cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Каен
Төрләре
Безнең якларда нигездә иенке яки сөялле каен үсә. Ул киселгән яки янган урман яннарында бик тиз үсеп, тернәкләнеп китә һәм урман полосалары тәшкил итә. Сөялле каенның биеклеге 25 метрга кадәр җитә. Кәүсә һәм ботаклары ап – ак кайрылы; яшь ботаклары кызгылт-көрән төстә, куе сумалалы сөялләр белән капланган. Яфраклары ромб яисә йомыркасыман формада, читләре телле –телле челтәр сыман бизәкләнгән. Чәчәкләре алкасыман. Сөялле каен май башында чәчәк тә ата, яфрак та яра. Башка агачлардан аермалы буларак, каен ап – ак  кайры белән каплана. Халыкта аны каен тузы дип атыйлар. Каен тузы – каенның тышчасы ул, аны төрле бәла – казалардан саклаучы. Каен тузы бер – берсе белән бик тыгыз ябышкан күпсанлы бөкесыман үле күзәнәкләр җыелмасыннан тора. Шуңа күрә каен тузы яңгырларны үткәрми, агачны черүдән саклый. Каен тузы катлы – катлы булып урнаша. Ул китап битләрен хәтерләтә, чөнки һәр катын аерып алып була. Ә бер каты агачның бер еллык тышчасын тәшкил итә. Элек заманнарда, кәгазь уйлап табылганчы, кешеләр каен тузына язганнар. Смоленский, Псков, Тверь, Витебск өлкәләрендә галимнәр каен тузына язылган 600 истәлек язуы  тапканнар. Димәк, каенга кешеләр үзләренең серләрен ышанып тапшырганнар.
Енидоган (Байрампаша)
Енидоган (Yenidoğan) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Истмала иле Байрампаша илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Каен
Икътисади әһәмияте
Каен агачы пила чүбен, калдыкларын химик юл белән эшкәртеп метил спирты, уксус, ацетон, скипидар алалар. Агач спиртын лак, формалин һәм ислемай эшләүгә тотыла. Агач спирты синтетик каучык эшләү өчен иң кирәкле чимал.
Чыганагы
“Каен — авылымның күрке”. Татарстан Республикасы  Арча  муниципаль районы МБГБУ “Шурабаш башлангыч мәктәбе” укучысы Сәфәргалиева А. фәнни-эзләнү эше.
Степан Халтурин
Тәрҗемәи хәл
1875 елдан Петербургта төрле сәнәгый предприятиятиеләрендә эшләгән, эшчеләр түгәрәкләрендә пропаганда эшен алып барган. 1878 елда Виктор Обнорский белән берлектә «Төньяк рус эшчеләр берлек»не оештырган һәм аның башында торган. 1879 елның көзне «Нардная воля» оешмасына кушылган һәм Батышков фамилиясе астында Кыш сараена столяр булып эшкә алынган.
1880 елның 5 февралендә Александр II-ны үтерү максаты белән шартлауны башкарган — импиратыр исән калды, аның урынына 11 солдат һәлак булган, 56 кеше яраланган.
Шартлаудан соң народоволецлар тарафыннан Мәскәүгә җибәрелгән. Александр II үтерүдән соң «Народная воля» оешмасының башкарма комитеты әгъзасы булы сайланылган.
1882 елның 18 мартыныда Николай Желваков беләктә Әдис губернаторның Василий Стрел̄никовның үтерүдә катаншкан, һәм нәкъ җинаять урынында тоткарланган. Мәхкәмәдә тикшерү ялган фамилияне әйткән, һәм ялган фаимлиясе астында Әдис хәрби округ мәхкәмәсе карары буенча асып үтерелгән.
Лакапель-Сегалар
Лакапель-Пине (Lacapelle-Pinet) — Франциянең Тарн департаментына караган коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 8,15 км².
Друази (Югары Савойя)
Друази (Droisy) — Франциянең Югары Савойя департаментына караган коммуна, Сен-Жюльен-ан-Женевуа кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 4,55 км².
Искәрмәләр
Друази (Верхняя Савойя)
Палаццоло-Верчеллезе
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Биз (Югары Пиреней)
Биз — Франциянең Югары Пиреней департаментында урнашкан коммуна.
Дюнс-СИти (Орегон)
Тарихы
Дюнс-СИти шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Рот (Вестервальд)
Рот  — Алманиянең Рейнланд-Пфальц җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Цирконий
Цирконий (, Zr) — Менделеевның периодик таблицасының 5 период, 4 төркем элементы. Тәртип номеры - 40.
Символы
Цирконий элементының символы - Zr (Цирконий дип укыла).
Милтон (шәһәр, Нью-Йорк)
Милтон  — Америка Кушма Штатларының Нью-Йорк штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ален (Орн)
Ален — Франциянең Орн департаментында урнашкан коммуна.
Ми-8
Ми-8 (tat. lat.  Mi-8 ) -  Совет/Россия күпмаксатлы боралагы. 1960 елларда М.Л. Миль Бюросында эшкәртелгән. Ми-8 - дөнья тарихында иң күләмле ике йөрткечле боралак. Хәрби һәм ватандашлар бурычларының үтәвендә киң кулланыла. Биш һава ишкәге бар.
Казан боралак заводында һәм Улан-Удэ авиация ширкәтендә җитештерелә. Әлегә 17 мең артык Ми-8 данә ясалган.
Ми-8, Ми-9, Ми-13, Ми-17, Ми-18, Ми-19 төрләре бер боралак гаиләсендә керә.
НАТО билгесендә: HIP.
Тасвирлама
Ми-8 - берроторлы ысулының, бишлопастьле күтәрүче винт һәм өчлопастьле рүл винты белән боралагы.
Галерея
Ми-8АМТ (Ми-171) МАКСта: и Ми-8МТВ-5:
Кимпу-луй-Няг
Кимпу-луй-Няг — Румыниянең Хунедоара жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Пойразлы (Богазлыян)
Пойразлы (Poyrazlı) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Йозгат иле Богазлыян илчесенә караган бер авыл (köy).
