cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Линкольн (округ, Канзас)
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1855 елда оештырыла.
Территориясе
Округ мәйданы 1865 км² тәшкил итә.
Искәрмәләр
Линкольн (округ, Канзас)
Агудус-ду-Сул
Агудус-ду-Сул — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Парана штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Келли (Төньяк Каролина)
Келли  — Америка Кушма Штатларының Төньяк Каролина штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Келли халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Вильянуэва-де-Карасо
Вильянуэва-де-Карасо — Испаниянең Бургос провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Айдар Вәлиев
Айдар Вәлиев:
HD113436
HD113436 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Каяалты (Пынарбашы)
Каяалты (Kayaaltı) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Кайсери иле Пынарбашы илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
(12861) Wacker
Тарихы
1998 елның 22 маенда LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1998 KW33» саналган.
Досо Бароардо (Кремона)
Досо Бароардо — Италиянең Ломбардия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Досо Бароардо Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Сталинград (мәгънәләр)
Сталингра́д — Волгоград шәһәренең исеме 1925 елдан по 1961 елга хәтле.
Горбачи (Киров өлкәсе)
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
Сетуку (Прахова)
Сетуку — Румыниянең Прахова жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Енису (Генч)
Енису (Yenisu) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Бингөл иле Генч илчесенә караган бер авыл (köy).
Америка (Люблин воеводалыгы)
Америка  — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Роскаш (Хоцимский районы)
Роскаш  (Роскаш ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Хоцимский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Аҗысу (Акчаабат)
Аҗысу (Acısu) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Трабзон иле Акчаабат илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Клычево
Клычево (Шӑнкас, Клычево) — Чуашстанның Чабаксар районында урнашкан авыл.
Климат
Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.
Халык
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 528 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (100%) алып тора.
Вуйцина
Вуйцина — Польшаның Кече Польша воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Сталинград (фильм)
Сталинград (фильм):
Павловце-над-Угом
Павловце-над-Угом — Словакиянең  округында урнашкан авыл.
Тарихы
Авыл елда нигезләнгән.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Риджвей (Аляска)
Риджвей  — Америка Кушма Штатларының Аляска штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Риджвей халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Павловце-над-Угом
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Сент-Обен-Ривьер
Сент-Обен-Ривьер — Франциянең Сомма департаментында урнашкан коммуна.
Плугонван
Плугонван — Франциянең Финистер департаментында урнашкан коммуна.
Мазяже-Стари
Мазяже-Стари — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(12862) 1998 KV37
Тарихы
1998 елның 22 маенда LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1998 KV37» саналган.
Линвуд (Вашингтон)
Тарихы
Линвуд шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Лек (Сылва кушылдыгы)
Лек — Россия территориясеннән ага торган елга. Пермь крае, Свердловск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Сөлил елгасының уң ярыннан 89 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 53 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Сөлил, инештән тамагына чаклы. Кече елга бассейны — Чулман кушылдыклары бассейннары, Агыйдел кушылганга чаклы, елга бассейны — Чулман.
Фолькмансдорф
Фолькмансдорф (Volkmannsdorf) — Алманиянең Тюрингия җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Адамантина
Адамантина — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Сан-Паулу штатына карый.
Сәләх мәчете
Сәләх мәчете, Саләх мәчете, Сәлах мәчете — Казанның Мамадыш тракты, 18 йорт адресы буенча төзелә торган мәчет. Төзелеш 2017 елда башланган. 300 кешегә исәпләнгән ике катлы мәчетнең гомуми мәйданы 372,8 квадрат метры. 2019 елның 14 июнендә Татарстанның Дәүләт төзелеш инспекциясе төзелгән мәчетнең барлык төзелеш тәләпләргә туры килгәне турында нәтиҗә чыгарды. 2019 елның 4 июлендә мәчет ачу тантанасы узды. 2018 елның сентябрендә мәчеткә манара урнаштырылды, ә 2019 елның Рамазан аенда ярымай куелды. Мәчетне Татарстан фәннәр академиясе президенты Мәгъзүм Сәлахов төзеткән.
Ачылган мәчетнең имам-хатыйбы итеп Тимергали Юлдашев билгеләнгән.
Прайд (коммуна)
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Голковице (Силезия воеводалыгы)
Голковице  — Польшаның Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Вяляцичы (Пинский районы)
Вяляцичы  (Вяляцічы ) — Белоруссиянең Брест өлкәсе Пинский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас, дәүләттә иң җылы климат шушы төбәктә. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза.
Вильянуэва-де-Теба
Вильянуэва-де-Теба — Испаниянең Бургос провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Яңа Сумароково (Тәтеш районы)
Яңа Сумароково (Çĕнĕ Сăмаравкка) — Татарстан Республикасының Тәтеш районындагы авыл.
Почта индексы — 422382.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.7 °C.
Вулька-Грондзька
Вулька-Грондзька — Польшаның Кече Польша воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(5647) 1990 TZ
(5647) 1990 TZ — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1990 елның 14 октябрендә Элеанор Хелин тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1990 TZ» саналган.
Роськав
Роськав (Роськаў ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Климавицкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Сен-Жермен-сюр-Ренон
Сен-Жермен-сюр-Ренон (Saint-Germain-sur-Renon) — Франциянең Эн департаментына караган коммуна, Шатийон-сюр-Шаларон кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 7,85 км².
