cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Татар әлифбасы
150px|thumb|right|37 тапкыр дөнья күргән «Әлифба». Авторлар: Р. Вәлитова, [[Сәләй Вәгыйзов|С. Вагыйзов. Рәссамы — И. Язынин]] Татар әлифбасы (tat. lat. Tatar älifbası) — татар теленең язылышында кулланыла торган әлифба. Татарлар берничә әлифба кулланган: иң борынгысы — төрки рун язуы, X йөздән 1927 елга кадәр — гарәп язуында, 1928—1939 елларда — латин графикасы, аннан соң — кириллица вә Румыниядә 1956 елда соң латин әлифбасы.
Татар әлифбасы нигезендә борынгы һәм гаять бай әдәби мирас тупланган. Сакланып калган әдәби ядкарьләрдән иң борынгысы — XIII гасырда иске татар телендә язылган Кол Галинең «Кыйссаи Йосыф» дастаны. Татар телендәге кулъязма мирас берничә дистә мең данә санала. Татарча китап басу башланганнан алып (XVIII гасыр ахырыннан) 1917 елга кадәр гарәп графикасында татарча якынча 15 мең исемдә 50 млн данә китап чыккан.
1905 елдан башлап совет чоры башланганчы, Россиядә ел саен якынча 20 исемдә татар газета һәм журналлары нәшер ителүе билгеле (барлыгы — 100 дән артык). Илдә руслардан кала татарлар төсле бай мәдәни мираска ия башка халык булмаган.
XIX гасырның икенче яртысыннан киң халык массаларына бик үк аңлашылып бетмәгән иске татар (төрки) әдәби теле урынына Идел буенда таралган диалектларга нигезләнгән яңа — бүгенге милли әдәби тел формалаша башлый. Бу процесс 1910 елларга төгәлләнеп, милли әдәби тел иҗтимагый тормышта төп урынны ала. Шунысын да искәртеп китү мөһим: революциягә кадәр гомуммилли әдәби телгә чикләнгән сандагы милләтләр генә күчкән.
Туран язулары һәм имләсе
Әзһәр Мөхәммәдиев фикере белән идел буе һәм идел-кама төбәгендә безнең эрага кадәр 1 меңеллыгында табылган савыт-саба чокырларында һәм акчаларда табылган язуларын туран халкына бәйлиләр. Туран халкы хәзерге урта азия һәм көнбатыш төркистан җирләрен биләгән. Аларны туран дип җир исеме белән атыйлар. Күпчелек вакытта туранны төрк халкы дип атыйлар, әмма ошбу фикергә капма каршы фикер бар. Капма каршы фикер туран язуларын Хәрәзем, Парфя(Парды/барды) һәм кушан дәүләтләренә бәйли. Менә шул вакытта Хәрәзем, Парфя(Парды/барды) һәм кушан дәүләтләре үз җирләренә Төньяк Һиндустаннан алып Идел буйларына кадәр җирләр буйсынган.
Әзһәр Мөхәммәдиев фикере буенча Рун имләсе туран имләсенең соңгы исдары.
Орхон әлифбасы
Уң якта: 1907 елда Кытайның Дуньхуан (ингл.) җирлегендәге (бүгенге Ганьсу провинциясе) Могао мәгәрәлере (ингл.)комплексына кергән Китапханә мәгәрәсендә табылып, бүген ның Британ китапханәсендә (ингл.) сакланучы бердәнбер кәгазь документ — VIII-IX гасырларга караган дип исәпләнүче 104 битле Билгеләр китабы (ингл.).
Сул якта: 🇲🇳ның Орхон елгасы үзәнлегендә (ингл.) табылган .Татарларны искә алучы беренче тарихи документ — VIII гасыр башында ясалган Билге ханга куелган һәйкәлташындагы (рус.) язу — отуз татар токуз татар буларак яза. Иң борынгы язулар (күбесенчә һәйкәлташлар) VI-VIII гасырда яшәгән Көнчыгыш Төрки каһанлыгы дәүләте заманына карый. Сүзләр уңнан сулга языла иде.
Болгар әлифбасы
VI—X гасырларда борынгы болгарлар яшәгән дәүләтләрдә (,, һәм Хәзәр каһанлыгы) кулланылган рун язуында сүзләр, орхон язуларыннан аермалы буларак, сулдан уңга языла иде.
X гасыр 🇧🇬дә кириллица белән параллель кулланылышта була.
Нове Село (Карпатасты воеводалыгы)
Нове Село — Польшаның Карпатасты воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Татар әлифбасы
Болгар әлифбасы
Түбәндә китерелгән таблицада 🇧🇬 фәннәр академиясенең (болг.) өлкән фәнни хезмәткәре Петер Добрев (болг.) туплаган борынгы болгарларның руннарын күрсәтә.
Нове Село (Карпатасты воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Татар әлифбасы
Иске имлә кагыйдәләре
Гарәп телендә булмаган авазлар өчен өстәмә хәрефләр кулланылган :
گ ژ چ پ
ۋ ڭ Тукайның «Китап» шигъренең асыл нөсхәсе («Мәктәптә милли әдәбият дәресләре»ннән) :
کتاب
،هیچده کوڭلم آچلماسلق اچم پوشسه
،اوز اوزمنی کوره‌لمیچه روحم توشسه
جفا چیکسه‌م، جوده‌ب بتسه‌م بو باشمنی
،قویالمیچه جانغه جلی هیچ بر توشکه
،حسرت صوڭره حسرت کیلب آلماش، آلماش
،کوڭلسز اوی بله‌ن تمام ئه‌یله‌نسه باش
.حاضرگنه صغلوب، صغلوب جلاغان یاش
شول وقتده مین قولیمه کتاب آلام
آنڭ ایزگی صحیفه‌لرن آقتارام
.راحتله‌نوب کیته شونده جانم، ته‌نم
.شوندنغنه دردلريمه درمان طابام
،اوقوب بارغان هربر یولم، هربر سوزم
سویمی باشلیم بو دنیانڭ واقلقلرن
.آچیلا‌در، نورلانا‌در کوڭلم، کوزم
جیڭلله‌نه‌م، معصومله‌نه‌م مین شول چاقده
رحمت ئه‌یته‌م اوقوغانم شول کتابقه
،اشانچم آرطه‌ مینم اوز اوزیمه
.امید برلن قاری باشلیم بولاچقغه
«Үз үземә»:
،تلیم بولورغه مین انسان علی
.تلی کوڭلم تعالی بالتوالی
کوڭلم برلن سویه‌م بختن تاتارنڭ
کوررگه جانلیلق وقتن تاتارنڭ
.تاتار بختی اوچون مین جان آتارمن
.تاتار بیت مین اوزمده چن تاتارمن
.قرلماسمی واوی، والله اعلم
Яңа имлә кагыйдәләре
Яңа имлә 1920—1927 елларда гарәп графикасы нигезендә кулланылган татар алфавиты. 1927 елда Яңалиф белән алыштырыла.
