, очлыкларында мускулларның тонусы күтәрелә, ул бөкрәеп, аякларын шапылдатып йөри башлый. Лаборатор тикшерүләр патологияне күрсәтми. Башлангыч стадияләрендә баш миенә компьютер томографиясе, магнит-резонанс томографиясе уздырганда, үз­ гәрешләр табылмый, соңрак хас булмаган атрофия барлыкка килгәнлеге беленә. ЭЭГ (электроэнцефалограмма — баш мие биопотенциалларының үзгәрүе язмасы) уздырганда да, патология табылмый, кайвакыт ритм ак­ рынаю күренә. 90 % очракта клиник диагноз дөрес булып чыга. Бу авыруга диагноз кую өчен бүгенге көнгә кадәр махсус маркер табылмаган әле.
Авыруның уртача формасы. Авыру үзенең хәлен белештерми башлый.
Аның ориентациясе бозыла. Күз алдында галлюцинацияләр барлыкка килә.
Авыр формасы. Авыру сөйләү сәләтен югалта һәм кеше әйткәнне аң­ ламый. Очлыклары ригидлыга (скелет мускулларының кинәт тонусы күтәрелү, деформациягә каршылыгы арту) әйләнә һәм ул йөрү сәләтен : югалта. Авыру табигый йомыш үтәүне контрольдә тота алмый. Кайвакыт { эпилепсия өянәге барлыкка килә. Авыруны кулдан ашатырга кирәк була, | ә аның йоту рефлексы сакланып кала.
Бүгенге көндә авыруны яхшы нәтиҗә белән дәвалый торган һәм чирнең | үсешен туктата торган чара юк. Җиңел һәм уртача формалары белән (авыручыларга табиб билгеләгән дарулар бераз ярдәм итәргә мөмкин. | Санап киткән авыру формаларын дәвалау, депрессияне, галлюцинацияне, агрессияне киметү өчен даруларны невролог һәм геронтолог кебек белгечләр генә билгели ала.
Авыруның килеп чыгу сәбәпләре
Нәселдәнлектән тыш (15%), ул баш миенең берничә мәртәбә травма алуына, шулай ук даими депрессияләр, психикага бәрүче озакка сузылган ситуацияләр (мәсәлән, эштә яки гаиләдә дошманлашу), калкансыман биз авыруы белән бәйле. Ләкин шулай да иң күп очракта Альцгеймер авыруы халыкның бик түбән белемле, түбән квалификацияле социаль катлавында күбрәк очрый.
Дәвалау һәм профилактика
Табиблар фикеренчә, иң ышанычлы чаралар кроссвордлар, башваткычлар чишү, чит телләр өйрәнү, җитди әдәбият уку һәм хәл кадәре физик күнегүләр ясау, хәрәкәтләнү, иң беренче чиратта – җәяү йөрү.
Кайбер тикшеренүчеләрнең фикере буенча, югары интеллектуаль активлык (бигрәк тә яшь чакта ук), нейроннар арасында өстәмә бәйләнеш барлыкка китереп, алга таба Альцгеймер авыруына киртә куя. Ашауның сыйфаты да билгеле дәрәҗәдә роль уйный. Рационда А, Е, С витаминнарына бай продуктлар күп булырга тиеш. Француз галимнәре фикеренчә, әлеге чирдән саклануда көн саен бер бокал коры кызыл шәраб эчүнең роле зур. Соңгы вакытларда гинкгобилоба агачы препаратларына зур өметләр баглана. Авыруның көчәюен тоткарлау сәләтенә ия чараларны гына түгел, ә бәлки аннан тулысынча котылырга ярдәм итә алучы чараларны эшләү буенча фәнни эзләнүләрнең тукталып торганы юк. Әмма ләкин лабораторияләрнең шәп дару уйлап табуына өметләнеп яшәгәнче, әлеге куркыныч чиргә каршы тору чарасын үзеңә дә күрә башларга кирәк. Иң беренче чиратта, акылны эшләтергә иренмәү. Эшләмичә ятучы баш мие – эшләмичә торучы мускулга тиң. Мускуллар эшләмәсә, алар шәлперәя, шиңә, атрофияләнә, ягъни эшкә яраксызга әйләнә. “Кечкенә соры күзәнәкләр” гимнастикасы, нейроннарның бер-берсе белән бәйләнешен активлаштыру өстенә, хәтта яңа күзәнәкләр тууга да булыша. Әлеге гимнастика баш миен көн саен эшләтеп торудан гыйбарәт. Бу – уку (чүп-чар әдәбият түгел), тарихны (җитди китаплар буенча), чит телләрне өйрәнү, даими рәвештә күргәзмәләргә, музей, театр, концертларга, культура белән бәйле экскурсияләргә йөрү, компьютерны өйрәнү, шаһмат уйнау һәм хәтта кроссвордлар чишү.
