cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Рейкулешть
Рейкулешть — Румыниянең Мехединць жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Витебск бәрелеше
Витебск бәрелеше - Бөек Ватан сугышының башында (6.7.1941 - 16.7.1941) Совет-Алман фронтында чик янындагы бәрелеш. Бәрелеш нәтиҗәсендә Совет Көнбатыш фронты көчләре чолганып тар-мар ителгән. 28 июньдә алман гаскәрләре Витебск шәһәрен басып ала.
6 июльдә, 16 июльгә хәтле үткән, Витебск бәрелеше башланды.
8 июльдә 3-нче танк төркеме Сенноны басып алды, Көнбатыш Двинаны
Десферриоксамин
Бу тимерле комплекс хроник тимернең артык йөкләнешен дәвалау һәм даими кан күчерү кирәк булган гематологик патология белән авыруларда гемосидерозны  булдырмау өчен кулланыла. Гадәттә, препаратны әкрен генә тире астына кертәләр. Ретинопатия макулада һәм/яки экваторда тут күчүе белән бергә электроретинограмманың түбән амплитудасы һәм караңгылыкка җайлашуының кимүе белән  сыйфатлана.
Вурманкас Ядернә
Вурманкас Ядернә (Вăрманкас Етĕрне, Вурманкас-Ядрино) — Чуашстанның Ядернә районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429070. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97253890001. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2102000002500.
Карабурч (Һилван)
Карабурч (Karaburç) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Шанлыурфа иле Һилван илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Вурманкас Ядернә
Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2136.
Халык
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 164 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (96,40%).
Сен-Маклу (Эр)
Сен-Маклу — Франциянең Эр департаментында урнашкан коммуна.
Рёмерштайн
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Цяпина
Цяпина (Цяпіна ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Чашницкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Яйлаҗылар (Оваҗык)
Яйлаҗылар (Yaylacılar) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Карабүк иле Оваҗык илчесенә караган бер авыл (köy).
Аккүл (Лениногорск районы)
Аккүл — Татарстан Республикасының Лениногорск районындагы авыл.
Халык саны — 186 тирәсендә. Почта индексы — 423287.
Тарих
1910 елда нигезләнгән.
Демография
Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): татарлар.
Калининград өлкәсе татарлары
Калининград өлкәсе татарлары — татарларның Калининград өлкәсендә яшәүче территориаль төркеме.
Аккүл (Лениногорск районы)
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.3 °C.
Калининград өлкәсе татарлары
Тарихлары
Өлкәгә татарларның күпләп килүе Кызыл Армиянең хәрби хезмәткәрләре, Бөек Ватан сугышы барышында Көнчыгыш Пруссия операциясендә катнашкан татарлар белән бәйле. Сугыш тәмамланганнан соң аларның күбесе өлкәдә хезмәт итәргә һәм яшәргә калган.
Индиан-Лейк (Техас)
Индиан-Лейк  — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Калининград өлкәсе татарлары
Таралышлары
2010 елда Калининград өлкәсендә 4 534 татар кешесе яшәгән (1959 елда – 2202, 1989 елда – 3556, 2002 елда - 4729 кеше), нигездә, Калининград (2509 кеше) шәһәрендә яшиләр.
Индиан-Лейк (Техас)
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Калининград өлкәсе татарлары
Мәдәният
Хәзерге вакытта Калининград өлкәсенең «Туган тамыр» татар һәм төрки телле халык иҗтимагый оешмасы (1995 елдан, рәисе В. Сәлахов), «Мәдәният» татар мәдәни үзәге (2000 елдан, рәисе Э. Галеева), «Кардәшләр» төрки телле халык мәдәнияте җәмгыяте (2001 елдан, рәисе С.А. Яһудина), Калининградның «Татарстан» сәүдә–җитештерү компаниясе (2003 елдан), Калининград мөселманнарының Дини оешмасы (1993 елдан, җитәкчесе И.Н. Хисамов), «Ихсан» җирле мөселманнар дини оешмасы (2011 елдан, җәмгыять рәисе Я. Гусейнов) эшләп килә.
Индиан-Лейк (Техас)
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Канстантов
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Северуха (елга)
Северуха — Россия территориясеннән ага торган елга. Архангельск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Лодьма - күле, Лодьма - елгасы урнашкан. Елга озынлыгы 12 км.
Ромбень
Ромбень — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Северуха (елга)
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Ак диңгез елгалары бассейны Золотница елгасының төньяк-көнчыгыш чигеннән Воронов борынына чаклы (Төньяк Двина елгасын кертмичә). Кече елга бассейны — Төньяк Двина, Вычегды һәм Кече Төньяк Двиналар кушылган урыннан түбәнрәк, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Ромбень
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Һерман Һот
Һе́рман Һот, (Hermann Hoth) — алман хәрби башлыгы, генерал-полковник.
Белосток-Минск сугышы
27 июньдә төндә Һотның 3-нче танк төркеме Минск — Мәскәү шоссесы буенча урнашкан Смолевичьне басып алды.
28 июньдә Һотның 3-нче танк төркеме Минскка төньяк-көнбатыштан бәреп керде, ә Гудерианның 2-нче танк төркеме — көньяктан. 2-нче танк төркеме Бобруйскка һөжүмне дәвам итте.
