cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Сел-Үңкүр
1955-нче елда Кыргыз ССР Фәннәр академиясенең палеолит отряды Сел-Үңкүр мәгарәсен тикшерә. Беренче шурфны Антанас Пошка, соңрак Алекс Окладников һәм Фәрганәдән туган якны өйрәнүче археолог П.Т.Конопля сала. 1964-нче елда мәгарә Үзбәкстан ССР Фәннәр академиясенең Фәрганә археологик отряды тарафыннан тикшерелә. Чокырлар 1,1 м тирәнлектә берничә ярчыкны ачыклый. Корал ясау өчен материал китерелгән, мәгарәдә һәм үзәнлектә охшаш материал табылмаган. С 1980 года регулярные раскопки проводились под руководством Уткура Исламовича Исламова. В 2014—2016 гг. археологической раскопки в пещерах Сель-Ункур и Обишир проводила международная экспедиция «Россия-Кыргызстан-Германия».
Галимнәр борыңгы кешеләрнең башта палеолит чорында Кыргызстанның көньягында урнашканнарын күрсәтәләр. Бу процесс төп һәм икенчел таш эшкәртүдә ташлар традицияләрен йөртүчеләр белән бәйле. Сел-Үңкүр мәгарәсенең археологик материалларында, борыңгы җирле таш ташлары традицияләренә соңгы ашель традициясенең өстәлүе күзәтелә, бу урта палеолит элементларының шактый  өлеше белән ташны беренчел эшкәртүдә ачык күренә.
1980-нче елларда Сел-Үңкүр мәгарәсендә борынгы кешенең яхшы сакланган баш сөяге, соңрак баш сөяге кисәкләре, җилкән сөяге һәм тешләре фрагментлары табыла ) древнего человека, алар (архантроп) архаик формаларына караган дип аңлатылганнар . Предложенная тогда же достаточно спорная датировка комплекса возрастом более 1 млн лет назад в свете последних данных не подтверждается . Комплексның 1 миллион елдан артык элек дип тәкъдим ителгән бәхәсле датасы соңгы мәгълүматлар нигезендә расланмый . Россия тикшеренүчеләре тарафыннан теш һәм җилкә сөяге 126 мең ел элек даталана һәм туры үтеп баручы кешенең күчмә формаларына керә. Бу табылдыклар Ташкәнттагы Үзбәкстан тарихы дәүләт музеенда саклана. Биш теш, күрәсең, 35-40 яшьтәге ир-ат шәхесенә, бер теш (1нче инсисор) хатын-кыз шәхесенә карый, чөнки аның күләме зур түгел . Пять зубов, видимо, принадлежали индивидууму мужского пола в возрасте 35–40 лет, один зуб (резец № 1) принадлежал индивидууму женского пола, так как имеет небольшие размеры.
Пужавка
Пужавка — Россия территориясеннән ага торган елга. Киров өлкәсе, Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Иванцовка елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 11 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Нократ, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Бардакчы (Мидьят)
Бардакчы (Bardakçı) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Мардин иле Мидьят илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
(16583) Oersted
(16583) Oersted — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1992 елның 26 июлендә Эрик Эльст тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1992 OH2» саналган.
Чернин (Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы)
Чернин  — Польшаның Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Лаваль-Атже
Лаваль-Атже — Франциянең Лозер департаментында урнашкан коммуна.
Лохтога
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Идел су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Унжа елгасы, инештән тамагына чаклы. Кече елга бассейны — Идел, Рыбинск сусаклагычыннан Ука кушылган урынга чаклы, елга бассейны — Иделның өске өлеше, Куйбышев сусаклагычына чаклы (Ука елгасын кертмичә).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Прыбудак
Прыбудак (Прыбудак ) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Жлобинский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Гаспринский
Гаспринский — кырымтатарларының укымышлы нәселе фамилиясе.
Габдулла Габитев
Габдулла Габитев (Габдулла Гыйсмәтулла улы Габитев,, — , ) — ТАССР эчке эшләр (1941-1943) һәм дәүләт куркынычысызлыгы (1943-1944) халык комиссары, ҮзССР дәүләт куркынычсызлыгы халык комиссары (министры) урынбасары (1944-1948), Кабарда АССРның  дәүләт куркынычысызлыгы (1948-1953) һәм эчке эшләр (1953-1954) министры, Кабарда АССР МШ каршындагы дәүләт куркынычсызлыгы комитеты рәисе (1954-1956).
Зальцвег
Зальцвег — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Жилая Рельня
Жилая Рельня — Россия территориясеннән ага торган елга. Сарытау өлкәсе, Волгоград өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга Медведица елгасының сул ярына тамагыннан 485 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 28 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Тын су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Медведица елгасы башыннан Терса елгасы кушылган урынга кадәр. Кече елга бассейны — Тын кушылдыклары бассейны, Хопр һәм Северский Донец тамактары арасында, елга бассейны — Тын (бассейнның Россия өлеше).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
HD181767
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Аллаки
Аллаки (Аллаки) — Чиләбе өлкәсенең Касли районы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Казе Беци (Пистоя)
Казе Беци — Италиянең Тоскана төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Аллаки
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (67%), татарлар (13%), башкортлар (15%), казахлар (2%).
Казе Беци (Пистоя)
Географиясе
Казе Беци Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
(9051) 1991 UG3
(9051) 1991 UG3 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1991 елның 31 октябрендә С. Уэда, Х. Канэда тарафыннан Кусиро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1991 UG3» саналган.
