cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Чолыкчылык
Генофонды
Биохимия һәм генетика институтының Өфе лаборатория хезмәткәрләре һәм РФА Уфа гыйльми үзәге генетиклары башкорт бал кортларының һәм Бөрҗән чолык бал кортының генофонд популяцияләре белән полиморфизм COI-COII мтДНК и 9 микросателлит локуслар ap243, 4a110, a24, a8, a43,a113, a88, ap049, a28 яДНК локус полиморфизмы нигезендә 20 елга якын шөгыльләнә. Купьеллык генетик эзләнү Бөрҗән чолык бал кортының генофонды хәзерге көнгә кадәр сафлыгын саклавын һәм аның A. m. mellifera төрчәсенә каравын раслый (Ильясов һ. б., 2007b). Бөрҗән чолык корты A. m. mellifera бөтендөнья умартачылар һәм галимнәре арасында зур кызыксыну уята, чөнки аны өйрәнү буенча бал кортының табигый тарихын тергезеп була. 2011 елда Умартачылык фәнни-тикшеренү институты һәм «Шүлгәнташ» дәүләт тыюлыгы гаризасы нигезендә бал кортларның бу популяциясе селекция казанышы буларак аерым «Бөрҗән чолык бал корты» токым төре итеп билгеләнә. Бу төр селекция казанышларын карау һәм саклау буенча Россия Федерациясе дәүләт комиссиясендә уңышлы экспертиза үтте һәм дәүләт реестрына кертелде (14.06.2011 елның 5956 санлы патенты).
Тарихе
Чолыкчылык Көньяк Уралда, Бөре шәһәре янындагы бахмут мәдәниятенә караган борынгы каберлектә табылган артефактлар буенча фикер йөрткәндә, урындагы фин - угыр кабиләләре арасында безнең эраның 5-6 гасырлардан да соңрак булмаган вакытта барлыкка килгән. Соңрак бу кәсепне башкортларның ата -бабалары үзләштереп ала. Әлеге кәсеп тимердән җитештерелгән корамаллардан башка барлыкка килә алмый. Ул үсеп утырган корыган агач олынында ясалма куышлыкларны кору һәм чолык балын алу өчен кыргый корт гаиләләрен җәлеп итү буенча чолыкларның күп нәсел гасырлар дәвамында туплаган тәҗрибә җыемы. Башкорт чолыкчылыгы иң зур үсеш алу чоры 18 гасырга туры килә. Алмания, Польша, Литва, Белоруссия һәм Россия нең үзәк төбәкләренә караганда ул озаграк үсешә, шуңа күрә артык камилрәк, уңайлы һәм сыналган корылмалар җыелмасы белән аерылып тора. Үзенә бер башка җир биләүгә асабалык хокукларына ия булган башкортларның Россия Урман хезмәте норматив документлары таләпләрен үтәмәскә мөмкинлекләре була. Бу документларга ярашлы 1882 елда хөкүмәт урманнарында чолыкчылык янгын чыганагы буларак тыела. Урманнарның кимүе һәм күчүче халыклар тарафыннан мәдәни традицияләрнең кыйралуы 19 гасырда башкорт чолыкчыларын умартачалык үзләштерергә мәҗбүр итә. Умарталар — шул ук ясалма куышлык, тик алар җирдә таяу өстенә урнаштырылган агач түмәрләрдә, шулай ук биектә агачларда оештырыла. Чолыклы һәм умарталы агачлар башкортларда шәхси милек дип саналган һәм ыруның аермалы билгеләре — тамгалар — куелган. Бу әле дә дәвам итә. Һәр умартачы үзенең билгесен яхшы белгән һәм башкаларның милкенә дәгъва итмәгән. Чолыклар гадәттә атасыннан балаларына күчкән. Бертуган агалы -энелеләрнең тамгалары охшаш була, гаиләнең төп билгесенә яңа элементлар кушылып китүе белән генә аерым, кече улы атасының тамгасын мираслыкка үзгәрешсез ала.
Hoñ Koñ fond birjası
Hoñ Koñ fond birjası yäki Hong Kong fond birjası (香港交易所, Hong Kong Stock Exchange) — Qıtay Hoñ Koñ şähärendä urnaşqan fond birjası.
Чолыкчылык
Тарихе
20 гасырның икенче яртысында башкорт умартачыларының замана умарталыгының башы булган беренче җыелма умарталар барлыкка килә. Күп көч таләп итүенә һәм эшнең нәтижәсе түбән булуга карамастан чолык умартачылыгы Көньяк Уралның төп урыннарында шулай да сакланып кала. Чолык кортларын карау 16 метрга кадәр биеклектә эш итүне таләп итә, чолыкларның үзләре дә яшәгән урыннардан бик ерак урнашканга күрә чолыкчыга еш кына ат өстендә көненә 40-50 км үтергә туры килә.
Чолык умарталыгының үзенчәлекләре
Башкорт чолыкчылар кулланган корамаллар башлыча кустарь ысул белән каршы һәм башка илләрнекеләр охшаш. Башкорт чолыкларының үзенә күрә башка, аермалы корамаллары бар, алар арасыннан кирамны (агачка үрмәләү өчен 5 метр озынлык тирәсе үрелгән күн каеш) һәм ләнгене (зур булмаган, күчереп йөртә торган, бау белән агач олынына ныгытылган аслыкны) билгеләп үтеп була.
Hoñ Koñ fond birjası
1891 yılda nigezlängän, 1947 yılda 1891 yılda salınğan ikençe birja belän berläşkän.