Эпидемиология
Дөнья күләмендә авырулар саны 2006 елда 26,6 млн исәпләнсә, 2050 елга кадәр бу санның дүрт тапкыр артуы мөмкин.
Ляга-Вож (Ыджыд-Ляга кушылдыгы)
Ляга-Вож — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Ыджыд-Ляга елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 36 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Печора кушылдыклары бассейны Уса кушылганчы, елга бассейны — Печора.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
HD189919
HD189919 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Цярэничы
Цярэничы (Цярэнічы ) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Гомельский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
(17116) 1999 JO57
(17116) 1999 JO57 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1999 елның 10 маенда LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1999 JO57» саналган.
Слафтерс (Кентукки)
Слафтерс  — Америка Кушма Штатларының Кентукки штатында урнашкан шәһәр.
Нойштадт-ам-Кульм
Нойштадт-ам-Кульм — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Слафтерс (Кентукки)
Тарихы
Слафтерс шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ямаш (Балык Бистәсе районы)
Ямаш — Татарстан Республикасының Балык Бистәсе районындагы торак пункт. Район үзәгеннән 35 км, Казаннан 92 км ераклыкта. Авыл аркылы Чошы (Суша) елгасы агып үтә, аңа Әче су инеше килеп кушыла. Кушылган урында ясалма буа булдырылган.
Авылның көнчыгыш һәм көнбатыш якларында, 2-3 км. ераклыкта урман үсә.
Почта индексы — 422669.
Тарих
Ямашның кайчан барлыкка килүе турында ачык, төгәл мәгълүматлар юк. Кайбер галимнәр аның килеп чыгышын XVI-XVII гасырларда дисәләр, икенчеләре Казан ханлыгы чорына бәйлиләр (Ямашево(Ямаш), село в Рыбно-Слободском р-не, на р. Суша, в 30 км к с-в от с. Рыбная Слобода... Осн. в период Казанского ханства.), өченчеләре Алтын Урда заманына ук барып чыгалар (Фирдәвес Гарипова. Авыллар һәм калалар тарихыннан. К. 1999.). Ә авылның өлкән кешеләре әйтүенчә Ямаш авылына 450-500 еллар тирәсе.
Нурулла Гариф үзенең 'Без кемнәрнең оныклары әле!?' (Казан. 2003 ел) китабында түбәндәге документны китерә: В деревне Ямяшево была одна мечеть при тритцети пяти дворах, которая сломана. Растоянием оная имелась от мечетей: от Челнинской в пятнатцети, от Кул(ь)кеевской — в трех верстах. В близости оной деревни руских и новокрещенских сел и деревень не имеетца. А по скаске той деревни жителей показано: оная мечеть построина до взятья царства Казанского. (Утыз биш йортлы Ямаш авылында бер мәчет бар иде, ул җимертелде. Әлеге мәчет Чаллыдан (Мукшы Чаллысы — Н.Г.) унбиш чакрым, Күкидән өч чакрым ераклыкта урнашкан иде. Авылның якын тирәсендә рус һәм яңа чукындырылган авыллар юк. Авыл кешеләре сөйләве буенча, әлеге мәчет Казан ханлыгы яулап алынганчы төзелгән.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.0 °C.
Юрманга (Лундонга кушылдыгы)
Юрманга — Россия территориясеннән ага торган елга. Кострома өлкәсе, Вологда өлкәсе, Түбән Новгород өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы ЛунТынга елгасының сул ярыннан 42 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 41 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Идел су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Унжа елгасы, инештән тамагына чаклы. Кече елга бассейны — Идел, Рыбинск сусаклагычыннан Ука кушылган урынга чаклы, елга бассейны — Иделның өске өлеше, Куйбышев сусаклагычына чаклы (Ука елгасын кертмичә).