Иванай
Иванай (Иванаево) — Башкортостанның Дүртөйле районындагы татар авылы, Тәкәрлек авыл җирлеге үзәге. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 1584 кешенең яшәве мәгълүм.
Тарихи мәгълүмат
Җөбанай исеме белән 17 гасырның икенче яртысыннан билгеле. Биредә Җәлдәк волостеның башкортларына хакын түләүче, этнографик фәнгә билгесез “бобыль”ләр кабиләсе яшәгән. Алар ак патшага асаба башкортларына “оброк” түләүнең михнәтләре турында яза (“елына 10 алтын”).
Икътисад һәм социаль тармак
Урта мәктәп. ҖЧҖ Дүртөйле УНСМ, ЯАҖ «Дүртөйле КМП», ААҖ Дүртөйле ит комбинаты (хәләл продукция чыгаручы), ЯАҖ Дүртөйле сөт продуктлары комбинаты, Башнефтепродукт ягулык салу станциясе (№29)
Демография
1959, 1970, 1989 еллар сан алу буенча авылда татарлар исәпкә алынган. 1979 елда исә башкортлар итеп яздырылганнар. 2002 елның халык исәбен алу вакытында татарлар 68% тәшкил итсә, башкортлар – 29%.
Эрузаль (Минский повяты)
Эрузаль  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Санта-Мария-ду-Суасуи
Санта-Мария-ду-Суасуи — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Минас-Жерайс штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Фримен (Висконсин)
Фримен  — Америка Кушма Штатларының Висконсин штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Бретя-Мурешане
Бретя-Мурешане — Румыниянең Хунедоара жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кальвос-де-Рандин
Кальвос-де-Рандин — Испаниянең Оренсе провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(16584) 1992 PM
(16584) 1992 PM — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1992 елның 8 августында Эрик Эльст тарафыннан CERGA обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1992 PM» саналган.
Шарейки (Олецкий повяты)
Шарейки  — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Исхак Ислямов
Исхак Ибраһим улы Ислямов (Исха́к Ибраги́мович Исля́мов, — ) — Россия империясенең флот офицеры, һидрограф, Арктика тикшеренүчесе. 1914 елда Франц-Иосиф җире архипелагын Россия территориясе дип игълан иткән һәм аның өстендә Россия байрагын күтәргән.
Тәрҗемәи хәл
Исхак Ислямов 1865 елның 27 июнендә Кронштадт шәһәрендә диңгез унтер-офицеры гаиләсендә туган. Әтисе, Ибраһим Ислямов, тумышы белән Казан өязе Айбаш авылыннан (хәзерге Биектау районы, Татарстан). 1881—1883 елларда Диңгез идәрәчелегенең Техника укуханәсендә белем алган. 1887—1890 елларда экспедиция составында җир шары тирәли сәяхәт кылган.
1894 елда Ислямов Николай диңгез акдемиясенең һидрографик бүлекчәсен тәмамлый һәм моннан соң һидорграф буларак диңгез экпедицияләрендә катнашкан. 1899 елда беренче тапкыр Артикага (Шпицбергенгә) йөзә.
Рус-япон сугышы вакытында Ислямов — «Севастополь» броньлы көймәсендә флагман штурманы. Сугышта күрсәткән батырлыклар өчен орденнар белән бүләкләнгән.
1910 — 1911 елларда Ислямов Амур елгасында «Вихрь» һәм «Шквал» канонер көймәләре белән җитәкчелек иткән. 1912 елда 1-нче ранглы капитан дәрәҗәсе бирелә. Хабарау елга базасы башлыгы вазифасын биләгән.
1914 елда диңгез идарәчелеге тарафыннан хәбәрсез югалткан Г. Л. Брусилов, Г. Я. Седов һәм В. А. Русанов экспедицияләрне эзләүгә юнәлдергән коткару экспедициясе башлыгы итеп тәгаенләнә. 16 (29) август көнне экспедиция Нортбрук утравының Флора борынына кадәр барып җитте һәм шул көнне Ислямов Франц-Иосиф җиренддә Россия байрагын беркетеп куйды һәм Россия территориясе дип игълан иткән.
1915 елда Һелсингфорс рейдында чыгу юлын тирәнәйтү буенча эшләрен үткәргән. 1917 елда ул һидрографлар корпусы генерал-майоры дәрәҗәсе белән хәрби хезмәттән чыккан. 1917 елда Һелсингфорс Мөселман гаскәр, диңгез флоты вә эшчеләр башкарма комитәсенең әгъзасы итеп сайланган.
Ватандашлар сугышында Аклар хәрәкәте ягында катнашкан, Әдис хәрби портында хезмәт иткән. 1919 елның азагыннан —, Истанбул диңгез укуханәсендә укыткан, рус телендә татар тамырлары сүзлеген төзгән.
1929 елның 3 июньдә инфаркттан үлгән.
Шәхси тормыш
Хатыны — губерна сәркатибе кызы Вера Александр кызы Панаш. Уллары Яков (1897 елда туган) һәм Илья (1899 елда туган).
Аспельшид
Географиясе
Коммуна мәйданы — 25,20 км².
Искәрмәләр
Аспельшид
Җүнәйт Чакир
Җүнәйт Чакир (Cüneyt Çakır, 1976 елның 23 ноябре, Истанбул, Төркия) — халыкара категорияле төркия футбол хөкемдары. 2014 елда Бразилиядә узган дөнья чемпионатының һәм 2018 елда Россиядә узган дөнья чемпионатының финал стадияләрендә хөкемдарларның берсе.