Яңалиф-2
Яңа татар латин әлифбасы «Яңалиф-2» дип атала (1920—30нчы елларда кабул ителгән «Яңалиф» дигән әлифбага нигезләнеп).
Ул Татарстан Республикасының №232 нче кануны нигезендә 1999 елның 15 сентябрендә кабул ителә. Ләкин Россия Федерациясенең Конституцион мәхкәмәсе №16-П кануны нигезендә әлифбаны 2004 елның 16 ноябрендә канунсыз дип таный.
Яңалиф-2: 105px|thumb|«Койрыклы» N n хәрефе
Элек Уникодта ꞑ|«койрыклы» N n юк иде, шуңа санакларда аңа охшаш Ŋ ŋ (latin letter eng) хәрефе кулланылды. N n «койрыклы»  Юникодка 6.0  A790 и A791 позициясендә кертелә (latin capital letter n with descender, latin small letter n with descender).
"Яңалиф-2"не компьютерда кулланганда Ə Ɵ Ꞑ хәрефләре урынына Ä (уникодта C4), Ö (уникодта D6), Ñ (уникодта D1) кулланылырга тиеш була.
Заманалиф
Заманалиф — Үзәк Европа шрифтлары нигезендә ясалган әлифбасы, Ə, Ɵ, койрыклы N хәрефләре күп шрифтларда юклык аркасыннан Ä, Ö, Ñ тәкъдим ителгән. Моннан тыш Заманалифта нечкә "i" авазына каты ише — аерым хәреф "í" (ıy=ый) өстәлә. Шулай итеп, тулы сузык сингармонизмы булдырыла:
Заманалиф-1 әлифбасы
Заманалиф-2
Заманалиф-1 әлифбасының яхшы ягы — барлык хәрефләр күпчелек шрифтларда бар. Ләкин i авазына каты пары í хәрефен булдыру татар теленең зур лингвистик үзгәрешенә китерергә тиеш, фактик рәвештә яңа хәреф кертелә һәм барлык сүзлекләр шактый үзгәрергә тиеш булыр: икътисад — íqtísad, инкыйлаб — ínqílab, ихлас — íxlas, илһам — ílham һ.б., әлбәттә, бу әлифба татар теле өчен чын инкыйлабка әверелер. Шуңа күрә Татарстан Фәннәр Академиясе í хәрефен кертүдән баш тартырга карар итә һәм 2012 елда Татарстан парламенты í хәрефсез Заманалиф сыман әлифбаны кабул итә, бу рәсми расланган татар әлифбасы (2012) Заманалиф-2 дип йөртелә.
Рәсми матбугатта нәкъ Заманалиф-2 кулланыла: Интертат, Татар-Информ , Безнең Гәҗит, ТRT. Татар Википедиясенең кагыйдәләре буенча тик Заманалиф-2 кулланыла, элек Заманалиф-1 имләсендә язылган мәкаләләр Замалиф-2 кә күчерелә. Заманалиф-2 Уртак төрки әлифбага охшаган.
Дифтонг имләсе
Дифтонг имләсе яки Диалиф — дифтонг принцибында нигезләнгән татар латин имләсе. Дифтонг — ике хәреф бер авазны билгели, татар махсус авазлары: ә, ө, ү, ы, ң, гъ(ğ), ш, ч, ый Диалифта дифтонг белән гади инглиз латиницада билгеләнә.
Диалиф
Яңалиф-2 кабул иткәнче Алман телендә Умляут хәрефләре ä=ae,ö=oe,ü=ue язуын татар теле өчен тәкъдим ителә иде:
ә=ae ө=oe  ү=ue  ы=ee  ый=ei
һәм инглиз телендә шикелле һәм аналогиясендә "һ" хәрефе кулланып:
ч=ch ш=sh  гъ(ğ)=gh  ң=nh
Сузык сингармонизмы (каты-нечкә): a-ae  o-oe   u-ue   ee-e   ei-i
Махсус дифтонг кагыйдәсе: уы=uwee, үе=uewe (бер мәгънәлек өчен): баруы-baruwee , килүе-kiluewe , куык-quweeq
күрми-kuermi, бармый-barmei, һөҗүмче-hoecuemche, әнкәй-aenkaey, сабыем-sabeieem, киңәш-kinhaesh, гаскәр-ghaeskaer
Бу Дифтонг имләсе Сәгыйть Рәмиев тәкъдим ителгән әлифбасы белән охшашлыгы бар. Диалиф гади латин клавиатурасында нигезләнә, бернинди өстәмә хәрефләре таләп итмәде, ләкин бердәм Төрек әлифбасыннан ерак булганлыктан, аннан рәсми рәвештә баш тартты, әмма санак технологияләрендә Диалиф кулланыла.
Диалиф-2
Татар телендә ж-j хәрефе (Диалиф юрамасы буенча) сирәк кулланыла, шуңа күрә Пәрәвездә кайчакта Диалиф-2 файдалана. Диалиф-2 нигезендә Диалиф тора, ләкин Диалиф-2 юрамасында j-латин хәрефе ешрак кулланыла.
Яхшы як: 1) ы-ee, й-y урынына ы-y, й-j кулланганда сүзләр кыскарак языла һәм бөтен инглиз төзмәсе ( j хәрефе белән) актив кулланыла 2) көнбатыш транскрипциядә ы-y тәңгәллеге еш кулланыла.
Диалифнең (ике төренең) һичшиксез яхшылыгы — һәрбер санакта татар телендә язу һәм рәсми әлифбага күчерү мөмкинлеге.
