cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Роделас
Роделас — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Баия штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
HD17431
HD17431 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Руново (Вармия-Мазурия воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Крит
Крит (грек.Κρήτη) — Грециянең иң зур, ә Урта диңгезнең зурлыгы буенча 5-енче утравы, Аурупадан 110 км, Азиядән 175 км, ә Африкадан 300 км ераклыкта урнашкан. Утрау өч диңгез тарафыннан юыла - Ионик, Ливия һәм Эгей диңгезләре.
Критның туристик истәлекле урыннары үз өчен ала: Кносс, Малья, Фест, Гортина һ.б.археологик казылмалар; Ретимнондагы венециан сарае, Самарий тарлавыгы, Лассити яссытаулыгы һәм Зевс мәгарәсе.
Крит, Аурупада иң борынгылардан саналган Миной цивилизациясенең (б.э.к. 2600 - 1400 еллар) үзәге булган.
Тарих
Төп мәкалә: Крит тарихы
Лакапель-Кабанак
Лакапель-Кабанак — Франциянең Ло департаментында урнашкан коммуна.
Крит
Тарих
Критта кешеләр тарихы б.э.кэ 7000 елларда, неолит чорында башлана. Шул вакытларда, яшәүчеләре авыл хуҗалыгы һәм терлекчелк белән шөгыльләнгән, беренче тораклар барлыкка килгән. Алар таш өйләрдә, сирәк кенә мәгарәләрдә яшәгәннәр. Илифииас (Ειλειθυίας), Стравомити (Στραβομύτη), Эллиноспилио (Ελληνοσπήλαιο) мәгарәләрендә эш, сугыш кораллары, таштан һәм сөяктән пычаклар, шулай ук, уңдырышлылык алиһәсенә багышланган дини әсбаплар да табыла. Б.э.к. II ел башына Крит утравында, Кносс, Фесте, Малья һәм Зарко шәһәрләрендә үзәкләре булган, дүрт җирле патшалык барлыкка килә.
География
Крит — Грециянең 13 өлкәсенең берсе. Грециянең иң зур, ә Көнчыгыш Урта диңгезнең икенче утравы. Эгей диңгезенең көньяк өлешендә урнашкан. Критның башкаласы - Ираклион. Утрауның мәйданы - 8336 км². Диңгез ярлары сызыгының озынлыгы - 1046 км. Критта 650000 кеше яши (2005 елгы мәгълүмат буенча).
Критта, эшкәртү өчен җитәрлек сулы һәм уңдырышлы туфраклы, тауда урнашкан җирләр күп. Аларның иң эреләре: Ласифий, Омалос һәм Нида яссытаулыклары. Шулай ук тауларда, элек культ урыны буларак кулланылган, мәгарәләр күп.Иң мөһим мәгарәләрдән түбәндәгеләрне атап була: Диктей, Идей, Мелидон (Апокорон виләятендә), Омалос (ном Ханья) һәм Сентони (ном Ретимно) мәгарәләре.
Меңәрләгән тегермәннәре белән Лассити яссытаулыгы - Крит авыл хуҗалыгы үзәге - диңгез өслегеннән 850 га хәтле биеклектә төзелгән, тау авыллары белән әйләндереп алынган. Анда Диктееон Андрон мәгарәсе урнашкан(анда риваятьләр буенча борынгы грек иләһләренең атасы - Диас (Зевс) туган).
Критта елгалар әз һәм алар кечкенәләр, берничә күл бар, иң зурысы - Курна, Апокорон виләятендә.
Крит ике климатик өлкәдә урнашкан - Урта диңгез һәм Төньяк-Африка зоналары. Утрауда климат уртача, дымлылык - диңгезгә якынлыкка карап, югары булырга мөмкин. Кыш җылы, ләкин җилле. Тигезлекләрдә кар яумый диярлек, ә таулы өлкәләдә ул еш күзәтелә. Җәй дәвамында җылылык 20 дән 30 °кача. Критның көньяк яр буенда Төньяк-Африка климатик зонасы булу сәбәпле, җәен температура югарырак, ә кышлар җылырак.
Икътисад
Элек Крит икътисады, нигездә, авыл хуҗалыгына нигезләнгән була, ләкин 70 еллар үзгәртеп корулары нәтиҗәсендә, хәл үзгәрә башлый. Сәнәгый өлкәдә төшү, ә хезмәт күрсәтү өлкәсендә үсеш күзәтелә. Крит икътисадының 3 өлкәсе дә(авыл хуҗалыгы, эшкәртү һәм хезмәт күрсәтү өлкәләре) үзара берләшкәннәр һәм бер-берсенә бәйлеләр. Эшсезлек 4 % тирәсе (Греция буенча 8 %). Грециянең башка өлкәлрендәге кебек үк, монда да зәйтүн үстерү икътисадта мөһим урын алып тора.
Һава транспорты
Утрауда өч аэропорт бар:
Цегельня (Воломинский повяты)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Крит
Диңгез транспорты
Күпсанлы паромнар Критның төньяк яр буен Пирей һәм Эгей диңгезенең башка утраулары белән тоташтыралар. Төп портлар - Ираклион һәм Ханья. Шулай ук, Кроме того, Палеохора һәм Критның көньяк-көнбатышындагы Хора Сфакион һәм Гавдос утравы арасында диңгез юллары бар.
Автомобиль транспорты
Критның төп автоюлы - бөтен утрау буенча, төньяк яр буеннан үтүче Яңа Милли юл. Ул Киссамостан алып Ситиягә хәтле төп шәһәрләрне тоташтыра. Аңа, утрауның үзәгендәрәк урнашкан, торак урыннарына җирле юллар чыга.
Города
Критның эре шәһәрләре:
Территориаль бүленеше
Крит утравы — Греция периферияләренең берсе. Дүрт номнан тора:
Курбее
Курбее — Франциянең Эр һәм Луар департаментында урнашкан коммуна.
Малыя Раги
Малыя Раги (Малыя Рагі ) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Жлобинский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
(8705) 1994 AL3
(8705) 1994 AL3 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1994 елның 8 гыйнварында Х. Сиодзава, Т. Урата тарафыннан Фудзиэда обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1994 AL3» саналган.
Червенець (Түбән Силезия воеводалыгы)
Червенець  — Польшаның Түбән Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Сарбиново (гмина Дембно)
Сарбиново  — Польшаның Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Портленд (Монро, Висконсин)
Портленд  — Америка Кушма Штатларының Висконсин штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Ришармениль
Ришармениль (Richardménil) — Франциянең Мёрт һәм Мозель департаментына караган коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 7,17 км².