Карьера
Җүнәйт Чакир футбол хөкемдары карьерасын 1997 елда Төркия чемпионатының өченче дивизионы матчларына хезмәт күрсәтүдән башлый. 1999 елда икенче дивизионда эшли башлый. Чакир Төркиянең югары дивизионында 2001 елның 29 сентябрендә «Малатьяспор» — «Ризеспор» матчында дебют ясый. Шуннан соң Төркия Суперлигасы матчларын гына хөкем итә башлый. 2003 елда «Сконто» — «Слима Уондерерс» матчында резерв хөкемдар сыйфатында дебют ясап, УЕФА хөкемдары була.
2006 елда Чакир ФИФА хөкемдары була. Бер елдан соң ул, 2 уен үткәреп, 19 яшькә кадәрге Европа чемпионаты очрашуларын хөкем итә. 2008/09 сезонында Җүнәйт «Шальке 04» — «Твенте» УЕФА Кубогы матчында эшләп, еврокубокларда дебют ясый. 2010 елның 29 апрелендә «Фулхэм» — «Гамбург» Европа лигасы ның ярымфиналын үткәрә. 2010 елның 29 сентябрендә Җүнәйт Чемпионнар лигасы нда «Рубин» — «Барселона» матчында дебют ясый. Чемпионнар лигасында киләсе матчта Чакир шулай ук Россия командасы катнашында очрашуга хезмәт күрсәтә, анда «Челси»ны «Спартак» кабул итә.
2012 елның 24 апрелендә Чемпионнар лигасы ярымфиналының җавап матчында 37 минутта Джон Террины кырдан чыгара.
2012 елда Чакир Европа чемпионаты нда Украина һәм Швеция җыелма командалары арасындагы матчка, шулай ук Португалия һәм Испания җыелма командалары арасындагы турнирның ярымфиналында хезмәт күрсәткән.
2015 елның 6 июнендә Җүнәйт Чакир җитәкчелегендәге Төркия хөкемдарлары «Ювентус» белән «Барселона» арасындагы Чемпионнар лигасы финалын хөкем иткәннәр.
Борис Габрианович
Борис Габрианович (Борис Николаевич Габрианович,, — , ) — СССР физигы, җылылык физикасы өлкәсендә белгеч, техник фәннәр докторы.
Чаурешть
Чаурешть — Румыниянең Арджеш жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Чернице (Пижицкий повяты)
Чернице  — Польшаның Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Севенан
Севенан — Франциянең Бельфор җире департаментында урнашкан коммуна.
Чернице (Пижицкий повяты)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Меркез (Һайрат)
Меркез (Merkez) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Трабзон иле Һайрат илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Гомстед-Велли (Сан-Бернардино округы, Калифорния)
Гомстед-Велли  — Америка Кушма Штатларының Калифорния штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Гомстед-Велли халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Мотомия
Мотомия — Япония дәүләтенең Фукусима префектурасында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Мотомия шәһәре 2007 елның 1 гыйнварында шәһәр статусын ала.
Халкы
2008 елның 1 гыйнварына шәһәрдә 31737 кеше яшәгән. Халык тыгызлыгы - 1 км²-га 361 кеше тәшкил иткән.
Географиясе
Шәһәр территориясе 87.94 км² тәшкил итә.
Карашар (Карабүк)
Карашар (Karaşar) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Карабүк иле Карабүк илчесенә караган бер авыл (köy).
Бардакчы (Тушба)
Бардакчы (Bardakçı) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Ван иле Тушба илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Ландыш Гавина
Ландыш Гавина (Ландыш Рәфикъ кызы Гавина (Мортазина),, — , ) — РФ паверлифтеры, Европа чемпионатының көмеш мидәле иясе (2015), РФның халыкара дәрәҗәле спорт остасы.
Прыбытки (Гомельский районы)
Прыбытки  (Прыбыткі ) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Гомельский районында урнашкан авыл.
Лочмяш
Лочмяш (Лачмяш, Гусинка) — Россия территориясеннән ага торган елга. Кострома өлкәсе, Вологда өлкәсе, Түбән Новгород өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Юза елгасының уң ярыннан 74 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 15 км.
Прыбытки (Гомельский районы)
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Лочмяш
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Идел су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Унжа елгасы, инештән тамагына чаклы. Кече елга бассейны — Идел, Рыбинск сусаклагычыннан Ука кушылган урынга чаклы, елга бассейны — Иделның өске өлеше, Куйбышев сусаклагычына чаклы (Ука елгасын кертмичә).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Шарек
Шарек — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Вәрмәзияр
Вәрмәзияр (Vərməziyar ) — Әзербайҗанның Нахчыван Автоном Республикасы Шәрур районына караган авыл.
Лаваль-дю-Тарн
Лаваль-дю-Тарн — Франциянең Лозер департаментында урнашкан коммуна.
Санта-Мария-ду-Токантинс
Санта-Мария-ду-Токантинс — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Токантис штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Лома
Лома (Лома) — Киров өлкәсенең Афанасьево районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
Замерберг
Замерберг — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Эсёнка (Гостининский повяты)
Эсёнка  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Пужма
Пужма – Россия территориясеннән ага торган елга. Киров өлкәсе, Удмуртия,, биләмәләрендә ага. Елга  Вала елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 36 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны – Нократ, елга бассейны – Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
(16585) 1992 QR
(16585) 1992 QR — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1992 елның 23 августында Генри Хольт тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1992 QR» саналган.