29 июньдә Һотның 3-нче танк төркеме һәм Гудерианның 2-нче танк төркеме Минсктан көнчыгыштарак тоташтылар. 2-нче танк төркеме Бобруйскка һөжүмне дәвам итте.
1 июльне Һотның 3-нче танк төркеме Старо-Борисовка бәреп керде, ә Гудерианның 2-нче танк төркеме Бобруйскка бәреп керде, Свислочь кырында Березина аша күперне алды һәм плацдармны алды (хаританы карый аласыз — Боевые действия на западном фронте. 22 июня — 11 июля 1941 г.).
2 июльне 2-нче танк төркеме һәм 3-нче танк төркеме һөжүмне дәвам итте.
3 июльне 3-нче танк төркеме көннең уртасында Полоцктан төньяк-көнбатышрак Көнбатыш Двинага чыкты. 2-нче танк төркеме Березина аша чыкты. 3 июльне 2-нче һәм 3-нче танк төркемнәрдән Клюгеның 4-нче танк армиясе оештырыла.
Носкы
Носкы — Төмән өлкәсе биләмәләрендә ага торган елга. Боровая елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 374 км.
Һерман Һот
Белосток-Минск сугышы
5 июльдә 1-нче танк төркеме Новоград-Волынский, Шепетовка чигеннән көнбатышрак һөжүмне дәвам итте.
Носкы
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Иртеш елгасы кушылдыклары бассейны Тубылдан алып Обка койганчы, елга бассейны — Иртеш.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Һерман Һот
Белосток-Минск сугышы
8 июльдә Армияләрнең «Үзәк» төркеме Белосток һәм Минск районында чолгап алынган совет гаскәрләрен бетерүне тәмамлады.
3-нче танк төркеме Көнбатыш Двина һәм Днепр елгалары чигенә якын килде Полоцктан Жлобинга хәтле фронтында, Көнбатыш фронтның 20-нче һәм 22-нче армиялар саклануны ертып, Витебскны басып алды һәм Көнбатыш Двина елгаласының төньяк ярында Десна янында плацдармны алды.
Андалусия (Алабама)
Андалусия  — Америка Кушма Штатларының Алабама штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Андалусия шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кош (Португалия)
Кош  — Португалиянең Лейрия округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Вчелинце
Вчелинце — Словакиянең  округында урнашкан авыл.
Каролина (Пясечинский повяты)
Каролина  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Вчелинце
Тарихы
Авыл елда нигезләнгән.
Каролина (Пясечинский повяты)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Вчелинце
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Мартон (коммуна)
Мартон — Франциянең Шаранта департаментында урнашкан коммуна.
Раймондс Вейонис
Раймондс Вейонис (Raimonds Vējonis,, ) ——.
Маковиско (Польша)
Маковиско — Польшаның Карпатасты воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(11719) Hicklen
(11719) Hicklen — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1998 елның 21 апрелендә LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1998 HT98» саналган.
7 ел (б. э. к.)
7 ел (б. э. к.)  — безнең эрага кадәр I гасырга кергән ел.
Байкал (Арча районы)
Байкал - авылы Арча районында, район үзәгеннән 52 км төньяктарак, Мари Республикасы чигендә.
Халык
1989 елда 333 кеше (татарлар), 1997 – 315, 2000 елда 291 кеше яши.
Икътисад
Халыкның тәп шөгыле – игенчелек, терлекчелек.
Никотин әчелеге
Көненә 1,5 г-нан артык дозада макуляр үзгәрешләр күзәтелә, бу күрү үткенлегенең уртача кимүенә китерә һәм препарат  туктатылганнан соң юкка чыга.
Иратошу (коммуна)
Иратошу — Румыниянең Арад жудецында урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Грава (Порденоне)
Грава — Италиянең Фриули-Венеция-Җулия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Фифт-Стрит (Техас)
Фифт-Стрит  — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Фифт-Стрит халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(10638) McGlothlin
(10638) McGlothlin — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1998 елның 16 сентябрендә LONEOS тарафыннан Андерсон-Меса обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1998 SV54» саналган.
Парцелянци (Свентокшиж воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Карабурч (Низип)
Карабурч (Karaburç) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Газиантеп иле Низип илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Ле-Шатле (кантон)
Ле-Шатле — Франциянең Шер департаментында урнашкан коммуна.
Гамурино
Гамурино (Гамурино) — Красноярск краенең Казачински районында урнашкан торак пункт.
Тарих
Октябрь инкыйлабына кадәр Енисей губернасының Енисейск өязендә, 1925-1930 елларда — Себер краеның Красноярск бүлгесендә, 1930-1934 елларда — Көнчыгыш Себер краенда, 1934 елдан — Красноярск краенда.
Халык
Милләтләр (2010): татарлар — 94,3%, үзбәкләр — 5,7%.
Рекарий-де-Жос
Рекарий-де-Жос — Румыниянең Долж жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Аккына-елга
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Түбән Идел су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Сук елгасы, елга башыннан тамагына чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Идел, Куйбышев сусаклагычы башыннан Каспий диңгезенә койганчы.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Наварредонда-де-Гредос
Наварредонда-де-Гредос — Испаниянең Авила провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Муса Җәлил урамы (Октябрьски)
Муса Җәлил урамы (Муса Йәлил урамы, улица Мусы Джалиля) — Башкортстанның Октябрьски шәһәрендә урнашкан кечкенә урам. Координаталары 54.477329, 53.452932.
