cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Прудавё
Прудавё (Прудаўё ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Глыбоцкий районында урнашкан авыл.
Тарихы
1921-1945 елларда Польша Республикасы Виленский воеводалыгы Дисенский өязе Празароки гминасы составында авыл.
(1847) Штоббе
(1847) Штоббе  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
30 ел
Вафатлар
30er
Прудавё
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Сомпа (Йыһви)
Сомпа (Sompa) — Эстониянең Ида-Вирумаа өязендә урнашкан авыл.
Поллок (Көньяк Дакота)
Поллок  — Америка Кушма Штатларының Көньяк Дакота штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Яңа Петровка (Шаран районы)
Яңа Петровка — Башкортстанның Шаран районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 452635, ОКАТО коды — 80258830011.
Конфолан-Нор
Конфолан-Нор — Франциянең Шаранта департаментында урнашкан коммуна.
Вьера (Бьела)
Вьера — Италиянең Пьемонт төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Вьера Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Ремондеш
Ремондеш — Португалиянең Браганса округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Саба районы
Саба́ районы́ (Сабинский район) — Татарстанның төньяк өлешендә урнашкан муниципаль районы. Административ үзәге — Байлар Сабасы шәһәр тибындагы бистәсе. Саба районының гомуми мәйданы 1097,7 км² тәшкил итә. 2020 елга районда 31 041 кеше яши. Этник яктан район халкының 96% — татарлар, 3% — руслар, 1% — башка милләт вәкилләре.
2020 елның маенда районда «Саба» индустриаль паркы төзелеше төгәлләнә һәм азык-төлек кластеры булдыру турында игълан ителә.
География
Район республиканың төньяк өлешендә Саба елгасында урнашкан, шулай ук Мишә елгасының өске өлешен били. Балтач, Кукмара, Теләче, Арча районнары белән чиктәш. Ландшафт елга үзәннәре белән бүлгәләнгән калкулыклы тигезлектән гыйбарәт. Район рельефында сулыкларны шартлыча төп дүрт өлешкә бүләргә мөмкин: төньяк (Мишә елгасының өске өлешләре һәм аның  көньяк кушылдыклары арасында), көнбатыш (Кече Мишә һәм Саба елгалары арасында), көньяк-көнчыгыш (Казкаш һәм Инеш кушылдыклары арасында), шулай ук үзәк (Саба һәм Казкаш кушылдыклары арасында). Пермь чорындагы Казан һәм татар яруслары катламнары — доломитлар һәм соргылт төстәге известьташлар, балчык, комлык-лар — территориядәге төп җир токымнары булып тора.
Район климаты уртача-континенталь, аңа салкын кыш, җылы җәй һәм җитәрлек дәрәҗәдә явым-төшемнәр хас. Саба районының төп файдалы казылмалары булып кирпеч балчыгы, табигый таш, известь, ком, торф тора. Төзелеш материаллары ясау өчен куллана торган кирпеч балчыгы ятмалары, табигый таш районның бөтен территориясе буйлап таралган. Әмма, табигый ташның зур ятмалары Олыяз һәм Урта Саба авыллары янында урнашкан. Шулай ук Саба районында егермедән артык известьташ ятмалары бар.
Герб һәм әләм
Район гербы Республика Президенты каршындагы Геральдика Советы тарафыннан Россия геральдистлар союзы белән берлектә эшләнә һәм 2005 елның 14 ноябрендә раслана. Гербта алтын кыр фонында яшел чыршы сурәтләнгән, чыршы төбеннән ике якка киңәеп киткән ак каймалы дулкынлы күк буйлар сузылган, алар Сабаның төп су ресурслары — чишмәләрне чагылдыра. Гербның символикасы районда урман хуҗалыгының икътисади яктан мөһим роль башкаруын ассызыклый. Чыршы шулай ук табигатьне, сәламәтлекне, тормыш үсешен, сары төс — уңыш һәм байлык, ә көмеш һәм күк төсләр — чисталык, камиллек, тынычлык, үзара аңлашу, намуслылык һәм хөрмәтне чагылдыра.