Карбальеда-де-Авия
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(9052) Uhland
(9052) Uhland — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1991 елның 30 октябрендә Ф. Бёрнген тарафыннан Таутенбург обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1991 UJ4» саналган.
Гавриил (Абалымов)
Гавриил (Миккулай Миккулай ывӑлĕ Абалымов,, — , ) — праваслау дин эшлеклесе, Осташков (1920-1923) һәм Тотьма (1923) епискобы.
Җанкөй
Җанкөй (Джанкой, Джанкой, Canköy) — Россия Федерациясенең Кырым Җөмһүриятенда урашкан шәһәр.
Халык саны — кеше.
Тарих
Шәһәр статусын 1926 елдан башлап йөртә.
Халык
Милләтләр (2001): урыслар (59,8%), украиннар (25,9%), кырымтатарлар (8,1%), белоруслар (1,5%).
Дилма Русеф
Дилма Вана Русеф (Роуссефф ) (Dilma Vana Rousseff, МФА [ˈdʒiwmɐ ʁuˈsɛf]; 14 декабрь 1947, Белу-Оризонти) — сәясәтче, 2011 елның 1 гыйнварыннан алып Бразилия Федератив Республикасы президенты, сул Эшчеләр фиркасе әгъзасе.
Биографиясе
Дилма болгар эмигранты Петр Русев (Петър Стефанов Русев) гаиләсендә туа. Аның атасы, Болгар коммунистлар партиясенең актив әгъзасы буларак сәяси эзәрлекләүләрдән 1929 елда Болгариядан эмиграцияга качырга мәҗбүр була, бераз вакыт Франциядә яши — биредә фамилиясен Rousseff дип яза башлый. Аннары Аргентинага күченә һәм берничә ел үткәч Бразилияга күчә, монда Дилма Жана Коимбра Силва белән никахлаша. Аларның өч баласы була: Игорь, Дилма Вана һәм Жана Лусиа.
1970 елда Русеф кулга алына һәм төрмәгә ябыла. Биредә аны тукмаганнар һәм электрошок белән җәзага тарттырганнар.
1972 елның азагында Дилма Русеф зинданнан зәгыйфь һәм авыру булып чыга. Аякка басканнан соң ул яңадан Бразилиянең көньягындагы Риу-Гранде-ду-Сул штатында укуын дәвам итә. Монда аның икенче ире — яшерен революцион җитәкчеләрнең берсе Карлос Араужо төрмәдә утыра һәм 1973 елда иреккә чыга, аларның 1976 елда кызлары туа. 1977 елда Дилма Русеф икътисад һөнәре буенча бакалавр дипломы белән Риу-Гранди-ду-Сул федераль университетын тәмамлый.
1980 нче елларда кандидатлык эшен яза башлый, әммә аны язып бетерми. Бу вакытта Дилма Русеф яңадан «сул» оешмалар белән мөнәсәбәтен кайтара, һәм Демократик эшчеләр фиркасенең киңәшчесе булып китә.
1980 нче еллар азагында Порту-Алегри шәһәре хакимиятендә эшли. 1990 елларда дәүләт карамагында булмаган Икътисад һәм статистика фондын (Fundação de Economia e Estatística) җитәкли һәм Риу-Гранди-ду-Сул штатыннан Энергетика министрлыгында эшли. Озак еллар дәвамында Демократик эшчеләр партиясендә әгъза булганнан соң Дилма Русеф 1990 нчы еллар азагында радикаль карашлы булган Эшчеләр фиркасена күчә. 2002 елда президентка кандидатлыкка булган Луис Инасиу Лула да Силваны яклап сайлаулар кампаниясендә катнаша һәм ул президент итеп сайлангач 2003 елның гыйнварында Дилма Русеф энергетика министры итеп билгеләнә. 2005 елның 21 июннән алып Бразилия президенты хакимияте башлыгы була.
2010 елда Бразилия президентына кандидат була һәм сайлаулар кампаниясе барышында аграр һәм сәяси реформалар үткәрү өчен чыгыш ясый, раса квоталарын, ирекле дин тотуны һәм бер җенесле граждан союзларын яклый, үлем җазасына һәм җиңел наркотикларны легализацияләүгә каршы була.
2010 елның 3 октябрендә үткән президент сайлауларының берене турында Дилма Русеф 47,5 миллионнан артык (46,9 %) тавыш җыеп икенче турга чыга, биредә аңа Бразилия социал-демократик партиясеннән кандидат Жозе Серра көндәш була. Икенче тур нәтиҗәләре буенча Русеф 56 % тавыш җыеп Бразилиянең президенты итеп сайлана һәм ил тарихында бу вазифаны үтәгән беренче хатын-кыз була.
2014 елда тагын президентка кандидатурасын тәгъдим итә. 2014 елның 5 октябрендә үткән беренче турда 41,6 % тавыш җыеп икенче турга үтә, биредә аның көндәше булып Бразилия социал-демократик партиясеннән кандидат Аэсио Невес була. Икенче турда Дилма Русеф 51,6 % тавыш җыеп янә президент итеп сайлана.
Шәхси тормышы
Дилма ике тапкыр кияүдә була, хәзер аерылышкан. Икенче никахтан кызы бар.
2009 елда Дилма Русеф яман шеш авыруыннан дәвалана.
Русеф инглиз, француз һәм испан телләрендә ирекле сөйләшә.