Кокошане
Кокошане — Болгариянең Кырҗали өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Березины (мәгънәләр)
Березины:
Кокошане
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сарман районы почта бүлеге
Сарман районы почта бүлеге
Бүгенге көндә Сарман районы почта бүлеге 16 бүлекчәне һәм 2 күчмә бүлекчәне берләштерә, 66 торак пунктка, 13629 хуҗалыкка хезмәт күрсәтә. Бүлектә 122 хезмәткәр эшли, шуларның 69ы почтальон. Хезмәткәрләрнең күпчелеге хатын-кызлар. Бүлекнең җитәкчесе  Могыйнов Рөстәм Могыйн улы, аның урынбасары Фәрхетдинова Фәния Мотыйгулла кызы.
Иң беренче почта бүлеге тәбәнәк кенә агач йортта урнашкан була. Аның җитәкчесе – Моратов Әхмәтзыя Фәхретдин улы булып, аны Ахунов Әхмәтзыя Ахун улы, ә инде  1961-1973 елларда Гыйлаҗев Мәкъсүд  Мәхмүт улы алыштыралар.
1955 нче елларда 3-4 ат тотылган, алар белән почта таратылган. Почтага хатларны, гәҗитләрне Әлмәт районы Яңа Кәшер авылыннан алып кайтканнар. Почта хезмәткәрләре иртән иртүк торып авылларга чыгып китеп, кич караңгы төшкәч кенә кайта торган булалар. Телефон почта бүлекчәләрендә, авыл советларында һәм колхоз идарәләрендә генә булган. Телефон линияләрендә өзеклек килеп чыкканда, атларга телефон баганаларын төяп ташып, ремонтлаганнар. Почтаны 3 аты белән алмаш-тилмәш Яхин Зәкария ташыган. Почта йорты каршында  почтальон хатын-кызлар атларга дип чабып әзерләнгән печән чүмәләсе торган.
1955 нче елның ноябрендә Яңа Юл районыннан Карашай-Саклау, Нөркәй, Саклау Баш, Теләнче Тамак, Чураш, Чыршылы, Яңа Саклау авылларын алып, Сарман районына кушалар.
1962 нче елда Сарман районына Мөслим районын да кушкач, почта хезмәте һәм хезмәткәрләре саны тагы да арта. 1963 нче елда Җәлилдә почта бүлеге ачыла һәм ул Әлмәт РУС на карый. Аның беренче җитәкчесе Садкова Зоя Ивановна була. Аны Шәйморатова Роза Зәкуан кызы, соңрак Кәримова Сәмига Мөхәммәт кызы алыштыралар. 1963 нче елда “Союзпечать” оеша, аның беренче җитәкчесе Шәехзадина Мөнҗия була. Аны Хәйруллина Халисә алыштыра.
1965 нче елда Мөслим районын яңадан безнең районнан аералар.
1968 нче елда почта булеге өчен яңа бина төзелә башлый. 1971 нче елда почта бүлегендә  Гыйльфанов Равил Шәрәфетдин улы белән Җәмилов Наил Нәҗип улы шофер булып эшлиләр. 1972 нче елда яңа бинада урнашкан почта бүлеген Гарипов Мирзаһит Гариф улы җитәкли, экономист булып Юнысова Мөнирә, бухгалтер булып Нуретдинова Фәния, Хәбибуллина Рево һәм Арефьева Диләрәләр эшли. Шушы ук елның ноябрендә Җәлил бистәсен Әлмәт районыннан алып, Сарманга кушалар.
1962 нче елдан алып почта бүлегендә түбәндәге кешеләр хезмәт куя:
Теләнче Тамак – Нәҗипова Әнисә.
Чыршылы – Хәйруллина Рәшидә.
Карашай-Саклау – Закирова Банат.
Нөркәй – Исмәгыйлова Рәзинә.
Иске Кәшер – Рафикова Әминә.
Яңа Имән – Кәлимуллина  Алка.
Иске Минзәләбаш – Газизуллина Рәсимә.
Александровка – Шәйдуллина Халисә.
Рангазар – Рафикова Гөлҗиһан.
Ләке – Прасова Александра.
Чукмарлы – Сафиуллина Саимә.
1980 нче елда почта бүлеген Сәлимов Илгиз Шәех улы җитәкли, урынбасары Хәйруллин Мөнәвир, экономисты Мөхтәрова Гүзәлия, профком рәисе Суханова Мария Федоровна була.
1982 нче елда Сәлимов И. Ш. ны Сибгатуллин Мөнәвир Мәкъсүм улы алыштыра. Шул елны Теләнче Тамак, Дөреш, Яңа Бүләк авылларын Сарман районыннан алып, Тукай районына кушалар.
1991 нче елның январенда “Союзпечать” белән берләшә.
1998 нче елның  1 нче апреленнән ТР Сарман районы элемтә бүлеге ике тармакка бүленә. Сарман районы электр элемтәсе һәм Сарман районы почта элемтәсе бүлекчәләренә.
Чыганак: Сандугачлар моңы булып Сарман кала хәтердә. - Казан: Сарман муниципаль районы Башкарма комитеты, Төбәкне өйрәнүчеләр җәмгыяте, 2020. - 384 б.
Лакон (коммуна)
Лакапель-Сегалар (Lacapelle-Ségalar) — Франциянең Тарн департаментына караган коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 6,83 км².
Сарман районы социаль яклау бүлеге
Сарман районы социаль яклау бүлеге
Элек-электән аерым кешеләр һәм дин әһелләре тарафыннан мохтаҗларга, ятимнәргә ярдәм итү булган. Соңрак бу юнәлештә хөкүмәт тарафыннан да төрле чаралар каралган, картлар, инвалидлар, ятим балалар өчен махсус йортлар төзелгән. Сугыш вакытларында госпитальләрдә ярдәм күрсәтәләр, әсирләрне әсирлектән йолып алып калулар каралган.
Сарман районы оешкан ваккыттан алып бу эшләр социаль тәэмин итү бүлеге тарафыннан башкарала башлый. Бүлек ашыгыч ярдәм, йортларга йөреп ярдәм күрсәтү, пенсия яшендәгеләр белән эшләү, төрлечә түләүләр белән ярдәм күрсәтү, бүлекчәләреннән торган. Бу бүлекне иң элек Хаҗиева Клара Сибгатулла кызы җитәкли. Халыкны социаль яклау бүлеге (отдел социальной защиты) 2001 нче елгы бу өлкәдәге үзгәрешләрдән соң оеша. Төрле чорлардан бүлек җитәкчеләре булып Вәлиев Фәнил Солтан улы, Шиһапова Рузалия әнәс кызы, Фәретдинов Салават Илгизәр улы, Хуҗина Гөлнара Ильяс кызы эшләделәр. 2016 елның ноябереннән Татарстан Республикасы Хезмәт, халкыны эш белән тәэмин итү һәм социаль яклау министрлыгының Сарман районы буенча социаль яклау бүлеге җитәкчесе булып Гыйльметдинова Лилия Мирзаһит кызы эшли.