2012 yılda Hoñ Koñ fond birjası Hong Kong Exchanges and Clearing operatorı London metal birjasın satıp ala.
Чолыкчылык
Чолык умарталыгының үзенчәлекләре
Үткән гасырларда урманнарда табигый куышлыклары кыргый корт җитәрлек булган чакта, башкортлар, башка кәсепчеләр кебек ук, көз җитүе белән чолыклардан балны бетергәнче алган, запассыз калган корт һәлак булган. Яз җиткәч, чолыкчылар тикшерү үткәреп, куышлыкларны тазартып, чолыкларны яңадан әзерләгәннәр. Кыргый күчләр ясалма куышлыкларның җиһазландырылган бер өлешенә инеп урнаша, кәрәзләрне яңарта һәм бал җыя башлый. Чолыкчылыкта күчләр белән шушындый ысул белән эш итү 19 нчы быуатка кадәр дәвам итә, ә урыны белән — узган гасырның 50 елларына кадәр. Мондый системаның өстенлекләре дә бар, чөнки кәрәзләр ел саен алмашынган чакта корт сирәгрәк авырган, аларның гәүдә зурлыгы кимемәгән, башка төрле корт белән кушылмагач, токым бозылуга юл куелмаган. Кыргый бал кортларының саны бөтен җирләрдә дә кинәт кенә кимегәч, умартачылар чолык кортларына сакчыл булырга, аларга кышлау өчен җитәрлек бал калдырырга мәҗбүр була. Нәтиҗәдә корт гаиләләре үзләренең торакларында бик озак вакытлар (хәтта 18-25 елга кадәр !) тереклек итәргә мөмкинлек ала. Чолыкчылар кәрәз ояларын яңартырга өйрәнә, әммә шул ук вакытта чолыкларның хезмәт итү вакыты кыскара. Мондый югары технология чолыкчылык умартачылыгы, дип атала, ә камилләштерелгән кәсеп белән шөгелләнгән кешеләрне чолыкчылар диләр.
Биосферасы
Хәзерге вакытта чолыкларда, умарталарда һәм табигый куышлыкларда көн иткән урман кара корты Көньяк Уралда 22 мең га мәйданлы «Шүлгәнташ» дәүләт тыюлыгында (1958 елда булдырыла), төбәк «Алтын Чолык» табигать тыелугында (мәйданы 90 мең га, 1997 елда булдырыла) һәм «Башкортстан» милли паркында (мәйданы 82 мең га 1986 елда оеша) сакланып калган. 2014 елның азагында тыюлык һәм милли парк территорияләрендә чираттагы популяция торгынлыгы чорында 1200 -дән артык чолыклы һәм умарталы агачлар, шул исәптән 300 ясалма куышлыкларга кортлар кертелгән булган. Бу зонада Бөрҗән популяциясенең якынча 4 мең корт гаиләләре рамлы умарталарда тотыла, шул ук вакытта экстраполяция мәгълүмәтләрнең исәпкә алу материалларына ярашлы табигый куышлыкларда 200-400 кыргый корт тереклек итә.
2012 елда югарыда китерелгән аеруча сакланган табигать территорияләре һәм тагын да бер ничәсе «Башкорт Уралы» (гомуми мәйданы — 346 мең га) ЮНЕСКО - ның комплекслы биосфера резерваты статусын алды, ә «Алтын Чолык» төбәк тыюлыгы Башкортстан Республикасының экология министрлыгы сайты сагы астына алына. Хәзерге вакытта Бөрҗән чолык бал кортын саклап калу максаты белән һәм резерватны үстерү ниятендә «Шүлгәнташ» дәүләт тыюлыгын киңәйтү буенча эшләр планлаштырылган. Киңәйтү төньяк — көнбатыш юнәлештә Нөгеш белән Өрек елгалары арасындагы буш җирләр исәбенә каралган.
«Шүлгәнташ», «Алтын Чолык» тыюлыклары һәм «Башкортстан» милли паркы хезмәткәрләре урындагы умартачылар белән бергә Бөрҗән чолык бал кортының үрчүе, иммунитете күтәрелүенә булышлык иткән селекция эшләре, кышка чыдамлылыгы һәм елдамлыгы, чолык умарталыгының тәҗрибәсен тарату буенча даими чаралар уздырып торалар. Дәүләт табигатне саклау учреждениеләренең мондый сәясәте табигый гибридлаштыру һәм яшәгән урыннарына бетү куркынычы янаган яңа шартларда чолык бал кортларының уникаль популяциясен — изолят A. m. mellifera - Евразияда саклап калырга мөмкинлек бирә.
Бөрҗән чолык бал кортын саклап калу мәсьәләсе
Соңгы елларда матбугат битләрендә, төрле фәнни — гамәли конференцияләрдә башкорт чолык бал кортының куркыныч астында булуы турында сүз кузгатыла. Бу җәһәттән заповедник (башк. ҡурсаулыҡ), тыелулыклары (заказниклар) оештыру — зур ярдәм, чөнки алар урындагы популяциянең генетик чисталыгын яклый, солыкчылыкны традицион милли тәҗрибә буларак камиллаштерүгә, үстерүгә, таратуга, саклауга булышлык итә.
