cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Батлер (Алабама)
Батлер  — Америка Кушма Штатларының Алабама штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Воля Грудецка-Колония
Воля Грудецка-Колония — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Пачинка (Силезия воеводалыгы)
Пачинка  — Польшаның Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(13308) 1998 RL59
(13308) 1998 RL59 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Шамбурси
Шамбурси — Франциянең Ивелин департаментында урнашкан коммуна.
Сак шәһәр округы
<div class="dablink noprint" style="font-style:italic; padding-left:1,5em;">Бу мәкалә Россиянең Кырым Җөмһүриятенә керүче административ берәмлек турында. Украинаның Кырым Автономияле Җөмһүриятенә керүче административ берәмлек турында Сак шәһәр шурасы мәкаләсен укы. Сак шәһәр округы (Городской округ Саки, Міський округ Саки, Saq şeer bölgesi, Сакъ шеэр больгеси) — Россия Федерациясенең Кырым Җөмһүриятенә керүче муниципаль берәмлек.
(13308) 1998 RL59
Тарихы
1998 елның 14 сентябрендә LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1998 RL59» саналган.
Сак шәһәр округы
округ үзәге — Сак шәһәре.
Төзелеш
Сак шәһәр округы составына Сак шәһәре генә керә.
Халык
2001 елгы Украина җанисәбен алу буенча милли составы:
Макферсон (округ, Небраска)
Макферсон — Америка Кушма Штатларының Небраска штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Трайон шәһәре.
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1887 елда оештырыла.
Территориясе
Округ мәйданы 2224,75 км² тәшкил итә.
Искәрмәләр
Макферсон (округ, Небраска)
Кетһуда (Кавак)
Кетһуда (Kethuda) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Самсун иле Кавак илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Мосаки-Стара-Весь
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Ла-Еса
Ла-Еса — Испаниянең Валенсия провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Хирле-Сир
Хирле-Сир (Хӗрлӗҫыр, Хирле-Сир) — Чуашстанның Чабаксар районында урнашкан авыл.
Климат
Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.
Халык
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 269 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (98%) алып тора.
Кукурек
Кукурек — Россия территориясеннән ага торган елга. Алтай Республикасы, Алтай крае биләмәләрендә ага. Елга  Ак-Туру елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 15 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Бия һәм Катунь, елга бассейны — (Югары) Об Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Тын океан
Тын океан (Бөек Океан) – Җир шарында мәйданы ягыннан иң зур, иң тирән һәм иң борынгы океан. Аның төп үзенчәлекләре — зур тирәнлекләр, Җир кабыгының бик еш хәрәкәткә килүе, төптә бик күп вулканнар булу, суларында бик күп җылылык саклавы, органик дөньясының гаҗәеп күптөрлелеге.
Географик урнашуы
left|150px Барлык диңгезләр белән океан мәйданы 178,620 млн км², күләме 710 млн км³, уртача тирәнлек 3980 м. Иң тирән урын – Мариан иңкүлеге (11022 м). Тын океан планета өслегенең 30%ын һәм Бөтендөнья океаны мәйданының 1/2ен диярлек алып тора. Океан экваторның һәм 180 °лы меридианның ике ягына да урнашкан. Бу океан биш континент ярларын аера һәм бер үк вакытта тоташтыра да. Тын океан экватор янында бигрәк тә киң, шуңа күрә аның өске сулары – иң җылы сулар. Океанның көнчыгышында яр сызыклары аз кискәләнгән, берничә ярымутрау һәм култык аерылып тора. Көнбатышта ярлар нык кискәләнгән. Монда диңгезләр күп. Алар арасында шельфлы, кыйтга сайлыгында урнашкан һәм тирәнлеге 100 метрдан артмаган диңгезләр бар. Кайбер диңгезләр литосфера плиталарының үзара тәэсир итешүе зонасында ята. Алар тирән һәм океаннан утраулар дугасы белән аерылган.
Океанны өйрәнү тарихы
Джеймс Кук сәяхәтләре вакытында океанның табигате турында күп мәгълүматлар алына.
Океан табигате
right|250px|thumb|[[Калифорния, АКШ]] Океан төбенең рельефы катлаулы. Материк сайлыгы (шельф) Азия белән Австралия яр буйларында гына яхшы үсеш алган. Материк битләре текә, еш кына баскыч-баскыч. Зур калкымнар һәм сыртлар океан үзәнен казанлыкларга аера. Америка янында Көнчыгыш-Тын океан калкымы урнашкан, ул үзәк океаник сыртлар системасына керә. Океан төбендә 10 меңнән артык аерым су асты таулары бар, алар нигездә вулкан атылудан барлыкка килгән.
Тын океан яткан литосфера плитасы үз чикләрендә башка плиталар белән тәэсир итешә. Тын океан плитасының кырыйлары океанны боҗра кебек әйләндереп алган улакларның тыгыз бушлыгына бата. Бу хәрәкәтләр җир тетрәүләр һәм вулкан атулар китереп чыгара. Монда планетаның атаклы «Утлы боҗра»сы һәм иң тирән Мария иңкүлеге (11 022 м) ята.
Океанның климаты төрле-төрле. Тын океан, төньяк поляр поястан тыш, барлык климат поясларында да ята. Аның гаять зур киңлекләре өстендәге һава дымга туенган. Экватор өлкәсендә 2000 мм га кадәр явым-төшем була. Тын океан салкын Төньяк Боз океаныннан коры җир һәм су асты сыртлары белән саклана. Шуңа күрә аның төньяк өлеше көньяк өлешенә караганда җылырак.