Енидоган (Коҗасинан)
Енидоган (Yenidoğan) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Кайсери иле Коҗасинан илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Сарман районы социаль яклау бүлеге
Татарстан Республикасы хезмәт, халыкны эш белән тәэмин итү һәм социаль яклау министрлыгы Татарстан Республикасы Президентының 2007 ел 14 июнь “Татарстан Хезмәт, халкыны эш белән тәэмин иту һәм социаль яклау министрлыгын булдуру турында” №ПУ-306 Указы нигезендә булдырылган һәм ТР Министирлар Кабинетының №388 “Татарстан Республикасы  хезмәт, халыкны эш белән тәэмин итү һәм социаль яклау министрлыгының мәсьәләләре” Карары нигезендә гамәлдә ашырыла.
Максаты – тормыш дәрәҗәсенең югары стандатларын һәм социаль иминлеген тәэмин итү, аеруча яклауга мохтаҗ халыкка арзан һәм сыйфатлы социаль яклауны көчәйтү.
Министрлык тарафыннан 3 дәүләт программасы гамәлгә ашырыла:
-                Татарстан Республикасы Министрлар кабинетының карары белән расланган “2014-2021 елларга Татарстан Республикасы халкын эш белән тәэмин итүдә ярдәм күрсәтү” дәүләт программасы;
-                Татарстан Республикасы Министрлар кабинетының карары белән расланган “2014-2020 елларга Татарстан Републикасы граждыннарынарына социаль ярдәм күрсәтү” дәүләт программасы;
-                “2017-2020 елларга Татарстан Республикасы граждынарына социаль ярдәм күрсәтү” дәүләт программасы;
-                “2017-2018 елларга Татрастан Республикасына чит илләрдән яшәүче ватандашларына күчерүдә ярдәм итү” дәүләт программасы.
Бүлекнең эшчәнлеге Дәүләтебез тарафыннан кабул ителгән законнар нигезләнеп, аерым категория гражданнарга социаль ярдәм күрсәтү; авыр тормыш шартларында яшәүче гражданнарга социаль ярдәм күрсәтү; халыкның социаль ярдәм күрсәтү; халыкның социаль ярдәм күрсәтү алуга хокукын тормышка ашырудан гыйбарәт.
Төрлечә түләүләр белән ярдәм күрсәтү бүлегенең  (отдел компенсационных выплат) беренче җитәкчесе Халикова Ләлә Вагиз кызы була. 2009 нчы елга кадәр бу хезмәтне Нәҗметдинова Рәзидә Вәсил кызы башкара. Бүгенге көндә Сарман районындагы 37 номерлы “Республика матди ярдәмендә Үзәге”н (отделение №37 “Республиканского центра материальной помощи – РЦМП”) Хаҗиева Резеда Фәрит кызы җитәкли. Бүлек пособияләр, компенсацияләр, торак–коммуналь субсидияләре билгеләү, аларның исәбен алып бару кебек функцияләр башкара. Бүлектә ике генә  хезмәткәр эшләүгә карамастан, бик җаваплы, кирәкле хезмәтне үз вакытында башкара.
Чыганак: Сандугачлар моңы булып Сарман кала хәтердә. - Казан: Сарман муниципаль районы Башкарма комитеты, Төбәкне өйрәнүчеләр җәмгыяте, 2020. - 384 б.
Mantra-Rock Dance
Алтарих
Бенгалия вайшнав монахы Бхактиведанта Свами Прабхупада (шулай ук «Бхактиведанта Свами» яки гади рәвештә «Прабхупада» буларак мәгълүм) Һиндстаннан Нью-Йоркка 1965 елда көнбатыш җәмәгатенә гаудия-вайшнавизм тарату максаты белән килгән. Ул Америкада үз миссиясен башкару өчен бик уңайлы вакытта килгән, шул вакытта күп яшь кешеләр Һиндстан мәдәнияте һәм Һинд дине белән кызыксынганнар «рухилык аңының киңәйтү»нең яңа формаларын эзләгән. 1966 елда Прабхупада Нью-Йоркта беренче кришнаит ашрамын ачкан һәм Халыкара Кришна Аңы Җәмгыятен нигезләгән. 1966 елның ахырында ул өйрәнчеге Мукунда Госвами һәм аның хатынын Джанакины Калифорниядә Кришна ашрамын нигезләргә сораган. АКШ Көнбатыш ярына килгәннән соң, Мукунда һәм Джанаки элекке дусларын, Һиндстан рухилыгы белән кызыксынган ике пар яшь кешеләрне очраткан. Болар Сэм Спирстра һәм Мелани Нагель (Малати Даси) һәм Роджер Зигель һәм Джоан Кампанелла (Ямуна Даси) булган. Аларның ярдәме белән Мукунда Хейт-Эшбери районында элеккеге кибет бинасын арендага алган (ул шул вакытта Америкада хиппи контркультурасы үзәге булган) һәм анда Радха-Кришна ашрамын ачкан — Көнбатыш ярда беренче кришнаит ашрамы.
Палланцено
Палланцено — Италиянең Пьемонт төбәгендә урнашкан коммуна. провинциясе составына керә.
Mantra-Rock Dance
Бәяләмләр һәм йогынты
Тимоти Лири Mantra-Rock Dance-ны «матур төн», ә Аллен Гинзберг — «Хейт-Эшбери рухи энтузиазмы пигы» дип атаган. Тарихчы Роберт Эллвуд концертны хиппи эрасының “ахыргы очышы” дип хасият биргән.