(9529) Протопапа
(9529) Протопапа — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1981 елның 2 мартында Шелте Бас тарафыннан Сайдинг-Спринг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1981 EF25» саналган.
Гаруда
Гару́да (Санскрит телендә: गरुड, (garuḍa), Тибет телендә: khyung, mkha` lding) — Һинд дине һәм Буддачылык традициясендә мифик кошлар патшасы, ярым-кеше һәм ярым-кош. Һинд динендә Вишну Ходаеның атлана торган кошы (ваханасы). Ваджраяна Буддачылыгында Гаруда — идам, яктыртылган акыл символларның берсе булып тора. Гаруданың килеп чыгышы һәм аның турында мифлар Махабхаратада, Сканда-пуранада һәм Бхагавата Пуранада тасвирланган. Гарудага берничә текст багышланган, хосусан, Гаруда-упанишада һәм Гаруда-пурана.
Берьюлы Ходай күкләрдән Гаруда кош патшасы канатларында үлемнән тугъры колын - елгада кансусаган крокодил аягын тоткан филләрнең җитәкче филен коткарыр өчен төшкән. Шримад Бхагаватам, Книга 2, Глава 7, Текст 16. Гаруданың башка исемнәре арасында Гарутман (garutmān), Гаганешвара (gaganeśvara), Камаюша (kamayuṣa), Кашьяпи (kaṣyapī), Кхагешвара (khageśvara), Нагантака (nagāntaka), Ситанана (sitānana), Судхахара (sudhahara), Супарна (suparṇa), Таркшья (tarkṣya), Вайнатея (vainateya), Вишнуратха (viṣṇuratha).
Һинд динендә Гаруда өч икенчел Ходайларның берсе булып тора, аларның культы пост-ведик чорда формалашкан. Башка икесе булып Ганеша һәм Хануман тора.
Килеп чыгышы
Гаруда беренче мәртәбә Риг-ведада Кояш Ходае яки Гарутмaн (garutmān) буларак искә алына. Соңрак пураналар буенча Гаруда олы фикер иясе Кашьяпа һәм кошлар анасы Винатаның улы булган. Винатадан Кашьяпаның ике улы булган: Гаруда һәм Аруна (Сурьяның арба йөртүчесе булган). Кашьяпаның хатыннары Вината, Кадру, Патанги һәм Ямини булган. Патангадан кошлар башланган, Яминидан - саранча, Винатадан - патша-кош Гаруда һәм Анура, Кояш ходае арба йөртүчесе. Кадрудан төрле еланнар барлыкка килгән. Шримад Бхагаватам, Книга 6, Глава 6, Тексты 21–22 Биш йөз ел инкубациядән соң ул Вината ана аның "беренче тууы" вакытында салган йомыркадан инде камил итеп шытылып чыккан. Гаруда йомыркадан шытылып чыккач, аның формасы үзе белән күкне тутырган, аның канатлары шапылдатуы җирне тетрәткән һәм Ходайлар хата буенча Гаруданың алтын тәненнән нурларны, ут патшасы Агни дип ялгыш уйлаганнар. .
Мифология
Гаруда Һинд дине һәм Буддачылык космологиясендә булган Шалмали утрау яки планетасында яши.