Тын океан планета океаннары арасында иң тынычсызы һәм дәһшәтлесе. Аның үзәк өлешләрендә пассатлар исә. Көнбатыш өлешендә муссоннар өстенлек итә. Кышын кыйтгадан салкын һәм коры муссон исә, ул океан климатына җитди йогынты ясый; диңгезләрнең бер өлеше боз белән каплана. Океанның көнбатыш өлешендә еш кына һәлакәтле тропик давыллар — тайфуннар була («тайфун» «көчле җил» дигәнне аңлата). Уртача киңлекләрдә елның салкын вакыты дәвамында давыллар котыра. Биредә һаваның көнбатыш күчеше өстенлек ала. 30 м га кадәр җиткән иң биек дулкыннар Тын океанның төньягында һәм көньягында билгеләнгән. Давыллар океанда биек су таулары күтәрәләр.
Суның климаты
Су массаларының үзлекләре климат үзенчәлекләренә бәйле. Океанның төньяктан көньякка таба сузылган озынлыгы зур булганга, су өстендә уртача еллык температура -1 дән алып +29° С ка кадәр үзгәрә. Тулаем алганда океана явым-төшемнәр парга әйләнүгә караганда күбрәк, шуңа күрә өске суларның тозлылыгы башка океаннардагыдан бераз кимрәк.
Сезгә инде билгеле булганча, Тын океан агымнары алар-иың Бөтендөнья океанындагы гомуми схемасы белән ярашкан. Тын океан көнбатыштан көнчыгышка таба бик еракка сузылган булганлыктан, анда киңлек су агымнары өстенлек алып тора. Океанның төньяк өлешендә дә, көньяк өлешендә дә өске суларның боҗра сыман хәрәкәте барлыкка килә.
Органик дөньясы
Тын океанның органик дөньясы үзенең гаҗәеп бай булуы, үсемлек һәм хайван төрләренең бик күплеге белән аерылып тора. Анда Бөтендөнья океанындагы тере организмнар массасының яртысы тереклек итә. Океанның бу үзенчәлеген аның зурлыгы, табигый шартларының төрлелеге һәм яше белән аңлаталар. Тропик һәм экваториаль киңлекләрдәге мәрҗән рифлары янында тереклек аеруча бай. Океанның төньяк өлешендә лосось балыгы төрләре күп. Океанның көньяк-көнчыгышында, Көньяк Америка ярларына якын урыннарда, гаять күп балык туплана. Монда су массалары бик уңдырышлы, аларда үсемлек һәм хайван планктоны яхшы үсә, ә алар белән анчоуслар (буе 16 см га кадәр җитә торган сельдьсыман балыклар), ставрида, скумбрия һәм башка балыклар туклана. Монда кошлар: бакланнар, пеликан, пингвиннар балыкларны күп ашыйлар.
Океанда китлар, диңгез мәчеләре, диңгез кондызлары (бу ишкәгаяклылар бары тик Тын океанда гына яши) тереклек итә. Умырткасыз хайваннардан мәрҗәннәр, диңгез керпеләре, моллюсклар (сигезаяк, кальмарлар) күп. Монда авырлыгы 250 кг га җитә торган иң эре моллюск — тридакна яши.
Тын океанда, төньяк поляр поястан тыш, калган барлык табигый пояслар да бар. Аларның һәммәсе дә үзенә бертөрле үзенчәлеккә ия. Төньяк субполяр пояс Беринг һәм Охота диңгезләренең кечерәк өлешен алып тора. Анда су массаларының температурасы түбән (-1 ° С ка кадәр). Бу диңгезләрдә суларның актив катнашуы күзәтелә, шунлыктан алар балыкка (минтай, камбала, сельдь) бай. Охота диңгезендә лосось балыклары һәм диңгез кыслалары күп.
Төньяк уртача пояс киң мәйданнарны биләп тора. Ул көнбатыш җилләренең көчле йогынтысы астында, шуңа күрә монда давыллар еш була. Бу поясның көнбатышында организмнарның күп санлы төрләренә иң бай диңгезләрдән берсе — Япон диңгезе ята.
Венера Латыйпова
Венера Зиннәт кызы Латыйпова (30 ноябрь 1944 ел, СССР, ТАССР, Казан) - Химия фәннәре докторы, профессор, Татарстан Республикасының Атказанган фән эшлеклесе. Казан дәүләт университетының гамәли экология кафедрасы мөдире, Россиянең дәүләт стандарты белән аккредитацияләнгән КДУның экологик контроль лабораториясе мөдире.
Тын океан
Органик дөньясы
Экваториаль пояста, тирәндәге суларның өскә күтәрелүе көчәйгән һәм аларның биологик продуктивлыгы арткан агымнар чикләрендә, балыклар (күпек балыгы, тунец, җилкәнлеләр һ. б.) бик күп.
Венера Латыйпова
Биографиясе
1944 елның 30 ноябрендә Казан шәһәрендә укытучы гаиләсендә туа. 1967 елда Казан дәүләт университетын тәмамлый.