Mantra-Rock Dance-та чыгыштан соң Moby Grape карьерасы нык үскән булган. Тиздән төркем «Авалон»да The Doors белән чыгыш ясаган һәм Columbia Records белән контрактны имзалаган. Mantra-Rock Dance 2000 доллар җыйган алар Сан-Францискода кришнаит ашрамы ярдәменә барган. Концертта күпләр ашрам булуы турында белгәннәр һәм анда көн саен булган киртаннарга һәм лекцияләргә йөри башлаган. Прабхупаданың Mantra-Rock Dance-та чыгышы Хейт-Эшбери хиппиларына тирән тәэсир калдырган. Кришнаит гурусы аларның күбесе өчен ул дәгъва иткән фәлсәфәгә һәм әхлакый принципларга карамастан культ каһарманы булып киткән. Практика пения «Харе Кришна»ны җырлау һәм биюләр практикасы теге яки бу дәрәҗәдә «Тәмугъ фәрештәләре»н дә кертеп контркультураның барлык катламнары тарафыннан кабул ителгән булган. . Бу хиппиларга «азат җәмгыять» тәэмин иткән, аларны тынычландырган һәм аларга наркотикларга практикада эшли булырлык альтернативаны биргән. Хиппи арасында кришнаитларның популярлыгы даими үскән һәм тиздән җырлаучы һәм прасад өләшүче кришнаитларның кыяфәте Хейт-Эшбери сәхнәсенең аеручы хасиятләренең берсе булып киткән. Сан-Франциско кришнаитларының төп төркеме рухи практикаларында җитдирәк була башлагач, Прабхупада аларны Санскритта исемнәр биреп өйрәнчекләргә кабул иткән.Сэм Спирстра һәм Мелани Нагель, Шьямасундара һәм Малати булганнар,ә Роджер Зигель һәм Джоан Кампанелла тәңгәл килгән рәвештә «Гурудас» һәм «Ямуна» исемнәрен алганнар. Яңа Сан-Франциско ашрамын ул «Яңа Джаганнатха-пури» дип атаган, анда табыну өчен Джаганнатха, Баларама һәм Субхадра муртиларын куйган. Бу Илаһларның кечкенә агач копияләре шунда ук «психоделик хит» булып киткән: асаба хиппиларның күбесе аларны муенга тагылган итеп кигәннәр. Mantra-Rock Dance кришнаитларга Америка публикасы һәм массакүләм мәгълүмат чараларының артучы кызыксынуын җәлеп иткән. Хосусан, Прабхупада ABC телеканалында The Les Crane Show –да чыгыш ясаган, һәм шулай ук Кришна аңы турында Америка комигы Питер Бергман алып барган KPFK радиостанциясе программасында сөйләгән. Прабхупада өйрәнчекләрен шулай ук үзләрнең эшчәнлеге турында KFRC радиостанциясенә сөйләргә чакырганнар. 2007 елның 18 августында Берклида концертның элеккеге катнашучылары Mantra-Rock Dance-ның 40 еллыгы уңаеннан бәйрәм оештырганнар.
Стронций
Стронций (, Sr) — Менделеевның периодик таблицасының 5 период, 2 төркем элементы. Тәртип номеры - 38. Атом массасы 87,62(1) а. ер м. Гади матдә стронций — йомшак, җиңел чүкелүчән һәм сыгылмалы селтеле металл, көмөш-ак төстә. Югары химик активлыгына ия, һавадагы кислород һәм дым белән тиз арада реакциягә керә, сары оксид элпәсе белән каплана.
Символы
Стронций элементының символы — Sr (Стронций дип укыла).
Тарихы һәм атаманың килеп чыгышы
Элемент 1764 елда шотланд авылы Стронти́ан янында(Strontian, Sròn an t-Sìthein)кургаш руднигында стронцианит минералында табыла, яңа элементка исем шуннан алып бирелә. Бу минералда яңа металл оксиды барлыгы 1787 елда Уильям Крюйкшенк һәм Адер Кроуфорд тарафыннан ачылган. 1808 елда сэр Һемфри Дэви саф формасында аерып алган.
Рот (Рейн-Лан)
Рот  — Алманиянең Рейнланд-Пфальц җирендә урнашкан коммуна.
Комунига
Комунига — Болгариянең Кырҗали өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Стронций
Табигатьтә
Югары химик активлыгы аркасында стронций ирекле рәвешендә очрамый. Ул якынча 40 минерал составына керә. Аларның иң мөһиме — целестин SrSO4 (51,2 % Sr). Шулай ук стронцианит SrCO3 (64,4 % Sr) чыгарыла. Бу ике минерал сәнәгать әһәмиятенә ия. Стронций ешрак төрле кальцийлы минералларга кушылган була.
Рот (Рейн-Лан)
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Жонзье-Эпаньи
Жонзье-Эпаньи (Jonzier-Épagny) — Франциянең Югары Савойя департаментына караган коммуна, Сен-Жюльен-ан-Женевуа кантонына карый.
Стронций
Табигатьтә
Стронцийның башка минераллары арасында :
Жонзье-Эпаньи
Географиясе
Коммуна мәйданы — 7,16 км².
Бизус
Бизус — Франциянең Югары Пиреней департаментында урнашкан коммуна.
Стронций
Табигатьтә
Физик таралганлык дәрәҗәсе буенча стронций Җир кабыгында 23-енче урын били — аның масса өлеше 0,014% тәшкил итә(литосферада — 0,045 %). Металлның Җир кабыгындагы моль өлеше 0,0029 %.
Жонзье-Эпаньи
Искәрмәләр
Жонзье-Эпаньи
Стронций
Табигатьтә
Диңгез суында стронций бар (8 мг/л).
Ятмалары
Калифорнияда, Аризонада, АКШ-ында, Яңа Гранадада, Төркиядә, Иранда, Кытайда, Мексикада,Канадада, Малавида ятмалары билгеле
Рәсәйдә стронций табылган төбәкләр: Күк таш (Синие камни)(Дагъстан), Мазуево (Пермь крае)), шулай ук ятмалар Бүрят Республикасында, Иркутск өлкәсендә, Красноярск краенда, Якутиядә һәм Курильск утравында бар, әмма әлеге вакытта мәгъдән ятмалары эшкәртелми.
Физик үзенчәлекләре
Стронций — йомшак көмөшсу-ак металл, сыгылмалы һәм чүкелүчән, пычак белән җиңел киселә.
Эрү температурасы: 768 °C, кайнау температурасы: 1390 °C.
Химик үзенчәлекләре
Стронций үзенчәлекләре буенча кальцийга һәм барийга охшаш, алар арасында аралаш урынны били.