Фейетт (округ, Алабама)
Фейетт — Америка Кушма Штатларының Алабама штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Фейетт шәһәре.
Муса Җәлил урамы (Октябрьски)
Тарих
Советлар Берлеге Каһарманы шагыйрь Муса Җәлил (1906—1944) хөрмәтенә аталган.
Фейетт (округ, Алабама)
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1824 елда оештырыла.
Территориясе
Округ мәйданы 1627 км² тәшкил итә.
Муса Җәлил урамы (Октябрьски)
Игътибарга лаек объектлар
Шәхси йортлардан башка игътибарга лаек объектлар юк.
Кяхта
кәхта (кәхта, хәагта) — Россия Федерациясенең Бурәтия җɵмһүрᴎятсында урашкан шәһәр.
Халык саны — кеше.
Тарих
Шәһәр cтaтысын 1805 елдан башлап йөртә.
Халык
Милләтләр (2010): урыслар (71,7%), бүрәтләр (25,3%).
Коэнтрал
Коэнтрал — Португалиянең Лейрия округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Луиза Батыр-Болгари
Тәрҗемәи хәл
Әтисе – Пермь өлкәсенең Барда районындагы Озын Ялан авыланнан. Ерак бабасы — Батыркай Иткинин Пугачев гаскәрендә яубашы булган.
Луиза Батыркаева 1978 елда Казан консерваториясенең композиция классын тәмамлый; Юрий Виноградов шәкерте. 1981-93 елларда Татарстан китап нәшриятында музыкаль әдәбият редакторы булып эшли.
Иҗаты
Иҗатында төп урынны җырлар һәм театр музыкасы, симфоник һәм камера-инструменталь әсәрләр алып тора. «Мин сине шундый сагындым» (Ф. Зыятдинова шигыре), «Су буеннан әнкәй кайтып килә», «Кайту» (М. Галиев шигырьләре), «Син бит татар кешесе» (Г. Рәхим шигыре) җырлары аеруча киң таныла. Балалар һәм үсмерләр, төрле яшьтәге аудитория өчен язылган әсәрләре югары эстетик таләпләрне үтә сиземләве белән аерылып тора. Зур популярлык казанган мюзикллары, муз. комедияләре: «Әйдә барыйк - кызлар карыйк», «Эх, машина-машина» (Р. Вәлиев пьесалары, 1990), «Сихерле урман» (Р. Мингалим пьесасы, 1991), «Бардым күлгә, салдым кармак» (Р. Корбанов пьесасы, 1996) һ.б. Композиторның әсәрләре «Кайту» (1991), «Җырлап узган җәй» (1992), «Яшьлегем канатында» (1993) граммофон дискларында; «Төнге карлар», «Әгәр күзләремә син карасаң», «Туган телдә җырлыйбыз» (1996) аудиокассеталарында; «Якты моңнар» (1988), «Хәрефле шакмаклар» (1997), «Сайра, моңлы сандугач» (2000) исемле ноталы җыентыкларда һ.б. тупланган.
Николаевка районы (Сембер өлкәсе)
Административ үзәк — Николаевка шәһәр тибындагы бистәсе.
Халык
Милли cаcтаф (2010): руслар — 45,7%, мapдьıʙa — 26,7%, татарлар — 23,9%, чуашлар — 1,8%.
Административ бүленеш
Николаевка районы cаcтафына 1 шәһәр җирлеге һәм 8 авыл җирлеге керә:
Гентамицин
Бактерияле эндофтальмитны дәвалаганда гентамицинның интравитреаль инъекциясе челтәркатлауның көчле ишемиясенә  китерә ала. (рәс. 22.7). Кайвакыт челтәркатлауга токсик йогынтысы периокуляр инъекцияләрдә күзәтелә.
Яңа Иштирәк
Яңа Иштирәк — Татарстан Республикасының Лениногорск районындагы авыл.
Почта индексы — 423276.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.3 °C.
Розенберг (Баден)
Розенберг (Rosenberg) — Алманиянең Баден-Вюртемберг җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Каролино
Каролино — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Канстанцинавка (Магилёвский районы)
Канстанцинавка  (Канстанцінаўка ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Могилёвский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
GSC4016-120
GSC4016-120 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Социология
Социоло́гия (socius — иҗтимагый; λόγος — фән) — җәмгыять, аның системалары, социаль институтлары турында фән.
8 ел (б. э. к.)
8 ел (б. э. к.)  — безнең эрага кадәр I гасырга кергән ел.
Социология
Социологик белемнең билгеләре
Социологияне фән дип атарга нигез бармы, әллә ул кешелек эшчәнлегенең башка берәр өлкәсенә карыймы? Бу сорауны ике төрле чишеп була. Беренче караш: фән – ул эксперимент юлы белән раслана алган белем өлкәсе. Шул чакта «чын» фәннәр рәтенә фәкать табигыять белән механика керә. Иҗтимагый фәннәрдә эксперимент ысулын куллану чикләнгән, димәк алар фән була алмый, дигән нәтиҗә ясыйбыз. Әмма, шундый караштан чыгып, социологияне сәнгать яки хобби итеп бәяликме? Икенче караш буенча – фәннең үзенә генә хас, башка фәннәрдән аерылып торган белем кыры (предметы) бар һәм ул аны үзенә генә хас ысуллар белән өйрәнә. Социологиянең башка фәннәр өйрәнмәгән белем өлкәсе һәм аңа гына хас эзләнү әсбаплары бармы? Шул сорауга җавап эзләп карыйк.
