cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
(13036) 1989 YO3
(13036) 1989 YO3 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1989 елның 30 декабрендә Роберт Макнот тарафыннан Сайдинг-Спринг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1989 YO3» саналган.
HD117025
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Слижы (Шкловский районы)
Слижы  (Сліжы ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Шкловский районында урнашкан авыл.
HD117025
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Слижы (Шкловский районы)
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Кеклиҗек (Бала)
Кеклиҗек (Keklicek) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Анкара иле Бала илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
(5847) Вакия
(5847) Вакия — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1989 елның 18 декабрендә К. Эндатэ, К. Ватанабэ тарафыннан Китами обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1989 YB» саналган.
Пуэнтедура
Пуэнтедура — Испаниянең Бургос провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Шаймөхәмәт Кирәев
Кирәев Шәймөхәмәт Шаһиҗиһан улы 5 июнь 1922 ел — 26 февраль 1993 ел) — урман хуҗалыгы хезмәткәре. Социалистик Хезмәт Герое (1971). Бөек Ватан сугышында катнашучы. КПСС-ның Чиләбе өлкә комитеты әгъзасы (1971). Өфәле леспромхозының Мактаулы китабына кертелгән (1966).
Биографиясе
Белеме — тулы булмаган урта.
1938 елда Чакмагыш районының Куйбышев исемендәге совхозда тракторчы булып хезмәт юлын башлый.
1941—1945 елларда Бөек Ватан сугышында катнаша. Курск дугасында сугыша, Львов, Брно, Будапешт шәһәрләрен азат итүдә катнаша, Берлинга кадәр барып җитә. Бөек Ватан сугышы барышында күрсәткән батырлыклары өчен «Батырлык өчен» медале (1943), «1941-1945 еллардагы Бөек Ватан сугышында Германияне җиңү өчен» медале (1945), I дәрәҗә Ватан сугышы ордены (1985) белән бүләкләнгән.
1946—1952 елларда ССРБ Дәүләт именлеге министрлыгында эшли. Мәскәү шәһәрендә юл хәрәкәтен көйләүче, 82-милиция бүлеге милиционеры булып хезмәт итә.
1952 елдан алып — «Челябметаллургстрой» тресының «Прокатстрой» төзелеш идарәлеге бригадиры, аннары йөк ташучы, агач кисүче, ботак кисүче, аннары Чиләбе өлкәсе Өфәле леспромхозының «Красный стан» участогы бригадиры булып эшли. Хезмәттәге уңышлары өчен «Хезмәт Кызыл байрак» ордены (1966), Ленин ордены (1971) белән бүләкләнә.
1971 елның 7 маендагы ССРБ Югары Советы Президиумы Указына яраклы биш еллык планны үтәү барышында урман һәм агач эшкәртү сәнәгатен үстерүдә күрсәткән уңышлары өчен Кирәев Шәймөхәмәт Шаһи улына Социалистик Хезмәт Герое исеме бирелә.
1982 елда пенсияга чыга.
Өфәле леспромхозының Мактау китабына кертелгән (1966). 1993 елның 26 февралендә Чиләбе өлкәсенең Югары Өфәле шәһәрендә вафат була.
Айгулак
Айгулак — Россия территориясеннән ага торган елга. Алтай Республикасы, Алтай крае биләмәләрендә ага. Елга  Чуя елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 22 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Бия һәм Катунь, елга бассейны — (Югары) Об Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Киселюв (Силезия воеводалыгы)
Киселюв  — Польшаның Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Зур Суепье
Зур Суепье — Россия территориясеннән ага торган елга. Свердловск өлкәсе, Төмән өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Зур Оус елгасының уң ярыннан 40 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 12 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Тауда елгасының, инештән тамагына чаклы, инештән алып Морозко авылы янындагы су үлсәү постына чаклы Сосьва елгасын кертмичә. Кече елга бассейны — Тубыл, елга бассейны — Иртеш.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Аньюмас
Аньюмас — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Сан-Паулу штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Кондаки
Кондаки (Кондаки) — Киров өлкәсенең Малмыж районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2010 елгы җанисәп буенча даими яшәүче халкы юк.
Табук (шәһәр)
Табук (Tabuk) — Филипиннең Калинга праʙинсәсендә урнашкан шәһәр.
Географиясе
Шәһәр Лусон утравында урнашкан.
Тарих
Шәһәр статусын 2007 елдан башлап йөртә.
Медневице (Мазовия воеводалыгы)
Медневице  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Домбрувка-Морска
Домбрувка-Морска — Польшаның Кече Польша воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Данейки
Данейки (Данейкі ) — Белоруссиянең Брест өлкәсе Баранавицкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас, дәүләттә иң җылы климат шушы төбәктә. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза.
Мантой-Яха
Мантой-Яха — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Юрибей елгасының уң ярыннан 32 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 38 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Кара диңгезе елгалары бассейны Таз елгасының төньяк-көнчыгыш чигеннән Енисей култыгы су бассейнына чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Таз.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Зөфәр Сәдертдинов
Садертдинов Зөфәр Садертдин улы (8 март 1924 ел — 21 апрель 2017 ел) — совет дәүләт һәм хуҗалык эшлеклесе, 1975-1986 елларда ССРБ-ның монтаж һәм махсус төзелеш эшләре министры урынбасары. Бөек Ватан сугышында катнашучы. Кама автомобиль заводы төзелеше җитәкчесе, Яр Чаллы каласына нигез салучы. РСФСР-ның атказанган төзүчесе, Ленин, Октябрь Революциясе, Хезмәт Кызыл Байрак, «Мактау Билгесе», ике Кызыл Йолдыз, 3-нче дәрәҗә Дан һәм 1-нче дәрәҗә Ватан сугышы орденнары кавалеры.