Утрау исемен аның тигезлегендә үскән йомшак Шалмали агачыннан ала. Плакша кебек үк, бу агач киңлектә 100 йоджана һәм биеклеккә 1 100 йоджана. Галимнәр әйткәнчә бу агачта патша кош Гаруда яши, ул алтын каурыйлы канатларында Бөтен Нәрсәне Тотучы Ходайны Вишнуны йөртә. Агач ботаклары арасында куәтле Гаруда Раббына догалар җырлый. Шримад Бхагаватам, Книга 5, Глава 20, Текст 8 Гарудага амрита һәм еланнар турында риваять багышланган. Аның әнисе Вината бертуганы Кадру белән Сөт океанында май язу вакытында пәйда булган ат төсе турында бәхәсләшкән. Кадру йомыркалардан барлыкка килгән еланнар-наглар анасы булган һәм Винатага үч итеп аны еланнар зинданында тоткан. Ананы азат итәргә тырышып Гаруда Индраның күкләрен җимергән һәм йолым итеп амританы алган. Хәйлә белән Гаруда әнисен азат итә алган, әмма азат итү вакытында берничә амрита тамчысы аның томшыгыннан куша үләненә төшкән. Еланнар үләнне ялаганнар, аның очлы кырыйлары телләрен җәрәхәтләгән һәм алар икегә бүленгән итеп калган. Илаһлар Гаруда томшыгыннан амританы авырлык белән кайтарганнар, әмма Гаруданың куәте шулкадәр көчле булган, хәтта бәрелеш вакытында аның тәненә сугып Индраның бөтенкөчле ваджрасы сынган. Гаруданы бары тик Вишну буйсындыра алган. Ул аны тугърылык һәм буйсыну турында вәгъдә белән бәйләгән. Вишну Гаруданы атлана торган хайванына Ваханасына әверелдергән һәм аңа үлемсезлек биргән. Соңрак Һинд дине мифологиясендә Вишну чагылышы буларак Кришна Гарудага бөек нага еланны Калияне буйсындырыр өчен атланырга булган.
Мәңгедән алда булган Ходай кошка әйткән: «Мин – бүләкләр бирүче!». Кош бүләкне сайлаганда шулай дип әйткән: «Мин синең өстендә булыйм». Һәм шуннан соң ул Нараянага шундый сүзләр әйткән: «Мин амритасыз (кулланусыз) да үлемсез һәм картаймаучы булыйм». Ике бүләкне дә алгач, Гаруда Вишнуга шулай дип әйткән: «Мин дә Сезгә бүләк бирермен, сайлагыз!». Һәм бөек Вишну атлана торган хайваны итеп куәтле кошны сайлаган һәм аның сурәтен байрагына куйган. Ул аңа шулай итеп әйткән: «Шулай итеп син минем өстән торырсың». Махабхарата, Книга 1, Глава 29 Гаруданың хатыны булып Уннати (Unnati) яки прогресс булып тора, аны шулай ук Винаяка (Vināyakā), яки белем патшабикәсе дип атыйлар. Парның алты улы туган : Суммукха (матур йөз), Сунама (матур исем), Сунетра (матур күзләр), Суваркас (матур энергия), Сурук (матур балкыш) һәм Субала (матур көч). .
Кыяфәте
Башта Һинд динендә Гаруда бөркет кебек кош итеп сурәтләнгән. Аны шулай ук Супарна (матур канатлар), Гарутман (Кояш кошы), Сарпарати (еланнар дошманы), Кхагешвара яки Пакширадж (кошлар патшасы). Соңрак ул бөркет-кеше формасын алган, бу ярым-бөркет ярым-кеше булган мәхлукат. Аның тәненең өске өлеше (торс, куллар һәм чуклар) кешенеке ә коштан - башы, ботлары, аяклары, тырнаклары һәм канатлары.
Гаруданың зооморфик юрамалары Һиндстанда, Непалда, Шри-Ланкада, Мьянмада, Таиландта таралган. Көньяк-Көнчыгыш Азиядә ул традицион рәвештә елан тешләвеннән һәм агуланудан сакланыр өчен һәм еланнарны куар өчен чакырыла. .
Фәлсәфи мәгънәсе
Һинд динендә Гаруда өч изге Веданың чагылышы булып тора дип санала. Хосусан, моның турында Бхагавата Пуранада әйтелә: Үзендә бөтен корбаннарның хаклы хуҗасын йөртә торган патша бөркете Гаруда өч Веданың чагылышы булып тора. Шримад Бхагаватам, Книга 12, Глава 11, Текст 19 Ходайга ирешүнең берничә ысулы бар, аларның берсе булып интеллектуаль үзаң яки джняна-йога ысулы булып тора. Изге текстлар рухи белемгә ия булырга ярдәм итәләр. Шулай итеп, алар Вишнуга ирешүнең ярдәмчел ысулы булып торалар. Моның белән Гаруданың Веда һәм гомумән алганда изге текстлар максат урынына ирешү ысулы буларак Гаруда ассоциациясе аңлатыла. .