Фәннең статусын билгеләү өчен берничә критерий кулланалар. Аларның беренчесе – онтологик критерий. Онтология – ул яшәеш һәм аның нигез принципларын өйрәнгән гыйлем өлкәсе. Онтологик сорауны чишү фән объектын тәгаенләүне күздә тота. Һәрбер фән артында ул өйрәнгән гыйлем даирәсе ягъни фән объекты тора. Физик җисемнәр, тере организмнар һәм кеше үзе фәннең объекты була ала. Фән өйрәнгән объект безгә кадәр барлыкка килгән, без аның турындагы белемне туплыйбыз гына. Мәсәлән, этнография дигәндә, без борынгы тарихи-иҗтимагый бергәлекне – этносны күз алдына китерәбез. Психология искә төшкәндә, үзебезнең һәм якыннарыбызның психикасын һәм җан саулыгын искә алабыз.
Социологиянең онтологик соравы
Социология исә җәмгыять күренешләрен, шул җөмләдән – кешеләрнең күмәкләшеп яшәвен, аларның берләшмәләрен, ассоциацияләрен һәм мөнәсәбәтләренең күптөрле формаларын өйрәнә. Җәмгыять табигый, илаһи, башка асылларга тәңгәл түгел. Иҗтимагый тәртипләр ниндидер югары зат тарафыннан да урнаштырылмаган, аларны кешеләр үзләре кабул итә һәм саклый. Социологиянең тарихы кешеләр җәмгыяте, таифәләр, аларның аралашуы – барчасы да үзенчәлекле чынбарлык булып танылу моментыннан башлана. Җәмгыять идеясе тиз генә лаеклы урынын тапмаган, чөнки җәмгыять һәм аның институтлары башка чынбарлык – дәүләт, дин, аксөяк хакимлеге һ.б.лар күләгәсендә торган. Социологиянең онтологик соравы Франция фәлсәфәчеләре тарафыннан XVIII гасырда ук чишелә.
Җәмгыять тормышына караган күренешләрне башка гуманитар һәм иҗтимагый фәннәр дә өйрәнә. Гуманитар фәннәр беренче чиратта кешене түгел (атамасына карасаң, шулай тоела), кешелек мәдәниятен өйрәнә. Алар арасына тарих, фәлсәфә, культурология фәннәре, әдәбият, сәнгать белемнәре керә. Гуманитар фәннәр төгәл булмаган бәяләмәләр; сыйфати, димәк бәхәсле күрсәткечләр белән эш йөртә. Кешелек җәмгыятен өйрәнүче психология, политология, антропология, этнография иҗтимагый фәннәр исәбендә йөри. Алар формализация үткән модельләр белән эш итә, математиканың тел аппаратын куллана, мәгълүматны программалау юлы белән эшкәртә.
Социологиянең эпистемологик мәсьәләсе
Җәмгыятьнең элементар кисәкчәсе – шәхес. Шәхес бер үк вакытта төрле иҗтимагый таифәләргә керә (бер үк кеше турист, фатир хуҗасы, электр энергиясен урлаучы, бөекдержавачы була ала). Аерым шәхесләр һәм алар җыелып тәшкил иткән таифәләр иҗтимагый структураны хасил итә. Эчтәлеге буенча иҗтимагый структура – ул тотрыклы элемтәләр челтәре. Иҗтимагый структура кеше булган һәр җирдә оеша һәм икътисади, җитештерү, психологик, сәяси тәртипләр белән үрелеп бара. Социологиянең тагын бер эпистемологик үзенчәлеге – ул җәмгыяви чынбарлыкны өйрәнә торган фән. Ул булырга тиешле халәтне өйрәнергә түгел (бу норматив караш), киресенчә, чынлыктагы процессларны ничек бар – шулай күрсәтергә тиеш. Социологиянең Совет илендәге тиңдәшләре, ягъни рәсми иҗтимагый фәннәр – идеология белән сугарылган диалектик материализм, «фәнни коммунизм» чынбарлыктан ерак торган «алга киткән социалистик җәмгыятьне» өйрәнгәннәр. Яңа типтагы җәмгыять утопия булып калды, һәрхәлдә, совет җәмгыяте китапларда сурәтләгәнчә булмады. Җәмгыятьнең чын халәте турындагы мәгълүматны бары тик социология туплый ала, чөнки ул чынбарлыктагы җәмгыятьне өйрәнергә көйләнгән.
Социологиянең проблематикасы
Социологиянең төп проблематикасын гаилә һәм иҗтимагый таифәләр (мәс. зыялылар, ялланып эшләүчеләр), җәмгыять белән идарә итү, иҗтимагый тәртип, миграция, җәмәгатьчелек фикере тәшкил итә. Андый күпкырлы мәсьәләләр белән шөгыльләнү аркасында социологиядә хезмәт бүленеше хасил булган. Социологиянең иң җаваплы тармаклары – аграр, индустрия, шәһәр, мәдәният социологияләре; оешма, гаилә, дин социологиясе, этносоциология һ.б. Социология җәмгыять корылышы мәсьәләләре белән генә чикләнми. Хезмәт, шәхес һәм коллектив кебек мәсьәләләрне социологлар башка фәннәр тәҗрибәсенә таянып өйрәнә. Шуңа күрә социология белән күрше фәннәр чигендә ызандаш тармаклар барлыкка килә: икътисад социологиясе, шул исәптән хезмәт, эшкуарлык, идарә итү социологиясе кебек бүлекләре; тагын сәяси социология, җәмгыяви психология һ.б.
