cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Заһит Хәбибуллин
Иҗат
Аның «Сагыну», «Гөлләрем», «Бормалы су», «Казан кызы», «Казах дустыма», «Яшьләр вальсы», «Шинель» һәм башка күп җырларында заман яңгырашы ишетелә, халыкның уйлары, кичерешләре чагыла.
Заһит Хәбибуллин 1983 елда вафат була.
Ямбахтино (Канаш районы)
Ямбахтино (Ямпах, Ямбахтино) — Чуашстанның Канаш районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429316. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97216880007. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2100700010500.
Поченик
Поченик — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Ямбахтино (Канаш районы)
Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2134.
Поченик
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ямбахтино (Канаш районы)
Халык
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 65 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (100%).
Думан (Чан)
Думан (Duman) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Чанаккале иле Чан илчесенә караган бер авыл (köy).
Миранда-ду-Дору (район)
Миранда-ду-Дору  — Португалиянең Браганса округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Котып балкышы
left|200px|thumb|[[Әләскә]] Җир шарында балкыш күбесенчә полюсларда күзәтелә. Башка Кояш системасы планеталарында исә балкыш ешрак була.
Авон
Авон (Avosnes) — Франциянең Кот-д’Ор департаментына караган коммуна, Витто кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 11.54 км².
Инкая (Алтыэйлүл)
Инкая (İnkaya) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Балыкесир иле Алтыэйлүл илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Вилле-ле-Лак
Вилле-ле-Лак — Франциянең Ду департаментында урнашкан коммуна.
Вочемола (Алесандрия)
Вочемола — Италиянең Пьемонт төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Вочемола Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Марвин (Көньяк Дакота)
Марвин  — Америка Кушма Штатларының Көньяк Дакота штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тәрхан
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Черемха-Весь
Черемха-Весь — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Джад (Төньяк Дакота)
Джад  — Америка Кушма Штатларының Төньяк Дакота штатында урнашкан шәһәр.
Тәрхан
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: татарлар (100%).
Джад (Төньяк Дакота)
Тарихы
Джад шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Нове Островите
Нове Островите — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Черемха-Весь
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Нове Островите
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Марвин (Көньяк Дакота)
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Вулька-Минска
Вулька-Минска — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Серваәәре
Серваәәре (Servaääre) — Эстониянең Ида-Вирумаа өязендә урнашкан авыл.
Родмонга Потапова
Потапова Родмонга Кондратьевна (27 апрель 1936 ел, Улан-Батор) — ССРБ һәм Россия тел белгече. Филология фәннәре докторы (1983), профессор (1987), Россия Федерациясенең атказанган югары мәктәп хезмәткәре, хөрмәтле вице-президенты, Фонетика фәннәре буенча Халыкара җәмгыятьнең (ISPhS) мактаулы вице-президенты, гамәли һәм эксперименталь лингвистика кафедрасы мөдире, МГУ-ның гамәли һәм математик лингвистика институты директоры.
Биографиясе
1959 елда Морис Торез исемендәге Мәскәү дәүләт чит ил телләре институтының немец теле факультетын тәмамлый (хәзер МГЛУ-Мәскәү дәүләт лингвистика университеты). 1959—1963 елларда — гомуми һәм роман−герман тел гыйлеме кафедрасы аспиранты (гыйльми җитәкчесе — профессор Н. А. Слюсарев).
1965 елда ул «Различные типы слогов стека (экспериментально−фонетические исследование)» темасына Морис Торез исемендәге Мәскәү дәүләт чит ил телләре институтында кандидатлык диссертациясе яклый. 1981 елда А. А Жданов исемендәге Ленинград дәүләт университетының филология факультетында «Сегментно-структурная организация речи (экспериментально-фонетическое исследование)» темасына докторлык диссертациясе яклый.
1995 елдан алып Мартин-Лютер исемендәге Галле-Виттенберг университеты (Галле каласы, Алмания) белән хезмәттәшлек итә; 2013 елның гыйнварыннан Р. К. Потапова Галле-Виттенберг университетының речеведение буенча гыйльми совет әгъзасы булып тора. Сөйләм коммуникациясе буенча Халыкара ассоциация чикләрендә (ISCA — International Association Communication Speech) Көнчыгыш Аурупа илләрендә бу юнәлештә гыйльми тикшеренүләр буенча координатор булып тора.
550-дән артык фәнни хезмәте бар. Р. К. Потапова җитәкчелегендә75 кандидатлык һәм 9 докторлык диссертациясе язылган һәм якланган.
Уллары: Вл. В. Потапов һәм Вс. В. Потапов.
Бүләкләре һәм премияләре
Аның исеме кертелгән:
Р.К. Потапованың «Югары белемгә күренекле өлеш керткән өчен»АБҖ сертификаты бар (1992).
(2647) Сова
(2647) Сова  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1980 елның 29 сентябрендә Зденка Ваврова тарафыннан Клеть обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1980 SP» саналган.