Параута
Параута — Испаниянең Малага провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Чекмень (елга)
Чекмень — Россия территориясеннән ага торган елга. Свердловск өлкәсе, Пермь крае биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Зур Именная елгасының уң ярыннан 24 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 18 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Тура елгасы, инештән Тагил елгасы кушылган урынга чаклы. Кече елга бассейны — Тубыл, елга бассейны — Иртеш.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
(16165) Licht
(16165) Licht — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
2000 елның 5 гыйнварында LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «2000 AW83» саналган.
Сулонга (Сямжена кушылдыгы)
Сулонга  — Россия территориясеннән ага торган елга. Вологда өлкәсе, Архангельск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга Сямжена елгасының сул ярына тамагыннан 97 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 14 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Кубен күле һәм Сухона елгасы башыннан Кубен гидротөененә кадәр. Кече елга бассейны — Сухона, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Каргалы мәдрәсәләре
Каргалы мәдрәсәләре — 1746-1920 елларда Ырынбур губернасы Сәет бистәсендә (хәзерге Ырынбур өлкәсе Сакмар районы Татар Каргалысы авылы) эшләгән мөселман мәктәпләре комплексы.
Тарихы
Бистәдәге башлангыч мәдрәсә Беренче җәмигъ мәчете каршында 1746 елда салына. Бистәдә яңа мәчетләр салыну белән бергә алар каршында мәдрәсәләр дә ачыла барган. Бистәдә XX гасыр башына 9 мәдрәсә эшләсә, 1913 елга аларның саны унга җитә. Мәдрәсәләр, нигездә җирле сәүдәгәрләрдән җыелган, хәйрия акчасына тотылган.
1969 елда 496 шәкерт укыса, XX гасыр башында 9 мәдрәсәдә – 700, 1913 елда 10 мәдрәсәдә 498 укучы укыган.
1919-1920 елларда мәдрәсәләр ябыла.
Уку барышы
Барлык мәдрәсәләр дә Ырынбур мөселман диния назараты карамагында була. Укыту‑тәрбия эше белән мәчетләрнең имам‑хатиплары һәм Бохара, Сәмәрканд мәдрәсәләрендә белем алган мөдәрисләр җитәкчелек иткән. Уку бушлай булып, курсы – 7-10 ел дәвам иткән. Уку алдан кадимчелек нигезендә алып барылган. 1985 елдан Ырынбур сәүдагәрләре Хөсәеновлар инициативасы белән җәдитчелек агымы нигезендә укытыла башлый. Уку программасына Коръәнне, хәдисләрне, мөселман догматикасын һәм этикасын, логика, гарәп теле, фарсы теле, татар телләрен өйрәнү кергән, кайбер мәдрәсәләрдә рус теле дә укытылган. Җәдитче укытучылар әзерләү буенча 1900-1901 елларда Фатих Кәрими җитәкчелек иткән. 1913 елда 4 мәдрәсәдә җәдитчелек ысулы белән укытсалар, калганнарында дини‑схоластик нигездә укыту дәвам ителгән.
Герпес
Герпес (грек ἕρπης — тимрәү) — йогышлы авырулар төркеме; герпес вируслары тудырган сулы күперткеләр калку белән билгеләнгән бер төркем авырулар ; үзенчәлекле вируслар тудырган сулы күперткеләр калку белән үзенчәлекле бер төркем тире авырулары.
Герпес (чабыру) — тән тиресенә һәм лайлалы тышчаларга хас вируслы авыруларның гомуми аталышы.
Герпес вируслары кеше организмында гомер буе саклана. Кешеләрдә гади һәм уратма герпес авырулары еш очрый. Гадәттә гади герпес салкын тиеп авырган вакытларда, ОРВИ, грипп, үпкә ялкынсынуы кебек авырулар белән чирләгән фонда килеп чыга. Бу инфекция вирус йөртүче кешеләр белән турыдан-туры контакт булганда: җәрәхәтләнгән тире, лайлалы тышча аркылы — үбешкәндә, җенси якынлык вакытында бирелергә мөмкин.
Иммунитетның көчсезләнүе, витаминнар җитешмәүчәнлек, организмның артык суынуы гади герпеснең башланып китү өчен этәргеч булып тора.
Авыру ялкынсыну учагында берничә үтә күренмәле куык барлыкка ки­лүдән башланып китә. Гадәттә мондый куыкчыклар иреннәрдә, борын, авыз читләрендә пәйда була. 7-10 көн эчендә бу куыкчыклар кипши һәм кубыклана, ә соңга таба кубып төшәләр. Шунысын да әйтергә кирәк, кеше­ ләрнең иммунитеты көчсезләнгәндә, салкын тигән вакытта бу күренеш еш кабатлана. Моны герпес вирусларының кеше организмында сакланып калуы белән аңлатып була. Тирегә чыккан куыкчыклар күп очракта авыруның гомуми хәле начарлануга китермиләр. Ләкин авыру җиңел булганда да, табибка күренеп консультация алырга кирәк. Тикшеренүләрдән соң табиб к кына дөрес киңәшләр биреп, дәва билгели ала. Куыкчыкларны 1 % лы зәңгәр метилен йә яшел бриллиант эремәләре белән эшкәртәләр. Табиблар вирусларга каршы торырдай дарулар да билгелиләр. Шулай ук герпес чыккан урыннарны дәвалау өчен төрле мазьләр билгеләнә. Гади герпесне дәвалаганда, зовиракс дип аталган мазь кулланырга ярый.
Организмның вирусларга каршы көрәшү көчен күтәрү өчен, үсемлекләрдән ясалган төнәтмәләрнең файдасы тия. Мәсәлән, менә мондый: 1 чәй кашыгы тигәнәк тамырына 2,5 стакан кайнаган су салып, 1 сәгать буе тотарга, сөзгәч, ярты стакан төнәтмәне көненә 4 тапкыр ашаганнан соң эчәргә.
Клиник практикада герпес авырулары авыз эчендә, күзләрнең мөгез пәрдәсендә, хатын-кызларның җенси органнарында шактый еш очрый.
Кайвакытта алар бик авыр уза һәм табиблар күзәтүен таләп итә. Та­библар дәваны патологик процессның ялкынсынуына, авырлыгына, кайда булуына карап билгелиләр. Инфекция бөтен организмга таралмасын өчен, авыруларга сәламәт кеше иммуноглобулинын мускулларга инъекция рә­ вешендә кертәләр.
Күпмедер вакыттан соң, зыян күргән нервлар янындагы тире чабырып чыга.
Уратма лишайны дәвалау өчен салицил кислотасы, авырту басучы чара­лар, ә авыру бик көчле булган очракларда антибиотиклар да кулланалар.