Беренче Выселок
Беренче Выселок (Пĕрремĕш Выççăлккă, Выселок N1) — Чуашстанның Ядернә районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429081. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97253830002. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2102000002600.
Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2136.
Халык
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 19 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (78,57%), руслар (20,57%).
Скородумски (Эрбет шәһәр бүлгесе)
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (98%).
Сергеев Ручей
Сергеев Ручей — Россия территориясеннән ага торган елга. Архангельск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Төньяк елгасының сул ярыннан 5 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 13 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Ак диңгез елгалары бассейны Золотница елгасының төньяк-көнчыгыш чигеннән Воронов борынына чаклы (Төньяк Двина елгасын кертмичә). Кече елга бассейны — Төньяк Двина, Вычегды һәм Кече Төньяк Двиналар кушылган урыннан түбәнрәк, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Яйлаҗылар (Фындыклы)
Яйлаҗылар (Yaylacılar) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Ризе иле Фындыклы илчесенә караган бер авыл (köy).
Наварредондилья
Наварредондилья — Испаниянең Авила провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Казан өязе
Казан өязе (Казанский уезд) — Казан губернасы эчендә административ-территориаль берәмлек.
Тарих
Казан өязе әле XVII гасырда бар иде. 1708 елда ул юкка чыга, ә Казан Казан губернасы составына тапшырыла. 1727 елда ул яңадан торгызыла.
1920 елда Казан өязе юкка чыгарылган; территориясенең 98% өлеше Татарстан АССР составына кергән, 2% исә Мари АӨ составына кергән. .
Административ бүленеш
1860-еллар: 10 волсть һәм 3 стан.
Өяз үзәге булмаган шәһәр — Арча (1781—1795 елларда Арча өязенең үзәге).
1913 елда 20 вулыска бүленгән.
Халык
Туган тел буенча состав (1897 елдагы җанисәбе буенча):
Кыстыбый
thumb|200px|Кыстыбый Кыстыбый (шулай ук якмыш, җакмыш, кыстрымбый) — камырдан һәм эчтән торган татар милли ризыгы. Хәзерге вакытта бәрәңге измәсе белән пешерү алымы иң популяр. Борыңгы вакытларда камырга ботка яки рагу тутырганнар. Кайнаган май белән сөртергә мөмкин.
Ромбень-Аб
Ромбень-Аб — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Рекарий-де-Сус
Рекарий-де-Сус — Румыниянең Долж жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Кыстыбый
Башкорт кухнясында да таралган.
Ромбень-Аб
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Кыстыбый
Бәрәңге кыстыбые
Бик каты итмичә генә, төче камыр басалар да, бераз тапкач, 75 граммлы кисәкләргә бүлеп, юка гына итеп җәяләр. Җәемнәрне кырган табада май сөртмичә генә башта бер, аннан икенче ягын пешереп алалар. Суынмасын яки катып китмәсен өчен берсе өстенә берсен оеп, тастымал белән каплап куялар. Чөнки суынса, урталай бөккәндә сына.
Кыстыбый эченә салу өчен бәрәңге пешереп, кайнар килеш төяләр. Кайнар сөткә сары май салып болгаталар. Майда кыздырылган суган белән дә болгатырга була.
Әзер җәемнең уртасына бәрәңге боламыгы ягып, тиз генә икенче ягы белән каплыйлар. Кыстыбыйны канат белән йөртелгән сары май белән майлап, табынга кайнар килеш бирәләр.
''Бер кыстыбыйга: 75 г. төче камыр, 100 г. бәрәңге, 20 г. суган, 20 г. сөт, эченә салырга вә тышын майларга 20 г. атлан май кирәк.''
Тары кыстыбые
Тары ярмасыннан сөт белән йомшак кына ботка пешерәләр, май салын болгаталар.
Камырын вә кыстыбыен үзен нәкъ бәрәңге кыстыбый шикелле әзерлиләр.
''Бер кыстыбыйга: 75 г. төче камыр, 150 г. тары боткасы, эченә салырга вә тышын майларга 20 г. атлан май кирәк.''
Киндер орлыгы кыстыбые
Киптерелгән киндер орлыгын төеп илиләр, киндер орлыгына аның ⅓ кадәр бәрәңге боламыгы, сөт өсте, май кушып яхшылап болгаталар. Аны алдан әзерләнгән җәемнең яртысына ягып, икенче яртысы белән каплыйлар, майлап 10 минут мичтә тоталар.
''Бер кыстыбыйга: 75 г. төче камыр, 120 г. киндер орлыгы, эченә салырга вә тышын майларга 20 г. атлан май кирәк.''
Мәк кыстыбые
Мәкне илиләр дә, кайнар суга салып бүрттерәләр, аннары иләктә саркыталар, килегә салып төяләр. Төйгән мәккә берәз каймак, шикәр комы өстәп болгаталар һәм пешкән камырга ягын кысып, майлап куялар.