П'етроаса (Вилча)
П'етроаса — Румыниянең Вилча жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Мосонсильо
Мосонсильо — Испаниянең Сеговия провинциясендә урнашкан муниципалитет.
П'етроаса (Вилча)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Мосонсильо
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Колдвелл (Айдахо)
Колдвелл  — Америка Кушма Штатларының Айдахо штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Колдвелл шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Яңа Тамъян (Шаран районы)
Яңа Тамъян — Башкортстанның Шаран районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 452632, ОКАТО коды — 80258810006.
Ламашы
Ламашы (Ламашы ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Слонимский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Пожаньки (Глыбоцкий районы)
Пожаньки (Пожанькі ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Глыбоцкий районында урнашкан авыл.
Тарихы
1921-1945 елларда Польша Республикасы Виленский воеводалыгы Дисенский өязе Празароки гминасы составында авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Мирандела (приход)
Мирандела  — Португалиянең Браганса округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Квяткувек (Лодзь воеводалыгы)
Квяткувек  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
ZNF502
ZNF502 —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
Фонтен-Сен-Мартен
Фонтен-Сен-Мартен — Франциянең Рона департаментында урнашкан коммуна.
Почехова
Почехова — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Диксонвилл (Пенсильвания)
Диксонвилл  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Диксонвилл халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Нове Поляшки
Нове Поляшки — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Муньоверос
Муньоверос — Испаниянең Сеговия провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Аво (Кот-д’Ор)
Аво (Avot) — Франциянең Кот-д’Ор департаментына караган коммуна, Грансе-ле-Шато-Нёвель кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 21.67 км².
Вулька-Мленцка
Вулька-Мленцка — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Сесники
Сесники (Sesniki) — Эстониянең Вырумаа өязендә урнашкан авыл.
Лос-Текес
Лос-Текес (Los Teques) — Венесуэланың Миранда штатында урнашкан шәһәр.
Тарих
1777 елда нигезләнгән.
Инкая (Караҗабей)
Инкая (İnkaya) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Бурса иле Караҗабей илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
NGC 7372
NGC 7372 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда   тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Далья
Далья — Россия территориясеннән ага торган елга. Пермь крае, Киров өлкәсе, Удмуртия биләмәләрендә ага. Елга  Колыч елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 17 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Чулман кушылдыклары бассейны Агыйдел кушылганчы, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Вилле-Сен-Мартен
Вилле-Сен-Мартен — Франциянең Ду департаментында урнашкан коммуна.
Чернице (Подлясье воеводалыгы)
Чернице  — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Пожаньки (посёлок)
Пожаньки (Пожанькі ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Сенненский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Лабетс-Биске
Лабетс-Биске — Франциядә урнашкан коммуна, Атлантик Пиренейлар департаментында урнашкан.
ZNF503
ZNF503 —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
Куныр буга
Куныр буга, Көрән буга (Ҡуңыр буға) — башкорт эпосы, башкорт халкының авыз-тел иҗаты өлгесе.
Шушы эпос белән бәйле башкорт халык җырыла бар.
Сурәтләү
«Куныр буга» эпосын башлангыч тапкыр 1865 елда Руф Игнатьев язып ала һәм «Оренбургские губернские ведомости» басмасында чыгара (№ 32, 218-219 б.).
Эпосның башка вариантларын Буранголов Мөхәммәтша Абдрахман улы, К Мәргән, Галимов Сәлам Галим улы һәм башкалар язып алган. 1969 елда Шәкүров Рәшит Закир улы әсәрнең тагын бер вариантын Аскар авылында М. Мирхәйдәровтан язып ала.
Барлыгы эпосның Башкортстанда, Самар һәм Ырынбур өлкәләрендә язып алынган уннан күчү варианты теркәлгән. Алар Россия Фәннәр Академиясе Уфа Гыйльми Үзәгенең фәнни архивында саклана.
«Куныр буга» әсәренә хайваннар турында башкорт хикәятләре («Аксак такыр», «Кара юрга») керә. Бу эпоста бәхет һәм иминлек китерүче изге малга ышану ята.
Эпик хикәяттә сыер малының хуҗасы белән каршылыгы сүрәтләнә. С. А. Галин фикеренчә, әсәрдә матриархат белән патриархат көрәше чагыла.
Эпоста Учалы районына караган Курташ (Корташ), Белорет районы биләмәсендәге Ямантау, Ирәмәл, Раз, Кагыла, Әбҗәлил районының горурлыгы булган Кыркты таулары аңга алына.
Югары Марьюга
Югары Марьюга — Россия территориясеннән ага торган елга. Архангельск өлкәсе, Вологда өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Марега елгасының уң ярыннан 25 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 12 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Онега елгасы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Онега.
Джеймстаун (Төньяк Дакота)
Джеймстаун  — Америка Кушма Штатларының Төньяк Дакота штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Джеймстаун шәһәре  елда нигезләнгән.