Махабхаратада Гаруда көчнең, тизлекнең һәм хәрби сәнгатьнең чагылышы булып тора. Сугышчылар Гаруда белән чагыштырыла, ә аларның аударылган дошманнары елан-нагалар белән чагыштырыла.
Хануман Гаруда аватарларының берсе булып тора. Тамил вайшнавизмында Гаруда һәм Хануман тәңгәл килгән рәвештә Перья Тирувади (Periya Thiruvadi) һәм Ширья Тирувади (Siriya Thiruvadi) буларак мәгълүм. .
Буддачылык традициясендә Гаруда
Пали канонында гарудаларга (супанналарга) берничә сутта багышланган (Супанна Саньютта). Буддачылыкта, беренче чиратта, Тибетта Гаруда образы Бон кошы "кхадинг" (mkha` lding) яки алтын мөгезле бөркет белән кушылган. Соңгысы Бон динендә кошлар патшасы яки ут кошы булып санала. Буддачылык иконграфиясендә Гаруда кеше торсы, куллары һәм чуклары белән сурәтләнә. Билдән аста аның каурыйлы ботлары үткен тырнаклы аяк булып дәвам ителә. Гаруданың аркасы каурыйлар белән капланган, койрыкның озын каурыйлары табаннарга кадәр төшә. Томшык бөркет яки лачын томшыгына охшаш һәм метеорит тимере белән чагыштырып була торган ваджра табигатенә ия. Аның канатлары һәм күзләре кагыйдә буларак алтын, башында куе сары чәчләр өскә тырпаеп тора, кашлар ялкын телләре кебек балкый. Биш гаруда төркеме биш Буддаларның төсләре, элементлары, акыллары һәм сыйфатлары белән тәңгәл китерелә: сары (җир), ак (су), кызыл (ут), кара (һава), зәңгәр яки күптөсле (пространство). Күптөсле Гаруда билдән аска сары (җир), ботлардан кендеккә кадәр ак (су), кендектән тамакка кадәр кызыл (ут), ияктән маңгайга кадәр кара (һава) һәм өстә зәңгәр яки яшел (акыл). Күптөсле Гаруданың канатларында каурыйлар биш төсле, алар ун юнәлештә салават күпере яктылыгын тараталар һәм пространство элементы булып торалар. Кайвакыт кантларда каурый кырыйлары Ваджра формасына ия. Гаруданың ике яки өч күзе булырга мөмкин, гадәттә алар алтын. Мөгезләр арасында баш түбәсе кабарынкысында (ushnisha) баш сөяге эчендә наганың зиннәтле әйбере саклана. Зиннәтле әйбернең таҗында Ай, Кояш һәм эри торган нокта (nada) урнашкан. Риваятьтә әйтелгәнчә Гаруда Меру тавында Наглар патшасыннан зиннәтле әйберне урлаган. Аны йотып ул аны кире дөньяга коскан. Бу халык Тибет агу кайтаргыч чыганагы булырга мөмкин булган. Бөркет косыгы елан тешләгәндә һәм төрле агуланулар вакытында агу кайтаргыч дип санала. Гаруда ньингма традициясе дзогчен тапшыруында һәм Бон динендә бик мөһим. Ньингма традициясендә ул Падмасамбхаваның кайбер ярсулы формаларның шәхесләндерүе булып тора, ә качырылган хәзинәләр традициясендә яки термада (gter ma) ул сакчы буларак табыныла. Ходай буларак ул Ваджрапани һәм Хаягрива белән бәйле. Өчле садхана, яки өч Илаһ практикасы нагларга бәйле киртәләрне һәм авыруларны бетерү өчен кулланыла (бөер авырулары, чума яки рак). Бу практикада Гаруданың төрле формалары тәннең төрле өлешләрендә визуализацияләнә. .
Символизм һәм геральдика
Гаруда милли символ булып тора һәм Индонезия гербында һәм Таиланд гербында сурәтләнгән. Изге Монгол тавы Богд-Хан-Уул яклаучысы буларак ул Улан-Батор гербында урнашкан. Азия геральдикасында ул ешрак кызыл-алтын каурый белән сурәтләнә, гәрчә тулаем алтын яки ак булырга мөмкин.
Россия империясендә Калмык хәрби бүлекләре хәрби байракларында Гаруда сурәтен йөрткәннәр. .