Сен-Дизье-л'Евек
Сен-Дизье-л'Евек — Франциянең Бельфор җире департаментында урнашкан коммуна.
Бретя-Ромине
Бретя-Ромине — Румыниянең Хунедоара жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Фримонт (Вопака, Висконсин)
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Казе Бечи (Анкона)
Казе Бечи — Италиянең Марке төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казе Бечи Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Аттийонкур
Аттийонкур (Attilloncourt) — Франциянең Мозель департаментына караган коммуна.
Чауру
Чауру — Румыниянең Горж жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Шарки (Вармия-Мазурия воеводалыгы)
Шарки  — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Гавриил (Воскресенский)
Гавриил (Василий Николаевич Воскресенский,, — , ) — православие дин эшлеклесе, Орёл (1825-1827), Могилёв (1827-1829), Сембер (1840-1841) руханилар семинарияләре ректоры, Җылантау Дөньядан күчү кәшишханәсенең баш рухание (1829-?).
Санта-Мария-ду-Уэсти
Санта-Мария-ду-Уэсти — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Парана штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Прыволле 1
Прыволле 1 (Прыволле 1 ) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Гомельский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
(16586) 1992 RZ6
(16586) 1992 RZ6 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Занд-ам-Майн
Занд-ам-Майн — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
(16586) 1992 RZ6
Тарихы
1992 елның 2 сентябрендә Эрик Эльст тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1992 RZ6» саналган.
Занд-ам-Майн
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Бардакчы (Чумра)
Бардакчы (Bardakçı) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Конья иле Чумра илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Меркез (Мачка)
Меркез (Merkez) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Трабзон иле Мачка илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Эсёнка (Жирардовский повяты)
Эсёнка  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Лундонга
Лундонга — Россия территориясеннән ага торган елга. Кострома өлкәсе, Вологда өлкәсе, Түбән Новгород өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Унжа елгасының сул ярыннан 426 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 89 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Идел су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Унжа елгасы, инештән тамагына чаклы. Кече елга бассейны — Идел, Рыбинск сусаклагычыннан Ука кушылган урынга чаклы, елга бассейны — Иделның өске өлеше, Куйбышев сусаклагычына чаклы (Ука елгасын кертмичә).
Идолга
Идолга — Россия территориясеннән ага торган елга. Сарытау өлкәсе, Волгоград өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга Медведица елгасының сул ярына тамагыннан 512,9 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 91 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Тын су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Медведица елгасы башыннан Терса елгасы кушылган урынга кадәр. Кече елга бассейны — Тын кушылдыклары бассейны, Хопр һәм Северский Донец тамактары арасында, елга бассейны — Тын (бассейнның Россия өлеше).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Карбальеда-де-Вальдеоррас
Карбальеда-де-Вальдеоррас — Испаниянең Оренсе провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гавриил (Зырянов)
Гавриил (Гавриил Михайлович Зырянов,, — , ) — праваслау дин эшлеклесе, Җидекүл бушлыгының баш рухание (1901-?).
Чехи (Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы)
Чехи  — Польшаның Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Гифу (шәһәр)
Гифу — Япония дәүләтенең Гифу префектурасында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Гифу шәһәре 1889 елның 1 июлендә шәһәр статусын ала.
Халкы
2008 елның 1 гыйнварына шәһәрдә 412779 кеше яшәгән. Халык тыгызлыгы - 1 км²-га 2034 кеше тәшкил иткән.
Географиясе
Шәһәр территориясе 202.89 км² тәшкил итә.
(9053) Hamamelis
(9053) Hamamelis — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Карашейх (Догубаязыт)
Карашейх (Karaşeyh) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Агры иле Догубаязыт илчесенә караган бер авыл (köy).
Лажо
Лажо — Франциянең Лозер департаментында урнашкан коммуна.
Шати-Велики
Шати-Велики — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Сен-Жермен-ле-Шатле
Сен-Жермен-ле-Шатле — Франциянең Бельфор җире департаментында урнашкан коммуна.
Фолкленд сугышы
Фолкленд сугышы (Falklands War, Guerra de las Malvinas, tat.lat. Folklend suğışı) — 1982 елда Бөекбритания һәм Аргентина арасында Фолкленд (Аргентинача Мальвин) утраулары өчен сугыш.
Рәсми рәвештә беркем сугышны игълан итмәгән. Ике якның карашы буенча сугыш хәрәкәте үз җиренең хокукларын торгызу өчен булган.
Сугыш хәрәкәтләре нәтиҗәсендә Бөекбритания җиңә һәм әлегә кадәр Фолкленд утраулары белән идарә итә.
Сугышны башлап җибәрүдә Маргарет Тэтчер зур роль уйный.
Низаг тарихы
1833 елда Бөекбритания шушы утрауларны яңадан буйсындыра һәм Аргентина кешеләренең канәгатьсезлеген тудыра.
1981 елда Аргентина хакимлегенә генерал-лейтенант Леопольдо Гальтиери килә һәм ул тарихи гаделлекне торгызырга ниятли.
Бәрелеш
1982 елның 2 апрелендә Аргентина десанты Фолкленд утрауларына төшә, кыска бәрелештән соң британ көчләре чигенә.
Британия премьер-министры Маргарет Тэтчер Фолкленд утраулары кире кайтару өчен зур хәрби-диңгез берләшмәсен җибәрә.