Казакъстан
Казакъстан Җөмһүрияте (Казакъстан, шулай ук Казахстан, tat.lat. Qazaqstan,; ; ) — күбесенчә Азиядә урнашкан дәүләт. Россия, Кытай, Кыргызстан, Үзбәкстан, Төрекмәнстан илләре белән чиктәш.
1997 елда Казакъстан башкаласы илнең көньягында урнашылган Алматыдан, исемен Астанага үзгәртелгән, үзәгендәге Акмола шәһәренә күчте. Башкала күчерүенең сәбәпләре арасында киләчәктә Алматыда җир тетрәү көтелүе иде. Моннан тыш, Нурсолтанда күбрәк казакълар яшәсә, Алматыда исә русларның өлеше зур.
Җәгъpафия
Казакъстан — Азия һәм Яypyпa чигендә урнашкан трансконтиненталь дәүләт; территориянең күпчелеге Азиядә урнашкан.
Рельеф
Казакъстанның территориясен күбесенчә чүлләр (36 %) һәм ярымчүлләр (18 %) били. Казакъстан территориясенең 35% өлешен далалар, 5,9 % — урманнар биләп тора.
Илнең үзәк районнарында Казакъ кечкенә таулар тезмәсе (Казахсᴋий мелкосопчник) урнашкан. Казакъстанның төньягын Көнбатыш Себер тигезлеге биләп тора.
Линн (округ, Канзас)
Линн — Америка Кушма Штатларының Канзас штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Маунд-Сити шәһәре.
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1867 елда оештырыла.
Территориясе
Округ мәйданы 1570 км² тәшкил итә.
Миргазиян мәчете
«Миргазиян» мәчете — Казанның Декабристлар урамы, 111нче йорт адресы буенча урнашкан мәчет. Мәчет имам-хатыйбы Габдрәүф Зәбиров.
Яйшор
Яйшор — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Тибейвиска елгасының кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 22 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Печора елгасы кушылдыклары бассейны Уса кушылганчы, елга бассейны — Печора.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Аделандия
Аделандия — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Гояс штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Майдан (Воломинский повяты)
Майдан  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Каябаг (Меликгази)
Каябаг (Kayabağ) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Кайсери иле Меликгази илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
(12863) Whitfield
Тарихы
1998 елның 22 маенда LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1998 KE48» саналган.
Чусовски Озеро (Екатеринбур каласы)
Чусовское Озеро (Чусовское Озеро) — Свердловск өлкәсенең Екатеринбур каласы составына керүче авыл.
Енису (Турхал)
Енису (Yenisu) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Токат иле Турхал илчесенә караган бер авыл (köy).
Камешково
Камешково (Камешково) — Россия Федерациясенең Владимир өлкәсендә урнашкан шәһәр.
Халык саны — кеше.
Тарих
Шәһәр тибындагы бистә статусын 1927 елдан, шәһәр статусын 1951 елдан башлап йөртә.
Халык
Милләтләр (2010): урыслар (91,9%), татарлар (4,0%), украиннар (1,1%).
Досо Бянко (Ферара)
Досо Бянко — Италиянең Эмилия-Романья төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Досо Бянко Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Кешиерс (Төньяк Каролина)
Кешиерс  — Америка Кушма Штатларының Төньяк Каролина штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Кешиерс халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сент-Сегре
Сент-Сегре — Франциянең Сомма департаментында урнашкан коммуна.
Фольмерсхайн
Фольмерсхайн (Vollmershain) — Алманиянең Тюрингия җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Плугонвелен
Плугонвелен — Франциянең Финистер департаментында урнашкан коммуна.
Ярей-Ю (Силова-Яха кушылдыгы)
Ярей-Ю — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Силова-Яха елгасының сул ярыннан 118 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 66 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Кара диңгезе елгалары бассейны Зур Ою елгасының көнбатыш чигеннән Скуратов борынына чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Печора һәм Об елгалары арасындагы, Кара диңгезенә коючы, елгалар бассейны.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Голуховице (Бендзинский повяты)
Голуховице  — Польшаның Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Сеуд
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Фәрхәт Хөснетдинов
Тормыш юлы
Фәрхәт Хөснетдинов 1964 елның 18 ноябрендә Татарстанның Кукмара районы Зур Кукмара авылында туа. Хезмәт эшчәнлеген 1982 елда 18 нче Казан урта мәктәбенең химия кабинеты лаборанты булып башлый. 1984—1986 елларда Совет Армиясе сафларында хезмәт итә. 1992 елда «Хокук белеме» белгечлеге буенча В. И. Ульянов-Ленин исемендәге Казан дәүләт университетын тәмамлый. Югары уку йортында укыган вакытта, 1987 елдан 1989 елга кадәр, Казан дәүләт университетында лаборант булып эшли.
1989 елдан Республика «Фармация» предприятиесе даруханә базасы юрисконсульты. 1993 елдан 2000 елга кадәр Татарстан Республикасы юстиция министрлыгында кече юридик вазыйфаларны биләгән (2 категорияле белгеч, 1 категорияле белгеч, Татарстан Юстиция министрлыгы каршындагы мәгълүмати-хокукый бюро мөдир). 2000—2003 елларда — «Татэнерго» җитештерү-энергетика берләшмәсе генераль директорының юридик мәсьәләләр буенча ярдәмчесе. 2003 елдан «Третейский энергетический суд» автономияле коммерцияле булмаган оешма директоры.