Рецидивка каршы чара итеп организмга поливакцина кертелә. Авырту бик көчле булганда, новокаин белән блокада ясыйлар һәм ультрамиләүшә нурланыш кулланалар.
Герпес бик еш уянмасын, организм инфекцияләргә бирешмәсен өчен, чыныгу өстендә эшләргә кирәк. Грипп, ОРВИ белән авыручылар күп булганда, андыйлар белән азрак аралашырга, битлек киеп йөрү, аерым савыт-саба куллану, дезинфекция ясау, торакларда һава алыштыру кебек һәм бүтән саклану чараларын кулланырга киңәш ителә. Иммунитетны күтәрер өчен, ашау рационына күбрәк витаминнарга бай жиләк-җимешләр, яшелчәләр кертү файдалы. Шулай ук артык туңулардан саклану кирәклеген дә онытмагыз.
Булышлык иткән сәбәпләр
Иммунитетның түбәнәюе, салкын тию, витаминнар җитмәү, стресс. Еш кына грипп, пневмония һ.б. авырулар фонында барлыкка килә.
Төп симптомнары
Тире кымырҗу яки әрнү, шешкән иреннәргә, борын яфракларына, авыз куышлыгы һәм җенес әгъзаларының лайлалы катламына үтә күренгән тупланып торган вак күперткеләр чыгу, күперткеләр урынында кутыр барлыкка килү; уратма герпес: баш һәм нервлар юнәлеше буйлап (кабыргалар арасы, ботлар) авырту, лимфа төерләре зураю, тән температурасы күтәрелү, тирегә күперткеләр чыгу.
Диагностика
Диагностика өчен флюоресценцияләнүче антитәнчекләр, иммуноферментлы анализ, полимераз чылбырлы реакция ысуллары кулланыла.
Дәвалау
Медикаментоз (вирусларга каршы, шешүгә каршы, иммуномодульләүче препаратлар), вакцинотерапия, диетотерапия, физиотерапия. Мөмкин өзлегүләр: тиренең һәм эчке әгъзаларның бактериаль инфекцияләре, экзема, йөрәк-кан тамырлары җитешмәүчәнлеге, энцефалит һ.б.
Искәртү
Иммунитетны күтәрү, салкын тиүдән, стресстан саклану һ.б. Башкортстанда өлкән кешеләрнең 80-90% ы гади герпес вирусын йөртә.
Авыруны өйрәнүче галимнәр
Герпесның дәвалау ысулларын фәнни яктан тикшерү Медицина университетында (Д.Ә.Вәлишин, Д.Х.Хунафина һ.б.), 2‑се Респ. клиник дәваханәсендә ; Ә.Х.Стоянова, Л.А.Сәлихова), Күз авырулары институтында (Р.Ә.Батыршин, И.А.Грипась, М.А.Деребизова, В.Б.Мальханов, Н.Е.Шевчук һ.б.) алып барыла.
Цегельня (Груецкий повяты)
Цегельня  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Валлендорф (Луппе)
Валлендорф (Wallendorf) — Алманиянең Саксония-Анхальт җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Родею (Санта-Катарина)
Родею  — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Санта-Катарина штатына карый.
Айрон-Горс (Калифорния)
Айрон-Горс  — Америка Кушма Штатларының Калифорния штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Айрон-Горс халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Хәлилли (Бабәк)
Хәлилли  (Xəlilli ) — Әзербайҗанның Нахчыван Автоном Республикасы Бәбәк районына караган авыл.
Курвиль-сюр-Ер
Курвиль-сюр-Ер — Франциянең Эр һәм Луар департаментында урнашкан коммуна.
(16166) Jonlii
(16166) Jonlii — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
2000 елның 5 гыйнварында LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «2000 AQ84» саналган.
Рединг (Канзас)
Рединг  — Америка Кушма Штатларының Канзас штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Рединг шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Зур Китәк (елга)
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Русайни
Русайни — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Червеньчице
Червеньчице — Польшаның Түбән Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Балат (Дидим)
Балат (Balat) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Айдын иле Дидим илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Сарбиново (Кошалинский повяты)
Сарбиново  — Польшаның Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Бородешть
Бородешть — Румыниянең Васлуй жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Наб-чотэ
Наб-чотэ (Nab Chote ) — Бутан дәүләтенең Тронгса дзонгхагында урнашкан авыл.
Географиясе
Авыл Гималай таулары битендә, диңгез дәрәҗәсе өстеннән 2 210 метр биеклектә 27.58333°N, -90.43333°W координаталы буенча урнашкан.
Искәрмәләр
Nab Chote Наб-чотэ
Перьяна
Перьяна — Испаниянең Малага провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Малыя Стралки
Малыя Стралки (Малыя Стралкі ) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Рагачовский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Казалине ди Сото III (Виченца)
Казалине ди Сото III — Италиянең Венеция төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казалине ди Сото III Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Дресва (Киров өлкәсе)
Дресва (Дресва) — Киров өлкәсенең Оричи районында урнашкан авыл.
Лакапель-Мариваль
Лакапель-Мариваль — Франциянең Ло департаментында урнашкан коммуна.
Дресва (Киров өлкәсе)
Халык
Халык саны динамикасы:
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
Александр Афанасьев
Александр Афанасьев (Александр Петрович Афанасьев,, — , ) — Советлар Берлеге каһарманы (1945).
Ходош (Дарова, Тимиш)
Ходош — Румыниянең Тимиш жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Торнаташ
Торнаташ — Татарстан Республикасының Тукай районындагы авыл.
Почта индексы — 423882.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.9 °C.
(8706) Такэяма
(8706) Такэяма — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1994 елның 3 февралендә Т. Кобаяси тарафыннан Оидзуми обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1994 CM» саналган.
Потоси (шәһәр, Висконсин)
Потоси  — Америка Кушма Штатларының Висконсин штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Цегельня (Плоцкий повяты)
Цегельня  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Карамуса (Шабанөзү)
Карамуса (Karamusa) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Чанкыры иле Шабанөзү илчесенә караган бер авыл (köy).
Куртален
Куртален — Франциянең Эр һәм Луар департаментында урнашкан коммуна.
Каменка (Пинзә өлкәсе)
Каменка (Каменка) — Россия Федерациясенең Πинзə өлкәсендә урнашкан шәһәр.
Халык саны — кеше.
Тарих
Шәһәр тибындагы бистә cтaтысын 1944 елдан, шәһәр cтaтысын 1951 елдан башлап йөртә.
Халык
Милләтләр (2010): урыслар (88,4%), татарлар (4,9%).