Чырвоны Бор (Чачэрский районы)
Чырвоны Бор  (Чырвоны Бор ) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Чачэрский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Добра (Ополе воеводалыгы)
Добра  — Польшаның Ополе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Сириус Блэк
Сириус Блэк (Sirius Black) – Гарри Поттер турындагы романнар сериясе герое. 3 ноябрендə 1959 елда туган. Ата- Орион Блэк, ана- Вальбурга Блэк. Аның энесе- Регул Блэк. Ул Хогвартста, Гриффиндорда укыган. 18 июнендə 1996 елда үтерелген.
Figuren der Harry-Potter-Romane Order of the Phoenix (fiction) Feeniksin kilta ფენიქსის ორდენი Fenikso brolija (organizacija) Zümrüdüanka Yoldaşlığı Hội Phượng Hoàng
Чурари-Дял
Чурари-Дял — Румыниянең Телеорман жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Аигаль-де-Вильярино
Аигаль-де-Вильярино — Испаниянең Саламанка провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Вйонг
Вйонг — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
HD190850
HD190850 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Владимир Карасик
Владимир Карасик (Владимир Моисеевич Карасик,, — , ) — фармаколог, токсиколог, СССР медицина фәннәре академиясе академигы (1960), Ленинград педиатрия медицинасы университетының фармакология кафедрасына нигез салучы һәм аның беренче мөдире (1934-1964).
Содзя
Халкы
2008 елның 1 гыйнварына шәһәрдә 66789 кеше яшәгән. Халык тыгызлыгы - 1 км²-га 315 кеше тәшкил иткән.
Һәмилтон (Шотландия)
Һәмилтон (Hamilton, Hamiltoun, Hamaltan) — Шотландиянең Көньяк Ланаркшир бүлгесендә урнашкан шәһәр.
Тарих
Урта гасырларда нигезләнгән.
Ксентрай
Ксентрай — Франциянең Ло һәм Гаронна департаментында урнашкан коммуна.
Бродзишево
Бродзишево — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Маунт-Гиброн (Калифорния)
Маунт-Гиброн  — Америка Кушма Штатларының Калифорния штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Тимон (Мараньян)
Тимон  — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Мараньян штатына карый.
Маунт-Гиброн (Калифорния)
Географиясе
Маунт-Гиброн халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Зөлхиҗҗә
Зөлхиҗҗә (ذو الحجة ҙу әл-хиҗҗәһ) — Һиҗри тәкъвимнең уникенче ае.
Маунт-Гиброн (Калифорния)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Тимон (Мараньян)
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Чыганаклар
Тимон (Мараньян)
Артурс Карашаускс
Артурс Карашаускс (Artūrs Karašausks,, — , ) — Латвия футболчысы (һөҗүмче), Латвия милли футбол җыелмасы әгъзасы, Латвия чемпионы (2010), Латвия чемпионатының  иң күп туп кертүчесе (2013).
Сен-Сир-ле-Винь
Сен-Сир-ле-Винь — Франциянең Луара департаментында урнашкан коммуна.
Казе Коцо (Павия)
Казе Коцо — Италиянең Ломбардия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казе Коцо Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.
Вадьявож
Вадьявож — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Велью елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 29 км.
Казе Коцо (Павия)
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Вадьявож
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Печора кушылдыклары бассейны Уса кушылганчы, елга бассейны — Печора.
Обероттмарсхаузен
Обероттмарсхаузен — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Вадьявож
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Обероттмарсхаузен
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Доброславице (Ополе воеводалыгы)
Доброславице  — Польшаның Ополе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(17154) 1999 JS121
(17154) 1999 JS121 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1999 елның 13 маенда LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1999 JS121» саналган.
(9568) 1988 AX4
(9568) 1988 AX4 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Нестерово
Нестерово (Нестерово) — Чиләбе өлкәсенең Нязепетровск районы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (72%), татарлар (6%), башкортлар (22%).
Гизетдин Иргалин
Иргалин Гизетдин Дәүләтгали улы (1.04.1931, БАССР Бөрҗән районы Нәби авылы ) — совет дәүләт һәм фирка эшмәкәре, архивист, журналист, Россия тарихчысы, "Башкорт энциклопедиясендагы" энциклопедик мәкаләләр авторы. КПСС-ның Уфа шәһәр комитеты секретаре (1982-1985), Башкортстан җәмәгать берекмәләренең үзәк дәүләт архивының директоры (1985-1999). Тарих фәннәре кандидаты. "Башкортстан укытучысы"журналының баш мөхәррире (1966-1969 еллар). СБК, ССРБ журналистлар берлеге әгъзасы.
Башкортстан министрлар кабинеты каршындагы архив эшләре буенча идаралыгының гыйльми советы әгъзасы. Халык мәгарифе алдынгысы, Башкорт АССР-ның атказанган мәдәният хезмәткәре.
Биографиясе
Иргалин Гизетдин Дәүләтгали улы 1931 елның 1 апрелендә Башкорт АССР ы Бөрҗән районы Нәби авылында туган.
Хезмәт юлы
2021 елның 1 апрелендә Халык мәгарифе алдынгысы, Башкорт АССР-ның атказанган мәдәният хезмәткәре, тарих фәннәре кандидаты, ССРБ журналистлар берлеге әгъзасы, Башкортстан республикасы җәмәгать берекмәләренең үзәк дәүләт архивы директоры (1985-1999), Башкортстан республикасы министрлар кабинеты каршындагы архив эшләре буенча идаралыгының гыйльми советы әгъзасы Иргалин Гизетдин Дәүләтгали улына 90 яшь тула.