Биографиясе
1942 елда танк гаскәрләренә чакырыла, сугышта катнашучы, ике Кызыл Йолдыз ордены, III дәрәҗә Дан һәм I дәрәҗәдәге Ватан сугышы орденнары, «Батырлык өчен», «Варшаваны азат иткән өчен», «Берлинны алган өчен», «Германияне җиңү өчен» миналлары белән бүләкләнгән.
Сугыштан соңгы елларда техникум тәмамлый, Куйбышев өлкәсенең Ставрополь шәһәрендә «Электромонтаж-56» тресының 426 нчы санлы эшләр начальнигы идаралыгында мастердан идарә начальнигы вазифасына кадәр үрли. Куйбышев индустриаль институтын тәмамлый (1957).
Тольяттида түбәндәге эре сәнәгать объектлары төзелешендә катнаша: Идел ГЭСы, синтетик каучук, химик, азотлы-тук, цемент машиналары эшләү заводлары, Идел автомобиль заводы.
1970 елдан территориаль баш идарә начальнигы, ССРБ-ның Минмонтажспецстройының Яр Чаллыда Кама автозаводы төзелеше буенча коллегия әгъзасы.
Алдан төзелә торган объектлардагы төзелеш-монтаж эшләре аның җитәкчелегендә үтәлә, 14 хакимият органнары һәм 25 махсуслаштырылган мәйдан булдырыла.
1975-1986 елларда ССРБ-ның монтаж һәм махсус төзелеш эшләре министры урынбасары, ССРБ-ның машиналар эшләү предприятиеләре (шул исәптән «Атоммаш», «Ростсельмаш», Харьков трактор заводы) төзелешендә куратор була.
2017 елның 21 апрелендә вафат була.
Милли кемлек
Милли кемлек — шәхеснең үзен берәр илне яки милләтне булдыручы кешеләр төркеме иясе буларак хис итүе һәм ватандашлык статусына карамыйча үз кемлеген шул рәвештә билгеләве.
Милли кемлек формалашуы
Милли кемлек тумыштан пәйдә булган үзенчәлек түгел. Тикшеренүләр күрсәткәненчә, шәхеснең милли кемлеге - милли символлар (ингл.), тел, милли төсләр (ингл.), милләтнең тарихы, милли аңы, кан буенча туганлылыгы мөнәсәбәте (ингл.), мәдәният, музыка, ашамлыклар, радио, телевидение, һәм кешеләрнең көндәлек тормышларындагы башка "уртак" элементларының нәтиҗәсе.
Төркемнең яшәешенә аның тышыннан килүче куркыныч янавы ачыктан-ачык булып торганда, индивидларның милләтнең иясе буларак үзләрен күрүе аларны мәлләттәшләр белән бердәм булуга, берләшеп уртак куркынычка торырга өтәрә.
Кытайлы кемлектән тайваньлы кемлеккә
Кытайлы кемлегеннән (ингл.) аермалы булган тайваньлы кемлегенең (ингл.) үсүе соңгысының үрнәге. Соңгысы 🇹🇼ның үзенең 🇺🇳 урынын 🇨🇳на оттырганнан соң (ингл.) халыкара мөнәсәбәтләрдә Тайвань дип аталып башлавыннан көчәя башлый. 1990 нче елар азагында Кытайның Тайваньга карата соңгысының бәйсезлегенә янаучы ММЧдагы лозунглар ("җирләрен кайтарырга һәм берләштерергә") һәм хәрби яктан куркынычын тудырганы ("ракеталар тестлары") белән Тайваньдагы сәясәткә тәэсир итергә торышуы заманында Тайваньның бәйсезлеге (ингл.) төшенчәсенең халкы тарафыннан яклавын (һәм тайваньлы кемлекнең дә) тагын да көчәя баруы күзәтелә. Илнең рәсми исеме "🇹🇼" булып кала бирсә дә, ә утрауда яшәүчеләрен күп еллар дәвамында үз илләрен "Кытай" дип атарга өйрәтелсә дә, 1980 нче һәм 1990 нчы еллар дәвамында илдә басылып мәгариф системасында кулланылган барлык дәреслекләр һәм кулланма материалларында, мәктәпләрдә ясалган барлык игъланнарда укучыларга "без кытайлы..." дип мөрәҗәгать ителгән булсада, 🇨🇳ның игъланнары һәм хәрби янаулары аркасында һәм Пан-Грин Коалициясенең (ингл.) 'тайваньлы кемлеген' алга сөрүе нәтиҗәсендә 2000 нче елларда өлкәннәрнең арасында үз кемлекләрен "тайваньлы" дип билгеләргә башлаучыларның саннары үсүе күзәтелә.