Иналиф
Гади латин клавиатурасы куллану өчен Иналиф (Интернет әлифбасы) 2002 елда килеп чыкты. Бу имлә дифтонг әлифбасы тәҗрибәсе күзгә тотып санак белгечләре тарафыннан эшләнгән. Апостроф ' билгесе кулланып татар хәрефләре билгеләнә:
ә=a' ө=o'  ү=u'  ы=i'  ый=i'y
һәм инглиз телендә шикелле хәрефе кулланып: ч=ch ш=sh  гъ(ğ)=gh  ң=n'
Язу мисалы:
Иналиф нигезендә Татар Онлайн Сүзлеге ясалган. Дифтонг һәм аеруча Иналиф имләсе — техник әлифбалары булып торалар, гади латин клавиатурасында нигезләнгән Дифтонг һәм Иналиф имләсе компьютер технологияләрендә киң кулланып була (Эзләү, операцион системалары, SQL, Perl, PHP, Oracle санак телләрендә, һәр яңа гаҗетләрдә).
Румыниядә әлифба
Румыниядә татарлар латин әлифбасы куллана, 1956 елдан башлап латин әлифбасы рәсми булып тора. Ул вакытта кулланылган латин әлифбасы: A a, Á á, B b, Č č/Ç ç, D d, E e, F f, G g, Ğ ğ/C c, H h, I i, Í í/Ĭ ĭ, Î î/I ı, J j, K k, L l, M m, N n, Ñ ñ, O o, Ó ó/Ö ö, P p, R r, S s, Ș ș, T t, Ț ț/Ts ts, U u, Ú ú/Ü ü, V v, W w, Y y, Z z
Бүген бу әлифба үзгәртелгән:
Латин әлифбасы 2012
2012 елның 24 декабрендә Татарстан дәүләт шурасы депутатлары “Татарстанда татар телен дәүләт теле буларак куллану турында” канун өлгесен кабул итте. 2012 елгы татар латин әлифбасы í хәрефсез Заманалиф була, шуңа күрә Заманалиф-2 дип йөртелә.
[[Файл:TLG.jpg|600px|мини|үзәк|Татар телендә кирил хәрефләренең латин һәм гарәп графикасында язылышы (канунга кушымта):
(*) Татар телендә "в" хәрефе ике авазны белдерә: тарихи татар сүзләрендә "w", ә алынма сүзләрдә "в" авазы кулланыла.
Чыжэвшчына (Браславский районы)
Чыжэвшчына (Чыжэўшчына ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Браславский районында урнашкан авыл.
Татар әлифбасы
Латин әлифбасы 2012
(**) Татар телендә "г" һәм "к" хәрефләре ике төрле авазны белдерү өчен кулланыла: йомшак "г", "к" һәм калын "гъ", "къ". Латин һәм гарәп графикасында һәр аваз өчен дә аерым хәреф кулланыла.]]
Чыжэвшчына (Браславский районы)
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Татар әлифбасы
М. Корбангалиев һәм Ш. Рамазанов орфографиясе
Й. Сталин боерыгы буенча бердәм совет халкын булдыру уңаеннан БөтенРүссия Комунистлар(большевиклар) фиркасе Җыенында(Съездында) "алфавит Октября"(ЯңаӘлиф) урынына бөтен халыкларны урыс графикасына күчүен тәләб итте. Августның 1938 елда беренче Кирил графикасында галимебез М. Файзулинның беренче орфография кагыйдәләре дөнья күрде. Ошбу орфография проблемаларын чишелеше 1943 елга кадәр дәвам итте. Әммә күбесе кире кагылды. Ш. Рамазанов һәм Корбангалиев [w] авазын киләсе юллар белән тәкъдим итте:
Ғ, Қ, Ԝ Проблемасы
Күп кенә төрки халыклар Калын Гъ, Къ һәм W хәрефләрен кабул иткәч татар теле өчен кабул ителмәде. Татар җәмгыятендә канәгатьсезлек тудырды кабул ителгән орфография кагыйдәләре. 1955 елда ИЯЛИда хакимияттә коммисия җиела Татар әлифбасын һәм орфографиясен камиләштерү турында. Камилләштерү дискуссияләре 1960 елга кадәр давам итә.
1989 елда ТАССР югары советы боерык чыгага алфавитка һәм орфографиягә Ғ, Қ, Ў хәрефләрен өстәр өчен
Хәзерге заманда кулланышта булган әлифба
1939 елның 5 маенда ТАССР Югары Президиумы татар язуын латин алфавитыннан рус графикасы нигезендә төзелгән алфавитка күчерү турында Указ чыгара.
2012 елның 24 декабрендә Татарстан дәүләт шурасы депутатлары “Татарстанда татар телен дәүләт теле буларак куллану турында” канун өлгесен кабул итте. Бу канун кирил, латин һәм гарәп әлифбасын куллану мөмкинлеген дә бирә: төп мәкалә — Татар теле Кирил, Латин, Гарәп әлифбасы кануны
Кирил әлифбасы
Латин әлифбасы:
Гарәп әлифбасы:
Мисал
Татар теле Кирил, Латин, Гарәп әлифбасы кануны буенча татар телендә өч әлифба кулланып була. Киләсе текст мисал өчен Гарәп, Латин һәм Кирил әлифбасында язылган:
Крапивка (Бабруйский районы)
Крапивка  (Крапіўка ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Бабруйский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Седлюв
Седлюв — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Ноябрь революциясе
Ноябрь революциясе (Novemberrevolution) — 1918 елның ноябрендә Кайзер режимы кризисы аркасында килеп чыккан Германия империясендә революция.
Германиядә революция 1918 елның 3 ноябрендә Киль шәһәрендә матросларның баш күтәрүе белән башланып китә һәм 9 ноябрьгә аның дулкыны Берлинга кадәр барып җитә. Кайзер илдән кача, монархия бетерелә. Революцион хөкүмәт — социал-демократ Ф. Эберт җитәкчелегендәге Халык башкаручылары советы (ХБС) Германияне республика дип игълан итә.
11 ноябрьдә солых килешүенә кул куела. 12 ноябрьдә хөкүмәт уздырылачак чараларның программасын игълан итә: сугыш вакытындагы камалыш хәле бетерелә, сүз, җыелыш һәм ассоциацияләргә берләшү иреге игълан ителә, сәяси тоткыннарга амнистия ясала, беренче тапкыр тигез, турыдан-туры һәм яшерен тавыш биреп сайлау хокукы кертелә.