Тын океан
Органик дөньясы
Тын океанның көньяк тропик поясындагы Австралия яр буйларында Зур Барьер рифының гаҗәеп табигый комплексы урнашкан. Бу — Җир шарында тере организмнар төзегән иң эре «тау сырты». Зурлыгы ягыннан аны Урал тавы сыртлары белән чагыштырырга мөмкин. Утрауларга һәм рифларга ышыкланып, җылы һәм тын суларда куак һәм агачлар, колонналар, сарайлар, чәчәк бәйләмнәре, гөмбәләр рәвешендә мәрҗән колонияләре үсә; мәрҗәннәр сыек яшел, сары, кызыл, зәңгәрсу, миләүшә төсендә. Шунда ук бик күп моллюсклар, энәтирелеләр, кысласыманнар, төрле-төрле балыклар яши.
Венера Латыйпова
Биографиясе
"Химия һәм инженерлык экологиясе" юнәлеше буенча һөнәри әзерлек уза (2002/2003 уку елы).
Тын океан
Океанда хуҗалык эшчәнлеге төрләре
left|200px|thumb Тын океанның яр буйларында һәм утрауларында 50 дән артык ил урнашкан, аларда кешелек дөньясының яртысы диярлек яши.
Венера Латыйпова
Хезмәт эшчәнлеге
Югары уку йортыннан соңгы эшчәнлек (1967-1973) - А. Е. Арбузов исемендәге ИОФХ органик кушылмаларының структурасы һәм реакцион сәләте лабораториясендә академик фәнни мәктәп: Аспирант (1967-1970), кече фәнни хезмәткәр (1970-1973), лаборатория мөдире урынбасары (1971-1973, җәмәгать башлангычларында). 1973 елдан бирле эшчәнлек Казан университеты белән бәйле: 1973-1989 - өлкән фәнни хезмәткәр (1973), өлкән укытучы (1976), доцент (1978), КДУ физик химия кафедрасы профессоры (1986). 1989-1994 - КДУның табигатьне саклау кафедрасы профессоры (1990 елдан - гамәли экология кафедрасы), КДУның Экология факультетының фәнни эш буенча декан урынбасары. 1991-2007 - КДУның әйләнә-тирә мохит химиясе лабораториясе мөдире (1996 елдан-экологик контроль), СССР Дәүләт Стандарты органы тарафыннан аккредитацияләнгән. 1994-2015 - КДУның гамәли экология кафедрасы мөдире (2010 елдан-КФУ). 2015 елдан хәзерге көнгә кадәр - КФУның гамәли экология кафедрасы профессоры. Татарстан Республикасы Фәннәр Академиясенең Экология һәм җир асты байлыкларыннан файдалану проблемалары институты баш фәнни хезмәткәре.
Тын океан
Океанда хуҗалык эшчәнлеге төрләре
Планетабызның бу иң зур океаны аша әһәмиятле диңгез юллары уза, бу трассалар гаять озын. Суднолар йөреше, аеруча кыйтга ярлары буйлап, яхшы үскән.
Кешенең хуҗалык эшчәнлеге Тын океан суының пычрануына, биологик байлыкларның кайбер төрләре кимүгә китергән. Мәсәлән, В. Беринг экспедициясендә катнашучыларның берсе тарафыннан ачылган имезүче хайван — диңгез сыерлары (ишкәгаяклыларның бер төре) XVIII гасыр ахырына кырып бетерелә. XX гасыр башында диңгез мәчеләре юкка чыгу алдында була, китларның саны кими. Хәзерге вакытта аларны аулау чикләнгән. Суларны нефть, кайбер авыр металлар һәм атом промышленносте калдыклары белән пычрату океанга зур куркыныч тудыра. Зарарлы матдәләр агымнар белән бөтен океан буйлап тарала. Хәтта Антарктида яр буйларындагы диңгез организмнары составында да бу матдәләр табылган.
Бөгелмә
Бөгелмә (, Бугульма) — Татарстан Республикасының көньяк-көнчыгышында Зәй елгасы башланган җирдә урнашкан шәһәр. Бөгелмә-Бәләбәй калкулыгында урнашкан.
Казаннан 333 км ераклыкта урнашкан. Мәйданы 26,0 км². Халык саны 90630 кеше.
Бөгелмә – Татарстан республикасының зур нефть чыгару үзәге.
Тарих
1736 елдан бирле күбрәк татар авылы дип санала.
1781 елда Уфа өязе
1806 елдан – Ырынбур өязе
1851 елдан – Самар губернасы шәһәре статусын алды
1920 елдан башлап Татарстан Республикасы составында
1930 елдан башлап – Бөгелмә районы үзәге
Транспорт
Автомобиль юлларының хәрәкәт юнәлеше:
Тимер юлда хәрәкәт Куйбышев тимер юлының Бөгелмә станциясе аша гамәлгә ашырыла.
Һава юлы хәрәкәте Бөгелмә аэропорты аша башкарыла. 2015 елның гыйнварына кадәр пассажирларны «Ак Барс Аэро» авиакомпаниясе йөртә. Хәзер пассажирларны «ЮВТ Аэро» авиакомпаниясе Мәскәү, Сочи, Сургут һәм Нижневартовскига алып бара.
Шәһәр транспорты шәһәрнең барлык өлешләрен, шул исәптән якындагы Подлесный, Прогресс, Каенлык, Кече Бөгелмә һәм Забугоровка торак пунктларын үз эченә алган унике автобус маршруты белән тәкъдим ителгән.
Дин
Әлмәт епархиясенең Бөгелмә округы Бөгелмә районы һәм Бөгелмә шәһәре мөхтәсибәте
Икизҗе (Чекерек)
Икизҗе (İkizce) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Йозгат иле Чекерек илчесенә караган бер авыл (köy).