Могадору (район)
Могадору  — Португалиянең Браганса округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Джеймстаун (Төньяк Дакота)
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Могадору (район)
Географиясе
Мәйданы —.
Поштена Вас
Поштена Вас — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ланцавичы
Ланцавичы (Ланцавічы ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Мастовский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
(2228) Союз-Аполлон
(2228) Союз-Аполлон  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Думанкая (Гүнейсу)
Думанкая (Dumankaya) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Ризе иле Гүнейсу илчесенә караган бер авыл (köy).
Маунд-Сити (Көньяк Дакота)
Маунд-Сити  — Америка Кушма Штатларының Көньяк Дакота штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Квяткувка
Квяткувка — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
П'етроаса (Виртешкою, Вранча)
П'етроаса — Румыниянең Вранча жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Руф Игнатьев
Мәскәүдә Азеевский исемендәге көнчыгыш телләре институты, Париж консеваториясен белем ала, 16 җәмәгать һәм комитетның, шул исәптән Мәскәү археология җәмгыйәтенең хокуклы әгъзасы.
1865 елда Руф Игнатьев «Куныр буга» башкорт эпосын башлангыч тапкыр язып ала һәм «Оренбургские губернские ведомости» басмасында чыгара (№ 32, 218-219 б.).
1867 елда Башкортстан территориясендә башлангыч тапкыр борынгы курганны казу эшләрен башкара. Уфа губернасының археологик картасын төзү эшен башлый.
Дмитриева Поляна
Почта индексы — 452630, — 80258815001.
Муньопедро
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
NGC 7373
NGC 7373 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда   тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Дир-Лейк (Файетт округы, Пенсильвания)
Дир-Лейк  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Дир-Лейк халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ямурза
Ямурза (Ямурсавар, Ямурза) — Чуашстанның Канаш районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429282. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97216862006. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2100700010600.
Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2134.
Халык
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 336 кешенең яшәве мәгълүм.
Вочето (Рьети)
Вочето — Италиянең Лацио төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Вочето Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Үзәк Апеннин тауларыннан көнбатышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Сибери
Сибери (Siberi) — Эстониянең Ляэне-Вирумаа өязендә урнашкан авыл.
Вулька-Моджейова
Вулька-Моджейова — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
ZNF506
ZNF506 —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
Әлдермеш
Әлдермеш — Татарстан җɵмһүрᴎятсының Биектау районындагы авыл. Әлдермеш авылы район үзәге тимер юл стаʜсaсе Биектаудан — 12, Казаннан 22 чакрым ераклыкта урнашкан.
Халык саны — 523 тирәсендә. ᴨyчᴛьı индексы — 422711.
Тарих
Авыл атамасы Казан ханлыгы чоры авыллары исемлегендә күрсәтелгән. Казан өязенең теркәү кенәгәсендә (1602— 1603) авыл еш телгә алына, анда йомышлы һәм ясаклы татарлар яшәве әйтелә. Эпиграфист Һ. Йосыпов Әлдермеш авылы зиратында XVI йөзнең беренче яртысында куелган кабер ташлары таба. Бу ташларны археологлар да билгеләгән. 1646 ел 30 май датасы белән авыл атамасы И. П. Ермолаев төзегән тарихи хезмәттә дә күрсәтелә. XVIII йөзгә нисбәтле тарихи чыганактан күренгәнчә, Әлдермеш авылында 137 йомышлы, 46 ясаклы татар яшәгән.
А. Артемьев Әлдермеш турында мондый мәгълүмат бирә: «Авылдагы (Олы Әлдермеш) 139 хуҗалыкта 581 ир-ат һәм 580 хатын-кыз көн иткән, бер мәчет эшләгән. Мишаевка (Кече Әлдермеш) авылындагы 30 йортта 44 ир-ат һәм 46 хатын-кыз яшәгән».
Олы Әлдермеш авылы җәмгыятенә кергәннәр. Авылда бер агач мәчет, мәктәп, су тегермәне, кабак һәм өч җил тегермәне булган. Кече Әлдермеш авылындагы 50 хуҗалыкта 187 ир-ат һәм 174 хатын-кыз көн иткән, алар Кече Әлдермеш авылы җәмгыятен төзегәннәр. Авылда бер агач мәчет булган». Олы Әлдермеш һәм Кече Әлдермеш авыллары турында И. А. Износков хезмәтендә түбәндәге мәгълүматлар бар: «Сая суы янына, Уржум сәүдә юлына урнашкан Олы Әлдермеш авылының икенче исеме — Әлдермеш-Казаклы (Лашман). Андагы 155 хуҗалыкта ислам дине тотучы 498 ир-ат һәм 537 хатын-кыз яшәгән, алар Олы Әлдермеш авылы җәмгыятенә кергәннәр. Тормыш-көнкүрешләре уртача булган, тегермәнчелек, тимерчелек, умартачылык белән шөгыльләнгәннәр». Кече Әлдермешнең Әлдермеш-Ясаклы дип аталуы искәртелә. Авылдагы 53 хуҗалыкта ислам дине тотучы 190 ир-ат һәм 186 хатын-кыз исәпләнгән, алар Кече Әлдермеш авылы җәмгыятенә кергәннәр. Тормыш-көнкүрешләре уртача булган, тегү теккәннәр, чабата үргәннәр, пыяла куйганнар һәм умартачылык белән шөгыльләнгәннәр. 1898 елда басылып чыккан белешмәдә күрсәтелгәнчә, Олы Әлдермеш һәм Кече Әлдермеш авылларында татарлар яшәгән. К. П. Берстель бастырып чыгарган тарихи белешмәдән Олы Әлдермештә — 876, Кече Әлдермештә 456 татар кешесе яшәгәнлеге күренә.