Калкан белән Гаруда сурәте Индонезия Патриотлар партиясе эмблемасы булып тора.
Гаруда берничә илдә авиакомпанияләр һәм Хәрби-Һава көчләре бүлеге символы булып тора, хосусан, Гаруда исемен Индонезия авиакомпаниясе «Garuda Indonesia» йөртә.
HD189954
HD189954 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Андака Кавивирагхава Мудалияр
Андака Кавивирагхава Мудалияр мәшһүр Тамил шагыйре булган. Ул сукыр булып туган. Шулай да, аның шигърияткә уникаль сәләте булган.
Шигъри эшләре
Кавивирагхава Мудалияр Кажуканда тавында Шива изге урынын мактап ике озын шигырь язган, алар "Кажукунда Пуранам" һәм "Кажукунда Малай" дип атала. Аның "Кажукунда Малай" әсәре аеруча матур әсәр дип санала һәм гиперболалар белән тулы.
Сорракин
Сорракин — Испаниянең Риохи провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Милл-Крик (Көнбатыш Виргиния)
Милл-Крик  — Америка Кушма Штатларының Көнбатыш Виргиния штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Лиственничная (Шегмас кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Мезень елгасы башыннан Малонистогорская авылы янындагы су үлчәү постына кадәр. Кече елга бассейны — Өстәмә бассейны юк, елга бассейны — Мезень.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Поломская
Поломская (Поломская) — Киров өлкәсенең Кирово-Чепецк районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
Тененти-Ананиас
Тененти-Ананиас — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Риу-Гранди-ду-Норти штатына карый.
Азат Ярмуллин
Биографиясе
Азат Шакирҗан улы Яруллин 1975 елның 4 ноябрендә Башкорт АССР-ының Җылаер районы Югары Сәлим авылында туган.
1998 елда Башкорт дәүләт университетын тәмамлый.
1999 елдан «Башкортстан» дәүләт телерадиокомпаниясенең радиотапшырулар студиясендә программа алып баручы.
2000 елдан студия мөхәррире, 2001 елдан телевидение студиясе мөхәррире.
2002 елның апреленнән «Тамаша» журналы; ноябреннән «Киске Өфө» гәзите хәбәрчесе.
2006 елдан Бөтендөнья башкортлары корылтае (конгрессы) Башкарма комитетының баш белгече.
2007 елдан «Башкортстан энциклопедиясе» гыйльми басмасының бүлек мөхәррире, 2012 елдан — генераль директор урынбасары, 2014 елдан — энциклопедик басмаларның баш мөхәррире урынбасары.
2016 елдан — Башкортстан Республикасының Китап палатасы директоры.
2018 елдан — Башкортстан Республикасы Милли архивының бүлек җитәкчесе.
Хәрби-тарихи темага фәнни-публицистик мәкаләләр һәм китаплар авторы. Башкортстан Хөкүмәтенең Шәһит Ходайбирдин исемендәге премиясе лауреаты (2010).
Лукаут (Калифорния)
Лукаут  — Америка Кушма Штатларының Калифорния штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Лукаут халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Казе Коделупи (Реҗо Эмилия)
Казе Коделупи — Италиянең Эмилия-Романья төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казе Коделупи Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Вибч
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Минамиуонума
Минамиуонума — Япония дәүләтенең Ниигата префектурасында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Минамиуонума шәһәре 2004 елның 1 ноябрендә шәһәр статусын ала.
Халкы
2008 елның 1 гыйнварына шәһәрдә 62518 кеше яшәгән. Халык тыгызлыгы - 1 км²-га 107 кеше тәшкил иткән.
Ямбакты (Спас районы)
Ямбакты — Татарстан Республикасының Спас районындагы авыл.
Почта индексы — 422857.
Ямбакты авылы Болгардан 50 км, Казаннан 160 км, Базарлы Матактан 20 км ераклыкта урнашкан. Халкы - татарлар, Җ харефе белан сөйләшәләр, мәсәлән: янгыр - җангыр, егет - җегет, яуган - җауган. Авыл эчендә 6 күл бар: Арткы (Арттагы күл), Бәби (Абкалар?), Урам, Кыяклы, Чуаш күле, Шатун күле. Авыл уртасыннан коры елга (Ямбакты елгасы) уза. Авылның рельефы ермаклар белән телгәләнгән.