Стәрлетамак педагогия институын тәмамлап, укытучы, мәктәп директоры, РОНО җитәкчесе, БАССР мәгариф министрлыгы инспекторы, "Башкортстан укытучысы" журналының баш мөхәррире булып эшли. Зур эш сөйючәнлек белән бергә табигый сәләт аңа кыска вакыт эчендә гади укытучыдан алып мәгариф өлкәсендәге абруйлы белгечкә кадәр үсергә, кандидатлык диссертациясе якларга мөмкинлек бирә.
ССРБ-да социализм чорында хезмәткәрнең эшлекле сыйфат, беренчел чиратта, аның сәяси ышанычлылыгы һәм марксистик-ленин теориясе җәһәтеннән әүземлеге белән бәһаланган. Бу язмыш Иргалин Гизетдин Дәүләтгали улын да урап үтми. Ул КПСС Үзәк Комитеты каршындагы югары фирка мәктәбен тәмамлый. Шуннан соң 1970-1985 елларда фирка эшендә була: КПСС-ның Башкортстан өлкә комитетының фән һәм уку йортлары бүлеге мөдире урынбасары, КПСС-ның Уфа шәһәр комитеты секретаре була.
1985 елның февралендә КПСС-ның Башкортстан өлкә комитетының фирка архивы мөдире итеп тәгаенләнә. 1991 елның ноябрендә, Башкортстан Республикасының ЦГАОО фирка архивында барлыкка килүгә бәйле, аның директоры итеп тәгаенләнә.
Башкортстанның иң зур архивын җитәкли, Гизетдин Иргалин республиканың тарих фәнен, архив эшен үстерүгә, матди базаны ныгытуга, архивны яңа фондлардан алынган документлар белән тулыландыруга зур көч салды. Архив фондларын саклау һәм фәнни өлкәдә куллануны тәэмин итүгә зур өлеш кертте.
Җитәкчелек итү эшен фәнни-публицистик эшчәнлек белән бергә алып баруга ирешә. Гәҗитләрдә һәм журналларда 100-дән артык мәкалә бастырып чыгара.
Аның катнашлыгында документлар һәм документаль очерклар җыентыклары әзерләнгән һәм нәшер ителгән: Кайтарылган йолдызлык (1991), "Җиңү Уралда чүкелде" ( Җаек җиңү өчен эшләнде) (1993), "Бөек Ватан сугышы елларында Башкорт АССР ы" (1995), "Дөреслеккә авыр юл" (1996), "Шәйморатов генерал" (1998, "Аларның исемнәре мәңгелек" (2000), "XX гасыр башында Башкортстанда сәяси партияләр һәм хәрәкәт".
Гизетдин Иргалинның хезмәтен Башкортстан һәм Росархив (хәзер - Федераль архив агентлыгы) җитәкчелеге югары бәһалады. Ул "Батырлык эшчәнлеге өчен", "Хезмәт ветераны" медалләре, БАССР Югары Советы Президиумының Мактаулы грамотасы, "Халык мәгарифе отличнигы" мактаулы билгесе, архив алып бару, документлаштыру һәм археография өлкәсендәге гыйльми эшләр конкурслары дипломнары белән бүләкләнгән.
Бай тормыш тәҗрибәсе, галим һәм оештыручы талантлары, киләчәкне фикерләү һәм күрү осталыгы Гизетдин Дәүләтгали улына архивчы коллегалары, җөмһүрият галимнәре һәм укучылары тарафыннан зур хөрмәткә нигез булды.
Библиография
Кайтарылган йолдызлык (Исемнәрен кайтарды) : [Сталинның шәхес культы елларында Башкортстанда репрессияләнгәннәр турында. / Сост. Г. Д.Иргалин, Асабин Е.П.. - Уфа: Башҡортостан китап нәшриәте, 1991.
Дөреслеккә авыр юл .. / Сост. Г. Д. Иргалин, Н. П. Каменев. — Уфа: Китап, 1997. — 272 с.
Иргалин Гизетдин Дәүләтгали улының "Башкорт энциклопедиясендагы" (2005-2011) һәм "Башкортстан: кыскача энциклопедиясендә" (1996) совет эшчәнлегенә багышланган мәкаләләр :
Ариткулов Дәүләт Шаһи улы, Быкин Яков Борисович, Ваһапов Сабир Әхмәтҗан улы, Мортазин Муса Лот улы, Мөхәмәткулов Әксән Баймырза улы, Шафиков Таймас Шафик улы
Каядиби (Еркөй)
Каядиби (Kayadibi) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Йозгат иле Еркөй илчесенә караган бер авыл (köy).
Флоренс (Кентукки)
Флоренс  — Америка Кушма Штатларының Кентукки штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Флоренс шәһәре  елда нигезләнгән.
Чырвоны Вострав
Чырвоны Вострав (Чырвоны Востраў ) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Наравлянский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Редькино (Киров өлкәсе)
Редькино (Редькино) — Киров өлкәсенең Лебяжье районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (1%), руслар (97%).
Бучум-Орля
Бучум-Орля — Румыниянең Хунедоара жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Аигаль-де-лос-Асейтерос
Аигаль-де-лос-Асейтерос — Испаниянең Саламанка провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ульянково
Ульянково
Бурлы (Җаек кушылдыгы)
Бурлы — Җаек елгасы кушылдыгы. Ырынбур өлкәсенең Куандык районы, Беляевка районы биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Җаек елгасының сул ярыннан 1528 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 37 км.
Юрий Кардашенко
Юри Кардашенко (Юрий Борисович Кардашенко,, — , ) — Советлар Берлеге каһарманы (1945), Яр Чаллының шәрәфле ватандашы (1985).