''Бер кыстыбыйга: 75 г. төче камыр, 80-100 г. төйгән мәк, 20 г. шикәр комы, 20 г. каймак, эченә салырга вә тышын майларга 20 г. атлан май кирәк. ''
Мала (Польша)
Мала — Польшаның Карпатасты воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Ле-Шоте
Ле-Шоте — Франциянең Шер департаментында урнашкан коммуна.
Исверна (коммуна)
Исверна — Румыниянең Мехединць жудецында урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Сен-Мар-де-Блакарвиль
Сен-Мар-де-Блакарвиль — Франциянең Эр департаментында урнашкан коммуна.
Гравалоне (Ровиго)
Гравалоне — Италиянең Венеция төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Гравалоне Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Нюрым
Нюрым — Россия территориясеннән ага торган елга. Төмән өлкәсе, Омск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  ? елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 24 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Иртеш елгасы кушылдыклары бассейны Тубылдан алып Обка койганчы, елга бассейны — Иртеш.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Мартинья
Мартинья (Martignat) — Франциянең Эн департаментына караган коммуна, Нантюа кантонына карый.
9 ел (б. э. к.)
9 ел (б. э. к.)  — безнең эрага кадәр I гасырга кергән ел.
Итали (Техас)
Итали  — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Фловелла (Техас)
Фловелла  — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Розенберг (Вюртемберг)
Розенберг (Rosenberg) — Алманиянең Баден-Вюртемберг җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Лагартейра
Лагартейра — Португалиянең Лейрия округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
(11720) Horodyskyj
Тарихы
1998 елның 21 апрелендә LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1998 HZ99» саналган.
Аннистон (Алабама)
Аннистон  — Америка Кушма Штатларының Алабама штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Аннистон шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Паршув
Паршув — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Цярэшкава (Глыбоцкий районы)
Цярэшкава (Цярэшкава ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Глыбоцкий районында урнашкан авыл.
Тарихы
1921-1945 елларда Польша Республикасы Виленский воеводалыгы Дисенский өязе Новы Пагост гминасы составында авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Карабурчлу (Нурдагы)
Карабурчлу (Karaburçlu) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Газиантеп иле Нурдагы илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Габовка
Тарихы
Авыл елда нигезләнгән.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Каролиново (гмина Залуский)
Каролиново  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Канцы (Асиповицкий районы)
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Сижищный Исток
Сижищный Исток (Кече Козлы) — Россия территориясеннән ага торган елга. Архангельск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Ак диңгез урнашкан. Елга озынлыгы 13 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Ак диңгез елгалары бассейны Золотница елгасының төньяк-көнчыгыш чигеннән Воронов борынына чаклы (Төньяк Двина елгасын кертмичә). Кече елга бассейны — Төньяк Двина, Вычегды һәм Кече Төньяк Двиналар кушылган урыннан түбәнрәк, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Яйлаҗылар (Ийидере)
Яйлаҗылар (Yaylacılar) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Ризе иле Ийидере илчесенә караган бер авыл (köy).
Граванаго (Павия)
Географиясе
Граванаго Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Гонди теле
Гонди теле Көньяк-Үзәк Дравид теле, анда якынча өч миллион Гонди халкы кешесе сөйләшә, күбесенчә Һиндстанның Мадһья Прадеш, Телангана, Махараштра һәм Чһаттисгарһ штатларында һәм күрше штатларда кечкенә азчылыклар тарафыннан. Гәрчә ул Гонд халкының теле булса да, аңа куркыныч яный һәм Гонд халкының бары тик биштән бер өлеше телдә сөйләшә. Гонди теленең бай фольклор әдәбият бар, аның мисаллары өйләнү җырлары һәм хикәяләре.
Малениска (Лежайский повяты)
Малениска — Польшаның Карпатасты воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Ронкчин
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Рекаш (Бихор)
Рекаш — Румыниянең Бихор жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Франклин (округ, Алабама)
Франклин — Америка Кушма Штатларының Алабама штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Расселвилл шәһәре.
Навас-дель-Маркес
Навас-дель-Маркес — Испаниянең Авила провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Франклин (округ, Алабама)
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1818 елда оештырыла.
Территориясе
Округ мәйданы 1642 км² тәшкил итә.
Навас-дель-Маркес
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Орлянка (елга)
Орлянка — Сок елгасының сул кушылдыгы. Самара өлкәсенең Сергиевка районы биләмәләрендә ага. Елга озынлыгы 30 км.
Кәрше
Кәрше (Кĕрше, Гришино) — Чуашстанның Янтык районында урнашкан авыл.
Орлянка (елга)
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Түбән Идел су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Сок елгасы, елга башыннан тамагына чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Идел, Куйбышев сусаклагычы башыннан Каспий диңгезенә койганчы.
Кәрше
Халык
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 43 кешенең яшәве мәгълүм.
Орлянка (елга)
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Кәрше
Халык
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (48,8%), руслар (51,2%).
10 ел (б. э. к.)
10 ел (б. э. к.)  — безнең эрага кадәр I гасырга кергән ел.