Милли кемлек һәм иҗтимагый кемлек ара конфликт төрләре
Милли кемлекнең шәхеснең иҗтимагый кемлеге (ягъни 'үзен җәмгыять әгъзасы буларак билгеләүче үзлекләрнең җыелмасы булган кемлеге') белән низагка керү очраклары да була. Мәсәлән, күп гарәп илләре белән (ингл.) һәм фәлестинлылар белән хәрби низагда булган (ингл.) 🇮🇱 дәүләте ватандашлары булган күп Израил гарәпләре (ингл.) өлешчә үзләре, өлешчә башкалар тарафыннан этник милләтләре аркасында гарәпләр (ингл.) яки фәлистинлылар (ингл.) белән билгеләнә. Мәгънәви ягыннан кап-каршы вәзъгыятьне яшәгән тайваньлылар психологик һәм социологик яктан охшаш булган милли белән иҗтимагый кемлекләре арасындагы кемлек кризисын (ингл.) кичерә: дәүләт хезмәтләре бастырган идентификацион карточкалары һәм паспортларында илләренең исеме "Кытай Җөмһүрияте" буларак күрсәтелсә дә, халыкның билгеле бер өлеше үз илләрен этник милләтләренә нигезләнеп "Кытай" дип күрергә юксына. Шул ук сәбәп аркасында илнең "Прогрессив демократик партиясе" (ингл.) рәсми рәвештә "Тайвань бәйсезлек декларациясенең" (ингл.) кабул ителүен һәм ил исемен Тайвань Республикасы (ингл.) буларак үзгәртелү кирәклеген алга сөрә.
Башкорт-татар милли кемлеге
Башкорт-татар кемлекләре мәсьәләсе - аерым шәхесләр төркемнәре арасында татарлык һәм башкортлык милли кемлек төшенчәләре тирәсендә бәхәсләшүләр.
Милли кемлек яклары
Берәүнең милли кемлегенең позитив якка эшләгәндә патриотизм, негатив якка юнәлгәндә - шовинизм дип атала.
Убыр әби (уен)
Убыр әби — татар балалар драма уены.
Уйнау тәртибе
Балалар арасыннан «убыр әби» һәм «ана» билгеләнә. Убыр әби берәр агач яки каралты-кура арасына кача. Ана балаларын бер урынга җыеп, алар тирәсендә әйләнеп «тимер киртә» үрә:
Туган илебез Минзәлә. Тимер киртә киртәлием, Убыр әби кермәскә.
Өч мәртәбә әйләнеп чыккач, бер баласын каравылчы итеп куя да, убыр әбине кертмәскә кушып, эшкә китә.
Бераздан качып торган урыныннан чыгып, өйгә убыр әби килә. Ул әниләренең тавышы белән:
- Кызым, мин кайттым ач әле, — ди. Каравылчы бала ишекне ачуы була, әби бер баланы эләктереп үз өенә алып китә. Шул рәвешле ул балаларның барысын да үз өенә ташып бетерә.
Әниләре эштән кайта. Өйдә балалары булмагач, җылый-җылый эзли башлый. Таба алмагач, убыр әби өе янына килә. Убыр әби ана килгәнен күреп, балаларны «пич башына» яшереп куя.
Ешилкөй (Болу)
Ешилкөй (Yeşilköy) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Болу иле Болу илчесенә караган бер авыл (köy).
Убыр әби (уен)
Уйнау тәртибе
Ана әйтә:
— Минем балаларым монда юкмы?
Ана балаларының исеме белән атап тагын да эзли башлый. Шул вакыт балалар әниләренең тавышын ишетеп:
— Әни, без монда, безне убыр әби урлап, мич башына яшереп куйды, — дип елашалар.
— Якын барасы булма минем пич башына! Бар өеңә кайт, балаларыңа ашарга пешер, пешкәч тә чакырырсың, кайтырлар, — ди әби.
Ана өенә кайтып ашарга пешерә, табын әзерли. Шул вакыт убыр әби төрле сүзләр сөйләп балаларын куркыта башлый. Балалар елаша башлыйлар.
Бу тавышка ана килеп җитә дә:
— Алырмын, алырмын, атар кош! — ди. Әби:
— Бирмәм, бирмәм, битәр кош, — дип җавап бирә. Ике арада көрәш башлана. Шул вакыт: «Әни, без монда!» — дип, балалар яшерелгән урыннан йөгерешеп чыгалар. Убыр әбине чәченнән тотып «кыйныйлар-кыйныйлар» да, «үтереп», гәүдәсен суга ташлыйлар. Аннан шатланышып өйләренә кайтып китәләр.
Сүбәдәй Туган
Сүбәдәй Туган (Subidey Togan, 1943 елның 21 декабре, Төркия, Истанбул) — төрек галиме, икътисадчы, профессор, күренекле сәясәтче һәм тел-әдәбият галиме Әхмәтзәки Вәлиди Туганның улы.
Тәрҗемәи хәле
Сүбәдәй Туган 1943 елның 21 декабрендә Истанбул шәһәрендә дөньяга килә. Атасы Әхмәтзәки Вәлиди Туган (Әхмәтзәки Әхмәтшаһ улы Вәлидов) (Ahmed Zeki Velidi Togan, 10 декабрь 1890 — 26 июль 1970) — күренекле сәясәтче һәм дәүләт эшлеклесе, Башкорт милли-азатлык хәрәкәте җитәкчесе, Башкортостанга нигез салган шәхес. Әнисе румын нугайларыннан — Нәҗмия Вәлиди.
Югары белемне Төркиядә ала — 1967 елда Якын Көнчыгыш техник университетында (tr) икътисад һәм статистика буенча бакалавр дәрәҗәсенә ия була.