Червона Вода (Түбән Силезия воеводалыгы)
Червона Вода  — Польшаның Түбән Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(16167) Oertli
(16167) Oertli — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
2000 елның 5 гыйнварында LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «2000 AJ89» саналган.
Сарбя (Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы)
Сарбя  — Польшаның Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Маһматлыбаһче (Гөлбашы)
Маһматлыбаһче (Mahmatlıbahçe) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Анкара иле Гөлбашы илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Русек-Великий
Русек-Великий — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Акампо (Калифорния)
Акампо  — Америка Кушма Штатларының Калифорния штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Акампо халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Алексей Афанасьев
Алексей Афанасьев (Алексей Николаевич Афанасьев,, — , ) — Советлар Берлеге каһарманы (1944).
Намтир
Намтир (Namtir ) — Бутан дәүләтенең Тронгса дзонгхагында урнашкан авыл.
Географиясе
Авыл Гималай таулары битендә, диңгез дәрәҗәсе өстеннән 3 111 метр биеклектә 27.33333°N, -90.4°W координаталы буенча урнашкан.
Искәрмәләр
Namtir Намтир
Ровиль-деван-Байон
Ровиль-деван-Байон (Roville-devant-Bayon) — Франциянең Мёрт һәм Мозель департаментына караган коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 4,43 км².
Цегельня-Косево
Цегельня-Косево — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Яңа Әлем
Яңа Әлем  (Новое Алимово) — Татарстан Республикасының Актаныш районындагы авыл.
Административ-территориаль корылышы
1920 елдан Татар АССР-ының Минзәлә кантоны, 1930 елдан — Актаныш районы, 1963 елдан — Минзәлә районы, 1965 елдан — янә Актаныш районы составында.
Авыл тарихы
Яңа Әлем авылы кыргыз ыруы башкортларының авылы буларак, Тыңламас елгасы ярында, Актаныш авылыннан көньякка таба 12 километр еракта урнашкан.
XVIII гасырның беренче яртысында нигез салына. Тарихи хикәяттә бу вакыйга күпкә борынгырак дәвергә күчерелә һәм түбәндәгечә бәян ителә:
Яңа Әлем авылында 11нче буын кешеләр яши. Димәк, авылның оешу чоры чама белән 1450-1500 елларга туры килә. Зиратта шундый язулы таш кисәге табалар: “Күп масаиблар күрү илә...(язу җуелган) 1610 саниди... вафат булди...”.
Авыл утырган урын тоташ катнаш урман белән капланган була, кыр урталарында, чокыр-чакырлы урыннарда эле дә ялгыз тирәкләрнең яки оеш-оеш куакларның булуы чыннан да моның шулай икәнлеген раслый шикелле.
Беренче булып авылга Әлем исемле кеше күчеп килә һәм үзенә урынны табигатьнең матур җиреннән – “Ике су арасы” дип йөртелгән җирдән сайлый. Ә ул күчеп килгән авылны (күченеп килүчеләрдән элекке урында калганын), Әлемнәр нәселеннән өлкәнрәге калганлыктан, Иске Әлем дип, кечерәген – күчеп килгән авылны Яңа Әлем дип атый башлыйлар. Авылларда хуҗалыклар саны ишәя башлагач, иген үстерер өчен басулар күбрәк кирәк була башлагач, урманнарны кисү күбәя.
Остеомиелит
Остеомиелит (гр. osteon — сөяк, myeloјs — ми)— җелекнең сөяк ярысы, көпшәк һәм компакт матдәсе белән бер юлы шешүе ; сөякнең кимеге, ян компакт матдәсе һәм сөяк ярысының бер юлы шешүе.
Яңа Әлем
Авыл тарихы
Әлеге юллардан күренгәнчә, 11нче буын хакында искә алына. Фәндә кабул ителгәнчә һәр буынга 25 яшь бирсәк һәм 11гә тапкырласак, 275 саны килеп чыга; ул санны бүгенге ел исәбеннән алсак, 1735 елга юлыгабыз.
Остеомиелит
Бүленеше
Остеомиелит специфик булмаган (башлыча коклар тудырган) һәм специфик (туберкулез, сифилис һ. б. тудырган); гематоген (эндоген) һәм гематоген булмаган (операцияләр, җәрәхәтләр һ. б. нәтиҗәсендә); кискен һәм хроник төрләргә бүләләр.
Яңа Әлем
Авыл тарихы
XVIII-XIX гасырларда авылның халкы асаба һәм типтәр катлауларына бүленә, игенчелек һәм терлекчелек белән шөгыльләнә. 1773-1775 елларда булып узган Крестьяннар сугышында аның вәкилләре Е.И.Пугачев явында катнаша.
Остеомиелит
Төп билгеләре
Сөякләр авырту, температура күтәрелү һ. б.
Мөмкин өзлегүләр
Сепсис, эренле артрит, сөякләрнең патологик сынуы һ. б.
Яңа Әлем
Авыл тарихы
XVIII гасыр ахырында ук Яңа Әлем ул заман өчен хәтта губерна күләмендә дә бик сирәк күренеш булган иң эре авылларның берсенә әверелә; волость үзәге булмаса да, халык саны буенча күп кенә волость үзәкләрен узып китә: 1795 елдаир-атлардан гына да 373 кеше теркәлә.
Валльхаузен (Хельме)
Валльхаузен (Wallhausen) — Алманиянең Саксония-Анхальт җирендә урнашкан коммуна.
Яңа Әлем
Авыл тарихы
1870 елда авылда 248 хуҗалыкта 1349 кеше (682 ир заты һәм 667 хатын-кыз) яши, мәчет эшли.
Валльхаузен (Хельме)
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Яңа Әлем
Авыл тарихы
1882 елның сентябрендә Яңа Әлемдә рус-башкорт мәктәбе ачыла. Беренче укытучы (мөгаллим) итеп Оренбург татар укытучылар мәктәбен тәмамлаган, авылның указлы мулласы Лотфулла хәзрәт Мансуров билгеләнә. Ул берара Диния нәзарәте мөфтиенең ярдәмчесе вазифаларын башкара, полк мулласы дигән хәрби дәрәҗәгә ия булуы да мәгълүм. Беркадәр вакыттан хәзрәтнең балалары Фәридә, Гафифиә, Гөлчирә (булачак юрист, Һади Такташка кияүгә чыга, шагыйрь аларга кунакка кайтып йөри), Хәнәфи, Хаккый, Фәйзерахман, Хәерланам да шул ук мәктәптә укыталар. 1884 елның 1 гыйнварында анда 40 малай, 1885 елда 85 малай укый. Мәктәпне тоту өчен елга дәүләт казнасыннан – 400 сум, мөгаллим-муллага 96 сум түләнә. 1891 елда мәктәп өчен бина төзелә (моңарчы ул хәзрәт өендә эшләп килә, укыту анда 1917 елгы Октябрь революциясенә кадәр дәвам итә).