Тузак (Шаранта)
Тузак — Франциянең Шаранта департаментында урнашкан коммуна.
Передовик (Мари Ил)
Передовик (У илыш, Передовик) — Мари Илнең Волжск районында урнашкан авыл.
Поздяки (Оричи районы)
Поздяки (Поздяки) — Киров өлкәсенең Оричи районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
Акдере (Силифке)
Акдере (Akdere) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Мерсин иле Силифке илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Царковишча (Каменналавски авыл советы)
Царковишча  (Царковішча ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Шкловский районында урнашкан авыл.
Клиж
Клиж — Польшаның Кече Польша воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Эльсниг
Эльсниг (Elsnig) — Алманиянең Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Слатина (коммуна)
Слатина — Румыниянең Сучава жудецында урнашкан коммуна.
Расин (Висконсин)
Расин  — Америка Кушма Штатларының Висконсин штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Расин шәһәре  елда нигезләнгән.
Җерманина (Торино)
Җерманина — Италиянең Пьемонт төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
(6083) Janeirabloom
(6083) Janeirabloom — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1984 елның 25 сентябрендә Брайан А. Скифф тарафыннан Андерсон-Меса обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1984 SQ2» саналган.
Зубелевичы
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас, дәүләттә иң җылы климат шушы төбәктә. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза.
Бон-Жардин (Пернамбуку)
Бон-Жардин  — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Пернамбуку штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Муса Җәлил урамы (Казан)
Муса Җәлил урамы (улица Мусы Джалиля) — Казанның Вахит районында урнашкан урам. Язучы Муса Җәлил (1906-1944) исемен йөртә.
Географиясе
Болак елгасыннан башланып, Черек күл паркына барып җитеп тәмамлана.
Тарих
Урамның элеккеге исемнәре — Петропавел урамы (Октябрь инкыйлабына кадәр), Банк урамы (Совет хакимиятенең беренче елларыннан 1956 елгача). Хәзерге исемен 1956 елның 13 февраленнән йөртә.
Тамтлада-Яха
Тамтлада-Яха — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Гыдан култыгы урнашкан. Елга озынлыгы 16 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Кара диңгезе елгалары бассейны Таз елгасының төньяк-көнчыгыш чигеннән Енисей култыгы су бассейнына чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Таз.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Казан Татар укытучылар мәктәбе
Казан татар укытучылар мәктәбе — рус-татар казна мәктәпләре өчен укытучылар хәзерләүгә хезмәт иткән уку йорты.
Башлангыч чоры
1876 елның 13 сентябрендә Казанда сигезъеллык Татар укытучылар мәктәбе — «Татарская учительская школа» ачыла. Татар укытучылар мәктәбе башлангыч белем бирүче казна башлангыч татар мәктәпләре өчен мөгаллимнәр әзерләргә тиеш була. Шул төрдәге мәктәпләр арасында сан буенча өченче. Аңа кадәр шундыйрак мәктәпләр Уфа һәм Акмәчеттә ачыла. Мәктәп Бутягин йортында (хәзер Тукай урамы) урнаша.
Уку йортын булдыру — 1871 елда татар казна мәктәпләре инспекторы итеп билгеләнгән бөек тюрколог-галим Вилһелм Радлов башлангычы. Радлов мәктәп өчен программалар әзерли, дәреслекләр төзи, укытучыларны таба. Уку йортының төп максаты — «мөселман динендәге яшь егетләрне Казан губернасының татар мәктәпләрендә рус телен тарату өчен әзерләү».
Уку-укыту процессы
Мәктәптә уку 4 ел тәшкил иткән. Мәктәпкә 15 яшькә җиткән егетләр алынган. Укучылар хәрби хезмәттән азат ителә.
Уку-укыту программасына 1-нче сыйныфтан рус теле, математика, дин гыйлеме, табигать белеме, икенче сыйныфтан аларга тарих, география өстәлә. Өченче курстан педагогика һәм дидактика укытыла. Шулай ук рәсем дәресләре, сызым ясау, гимнастика дәресләре керә. Татар теле укытылмый.
Уку-укытуга абруйлы мөгаллимнәр җәлеп ителә. Күпчелек укытучылар руслар була. Татарлардан мәктәптә табигать белемен һәм рус телен Ибраһим Терегулов белән Каюм Насыйри, дини гыйлемнәрне Шиһабетдин Мәрҗани, аннары Таиб Яхин, рәсем һәм каллиграфияне Шакирҗан Таһиров укыта. Инспекторлар (хәзергечә — директор булыр иде): Мөхәммәтгали Мәхмүтов (1876-1881), Шаһбазгәрәй Әхмәров (1881-1900), Михаил Пинегин (1900-1907), В. П. Брюханов (1907-1911), В. А. Зеленецкий (1911-1912), И. М. Крестников (1912-1917).
Уку йортына шик белән караучы татар халкының ихтирамын яулау өчен укучыларның әхлак һәм тәртип якларына зур игътибар бирелгән. Укучылар биш вакыт намаз укырга, атнага бер тапкыр булса да мәчеткә барырга, мөселманча киенергә тиеш була. Моны мәктәпнең тәрбиячеләре даими тикшереп торган.
Танылган шәкертләр
1876-1917 елларда эшләү дәверендә әлеге мәктәпнең көндезге бүлеген 396 кеше тәмамлаган. Беренче чыгарылыш 1880 елда була, ул елны мәктәпне 5 кеше тәмамлый. Укып чыгучылар юллама белән казна мәктәпләренә җибәрелә. Алар мәгърифәт министрлыгы учреждениеләрендә мәҗбүри 6 ел хезмәт куярга тиеш була.