Икътисад буенча докторлык диссертациясен 1972 елда Америка Кушма Штатларының Балтимор шәһәрендә урнашкан Джон Хопкинс университетында яклый.
Төрле елларда Техас A&M (АКШ), Якын Көнчыгыш техник (Төркия), Клаксон (АКШ), Төркиядә Анкара һәм Билкент университетларында укыта.
1978 елдан доцент, ә 1987 елдан профессор гыйльми дәрәҗәләренә ия.
1987-1996 елларда Билкент университетының Икътисад, административ һәм социаль фәннәр факультеты деканы була, моңарчы шул ук югары уку йортының профессоры булып эшли.
Боровина (Пулавский повяты)
Боровина  — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Манассас-Парк (Вирджиния)
Манассас-Парк  — Америка Кушма Штатларының Вирджиния штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Манассас-Парк шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Шлехтзарт
Шлехтзарт (Schlechtsart) — Алманиянең Тюрингия җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Рошииле (коммуна)
Рошииле — Румыниянең Вилча жудецында урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Юшкова (Тугылым шәһәр округы)
Юшкова (Юшкова) — Свердловск өлкәсенең Тугулым шәһәр округы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
(5848) Харуторико
(5848) Харуторико — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1990 елның 30 гыйнварында М. Мацуяма, К. Ватанабэ тарафыннан Кусиро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1990 BZ1» саналган.
Сен-Сен-сюр-Венжан
Сен-Сен-сюр-Венжан (Saint-Seine-sur-Vingeanne) — Франциянең Кот-д’Ор департаментына караган коммуна, Фонтен-Франсез кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 28,04 км².
(13037) Potosi
(13037) Potosi — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1990 елның 2 мартында Эрик Эльст тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1990 EN3» саналган.
Брюей-ан-Вексен
Брюей-ан-Вексен — Франциянең Ивелин департаментында урнашкан коммуна.
Андийи (Валь-д’Уаз)
Андийи — Франциянең Валь-д’Уаз департаментында урнашкан коммуна.
Рассказово
Рассказово (Рассказово) — Россия Федерациясенең Тамбу өлкәсендә урашкан шәһәр.
Халык саны — кеше.
Тарих
Шәһәр cтaтысын 1926 елдан башлап йөртә.
Халык
Милләтләр (2010): урыслар (98,1%).
Грасс
Сәгать поясы
Халыкара стандарт буенча Грасс Үзәк Европа вакыты (Central European Time, CET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +1:00 гә тигез.
Җаис (Порденоне)
Җаис — Италиянең Фриули-Венеция-Җулия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Аньянгуэра (Гояс)
Аньянгуэра  — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Гояс штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Пьернигас
Пьернигас — Испаниянең Бургос провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Слопишча
Слопишча (Слопішча ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Асиповицкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Кеклиҗек (Калеҗык)
Кеклиҗек (Keklicek) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Анкара иле Калеҗык илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Гапан
Гапан (Gapan) — Филипиннең Нвева-Эсиха правинсәсендә урнашкан шәһәр.
Географиясе
Шәһәр Лусон утравында урнашкан.
Тарих
Шәһәр статусын 2001 елдан башлап йөртә.
Медник (Мазовия воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Гоумленд-Парк (Көньяк Каролина)
Гоумленд-Парк  — Америка Кушма Штатларының Көньяк Каролина штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Гоумленд-Парк халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Айдынлар (Чанкая)
Айдынлар (Aydınlar) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Анкара иле Чанкая илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Питкин (округ, Колорадо)
Питкин — Америка Кушма Штатларының Колорадо штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Аспен шәһәре.
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1881 елда оештырыла.
Территориясе
Округ мәйданы 2513 км² тәшкил итә.
Синботин
Синботин — Румыниянең Вилча жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Париж — Шарль-де-Голль һава аланы
Париж — Шарль-де-Голль һава аланы (L'aéroport de Paris-Charles-de-Gaulle, яки Руасси — Шарль-де-Голль (Roissy-Charles-de-Gaulle), tat.lat. Parij — Şarl-de-Goll hawa alanı) — Аурупаның иң зур һава аланы, Парижтан 25 километрда көньяк-көнчыгышрак Иль-де-Франс төбәгендә урнаша, Франциянең төп һава аланы.
Боровина-Ситанецка
Боровина-Ситанецка — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Париж — Шарль-де-Голль һава аланы
Пассажир әйләнеше буенча Дөньяның иң эре һава аланнары исемлегенә керә. Пассажир әйләнеше - 60 970 551 кеше (ел).
Боровина-Ситанецка
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Париж — Шарль-де-Голль һава аланы
Һава аланы тарихы 1974 елда башлана.
Габделхәннан Сафа
Габделхәннан Сафа (ハンナン・サファ,, — , , тәхәллүсе Рой Дҗеймс, ロイ・ジェームス) — Япония кино һәм телевизия актеры, теле- һәм радиоалыпбаручы. Токио мәчете имамы Гайнан Сафаның улы.
Париж — Шарль-де-Голль һава аланы
Генерал, Франция президенты, антифашист каршылыгы җитәкчесе Шарль де Голль истәлегенә исемләнә.
Париж — Шарль-де-Голль һава лиманында сигез һавабинасы бар: 1, 2A, 2B, 2C, 2D, 2F, 2E, 3. Икенче Терминал Air France авиаширкәте өчен төзелә.