Остеомиелит
Тикшеренүләр
Диагностика өчен тикшеренүнең инструменталь (рентгенография, радиоизотоп сканерлау, сөякнең эчке басымын үлчәү белән җелеккә пункция эшләү) һәм лаборотор (пунктатны бактериологик тикшерү) ысуллары файдаланыла.
Яңа Әлем
Авыл тарихы
XIX гасыр ахырында – XX гасыр башында Яңа Әлем зур тизлек белән үсә; 1870-1906 еллар аралыгында хуҗалыклар саны 134кә, халык саны 473 кешегә арта: 1906 елда 382 хуҗалыкта 1822 кеше (1038 ир заты һәм 784 хатын-кыз) исәпләнә. Халыкның ишәюенәтиҗәсендә мәхәллә икегә бүленә һәм 1909 елда бер мәчет төзелә. Беренче мәхәлләнең мәчете – Актаныш ягында, икенче мәхәлләнең мәчете хәзерге авыл клубы урнашкан урында була. 1906 елда җәдит мәдрәсәсе ачыла. 1917 елгы Октябрь революциясе алдыннан авылда 2 мәчет, мәдрәсә, мәктәп, кредитлау җәмгыяте, 2 җил тегермәне, 4 ярма яргыч, тимерчелек, 3 бакалея кибете, 3 икмәк саклау-сату кибете эшли; авыл җәмәгатенең имана җире 6664,1 дисәтинә тәшкил итә.
Остеомиелит
Дәвалау
Дәвалау медикаментоз (антибактериаль, иммунитетны көчәйтүче һ. б. препаратлар) һәм хирургик (некроэктомия, сөяк куышлыгын пластик материал белән тутыру).
Яңа Әлем
Авыл тарихы
Яңа Әлем кешеләре торган саен сәүдә мөнәсәбәтләренә күбрәк тартылалар. Хәзер инде Минзәләнең 2нче гилдия сәүдәгәре Зариф Хәлфинның Актаныштагы кибетләре генә ихтыяҗны үтәп җиткерә алмый, авлдагы аерым затлар да үз йортларында кибет-лавкалар ачып җибәрәләр. Шуларның берсе Закирҗан Фәхретдинов була. Ул Актаныштагы сәүдәгәрләр Митьян Мәҗитовтан һәм Шагали Мөхитовтан көнкүреш өчен кирәкле товарлар алып кайтып сата. Аның вафатыннан соң бу эшне хатыны Гафифә дәвам иттерә.
Остеомиелит
Авыру буенча Башкортостандагы тикшеренүләр
Башкортстанда авыру проблемалары буенча фәнни тикшеренүләр 20 гасырның 40 нчы еллары уртасыннан медицина университетында үткәрелә: А. А. Полянцев җитәкчелегендәге пуля белән яраланудан соң барлыкка килгән остеомиелитка дәвалау ысуллары эшләнә, 70‑че еллардан алып олыларда авыруны диагностикалау һәм хирургик дәвалау (Е. Н. Кель, Р. Х. Мәдияров, В. Г. Сәхәветдинов, Ш. И. Хөсәенов), шул исәптән аутотрансплантат кулланып дәвалау (В. О. Кузнецов), балаларда гематоген остеомиелит ын дәвалау алымнары камилләштерелә (Ф. Х. Гәйнанов, А. Г. Лютов һ. б.).
Яңа Әлем
Авыл тарихы
Яңа Әлемдә иң күп халык яшәгән чор 1913 елга туры килә (2599 кеше): 1906 елдан соң узган 6-7 ел эчендә халык саны 777 кешегә арта.
1920 елга кадәр Яңа Әлем Уфа губернасы Минзәлә өязенең Актаныш волостена керә.
1917 елгы Октябрь революциясен авыл халкы бертөрле генә кабул итми. Яңа Әлемнәр Гражданнар сугыш, сәнәкчеләр фетнәсе белән бәйле вакыйгалардан һәм 1921-1922 еллардагы булган ачлыктан зур зыян күрәләр. Сәнәкчеләр Карабаш ягыннан килеп, авылга кергәч тә, иң элек комсомолларга, большевикларга һәм аларга теләктәшлек итүчеләргә, укытучыларга, совет хезмәткәрләренә карата җәза чаралары үткәрәләр. Алар бу вакытта башлангыч мәктәптә укытып йөргән Фәридә Мансурованы (Лотфулла хәзрәт кызын) һәм Сарман мулласы кызын тотып алалар, советча укытуда гаепләп, аларны урам буйлап тачклар белән кыйнап, мәсхәрәләп йөртәләр. Озакламый Иске Әлемгә кызыллар отряды килеп җитә; ике арада бәрелеш була, сәнәкчеләр җиңелә.
Яңа Әлемдә дә күмәкләштерү башлана. 1929 елда оешкан күмәк хуҗалык тарала һәм озакламый (1930 елда) “Кызыл көч” колхозы төзелә. Әлеге вакыйга барышында Бакир Ишмитов, Уйкай Мансуров, Имамгали Ишмитов, Гафетдин Баһаветдинов, Шаһит Гафетдинов, Хафиз Вабиков, Муллым Бикмөхәммәтов, Касыйм Ишмитов, Әбүгали Ишмитов, Фатих Гобәйдуллин, Зәки Вабиков, Габдулла Гобәйдуллин, Гани Бикмөхәммәтов, Миргаяз Мөхәммәтов, Гани Газизов, Фазлый Галимов, Әнвәр Зарипов, Хәсән Гобәйдуллин мал-мөлкәтләреннән мәхрүм ителәләр.
Мәгълүм булганча, ул елларда колхозларны җитәкче кадрлар белән ныгыту өчен шәһәрләрдәге, завод-фабрикалардагы алдынгы эшчеләрнең бер отрядын, ягъни “егермебишмеңчеләрне”, авылларга, күмәк хуҗалыкларга җибәрәләр. “Кызыл көч” колхозына әнә шул “егермебишмеңчеләр”нең берсе, Баку эшчесе Ишмөхәммәтов килә. Ул берничә ел күмәк хуҗалыкны җитәкли. Авыл советының беренче рәисе Әнвәр Ялалов була.
Шул ук вакытта дингә каршы көрәш көчәя, мәчетләр ябыла, аларның манаралары киселә. 1935-1936 елларда югары очтагы мәчетне клуб сыйфатында файдалана башлыйлар. 1930 елларда түбән оч мәчетендә балалар укыталар.