Бурлы (Җаек кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Җаек су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Җаек елгасы, Орск каласыннан Сакмар елгасы кушылган урынга чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Җаек (су бассейнының Россия өлеше).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Пратт (Көнбатыш Виргиния)
Пратт  — Америка Кушма Штатларының Көнбатыш Виргиния штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Камбернолд
Камбернолд (Cumbernauld, Cummernaud, Comar nan Allt) — Шотландиянең Төньяк Ланаркшир бүлгесендә урнашкан шәһәр.
Кече Челас
Кече Челас — Россия территориясеннән ага торган елга. Архангельск өлкәсе, Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга Олы Челас елгасының сул ярына тамагыннан 13 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 43 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Мезень елгасы башыннан Малонистогорская авылы янындагы су үлчәү постына кадәр. Кече елга бассейны — Өстәмә бассейны юк, елга бассейны — Мезень.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Куль
Куль — Франциянең Ло һәм Гаронна департаментында урнашкан коммуна.
Вйонске-Пяски
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Андрей Кареев
Андрей Кареев (Андрей Андреевич Кареев,, — , ) — Россия һөнәри һоккейчесе (капкачы).
Оберпёринг
Оберпёринг — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(9569) Квентинмассейс
(9569) Квентинмассейс — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1988 елның 11 февралендә Эрик Эльст тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1988 CL2» саналган.
Тимотеу
Тимотеу — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Минас-Жерайс штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Довшанлы
Довшанлы (Dovşanlı ) — Әзербайҗанның Кәлбәҗәр районына караган авыл.
Frankfurt fond birjası
Frankfurt fond birjası (almança Frankfurter Wertpapierbörse) - Mayndağı Frankfurt şähärendä urnaşqan Almaniä iñ zur birjası, dönya iñ zur birjalarınıñ berse.
Säwdä mäydanınıñ baş operatorı - Deutsche Boerse Group AG.
1585 yılda nigezlängän. 1949 yıldan Almaniädä äydäp baruçı finans rolen uynıy.
Чургеу (Клуж)
Чургеу — Румыниянең Клуж жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сен-Совер-ан-Рю
Сен-Совер-ан-Рю — Франциянең Луара департаментында урнашкан коммуна.
Маунт-Лагуна (Калифорния)
Маунт-Лагуна  — Америка Кушма Штатларының Калифорния штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Маунт-Лагуна халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Такахаси (шәһәр)
Такахаси — Япония дәүләтенең Окаяма префектурасында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Такахаси шәһәре 1954 елның 1 маенда шәһәр статусын ала.
Халкы
2008 елның 1 гыйнварына шәһәрдә 37573 кеше яшәгән. Халык тыгызлыгы - 1 км²-га 68.7 кеше тәшкил иткән.
Географиясе
Шәһәр территориясе 547.01 км² тәшкил итә.
Яншык (Чуашстан)
Яншык (Еншик, Яншихово) — Чуашстанның Батыр районында урнашкан авыл.
Климат
Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.
Халык
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 428 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (98%) алып тора.
Студзианка
Студзианка (Studzianka) — Польшаның Бяла районында урнашкан татар авылы.
Тарих
Студзианка авылы 1697 елда Польша короле Ян III Собеский биредә татарларга җир биргәчтен нигезләнә.
1817 елда алар үзләренең беренче мәчетләрен төзиләр, тик Студзианка мәчете 1915 елда казаклар тарафыннан яндырыла. Шулай ук авыл янында татар зираты да урнашкан.
Авылда 19 гасырда 20 татар гаиләсе яшәгәне билгеле.
2005 елда биредә татарларны икә алу фестивале уза.
Мария Андрякова
Мария Егоровна Андрякова (1923 елның 4 ноябре — 1995 елның 25 декабре) — совет авыл хуҗалыгы алдынгысы, Мордовия АССР Иске Шәйга районының «Победа» колхозы тракторчысы, Социалистик Хезмәт Каһарманы (1966).
Тәрҗемәи хәле
Мария Андрякова 1923 елда Мордовия Республикасының Игенер-Пятина авылында крестьян гаиләсендә туган.
1938 елда гади колхозчы булып эшли башлый. Бөек Ватан сугышы елларында тракторга тагучы булып эшли. 1944 елда тракторчылар курсын темамлый, «Фордзон» тракторы штурвалын кулына алып эшли башлый.
ССРБ Югары Советы Президиумының 1966 елның 22 мартындагы Указы белән авыл хуҗалыгында югары нәтиҗәләргә ирешкәне һәм уңышны җыеп алуда рекорд күрсәткечләре өчен Мария Егоровна Андряковага Социалистик Хезмәт Каһарманы исеме бирелә, ул Ленин ордены һәм «Урак һәм Чүкеч» медале белән бүләкләнә.
Броди (Новотомиский повяты)
Броди  — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Мария Андрякова
Тәрҗемәи хәле
Соңрак склад мөдире вазыйфасына күчерелә.
Броди (Новотомиский повяты)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Мария Андрякова
Тәрҗемәи хәле
7нче чакырылыш РСФСР Югары Советы депутаты, шулай ук Мордовия АССР Югары Советы һәм Мельцан авыл Советы депутаты итеп сайлана.
Туган авылында яши. Мария Егоровна Андрякова 1995 елның 25 декабрендә вафат була. .
Бүләкләре
Хезмәттәге уңышлары өчен лаек була:
Истәлек
Иске Шәйгедә Геройлар мемориалында аның исеме мәңгеләштерелгән.