2005 елда Татарстан Республикасы Премьер-министры ярдәмчесе итеп билгеләнә, шул ук елны Татарстан Республикасы Премьер-министры секретариатын җитәкли. 2010—2011 елларда — Татарстан Республикасы Президенты Эшләр идарәчесе. 2011 елдан «Связьинвестнефтехим» ААҖ Директорлар советы Рәисе булып эшли. Бу вазыйфада 2014 елга кадәр эшли.
2014 елда «Психология» юнәлеше буенча Казан (Идел буе) федераль университетын тәмамлый. 2014 елның 24 декабрендә Татарстан Республикасы Дәүләт Советы тарафыннан Татарстан Республикасы Конституция суды судьясы булып сайлана һәм Рәисе итеп раслана. 2016 елның апрелендә Татарстан Республикасы Президенты Указы белән Фәрхәт Хөснетдиновка «Татарстан Республикасының Атказанган юристы» дигән мактаулы исем бирелә.
Вярба (Камянецкий районы)
Вярба  (Вярба ) — Белоруссиянең Брест өлкәсе Камянецкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас, дәүләттә иң җылы климат шушы төбәктә. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза.
Саламатов (Аляска)
Саламатов  — Америка Кушма Штатларының Аляска штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Саламатов халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Рошча (Чавуский районы)
Рошча  (Рошча ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Чавуский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
(5648) 1990 VU1
Тарихы
1990 елның 11 ноябрендә К. Эндатэ, К. Ватанабэ тарафыннан Китами обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1990 VU1» саналган.
Предешть (коммуна)
Предешть — Румыниянең Долж жудецында урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Аҗысу (Асарҗык)
Аҗысу (Acısu) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Самсун иле Асарҗык илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Олег Знарок
Оле́г Вале́рьевич Знаро́к (Oļegs Znaroks; 1963 елның 2 гыйнвары, Усть-Катав, Чиләбе өлкәсе, РСФСР, СССР) — совет һәм Латвия хоккейчысы һәм хоккей буенча тренеры. Русиянең атказанган тренеры (2013 ел). 2010 елдан 2014 елның 25 мартына кадәр Динамо хоккей клубының баш трененры булып эшли. 2014 елның 26 мартында хоккей буенча Русиянең җыелма командасының баш тренеры булып 4 елга билгеләнә. Дуслык ордены белән бүләкләнгән (2012).
2001 елдан башлап Алмания ватандашы.
Тәрҗемәи хәле
Олег Знарок 1963 елның 2 гыйнварында Чиләбе өлкәсенең Усть-Катав бистәсендә күренекле футбол тренеры Валерий Петрович Знарок гаиләсендә дөньяга килә.
Спорт карьерасы башында «Трактор» Чиләбе хоккей клубы өчен уйный. 1983—1992 елларда Риганың «Динамо» клубында чыгыш ясый. 1992 елда Американың Милли хоккей лигасында бер сезон үткәрә, аннары Алманиягә күченә һәм төрле алман клублары өчен уйный.
Уенчы карьерасын 2002 елда тәмамлый. Берничә ел Латвиянең яшьләр җыелма командасын җитәкли һәм Латвия җыелма командасының баш тренерының ярдәмчесе була.
2006 елдан алып 2011 елга кадәр Латвия җыелмасының баш тренеры була.
2008 елның 2 апреленнән 2010 елның 30 апреленә кадәр КХЛның Эчке эшләр Министрлыгы хоккей клубының баш тренеры була.
2010 елның 26 маенда КХЛның 2009/2010 елгы сезонының иң яхшы тренеры буларак таныла.
2010 елдан 2014 елның 25 мартына кадәр Мәскәү Динамо хоккей клубының баш тренеры була. 2012 елның 25 апрелендә «Динамо» хоккей клубы аның җитәкчелегендә Гагарин Кубогын алуга ирешә. 2013 елның 17 апрелендә «Динамо» икеләтә Гагарин Кубогы иясе була.
2014 елның 26 мартында Олег Знарок Зиннәтулла Билалетдиновка алмашка Русиянең хоккей буенча җыелма командасының баш тренеры буларак дүрт елга билгеләнә.
Анджеюв (Володавский повяты)
Анджеюв  — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Ковали (Чуашстан)
Ковали (Кавал, Ковали) — Чуашстанның Ормар районында урнашкан авыл.
Климат
Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.
Халык
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 726 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (97%) алып тора.
Линден (Вашингтон)
Линден  — Америка Кушма Штатларының Вашингтон штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Линден шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Вильяос
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Павляни
Павляни — Словакиянең  округында урнашкан авыл.
Тарихы
Авыл елда нигезләнгән.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Липок
Липок — Россия территориясеннән ага торган елга. Пермь крае, Свердловск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Сөлил елгасының сул ярыннан 254 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 10 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Сөлил, инештән тамагына чаклы. Кече елга бассейны — Чулман кушылдыклары бассейннары, Агыйдел кушылганга чаклы, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Адолфу (Сан-Паулу)
Адолфу  — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Сан-Паулу штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
(12864) 1998 KB55
(12864) 1998 KB55 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1998 елның 23 маенда LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1998 KB55» саналган.
HD11346
HD11346 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Bukan
Bukan (farsı Bukān‎, kördçä بۆکان/Bokan) - İran İslam Cömhüriäte, Azärbäycan wiläyäte, Bukan şähristanınıñ şähäre häm başqalası.
Горка Выставок
Горка выставок (Горка выставок) — Киров өлкәсенең Луза районында урнашкан авыл.