ХБС эшчәнлегендә социаль сәясәт мөһим юнәлеш була. Хөкүмәт демобилизацияләнгән солдатларны һәм эшсезләрне эшкә урнаштырырга, социаль проблемаларны хәл итәргә, икътисади һәм социаль мөнәсәбәтләрне көйләргә керешә. 15 ноябрьгә үк эшмәкәрләр һәм профсоюзлар арасында булган сөйләшүләр нәтиҗәсендә эшлекле хезмәттәшлек турындагы килешүгә кул куела. Бу килешү проф-союзларны, аларның коллектив килешүләр төзү, предприятиеләрдә эшче контроль комитетлары төзү хокуклары булуын таный. 8 сәгатьлек эш көне турында закон кабул итү күздә тотыла. Моннан тыш, мәшһүр социал-демократлар К. Каутский һәм Р. Гильфердинг җитәкчелегендә социальләштерү буенча махсус комиссия төзелә. Комиссиягә иң зур масштабка (монополиягә) ирешкән предприятие һәм фирмаларны дәүләтләштерү белән шөгыльләнү бурычы куела. Бу чаралар социаль сәясәттә дәүләтнең роле киңәюе турында сөйли.
1918 елның декабрь урталарына герман революциясендә социалистик революция, властьны Советларга тапшыруны яклаучы сул төркемнәр (шул исәптән "Спартак" төркеме) оеша. Алар Советлар Россиясе үрнәге белән рухланалар, һәм киресенчә, хөкүмәткә җитәкчелек итүче Германия социал-демократлар партиясе уртача реформаторлык позицияләрендә тора һәм конституция эшләү һәм кабул итү өчен Учредительное собрание чакыруны беренче чираттагы мөһим бурыч дип саный. Бу таләпләргә "халыкчан", "демократик", "милли" дигән төшенчәләргә төренгән, яңадан оешкан либераль һәм консерватив партияләр киң теләктәшлек күрсәтә.
Суллар мондый курс белән килешеп бетмиләр. 1918 елның 30 декабрендә "Спартак"ның лидерлары К. Либкнехт һәм Р. Люксембург җитәкчелегендә Мюнхен, Бремен һәм Гамбург шәһәрләре радикаллар төркемнәре катнашында Германия коммунистлар партиясе оештырыла. Аның программ документларында, гәрчә Германия җәмгыятенең көн тәртибендә гомумдемократик бурычлар торса да, социалистик революция ясарга чакырулар була.
1919 елның 5 гыйнварында Берлинда социал-демократ Ф. Эберт җитәкчелегендә хөкүмәтне бәреп төшерү максатында эшчеләрнең кораллы чыгышы була. Восстание стихияле рәвештә килеп чыга, аның бердәм җитәкчелеге булмый һәм илдә киң яклау тапмый. Берлиндагы восстание бастырыла. Германия коммунистлар партиясе лидерлары К. Либкнехт һәм Р. Люксембургның эзенә төшәләр, кулга алып, 15 гыйнварда үтерәләр. "Германия ноябрь революциясе" дигән гомуми термин белән атала торган революцион чыгышлардагы соңгы иң зур вакыйга булып 1919 елның 13 апрелендә Бавария Совет республикасын игълан итү санала. Пролетариат диктатурасының Россия тәҗрибәсен өлге итеп алып, Совет Бавариясе хөкүмәте эшчеләр контроле кертә, банкларны национализацияли, фәкыйрьләргә бүлеп бирү өчен азык-төлек запасларын конфискацияли, контрреволюция белән көрәшү өчен Кызыл армия һәм Гадәттән тыш комиссия төзи. Бавариядә Совет власте нибары өч атна яшәп кала. Мюнхен янына тупланган хөкүмәт гаскәрләре восстаниене һәм республиканы бастыралар.
Учредительное собраниегә сайлауларда күпчелек мандатлар либераль һәм консерватив партияләр кулына эләгә. Парламенттагы мөһим урыннарны социал-демократлар яулап ала. Конституция өстендә эшләү җәмгыятьтәге социаль киеренкелек шартларында бара, шуңа да бу киеренкелек аның эчтәлегендә чагылмыйча калмый. 1919 елның 31 июлендә Веймар шәһәрендә булып узган Учредительное собрание революцион массаларның күпчелек демократик таләпләрен ныгыткан конституция кабул итә. Германия тарихында яңа чор — Веймар республикасы чоры башлана. 1919 елның 28 июнендә Версальдәге солых килешүенә кул куйганнан соң республика халыкара танылу таба.
Нортпорт (Алабама)
Нортпорт  — Америка Кушма Штатларының Алабама штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Нортпорт шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Римец
Римец — Румыниянең Алба жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(10755) 1990 RO6
Тарихы
1990 елның 10 сентябрендә Анри Дебеонь тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1990 RO6» саналган.
Полесе-Микуловске
Полесе-Микуловске — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Раунд-Маунтен (Техас)
Раунд-Маунтен  — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Березовка (Әртә шәһәр округы)
Березовка (Березовка) — Свердловск өлкәсенең Әртә шәһәр округы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (97%).
Караҗакылавуз (Сүлейманпаша)
Караҗакылавуз (Karacakılavuz) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Текирдаг иле Сүлейманпаша илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Сен-Жермен-дю-Пюи
Сен-Жермен-дю-Пюи — Франциянең Шер департаментында урнашкан коммуна.
Яңа Закамски
Яңа Закамский — Татарстан Республикасының Мамадыш районындагы поселок.
Вакыт зонасы — MSK (Мәскәү вакыты) яки UTC+4. Почта индексы — 422181.
(11861) Teruhime
(11861) Teruhime — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1988 елның 10 ноябрендә Т. Кодзима тарафыннан Тиёда обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1988 VY2» саналган.
Казал-ди-Камбра
Казал-ди-Камбра — Португалиянең Лиссабон округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Тһарака
Тһарака (IPA-all:ˈtaːrəkə) Шри-Ланкадан риваять патша булган. Риваять буенча ул очарга сәләтле "Данду Монара" чарасының конструкциясен уйлап чыгарган, әмма аны төзи алмаган. Аның урынына шул чараны Равана патшасы төзегән һәм Рамаяна хикәяләрендә Равана шәйтанының шул чараны кулланып патшабикә Ситаны Ходай Рамадан урлавы турында сөйләнә.