Электрохимик көчәнеш сериясендә стронций иң актив металлар арасында (аның нормаль электрод потенциалы −2.89 В). Су белән көчле реакциягә кереп, гидроксид барлыкка китерә.
Куллану
Стронцийны һәм аның химик кушылмаларын куллануның төп өлкәләре — радиоэлектроника сәнәгате, пиротехника, металлургия, азык-төлек сәнәгате.
NGC 3185
NGC 3185 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Дюфер (Орегон)
Дюфер  — Америка Кушма Штатларының Орегон штатында урнашкан шәһәр.
Пампарато
Пампарато — Италиянең Пьемонт төбәгендә урнашкан коммуна. провинциясе составына керә.
Дюфер (Орегон)
Тарихы
Дюфер шәһәре  елда нигезләнгән.
Пампарато
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Дюфер (Орегон)
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Тузаклы (Җаник)
Тузаклы (Tuzaklı) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Самсун иле Җаник илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Альменеш
Альменеш — Франциянең Орн департаментында урнашкан коммуна.
Кимпулунджанка
Кимпулунджанка — Румыниянең Бузеу жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ниобий
Ниобий (, Nb) — Менделеевның периодик таблицасының 5 период, 5 төркем элементы. Тәртип номеры - 41.
Символы
Ниобий элементының символы - Nb (Ниобий дип укыла).
Янг-Ягун
Янг-Ягун — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә ага. Елга  Пяку-Пур елгасының кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 93 км.
Ниобий
Тарих
Ниобий 1801 елда Хэтчетт тарафыннан ачыла.
Янг-Ягун
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Түбән Об бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Асбассейн юк, елга бассейны — Пур.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Пойралы (Пынархисар)
Пойралы (Poyralı) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Кыркларэли иле Пынархисар илчесенә караган бер авыл (köy).
Югары Муйнак
Югары Муйнак — Башкортстанның Зиянчура районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 453390, ОКАТО коды — 80226822001.
Демография
Халык саны динамикасы:
Камчинская
Камчинская — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елга Кече Салым елгасының уң ярына тамагыннан 70 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 59 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об елгасы Нефтеюганск каласынан  Иртеш елгасы кушылганга кадәр. Кече елга бассейны — Вах, елга бассейны — (Югары) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Йосыф Баязитов
Баязитов Йосыф Нәҗметдин улы — сугыш һәм хезмәт (мәгариф) ветераны.
Милфорд (Нью-Йорк)
Милфорд  — Америка Кушма Штатларының Нью-Йорк штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Йосыф Баязитов
Биографиясе
1898 елның 21 гыйнварында Арча районының Каратай авылында туган. Аның әтисе шушы авылда мулла була һәм башлангыч белемне дә ул әтисеннән ала. Аннан соң  данлыклы Кышкар мәдрәсәсен тәмамлый, Малмыжга барып рус-татар мәктәбендә белем ала. Малмыж өязе мәгариф бүлегендә вак милләтләр бүлеге инструкторы булып эшли. 1921-1924 елларда Мәмсә волостенда балалар йорты директоры була.
Милфорд (Нью-Йорк)
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Йосыф Баязитов
Түнтәрдә Икенче баскыч мәктәбен оештыручы
1924 елда Арчада һәм Түнтәр авылында Арча кантонында беренчеләрдән булып Икенче баскыч (9 еллык) мәктәп ачарга карар кылына. Балтач төбәгендә мондый мәктәп ачу өчен сайлап алу гаҗәп түгел. Биредә революциягә кадәр данлыклы мәдрәсә булу, Түнтәр авылының бу төбәктә мәдәни үзәк булуы искә алынган. Бу чорларда Икенче баскыч мәктәпне тәмамлаучылар Казан университетының рабфагына кабул ителгәннәр һәм алга таба Университет студентлары булганнар. Й.Баязитов яңа ачылган Түнтәр мәктәбенең директоры итеп билгелиләр—ул мәктәпнең оештыручысы, директоры вазыйфасын башкара. Укытучылар коллективы туплый. 5 сыйныфка Балтач төбәгендәге төрле авыллардан сәләтле балалар кабул ителә. Й.Баязитов физика-математика фәннәрен укыта, биредә 1927 елга кадәр эшли. Музыкага, рәсемгә сәләтле була, балаларны да шуның белән мавыктыра. 1932-1935 елларда Карадуган мәктәбендә, 1935-1942 елларда Балтач урта мәктәбендә директор урынбасары була.
1942 елда Й.Баязитов Кызыл Армия сафларына алына һәм сугышның ахырына кадәр фронтта була, орден йәм медальләр тагып кайта. Сугыштан соң да ул укытучы хезмәтен дәвам итә—соңгы чорда үзенең туган районы Арчада эшли.
Үзенең тырыш педагогик хезмәтләре өчен 1949 елда «Почет билгесе», 1954 елда—Хезмәт Кызыл Байрагы орденнары белән бүләкләнә.
Гомеренең соңгы елларында Й.Н.Баязитов Казан шәһәрендә яшәде һәм 1971 елда шунда вафат булды.
Чыганаклар:
Р.Зарипов Тирән тамырлы Түнтәрем, 2008.
Р.Зарипов Бакыйлыкка күчкән әби-бабаларыбыз рухына бер дога, 2021.
Г.Мөхәммәтшин Балтач энциклопедиясе (Р.Зарипов туплап биргән мәгълүмат), 1 том, 2006.
Лейк-Робертс (Нью-Мексико)
Лейк-Робертс  — Америка Кушма Штатларының Нью-Мексико штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Лейк-Робертс халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Бодеан
Бодеан — Франциянең Югары Пиреней департаментында урнашкан коммуна.
Енидоган (Талас )
Енидоган (Yenidoğan) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Кайсери иле Талас илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Рот (Рейн-Хунсрюк)
Рот  — Алманиянең Рейнланд-Пфальц җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
NGC 3186
NGC 3186 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Конево (Кырҗали өлкәсе)
Конево  — Болгариянең Кырҗали өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Лакруазиль
Лакон (Lacaune) — Франциянең Тарн департаментына караган коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 91,36 км².