Bukan
Xalıq sanı 249000 keşe (2007), küpçelege - kördlär.
İsem
Bukan iseme "Bok" - "käläş" körd süzennän çıqqan.
Горка Выставок
Халык
Халык саны динамикасы:
2010 елгы җанисәп буенча даими яшәүче халкы юк.
Bukan
İsem
Bukan qar tübäle tawlar belän çolğana, ul küreneş Kördistan patşabikäsenä oxşaş, şuña kürä Bukan -"käläş" iseme kilep çıqqan.
Bukan urınında borınğı Mannä isemle şähär 3000 b.e.q. yılda urnaşqan.
Майдан (Гарволинский повяты)
Майдан  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(12865) 1998 KL55
(12865) 1998 KL55 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1998 елның 23 маенда LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1998 KL55» саналган.
Ямозерская
Ямозерская — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы, Ненец АО биләмәләрендә ага. Елга  Югары Валса елгасының кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 17 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Печора елгасы кушылдыклары бассейны Уса кушылганчы, елга бассейны — Печора.
Хәтер мәчете
«Хәтер» мәчете — Казанның Дзержинский урамында урнашкан Татарстан буенча эчке эшләр министрлыгы территориясендә полиция хезмәткәрләре өчен 2007 елда ачылган мәчет. Мәчет 20-30 кеше сыйдырырлык зурлыкта.
Имам-хатыйбы Харис хәзрәт Салихҗан.
Әнвәр Сөләйманов
Әнвәр Сөләйманов — Башкортстанда яшәүче татар журналисты.
Ул Башкортстанның Бишбүләк районында туып үсә. Башкортстан дәүләт университетын тәмамлаганнан соң, гомерен журналистикага багышлый — башта туган районында, аннан соң Уфада, республика матбугат басмаларында хезмәт итә. «Кызыл таң», «Өмет»нең үз хәбәрчесе була. 2011-2014 елларда Ярмәкәй район гәзитендә (Ярмәкәй яңалыклары) хезмәт итә.
2010 елда Башкортстанның Зәйнәп Биишева исемендәге «Китап» дәүләт нәшриятында журналистның «Җирдәге йолдызлар» исемле китабы басылып чыкты. Анда авторның Башкортстан туып, Татарстанда яшәүче күренекле 57 татар шәхесе хакында язылган очеркалары, сурәтләмәләре һәм әңгәмәләре урын алган.
Римма Бикмөхәммәтова
Римма Бикмөхәммәтова - журналист. 1981 елның 26 апрелендә БАССРның Стәрлебаш районында Стәрлебаш авылы туган.
1998 елны Стәрлебаш урта мәктәпне тәмамлаган. Шул ук елны Башкорт дәүләт университетының Башкорт филологиясе һәм журналистикасы факультетына укырга кергән. 2003 елда журналистика белгечлегендә махсус ачылаган татар төркемен тәмамлаган. Укыган вакытта актив иҗтимагый тормышта катнашкан. “Азатлык” татар яшьләре берлегенең Уфадагы бүлеге рәисе, БДУның “Уфа хәзинәләре” дип исмеләнгән КВН командасының капитаны, “Җидегән” татар яшьләре клубын оештыручысы, координаторы.
2000-2005 еллар – Башкортостанда атнага бер тапкыр чыгучы “Атна” газетасында эшләү чоры.
2005 елда Казанга күчкән. Башта берничә ай “Яңа гасыр” радиосының PR-менеджеры булып эшләгән. 2005 елдан алып бүгенге көндә дә “Ирек мәйданы” газетасының журналисты. Шулай ук “Азатлык” радиосында актив яза.
Казандагы иҗтимагый тормышка килгәндә, “Үзебез” яңа буын хәрәкәте координаторы, Бөтендөнья татар яшьләре форумы әгъзасы.
Ениташкөпрү (Дүзҗе)
Ениташкөпрү (Yenitaşköprü) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Дүзҗе иле Дүзҗе илчесенә караган бер авыл (köy).
Вятовице
Вятовице — Польшаның Кече Польша воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Рубанавка
Рубанавка (Рубанаўка ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Мсциславский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Әлмәт музыка көллияте
Әлмәт музыка көллияте, Фәрит Яруллин исемендәге Әлмәт музыка көллияте, Альметьевский музыкальный колледж имени Ф.З. Яруллина, Almetyevsk musical college named after F.Z. Jarullin — 1964 елдан Татарстанның Әлмәт шәһәрендә эшләп килүче, Татарстан мәдәният министрлыгы карамагындагы урта махсус һөнәри белем бирүче дәүләт белем бирү оешмасы. 1974 елдан композитор Фәрит Яруллин (1914-1943) исемен йөртә.
Укуханәне тәмамлаучылар
Ярты гасыр эчендә укуханәне мәдәният һәм сәнгать өлкәсендә хезмәт куючы 1600 дән артык белгеч тәмамлаган. Алар музыка мәктәпләрендә, урта махсус һәм югары уку йортларында укытучы булып эшли, иҗат оешмалары белән җитәкчелек итә, театр һәм филармония артисты һәм ялгыз башкаручы буларак иҗат итә.
Логан (округ, Канзас)
Логан — Америка Кушма Штатларының Канзас штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Окли шәһәре.
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1867 елда оештырыла.
Территориясе
Округ мәйданы 2779 км² тәшкил итә.