БМО Иминлек Шурасының 3 апрельдә тавыш бирүе нәтиҗәсе буенча: 10 тавыш — риза, 1 тавыш каршы (Панама), 4 дәүләт тавыш бирми кала (СССБны да кертеп) — Аргентина көчләрен утраулардан чыгарырга таләп итә.
12 апрельдә Бөекбритания Фолкленд утрауларын камавын игълан итә.
АКШ Британиягә булыша: утравындагы үз һава хәрби үзәген инглиз очкычларына бирә.
Бомбалаудан соң һәм җирле хәрби хәрәкәтләр нәтиҗәсендә Аргентина көчләре 14 июньдә чигенергә дучар була.
Шулай итеп, Бөекбритания АКШ ярдәме белән ХХ гасырдагы колониаль сугышта җиңә. Шушы җиңү Маргарет Тэтчерга Инглиз Парламентына сайлауларында җиңәргә булыша.
1982 елның 12 октябрендә Лондон шәһәрендә Җиңү тантанасы уза.
Сугыш нәтиҗәләре
Бөекбритания үзенең ерак колониясен саклый. Аргентинада Британиягә каршы зур нәфрәт хисләре туып кала.
Батырылган инглиз эсминец «Шеффилд»та атом-төш коралларының булуын 2003 елда ачыклана. Шулай итеп Атлантикага атом-төш һәләкәте әлегәчә яный.
Гонкат (Калифорния)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
HD181793
HD181793 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Аким Гаврилов
Аким Гаврилов (Аким Андреевич Гаврилов,, — , ) — Советлар Берлеге каһарманы (1945).
Санта-Мария-ду-Эрвал
Санта-Мария-ду-Эрвал — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Риу-Гранди-ду-Сул штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Енгиҗә (Шәрур)
Енгиҗә  (Yengicə ) — Әзербайҗанның Нахчыван Автоном Республикасы Шәрур районына караган авыл.
Зандберг (Бавария)
Зандберг  — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Казе Бибиола (Рагуза)
Казе Бибиола — Италиянең Сицилия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казе Бибиола Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
(16587) Нагамори
(16587) Нагамори — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1992 елның 21 сентябрендә К. Эндатэ, К. Ватанабэ тарафыннан Китами обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1992 SE» саналган.
Чехинь
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Избуха
Избуха — Россия территориясеннән ага торган елга. Сарытау өлкәсе, Волгоград өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга Баланда №828 елгасының уң ярына тамагыннан 14 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 28 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Тын су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Медведица елгасы башыннан Терса елгасы кушылган урынга кадәр. Кече елга бассейны — Тын кушылдыклары бассейны, Хопр һәм Северский Донец тамактары арасында, елга бассейны — Тын (бассейнның Россия өлеше).
Шафарня (Вармия-Мазурия воеводалыгы)
Шафарня  — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Прыволле 2
Прыволле 2 (Прыволле 2 ) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Гомельский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Бардакчы (Чат)
Бардакчы (Bardakçı) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Эрзурум иле Чат илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Ломовская
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
Чаушешть
Чаушешть — Румыниянең Арджеш жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Бретяска
Бретяска — Румыниянең Арджеш жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Пузя
Пузя — Россия территориясеннән ага торган елга. Киров өлкәсе, Түбән Новгород өлкәсе, Мари Ил биләмәләрендә ага. Елга  Лаж елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 12 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Нократ, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Никита Гагарин
Никита Гагарин (Никита Никитович Гагарин,, — , ) — Мәскәү дворяны, Старица (1614-1615), Вәзма (1616-1617), Ржев (1619-1621), Царицын (1623-1624), Псков (1626-1628), Сольвычегодск (1629-1630), Путибел (1632-1634), Казан (1636-1638), Одоев (1640) воеводасы.
Фримонт (Кларк, Висконсин)
Фримонт  — Америка Кушма Штатларының Висконсин штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
HD181810
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
(9054) Hippocastanum
(9054) Hippocastanum — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1991 елның 30 декабрендә Эрик Эльст тарафыннан Верхний Прованс обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1991 YO» саналган.
Эсёнка (Новодворский повяты)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Салкын Чишмә (Минзәлә районы)
Салкын Чишмә — Татарстан Республикасының Минзәлә районындагы поселок.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.8 °C.
Лупсарь
Лупсарь — Россия территориясеннән ага торган елга. Кострома өлкәсе, Вологда өлкәсе, Түбән Новгород өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Святица елгасының уң ярыннан 34 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 17 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Идел су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Унжа елгасы, инештән тамагына чаклы. Кече елга бассейны — Идел, Рыбинск сусаклагычыннан Ука кушылган урынга чаклы, елга бассейны — Иделның өске өлеше, Куйбышев сусаклагычына чаклы (Ука елгасын кертмичә).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Карлис Улманис
Карлис Улманис (Kārlis Ulmanis; 23 август (4 сентябрь) 1877 — 20 сентябрь 1942) — Латвия сәяси һәм дәүләт эшлеклесе, Латвия президенты (1936—1940).
Сермаманьи
Сермаманьи — Франциянең Бельфор җире департаментында урнашкан коммуна.
Карлис Улманис
Тәрҗемәи хәл
Карлис Улманис Лифляндия губернасы Добеле өязенең «Пикшас» утарында (хәзер Латвиянең Добеле краена карый) таза тормышлы крестьян гаиләсендә туа. Гаиләдә өченче бала булган.
Лейпциг авыл хуҗалыгы институнында (Алмания) һәм Небраска университетында (АКШ) укый. 1913 елда Латвиягә кайта.