Лейк-Робертс-Гайтс (Нью-Мексико)
Лейк-Робертс-Гайтс  — Америка Кушма Штатларының Нью-Мексико штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Лейк-Робертс-Гайтс халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ансен
Ансен — Франциянең Орн департаментында урнашкан коммуна.
Парпевиль
Парпевиль (Parpeville) — Франциядә урнашкан коммуна, Эна департаментында урнашкан.
Контил
Контил — Болгариянең Кырҗали өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Эдриан (Орегон)
Тарихы
Эдриан шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Панкальери
Панкальери — Италиянең Пьемонт төбәгендә урнашкан коммуна. провинциясе составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Мина (Нью-Йорк)
Мина  — Америка Кушма Штатларының Нью-Йорк штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Бонмазон
Бонмазон — Франциянең Югары Пиреней департаментында урнашкан коммуна.
Полат (Гедиз)
Полат (Polat) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Күтахья иле Гедиз илчесенә караган бер авыл (köy).
Паньо
Паньо — Италиянең Пьемонт төбәгендә урнашкан коммуна. провинциясе составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Кларафон-Арсин
Географиясе
Коммуна мәйданы — 16,88 км².
Искәрмәләр
Кларафон-Арсин
Кимпу-Маре (Горж)
Кимпу-Маре — Румыниянең Горж жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Антуаньи
Антуаньи — Франциянең Орн департаментында урнашкан коммуна.
Молибден
Молибден (, Mo) — Менделеевның периодик таблицасының 5 период, 6 төркем элементы. Тәртип номеры - 42.
Символы
Молибден элементының символы - Mo (Молибден дип укыла).
Тарих
Молибден 1778 елда Шееле тарафыннан ачыла.
Йорт күркәсе
Йорт күркәсе — эре йорт кошы. Үзәк Америкада яши торган кыргый гади күркәдән барлыкка килгән.
Күркәне ите өчен асрыйлар. Кайбер токымның иркәк кошлары 30 кг авырлыкта булалар.
Лейк-Самнер (Нью-Мексико)
Лейк-Самнер  — Америка Кушма Штатларының Нью-Мексико штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Тузаклы (Османгази)
Тузаклы (Tuzaklı) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Бурса иле Османгази илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Лейк-Самнер (Нью-Мексико)
Географиясе
Лейк-Самнер халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Пали
Пали (Pasly) — Франциядә урнашкан коммуна, Эна департаментында урнашкан.
Камыл-Игл
Камыл-Игл — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елга Сугмутен-Ях елгасының уң ярына тамагыннан 349 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 24 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об елгасы Нефтеюганск каласынан  Иртеш елгасы кушылганга кадәр. Кече елга бассейны — Вах, елга бассейны — (Югары) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Конче (Болгария)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кедра (Чулман кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Чулман кушылдыклары бассейны Агыйдел кушылганчы, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Рот (Хам-Зиг)
Рот  — Алманиянең Рейнланд-Пфальц җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Парелла
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Бонрепос
Бонрепос — Франциянең Югары Пиреней департаментында урнашкан коммуна.
Эймити (Орегон)
Эймити  — Америка Кушма Штатларының Орегон штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Эймити шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Аппене-су-Беллем
Аппене-су-Беллем — Франциянең Орн департаментында урнашкан коммуна.
NGC 3187
NGC 3187 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Минден (Нью-Йорк)
Минден  — Америка Кушма Штатларының Нью-Йорк штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Копитник
Копитник — Болгариянең Кырҗали өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Полат (Сушеһри)
Полат (Polat) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Сивас иле Сушеһри илчесенә караган бер авыл (köy).
Рот (Штромберг-Хунсрюк)
Рот  — Алманиянең Рейнланд-Пфальц җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Тузакчы (Гөнен)
Тузакчы (Tuzakçı) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Балыкесир иле Гөнен илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Зур Сибы
География
Зур Сибы Сибы елгада, Можга шәһәреннән 12 километр көньяктарак урнаша. Авыл янында М7 «Идел» автоюлы уза.
Тарих
Революциягә кадәр Вятка губернасының Алабуга өязе составында урнашкан.
Демография
Халык саны динамикасы:
Милли состав (2002): арлар — 94,5%, руслар — 3,6%, татарлар — 1,3%.
Клермон (Югары Савойя)
Географиясе
Коммуна мәйданы — 6,98 км².
Искәрмәләр
Клермон (Верхняя Савойя)
Кимпу-Маре (Мехединць)
Кимпу-Маре — Румыниянең Мехединць жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Бонфон (Югары Пиреней)
Бонфон — Франциянең Югары Пиреней департаментында урнашкан коммуна.
Парето
Парето — Италиянең Пьемонт төбәгендә урнашкан коммуна. провинциясе составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Лейми (Нью-Мексико)
Лейми  — Америка Кушма Штатларының Нью-Мексико штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Лейми халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Енидоган (Акһисар)
Енидоган (Yenidoğan) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Маниса иле Акһисар илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Янг-Яку
Янг-Яку — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә ага. Елга  Хыльмиг-Яха елгасының кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 10 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Түбән Об бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Асбассейн юк, елга бассейны — Пур.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
NGC 3188
NGC 3188 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Элгин (Орегон)
Элгин  — Америка Кушма Штатларының Орегон штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Элгин шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кантль-Яун
Кантль-Яун — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елга Чиик кылымыгының уң ярына тамагыннан 8 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 66 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об елгасы Нефтеюганск каласынан  Иртеш елгасы кушылганга кадәр. Кече елга бассейны — Вах, елга бассейны — (Югары) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Аржантан
Аржантан — Франциянең Орн департаментында урнашкан коммуна.
Пасси-ан-Валуа
Пасси-ан-Валуа (Passy-en-Valois) — Франциядә урнашкан коммуна, Эна департаментында урнашкан.
Кос (авыл)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Габбас (Зиянчура районы)
Почта индексы — 453390, — 80226822002.
Демография
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 118 кешенең яшәве мәгълүм.
Пароди-Лигуре
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Ротенбах
Ротенбах — Алманиянең Рейнланд-Пфальц җирендә урнашкан коммуна.
Лакрузет
Лакруазиль (Lacroisille) — Франциянең Тарн департаментына караган коммуна.
Ротенбах
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Лакрузет
Географиясе
Коммуна мәйданы — 6,67 км².