Урта гасырлар
Саба районының хәзерге территориясенә борынгы кешеләр неолит чорында урнаша башлыйлар. Бу хакта борынгы авыл җирлекләре, шәһәрчекләр, каберлек калдыклары рәвешендәге археологик һәйкәлләрдән белеп була. Саба турында беренче истәлекләр «Идегәй» дастанында телгә алына. Байлар Сабасыннан ун гына чакрым ераклыкта – Эзмә авылы зиратында 1332 елгы кабер ташы бүгенге көнгә кадәр саклана. Урта гасырларда җирлектә чүлмәкчелек үзәге була. Саба районы территориясендә беренче тапкыр эзләнүләр XVIII гасырның икенче яртысындагы академик экспедицияләр эшчәнлеге белән бәйле. Төбәк территориясендәге борынгы һәм урта гасыр һәйкәлләрен 1768-1774 елларда ук Николай Рычков, Петр Паллас һәм Иван Лепехин тикшергәннәр. XIX гасыр башыннан борынгы һәйкәлләрне эзләү белән Казан университеты галимнәре һәм туган якны өйрәнүчеләр шөгыльләнә.
Советлар Союзы составында
Саба районы 1930 елның 10 августында оеша. 1920 елга кадәр территория Казан губернасының Мамадыш һәм Лаеш өязләренә, 1920 елдан 1927 елга кадәр ТАССРның Арча, Мамадыш һәм Лаеш кантоннарына карый. Саба районы мөстәкыйль муниципаль берәмлек буларак оешкан вакытта, аның составына 69 авыл советы, 68 066 кеше (шуларның 59 366 — татарлар) яшәгән 118 торак пункт керә. Саба районының чикләре һәм административ бүленеше берничә тапкыр үзгәрә. Шулай итеп, 1935 елда районның бер өлеше Теләчегә күчә, ләкин 1959 елның 12 октябрендә кире кайтарыла. ТАССР административ берәмлекләрен эреләндерү нәтиҗәсендә, 1963 елда Сабага Кукмара һәм Актаныш районнары кушыла, ул чакта Саба районы мәйданы – 3197 км², ә саны – 112,1 мең кешегә җитә. 1965 елда ТАССРның чираттагы административ-территориаль бүленеше нәтиҗәсендә район территориясе 1914 км² ка кадәр кими, ә халык саны 59,3 мең кеше тәшкил итә. Соңрак, 1991 елның 4 октябрендә, Теләче районы Саба составыннан чыгарыла һәм аерым бер җирлек буларак оеша.
Бөек Ватан сугышы ның 1942 елында Саба районы хезмәтчәннәре теләге белән Т-35 танкын чыгаруга акча җыю оештырыла. Авыл халкы 100 млн сумнан артык акча җыя, аңа 200әр берәмлек булган ике колонна бронетехника сатып алына, аларның һәрберсенә «Колхозник Татарии», дип язылган була. Техника 10-нчы һәм 23-нче танк корпусларына тапшырыла.
Хәзерге заман
1999 елдан район башлыгы булып, Татарстан Республикасы Рәисе Рөстәм Миңнехановның бертуган энесе — Рәис Миңнеханов тора. 2004 елда Байлар Сабасы шәһәр тибындагы бистә статусына ия була, 2005 елда Саба районы муниципаль берәмлеккә әйләнә.
Халык
Районның милли составы (2010 елгы халык санын алу мәгълүматлары буенча) — татарлар — 95,4, руслар — 3,2 %. Шәһәр шартларында (Байлар Сабасы ш.т.б.) район халкының 28,28% ы яши.
Муниципаль-территориаль бүленеш
Саба муниципаль районында 1 шәһәр, 19 авыл җирлеге һәм аларга кергән 67 торак пункт бар.
Сәнәгать
Саба районында сәнәгать, транспорт һәм логистика инфраструктурасы шактый зур үсеш алган. Иң эре оешмалар — Шәмәрдән ит комбинаты, йон әйберләре фабрикасы, икмәк кабул итү предприятиесе, «ВАМИН-Саба» — «ВАМИН-Татарстан» филиалы, Саба урман хуҗалыгы. Район территориясендә Шәмәрдән магистраль газүткәргечләр җитештерү идарәсе урнаша.
Районның иң эре предприятиесе — «Саба урман хуҗалыгы»: ул Татарстан территориясендә иң зур урман массивына ия — 22 938 га. Хуҗалык урманда агачлар урнашуы һәм тамырлы чыршыларны торгызу белән шөгыльләнә. 2012 елда республикакүләм Урман селекция-орлыкчылык үзәге ачыла, анда капланган тамырлы  үсентеләр җитештерелә, бу үсемлекләрнең исән калуын 99% ка кадәр арттыра һәм үсүнең югары тизлеген гарантияли. 2020 елның сентябрендә Монополиягә каршы федераль хезмәт 2016 елдан 2018 елга кадәр узган дәүләт контрактлары буенча «Саба урман хуҗалыгы» һәм «Саба урманнары» арасындагы килешүне җинаятьчел дип бәяли, исәпләүләр буенча республика бюджеты 0,5 млрд югалтулар кичерә. Тикшерү турында гаризаны 2019 елда Татарстан Республикасы авыл хуҗалыгы һәм азык-төлек министрлыгының бу чордагы дәүләт сатып алуларына анализ ясаганнан соң «Яблоко» партиясе бирә.