1917 елда — Вакытлы хөкүмәтнең Лифляндия губернасы буенча комиссары. «Латыш крестьян берлеге»не (Latviešu Zemnieku savienība) оештыручыларның һәм лидерларның берсе. 1918—1921 елларда — Латвия Вакытлы хөкүмәтенең рәисе.
1921—1934 еллар периодында — премьер-министр (4 тапкыр), хәрби министр, тышкы эшләр министры (4 тапкыр), авыл хуҗалыгы министры (2 тапкыр).
1934 елның 15 маенда премьер-министр постында булган Улманис хәрби борылышны оештыра: парламентны һәм бөтен сәяси фиркаләрне куып тарата, ә 1936 елда үз-үзеңне президент постына билгели. Рәсми рәвештә «милләт атасы» һәм «юлбашчы» исемнәрен йөрткән.
(16588) Джонги
(16588) Джонги — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1992 елның 23 сентябрендә Элеанор Хелин тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1992 ST» саналган.
Карлис Улманис
Тәрҗемәи хәл
Латвиягә совет гаскәрләр кергәннән соң, 1940 елның 21 июньдә отставкага чыга; совет хөкүмәтенә пинсә бирү һәм Швейцариягә китү турында үтенеч белән мөрәҗәгать итте. 1940 елның 22 июньдә Мәскәү аша Ворошиловскка депортацияләнә. 1942 елның 1 августта Красноводск шәһәренә күчерелә; юлда дизентерияне эләктерә һәм шул ук елның 20 сентябрендә үлә.
Аттиньи (Мозель)
Аттиньи (Hattigny) — Франциянең Мозель департаментына караган коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 13,14 км².
Искәрмәләр
Аттиньи (Мозель)
Зөһрә Акчурина
Тәрҗемәи хәле
1862 елда Сембер губернасы Сөнгәләй өязе Зөябаш (хәзерге Сембер өлкәсе Барыш районы Иске Тимошкино шәһәр тибындагы бистәсе) авылында туган. Әтисе — Әсфәндияр, әнисе — Фатыйма. Балачагы Коромысловка утарында үтә. Өй шартларында яхшы белем һәм мөселман тәрбиясе ала. гаиләләреннән үрнәк алып, әти-әнисе рус милләтеннән булган гувернантка яллый, ул Зөһрәгә рус теле, рус әдәбияты, музыка өйрәтә.
Кияүгә чыгу
Әтисенең энесе Ибраһим Курамша улы Акчурин (1859—?), Сембер кадет корпусын тәмамлагач, Кырымга дәваланырга барганда, аннан Зөһрәне дә алып баруын үтенәләр. 1880 елда Кырымда Акчуриннар Бакчасарай башлыгы (голова) Исмәгыйль Гаспралы (1851—1914) белән күрешәләр. И. Гаспралының Россия мөселманнары өчен рус һәм Аурупа мәдәниятен алырга кирәклеге турында язылган «Рус мөселманнары» брошюрасы белән танышкач, Акчуриннар аның үзләренә якын фикердәш булуына инаналар. Зөһрә туташ белән беренче очрашулары турында, И. Гаспралы: «Өстемә кайнар су түгелгән кебек булды» дип искә ала. Сембергә әйләнеп кайткач, Зөһрә беренче булып үзе И. Гаспралыга хат яза. Хатлар алышкач, бераздан язмышларын бәйләргә карар кылалар. 1881 елда Мәкәрҗә ярминкәсендә очрашкач, И. Гаспралы Ибраһим Акчуриннан Зөһрәнең әтисе белән үзе арасында арадашчы булуын үтенә, ләкин ризалыгын ала алмый. Үзе Коромысловкага барырга карар кыла. Күрше рус авылында туктап, Зөһрәгә килүе турында хәбәр җибәрә. Ләкин Әсфәндияр әфәнде атаклы нәселдән чыккан кызын үзен язучы дип таныткан, хатын аерган И. Гаспралыга бирергә риза булмый, аны өеннән куа. Ләкин яшьләр бергә булырга карар кылалар. Төнлә ике шаһит катнашында яшерен «алдым-бирдем» килешүе төзиләр. Иртән килешүне Әсфәндияр әфәндегә күрсәтәләр. Кызның әтисе фабрикадагы эшне туктатып, эшчеләргә чакырылмаган кунакны кыйнап куарга боера. И. Гаспралыны өстендә шәһәр головасының алтын белән чигелгән мундиры булу коткара, эшчеләр мондый мундирлы кешегә кул күтәрергә җөрьәт итмиләр. И. Гаспралы, яклау өмет итеп, Уфага мөфти С. Тәфкилев янына бара. Мөфти шаһитләр алдында ясалган «алдым-бирдем» килешүен дөрес дип таба, нәсел башы Тимербулат Курамша улы Акчуринга (1826—1906) эшне тыныч юл белән хәл итәргә тәкъдим итә. Акчуриннар туй мәҗлесе үткәрергә карар кыла.
Туй вакыйгасы турында Гаяз Исхакыйның «Ил» газетасында И. Гаспралы вафатыннан соң чыккан «Исмәгыйль бәк, Зөһрә ханым Гаспринскийлар» мәкаләсе Акчуриннар нәселендә ризасызлык тудыра. Ибраһим Акчурин, Мәхбүбҗамал Акчурина җавап мәкаләләре язалар, алар, туй вакыйгасы баштарак ике гаилә арасына күләгә төшерсә дә, соңыннан гаиләләр арасында дуслык урнашуына басым ясый. Риза Фәхретдин үзенең «Мәшһүр ханымнар» хезмәтендә Зөһрә Акчуринаны «татар хатыннары арасында энҗе бөртеге» дип атый, мәгърифәткә хезмәт итү теләге көчле булу сәбәпле, туганнары риза булмаса да, туган Сембер губернасын калдырып, Кырымга, Бакчасарайга китеп бара, дип искә ала.