Монда төрле елларда укыган шәхесләрдән язучы һәм сәясәтче Гаяз Исхакый, сәясәтче, II һәм III дәүләт думалары депутаты Садри Максуди, революционер Хөсәен Ямашев, шагыйрь Сәгыйть Сүнчәләй, татар профессиональ театрын оештыручыларның берсе Ильясбәк Кудашев-Ашказарский, галимнәр Мөхетдин Корбангалиев, Гыйлем Камай, Гыйбад Алпаров, педагог Нургали Надиев, дәүләт эшлеклесе Мирсәет Солтангалиевләрне атарга була.
Воля Лосинецка
Воля Лосинецка — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Казан Татар укытучылар мәктәбе
Танылган шәкертләр
1917 елның 14 июнендә Вакытлы хөкүмәт укытучылар мәктәбен укытучылар семинариясе итеп үзгәртелә.
Воля Лосинецка
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(13309) 1998 RA60
Тарихы
1998 елның 14 сентябрендә LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1998 RA60» саналган.
Казан Татар укытучылар мәктәбе
Бәяләмәләр
Мәктәп оештыручылар тоткан максатны акламаган. Рус миссионеры Н. Ильминский, Ырынбур Татар укытучылар мәктәбе (1872-1890) ябылу уңаеннан язганча: «Мәктәпнең ябылуы — бик файдалы гамәл, чөнки бу мәктәп татар-мөселманнарны руслаштыру эшендә үзенең файдасызлыгын күрсәтте, (мәктәпләр) татар фанатизмын киметмиләр, бәлки татар зыялыларын тәрбиялиләр». Ильминский, шулай ук Казан укытучылар мәктәбен дә ябарга киңәш итә.
Мостки (Мазовия воеводалыгы)
Мостки  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Шантелу-ле-Винь
Шантелу-ле-Винь — Франциянең Ивелин департаментында урнашкан коммуна.
Норма (Сосьва кушылдыгы)
Норма — Россия территориясеннән ага торган елга. Свердловск өлкәсе, Төмән өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Сосьва елгасының сул ярыннан 181 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 11 км.
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Царковишча (Климавицкий районы)
Царковишча  (Царковішча ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Климавицкий районында урнашкан авыл.
Ла-Побла-де-Вальбона
Ла-Побла-де-Вальбона — Испаниянең Валенсия провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Казансу яр буе урамы (Казан)
Казансу яр буе урамы (улица Набережная Казанки) — Казанның Вахит районында, Нефтьчеләр бистәсе эчендә урнашкан урам.
Географиясе
Касаткин урамы белән генә кисешә.
Тарих
Хәзерге исемен 1927 елның 2 ноябреннән йөртә.
Скеришоара (Вилча)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Шеннвьер-сюр-Марн
Шеннвьер-сюр-Марн — Франциянең Валь-де-Марн департаментында урнашкан коммуна.
Певель-Велика
Певель-Велика — Польшаның Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
HD122370
HD122370 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Кликушова
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Певель-Велика
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
HD122370
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Беатрис (Алабама)
Беатрис  — Америка Кушма Штатларының Алабама штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Мохаве-Ранч-Истейтс
Мохаве-Ранч-Истейтс — Америка Кушма Штатларының Аризона штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Мохаве-Ранч-Истейтс халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кетһүда (Акһисар)
Кетһүда (Kethüda) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Маниса иле Акһисар илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Сухоград
Сухоград — Словакиянең  округында урнашкан авыл.
Тарихы
Авыл елда нигезләнгән.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Курган
Курган (Курган) — Россия Федерациясенең Курган өлкәсендә урнашкан шәһәр.
Халык саны — кеше.
Тарих
Шәһәр статусын 1782 елдан башлап йөртә.
Халык
Милләтләр (2010): урыслар (96,1%).
Воля Уханьска
Воля Уханьска — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Меррик (округ, Небраска)
Меррик — Америка Кушма Штатларының Небраска штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Сентрал-Сити шәһәре.
Токс
Токс (Tox) — Франциянең Югары Корсика департаментына караган коммуна, Гизоначча кантонына карый.
Меррик (округ, Небраска)
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1858 елда оештырыла.
Токс
Географиясе
Коммуна мәйданы — 9,93 км².
Меррик (округ, Небраска)
Искәрмәләр
Меррик (округ, Небраска)
Лосиный (Свердловск өлкәсе)
Лосиный (Лосиный) — Свердловск өлкәсенең Березов шәһәр округы составына керүче авыл.
География
Бистә Березов шәһәреннән 30 километр төньяк тарак урнашкан.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Тарих
1930-елларда нигезләнгән.
1942—2004 елларда эшчеләр бистәсе статусын йөрткән.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (93%).
Казак-Башкорт Совет Республикасы
Казак-Башкорт Совет Республикасы (Ҡаҙак-Башҡорт Совет Республикаһы, Қазақ-Башқұрт Совет Республикасы)— РСФСР составында башкортлар һәм казакларның милли дәүләтчелек проекты.
Көнчыгыш халыклары коммунистик оешмаларының II съезды узган вакытта — 1919 елның ноябрь—декабрь айларында, Н. К. Таһиров, И. Рәхмәтуллин, Ә. Ә. Каспранский өч республиканы — Башкорт, Кыргыз, һәм күз уңында тотылган Татар-Башкорт[3] республикаларын кушу турында тәкъдим идарәләр.