Этамбутол
Этамбутолны (миамбутол) туберкулезны дәвалау өчен изониазид һәм рифампицин белән бергә билгелиләр. Күзнең токсик йогынтысына КН невриты, төсле күрү аномалияләре һәм күрү кыры кимчелекләре  керә. Токсиклык дозага һәм дәвалау озаклыгына бәйле. Оптик нейропатия еш (6%) көндәлек дозада 25 мг/кг һәм бик сирәк 15 мг/кг дозасында үсеш ала. Гадәттә, токсик йогынты дәвалау башланганнан соң 3 айдан 6 айга кадәр күзәтелә.
NB Изониазид шулай ук кайвакыт токсик оптик нейропатиягә китерә, аеруча этамбутол белән бергә кулланылганда.
1.     Күрүнең кискен начарлануы белән билгеләнә.
2.    Билгеләре. Гадәти яки сызыксыман кан савулар белән бераз шешкән диск.
3.    Күрү кыры кимчелекләре, гадәттә, үзәк яки үзәкцекаль скотома  формасында, тик битемпораль яки периферик тараю мөмкин.
4.    Төп дәвалауны туктатканнан соң фараз яхшы, тик савыгу барышы 12 айга кадәр  дәвам итә ала. Кайбер очракларда КН атрофиясе өчен кайтмаслык итеп күрү югалырга мөмкин.
Исвоареле
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Розенфельд (шәһәр, Алмания)
Розенфельд (Rosenfeld) — Алманиянең Баден-Вюртемберг җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Леве (кантон)
Леве — Франциянең Шер департаментында урнашкан коммуна.
Хәбра Рахман
Хәбра Рахман (чын исеме Хәбибрахман Габдрахман улы Габдрахманов) — татар шагыйре, язучы.
Ул 1914 елның 26 ноябрендә Татарстанның Балтач районы Яңгул авылында ярлы крестьян гаиләсендә дөньяга килә. Аңа сигез яшь тулганда әти-әнисе үлә, сеңелләре һәм энесе аның кулына кала. Туганнарын туйдыру өчен Хәбра авыл баена эшкә яллана. Ятимнәрне нужадан һәм ач үлемнән балалар йорты коткарып кала.
Җиде сыйныф белем алгач, Саба районының Курсабаш авылы мәктәбендә укыта башлый. 1931 елда Казанга килә, Татрабфакта, аны тәмамлагач Казан педагогия институтында укый. 1936—1938 елларда Алабуга педагогия училищесында укыта.
Бөек Ватан сугышы башлану белән фронтка китә, сугышның башлангыч чорындагы канкойгыч, күп югалтулы авыр сугыш операцияләрендә катнаша. Калинин фронтында шундый бәрелешләрнең берсендә авыр яралана һәм 1942 елның ноябрендә үлә. Аның җәсаден Калинин өлкәсенең Максатиха станциясе янында җирлиләр.
Хәбра Рахманның әдәби эшчәнлеге узган гасырның утызынчы елларында башлана. Беренче шигырьләре һәм хикәяләре «Ялчы» газетасы битләрендә дөнья күрә. Казан педагогия институтында уку елларында сәләтле язучы булып формалаша. Аның көннең актуаль темаларына язылган шигырьләре, хикәяләре һәм очерклары өлкә газета-журналларында еш басыла. 1937 елда «Чәчәк ява» исемле беренче җыентыгы басылып чыга.
Халхин-Голда япон самурайларына каршы сугышларның тәэсире астында Хәбибрахман Рахман совет солдатларының героик көрәшенә багышлап «Сугышта» дигән очерк яза. Ул «Совет әдәбияты» журналының 1940 елгы 5-6 саннарында басыла. «Шомырт чәчәкләре» повесте тәмамланмыйча кала. Язучы Дибәҗә Каюмова аның тормышына багышлап язган повестен шуның өчен дә «Өзелгән шомырт чәчәкләре» дип атады. «Хәбра исән булса, татар поэзиясенә күп нәрсә бирер иде», дип язды олы шагыйребез Сибгат Хәким.
Хәбра Рахман турындагы, аның тормышы һәм иҗаты турында күп мәгълүмат-истәлекләр Яңгул авылы мәктәбе музеенда тупланды.
Муса Җәлил урамы (Учалы)
Муса Җәлил урамы (Муса Йәлил урамы, улица Мусы Джалиля) — Башкортстанның Учалы шәһәрендә урнашкан урам. Почта индексы 453702. ОКАТО коды 80455000000. Координатлар 54.3192 киңлектә, 59.3786 озынлыкта.
Урнашуы
Энтузиастлар урамы белән киселештә башлана. Очрашу  белән киселештә тәмамлана. Юл тыкрыгы (Уфа урамы), Белорет тыкрыгы (Беренче Май урамы), Төньяк тыкрык (Урал урамы), Яшел тыкрык, Тау ягы урамы, 8 Март урамы,  Исмәгыйль Солтанов урамы, Муса Җәлил тыкрыгы, Добрая урамы белән кисешә.
Тарих
Советлар Берлеге Каһарманы шагыйрь Муса Җәлил (1906—1944) хөрмәтенә аталган.
Сен-Мар-де-Френ
Сен-Мар-де-Френ — Франциянең Эр департаментында урнашкан коммуна.
(10640) 1998 WU19
(10640) 1998 WU19 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1998 елның 25 ноябрендә LINEAR тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1998 WU19» саналган.
Баранникова (Камышлов районы)
Баранникова (Баранникова) — Свердловск өлкәсенең Камышлов районы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (98%).