Хвойничная (Берёзовая кушылдыгы)
Хвойничная — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы, Ненец АО биләмәләрендә ага. Елга  Берёзовая елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 11 км.
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Кирпер (коммуна)
Кирпер — Румыниянең Сибиу жудецында урнашкан коммуна.
Саларлар
Саларлар (салар. Salır, صَالاذُ) — Кытайның аз санлы этник халкы, төрки телләрнең угыз төркеменә кергән салар телендә сөйләшәләр. Салар теле Чүнхуа Салар мөхтәри өязенең (салар. Göxdeñiz Velayat Yisır Salır Özbaşdak Yurt) рәсми теле булып тора. Салар теленең 2008 елга кадәр язуы булмаган, шуңа күрә аларда авыз иҗаты үсеш алган. 2000 елгы җанисәп буенча, Кытайда 104 503 салар кешесе бар. Алар күмәкләшеп Кытайның Чиңхәй (Хәйдуң округынә керүче Чүнхуа Салар мөхтәри өязендә, Хуалун-Хуэй мөхтәри өязендә), Гәнсу (Җишишан Баоан Доңшияң һәм Салар мөхтәри өязе) провинцияләре чигендә, Кытай Сары елгасының ике як яры буйлап, Шеңҗанда (Или Казакъ мөхтәри округы) яшиләр. Авыл хуҗалыгы белән шөгыльләнәләр. Саларларның күпчелеге — сөнни мөселманнар, азчылыгы — буддачылык тарафдары.
Кирпер (коммуна)
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Саларлар
Мин династиясе
Салар халкы 1880 елларда кабынып киткән Салар фетнәсендә, 1895 елда Дуңган фетнәсендә катнаша.
Икенче кытай–япон сугышында (1937-1945) саларлар аерым атлы гаскәрдә хезмәт итә, японнарны җиңүгә зур өлеш кертә.
1947-1948 елларда Монголия белән Кытай арасындагы чик буе конфликтларында (Байтак-Богдо) саларлар Оспан-батыр (1891-1955) гаскәрендә катнаша.
Мәдәният
Нәкышбәндия тәрикатен тоталар. Күчмә төрекмән гореф-гадәтләрен, бигрәк тә төрекмән музыкасын онытканнар. Тибет яки моголларның мәдәниятен үзләштергәннәр.
Саларлар арасында гаилә кору - өйләнү мәсәләсендә экзогамия (бер кабилә вәкилләре арасында өйләнешүне тыю) өстенлек итә.
Саларлар тырыш, булдыклы халык, игенчелек (карабодай, солы, ясмык, бодай үстерү) һәм бакчачылык белән шөгыльләнәләр.
Кияүгә чыкмаган кызлар чуар кытай киемнәре кисә, кияүдәге хатыннар гадәти милли киемгә өстенлек бирә, башларына ак яки кара төстәге япма (фата) яба.
Элегрәк кыз балаларга ир балалар белән бергә уку рөхсәт ителмәгән.
Хатын-кызлар гына уйный торган кухуа дип аталаган кыллы уен кораллары бар. 2010 елның 21 мартында беренче мәртәбә «Нәүрүз» бәйрәме уздырганнар.
Салар теле
Гасырлар буена угыз телләренә керүче төрекмән теле белән охшаш салар телен саклап калганнар. Ләкин телнең 20 % лексикасы янәшәдәге кытай теленнән, 10 % ы тибет теленнән алынган. 1990 елның азагына 89 мең саларның 60 меңенең туган телен белүе ачыкланган. Саларларның күпчелеге кытай телен белә, 2008 елга кадәр язма салар теле булмагач, кытай иероглифларын кулланып килгәннәр. 2008 елда латин язуы нигезендә салар әлифбасы әзерләнә. Шулай ук гарәп графикасы да кулланыла. Кытай һәм тибет алынмалары белән чуарланган Чиңхәй дәге салар диалекты белән уйгыр һәм казакъ телләренең йогынтысын кичергән Шеңҗан диалекты бер-берсеннән нык аерыла, алар бер-берсен аңламаска да мөмкин, шулай ук уйгырлар да салар телен аңламауларын әйтәләр.
Салар Коръәне
Саларларның борынгы бабалары белән килгән кулъязма Коръән бүген дә исән, Чүнхуа Салар мөхтәри өязендә мәчет сейфында саклана, елына 10 мәртәбә генә мөселманнарга күрсәтелә. 1958 елда Чиңхәй провинциясе хөкүмәте тарафыннан яхшырак саклау өчен башкала Пекинга җибәрелгән Коръән салар халкы үтенече буенча 1982 елда яңадан Чүнхуа Салар мөхтәри өязенә кайтарылган. VIII – XIII гасырларда күчерелгән дип исәпләнүче 867 битле, 2 томлы изге китапка Нанкин музее реставрация уздырган /
Аударыш
Аударыш — атларга утырып көрәшү стилендәге спорт уены. Төрки халыклар уены борынгы бабаларда киң таралган булган. Хәзер Урта Азиянең кайбер илләрендә генә (кыргызларда — «оодарыш», казакъларда — «аударыспақ») сакланып калган.
Максаты
Уенның максаты — уенчыларга (җайдакларга), ат өстендә булып, берсен-берсе төртеп, тартып ат өстеннән җиргә аударып төшерү. Уенда ат өстендә оста утырып, ат белән кыю идарә итү дә, билбау белән көрәш алымнарын оста итеп куллана белү дә таләп ителә. Ярышта иң мөһиме — дөрес утырырга һәм атта үзеңне дөрес тота белергә кирәк.
Татарстан чемпионаты
Ярышларның баш хөкемдары — Ербол Бердимурат улы Бердильбаев («Этноспорта» төбәк иҗтимагый оешмасы президенты (2019 елның 19 мартыннан), Алтай Республикасы).
Алегрия-де-Алава
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Хемпстед (округ, Арканзас)
Хемпстед — Америка Кушма Штатларының Арканзас штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Хоуп шәһәре.
Штюлинген
Штюлинген (Stühlingen) — Алманиянең Баден-Вюртемберг җирендә урнашкан коммуна.
Хемпстед (округ, Арканзас)
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1818 елда оештырыла.
Территориясе
Округ мәйданы 1888 км² тәшкил итә.
