Фиджида_һинд_дине
Тарихы
Фиджи Британия колония империясе өлеше булып 1874 елда булып киткән. Берничә елдан соң, 1879 елда, Британия хөкүмәте беренче Һиндлеләрне кули корабларында алып килгән, болар килешү буенча ялланган эшчеләр, алар Британия колония рәсмиләренең шикәр камышы плантацияләрендә эшләргә тиеш булган. 1919 елга, Фиджига якынча 60 000 һиндлеләр китерелгән булган, аларга эш рекламаларында һәм эш контрактларында кайтырга яки калырга тәкъдим ителгән, 5 ел контракт вакыты беткәч җиргә ия булып Фиджида иркен яшәргә тәкъдим ителгән. Бу контрактлар гримит дип аталган булган (инглиз телендәге "agreement" сүзеннән). Фиджига ялланган эшчеләр буларак китерелгән Һиндле чыгышлы халыкның якынча 85%-ы Һинд дине тарафдарлары булган (башкалары Һиндстан мөселманнары, Һиндстан христианнары һәм Һиндстан сикхлары булган). Ялланган эшчеләр ярлы булган, алар Британия колониаль хакимияте вакытындагы ачлыклардан качкан, алар Фиджига Һиндстаннан, Кытайдан һәм көньяк-көнчыгыш Азия илләреннән плантацияләргә һәм шахта эшләренә Тын Океан утрауларына, Африкага, Кариб утрауларына һәм Көньяк Америка илләренә арзан хезмәткәрләрнең кеше миграциясе дулкынының бер өлеше булган. Иммигрантларның якынча дүрттән бер өлеше Көньяк Һиндстаннан, күбесенчә Тамил Надудан килгән, калган 75%-ы төньяк штатлардан, күбесенчә Уттар-Прадештан, ләкин шулай ук Бихардан, Джархандтан, Һарьянадан һәм Пәнҗабтан - һәрбер төркем Һинд диненең үзенең юрамасын алып килгән. Фиджида күп Һинду хезмәткәрләре аларның контрактлары беткәч Һиндстанга кайтырга сайлаган. 1940-ынчы елга 40% кайткан дип фараз ителә, элеккерәк елларда күбрәк кайтканнар. 1920 елда Махатма Гандиның дөньяда Британия колонияләрендә индентура системасына каршы көч кулланмыйча протестлардан соң, Британия бу системаны бетергән. Бу Фиджи плантацияләренә яңа Һинд хезмәткәрләре агып килүне туктаткан, шул ук вакытта Һиндлеләр Фиджи плантацияләреннән китүен дәвам иткән. Эшчән, арзан Һиндле хезмәткәрләрнең китүе Британия плантацияләре өчен җитди эшчеләр дефицитына китергән. 1929 елда Британия колониаль хөкүмәте Һиндо-фиджилеләргә сайлау һәм кайбер башка граждан хокукларын биргән, күбесенчә Фиджи шикәр плантацияләреннән экспортны һәм табышларны тотрыклыландыру өчен һәм интенсив хезмәт плантацияләреннән Һиндле хезмәтчеләрнең китүен туктату өчен. Бу системага Һиндулар каршы чыккан һәм тыныч протест гамәле буларак Һиндулар бүленгән шураны кабул итмәгән. Шулай да, еллар узу белән, Һинд дине җәмәгате Санатан Дхарм төркеме күпчелеге һәм Арья Самадж төркеме азчылыгына бүленгән, бу хәл Һиндо-фиджилеләрнең сәяси хокукларның үсешен тоткарлаган. Гандиның хезмәттәше А.Д.Патель Фиджида бәйсезлек инициативасын җитәкләгән һәм барлык Фиджилеләр өчен граждан хокукларын таләп иткән. Шулай да, Британия үзенең колониясенә 1970 елда бәйсезлек биргәннән соң, Һиндулар өчен (һәм башка Һиндо-фиджилеләр өчен) сәяси сегрегация һәм тигез булмаган кеше хокуклары Фиджиның беренче конституциясендә калган. 1976-ынчы Фиджида Халык санын алу буенча 295 000 кеше (яки Фиджи халкының 50 проценты) Һиндо-фиджилеләр булган, аларның 80%-ы Һинд дине тарафдарлары булган. Башкача әйткәндә, Фиджи халкының 40 проценты Һинд дине тарафдарлары булган. 1980-енче елларда нык эзәрлекләүләрдән соң һәм берничә борылышлардан соң, Һиндуларның йортларын яндыру, гыйбадәтханәләрне яндыру һәм көчләү булганнан соң, Фиджидан Һинд дине тарафдарлары һәм башка Һиндо-фиджилеләр Австралиягә, Яңа Зеландиягә, Берләшкән Корольлеккә, Канадага һәм Һиндстанга киткәннәр. Шуларның якынча 50 000-е 1987 ел Фиджи илендә борылышыннан соң 1987 елдан 1992 елга кадәр генә эмиграциягә киткән. Шуннан соң Фиджида Һинд дине тарафдарларының саны кимегән, тулаем алганда да процент ягыннан да.