Искәрмәләр
Логан (округ, Канзас)
Голуховице (Заверцянский повяты)
Голуховице  — Польшаның Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Вярхи (Жабинкавский районы)
Вярхи  (Вярхі ) — Белоруссиянең Брест өлкәсе Жабинскавский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас, дәүләттә иң җылы климат шушы төбәктә. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза.
Анджеюв (Холмский повяты)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Досо Веронца (Тренто)
Досо Веронца — Италиянең Трентино-Альто-Адиҗе төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Досо Веронца Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Кингс-Грант (Төньяк Каролина)
Кингс-Грант  — Америка Кушма Штатларының Төньяк Каролина штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Кингс-Грант халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Вильяркайо-де-Мериндад-де-Кастилья-ла-Вьеха
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сент-Уан (Сомма)
Сент-Уан — Франциянең Сомма департаментында урнашкан коммуна.
Фрайенбессинген
Фрайенбессинген (Freienbessingen) — Алманиянең Тюрингия җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сен-Жильда
Сен-Жильда (Saint-Gildas) — Франциянең Кот-д’Армор департаментына караган коммуна, Плело кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 12,92 км².
Салихҗан мәчете (Казан)
Салихҗан мәчете — Казанның Бестужев урамының 66 йортын адресы буенча урнашкан мәчет.
Майдан (гмина Вежбно)
Майдан  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Каябалы (Өмерли)
Каябалы (Kayabalı) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Мардин иле Өмерли илчесенә караган бер авыл (köy).
Адрианополис (Парана)
Адрианополис  — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Парана штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Юрий Андропов
Юрий Андропов — (1914 елның 15 июнендә Россия империясе Ставрополь гөбөрнәсе — 1984 елның 9 феврале, Мәскәү), сәясәт һәм дәүләт эшлеклесе. — 1982—1984 елларда ССРБ җитәкчесе, СБКФ ҮК Генераль секретаре.
СБКФ ҮКның идеология буенча секретаре (1982). ССРБ Югары Советы 3нче һәм 6-10нчы чакырылыш депутаты ССРБ дәүләт иминлеге Комитеты Рәисе (1967—1982). Социалистик Хезмәт Каһарманы (1974).
1954—1957 елларда Андропов Венгриядә ССРБ һәм Россия илчесе булып эшли, 1956 елгы Венгр күтәрелешен бастыруда катнаша.
1967 елның 10 маенда ССРБ дәүләт иминлеге Комитеты рәисе итеп тәгаенләнә. Андропов чорында совет дәүләт иминлек органнары антисовет эшмәкәрлегенә һәм башкаса фикер йөртүче диссидентларга каршы сталинча катъгый алымнарны кулланмаган.
Предял-Серари
Предял-Серари — Румыниянең Прахова жудецында урнашкан коммуна.
Юрий Андропов
Л. И. Брежневның сәламәтлеге начарайган саен, Юрий Андропов чит ил эшләре министры Андрей Громыко һәм оборона министры Дмитрий Устинов белән ССРБ сәячәтен билгели башлыйлар.
Предял-Серари
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Юрий Андропов
1982 елның 10 ноябрендә Л.И. Брежневның вафатыннан соң, 1982 елның 12 ноябреннән Юрий Андропов аны КПСС ҮК Генераль секретаре вазыйфасында алмаштыра, Советлар Союзының рәсми лидеры була. Аз гына эшләү (15 ай) вакытында Андропов партия-дәүләт аппаратының коррупциясен бетерүгә, социалистик системаның икътисадый нәтиҗәлелеген арттыруга юнәлдерелгән берничә чара күрде. Коммунистик партиянең кайбер җитәкчеләренә карата җинаять эшләре кузгатылды, тикшерү башланды. "Эш вакыты — эштә!» девизе белән эш калдыруларга каршы көрәш башланды.
HD113462
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Юрий Андропов
1984 елның 9 февралендә Андропов бөер авыруыннан вафат була.
HD113462
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Юрий Андропов
Чыгышы
Андроповның чыгышы турында мәгълумат яшерен һәм буталчык (аның әнисе совет разведчигы булган).
Владимир Константинович Андропов (? — 1919) — үги әтисе, тимер юл эшчесе, инженер. Телеграфист. 1919 елда тифтан вафат була.
Андроповның әнисе, музыка укытучысы Евгения Карловна Флекенштейн, бай яһүд гаиләсе,   — Финляндия кешеләре, «Ювелир әйберләр» магазине тотучылар Карл Францевич Флекенштейн һәм Евдокия Михайловна Флекенштейн кызлыкка алып, карап үстерә. Евдокия Михайловнаның кызы, Андроповның әнисе, 17 яшеннән кызлар гимназиясендә музыка укыта.
Белеме
Карел-Фин АССРында эшләгән һәм яшерен оешма төзегән елларда Ю. В. Андропов фин телен өйрәнә язык, инглиз телендә иркен аралашырга, Венгриядә венгр телен өйрәнә.
Биографиясе
Беренче үги әтисе үлгәннән соң, Юрий әнисе белән Моздок шәһәренә күченә һәм 1932 елга кадәр анда яши. 7 класс тәмамый. Идел буйлап матрос булып йөри. 1932 елда В. И. Калашников исем ендәге Рыбинск елга техникумына укырга керә, 1936 елдан комсомол эшендә.
Өйләнә. Владимир һәм Евгения исемле балалары туа.
Отто Куусинен, ВКП(б)ның күренекле эшлечесе, аның карьера үсешендә күп ярдәм күрсәтә.