Тәрҗеман
32 яшьлек И. Гаспралы 1883 елның апрель аенда да рус һәм татар телләрендә «Тәрҗеман» газетасы чыгаруга рөхсәт алуга ирешә. 21 яшьлек Зөһрә Акчурина иренең башлангычын хуплый. Үзенең бирнәсен, бизәнү әйберләрен газета нәшир итә башлау эшенә сарыф итә. 5-6 ел дәвамында газетаның барлык язу-сызу эшләрен, документациясен алып бара, яңа абүнәчеләр җәлеп итүне үз өстенә ала. Газетаны чыгара башлаганда, басу машинасын ирле-хатынлы алмаш-тилмәш кул белән үзләре әйләндереп, газетаны басалар, баскач, фальцевать итәләр, адресын язалар, марка ябыштыралар, почтага илтәләр. Абунәчеләргә газетаның чираттагы санын җибәргәч, яңа санын эшләргә тотыналар. И. Гаспралы газетаның русча өлеше өчен мәкаләләрне, гадәттә, русча яза, төрки телне иренә караганда яхшырак белгән Зөһрә Акчурина ул язган текстны төзәтә, гадиләштерә, татарчага тәрҗемә итә. Атнага 1-2 сан чыккан, кечкенә форматлы газетаның бер ягында русча текст, икенче ягында татарча текст урнаштырыла. Газетаның тиражы да үсә. Беренче елда (1883) газетаны 320 абәүнәче алдырса, 1884 елда 406, 1885 елда 1000 кеше алдыра. Газета ХХ гасыр башында гына чыгымнарын каплый башлый. 20 ел эчендә И. Гаспралы һәм Зөһрә Акчурина үзләренең даими укучыларын әзерләүгә ирешәләр. Ире эш белән башка шәһәрләргә киткән вакытларда, газета чыгару эше тулысынча З. Акчурина өстендә була. Ул килгән хатларга җавап яза, Идел-Урал ягыннан килгән мәкаләләрне газета өчен әзерләп, бастыра. Газета аякка баскач, З. Акчурина мөхәрририяткә хезмәткәрләр ала, үзенең бертуган энеләрен (Мөхәммәтша, Әхмәттша, Ибраһим Акчуриннар) газета эшенә тарта. 1893 елның апрель аенда, газетаның 10 еллыгын бәйрәм иткәндә, Иран шаһиншаһы һәм Бохара әмире вәкилләре И. Гаспралыга орденнар тагалар. Бакчасарай головасы Мостафа Давыдович Зөһрә Акчуринаны «Россия мөселман хатын-кызлары арасында беренче журналист» дип атый, Кырым төркиләре исеменнән аңа алтын брошь бүләк итә. Казан вәкилләре «милләт анасы» исемен бирә.
Җәдит мәктәбе
1893 елда З. Акчурина үз акчасына Бакчасарайда кызлар өчен башлангыч мәктәп ача һәм ун ел буе аны җитәкли. Үз мәктәбенә үрнәк итеп, 1883 елдан Зынҗырлы мәдрәсәсе каршында эшләп килүче малайлар өчен үрнәк башлангыч мәктәпне ала.
Гаиләсе
Ире Исмәгыйль Гаспралы (1851—1914)
1903 елның 13 апрелендә, тиф белән авырып, үлә. Бакчасарайда Хаҗи Гәрәй хан төрбәсе янында җирләнә. Россия империясенең төрле төбәкләреннән, кайгы уртаклашып, 300 хат-телеграмма килә.
Семён Гагарин
Семөн Гагарин (Семён Никитич Гагарин,, — , ) — Мәскәү дворяны, Биләү (1613-1614), Невел (1614-1615), Верхотурье (1627-1629), Новгород (1631-1632) воеводасы, Торопец (1611-1613), Казан (1616-1619) шәһәрләренең икенче воеводасы.
Лангонь
Лангонь — Франциянең Лозер департаментында урнашкан коммуна.
Санта-Мария-Мадалена (Рио-де-Жанейро)
Санта-Мария-Мадалена  — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Рио-де-Жанейро штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Карашейх (Адилҗеваз)
Карашейх (Karaşeyh) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Битлис иле Адилҗеваз илчесенә караган бер авыл (köy).
Сөләйман Сани Ахундов
Сөләйман Сани Ахундов (سلیمان ثانی آخوندزاده, Süleyman Sani Axundov; 1875 елның 3 октябре, Шуша — 1939 елның 29 марты, Бакы) — Азәрбайҗан драматургы, журналист, балалар язучысы һәм педагог. Мирза Фатали Ахундов белән буталчык булмас өчен ул «Сани» тәхәллүсен (гарәп. «икенче») ала.
Тормыш юлы
Сани Ахундов бәк гаиләсендә Елизаветполь губернасының Шуша шәһәрендә (хәзер Гәнҗә, Азәрбайҗан) туа һәм 1894 елда Горида (Гөрҗистан) Кавказ арты укытучылар семинариясен тәмамлый. Ул алдагы тормышын педагогикага һәм журналистикага багышлый.