193 ел (б. э. к.)
193 ел (б. э. к.) — безнең эрага кадәр II гасырга кергән ел.
Турвиль-сюр-Понт-Одеме
Турвиль-сюр-Понт-Одеме — Франциянең Эр департаментында урнашкан коммуна.
Клечково
Клечково — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Сидзуока (шәһәр)
Сидзуока — Япония дәүләтенең Сидзуока префектурасында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Сидзуока шәһәре 1889 елның 1 апрелендә шәһәр статусын ала.
Халкы
2008 елның 1 гыйнварына шәһәрдә 710944 кеше яшәгән. Халык тыгызлыгы - 1 км²-га 512 кеше тәшкил иткән.
Географиясе
Шәһәр территориясе 1388.78 км² тәшкил итә.
Якупарпа (Чорум)
Якупарпа (Yakuparpa) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Чорум иле Чорум илчесенә караган бер авыл (köy).
Тота
Тота — Россия территориясеннән ага торган елга. Свердловск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Каква елгасының уң ярыннан 68 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 34 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Сосьва елгасы, инештән алып Морозко авылы янындагы су үлсәү постына чаклы. Кече елга бассейны — Тубыл, елга бассейны — Иртеш.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Консалтинг
Консалтинг - киңәшләр, аңлатмалар бирү эшчәнлеге; җитештерүчеләргә, сатучыларга һәм сатып алучыларга икътисади, хуҗалык, хокукый мәсьләләр буенча (килешүләргә хокукый экспертиза ясау, ихтималый контрагентлар һәм аларның рейтингы турында белешмәләр бирү, эшчәнлекнең билгеле бер даирәсе хакында төрле мәгълүматлар белән тәэмин итү) коммерция нигезендә хезмәт күрсәтүче оешма.
Башка сүзләр белән әйткәндә: консалтинг — финанс, юридик, логистика, технологик, техник, эксперт эшчәнлеге өлкәсендә теге яки бу проблеманы хәл итү өчен тышкы консультантлар тарафыннан күрсәтелә торган сорауларның киң даирәсе буенча идарә итү консультациясе. Консалтинг компанияләре эшчәнлекнең аерым юнәлешләре буенча специальләшә (мәсәлән, Финанс, кадрлар, юридик, маркетинг, оештыру, стратегик һ.б.).).
Максат һәм бурычлар
Консалтинг фирмалары базарны (товарлар, хезмәт күрсәтүләр, кыйммәтле кәгазьләр лицензияләрен), бәяләрне тикшерү һәм фаразлау, төрле объектларга техник-икътисадый нигезләмәләр эшләү, маркетинг тикшеренүләре үткәрү, экспорт стратегиясен эшләү һ. б. буенча хезмәтләр тәкъдим итә.
Чыкавшчына
Чыкавшчына (Чыкаўшчына ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Лёзненский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
(11862) 1988 XB2
(11862) 1988 XB2 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1988 елның 7 декабрендә Ё. Осима тарафыннан Гэкко обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1988 XB2» саналган.
Каховка сызыгы
Каховка сызыгы - рәсми номер буенча унберенче (хронология буенча унынчы) һәм Мәскәү метрополитенының иң кыска сызыгы. Ул Мәскәү көньягында, шәһәрнең Көньяк һәм Көньяк-Көнбатыш административ округлары территориясендә урнашкан. 1969 елның 11 августында Горький-Замоскворецк «Автозаводская» — «Каховская» линиясе участогы составында ачыла. 1995 елның 20 ноябреннән 2019 елның 26 октябренә кадәр мөстәкыйль линия статусы була, шуннан соң реконструкциягә ябыла, аннан соң Каховка линиясенең бөтен участогы Зур боҗра линиясе составында эшләячәк.
Грлиця
Грлиця — Словакиянең  округында урнашкан авыл.
Каховка сызыгы
Тарихы
Линия башта Горький-Замоскворецк линиясенең бер өлеше булган, аның «Коломенская» дан «Каховская» сына кадәр 1969 елның 11 августында ачылган. Замоскворецк линиясе участогын «Каширская» дан «Орехово» га кадәр эшләтеп җибәргәннән соң, 1984 елда булачак Каховка линиясе буенча хәрәкәт челтәр була.
Грлиця
Тарихы
Авыл елда нигезләнгән.
Каховка сызыгы
Тарихы
2019 елның 30 мартында " Каховская» станциясе Кахов линиясен Зур боҗра составына кертү һәм «Замоскворецкое» ТЧ-7дә өстәмә тоташтыргыч тармак төзү белән бәйле рәвештә реконструкцияләүгә ябыла, аның аша «Варшавская» станциясе артында Юл үсеше булмау сәбәпле, Кахов линиясе составлары әйләнеше бара. 2019 елның 26 октябрендә «Варшавская» станциясен реконструкцияләүгә ябу уңаеннан Кахов линиясе эшләүдән туктады.
Грлиця
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Каховка сызыгы
Тарихы
1995-2014 һәм 2017-2019 елларда ул Мәскәү метросының иң кыска сызыгы иде.
Грлиця
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Лензита
Лензита — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Об борыны урнашкан. Елга озынлыгы 47 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Кара диңгезе елгалары бассейны Надым елгасының көнчыгыш чигеннән Пур елгасы бассейнының төньяк-көнбатыш чигенә чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Пур.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Мериньяк-л’Эглиз
Мериньяк-л’Эглиз (Meyrignac-l'Église) — Франциянең Коррез департаментына караган коммуна, Аржанта кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 10,22 км².
Контрабанда
Контрабанда - тиешле дәүләт җыемын түләмичә яки тыелган булуга карамастан, законга каршы килеп, чик аша бүтән илләргә төрле әйберләр, кыйммәтле хәзинәләр, валюта, мөлкәт чыгару яки аларны илгә кертү.
Крапивня (Касцюковицкий районы)
Крапивня  (Крапіўня ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Касцюковицкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Сежхови
Сежхови — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Вашингтон-Парк (Флорида)
Вашингтон-Парк  — Америка Кушма Штатларының Флорида штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Вашингтон-Парк халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Нью-Гоуп (Алабама)
Нью-Гоуп  — Америка Кушма Штатларының Алабама штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Нью-Гоуп шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Раунд-Топ (Техас)
Раунд-Топ  — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Полихно (Келецкий повяты)
Полихно  — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Караҗалар (Кавак)
Караҗалар (Karacalar) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Самсун иле Кавак илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Яңа Байтирәк
Яңа Байтирәк (Вăрăм Хăва, Новое Байдеряково) — Чуашстанның Ялчык районында урнашкан авыл.