Авыл атамасы Шиһабетдин Мәрҗани хезмәтләрендә, Мелла Хәмид бине Мортаза бине Нурмөхәммәд әл-Казани әл-Әлдермеши исемле кешене сыйфатлаганда искә алына. Бу шәхес заманының укымышлы кешеләреннән белем ала. Руслар хакимлеге чорында Казан шәһәрендә мөселманнарга башлангыч белем бирү һәм мәдрәсәләр ачу турында беренче булып шушы кеше башлап йөргән дигән фикер бар. Ул Казан шәһәренең Яңа Бистәсендәге Урта мәчеттә мелла Мәхмүдкә ярдәмче имам була.
Әлдермеш авылында мәдрәсә XVIII йөздә ачыла. Әлегә кадәр сакланып калган мәчет 1899 елда салынган. Ул 1832 елда салынган мәчетне алмаштырган. Мәхәлләдә 533 ир-ат исәпләнгән. 1896 елның 10 маеннан дини эшләрне алып бару Габдулла Габдрахман улы Сәлимовка йөкләнә (1872 елда туган). Ул мәхәллә мәдрәсәсе җитәкчесе дә була. Мәдрәсәдә XX йөз башында 72 ир бала һәм 57 кыз бала укыган.
Авыллары оешуны өлкәннәр болай сөйли.
Билгеле булганча, Казан ханлыгы яулап алынганнан соң, рус хакимиятләре татарларны Казаннан 40 чакрым читкә куалар. Шул вакытта хәзерге Дәрвишләр бистәсе (Дербышки) тирәсендәге авылдан беренче булып Әлдермеш бабай, ике татар кешесен ияртеп, шушы урынга килеп утыра. Алар белән бергә бер чирмеш тә була. Әлдермештә әле дә чирмеш нәселе дип атала торган, ләкин күптән ислам динен кабул иткән тамырлар бар икән. Татарлар һәм марилар дистәләгән еллар бергә яшәгән – авылның бер очында марилар, икенчесендә татарлар. Ике халык та ислам динендә булган, мәчетләр төзегән.
Әлдермеш авылы Сая суы буена утырган. Авыл яныннан олы юл уза. Шунда автобус, машина көтә торган урынны Лашман дип атыйлар. Сугышка кадәр елга буенда Мишавка дигән рус авылы булган. Сугыштан соңгы авыр елларда уpыcлар күчеп киткәннәр. Ул авыл урынын халык хәзер Мишәүкә дип йөри. Мишәүкә авылының бер очында, тау башында Сидор исемле рус торган. Тау итәгеннән чыккан чишмәне Сидеркә чишмәсе дип йөртәләр. Авылдан бер чакрым тирәсе ераклыкта Мишәүкә авылының зираты бар.
Авыл белән янәшә генә печән чаба торган урын бар. Аны Дегетле баз дип атыйлар. Олылар әйтүе буенча, элек анда дегет кайнатканнар. Авылдан чыгып күрше Кавал авылына барган юлда Каенлы саз дигән урын кала.
Этимология
Авыл исеме барлыкка килүнең берничә варианты бар. Беренчесе - «алдыр» дигән мари сүзе («сыра салу өчен зур чүмеч» дигәнне аңлата) һәм «мыш» фигыль кушымчасыннан ясалган. Бу версияне янәшәдә урнашкан «Чирмеш зираты» һәм башка мари yрыʜатнары (мәсәлән, «Каймары», «Раскалан», «Мари башы») исбат итә.
Авыл атамасының килеп чыгышына икенче версия Казан феодалы, нугай татарларына мөнәсәбәтле булган Галидәрвиш исеме белән бәйле. Заманалар үткән, ул Әлдермеш булып кыскарган. Хәзер Дәрвишләр бистәсе (Дербышки) дип йөртелгән бистә исеме дә шушы феодал исеменә нисбәтле рәвештә барлыкка килгән.
Демография
Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): татарлар.