Дольна (Ополе воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
HD190886
HD190886 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Казе Коцо (Равена)
Казе Коцо — Италиянең Эмилия-Романья төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Фокс-Чейз (Кентукки)
Фокс-Чейз  — Америка Кушма Штатларының Кентукки штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Фокс-Чейз шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(17155) 1999 KZ1
(17155) 1999 KZ1 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1999 елның 16 маенда Spacewatch тарафыннан Китт-Пик обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1999 KZ1» саналган.
Чырвоны Гарадок
Чырвоны Гарадок (Чырвоны Гарадок ) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Буда-Кашалёвский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Валганъёль
Валганъёль — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Илыч елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 13 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Печора кушылдыклары бассейны Уса кушылганчы, елга бассейны — Печора.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Тиоброма
Тиоброма — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Рондония штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Аларас
Аларас — Испаниянең Саламанка провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Данфермлин
Данфермлин (Dunfermline, Dunfaurlin, Dùn Phàrlain) — Шотландиянең Файф бүлгесендә урнашкан шәһәр.
Оберплайхфельд
Оберплайхфельд — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(9570) 1988 RQ5
(9570) 1988 RQ5 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Домарадз (Ополе воеводалыгы)
Домарадз  — Польшаның Ополе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Мутлуҗа (Һыныс)
Мутлуҗа (Mutluca) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Эрзурум иле Һыныс илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Вйоска (Куявия-Диңгез буе воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Белалан (Һавза)
Белалан (Belalan) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Самсун иле Һавза илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Сент-Агат-ан-Донзи
Сент-Агат-ан-Донзи — Франциянең Луара департаментында урнашкан коммуна.
Газараһох
Газараһох (Gazarahox ) — Әзербайҗанның Агдәрә районына караган авыл.
Манбасская Рассоха
Манбасская Рассоха — Россия территориясеннән ага торган елга. Архангельск өлкәсе, Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга Манбас елгасының уң ярына тамагыннан 5 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 10 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Мезень елгасы башыннан Малонистогорская авылы янындагы су үлчәү постына кадәр. Кече елга бассейны — Өстәмә бассейны юк, елга бассейны — Мезень.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Биемсала
Биемсала (Бием сала) — Рязань өлкәсе Касыйм районында урнашкан касыйм татарлары авылы.
Макарье кушылдыгы Мудровка елгасы ярында, Касыйм шәһәреннән төньякка таба 5 км ераклыкта урнашкан.
Авыл касыйм татарларының ак аймак авылларына карый.
Тарихы
1862 елда авылда мәчет булган (төзелгән елы билгесез). XIX гасыр ахырында мәчет мәхәлләсенә. Төмәнсу авыл халкы да кергән (барлыгы 675 кеше).
Революциягә кадәр административ бүленеш буенча Царицыно авылы Рязань губернасы Касыйм өязе Татар волостена кергән.
Кур (Ло һәм Гаронна)
Кур — Франциянең Ло һәм Гаронна департаментында урнашкан коммуна.
Toronto fond birjası
Toronto fond birjası (inglizçä Toronto Stock Exchange) — Toronto şähärendä urnaşqan Kanada iñ zur birjası, dönya iñ zur fond birjalarınıñ berse.
1852 yılda nigezlängän, 1878 yılda aktsiäläşkän, 1934 yılda Standard Stock and Mining Exchange birjası belän berläşkän.
1977 yılda berençe tapqır dönyada elektron säwdä sistemasın eşläp cibärä.
2002 yılda TMX Group Inc. şirkäte 100% aktsiä ala.
Каядиби (Сивас)
Каядиби (Kayadibi) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Сивас иле Сивас илчесенә караган бер авыл (köy).
Ниими
Ниими — Япония дәүләтенең Окаяма префектурасында урнашкан шәһәр.
Чургеу (Муреш)
Чургеу — Румыниянең Муреш жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Ниими
Тарихы
Ниими шәһәре 1954 елның 1 июнендә шәһәр статусын ала.
Чургеу (Муреш)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ниими
Географиясе
Шәһәр территориясе 793.27 км² тәшкил итә.
Пуллман (Көнбатыш Виргиния)
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Маунтен-Въю (Контра-Коста округы, Калифорния)
Маунтен-Въю  — Америка Кушма Штатларының Калифорния штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Маунтен-Въю халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Реневская
Реневская (Реневская) — Киров өлкәсенең Омутнинск районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
(9571) 1988 RR5
(9571) 1988 RR5 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
(17156) Kennethseitz
(17156) Kennethseitz — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1999 елның 19 маенда Spacewatch тарафыннан Китт-Пик обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1999 KS3» саналган.
Фордсвилл (Кентукки)
Фордсвилл  — Америка Кушма Штатларының Кентукки штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Фордсвилл шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Оберпфраммерн
Оберпфраммерн — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Яңа Андреевка
Яңа Андреевка (Новоандреевка) — Чиләбе өлкәсенең Мияс шәһәр округы составына керүче авыл.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (84%), татарлар (6%), башкортлар (9%).
Керколди
Керколди (Kirkcaldy, Kirkcaldy, Cathair Chaladain) — Шотландиянең Файф бүлгесендә урнашкан шәһәр.
Тарих
Беренче мәртәбә 11 нче гасырда телгә алына.
Альба-де-Ельтес
Альба-де-Ельтес — Испаниянең Саламанка провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Жарки
Жарки (Żarki) — Польшаның Хшанув районында урнашкан татар авылы.