Air France авиаширкәтенең төп күчереп утырту ноктасы (хаб). Һәр көнне 100 артык авиаширкәт 1400 очыш ясый. Бер көндә 150 000 пассажирга хезмәт күрсәтә.
Һава аланына барып җитү: Париж — Шарль-де-Голль һава лиманында ике тимер юл мәүкифе «Aeroport Charles-de Gaulle 1» һәм «Aeroport Charles-de Gaulle 2-TGV» бар.
Кичице
Кичице — Польшаның Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Мартинсвилл (Вирджиния)
Мартинсвилл  — Америка Кушма Штатларының Вирджиния штатында урнашкан шәһәр.
Дарава
Дарава (Дарава ) — Белоруссиянең Брест өлкәсе Ляхавицкий районында урнашкан авыл.
Раткова
Раткова — Словакиянең  округында урнашкан авыл.
Дарава
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас, дәүләттә иң җылы климат шушы төбәктә. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза.
Раткова
Тарихы
Авыл елда нигезләнгән.
Мартинсвилл (Вирджиния)
Тарихы
Мартинсвилл шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Валентайн (Аризона)
Валентайн  — Америка Кушма Штатларының Аризона штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Валентайн халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Апаресида (Параиба)
Апаресида  — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Параиба штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Ешилкөй (Карабүк)
Ешилкөй (Yeşilköy) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Карабүк иле Карабүк илчесенә караган бер авыл (köy).
Домбрувка-Туховска
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(13038) Woolston
(13038) Woolston — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1990 елның 2 мартында Эрик Эльст тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1990 EN4» саналган.
Аньер-сюр-Уаз
Аньер-сюр-Уаз — Франциянең Валь-д’Уаз департаментында урнашкан коммуна.
Адмирал Лазарев яр буе
Адмирал Лазарев Яр буе (Набережная Адмирала Лазарева)- Санкт-Петербургта Малая Невканең яр буе. Петроград утравында урнашкан. Песочная яр буе урамының дәвамы булып тора. Большой Крестовский күпереннән Пионер урамына кадәр уза.
(5849) 1990 HF1
(5849) 1990 HF1 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1990 елның 27 апрелендә Элеанор Хелин тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1990 HF1» саналган.
Боровиця (Люблин воеводалыгы)
Боровиця  — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Кеклик (Низип)
Кеклик (Keklik) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Газиантеп иле Низип илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Боровиця (Люблин воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
HD117044
HD117044 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Шлойзегрунд
Шлойзегрунд (Schleusegrund) — Алманиянең Тюрингия җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Җакалоне (Палермо)
Җакалоне — Италиянең Сицилия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Байбай
Байбай (Baybay) — Филипиннең Лейте правинсәсендә урнашкан шәһәр.
Җакалоне (Палермо)
Географиясе
Җакалоне Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Байбай
Географиясе
Шәһәр Лейте утравында урнашкан.
Камалетдин Басыйров
Камалетдин Басыйров (Камалетдин Басыйр (Бәшәр) улы Басыйров,, — , ) — мөселман дин эшлеклесе, Курск имамы (1914-1920), Санкт-Петербург шәһәренең җәмигъ мәчете имамы (1920-1931).
Искәрмәләр
<references group="" responsive="">
Межаново
Межаново — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Рабанера-дель-Пинар
Рабанера-дель-Пинар — Испаниянең Бургос провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Рошиори (коммуна, Бакеу)
Рошиори — Румыниянең Бакеу жудецында урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Бәтке (Тукай районы)
Бәтке — Татарстан Республикасының Тукай районындагы авыл.
Халык саны — 3244 тирәсендә. Почта индексы — 423877.
Тарих
XVII гасырда нигезләнгән.
Демография
Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): руслар — 52%, татарлар —40%.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.9 °C.
Смагилавка (Бялыницкий районы)
Смагилавка  (Смагілаўка ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Бялыницкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Башкорт Автономияле Совет Социалистик Республикасы
Башкорт Автономияле Совет Социалистик Республикасы (Башкирская Автономная Советская Социалистическая Республика, Башҡорт Автономиялы Совет Социалистик Республикаһы) — РСФСР эчендә беренче автономияле республика.
1925 елның 27 мартында БАССРның беренче Конституциясе кабул ителә.
1990 елның 11 октябрендә Башкорт АССР суверенитеты турында декларация кабул ителә.
1992 елның 25 февралендә Башкорт АССР үзатамасын Башкортстан Республикасы исеменә үзгәртә.
1992 елның 31 мартында Башкортстан Россияның башка республикалары белән яңа федератив килешүгә кул куела.
Кече Башкортстанның барлыкка килүе
Февраль инкыйлабыннан соң башкортлар торган районнарда милли-территориаль автономия кору өчен милли хәрәкәт башлана. 1917 елның июль–август айларында Оренбургта I һәм II Бөтенбашкорт Корылтайлар узалар; бу съездларда башкорт халкының вәкилләре федератив Россия составында «милли-территориаль рәвештә демократик республика» төзәргә кирәклеге турында карар кабул итәләр.
Зур Ивель
Зур Ивель — Россия территориясеннән ага торган елга. Свердловск өлкәсе, Төмән өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Ликина елгасының уң ярыннан 1,1 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 59 км.