Рыбинскта, Ярославль өлкәсендә комсомол бүлек мөдире. 1938 елның декабреннән ВЛКСМның Ярославль өлкә комитетының беренче секретаре. 1939 елда Рыбинск һәм Углич гидроүзәкләрен төзергә өлкәдән 7 мең комсомолны юнәлткәне өчен, 1944 елны Ҡызыл Хезмәт Байрагы ордены бирелә.
Карел-Фин ССРында (1940—1951 еллар)
1940 елның июнендә Юрий Андропов Карел-Фин Совет Социалистик Республикасына комсомол эшенә җибәрелә
1944 елның сентябреннән Ю. Андропов ВКП(б)нең Петрозаводск ҡала комитетының икенче секретаре.
Сугыш елларында яшерен кушаматы «Могикан».
СБКФ ҮК һәм ССРБ Чит ил эшләре министрлыгы
1953 елның 15 маеннан Андропов Вячеслав Молотовның тәкъдиме белән ССРБ Чт ил эшләре министрлыгына эшкә күчә. 1953 елдан Андропов 4нче Европа бүлеген (Польша, Чехословакия) җитәкли һәм скандинавия бүлегендә стажировка үтә.
Венгриядә илче
1953 елның 18 июлендә Андроповны Венгрия Халык Республикасына СССР илчесе итеп тәгаенлиләр.
Андропов антикоммунистик Венгр күтәрелешен басуда актив роль уйный. Шулай ук Янош Кадарны мәскәү төзегән венгр хөкүмәтен җиткләргә күндерә. Владимир Крючков, Андропов совет гаскәрләрен Будапештка кертү турындагы сөйләшүдән баш тартты дип хәтерли.
СБКФ ҮК бүлек мөдире һәм секретаре
1957—1967 елларда — Отто Куусинен җитәкчелегендә СБКФнең социалистик илләрнең коммунистик һәм жшче партияләре бәелән бәйләнеш бүлеге мөдире була. «Россия-ҡытай мөнәсәбәтләре»нә аеруча күп вакыт бүлергә тура килә. СБКФнең XXII съездында (1961) тәү тапкыр ҮК әгъзасы, ә бер елдан СБКФ ҮК секретаре (23. 11. 1962 — 22. 06. 1967) итеп сайлана.
Бу чорда Андропов Брежневның көнбатыш сәясәте архитекторы була. Үзенең консультантлары белән бергә Андропов Халыкара хәүефлеген киметүгә омтылыш һәм көнбатыш белән якынаю курсын эшли. .
Дәүләт иминлеге Комитеты рәисе (1967—1982 еллар)
1967 елның 18 маеннан 1982 елның 26 маена кадәр Андропов ССРБ Дәүләт иминлеге Комитеты рәисе вазыйфасын башкара. 21 июня 1967 елның 21 июненнән Политбюро әгъзалыгына кандидат, ә соңыннан Политбюро әгъзасы. Андроповның СБКФ ҮК эшләгән чордагы консультанты Шаһназаров истәлкләрендә мона нинди сыгымта ясый:
«Брежневка, әлбәттә, чит басмаларда чыккан совет сәясәтенең калкып килгән йолдызы — Андропов турында язган мәкаләләрен уҡырға биргәннәр инде, аларда Андроповның тиз арада лидер булачагын күзаллаганнар. Бу хәйләкәр һәм мәкерле генсекны сагайткан, һәм ул үзенең гадәттәгечә интриган манерасына тугъры калып, үзенә янаган көндәшен читләтү һәм отыш алуның үзенчәлекле юлын сайлый — Андроповны Дәүләт иминлек Комитетына эшкә җибәрә. Аның намуслылыгын яхшы белгәнлектән, Леонид Ильич тыныч йоклый алган: иң җаваплы участкага куя һәм, йомшартыбырак әйткәндә, читкәрәк этеп куя». Андроповны кертү Брежнев өчен иң беренче тышкы сәясәтен гарантияләгән. Андроповның 15 ел җитәкләгән ССРБ Иминлек Комитеты дәүләт һәм җәмгыятьнең бөтен өлкәләренә үз контролен ныгыта һәм киңәйтә. ССРБда Диссидент һәм милли хәрәкатенә каршы тору аның эшчәнлегенең бер юнәлеше булып торды. Аларны чит илләргә куу, кайсының психикасы какшаган дип тану киң тарала. 1974 елда язучы Александр Солженицын ССРБнән куыла һәм гражданлыгын югата. 1980 елда академик Андрей Сахаров Түбән Новгород (Горький)га сөрелә, һәм КГБның даими контроле астында яши. Архивные документы Андропов аларны шәхсән үзенең күзәтүе астына ала.
1974 елда Социалистик Хезмәт Каһарманы исеме, 1976 елда Андроповка армия генералы исеме бирелә.
1979 елның ахырында Андропов Афган сугышын (1979—1989) һәм Әмин сараена һөҗүмне оештыручыларның берсе була.
Дәүләт иминлеге Комитеты роленең көчәеүе
Андропов вакытында ССРБ ССРБ Иминлек Комитеты дәүләың бөтен предприятие һәм оешмаларны күзәтү астында тотучы хезмәткәрләре куелган район бүлекчәләрен булдырган. Шәхси состав югары эш хакы алган, өстенлекләр белән файдаланган. Андропов аларны каты тотса да, бөтә урыннарны контролдә тотучы бу төркем үзләренең мәнфагәтьләрен яхшы кайгырткан. Кадр сәячәте партия органнары кулында булса да, ССРБ Иминлек Комитеты кысылмича бер тәгаенләү дә тормышка ашырылмаган.