Халык
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 279 кешенең яшәве мәгълүм.
Кальяндриш
Кальяндриш — Португалиянең Лиссабон округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Нови Сади
Нови Сади — Польшаның Карпатасты воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Сен-Жорж-де-Пуазьё
Сен-Жорж-де-Пуазьё — Франциянең Шер департаментында урнашкан коммуна.
Римешть (Хорезу, Вилча)
Римешть — Румыниянең Вилча жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Декларация
Декларация -
194 ел (б. э. к.)
194 ел (б. э. к.) — безнең эрага кадәр II гасырга кергән ел.
(10756) 1990 SJ2
(10756) 1990 SJ2 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1990 елның 17 сентябрендә Генри Хольт тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1990 SJ2» саналган.
Клешево
Клешево — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Электромагнит тәэсир итешүе
Электромагнит тәэсир итешүе — дүрт фундаменталь тәэсир итешүнең берсе, электрик коргылы кисәкчәләр арасында хасил була.
Клешево
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Электромагнит тәэсир итешүе
Заманча караш буенча коргылы кисәкчәләр арасындагы электромагнит тәэсир итешүе турыдан-туры түгел, ә электромагнит кыры ярдәмендә барлыкка килә.
Кырның квант теориясе буенча электромагнит тәэсир итешүе фотон белән таратыла, фотон - электромагнит кырының квант ярсынуы булып тора.
Штутензее
Штутензее (Stutensee) — Алманиянең Баден-Вюртемберг җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Электромагнит тәэсир итешүе
Фотон электрик коргыга ия булмый, димәк бүтән фотоннар белән тәэсир итә алмый.
Фундаменталь кисәкчәләр арасында - кварклар, электрон, мюон, тау-лептон (бар фермионнар) һәм коргылы калибрлау бозоннары W± бозоннары. Стандарт модельнең бүтән фундаменталь кисәкчәләре: барлык төрләр нейтрино, Һиггс бозоны, тәэсир итешүләрне таратучы калибрлау бозоннары: Z0-бозон, фотон, глюоннар электрик нейтраль була.
Зәгыйфь һәм көчле тәэсир итешүләрдән аермалы буларак электромагнит тәэсир итешүе - еракка тәэсир итү үзлегенә хас (Кулон кануны). Ераклыкка бәйлелек гравитацион тәэсир итешүгә охшаш.
Электромагнит тәэсир итешүе гравитациядән шактый көчлерәк, ләкин Галәмдәге матдәнең электрик нейтральлеге сәбәпле ул галәми масштабта зур роль уйнамый.
Классик кысаларда электромагнит тәэсир итешүе классик электродинамика белән тасвирлана.
Үзлекләр
Электромагнитик тәэсир итешүдә тик электрик коргылы объектлар, шул исәптән коргылы кисәкчәләрдән торган нейтраль объектлар катнаша ала.
Электромагнитик тәэсир итешүнең еракка тәэсир итү үзлеге фотон массасы булмавы белән аңлатыла.
Электромагнитик тәэсир итешүнең интенсивлыгы нечкә структура даимие белән сыйфатлана: биредә e — элементар электрик коргы, \hbar — Планк даимие, c — яктылык тизлеге
Атом-төш реакцияләре дәрәҗәсендә тәэсир итешү көче буенча электромагнетизм көчле һәм зәгыйфь тәэсир итешүләр арасында тора.
Таркалышлар вакыты:
Саклану кануннары
Зәгыйфь тәэсир итешүдән аермалы буларак Электромагнитик тәэсир итешүдә:
Көчле тәэсир итешүдән аермалы буларак Электромагнитик тәэсир итешүдә:
Саклану кануннары сәбәпле электромагнит процессларында сайланыш кагыйдәләре бар. Мәсәлән фотон 1-спинга ия, шуңа күрә нульле импульс моментлы халәтләр арасында чәчү күчешләре тыела.
Табигатьтә мәгънәсе
Классик механикада күпчелек физик көчләр электромагнит тәэсир итешүе исәбендә барлыкка килә - сыгылмалылык көчләре, ышкылу көче, өслек тартылышы көче һ.б.
Электромагнит тәэсир итешүе макроскопик җисемнәрнең күпчелек физик үзлекләрен һәм агрегат халәтләре үзара күчешләрен билгели.
Элементар электрик коргының микъдары атомнарның зурлыгын, молекуларда бәйләнешләр озынлыгын билгели. Мәсәлән Бор радиусы:
Электростатика
Электростатика хәрәкәтсез коргылы җисемнәрне тасвирлый, Кулон кануны: биредә — электрик даими
Электр кырында кисәкчәгә тәэсир итүче көч:
тиешенчә Гаусс теоремасы:
шуңа күрә - диэлектрик үткәрүчәнлек, шуннан
Кирца (коммуна, Сибиу)
Кирца — Румыниянең Сибиу жудецында урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Амуррио
Амуррио — Испаниянең Алава провинциясендә урнашкан муниципалитет.
(11863) 1989 EX
(11863) 1989 EX — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Амуррио
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(11863) 1989 EX
Тарихы
1989 елның 8 мартында Ц. Хиоки, Н. Кавасато тарафыннан Окутама обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1989 EX» саналган.
Эшсезлек
Эшсезлек - социаль-икътисадый күренеш. Эшсезлек вакытында халыкның икътисадый яктан актив булган катлавы үзенең белем дәрәҗәсенә һәм хезмәт күнегүенә яраклы рәвештә үзенә эш таба алмый. РФта эшсезләр категориясенә РФ территориясендә алты ай һәм аннан артыграк яшәгән, эше һәм хезмәт хакы (хезмәт кереме) булмаган, хезмәт белән тәэмин итү учреждениесендә (хезмәт биржасында) төркәлгән, эш башкаруга әзер булган, эшсезлек буенча пособие рәвешендә гарантияләнгән дәүләт ярдәменә хокукы булган гражданнар карый.