Минерва (Нью-Йорк)
Минерва  — Америка Кушма Штатларының Нью-Йорк штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Полатбей (Полатэли)
Полатбей (Polatbey) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Килис иле Полатэли илчесенә караган бер авыл (köy).
Боо-Сийан
Боо-Сийан — Франциянең Югары Пиреней департаментында урнашкан коммуна.
Парольдо
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Тузбургазы (Сөке)
Тузбургазы (Tuzburgazı) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Айдын иле Сөке илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Колонж-су-Салев
Колонж-су-Салев (Collonges-sous-Salève) — Франциянең Югары Савойя департаментына караган коммуна, Сен-Жюльен-ан-Женевуа кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 6,13 км².
Борчак
Борчак – кузаклылар гаиләлегеннән булган үләнсыман үсемлек. Борчак – берьеллык үсемлек. Чәчәге кечкенә көймәгә дә, күбәләккә дә охшаган.
Культурлаштыру тарихы
Борчакның туган җире – Һиндстан һәм Тибет, ди белгечләр. Борынгы Кытайда борчак бәрәкәт һәм бәхет символы саналган. Борынгы Грециядә һәм Борынгы Римда борчак кара халыкның төп ризыгы булган. Европаның төньягында да, хәтта Швейцариядә дә таш гасыры һәм бронза чоры урыннарын казыганда, чия һәм слива төшләре белән бергә, борчак та табылган.
XIX гасырда әрмедә алман солдатларының көндәлек төп ризыгы борчак колбасасы булган, бу ризыкны шулай ук француз һәм испан солдатларына да күп ашатканнар. Дуңгыз маенда кыздырган борчак яки майлы борчак шулпасы король өстәле өчен дә яраклы ризык саналган.
Баллы яшел борчак XVI гасырда китереп чыгарылган. Европада беренчеләрдән булып аны голландлар, алардан соң инглизләр, французлар һәм алманнар үстерә башлаган. Германиядә хәтта базарга яшел борчак уңышын беренче булып алып чыгучы кешегә бүләк бирелә торган булган – әлеге культураны үстерүгә кешене кызыктыру өчен уйлап чыгарылган бер алым булган ул. Хәзер исә Русиядә генә дә яшел борчак консервлаучы дистәләгән заводлар эшли, болар елына 200 миллионнан да артыграк яшел борчак банкасын сатуга чыгара. Алай да җитми әле – Румыния һәм Венгриядән дә сатып алырга туры килә.
Азык-телек буларак кыйммәте
Борчакның кеше сәламәтлеге өчен иң кыйммәтле ягы – анда минераль тозларның, микроэлементларның һәм витаминнарның (бигрәк тә В төркеме витаминнарының) бик күп булуы. С витамины, фолий кислотасы һәм тимер – азканлылык белән интегүчеләргә кирәк. Иодның шактый булуы аны зоб, атеросклероз һәм симерү ише җитди чирләрне булдырмау эшендә ярдәмче итә. Шуның өстенә, борчак – метеонин, холин һәм лецитин чыганагы, болар организмда май алмашын нормальләштерә. Минераль тозлардан кальций, фосфор, магний һәм бигрәк тә калий күп. Калий организмнан артык сыеклыкны, шуның белән бергә шлакларны чыгара. Шуңа күрә кан басымы, йөрәк-кан системасы өчен бик файдалы.
Борчакта аксым һәм углеводлар, нигездә, крахмал күп. Нәтиҗәдә, ул калориялелек ягыннан кайбер төр итне (сыер итен) дә узып китә. Борчакта (бигрәк тә яшел борчакта) инозит күп, ә ул склерозга каршы торырга ярдәм итә. Калий кебек үк, инозит та йөрәк мускулы эшчәнлеге өчен бик әһәмиятле.
Костино (Болгария)
Костино  — Болгариянең Кырҗали өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Борчак
Азык-телек буларак кыйммәте
Киев галимнәре бодай, солы, кукуруза һәм борчак үсентесе экстрактларыннан профилактик туклану продуктлары эшләгәннәр. Болар сәламәтләндерү сәләтенә ия. Бигрәк тә балалар өчен файдалы. Киев Фәнни-тикшеренү институтының педиатрия, акушерлык һәм гинекология бүлеге тикшеренүләреннән ачыклануынча, бу продуктлар йөрәк-кан системасы, бавыр, бөер, азканлылык чирләрен булдырмаска ярдәм итәләр һәм алар озакламый киң кулланылышка кертелергә тиешләр.
Енидоган Ешилъюрт (Калеҗык)
Енидоган Ешилъюрт (Yenidoğan Yeşilyurt) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Анкара иле Калеҗык илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Борчак
Азык-телек буларак кыйммәте
Халык медицинасында борчакның үләне дә файдаланыла. Аны сидек кудыргыч һәм бөердәге ташларны эретергә ярдәм итүче чара буларак кулланалар. Борчак оны исә чуаннарны йомшарту чарасы буларак припарка рәвешендә файдаланыла.
Борчак корткычлары
Борчак коңгызы личинкасы бу культураның өчтән бер өлешен юкка чыгара.
Лемитар (Нью-Мексико)
Лемитар  — Америка Кушма Штатларының Нью-Мексико штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Лемитар халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ткуарчал
Ткуарчал яки Ткварчели, Ткварчал (Тҟәарчал, Ткуарчал, ტყვარჩელი) — Абхазия шәһәре. Ткуарчал районының үзәге.
География
Сухумдан 80 километр ераклыкта, Галидзга елгасының ярларында урнашкан. Таш күмер чыгару үзәге.
Тарих
thumb|200px|Ткуарчал шәһәренең Акармара микрорайоны Шәһәр статусын 1942 елдан башлап йөртә. Абхазия Республикасы каһарман шәһәре (2008).
NGC 3189
NGC 3189 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Пасси-сюр-Марн
Пасси-сюр-Марн (Passy-sur-Marne) — Франциядә урнашкан коммуна, Эна департаментында урнашкан.
Паруццаро
Паруццаро — Италиянең Пьемонт төбәгендә урнашкан коммуна. провинциясе составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Костурино (Кырҗали өлкәсе)
Костурино  — Болгариянең Кырҗали өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Элктон (Орегон)
Элктон  — Америка Кушма Штатларының Орегон штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Элктон шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ротенхайн
Ротенхайн — Алманиянең Рейнланд-Пфальц җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Минетто (Нью-Йорк)
Минетто  — Америка Кушма Штатларының Нью-Йорк штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Баель (Орн)
Баель — Франциянең Орн департаментында урнашкан коммуна.