Кыргыз-Башкорт Совет Республикасы төзү проекты 1919 елның декабрендә Мәскәүдә Автономияле Башкорт Совет Республикасыннан (А. К. Әдеһәмов, Ә. Вәлиди, Ә. Ә. Каспранский, Ф. М. Сөләйманов), Уфа губернасыннан (Б. М. Эльцин), Казак краеннан, Ырынбур губернасына, Төркестан АССР-нан, Бөтенрусия Үзәк Башкарма комитетына, Көнчыгыш коммунистары Үзәк бюросына 7 делегация катнашлыгында үткән киңәшмәдә тикшерелә.
Проект 14 пункттан тора һәм территориясен, республиканың икътисади һәм сәяси нигезләрен билгели. Казак-Башкорт Совет Республикасын Башкортстан һәм Казакъстан нигезендә булдыру карала, башкаласы Ырынбур дип уйланыла. Башкортлар һәм казакларның җөмһүрият кул органнарында вәкаләтләре тигез булу принцибы игълан ителә. Республикага киң вәкаләтләр бирелергә тиеш була:
икътисади эшмәкәрлектә —икътисад һәм финансның бөтен тармаклары җөмһүрият органнары карамагында җыелу; сәяси сферада — үзәк һәм җөмһүрият кул органнарында үзара вәкиллек; хәрби эшмәкәрлектә — күз уңында тотылган җөмһүрият территориясендә милли башкорт һәм кадак хәрби формированиеләр төзү, башкорт һәм кадак булмаган халыкларны республиканың хәрби комиссариатына буйсынудан алу. 1919 елның 16 декабрендә Казак-Башкорт Совет Республикасы төзү проекты кире кагыла.
(6084) Bascom
(6084) Bascom — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1985 елның 12 февралендә Кэролин Шумейкер, тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1985 CT» саналган.
Бон-Жардин (Рио-де-Жанейро)
Бон-Жардин  — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Рио-де-Жанейро штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Нариманов урамы (Казан)
Нариманов урамы (улица Нариманова) — Казанның Вахит районында урнашкан урам. Язучы һәм бәмгать эшлеклесе Нариман Нариманов (1870-1925) исемен йөртә.
Географиясе
Вокзал яны мәйданыннан башланып, Татарстан урамы белән киселештә тәмамлана, юл Сара Садыйкова урамы булып дәвам итә.
Тарих
Хәзерге исемен 1929 елның 16 маеннан йөртә.
Икизҗе (Лачин)
Икизҗе (İkizce) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Чорум иле Лачин илчесенә караган бер авыл (köy).
Эльстерберг
Эльстерберг (Elsterberg) — Алманиянең Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Зубкова (Столинский районы)
Зубкова  (Зубкова ) — Белоруссиянең Брест өлкәсе Столинский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас, дәүләттә иң җылы климат шушы төбәктә. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза.
Хирпоси
Хирпоси (Хирпуҫ, Хирпоси) — Чуашстанның Урнар районында урнашкан авыл.
Климат
Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.
Халык
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 518 кешенең яшәве мәгълүм.
Шапе
Шапе — Франциянең Ивелин департаментында урнашкан коммуна.
Слатина-Тимиш (коммуна)
Слатина-Тимиш — Румыниянең Караш-Северин жудецында урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
(13310) 1998 RX63
(13310) 1998 RX63 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1998 елның 14 сентябрендә LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1998 RX63» саналган.
Ерыклински
Халык саны — 18 тирәсендә. Вакыт зонасы — MSK (Мәскәү вакыты) яки UTC+4. Почта индексы — 422982.
Тарих
1946 елда нигезләнгән.
Демография
Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): руслар, татарлар.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.0 °C.
Певель-Мала
Певель-Мала — Польшаның Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Цвёрдава
Цвёрдава (Цвёрдава ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Быхавский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Акдере (Мамак)
Акдере (Akdere (semt)) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Анкара иле Мамак илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Кулагаш
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Бия һәм Катунь, елга бассейны — (Югары) Об Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Мостово (Млавский повяты)
Мостово  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Ричленд-Сентер (Висконсин)
Ричленд-Сентер  — Америка Кушма Штатларының Висконсин штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Ричленд-Сентер шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Җермано (Козенца)
Җермано — Италиянең Калабрия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Җермано Апеннин ярымутравының көньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан көньяк-көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Ла-Побла-де-Фарнальс
Ла-Побла-де-Фарнальс — Испаниянең Валенсия провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Воля-Бистшицка
Воля-Бистшицка — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Шуази-ле-Руа
Шуази-ле-Руа — Франциянең Валь-де-Марн департаментында урнашкан коммуна.
Климкивка (Горлицкий повяты)
Климкивка — Польшаның Кече Польша воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Поляковы
Поляковы (Поляковы) — Киров өлкәсенең Даровской районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча даими яшәүче халкы юк.
Зыбайлы
Зыбайлы (Зыбайлы ) — Белоруссиянең Брест өлкәсе Ивацеицкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас, дәүләттә иң җылы климат шушы төбәктә. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза.
Пинжан Кукмор
Пинжан Кукмор (Пинжан Кукмарий, Пинжан Кукмор) — Мари Илнең Волжск районында урнашкан авыл.
Халык
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (97,3%), руслар (2,7%).