Башкорт Автономияле Совет Социалистик Республикасы
Кече Башкортстанның барлыкка килүе
1917 елның 16 ноябрендә Башкорт Үзәк Шурасы Оренбург, Пермь, Самара һәм Уфа губерналарның өлешләрен Россия республикасының автономияле өлеше — Башкортстан территориаль-милли автономиясе тип игълан итә. Бу карар 1917 елның 8–20 декабрендә Оренбургта үткән III Бөтенбашкорт Корылтаенда раслана. «Кече Башкортстан» төшөнчәсе 1918 елның гыйнварында барлыкка килә — бу вакытта «Кече Башкортстан автономиясе турында кагыйдәнамә» дигән проекты әзерләнә.
Зур Ивель
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Тауда елгасының, инештән тамагына чаклы, инештән алып Морозко авылы янындагы су үлсәү постына чаклы Сосьва елгасын кертмичә. Кече елга бассейны — Тубыл, елга бассейны — Иртеш.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Башкорт Автономияле Совет Социалистик Республикасы
Кече Башкортстанның барлыкка килүе
Кече Башкортстанга түбәндәге төбәкләр кертеләләр: left|thumb|250px|Кече Башкортстан Пермь губернасыннан: Кызылъяр өязенең көньяк өлеше; Уса өязенең көньяк өлеше; Екатеринбург өязенең көньяк-көнчыгыш өлеше; Шадрин өязенең көньяк-көнбатыш өлеше;
Оренбург губернасыннан: Чиләбе өязенең көньяк-көнбатыш өлеше; Троицк өязенең көнбатыш өлеше; Верхнеуральск өязе, Орск өязенең төньяк-көнбатыш өлеше; Оренбург өязенең төньяҡ өлеше;
Уфа губернасыннан: Бөре өязенең көньяк-көнбатыш өлеше; Стәрлетамак өязенең төньяк-көнчыгыш өлеше;
Самара губернасыннан: Богырыслан өязенең көнчыгыш өлеше.
1920 елның 20 августында Стәрлетамак шәһәре, ноябрь аенда Стәрлетамак өязенең 16 волосте шулай ук республикага тапшырылалар.
Зур Башкортстанның барлыкка килүе
Аның Уфа, Бөре, Бәләбәй, Златоуст өязләре Автономияле Башкорт Социалистик Совет Республикасына кушыла. Республика составына шулай ук Чиләбе губернасының Мияс өязенең Торгаяк, Сыростан, Мияс волостьлары һәм Мияс шәһәре кертелә. Кече Башкортстаннан Чиләбе губернасына Ялан кантоны тапшырыла. Уфа губернасының Минзәлә өязе 1920 елда барлыкка килгән яңа Автономияле Татар Социалистик Совет Республикасына тапшырыла. Автономияле Башкорт Социалистик Совет Республикасының рәсми башкаласы булып Уфа таныла.
Иҗтимагый-икътисади үсеш
Башкортстанның Урал аръягында (Белоретта, Учалыда, Сибайда) тау сәнәгәте районы булдырыла. Уфа, Стәрлетамак шәһәрләре мөһим сәнәгать үзәкләренә әвереләләр.
Бөек Ватан сугышы вакыты
Бөек Ватан сугышы чорында Башкортстанга Россиянең үзәгеннән һәм көньягыннан йөздән артык ширкәтләр, хастаханәләр, кайбер үзәк хөкүмәт органнары, эвакуацияләнәләр; 278 мең качаклар күчеп киләләр, шуларның 104 меңе — Уфага.
Сугыш вакытында бик күп хәрби частьләр, шул исәптән Башкорт атлы дивизиясе әзерләнә. «Полководец Суворов», «Александр Невский», «Салават Юлаев» и «Уфимец» бронепоездлары эшләнеп фронтҡа җибәреләләр. .
Идарә-җир бүленеше
1930-елларга кадәр Башкортстанда волость-кантон бүленеше була. Мәсәлән, 1926 елда Башкорт АССР-ында 8 кантоннына бүленгән:
1930 елның 20 августында районнарга бүленеше индерелә.
1952 елның маенда Башкорт АССР Уфа һәм Стәрлетамак өлкәсенә бүленә. Киләсе елның апрелендә бу карар юкка чыгарыла, Башкорт АССР бердәм төбәк буларак 54 районга бүленә.
(5850) Масахару
(5850) Масахару — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1990 елның 8 декабрендә К. Эндатэ, К. Ватанабэ тарафыннан Китами обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1990 XM» саналган.
Сен-Серве (Кот-д’Армор)
Сен-Серве (Saint-Servais) — Франциянең Кот-д’Армор департаментына караган коммуна, Каллак кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 46,78 км².
Һимамайлан
Һимамайлан (Himamaylan) — Филипиннең Негрос-Оксиденталь пpaʙинcәсендә урнашкан шәһәр.
Киюв (Силезия воеводалыгы)
Киюв  — Польшаның Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Һимамайлан
Географиясе
Шәһәр Негрос утравында урнашкан.
Киюв (Силезия воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Һимамайлан
Тарих
Шәһәр статусын 2001 елдан башлап йөртә.
Апаресида (Сан-Паулу)
Апаресида  — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Сан-Паулу штатына карый.
Курчак сатыш (уен)
Курчак сатыш — татар балалар драма уены.
Уйнау тәртибе
Бер бала кибетче, берсе Тукран, калганнары курчаклар була. Кибетче курчакларга исемнәр куша һәм һөнәрләрен әйтеп чыга. Шуннан соң Тукран килә дә:
— Тук-тук!
— Кем бар?
— Тукран.