Дүрт татар
«Дүрт татар» (Четыре татарина)— Казан шәһәреннән КВН командасы, Татарстан җыелма командасы, төрле составларда югары лиганың ике сезон финалистлары, шулай ук ике «Большой КиВиН в золотом» иясе.
Тарих
Беренче тапкыр команда Сочиның КВН фестиваленә 1994 елда килә, әмма югары лигага алынмый. 1995 елда команда беренче лига ярымфиналына барып җитә. 1998 елда команда КВН югары лигасында дебют ясаый, чирекфиналда ота (ул вакытта сезон чирекфиналдан башланган), ярымфиналда «Харьковские менты» командасын ота, әмма финалда башка югары лиганың дебютантларына — Тумның «Дети лейтенанта Шмидта» командасына оттыра.
1999 елда команда югары лигада катнашмый, әмма «КиВиН в золотом» Юрмала фестиваленең төп бүләген ала. 2000 елда команда Украина КВН ачык лигасы уеннарында катнаша. Анда ⅛ соңгы дүртенче урынны ала, әмма чирекфиналга барлык командаларны алырга карар иткән жюри ярдәмендә чирекфиналга чыга. Чирекфиналда команда «Уездный город» командасына һәм булачак чемпионнарга БГУга оттыра. Шуннан соң команданың кайбер авторлары һәм актерлары КВН Туган көненә багышланган махсус проектларда XXI гасыр һәм БДБ җыелма командаларында катнаша. 2003 елда ул вакытта Казанда узган беренче лигада яңадан «Дүрт татар» дигән команда барлыкка килә. Анда беренче составның кайбер катнашучылары, «Казанские сироты», «9½ людей» (Әлмәт), шулай ук башка командалардан катнашучылар катнаша. «Дүрт татар» Тум «МаксимуМа» командасын ота һәм Беренче лига чемпионы хокукларында Югары лигага эләгә. Шул ук елны алар беренче состав казанышларын кабатлый һәм Юрмалада «Большой КиВиН в золотом»ны ала. 2004 елда команда Югары лига ярымфиналына барып җитә, анда соңгы урынны яулый. 2005 елда команда яңадан Югары лигада чыгыш ясаый, финалга барып, «ЧП»ны отып, икенче урынны ала, тик «Мегаполис» һәм «Нарты из Абхазии» командасыларына оттыра. 2006 елда икенче состав КВН ның 45 еллыгына багышланган юбилей уенында чыгыш ясый.
2009 елда Сочи фестиваленнән соң Премьер-лигага алынган «Татарлар» КВН командасы «Дүрт татар» исеменә алыштыра. Команда чирекфинал стадиясендә төшеп кала, тик Краснодар лигасына эләгә, анда ул финалга барып җитә һәм премьер-лигадан төшеп калган Сочиның «Южнее некуда» командасы белән чемпионлыкны бүлешә. 2010 елда Сочи фестивалендә команда яңадан Премьер-лигага эләгә. Шул ук фестивальдә команда гала-концертта катнаша, әмма аның чыгышы телевизион версиягә керми. 2011 елда Премьер-лига сезоны схемасындагы үзгәрешләр һәм аңа нибары 12 команда туплану сәбәпле, «Дүрт татар» КВН ның беренче лигасына эләгә. ⅛ финалның беренче уенында соңгы урынны яулыйлар һәм, редакторлар тарафыннан югары әзерлек дәрәҗәсе булуга карамастан, үз сезонын төгәллиләр.
2011 елда «Голосящий КиВиН» Юрмала фестиваленә КВНның 50 еллыгы уңаеннан элек «КиВиН» белән бүләкләнгән командалар чакырыла. Чакыруны кабул итүчеләр арасында «Дүрт татар»ның икенче составы була. Фестиваль нәтиҗәләре буенча команда караңгыда ике «Большой КиВиН в тёмном»ның берсе белән бүләкләнә.
Кым (Чулман кушылдыгы)
Кым — Россия территориясеннән ага торган елга. Пермь крае, Киров өлкәсе, Удмуртия биләмәләрендә ага. Елга  Чулман елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 80 км.
Борд (Югары Пиреней)
Борд — Франциянең Югары Пиреней департаментында урнашкан коммуна.
Кым (Чулман кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Кимпу-Маре (Олт)
Кимпу-Маре — Румыниянең Олт жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Полаткөй (Маден)
Полаткөй (Polatköy) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Элазыг иле Маден илчесенә караган бер авыл (köy).
Енидуманлар (Аксу)
Енидуманлар (Yenidumanlar) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Анталья иле Аксу илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Ли-Ейкерс (Нью-Мексико)
Ли-Ейкерс  — Америка Кушма Штатларының Нью-Мексико штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Ли-Ейкерс халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Котлари
Котлари — Болгариянең Кырҗали өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Тузҗу (Паландөкен)
Тузҗу (Tuzcu) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Эрзурум иле Паландөкен илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Энтерпрайз (Орегон)
Энтерпрайз  — Америка Кушма Штатларының Орегон штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Энтерпрайз шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Лакугот-Кадуль
Географиясе
Коммуна мәйданы — 28,77 км².
Контамин-Сарзен
Контамин-Сарзен (Contamine-Sarzin) — Франциянең Югары Савойя департаментына караган коммуна, Сен-Жюльен-ан-Женевуа кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 6,86 км².
Искәрмәләр
Контамин-Сарзен
Базош-о-Ульм
Базош-о-Ульм — Франциянең Орн департаментында урнашкан коммуна.
Пассерано-Марморито
Пассерано-Марморито — Италиянең Пьемонт төбәгендә урнашкан коммуна. провинциясе составына керә.
Бордер-Лурон
Бордер-Лурон — Франциянең Югары Пиреней департаментында урнашкан коммуна.
Пассерано-Марморито
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Ротзельберг
Ротзельберг — Алманиянең Рейнланд-Пфальц җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Канци-Ях
Канци-Ях — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елга Олы Юган елгасының уң ярына тамагыннан 467 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 38 км.