Тарих
Авылны 1241 елда татарлар нигезли, ләкин соңрак поляклашып бетәләр. Шуңа да карамастан биредәге халык татарларның кайбер гореф-гадәтләрен саклап киләләр һәм үз чыгышларын онытмыйлар.
Казе Кочаграса (Пескара)
Казе Кочаграса — Италиянең Абруцци төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казе Кочаграса Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
HD190909
HD190909 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Чырвоны Камень
Чырвоны Камень (Чырвоны Камень ) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Добрушский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Сент-Агат-ла-Бутересс
Сент-Агат-ла-Бутересс — Франциянең Луара департаментында урнашкан коммуна.
Тирадентис (Минас-Жерайс)
Тирадентис  — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Минас-Жерайс штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Воротовский
Воротовский — Россия территориясеннән ага торган елга. Ырынбур өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Буртя елгасының уң ярыннан 44 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 16 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Җаек су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Җаек елгасы, Орск каласыннан Сакмар елгасы кушылган урынга чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Җаек (су бассейнының Россия өлеше).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Бучум-Сат
Бучум-Сат — Румыниянең Алба жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Курбиак
Курбиак — Франциянең Ло һәм Гаронна департаментында урнашкан коммуна.
Домарадзька-Кузня
Домарадзька-Кузня — Польшаның Ополе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Генри Санфурш
Генри Санфурш (Henry Sanfourche, 1775 елның 24 мартында Сарлатта туган ― 1841 елның 10 апрелендә Сарлатта үлә) ― Франция империясе полковнигы, Мактау легионы командиры һәм Сент-Луис ордены кавалеры. Наполеон Бонапарт идарә иткән вакытта, шул исәптән 24 хәрби кампания, ул генерал Франсуа Фурниер-Сарловеза янындагы Сарлат зиратында ял итте. Ул Өченче коалиция сугышы белән башлана, анда Ульм сугышы генерал Карл Мак фон Лейберич җитәкчелегендә Австрия армиясен, аннары Австрия-Рәсәй сугышы һәм Изге Империя һәм Россия императоры Александр Австрия армиясен җиңә. Александр I.
Карлос Эдуардо
Карлос Эдуардо (Carlos Eduardo Marques,, — , ) — Бразилия футболчысы (ярымсакчы), Бразилия милли футбол җыелмасы әгъзасы (2009-2010), Россия чемпионатының бронза призчысы (2010), Россия кубогы һәм суперкубогы иясе (2012), Риу-Гранди-ду-Сул (2007) һәм Рио-де-Жанейро (2014) штатлары чемпионы.
Габдулла Рәхимкулов
Абдулла Рәхимкулов (15 февраль, 1926, Чүпрәле районы, Кече Шәйморза – 9 октябрь, 1997) – Татарстанның халык җырчысы. Бөек Ватан сугышында катнаша.
Биография
Габдулла Рәхимкулов 1926 елда Чүпрәле районында гади игенче гаиләсендә туа. 1943 елда Совет гаскәренә алына, Суслонгер хәрби әзерлек полигонында тоткарылгач, фронтка җибәрелә. Харкауны азатландыруда катнаша. 1944 елда Совет — Румыния чигенә терәлгәч, аларның часте чик буе хәзмәтендә калдырыла. Габдулла Рәхимкулов 1950 елга кадәр Молдавиядә хезмәт итә.
Габдулла Рәхимкулов һөнәри иҗат юлын 1954 елда, ТАССР дәүләт Җыр һәм бию ансамблендә башлый. Алдагы иҗади тормышы Габдулла Тукай исемендәге Татар дәүләт филармониясе белән бәйле, 1979 елга кадәр шунда эшли. 1960-61 елларда Алма-Ата филармониясендә эшләп ала.
Габдулла Рәхимкулов гомеренең ахыргы көннәренә кадәр сәхнәдә җырлаудан туктамый. 1997 елның 3 октябрендә ул Казанның Зур консерватория залында симфоник оркестрга кушылып соңгы чыгышын ясый.
9 октябрь көнне Габдулла Рәхимкулов иртәнге сәгать унда Татарстан мәдәният министрына кереп сөйләшеп чыга, ә көндезге сәгать өчтә йөрәк өянәгеннән үлә.
Мактаулы исемнәре
1970 елда аңа Татарстанның атказанган артисты, 1996 елда, иҗат әһелләренең һәм гади җыр сөючеләрнең күпсанлы мөрәҗәгатьләренә җавап итеп, Татарстанның халык артисты исеме кушыла.
Башкарылган җырлары
•	Габдулла Рәхимкулов халык җырларын һәм татар композиторларының җырларын башкарып популярлык казана. Композитор Сара Садыйкова махсус аның тавышына язган «Бер гүзәлен сагынам Чишмәнең», «Арча кичләре», «Балкый Шәйморза утлары», «Кайтыгыз, торналар», «Керфегеңә тамармын мин» җырлары аеруча уңышлы булып чыкты.
Випалениска
Випалениска — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Янил
Янил — Татарстан Республикасының Кукмара районындагы авыл.
Почта индексы — 422122.
Бидзен
Бидзен — Япония дәүләтенең Окаяма префектурасында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Бидзен шәһәре 1971 елның 1 апрелендә шәһәр статусын ала.
Халкы
2008 елның 1 гыйнварына шәһәрдә 39117 кеше яшәгән. Халык тыгызлыгы - 1 км²-га 151 кеше тәшкил иткән.