Партия һәм дәүләт җитәкчесе
Л. И. Брежневның вафатыннан соң, 1982 елның 12 ноябрендә СБКФ ҮК чираттан тыш Пленумы карары белән Андропов СБКФ ҮК Генераль секретары итеп сайланды. Яңа җитәкче вазыйфада Андропов генераль секретарь аппаратын кинәт кыскарта.
Андропов җәелдергән дәүләтнең икътисади хәлен яхшырту өчен көрәш хезмәт дисциплинасын ныгъту буенча киң масштаблы кампаниядән башланды. СССР-ның кайсыбер шәһәрләрендә көч органнары күргән чаралар 1980-че елларда халыкка гадәттән тыш кебек тоелды. Мәсәлән, Ленинградта һ. б. шәһәрләрдә эш сәгатьләрендә кинотеатрларда, эре универмагларда һ. б. кеше күп йөргән урыннарда, эштән киткән кешеләрне белергә тырышыу максатында, милиция камаулары, халыкның документларын тикшерүләр оештырыла. .
Шуның белән беррәттән коррупция турындагы шау-шу куптарган эшләргә юл ачылды, хезмәтсез керемнәр, спекуляция белән көрәш игълан ителде. Сәүдәдә явыз ниятләргә каршы көрәш зур колач алды. Мәскәү шәһәре Башкарма комитетының элеккеге сәүдә идарәсе башлыгы Трегубов, Николай Петрович судка бирелде; аның артыннан Мәскәү Башторгының 25 җаваплы хезмәткәре, Мәскәүнең Зур гастрономнары директорлары кулга алынды. Үзбәк ССРда «мамык мафия»сен тикшерү башланды; КПССның Краснодар крае комитеты беренче секретаре Медунов Сергей Федорович адресына гаепләү белдерелде. Эчке эшләр министры урынбасары Щёлоков Николай Анисимович һәм аның урынбасары Чурбанов Юрий Михайловичка карата гаепләүләр.
Андропов партия һәм дәүләт аппаратын, дәүләт иминлеге органнарын да кертеп, «чистарта» башлый. Ун биш ай идарә итү дәверендә ССРБнең 18 министрын алмаштыра, КПСС өлкә комитетларының 37 беренче секретаре яңадан сайлана. Андропов үзенең тарафдаштары командасын җыя башлый. Югары җитәкчелеккә төбәк эшлеклеләрен: Горбачёв Михаил Сергеевичны, Лигачёв Егор Кузьмичны, Воротников Виталий Ивановичны, Рыжков Николай Ивановичны, Чебриков Виктор Михайловичны, Алиев Гейдар Алирза оглын, Романов Григорий Васильевичны һ. б. кертә.
Андропов 1983 елның 15 июнендәге СБКФ ҮК Пленумында мөһим мөрәҗәгатендә үзенең реформатор курсын билгели: илне һәм җәмгыятьне чын-чындан аңлап белер кирәк, Советлар Союзы тистәләгән еллар дәвамында башыннан үткәргән бик катмарлы күренешләргә грамоталы, фәнни диагностика кирәк.
СБКФ ҮК 1983 елның июнь Пленумында Ю. В. Андропов «җитештерүнең бик күп өлкәләрендә технологик түңкәрелеш» алга китүне тәьмин итүче фәнни-техник революциянең төп юнәлешләрен атады. Шул Пленумда Андропов әйткән «ватан икътисадының интенсив үсешенә» күчү, «башлыса эштә социалистик төзелеш өстенлекләрен фәнни-техник революция казанышлары белән» берләштерү кирәклеге ассызыклана.
Андропов СБКФнең XXVI съезды һәм артабангы Пленумнары эшләгән производствоны бөтен яклы интенсификацияләүгә, фәнни-техник прогрессны алга җибәрүгә, халык хуҗалыгы белән идарә итүне камиллаштыруга, кадрларның җаваплыгын, оешканлыгын һәм тәртибен, халык тормшының матди һәм рухи кимәлен тайпылышсыз үстерүгә күп игътибар бүлгән.
Тышкы сәясәт өлкәсендә Андропов СССРның тышкы сәяси дошманнары белән акыллы компромиссларга омтылган, әммә СССР һәм АКШның берберсенә ачыктан-ачык ышанмаучанлыгы шартларында андый компромисс килеп чыкмаган. Бу вакытта Аурупада урта ераклыктагы ракеталарны урнаштыру мәсьәләсе буенча кризис туа, Әфганстанна сугыш дәвам итә. 8 марта 1983 елның 8 мартында АКШ президенты Рональд Рейган чыгышында ССРБен «Явызлык империясе» дип атый, 1983 елның 23 мартында стратегик оборона инициативасы доктринасын игълан итә. 1983 елның 1 сентябрендә совет һава киңлегендә Корея авиакомпаниясенең 269 пассажиры булган «Боинг-747» самолётын Сахалин өстендә бәрдергән СУ-15 ССРБ ПВО истребителе кискенлекнең төп сәбәбе була.
1983 елның көзендә Андроповның сәламәтлеге кискен начарлана. Юрий Владимирович Октябрь бәйрәме уңаеннан 7 ноябрь демонстрациясендә мавзолей трибунасында булмады.