(11721) 1998 HE100
(11721) 1998 HE100 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1998 елның 21 апрелендә LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1998 HE100» саналган.
Флор-дел-Рио (Техас)
Флор-дел-Рио  — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Флор-дел-Рио халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Цярэшки (Верхнядзвинский районы)
Цярэшки (Цярэшкі ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Верхнядзвинский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Канцы (Крычавский районы)
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Кьюни (Техас)
Кьюни  — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Карабүк (Һавза)
Карабүк (Karabük) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Самсун иле Һавза илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Кьюни (Техас)
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Пастурка
Пастурка — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Куренная Ошма
Куренная Ошма (Куренная Ошма) — Красноярск краенең Пировски районында урнашкан торак пункт.
Тарих
Октябрь инкыйлабына кадәр Енисей губернасының Енисейск өязендә, 1925-1930 елларда — Себер краеның Красноярск бүлгесендә, 1930-1934 елларда — Көнчыгыш Себер краенда, 1934 елдан — Красноярск краенда.
Халык
Милләтләр (2010): татарлар — 83,1%, урыслар — 16,9%.
Навасепедилья-де-Корнеха
Навасепедилья-де-Корнеха — Испаниянең Авила провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гравани (Савона)
Географиясе
Гравани Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
GSC4017-432
GSC4017-432 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Каролиново (гмина Нове Място)
Каролиново  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Ошим-Ега
Ошим-Ега — Россия территориясеннән ага торган елга. Төмән өлкәсе, Омск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Янгуловская елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 24 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Иртеш елгасы кушылдыклары бассейны Тубылдан алып Обка койганчы, елга бассейны — Иртеш.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Мартруа
Мартруа (Martrois) — Франциянең Кот-д’Ор департаментына караган коммуна, Пуйи-ан-Осуа кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 7.59 км².
11 ел (б. э. к.)
11 ел (б. э. к.)  — безнең эрага кадәр I гасырга кергән ел.
Малениска (Ярославский повяты)
Малениска — Польшаның Карпатасты воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Рекетеу
Рекетеу — Румыниянең Алба жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Яңа Спас районы
Яңа Спас районы (Новоспассᴋи район) — Сембер өлкәсе cастaфына керүче муниципаль район.
Административ үзәк — Яңа Спас шәһәр тибындагы бистәсе.
Административ бүленеш
Яңа Спас районы cастaфына 1 шәһәр җирлеге һәм 5 авыл җирлеге керә.
Яйлаҗылы (Сарайдүзү)
Яйлаҗылы (Yaylacılı) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Синоп иле Сарайдүзү илчесенә караган бер авыл (köy).
Габура
Габура — Словакиянең  округында урнашкан авыл.
Тарихы
Авыл елда нигезләнгән.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Комтүр
Комтүр алтын руднигы (Кумтөр, Кумтор) — Кыргызстанның Эссек-Күл өлкәсендә урнашкан алтын чыгару руднигы. Диңгез өсте тигезлегеннән 4 мең м артык биеклектә урнашкан булуы Комтүрне биек тауларда урнашкан алтын чыгару рудниклары арасында дөньяда икенче урынга куя (беренче урында Перуның Янакоча алтын ятмасы). Кыргызстан башкаласы Бишкәктән 360 км, Эссек-Күлдән көньякка 60 км, Кытай чигеннән 60 км ераклыкта.
Милек ияләре
Комтүр 100 % Канаданың алтын чыгару ширкәте Centerra Gold Inc. кулында. Әлеге ширкәт Азиядә, Төньяк Америкада һ.б. урыннарда алтын рудасы чыгучы урыннарны эзләп табу, кулга төшерү, эшне башлау, эксплуатацияләү кебек эшләр белән шөгыльләнә. Ширкәтнең акцияләре Торонто фонд биржасында CG символы астында йөри. Штаб-кватиры Торонто шәһәрендә (Канада). «Кыргызалтын» ААҖ аркылы Кыргызстан иң эре акция тотучы булып исәпләнә — ширкәт акцияләренең гомуми пакетының 26 % ын алып торучы 77 401 766 акциягә хуҗа. Комтүр проектының җаваплы операторы — «Кумтор Голд Компани».
Җитештерү
Алтын ачык карьерларда бораулау, шартлату, төяп җибәрү, транспорт белән күчерү юлы белән табыла. Мәгъдән ваклау урынына китерелә, аннары фабрикага озатыла. Анда мәгъдәнне ваклау дәвам итә һәм «эретмәдә күмер» технологиясе кулланылып, алтын алына. Фабрика көнгә 16 мең т мәгъдән эшкәртүгә исәпләнгән. Эшкәрткәннән соң «доре коелмасы» төрендәге, 80 % чамасы кыйммәтле таш булган алтын коела. Эш башланган 1997 елдан 2017 елга кадәр Комтүр руднигы 357 т алтын биргән. Доре коелмаларын «Кыргызалтын» ААҖ сатып ала, Кара-Балта шәһәрендә урнашкан аффинаж предприятиесенә җибәрә. Кара-Балтада эшкәртү узган алтын белән көмешне Кыргызстанда һәм башка илләрдә сату хокукына «Кыргызалтын» ААҖ ия. 2017 елда рудникта 17 503,46 кг алтын җитештерелгән, 17 111,09 кг алтын сатылган.