Табигать
Авылның табигате матур. Куян оясы, Тора, Сидеркә, Дегетле баз һәм башка ермак-елгалар суларын Сая инешенә коялар. Басуда Каенлы саз күле, Раскалан, Күперле тау, Караңгылык, Бакалы, Үрмәт һ. б. болыннар бар. Әлдермештә Чирмеш зираты, Әүлия кабере, Изгеләр зираты, Изгеләр чишмәсе, Әкәй алачыгы дип аталган урыннар билгеле. Алар авылның үткәнен, тарихын искә төшереп торалар.
Климат
Климат уртача континенталь. көппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.1 °C.
Валера
Валера (Valera) — Венесуэланың Трухильо штатында урнашкан шәһәр.
Тарих
1820 елда нигезләнгән.
Пожаньки Вяликия
Пожаньки Вяликия (Пожанькі Вялікія ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Мёрский районында урнашкан авыл.
Майолика
Майолика (Maiolica) — төсле балчыкны изеп эшләгән һәм өстенә калын ялтыравык йөгертелгән керамик әйберләр (төзелеш плитәләре һ. б.).
Пожаньки Вяликия
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Майолика
Көнчыгыш архитектурасында бизәк төшерүнең үзенә генә хас мәдәни ысулы бар: анда үсемлек һәм геометрик сурәтләр чиратлашып бара, шуңа күрә аны аурупалылар арабескалар дип атаганнар.
Алтын Урда керамикасында күбрәк зәңгәр һәм яшел төсләрнең төрле төсмерләре кулланылган; бизәкләр белән аралаштырып һәм гарәп хәрефләре белән искиткеч матур итеп язган язуларны үтә күренмәле глазурь белән каплагач, һәркем сокланырлык чын сәнгать әсәре килеп чыккан.
Татар телендә мозаик һәм майолик плитәләрне гади генә итеп чынаяк кирпеч дип атаганнар, ягъни матур, ялтыравыклы кирпеч дигән сүз.
Вугум
Вугум — Россия территориясеннән ага торган елга. Омск өлкәсе, Новосибирск өлкәсе, Төмән өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Ава елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 15 км.
Туңгатар
Туңгатар (Туңғатар, Тунгатарово) — Башкортстанның Учалы районындагы авыл. 2010 елның 14 октябренә дию халык саны 504 кеше торган. Индексы — 453714, ОКАТО коды — 80253884005.
Вугум
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Иртеш елгасы кушылдыклары бассейны Ишем кушылганчы, елга бассейны — Иртеш.
Туңгатар
Халык саны
Авылда төрле елларда Башкортстан ягын өйрәнүче, Башкортстан археологиясенә нигез төзәүче Руф Игнатьев һәм галим-археолог, антрополог, этнолог Сергей Руденко яшәгән.
Вугум
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Инкая (Османгази)
Инкая (İnkaya) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Бурса иле Османгази илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Фонтен-сюр-Сон
Фонтен-сюр-Сон — Франциянең Рона департаментында урнашкан коммуна.
Нове Пруси
Нове Пруси — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Чехи-Заблотне
Чехи-Заблотне — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
ZNF507
ZNF507 —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
Сигала күла
Сигала күла (Sigala küla) — Эстониянең Хийумаа өязендә урнашкан авыл.
Вилле-су-Монрон
Вилле-су-Монрон — Франциянең Ду департаментында урнашкан коммуна.
Равил Фәхруллин
Фәхруллин Равил Фәрит улы (1981 елның 11 апреле, Ракитное (Ракитное районы), Киев өлкәсе, Украина ССР) — биохимик, функциональ биологик материаллар һәм бионанотехнология өлкәсендә белгеч. Биология фәннәре докторы, КФУның Фундаменталь медицина һәм биология институтының баш гыйльми хезмәткәре.
Чынаяк кирпеч
Татар телендә мозаик һәм майолик плитәләрне гади генә итеп чынаяк кирпеч дип атаганнар, ягъни матур, ялтыравыклы кирпеч дигән сүз.
Равил Фәхруллин
Тормыш юлы
2003 елда «биохимия» юнәлеше буенча Казан дәүләт университетының биология-туфрак белеме факультетын кызыл диплом белән тәмамлый. 2006 елда шушы ук факультетта биохимия буенча кандидатлык диссертациясен яклый. Диссертация пьез-кварц биосенсорлары өчен ДНК-лы наноэлпәләрне җитештерү,сыйфатлары һәм аларны куллану темасына багышланган.
2006 — 2007 елларда Һалл университетының (Бөекбритания) табигый фәннәр һәм инженерия факультетында магистрлык белемен алып, химия һәм нанотехнология белгечлеге буенча магистр дәрәҗәсенә ия була. 2011 елда Казан федераль университетында микробиология буенча докторлык диссертациясен яклый. Бу юлы диссертация темасы полиэлектролитлар һәм нанокисәкчекләр кулланып, микроорганизмнарның күзәнәкләрен функциональләштерүгә багышлана.
2017 елдан — КФУның Фундаменталь медицина һәм биология институтында Бионанотехнология фәнни-тикшеренү лабораториясендә баш гыйльми хезмәткәр.