Рәссам Айрат Хәмидуллин ның бабасы шушы авылның рәисе булып торган. Соңыннан Казанга күчкән. Ямбактыдан Яңа Бистәсенең Ямки урынына күчкән.
Борув (Великопольское воеводалыгы)
Борув  — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Ениҗә (Агдаш)
Ениҗә  (Yenicə ) — Әзербайҗанның Агдаш районына караган авыл.
Цярэшкавичы
Цярэшкавичы (Цярэшкавічы ) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Гомельский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Борув (Великопольское воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Ямбакты (Спас районы)
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.7 °C.
Нойштадт-ам-Майн
Нойштадт-ам-Майн — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Чумегиу
Чумегиу — Румыниянең Бихор жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Мустафабейли (Яһьялы)
Мустафабейли (Mustafabeyli) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Кайсери иле Яһьялы илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Тененти-Лаурентину-Крус
Тененти-Лаурентину-Крус — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Риу-Гранди-ду-Норти штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
(17117) 1999 JL58
(17117) 1999 JL58 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Грудиня-Мала
Грудиня-Мала — Польшаның Ополе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(17117) 1999 JL58
Тарихы
1999 елның 10 маенда LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1999 JL58» саналган.
Каябейли (Баскил)
Каябейли (Kayabeyli) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Элазыг иле Баскил илчесенә караган бер авыл (köy).
Сорсано
Сорсано — Испаниянең Риохи провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Льюистон (Калифорния)
Льюистон  — Америка Кушма Штатларының Калифорния штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
(9530) Kelleymichael
(9530) Kelleymichael — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Льюистон (Калифорния)
Географиясе
Льюистон халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(9530) Kelleymichael
Тарихы
1981 елның 2 мартында Шелте Бас тарафыннан Сайдинг-Спринг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1981 EO26» саналган.
Цясны
Цясны (Цясны ) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Лоевский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Бекдигыйн (Һавза)
Бекдигыйн (Bekdiğin) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Самсун иле Һавза илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Смитленд (Кентукки)
Смитленд  — Америка Кушма Штатларының Кентукки штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Смитленд шәһәре  елда нигезләнгән.
Ершовски (Чиләбе өлкәсе)
Ершовский (Ершовский) — Чиләбе өлкәсенең Кызыл районы составына керүче авыл.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (52%), татарлар (6%), башкортлар (17%), казахлар (24%).
Сен-Леже-сюр-Роанн
Сен-Леже-сюр-Роанн — Франциянең Луара департаментында урнашкан коммуна.
Ринат Мәһдиев
Ринат Мәһдиев, Ринат Рәүф улы Мәһдиев (1960 елның 11 марты, СССР, Үзбәкстан ССР, Ташкент) – конструктор, техник фәннәр кандидаты, доцент, «Нур-Свет» газетасының (Санкт-Петербург) баш мөхәррире.
Тәрҗемәи хәле
1960 елның 11 мартында Үзбәкстанда Ташкәнттә туган. Ташкәнтнең 100- мәктәбен алтын медальгә (1977), Ленинград төгәл механика һәм оптика институтын (ЛИТМО) «инженер-механик» белгечлеге буенча кызыл дипломга (1983) тәмамлаган. 1994 елда кыйммәтле кәгазьләр буенча федераль комиссия тарафыннан I категорияле финанс консультанты дәрәҗәсе бирелгән. 2001 елда техник фәннәр кандидаты диссертациясен яклаган.
Вой-Вож (Ыджыд-Сунаёль кушылдыгы)
Вой-Вож — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Ыджыд-Сунаёль елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 15 км.
Нойштадт-ан-дер-Айш
Нойштадт-ан-дер-Айш — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Бучинишу
Бучинишу — Румыниянең Олт жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(17118) 1999 JM58
(17118) 1999 JM58 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1999 елның 10 маенда LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1999 JM58» саналган.
Вибчик
Вибчик — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Борувець (Познанский повяты)
Борувець  — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Вибчик
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Казе Кодоньо (Падова)
Казе Кодоньо — Италиянең Венеция төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казе Кодоньо Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
HD189959
HD189959 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.