Нахимов чокыры урамы (Казан)
Нахимов чокыры урамы (улица Нахимовский Овраг) — Казанның Вахит районында, Калуга бистәсендә урнашкан урам.
Скеришоара (Караш-Северин)
Скеришоара — Румыниянең Караш-Северин жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Бон-Жардин-да-Серра
Бон-Жардин-да-Серра — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Санта-Катарина штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
(6085) Fraethi
(6085) Fraethi — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1987 елның 25 сентябрендә Поуль Йенсен тарафыннан Брорфельде обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1987 SN3» саналган.
Иске Русса районы
Иске Русса райо́ны (Старорусcкᴎ райо́н)— Россия Федерациясенең Нугуpыт өлкәсе састaфындагы административ-территориаль берәмлек (район) һәм муниципаль берәмлек (муниципаль район).
Административ үзәге — Иске Русса шәһәре.
Җәгърафиᴙ
Төп елгалары — Полисть, Порусья, Тулеблә, Псижа, Перехода, Снежа, Редья. Көньяк-көнбатышта — Поддорье районы, көнбатышта — Волот районы белән, көнчыгышта — Парфино районы, төньяк-көнбатышта Шимск районы, көньяк-көнчыгышта Демәнск һәм Марөво районнары белән чиктәш. Район Нугуpыт өлкәсенең көньяк-көнбатышында урнашкан һәм аның дүрт районы белән чиктәш:
Шатофор (Ивелин)
Шатофор — Франциянең Ивелин департаментында урнашкан коммуна.
(13311) 1998 RA68
(13311) 1998 RA68 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Моррилл (округ, Небраска)
Моррилл — Америка Кушма Штатларының Небраска штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Бриджпорт шәһәре.
(13311) 1998 RA68
Тарихы
1998 елның 14 сентябрендә LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1998 RA68» саналган.
Бебби (Алабама)
Бебби  — Америка Кушма Штатларының Алабама штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Назлини
Назлини — Америка Кушма Штатларының Аризона штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Танаба-Яха
Танаба-Яха — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Теня-Яха елгасының уң ярыннан 8 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 23 км.
Моррилл (округ, Небраска)
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1908 елда оештырыла.
Назлини
Географиясе
Назлини халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
HD122372
HD122372 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Судак шәһәр округы
<div class="dablink noprint" style="font-style:italic; padding-left:1,5em;">Бу мәкалә Россиянең Кырым Җөмһүриятенә керүче административ берәмлек турында. Украинаның Кырым Автономияле Җөмһүриятенә керүче административ берәмлек турында Судак шәһәр шурасы мәкаләсен укы. Судак шәһәр округы (Городской округ Судак, Міський округ Судак, Sudaq şeer bölgesi, Судакъ шеэр больгеси) — Россия Федерациясенең Кырым Җөмһүриятенә керүче муниципаль берәмлек.
HD122372
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Бебби (Алабама)
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кефели (Тарсус)
Кефели (Kefeli) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Мерсин иле Тарсус илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Судак шәһәр округы
округ үзәге — Судак шәһәре.
Моррилл (округ, Небраска)
Территориясе
Округ мәйданы 3687,73 км² тәшкил итә.
Судак шәһәр округы
Төзелеш
Судак шәһәр округы составына Судак шәһәре, Новый Свет штб-ы һәм 14 сала керә.
Моррилл (округ, Небраска)
Искәрмәләр
Моррилл (округ, Небраска)
Судак шәһәр округы
Халык
2001 елгы Украина җанисәбен алу буенча милли составы:
Танаба-Яха
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Намъяңҗу
Намъяңҗу (남양주시, 南楊州市) — Көньяк Кореянең Кйоңги правинсәсендә урнашкан шәһәр.
Тарих
Хәзерге статусын 1989 елдан башлап йөртә.
Сучани
Сучани — Словакиянең  округында урнашкан авыл.
Тарихы
Авыл елда нигезләнгән.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Эльстерхайде
Эльстерхайде (Elsterheide) — Алманиянең Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Туа-Вьян
Туа-Вьян (Toy-Viam) — Франциянең Коррез департаментына караган коммуна, Плато-де-Мильваш кантонына карый.
Цвыркава
Цвыркава (Цвыркава ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Шкловский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Няшичья
Няшичья — Россия территориясеннән ага торган елга. Свердловск өлкәсе, Төмән өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Кара елгасының уң ярыннан 95 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 12 км.
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Ла-Эльяна
Ла-Эльяна — Испаниянең Валенсия провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Мостово (Остроленцкий повяты)
Мостово  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Воля-Близоцка
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Невельский урамы (Казан)
Невельский урамы (улица Невельского) — Казанның Вахит районында, Калуга бистәсендә урнашкан урам. Адмирал Георгий Невельский (1813-1875) исемен йөртә.
Географиясе
Параллел-Әмәт урамыннан башланып, Киев урамы белән киселештә тәмамлана.
Слетиоара (коммуна, Вилча)
Слетиоара — Румыниянең Вилча жудецында урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Певель-Сьлеменска
Певель-Сьлеменска — Польшаның Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Советский (Хант-Манси автономияле бүлгесе)
Халык саны — кеше.
Тарих
Шәһәр тибындагы бистә статусын 1963 елдан, шәһәр статусын 1996 елдан башлап йөртә.
Халык
Милләтләр (2010): урыслар (78,7%), татарлар (7,8%), украиннар (3,2%), әзериләр (1,6%), башкортлар (1,3%).