— Нәрсә кирәк?
— Кереп кара.
Кибетче курчакның заводной рычагын бора. Курчак үзенең исемен әйтә.
— Һөнәре нинди? — ди Тукран.
Курчак үзенә өйрәткән һөнәрен Тукранга күрсәтә. Тукран алырга була, тик аның акчасы булмый. Ул акча алырга кайтып китә. Кире килә дә кибетчене алдый: «Өегез яна!» яисә «Кунаклар килгән!» — дип кычкыра. Кибетче чыгып чаба. Тукран теге курчакны алып китә. Кибетче килә дә курчаклардан югалган курчакның исемен әйтеп сорый. Курчаклар «Базга салдык, качырдык», — дип алдалыйлар. Тагын Тукран килә. Шулай итеп уен курчаклар урланып беткәнче дәвам итә.
Kil Äxmäd
Kil Äxmäd - tatar morzası, XV ğasır axırında Qazan xanlığınıñ säyäsi däwlät eşleklese, xökümät başlığı.
Tatar tarixında Kil Äxmädne "sorı kardinal" dip atap bula, çönki ul xanlıqnıñ eçke häm tışqı säyäsätendä töp rol' uynağan, xan kem bulğanın bilgelägän.
Anıñ eşçänlege bik qarşılıqlı, ber qaraş buyınça Kil Äxmäd Qazan xanlığınıñ Mäskäwgä qarşı turı suğışında kermägänen ireşkän, läkin bu säyäsät säbäple Mäskäw Qazannıñ eçke eşlärenä aktiv tığıla başlağan.
Bütän qaraş buyınça Kil Äxmäd eşçänlegenä tiskäre bäyä birelä, çönki ul Qazan xanlığınıñ bäysezlegen çiklägän häm däwlätneñ Mäskäwgä bäylelegenä kitergän.
Домбрувка-Щепановска
Домбрувка-Щепановска — Польшаның Кече Польша воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Kil Äxmäd
Läkin şul qarşılıqlı säyäsät näticäsendä Qazan xanlığınıñ iqtisadi üseşe bulğan, bäylelegenä qaramastan Qazan xanlığı räsmi möstäqil däwlät bulıp qalğan.
Домбрувка-Щепановска
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Kil Äxmäd
Tarix
1490 yıllarda Olığ Möxämmädneñ Qazandağı turı näsele özelgän, häm Qasıym xanlığındağılar Qazan täxetenä däğwä itkännär. Mäskäw böyek kenäze İvan III Olığ Möxämmädneñ onığınıñ ulı Möxämmäd Äminne yaqlağan, näticädä ul Qazan täxetendä utırğan häm urıslarğa tabışlı säyäsätne ütkärä başlağan.
1495 yılda Seber xanlığınnan Mamıq Qazan täxetenä çaqırılğan. Mäskäw Möxämmäd Ämingä yärdämgä ğäskärne cibärgän, läkin ul kitkäç Qazan täxetenä Mamıq xan utırğan, ä Ämin qaçqan. Mamıq xan Qazan öçen yat keşe bulğan, zur säwdä şähären niçek idärä itkänen belmägän, Kil Äxmädne qulğa alğan. Näticädä Kil Äxmäd Mäskäw firqäse faydasına qaraşların üzgärtkän, häm Mamıq xanğa qarşı yaña däwlät tüntäreleşen oyıştırğan.
Mamıq xan Arça bäklegenä qarşı yaw belän barğanda, Kil Äxmäd Qazanda xakimiät alğan häm kirmänneñ qapqaların biklägän, näticädä Mamıq Sebergä qaytırğa mäcbür bulğan, ä Qazanda yänä urıs yaqlı firqä xakimiätkä kilgän.
Däwlät tüntäreleşe näticäsendä Kil Äxmäd xökümät başlığı bulğan, ä Qazan täxetenä Qasıym näselennän Ğabdel Latıyf çaqırılğan. Könçığış firqäseneñ başlığı Uraq morza sörgengä kitkän.
1499 yılda Uraq morza könçığış yaqlı xannı Qazan täxetenä utırtırğa tırışqan, läkin Kil Äxmäd yärdämenä Mäskäwdän  ğäskär kilgän häm täxet saqlanğan.
Läkin Möxämmäd Ämin Mäskäw sörgenendä bulğanda, üz qaraşların üzgärtkän häm Qazan xanlığınıñ bäysezlegen yaqlıy başlağan. Täxettä utırğaç, Möxämmäd Ämin Kil Äxmädneñ barlıq xiyänäten iskä töşerep, anı ülem cäzasına xökem itkän.
1505 yılda Möxämmäd Ämin Qazan yanında urıs ğäskären tar-mar itep, Qazan xanlığın Mäskäwgä bäylelegennän azat itkän.
Sıltamalar
М.Г.Худяков. Очерки по истории Казанского ханства. "ИНСАН", Москва, 1991
Дарава-Чыж
Дарава-Чыж (Дарава-Чыж ) — Белоруссиянең Брест өлкәсе Ляхавицкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас, дәүләттә иң җылы климат шушы төбәктә. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза.
(13039) Авасима
(13039) Авасима — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1990 елның 27 мартында К. Эндатэ, К. Ватанабэ тарафыннан Китами обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1990 FK1» саналган.
Боровниця (Люблин воеводалыгы)
Боровниця  — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Коневы (Слабутски районы)
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
2010 елгы җанисәп буенча даими яшәүче халкы юк.