2017 елда Британиянең Патша химия җәмгыятенең хакыйкый әгъзасы (Fellow) итеп сайлана. Британиядәге RSC Advances химия журналының өстәмә мөхәррире.
Фәнни эшчәнлек
Равил Фахруллин функциональ композит биоматериаллар төзү һәм аларны куллану өлкәсендә эшли. Эзләнүләренең төп юнәлешләре:
Халыкара хезмәттәшлек
Равил Фәхруллин Бөекбританиядә Һалл университетында һәм Шеффилд университетының Крото тикшеренү институтында, Төркиядә Истанбул шәһәрендәге Едитепе университетында, Италиядә Палермо университетында һәм АКШта Луизиана техник университетының Микроҗитештерү институтында эшләгән. Шулай ук ул Россия фундаменталь тикшеренүләр фонды хуплаган берничә халыкара проектны җитәкли.
Төп хезмәтләр
Scopus'ның 2019 елгы мәгълүматларына күрә, Равил Фәхруллин 90нан артык фәнни публикациянең авторы булып тора, аларга җәмгысе 2600 тапкыр сылтама ясалган; Һирш индексы — 32.
(2975) Спар
(2975) Спар  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Ланявичы
Ланявичы (Ланявічы ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Гродзенский районында урнашкан авыл.
(2975) Спар
Тарихы
1970 елның 8 гыйнварында H. Potter, A. Lokalov тарафыннан Cerro El Roble обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1970 AF1» саналган.
Прагерсько
Прагерсько — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Айен
Айен (Ayen) — Франциянең Коррез департаментына караган коммуна, Аржанта кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 13,16 км².
Кедоси
Кедоси — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Крутая (Коми)
Крутая (Крутая) — Коми Республикасының Сосногорск районында урнашкан авыл.
Климат
Крутая климаты уртача-континенталь. Кыш озын, салкын, ә җәй кыска, гадәттә җылы, яисә салкынча. Биредә кырау җәен дә күзәтелә. Җәй көне циклоннар активлыгы сүлпәнәя, көзен исә киресенчә, үсә, шуңа күрә дә явым-төшем күләме арта. Көз белән яз салкын.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: билгесез
Диеринг (Төньяк Дакота)
Диеринг  — Америка Кушма Штатларының Төньяк Дакота штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Диеринг шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Эл-Тигре
Эл-Тигре (El Tigre) — Венесуэланың Ансоатеги штатында урнашкан шәһәр.
Тарих
1933 елда нигезләнгән.
Нава-де-ла-Асунсьон
Нава-де-ла-Асунсьон — Испаниянең Сеговия провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Коттонвуд (Айдахо)
Коттонвуд  — Америка Кушма Штатларының Айдахо штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Коттонвуд шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Пожарцы
Пожарцы (Пожарцы ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Паставский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Вулька-Моджейова-Колёния
Вулька-Моджейова-Колёния — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Моймента (Виньяйш)
Моймента  — Португалиянең Браганса округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Дифаенс (Пенсильвания)
Дифаенс  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Моймента (Виньяйш)
Географиясе
Мәйданы —.
Дифаенс (Пенсильвания)
Географиясе
Дифаенс халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Нове Скурово
Нове Скурово — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Дифаенс (Пенсильвания)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Лакар (коммуна)
Лакар — Франциядә урнашкан коммуна, Атлантик Пиренейлар департаментында урнашкан.
ZNF510
ZNF510 —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
NGC 7374
NGC 7374 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Мозаика
Моза́ика (mosaïque, mosaico, (opus) musivum) — төсле ташлардан, керамик плитәләрдән, тонык пыяла кисәкләреннән эшләнгән сурәтне, бизәкне аңлата. Сынлы сәнгатьнең аерым бер төре буларак, зур-зур биналарның эчке һәм тышкы стеналарын бизәкләүдә, матурлауда кулланыла.
NGC 7374
Тарихы
Әлеге галактика елда   тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Мозаика
Белгечләрнең әйтүенчә, Алтын Урда мозаикасындагы бизәкләү алымнары югары сәнгать дәрәҗәсендә торган.
Татар телендә мозаик һәм майолик плитәләрне гади генә итеп чынаяк кирпеч дип атаганнар, ягъни матур, ялтыравыклы кирпеч дигән сүз.
Чехи-Орлянски (Подлясье воеводалыгы)
Чехи-Орлянски  — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Инкая (Кулп)
Инкая (İnkaya) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Диярбакыр иле Кулп илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Владимир Нерознак
Владимир Нерознак (17 ноябрь 1939 ел — 2 ноябрь 2015 ел) — ССРБ һәм Россия галим-тел белгече һәм җәмәгать эшлеклесе. Филология фәннәре докторы, профессор. РСФСР-ның атказанган фән эшлеклесе. Россия Федерациясенең дәүләт премиясе лауреаты.