Географиясе
Шәһәр территориясе 258.23 км² тәшкил итә.
Броди (Турецкий повяты)
Броди  — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Тирадентис-ду-Сул
Тирадентис-ду-Сул — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Риу-Гранди-ду-Сул штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Оберрайхенбах (Урта Франкония)
Оберрайхенбах  — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Вангеръю
Вангеръю — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Зур Паток елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 39 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Печора кушылдыклары бассейны Уса кушылганчы, елга бассейны — Печора.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Форест-Гиллс (Кентукки)
Форест-Гиллс  — Америка Кушма Штатларының Кентукки штатында урнашкан шәһәр.
Мутлукая (Ейьюбие)
Мутлукая (Mutlukaya) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Шанлыурфа иле Ейьюбие илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Форест-Гиллс (Кентукки)
Тарихы
Форест-Гиллс шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Рәмзи Гарифуллин
Рәмзи Малик улы Гарифуллин (1924 елның 3 марты—1982 елның 3 октябре) — оригиналь жанрдагы популяр татар артисты, иллюзионист һәм эквилибрист, Бөтенроссия конкурсы дипломанты.
Биография
1931 елда, Рәмзигә җиде яшь булганда, алар авылына концертлар белән «күз буучылар» килә. Шуннан соң авыл халкы әле ун еллап бу могҗизаларны искә ала. Нәкъ менә шул вакытта ул үзе өчен ниндидер үзенчәлекле артистлар, артистлар-тылсымчылар булуы турында ачыш ясый. Алар аны шаккатыра, шуңа күрә башка артистлар аны азрак кызыксындыра башлый. Аңарда нәкъ менә шундый артист булу хыялы туа. Ул үскәч, сугыш аңа бу хыялын тормышка ашырырга комачаулый. Сугыш вакытында Уфада заводта эшли. Шул вакытлардан аның хәтерендә бер кисәк икмәк алу бәхете турындагы хатирәләре генә калган. Аннан газ белән эретеп ябыштыручы булып эшли. 1944 елда Уфадагы А. Матросов исемендәге паркта күчмә цирк гастрольләрен искә төшерә. Бу Юрий Дуровның гастрольләре була. Рәмзи Гарифуллин бу циркны карарга йөгерә. Анда эквилибристлар, фокусчылар һәм жонглерлар чыгыш ясый. Ул аларның чыгышларын бик ошатып карый. Икенче көнне, эштән соң, тагын фокусчылар чыгышын карарга китә. «Их, бер генә фокуска булса да өйрәнсәң иде», – дигән фикер аның башында туктаусыз әйләнә. Көн саен бу цирк программасына йөри башлый. Ул өч фокуска өйрәнгәнче йөри һәм үз заводы сәхнәсендә күрсәтергә карар итә. Рәмзи Гарифуллин беренче чыгышын беркайчан да онытмый. Өйдә көзге каршында яхшы эшли алган фокуслар, стресс һәм борчылу аркасында, куллары калтырау һәм тыңламау сәбәпле сәхнәдә килеп чыкмыйлар. Гомумән, ул күп хаталар ясый һәм аудитория аның беренче чыгышыннан һәм уңышсызлыгыннан көлә. Көлү һәм алкышлар астында ул сәхнәдән чыгып китә. Ул чакта әле ул, кайчандыр газ белән эретеп ябыштыруны үзләштергән кебек, яңа эшне үзләштерү шулкадәр авыр булыр дип уйламаган була. Күрәсең, бу махсус күнекмәләр һәм психик көч таләп итә торган башка нәрсә? Тик болар барысы да фокусчы-артист булу рухын сындырмый, киресенчә, аны артист булырга тагын да дәртләндерә. Укырга кирәк, фән, физика, химия һ. б. белергә кирәк, шул нигездә яңа фокуслар уйлап табарга, репетиция ясарга, эшләргә һәм бер ноктага сугарга кирәк, җиңүгә кадәр – бу сүзләр аның Казан газеталарының берсендә булган интервьюдан. Аның хыялы танылган фокусларны башкару гына түгел, ә яңаларын уйлап табу була. Киләчәктә ул үзенең күп кенә фокусларын «Фокус серләре» («Фокус серләре». Казан, Татарстан китап нәшрияты, 1978, 111 бит.) китабында бастырып чыгара.
Эр (шәһәр)
Эр (Ayr, Ayr, Inbhir Àir) — Шотландиянең Көньяк Эршир бүлгесендә урнашкан шәһәр.
Рәмзи Гарифуллин
Казанда
1945 елда, Бөек Ватан сугышы тәмамланганнан соң, Казан театр училищесына укырга керә һәм 1949 елда аны тәмамлый. Профессиональ артист була. Минзәлә театрында эквилибрист һәм иллюзионист булып эшли башлый. Бу жанрларны нәфис сүз жанры белән берләштерә. Аннары армиядә хезмәт итә (башта укчы, аннан соң Мәскәү музыка взводында хезмәт итә). Аннан соң, армия сафларында хезмәт иткәннән соң, Г. Тукай исемендәге Татар дәүләт филармониясенә эшкә керә. Советлар Союзы республикалары буенча гастрольләрдә йөри. Заводта эшләве, армиядә хезмәт итүе өчен беркайчан да үкенми. Сәнгатьтән ерак торган сынаулар аша үтүе аны чыныктыра, иллюзион сәнгатьтә кирәк булган ихтыярын үстерә.