1931 елда колхозга беренче трактор кайта. Әдият Хәбибуллин алып кайткан “Фордзон” маркалы бу тракторларны карарга бөтен авыл халкы җыела. Хатын-кызлардан да механизатор кадрлар үсеп чыга башлый. Шундыйларның беренчесе – Яңа Әлемгә килен булып төшкән комсомолка Мөсаллия Нургалиева; ул 1933-1935 елларда хатын-кызлар арасында алдынгы тракторчы буларак таныла.
1933 елда уку өе (изба-читальня) оештырыла. 1934 елда мәктәп җидееллык укытуга күчә.
Бөек Ватан сугышы фронтларына Яңа Әлем авылыннан 485 кеше китә, шулардан 296 кеше яу кырларында ятып кала, 98 кеше хәбәрсез югала.
1949 елда “Кызыл көч” колхозын Тәкый Төхбәтуллин җитәкли башлый. Ул идарә иткән дәвердә күмәк хуҗалык республика күләмендә соклангыч казанышларга ирешә. 50нче елларда “Кызыл көч”кә Иске Әлем, Тимеркул хуҗалыклары кушыла. 1963 елдан соңгы дистә еллыкларны бер-бер артлы Гадел Сәлахетдинов, Ринат Гаянов, Филүс Гаязов, Әфка Сәрваров җитәкчелек итәләр.
1976 елда урта мәктәпнең яңа бинасы файдалануга тапшырыла. 1985 елда ике катлы универсам калкып чыга (2009 елда реконструкция үткәрелеп, икмәк пешерү комбинаты итеп үзгәртелә). 1995 елда мәчет төзелә, Бөек Ватан сугышында һәлак булганнар истәлегенә яңа һәйкәл ачыла; шул чорда газ кертелә. Соңгы елларда хуҗалык “Башак” җаваплылыгы чикләнгән җәмгыяте итеп үзгәртелә. 2001 елдан аның директоры – Хәлил Хуҗин.
2002 елда уздырылган халык санын алу вакытында 421 хуҗалыкта 1281 кеше теркәлә.
Авылда бик күп төрле урыннарны бүгенге көндә дә бик күп төрле атамалар белән йөртәләр. Мәсәлән, “Дегет тау чатыры”, “Җирән бүләге”, “Бурнаш”, “Коры каен сызасы”, “Караңгылык сызасы”, “Краснов буасы-рус буасы”, “Мәчет аршасы”, “Нәскәй коесы”, “Камчау”, “Ает буе” һәм башкалар.
Боларның күбесенең тарихын хәзерге буын кешеләре, бигрәк тә яшьләр белмиләр дә. Ә бит аларны белү һәркем өчен кызыклы. Авылның үткәне белән чагыштырганда, аларның тарихын белү өчен топонимия (нинди дә булса географик атамаларны тикшерә торган фән) буенча махсус курслар белү соралмый.
Авыл зураю белән, җир җитми башлаган. Ә тирә-яктагы җирләргә Куян, Солтангол авылы кешеләре хуҗа булганнар һәм Яңа Әлем кешеләренә бирергә теләмәгәннәр. Еш кына җир өчен сугышлар булып торган, хәтта кешеләрнең үлү фактлары да кабатланган. Шуннан соң кешеләрдә терлекчелек һәм һөнәрчелек белән шөгыльләнү арта. Авылдан ерак булмаган урында дегет кайнату эшен оештырып җибәргәннәр. Менә шуннан инде бу урынны “дегет күле чыга торган җир” дип йөрткәннәр. Вакытлар үтү белән, елганың суы кибә һәм коры чокырга гына әверелеп кала. Шуннан соң бу урынны “Дегет күле чокыры” дип йөртә башлыйлар.
Шулай да зур күпчелек игенчелекне ташламый әле. Ә бу өй түбәләрен салам белән ябарга мөмкинлек бирә. Терлекчелек белән шөгыльләнүчеләр исә, өй тәрәзәлеге өчен карындык, киндер сугар өчен җеп әзерләргә йон бирәләр. Шулай итеп кешеләрнең тормыш-көнкүрешләре заманына күрә рәтләнә бара.Авылга беренче мәртәбә керосин 1860 елда кайтарыла. Халык аны башта ничек файдаланырга белми җәфалана. Кием тегү өчен бердәнбер материя — киндер була. Ә аякларда — юкәдән үрелгән чабаталар. Юкәне авылдан шактый еракта урнашкан урманда хәзерлиләр. Юкәдән эшләнгә чыпта, мата мәгънәсен гарәп сүзе “Бурия” аңлата. Хәзер менә шушы чыпта үрергә юкә каезлаган урынны “Бурнаш” диеп йөртелүен “бурия” сүзенең әнә шул вакытлардан үзгәрә-үзгәрә килгән нәтиҗәсе дип карарга булыр иде. Электән килүче атамаларда, гомумән, гарәп-фарсы сүзләренең теге яки бу күләмдә халык тарафыннан үзгәртелгән формалары еш очрый (мәсәлән, “Җирән бүләге”, “Камчау” һәм башкалар).
Бераз соңрак, илдә промышленностьның үсүе белән, бакырчылар, кургашчылар, кирпеч сугучылар килеп чыгалар. Кирпеч сугучылар Яңа Әлем якларында да булалар һәм авылдан ерак булмаган елга буена урнашып, үз эшчәнлекләрен башлыйлар. Кирпеч өчен балчык казып алынган урында чокыр барлыкка килә. Вакытлар үтү белән елганың суы кибә һәм ул шушы чокыр эчендә генә җыелып кала. Менә шушы чокырны кирпеч җитештерүчеләрнең җитәкчесе Краснов фамилиясе белән “Краснов буасы” яки аның милләтенә карап “Рус буасы” дип йөртә башлыйлар. Бу урын әле дә шулай атала. Хәзер әлеге урында кешеләрнең иң яратып эчә торган “Зимский” дип йөртелә торган кое барлыкка килә. Мөселман динен тотучыларга да Краснов –рус динендәге кеше тарафыннан ясалган чокырдан чыккан су – шифалы икән тагы!
“Бәкер күпере”, “Караңгылык сызасы”, “Коры каен сызасы” һәм башка атамалар да шушы нигездә килеп чыккан. “Җирән бүләге” атамасының ничек килеп чыгу тарихын белү авыррак. Азербайҗан язучысы Байрам Байрамовның “Красавицей я не была” исемле повестенда Җирән бүләге — Болан чишмәсе мәгънәсендә аңлатыла (Олейний родник). Булак сүзенең безнеңчә чишмә мәгънәсен белдерүе дөрес. Бу – фарсы сүзе. Казандагы Болак елгасының исеме дә, бәлки, шуннан алынгандыр. Ә безнең яклардагы сусыз аланны ни өчен шулай атаганнар — әлегә билгесез.