Биографиясе
Владимир Петрович Нерознак 1963 елның 17 ноябрендә Омск өлкәсе Божедаровка авылында туган. Атасы Пётр Нерознак теле-радио тапшырулар алып баручы. А. А. Жданов исемендәге Ленинград дәүләт университетының .филология факультетын тәмамлый.
1966—1970 елларда СССР фәннәр Академиясе тел гыйлеме Институтының Ленинград бүлекчәсендә гыйльми хезмәткәр булып эшли.
1970-1985 елдан СССР фәннәр Академиясенең тел гыйлеме Институтында кече гыйльми хезмәткәр, аннары өлкән гыйльми хезмәткәр булып эшли. 1978 елда филология фәннәре докторы дәрәҗәсенә диссертация яклый.
1985—1987 елларда — гыйльми секретарь, 1987—1993 елларда СССР фәннәр Академиясенең әдәбият һәм тел бүлегендә — академик-секретаре гыйльми эшне оештыру буенча урынбасары.
Праде
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Владимир Нерознак
Биографиясе
Бер үк вакытта 1982-1991 елларда ССРБ оборона министрлыгының Хәрби институтында герман телләре кафедрасы прфессоры.
1991-2006 елларда — Мәскәү дәүләт лингвистика университетында тел теориясе кафедрасы мөдире һәм профессоры.
1994 елдан — академик.
Иҗтимагый эшчәнлеге
1986 ел дан Совет мәдәнияте фонды идарәсе әгъзасы.
1991-1994 ел дарда — бу фонд идарәсе рәисенең беренче урынбасары (алмаштыра Георг Мясников). Мәдәният фонды каршында Топонимика буенча Совет булдыра.
1992-2004 елларда Россия тел яратучылар җәмгыяте җитәкчесе.
«Россия фәннәр Академиясе Тел һәм әдәбият сериясе».журналының баш мөхәррир урынбасары.
«Русская речь» һәм «Наше наследие» журналларының мөхәрририят коллегиясе әгъзасы, «Москвичка» гәзитенең мөхәрририят советы әгъзасы.
Дарья-Шорка
Дарья-Шорка — Россия территориясеннән ага торган елга. Пермь крае биләмәләрендә ага. Елга  Нош елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 12 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Чулман кушылдыклары бассейны Агыйдел кушылганчы, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Дики (Төньяк Дакота)
Дики  — Америка Кушма Штатларының Төньяк Дакота штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Дики шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(2579) Спартак
(2579) Спартак  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1977 елның 14 августында Черных Н. С. тарафыннан Кырым обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1977 PA2» саналган.
Вранҗе (Бреша)
Географиясе
Вранҗе Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Мэнно (Көньяк Дакота)
Мэнно  — Америка Кушма Штатларының Көньяк Дакота штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Навалилья
Навалилья — Испаниянең Сеговия провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сигасте
Сигасте (Sigaste) — Эстониянең Пярнумаа өязендә урнашкан авыл.
Франшвиль (Рона)
Франшвиль — Франциянең Рона департаментында урнашкан коммуна.
П'етроаса (Кимпинянка, Вранча)
П'етроаса — Румыниянең Вранча жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Лапавойня
Лапавойня (Лапавойня ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Смаргонский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Югары Рочева
Югары Рочева — Россия территориясеннән ага торган елга. Архангельск өлкәсе, Вологда өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Онега елгасының уң ярыннан 103 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 38 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Онега елгасы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Онега.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Бүләк (Шаран районы)
Бүләк — Башкортстанның Шаран районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 452630, — 80258815002.
Думанкөй (Динар)
Думанкөй (Dumanköy) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Афйонкарахисар иле Динар илчесенә караган бер авыл (köy).
Кеж (Лодзь воеводалыгы)
Кеж  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Пола (Ушацкий районы)
Пола (Пола ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Ушацкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Янгличи
Янгличи (Янкăлч, Янгличи) — Чуашстанның Канаш районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429146. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97216888001. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2100700010700.
Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2134.
Халык
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (100%).
ZNF511
ZNF511 —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
Монтоту
Монтоту — Португалиянең Браганса округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Ла-Виктория (Венесуэла)
Ла-Виктория (La Victoria) — Венесуэланың Арагва штатында урнашкан шәһәр.
Тарих
1620 елда нигезләнгән.
Вулька-Надбужна (Мазовия воеводалыгы)
Вулька-Надбужна  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Баньо (Кот-д’Ор)
Географиясе
Коммуна мәйданы — 12.57 км².
Коур-дьАлен (Айдахо)
Тарихы
Коур-дьАлен шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
NGC 7375
NGC 7375 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда   тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Нове Чапле (Диңгез буе воеводалыгы)
Нове Чапле  — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Вилле-су-Шаламон
Вилле-су-Шаламон — Франциянең Ду департаментында урнашкан коммуна.
Празники (Словения)
Празники — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Добервилл (Пенсильвания)
Добервилл  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Добервилл халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Чеховизна
Чеховизна — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Сигула
Сигула (Sigula) — Эстониянең Харьюмаа өязендә урнашкан авыл.