2016 елда Байлар Сабасында юридик адресны рәсмиләштергән «ВИМ-Авиа» авиайөртүчесе Саба районында теркәлгән иң эре компанияләрнең берсе була. 2018 елда авиакомпания рәсми рәвештә бөлгенлеккә төшүен таный. Икенче эре оешма — «Транзит Сити» ягулык компаниясе, аның әйләнеше 2018 елда 11,9 млрд. сум тәшкил итә. Тагын бер 10,9 млрд. сум әйләнешле (2016-2017 еллар) «Ликада Плюс» ягулык трейдеры  2020 елда бөлгенлеккә төшүе турында игълан итә. Саба районының башка эре компанияләре нигездә авыл хуҗалыгы белән бәйле, алар арасында «Смарт Инжиниринг», «Дель-Транс-Агро» (табыш 5,7 млрд), «Регавтоторг» (477 млн), «Сабагро» (317 млн), «Татмит Агро» һ.б. бар.
Авыл хуҗалыгы
Саба районындагы төп хезмәт юнәлеше — авыл хуҗалыгы. Хуҗалык җирләре биредә 60 мең гектардан артык, шуның 55 мең гектары эшкәртелә, бу Татарстанның барлык сөрүлек җирләренең нибары 1,78% ын алып тора, әмма алардан район милли керемнең 2,53% тәэмин итә. Биредә көзге арыш, бодай, солы, арпа, борчак, бәрәңге, җитен игәләр. Шулай ук төбәктә ит-сөт терлекчелеге, сарыкчылык һәм дуңгызчылык актив үсеш ала.
2020 елның гыйнварында Саба районында югары технологияле «Шыңар» сөт комплексы ачыла, анда 1500 баш терлекне тулысынча роботлар карый, кеше хезмәте, гомумән, файдаланылмый.
Инвестицион потенциал
2020 елның маенда Байлар Сабасында «Саба» индустриаль паркы төзелеше тәмамлана, авыл җирлегендә мондый мәйданчык беренче тапкыр ачыла. Аны «Кече һәм урта эшкуарлык һәм эшкуарлык инициативасына ярдәм» милли һәм «Кече һәм урта эшкуарлык субъектлары акселерациясе» федераль проектлары кысаларында оештырыла. Проектны тормышка ашыру өчен федераль һәм республика бюджетларыннан 307,2 млн сум акча бүлеп бирелә һәм 77 млн сум шәхси инвестицияләр җәлеп ителә. Парктагы җитештерү биналарының гомуми мәйданы 3500  м2 тәшкил итә. 2020 елның ноябренә булган мәгълүматларга караганда, паркта 4 резидент исәпләнә,  5 оешма белән үзара ярдәм итешү турында килешүләр имзалана. Проект резидентлар исемлеген 22гә кадәр арттыруны һәм 2024 елга 500 эш урыны булдыруны күздә тота.
2020 елда Саба районы җитәкчелеге районда республика территориясендә җитештерелгән яшелчә, ит, сөт, ашлык сату өчен махсус мәйданчык — азык-төлек кластеры булдыру планнары турында игълан итә. Проектка 10 га мәйдан бүлеп бирелә, шуның 2 гектарында ябык агросәнәгать паркы, калганнарында азык-төлек сәнәгате объектлары төзергә планлаштырыла.
Транспорт
Районның төньягында Мәскәү — Казан — Екатеринбург тимер юл линиясе уза. Станция һәм платформалар (Казаннан): Мөндеш (пл.), Шәмәрдән (ст.), Иштуган (ст.).
2020 елда Саба районында Сатыш — Байлар Сабасы төбәк автомобиль юлының бер өлешен төзекли башлыйлар, эшләрне 2021 елда тәмамларга планлаштыралар. Шулай ук Кызыл Мишә торак пунктын Тимершык һәм Көек авыллары белән тоташтыручы Тимершык — Кызыл Мишә автомобиль юлында Мишә елгасы аша яңа күпер төзелә.