Авылда игенчелек, терлекчелек белән бергә һөнәрчелекнең дә килеп чыгуы һәм үсә баруы җитештерелә торган продукциянең артуына китерә. Ә арткан продукцияне базарга чыгарырга кирәк була.1775-1780 елларда Татарстанның Чистай өязенең Минзәлә шәһәре үзенең ярминкәләре белән атаклы була. Аның ярминкәләренә Башкортстаннан, Уралдан, хәтта Себер якларыннан киләләр. Яңа Әлем кешеләре дә бу ярминкәләргә үзләренең киндер, тула, тире, икмәк һәм терлекчелек продуктлары белән катнашалар. Ярминкәләрнең, базарларның киңәюе кешеләр арасында көнчелек тойгыларын уяталар. Алар арасында ничек тә бер-береннән малны күбрәк туплау һәм базарга мулрак продукция чыгару теләген көчәйтәләр. Ә бу исә, үз чиратында, берәүләрнең баюына, икенчеләрнең ярлылануына китергән. Шулай итеп, авылда катлаулар барлыкка килә. Авылның бер өлеше җирсез кала. Андый кешеләрне “типтәрләр” дип атый башлыйлар. “Типтәрләр” өчен бер урыннан икенче урынга күчеп йөрү хас. Бу чорларда рекрутлар (гаскәрләр) хезмәте гаять авыр һәм озак сроклы (20-25 ел)була. Гадәттә, һәр 80-100 хуҗалыктан 1 кеше, ә сугыш чорларында һәр 20 хуҗалыктан 1 кеше ала торган булганнар. “Типтәрләр” исә солдат хезмәтеннән азат ителгәннәр.
Авылда “типтәрләрдән”кала “башкортлар”, “кыргызлар”, “мишәрләр” дип төркемләнеп йөртелгән халыклар яшәгән. Хәзер дә үз исемнәре булуга карамастан, кайбер урамнарны иске гадәт буенча “Типтәр урамы”, “мишәр очы” дип атап йөртү әнә шул ерак чорлардан калган.
Родолфу-Фернандис
Родолфу-Фернандис — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Риу-Гранди-ду-Норти штатына карый.
Яңа Әлем
Авыл тарихы
Авылның үзендә укый-яза белүче булмаганлыктан, муллалыкка Уфа губернасыннан Ишмит исемле зур гына яшьтәге кеше чакыртыла. Авыл ике мәхәлләгә бүленә. Бер мәхәлләнең мәчете Актаныш ягында, икенче мәхәлләнең мәчете хәзерге клуб урнашкан урында була. Ишмит мулла бер мәчеттә, ә аннан соң Ишмитнең улы Габдрахман икенче мәчеттә муллалык итә башлыйлар. Бу ике мәхәллә өстенә, Гобәйдулла хәзрәт һәм аның малайларының мәдрәсәләре дә булу авылның инде бу чорларда шактый зураюын күрсәтә. Тимеркул авылы аерылып чыкканчы, авылда 670кә якын хуҗалык була. Әмма аларның күбесе ярлылыкта, авыр тормышта көн күрә. Чөнки бөтен байлык авылның бер төркем байлары – Бәкер, Лотфулла, Имамгали һәм башкалар кулына тупланган була. Бу байларның һәрберсе икешәр тегермән тотканнар, дистәләгән ярлыларны яллы хезмәтче итеп асраганнар. Ә дин әһелләре исә ярлыларны үз хуҗаларына буйсынырга, бу дөньяда күргән газапларның “теге дөньяда” муллык, байлык һәм рәхәтлек булып кире кайтачагына ышандырганнар, аларның буйсынып хезмәт итүләрен изге эш дип тәкъраганнар.
Крестьяннарны мәңге караңгылыкта һәм наданлыкта тоту өчен кулларыннан килгәннең берсен дә кызганмыйлар алар. Габдрахман мулла, мәсәлән, “кызлар өчен яза белүнең кирәге юк, укый белсәләр бик җитә” дигән караштан чыгып, мәдрәсәләрдә тузга язмаган, беркемгә дә аңлашылмый торган нәрсәләрне ятлатуны өстен күргән.
1905-1906 елларда хәзерге К.Маркс урамының мәктәпкә каршырак урынында (Кәнделов Сәгыйтләр тирәсе) җәдитчә мәдрәсә ачыла. Монда авылның байларыннан берсе Лотферахман хәзрәт укыта башлый. Үзе бай булгач, мәдрәсәнең исеме “яңача” дип аталса да, укыту барыбер искечә кала бирә. Ул да байларны күккә чөя, ярлыларны аларга буйсынырга өнди.
Шулай итеп, беренче рус революциясен Яңа Әлем кешеләре дә эчкән сулары бер булса да, төрлесе төрлечә яшәештә каршы ала.
Революция ялкынын авылда дөрләтүчеләр — Октябрь тудырган яңа буын кешеләре – беренче коммунистлар, комсомоллар булдылар. Менә аларның кайберләре: Янгир Газманов, Минкәй Агапов, Әнвәр Ялалов һәм башкалар. Утлы, давыллы көннәрдә дә, башларын куркыныч астына куеп. авылдашларына ирек, азатлык һәм бәхет алып бирү өчен, көрәшүчеләр дә, Бәкер Мулләхмәт кебек кулакларның җирләрен тартып алып ярлы-крестьяннарга өләшүчеләр дә шушылар булганнар. Билгеле, алар авылдашларына, ярлы кешеләрнең иң активларына таянып, аларның ярдәме белән эшләгәннәр.
Авылда комсомол оешмасы төзелгәч, 1920 елда, беренчеләрдән булып Хәниф Әзһәмов, Зәйтүнә Әзһәмова, Мостафа Кирамов һәм башка бик күп кенә яшьләр керәләр. Комсомолларның, коммунистларның беренче ярдәмчеләре буларак, яшьләрне оештыруда, халыкны агартуда зур эш алып баралар. Еш кына кичәләр оештырыла, ураза, корбан һәм башка дини йолаларга каршы лекцияләр укыла, концерт, спектакльләр куела.
Әмма кешеләргә аң-белем бирү өчен, барыннан да элек аларны укыту кирәк. Заманында “җәдитчә” укыган, аннары үзлегеннән укырга-язарга өйрәнгән Шәмсегали Мәрвәнов авылда беренче булып, укытучылык эшен башлап җибәрә. Анда яшьләрдә, картлар да укырга, язарга өйрәнә башлыйлар. Мәктәп булмаганлыктан, дәресләр зуррак өйләрдә, клубта алып барыла.