Климкувка (Новосондецкий повяты)
Климкувка — Польшаның Кече Польша воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Илида Бәширова
Илида Басыйр кызы Бәширова  (,  —, ) — тел галиме, филология фәннәре докторы (2000), Татарстан Республикасының атказанган фән эшлеклесе (2005). 1966 елдан ТӘһСИдә. Хезмәтләре татар теленең стилистикасына карый. Татарстан Республикасы Фәннәр академиясе Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институтының баш фәнни хезмәткәре, филология фәннәре докторы,
Тәрҗемәи хәле
Илида Бәширова 1938 елның 23 ноябрендә Оренбург өлкәсе Матвеевка районы Иске Әшер авылында укытучылар гаиләсендә туа. 1956 елда Оренбург өлкәсе Шарлык районы Яңа Муса авылында унъеллык урта мәктәпне тәмамлаганнан соң, Казан дәүләт университеты тарих-филология факультетының татар бүлегенә укырга керә. Университетта татар теле һәм әдәбияты белән бергә рус теле һәм әдәбияты, диалектик материализм, политэкономия, фәлсәфә тарихы, гарәп теле, иске татар теле, чит тел һ.б. фәннәрдән тирәнтен белем бирелә. Татар теле һәм әдәбиятының төрле тармакларын киләчәктә зур галим булып танылачак Латыйф Җәләй, Якуб Агишев, Хәмит Ярми, Мирфатыйх Зәкиев, Диләрә Тумашева, гарәп телен Мирза Мәхмүтов, политэкономиядән Мансур Абдрахманов кебек шәхесләр укыта. Илида барлык фәннәрне дә яхшы үзләштерә. Татар хорына, Рәшидә Җиһаншина җитәкчелегендә драма түгәрәгенә йөри. Университетны уңышлы тәмамлагач, И.Бәширова 1960—1963 елларда Куйбышев өлкәсе Камышлы районы Бакай авылында татар теле һәм әдәбияты укытучысы булып эшли
Фәнни эшчәнлеге
1963—1966 елларда СССР Фәннәр академиясе Казан филиалының Тел, әдәбият һәм тарих институты аспирантурасында белемен камилләштерә. Фәнни-тикшеренү эшчәнлеген булачак галим Институтта яңа юнәлеш буларак билгеләнгән татар әдәби теле стилистикасына караган мәсьәләләрне өйрәнүдән башлый. Фәнни җитәкче итеп билгеләнгән Хәлиф Курбатов беренче аспирантына, үзе дә әле яңа гына кызыксынып эшли башлаган, рус филологиясендә кызу бәхәсләр тудырган «Матур әдәбият стиле» темасын тәкъдим итә.
1966 елдан И.Бәширова «Татар мәгърифәтче әдипләрнең индивидуаль стиле» дигән яңа тема буенча тикшерү алып бара. 1981—1985 елларда И. Б.Бәширова, «Сәнгатьле күзаллау һәм аның тәгъбирләнеше» темасы кысаларында, Г.Бәширов, Ә.Еники, М.Әмир, И.Гази, Ф.Хөсни, Г.Әпсәләмов, А.Расих, А.Гыйләҗев, Г.Ахунов, Н.Фәттах, Р.Төхфәтуллин, М.Юныс кебек танылган татар совет әдипләренең хикәяләү осталыгын, сәнгатьле сөйләмен өйрәнә. Фәнни-тикшеренү эшенең нәтиҗәләре күпсанлы күләмле мәкаләләрдә чагылыш таба. Алга таба олуг әдип Г.Бәшировның кулъязмалары тикшерелеп, «Җидегән чишмә моңы» исемле хезмәт дөнья күрә (Татар.кит.нәшр., 1995, 114 б.).
1986 елда Г.Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институтының эш планында, «Татар әдәби теле тарихы» дигән зур тема ачыла. Х.Курбатов, И.Абдуллиннар белән берлектә, И.Бәширова әлеге өлкәдә тикшерүләр алып бара.
2000 елда докторлык диссертациясе яклана. Бу чорда И.Бәширова үзенең фәнни эшчәнлеген Казан дәүләт университетының татар теле кафедрасында укыту белән бергә алып бара. 1988 елда ул, татар телендә «Гомуми тел гыйлеме» курсын укыту өчен махсус чакырылып, университетта эшли башлый. 2012 елда галим «Татар әдәби теле тарихы. Гомумтеоретик мәсьәләләр: татар әдәби теленең билге-шартлары һәм аларның өйрәнелеше» дигән монография язып бастыра (Казан, 2012, 255 б.).
Кульбич
Кульбич — Россия территориясеннән ага торган елга. Алтай Республикасы, Алтай крае биләмәләрендә ага. Елга  Кузя елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 14 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Бия һәм Катунь, елга бассейны — (Югары) Об Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Акдере (Наллыһан)
Акдере (Akdere) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Анкара иле Наллыһан илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Икизҗе (Эрбаа)
Икизҗе (İkizce) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Токат иле Эрбаа илчесенә караган бер авыл (köy).
Зялёная (Баранавицкий районы)
Зялёная  (Зялёная ) — Белоруссиянең Брест өлкәсе Баранавицкий районында урнашкан авыл.
Хозандайкино
Хозандайкино (Хосантай, Хозандайкино) — Чуашстанның Чабаксар районында урнашкан авыл.
Зялёная (Баранавицкий районы)
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас, дәүләттә иң җылы климат шушы төбәктә. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза.
Хозандайкино
Климат
Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.
Халык
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 151 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (98%) алып тора.