Еласска
Еласска — Россия территориясеннән ага торган елга. Омск өлкәсе, Новосибирск өлкәсе, Төмән өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Тара елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 12 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Иртеш елгасы кушылдыклары бассейны Ишем кушылганчы, елга бассейны — Иртеш.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Полава
Полава (Полава ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Паставский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Инкөй (Тарсус)
Инкөй (İnköy) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Мерсин иле Тарсус илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
(896) Сфинкс
(896) Сфинкс  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1918 елның 1 августында Макс Вольф тарафыннан Хайдельберг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1918 DV» саналган.
Навальмансано
Навальмансано — Испаниянең Сеговия провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Лапаты (Ивевский районы)
Лапаты  (Лапаты ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Ивевский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Врацано (Парма)
Врацано — Италиянең Эмилия-Романья төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Врацано Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Глобус
thumb|Глобус Глобус — Җир шарының кечерәйтелгән моделе. Глобус Җир шарына охшаш итеп ясалган, аның буенча планетаның формасын күз алдына китереп була. Глобус һәрвакыт Төньяк котып өстә, ә Көньяк котып аста булырлык итеп юнәлтелгән. Глобусның әйләнү күчәре дә, Җирнең әйләнү күчәре кебек үк, авыш итеп бирелгән.
Глобуста кыйтгалар, океаннар, диңгезләрнең чикләре, аларның үзара бер-берсенә карата урнашуы һәм үлчәмнәре сурәтләнгән. Ләкин гади мәктәп глобусында барлык географик җисемнәрнең дә сурәте бик кечкенә.
Җир йөзендә иң зур глобус булып Италиядә сакланучы глобус санала, аның диаметры 10 м, авырлыгы 30 т. Мондый глобуста Җир өслеге шактый төгәл сурәтләнгән, ләкин үзенең зурлыгы аркасында, куллану өчен ул уңайлы түгел.
Шуңа күрә географик карталар белән эш итүе шактый уңайлырак. Аларда Җир өслегенең аерым кисәкләре яссы рәвештә сурәтләнгән. Глобус белән чагыштырганда, картада географик объектлар зуррак итеп күрсәтелгән. Аннан тыш, карталарны үзең белән йөртү дә уңайлы. Ләкин карталар төзегәндә башка уңайсызлыклар очрый: шар өслеген яссылыкта сурәтләгәндә, аның формасы үзгәрә (деформацияләнә) һәм кайбер хаталар барлыкка килә.
Исәмәт (Шаран районы)
Исәмәт — Башкортстанның Шаран районында урнашкан авыл.
ᴨyчты индексы — 452630, — 80258815003.
ZNF512
ZNF512 —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
Пермь операциясе (1919)
Пермь операциясе — 1919 елның июнендә узган ЭККА Көнчыгыш фронтының Себер армиясе көчләренә каршы һөҗүм итү операциясе. ЭККА Көнчыгыш фронты каршы һөҗүменең өлеше.
21 июньдә 2нче армиясенең өлешләре Идел флотилиясе ярдәме белән Уса янында Чулманны кичтеләр һәм Көнгергә таба кузгалганнар. 29 июньдә кызылларның 21нче укчылар төмәне Көнгергә килеп җитә, бу акларда Пермь тирәсеннән тылдан һөҗүм куркынычын тудырган. Икенче көнне кызылларның 29нче укчылар төмәне (3нче армия) Пермь янында Чулманны кичте.
1 июльдә кызылларның 2нче армиясе Көнгерне алалар; шул ук көнне 3нче армия өлешләре Пермьгә бәреп керәләр.
Пермь операциясенең уңылшлы нәтиҗәсе Кызыл армиясенә киләчәктә Уралга һөҗүмне дәвам итәргә мөкинлек биргән.
Морайш
Морайш — Португалиянең Браганса округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Югары Телза
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Онега елгасы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Онега.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Фронтена
Фронтена — Франциянең Рона департаментында урнашкан коммуна.
Дикинсон (Төньяк Дакота)
Дикинсон  — Америка Кушма Штатларының Төньяк Дакота штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Дикинсон шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Прапетно
Прапетно — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Вулька-Ниска
Вулька-Ниска — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Гваренас
Гваренас (Guarenas) — Венесуэланың Миранда штатында урнашкан шәһәр.
Тарих
1621 елда нигезләнгән.
Келбаси (Лодзь воеводалыгы)
Келбаси  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Лантабат
Лантабат — Франциядә урнашкан коммуна, Атлантик Пиренейлар департаментында урнашкан.
Сиимика
Сиимика (Siimika) — Эстониянең Харьюмаа өязендә урнашкан авыл.
Дональдсон (Пенсильвания)
Дональдсон  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Дональдсон халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Бень-Сент-Радгонд
Бень-Сент-Радгонд — Франциянең Шаранта департаментында урнашкан коммуна.