Экология
Район территориясендә Кама елгасының уң як кушылдыгы — Мишә елгасы кебек саклана торган табигый объектлар бар. Елганың озынлыгы — 186,4 км, бассейнның гомуми мәйданы — 4180 км2. Тыюлык территориясе буйлап Нырса, Әшнәк, Бәтке, Шомбыт, Бөрсет елгалары ага. Урманнарда пошилар, кыр кәҗәләре, кабаннар, төлкеләр, чәшкеләр, юртаклар, куяннар яши.
1977 елдан 2009 елга кадәр Саба һәм Кукмара районнары территориясендә 19,4 мең га мәйданлы «Саба» Дәүләт табигать аучылык тыюлыгы эшли, шуларның күбесе — 14,1 мең га — урман җирләре. Тыюлыкны бетергәннән соң аның территориясе һәм функцияләре Саба урман хуҗалыгына тапшырыла.
Социаль өлкә
2016 елда Саба районы администрациясе район территориясендә спиртлы эчемлекләр сатуны тыя, аны сату өчен махсус «Хәрәм» кибетләре (шәригать буенча — «гөнаһлы, тыелган») ачыла.
2020 елга районда барлыгы 58 мәчет эшли. Узган ике ел эчендә Мәртен һәм Елыш авылларында яңа мәчетләр ачылды и Елышево.
Район киң мәгънәдә туризм белән шөгыльләнми, сезон кызган чорда Саба районы авылларына меңгә якын кеше килеп китә. Әмма 2020 елның җәендә коронавирус эпидемиясе һәм эчке туризм үсеше сәбәпле «Ял көннәрендә 1001 ләззәт» дигән республика проектына керә (туристлардан килгән керемнең күп өлеше җирле бюджетта кала). Хәзер, мәсәлән, Сатыш авылында 1865 елда нигез салынган Мәдрәсә тарихы музеен эшли — салынган вакытта мәдрәсә авылда беренче кирпеч бина була һәм җирлектә иң зур мәдрәсәләрдән санала. Бина 2018 елда ремонттан соң музей рәвешендә ачыла. Икенче истәлекле урын — татар халык артисты Шәүкәт Биктимеровның тормыш һәм иҗат музее, анда аның сәхнә костюмнары, грим, бүләкләре һәм фоторәсемнәре, көнкүреш әйберләре тәкъдим ителә. Саба урман хуҗалыгы тарихы музее — Татарстанда бу темага багышланган бердәнбер музей. 2020 елда Саба мәдәният йортының 50 еллыгына бинаның алгы өлеше ремонтлана, мәдәният йорты каршында 14 балалар һәм өлкәннәр иҗат түгәрәге эшли.
Моннан тыш, районда 25 авыл мәдәният йорты, 30 авыл клубы, 3 автоклуб, район балалар китапханәсе, 27 авыл китапханәсе, Туган якны өйрәнү музее, 77 белем бирү учреждениесе, шул исәптән 47 мәктәпкәчә, 7 башлангыч, 17 урта, гимназия, лицей һәм ике мәктәп-интернат бар. Саба аграр көллияте һөнәри белем бирү өлкәсендә республика лидерларының берсе булып санала. 2011 елда көллият Казан дәүләт аграр университетының фәнни-белем бирү кластеры составына кертелә.
Районда «Саба таңнары» гәҗите нәшер ителә.
NGC 7401
NGC 7401 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Ольшаниця (Диңгез буе воеводалыгы)
Ольшаниця  — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
NGC 7401
Тарихы
Әлеге галактика елда   тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Ольшаниця (Диңгез буе воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Сен-Жан-ле-Вьё (Атлантик Пиренейлар)
Сен-Жан-ле-Вьё — Франциядә урнашкан коммуна, Атлантик Пиренейлар департаментында урнашкан.
Чыганаклар
Сен-Жан-ле-Вьё (Атлантик Пиренейлар)
Өнсә
Өнсә — Татарстан Республикасының Биектау районындагы авыл.
Халык саны — 344 тирәсендә. Почта индексы — 422712.