Вафаты
1980 елның гыйнварында Андропов Әфганстанга сәфәр кыла, анда ул чәчәк авыруы йоктыра, аның нәтиҗәсендә күрү мөмкинлеге начарая һәм бөер эшмәкәрлеге өзлегә.
1983 елның июль һәм август айларында Андроповның сәламәтлеге һаман начарлана, һәм ул вакытның зур өлешен шәһәр читендәге йортта, еш кына урында ятып эшли. Ә Мәскәүгә ФРГ канцлеры [Һельмут Коль] килгәч, генераль сәркатип Кремльгә килә, машинадан бары тик тән сакчылары ярдәмендә генә чыга ала. Юрий Андроповны күзәткән табиблар аңа сакланырга киңәш итә — хәтта кечкенә салкын тию дә авыр нәтиҗәләргә китерә ала диләр.
Андропов 1984 елның 9 февралендә 70нче яшендә вафат була. Рәсми версия буенча, үлем сәбәбе күп еллар дәвамында подагра чире аркасында бөеренең эшләмәүе.
Җирләү
. Хушлашу өчен күп илләрнең хөкүмәт әһелләре, шул исәптән Бөекбритания премьер-министре Маргарет Тэтчер һәм АКШ вице-президенты өлкән Джордж Буш килгән иде.
Тарихи ролен бәяләү
Андропов интеллектуал, иҗат кешесе иде. Брежневтан аны ярамсаклануны һәм байлыкка омтылышны яратмавы аерып торды, ришвәтчелекне һәм казна акчасын үзләштерүчеләргә түзеп тормаучан булды. Принципиаль мәсьәләләрне хәл иткәндә Андропов катьгый консерватив позициядә торды. ССРБ Дәүләт иминлеге комитеты генералы Филипп Денисович Бобков болай дип искә алды: :
Рихард Зоргенең сәхәбәсе [, Айно Андреевна Куусинен (Туртиайнен) Куусинен үз туганнарына да, минем туганнарыма да беркайчан да ярдәм итмәвен раслаучы мемуарлар язган, һәм Андропов та бар уңышларына да үз көче белән өлгәшкән. Юрий Владимирович үз гаиләсе әгъзалары белән сөйләшкәндә дә, ул барысына да, протекциясез генә ирешүен, беркемгә дә бурычлы булмавын, беркайчан да үз гаилә әгъзаларының киңәшләрен тыңламавын һәм аларны тыңламаячагын ассызыклады. Тик нәкъ менә кызы Ирина протекциясе буенча КДБ Рәисе Мәскәүгә философ һәм әдәбият белгече Михаил Михайлович Бахтинны кайтарган, аңа Дәүләт премиясен бирдергән.
Шул ук вакытта кайбер экспертлар, шул исәптән Сергей Назипович Гавров полагают, что Андропов «русским Дэн Сяопины» булуы һәм, кирәкле реформалар үткәреп, СССРны саклап клуы бик мөмкин иде ди.
Үз интервьюсында Кытайның хәзерге курсына туры килә торган реаль реформалар Дэн Сяопин килү белән түгел, ә Кытай Халык Республикасы белән көнәркәшлек иткән Андропов курсы йогынтысы астында эшли башлады, дип белдерде Дэн Сяопинның варисы Цзян Цзэминь ягъни шул ук фикерне әйтте. Цзян Цзэминь ассызыклаганча, КХР үзенең икътисади үсешендә «андропов юлы»ннан китте һәм шуның аркасында, Советлар Союзыннан аермалы буларак, юкка чыгу һәм таркалудан котылды. Чыннан да, Андропов командасы үткәргән реформалар кайсыдыр ки икътисади нәтиҗә бирде. Рәсми (нык арттырылган) мәгълүматларга караганда, 1983 елда икътисад үсеше темплары 4,2% тәшкил иткән (1982 елдагы—3,1% ка карата); милли керем 3,1%ка арткан; сәнәгать җитештерүе-4%ка; КХР җитәкчелеге күзлегеннән төп күрсәткеч — авыл хуҗалыгы продукциясе — 6% ка арткан
Андроповның Россиянең икътисадый үсешенә карашын актуальләштерү омтылышлары соңгы елларда сизелә. Әйтик, 2009 елның сентябрендә, Андроповның тууына 95 ел тулу уңаеннан, "түгәрәк өстәл" үткәрелде, анда илнең әйдәп баручы икътисадчылары Андроповның «Карл Маркс тәгълиматы һәм СССРда Социалистик төзелешнең кайбер мәсьәләләре» турында фикер алыштылар. Юрий Владимирович мирасын бер якты да якламича гадел өйрәнү кирәклеге турында нәтиҗә ясалды.
Андропов эшчәнлеген тикшерүче галимларда хәзерге вакытта аның фигурасы һичшиксез кызыксыну уята, Бурлацкий әйткәнчә, В. В. Путин, аңа кадәр Андропов тәүдә иминлек органнарында эшләп, шуннан дәүләт җитәкчесе булды. Андропов җитәкчелегендә дәүләт иминлеге органнарының элеккеге хезмәткәрләре беренче тапкыр сәламәт һәм спорт яшәү рәвеше алып барды, һәм Андропов генерал сәркатип вазыйфасында ришвәтчелеккә каршы көрәш күрсәтә башлады. [ref name=autogenerated9|>, бигрәк тә генсек постында. Аның «сәяси мирасы Советлардан соң Россиядә бик кирәкле булып тора, дип билгеләп үтәләр». .
(12866) Yanamadala
(12866) Yanamadala — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.