Прауэрс (округ, Колорадо)
Прауэрс — Америка Кушма Штатларының Колорадо штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Ламар шәһәре.
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1889 елда оештырыла.
Территориясе
Округ мәйданы 4249 км² тәшкил итә.
Җакарди (Кунео)
Җакарди — Италиянең Пьемонт төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Җакарди Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Нортон (Вирджиния)
Нортон  — Америка Кушма Штатларының Вирджиния штатында урнашкан шәһәр.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
HD117055
HD117055 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Айдынлар (Дөшемеалты)
Айдынлар (Aydınlar) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Анталья иле Дөшемеалты илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
HD117055
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Буассе (Ивелин)
Буассе — Франциянең Ивелин департаментында урнашкан коммуна.
Шлойзинген
Шлойзинген (Schleusingen) — Алманиянең Тюрингия җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Валле (Аризона)
Географиясе
Валле халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ешилкөй (Байрамич)
Ешилкөй (Yeşilköy) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Чанаккале иле Байрамич илчесенә караган бер авыл (köy).
Гыйззәтбану Галиева
Гаффарова — Галиева Гыйззәтбану Гаффар кызы, 35 ел дәвамында балаларга башлангыч белем биргән укытучы
Кыскача биографиясе
1921нче елның 2 маенда Балтач районы Түнтәр авылында туган.
1929нчы елда Түнтәрдә ШКМ (крестьян-яшьләр мәктәбе) ачылды һәм шунда менеп язылдым,-ди Бану әби. 1936нчы елда 7 классны тәмамладым. Колхозда эшләдем, урман кисәргә бардым, юл эшендә йөрдем.
Укытучы эшчәнлеге башлану
Абыем укытучы иде, шунлыктан ул сөйләшеп Иске Пукшинерда укыта башладым, районнар бүленде, һәм мин Әтнә башлангыч мәктәбенә билгеләндем, ә аннан соң Чутайга күчтем. Әти үлгән иде инде, абый сугышка китте,
Бөек Ватан сугышы еллары
1941нче елда мин авылга укытырга кайттым. 1945нче елда сугыш беткәнне өй саен кереп әйтеп йөрдек. Митинглар булды. Төнлә барып җыйнаулашып яшерен радио тыңлый идек, — ди Бану әби. 1978нче елга кадәр Түнтәр мәктәбендә укыттым. Мәктәптә эшләгән вакытта театрлар куйдык, сугыш кырларына җибәрү өчен бияләй- носки бәйли идек, — ди Бану әби. Ул бу вакытта бер үзе генә яшәгән, җәй буе колхоз эшендә булган. Сугыштан соң төзелешкә булыштык, — ди Бану әби. Өй саен кереп, чиләк тотып, сөт, май, йон җыеп йөрдек. 1 көнгә әллә ничә җыелыш була иде, нәрсә эшләгәнне җиткереп торасы иде. Агитация эше бик көчле иде, — ди Бану әби.
Җәмәгать эшләре
Ай яктыларында кибән куйдык, көлтә ташып тордык, башак җыйдык. Балалар белән кузак чүпләргә йөрдек, арыш чаптык, лабогрейкада эшләдем, — ди Бану әби.
Театрларда төп егетләр рольләрен башкарган ул. ”Урман кызы”, “Галиябану” театрлары белән күрше авылларга да йөргәннәр алар. Концертларда да бик матур җырлаган ул.
Ратково (Мартин)
Ратково  — Словакиянең  округында урнашкан авыл.
Гыйззәтбану Галиева
Гаиләсе
1946нчы елда Түнтәрнең Мөбәрәк исемле егетенә кияүгә чыккан ул. Аларның 4 балалары бар. Бану әбинең 7 оныгы бар. Бүгенге көндә улы Марат гаиләсе белән яши.
Ратково (Мартин)
Тарихы
Авыл елда нигезләнгән.
Гыйззәтбану Галиева
Бүләкләре
«За доблестный труд в Великой Отечественной войне 1941-1945 г.» (1946), «За трудовую доблесть» медале. «Бөек Җиңүнең 40 еллыгы» юбилей медале (1985). «Бөек Җиңүнең 50 еллыгы» медале һәм «Хезмәт ветераны» медале белән бүләкләнә.
Ратково (Мартин)
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гыйззәтбану Галиева
Чыганаклар:
Р.Зарипов, Тирән тамырлы Түнтәрем, 2008
М.Мөхәммәтҗанов, Алгарыш ташкыны ак җилкәннәр, 2010
Айлагуш
Айлагуш — Россия территориясеннән ага торган елга. Алтай Республикасы, Алтай крае биләмәләрендә ага. Елга  Катунь елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 56 км.
Ратково (Мартин)
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Айлагуш
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Бия һәм Катунь, елга бассейны — (Югары) Об Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Марета-Яха (Еса-Яха кушылдыгы)
Марета-Яха — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Еся-Яха елгасының сул ярыннан 52 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 54 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Кара диңгезе елгалары бассейны Таз елгасының төньяк-көнчыгыш чигеннән Енисей култыгы су бассейнына чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Таз.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Синвесий
Синвесий — Румыниянең Муреш жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кекликдере (Силван)
Кекликдере (Keklikdere) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Диярбакыр иле Силван илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Апаресида-д’Уэсти
Апаресида-д’Уэсти — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Сан-Паулу штатына карый.