GSC4656-677
GSC4656-677 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Сежхув (Лодзь воеводалыгы)
Сежхув  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Лазова (Беларусия)
Лазова (Лазова ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Сенненский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Турневиль
Турневиль — Франциянең Эр департаментында урнашкан коммуна.
Камарате
Камарате — Португалиянең Лиссабон округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Кече Рассоха (Зур Томан кушылдыгы)
Кече Рассоха — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы, Ненец АО биләмәләрендә ага. Елга  Зур Томан елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 22 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Печора елгасы кушылдыклары бассейны Уса кушылганчы, елга бассейны — Печора.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Иван Покровский (1865—1941)
Иван Михайлович Покровский ( 1865—1941 ) —Россия чиркәү тарихчысы, Казан руханилар академиясе профессоры. Ике тапкыр Уваров премиясе лауреаты.
Биографиясе
Иван Михайлович Покровский 1865 ел ның 17 (29) гыйнварында Тамбов губернасы Моршан өязенең Колдар (Колдар, Колударово) авылында рухани гаиләсендә туа.
1880 елда 2 нче разряд буенча Тамбов рухи училищесын, 1886 елда 1 разряд буенча Тамбов рухи семинариясен тәмамлый. Липецкның Евдокиев зиратында псаломчы булып хезмәт иткән, аннары 1-нче (1887) һәм 2-нче (1889) Тамбов рухи училищеларында надзиратель булып хезмәт иткән.
1891—1895 елларда ул Казан руханилар академиясендә укый. Академияне тәмамлаганнан соң, дин фәннәре кандидаты дәрәҗәсе белән киләсе уку елы дәвамында анда профессорлар стипендиаты була һәм 1896 елдан бирле рус чиркәвенең тарих кафедрасы буенча доцент вазыйфаларын башкара. 1898 елда «Русские епархии XVI-XIX вв. Т. 1: XVI и XVII вв.»  диссертациясе өчен дин гыйлеме магистры дәрәҗәсен ала һәм доцент исемендә раслана. 1898 ел дан надворный советник, ярлы студентларга ярдәмчеләшү җәмгыяте сәркәтибе. Академик басмалар буенча редакция эшләре мөдире (1900-1904), коллеж киңәшчесе (1902).
1906 елда ул дәүләт киңәшчесе дәрәҗәсенә күтәрелә. 1907 елда чиркәү тарихы докторы дәрәҗәсен «Казанский архиерейский дом, его средства и штаты, преимущественно до 1764 года» диссертациясе өчен ала.
1908 елның 16 июненнән Казан руханилар академиясенең штаттан тыш профессоры, 25 октябрьдә штаттан тыш гадәттән тыш профессор. 1909 елның 19 августыннан 1918 елга кадәр рус чиркәве тарихы кафедрасының гади профессоры.
1905 елдан 1907 елга кадәр «Известия по Казанской епархии» журналы мөхәррире. Казан епархиясе монастырьларының тарихи тасвирламаларын әлеге обительләр: Седмиозерная пустынь, Зөя Иоанн Предтеча монастыреларының настоятельләре заказы буенча төзи.
Казан руханилар академиясе советы тарафыннан аны академия вәкиле итеп Киев, Чернигов һәм Псковтагы XI, XIV һәм XVI Бөтенроссия археологик съездларына җибәрә. Ул Владимир, Тамбов, Нижный Новгород галим архив комиссияләре, Император Мәскәү археология институты, Император Казан университеты каршындагы Археология, Тарих һәм Этнография җәмгыяте әгъзасы итеп сайлана. Казан епархиясенең тарихи-археологик җәмгыятен оештыручыларның һәм әгъзаларының берсе.
1917 елда ул Советка кадәрге Советның I, II, III, V, VII, VIII һәм IX бүлекләрендә эшли; Рус православие чиркәвенең җирле советы әгъзасы, 1-2 нче сессияләрдә катнаша, II, V, XI, XII, XVI, XIX Бүлекләр әгъзасы.
1918 елдан башлап, 1 нче Казан Кызыл Армия курсларында арифметика укытучысы, ул Раифа монастырен сакларга тырышты, җирләрен Казан университетына күчерүне сорый. 1919 елдан Казан губернасы архивының тарихи-мәдәни һәм көнкүреш секциясе мөдире, Казан һәм Казан губернасының архив фондларын һәм музей ядкярләрен саклау комиссиясе әгъзасы һәм рәисе.
1921 елда ректор, епископ Анатолий (Грисюк) һәм башка профессорлар белән бергә "академиянең легаль булмаган яшәеше" өчен шартлы рәвештә ирегеннән мәхрүм ителгән, гәрчә ул законлы тәртиптә бетерелмәгән булса да.
1926 елдан Татарстан Үзәк Башкарма комитеты берләштерелгән китапханәсе мөдире, Халык Комиссарлары Советы һәм Дәүләт планы, Татарстан АССР Дәүләт планлы комиссиясе һәм статистик идарә архивариусы. Чынлыкта Татарстан Милли архивын һәм республиканың башка зур архивларын булдыручы һәм саклаучы була.
1930 елның 31 августында кулга алына. Академиянең башка профессорлары белән берлектә, ул "ТАССР территориясендә" Чын Православие Чиркәве "Чиркәү-монархия оешмасының Бөтен Союз үзәгенең филиалын оештыруда гаепләнә<…> балаларны чиркәү-мәхәллә мәктәпләре рухында тәрбияләү өчен көрәшү зарурлыгын белдерә, үз карашларында патшаларның рус тормышына уңай йогынтысын яклый <...> «Чын-Православие Чиркәве» чиркәү-монархия оешмасының Бөтенсоюз үзәге филиалының сәяси платформасын уртаклашып, профессорның В. И. Несмелов йортындагы Совет властенә каршы көрәш методлары турында фикер алышуда катнаша». Ул үзен гаепсез дип таный. 1932 елда РСФСР ҖКның 58-10, 58-11 статьялары буенча ГДПУ коллегиясе каршындагы махсус киңәшмә карары белән 3 елга Казан АССРына сөргенгә хөкем ителә. Ул үпкә эмфиземасыннан, астмадан һәм йөрәк җитешсезлеге интеккәнлектән, СССР Үзәк сайлау комиссиясе Президиумының 1932 елның 22 июлендәге карары нигезендә аңа шәхси амнистия тәртибендә ирекле яшәү рөхсәт ителә.