Беренче комсомол члены һәм авылда яңалык өчен актив көрәшче буларак, Мостафа Кирамовны Минзәлә коммуна мәктәбенә укырга җибәрәләр. Ул 90 курсант арасында иң алдынгы укучыларның берсе була. Аның белән бергә хатын-кыз активистка Тайфа Имамова да укый. Ләкин ниндидер сәбәпләр белән, ул укуны ташлап кайта. Ә Мостафа укый бирә. Кышкы каникуллар чорында бер төркем курсташлары белән Мостафа да авылга кайтмый, Минзәлә өязләре авылларында лекцияләр укып, сәхнә хезмәте күрсәтеп, халыкны агартырга кала. Әмма дошман әле дә дөмегеп бетмәгән иде. Шулай бервакыт, Минзәлә өязенең Колын авылы сәхнәсендә спектакль куйганда, Мостафаны әнә шул дошман иярченнәре мылтыктан атып үтерәләр.
Сугыш елларында
Бөек Ватан сугышына Яңа Әлемнән 473 кеше китә. Зур көрәш юлында авылның 198 кешесе Ватан хакына башларын салалар, ә 98 кеше хәбәрсез югала. Җиңеп кайтучы 177 кеше арасында илебез орденнары һәм медальләренә лаеклылар да шактый була. Яңа Әлемнең батыр уллары арасында 19га якын орден, ә төрле медальләр белән бүләкләнгәннәре 92 кеше.
Бүгенге көндә авылыбыздада Бөек Ватан сугышында катнашкан бер генә ветеран исән, ул — Фәхертдинов Мирзаян бабай.
1946 елда авылда ятимнәр йорты ачыла. Аның җитәкчесе итеп Нәҗип Газизов билгеләнә. Ятимнәр йорты арасында тәрбияләнүчеләр арасында яраткан җырчыбыз Әлфия Авзалова да була. Сугыштан соңгы авыр елларда да авылыбыз халкы сынатмый. Киләчәк көнгә өмет белән карый. Авылыбызда бигрәк тә 70-80 елларда зур төзелешләр алып барыла. Шул елларда икешәр катлы мәктәп, клуб, балалар бакчасы, идарә йортлары төзелә. Колхоз рәисе булып Сәләхетдинов Г.К.эшләгән еллар була бу. Амбар, фермалар, машина-трактор парклары да нәкъ шул елларда калкып чыга. Бүгенге көндә авылыбызның уртасында Бөек Ватан сугышында һәлак булганнар истәлегенә һәйкәл тора. Аннан беркайчан да чәчәкләр өзелми. Авыл халкы иле азатлыгы өчен батырларча ятып калган улларын онытмый.
Бүгенге көндә авылдагы 400 дән артык хуҗалыкта 1300 кеше яши. Ике катлы балалар бакчасы, ике катлы мәктәп, ике катлы идарә йорты, ике катлы мәдәният йорты гөрләтеп эшли. Балалар иҗат үзәгендә йөзгә якын бала бию, фортепиано, рәсем, шаһмат, баян серләренә төшенә. Спорт мәктәбендә республикабыз данын киләчәктә яклаячак көрәшчеләр әзерләнә.
Чирок (Вы кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Тура елгасы, инештән Тагил елгасы кушылган урынга чаклы. Кече елга бассейны — Тубыл, елга бассейны — Иртеш.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
(16168) Palmen
(16168) Palmen — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
2000 елның 5 гыйнварында LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «2000 AR91» саналган.
Казалинела (Козенца)
Казалинела — Италиянең Калабрия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казалинела Апеннин ярымутравының көньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан көньяк-көнчыгышка таба урнашкан.
Балат (Нилүфер)
Балат (Balat) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Бурса иле Нилүфер илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Зур Кумена
Зур Кумена — Россия территориясеннән ага торган елга. Киров өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Быстрица елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 70 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Нократ, елга бассейны — Чулман.
HD174343
HD174343 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Зур Кумена
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
HD174343
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Яңа Әлем
Мәгариф
Авылда Яңа Әлем төп гомуми белем бирү мәктәбе урнашкан.
Инма Куэста
Инма Куэста (Inmaculada Cuesta Martínez; 25 июнь 1980 ел) — Испаниянең кино актеры.
HD174343
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Инма Куэста
Биографиясе
Инма Куэста 1980 елның 25 июнендә Испаниянең халык саны буенча өченче шәһәре булган Валенсиядә туган. 18 яшьтә актерлык сәнгатен өйрәнергә Кордоба шәһәренә күчә, ә 2005 елда Мадридта яши. Анда ул Hoy No Me Puedo Levantar мюзиклында роль ала. Телевидениедә беренче рольне Amor en tiempos revueltos сериалында уйнаган.
Яңа Әлем
Халкы
Россия империясе законнарына ярашлы, 1-4 ревизия сказкаларында башкортлар исәпкә алынмый, арытабан үз теләкләренә ярашлы гына исәпкә алына (5нче ревизиядә өлешчә исәпкә алына). 1795 елдан башлап гомуми исәпкә керәләр. 1795 елда ир җенесле 226 башкорт тарханы, 108 типтәр, 39 мишәр; 1816 елда — 318 башкорт, 69 типтәр, 20 мишәр; 1834 елда — 520 башкорт, 109 типтәр, 52 мишәр; 1848 елда — 630 башкорт, 216 типтәр; 1912 елда — 2259 башкорт, 340 кердәш (типтәрләр һәм мишәрләр) яши.
Инма Куэста
Биографиясе
Тулы метражлы кинода карьераны 2007 елда Caffeo solo con ellas фильмыннан башлый. 2009 елдан Куэста "Кызыл бөркет" сериалында уйный.
Виктор Афанасьев
Виктор Афанасьев (Виктор Григорьевич Афанасьев,, — , ) — СССР фәлсәфәчесе, фирка эшлеклесе, дәреслекләр авторы, СССР ФА академигы (1981), СССР дәүләт премиясе лауреаты (1983), «Правда» гәҗитенең баш мөхәррире (1976-1989).
Инма Куэста
Биографиясе
Фильмдагы роль өчен 2012 елда иң яхшы хатын-кыз роле өчен Гойя премиясенә номинацияләнгән.
(8707) Аракихироси
(8707) Аракихироси — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1994 елның 12 февралендә Т. Кобаяси тарафыннан Оидзуми обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1994 CE2» саналган.
Малыя Сцяблевичы
Малыя Сцяблевичы (Малыя Сцяблевічы ) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Жытавицкий районында урнашкан авыл.