Тарих
Өнсә авылының Казан ханлыгы чорында ук булганлыгы мәгълүм И. Ермолаев хезмәтендә 1645 нче елның 28 нче декабрь көне белән искә алына. 1793 - 1803 нче елларда үткәрелгән Генераль ызанлау документларында Өнсә авылында 30 хуҗалыкта ясак түли торган 114 ир - ат һәм 123 хатын - кыз көн иткәнлеге әйтелә. К. Берстель хезмәтеннән күренгәнчә, ул чорда авылда 580 татар кешесе исәпләнгән. 1920 нче елга кадәр авыл Казан өязе Чыпчык волостенә керә, 1920 нче елдан - Арча канторына, 1930 нчы елның августыннан - Дөбъяз районына, 1963 нче елның февраленнән -Яшел Үзән, ә 1965 нче елның гыйнварыннан Биектау районына карый. Өнсә авылы иң башта хәзерге Садилово авылы тирәсендә урнашкан булган. Өлкәннәр сөйләвенә караганда, ул урынга 7 хатын - кыз килеп урнашкан. " Әнниса" - гарәп сүзе, хатын - кыз дигәнне аңлата. "Әнниса" - " Өнсә" сүзенә үзгәртелүе ихтимал. Димәк, Өнсә авылына хатын - кызлар нигез салган булырга мөмкин. Өнсә авылында 1982 нче елга кадәр китапханә, бөтенләй дә булмаган. Авыл аксакалларың сөйләве буенча, 1945 нче елдан 1950 нче елларга кадәр, китаплар Мөхетдинова Гайшә апаның өендә булган. Укырга теләге булган кешеләр, Гайшә апаның өенә генә барып укый торган булалар, бары тик өенә генә килеп укырга гына рөхсәт биргән. Документлар тутырып тормаган 1950 нче елларда, авылга кечкенә генә клуб төзеләннән соң, Гайшә ападагы барлык китапларны клубка күчерәләр. Авыл халкы клуб бинасына килеп укый торган була. 1962 нче елдан 1978 нче елларга кадәр, Гарифуллина Наилә апа клубта эшли, берүк вакытта халыкка китап та бирә торган була. Ул вакытта китапларга документлар тутырылмаган. 1982 нче елны Өнсә китапханәсен, хәзерге мәдәният йорты бинасына урнаштыралар. 1982 - 1997 нче елга кадәр китапханәдә Шарипова Миләүшә Хәмит кызы эшләгән. 1997 - 2005 нче елларда Закирова Алсу Назыйр кызы эшләгән. 2005 нче елны Казан кызы, авыл егетенә кияүгә чыгып, төпләнеп китапханәдә эшләп ала. 2014 нче елдан хәзерге көнгә кадәр Өнсә китапханәсендә Лотфуллина Гөлира Хөрмәт кызы хезмәт күрсәтә. Гөлира үзе бик тырыш, булган, һәрбер китап укучы белән уртак тел таба белә. Өнсә авылында хәзерге мәктәп урынында 2 катлы мәчет эшләгән. Беренче мулла Айбаш авылы кешесе булган. Рус - татар Әйшәсе мөселманнары җомга намазына Өнсәгә килеп йөргән. Совет власте елларында мәчетне кисәләр. Авылның Һидият исемле кешесе аның ярым аен чормага яшереп күмеп куя. Хәзер ул ярым ай Биектау туган якны өйрәнү музеенда саклана. Хәзерге мәчет 1991 елда ачыла. Мулла булып, Казаннан күчеп кайткан Өнсә кешесе Әнвәр Гарипов эшли. Авылда азан тавышлары ишетелеп тора. 1925 нче елларда хатын - кызлар аерым йортларда чүәк, читек каеганнар, чиккәннәр. Аларны " аксөякләр" - дип йөрткәннәр. Мулла Солтаны дигән кеше, Казаннан күн алып кайтып, хатын - кызларга эш булдырган. 1928 нче елларда Алат авылыннан бура сатып алып, артель төзелә. Артель колхоз белән бер исемдә " Марс" дип атала. Артельчеләр колхоз эшендә дә катнашкан. Сугыш вакытында хатын - кызлар, солдат итекләренең астына салганнар. Артель 1993 нче елга кадәр хезмәт итә.
Колхоз тарихы
Өнсә авылы заманында миллионер колхоз булган. Колхозга керүләр дә төрлечә барган. 1932 - 38 нче елларда авылда колхоз рәисе булып Галим Зарипов дигән кеше эшләгән. Ул бик тырыш кеше булган. Колхозны алга җибәрү өчен бик күп көч куйган. Ул үзе дә колхозчылар белән беррәттән эшләгән. Хәзерге Өрәңеле урамында берничә йорт урынында, бик зур матур бакча эшләткән. Анда нинди генә чәчәкләр үсмәгән. 18 нче гасыр ахры - 19 гасырның беренче яртысында авыл кешеләре дәүләт крестьяннары булып саналган. Авыл халкы терлекчелек, игенчелек, яшелчәчелек белән шөгельләнгән. Уфа өязенә товар сатарга йөргән. 20 нче гасыр башында авылда мәчет, мәктәп, 2 җил тегермәне, 5 ваклап сату лавкасы булган. 1962 нче елга кадәр Өнсә аерым хуҗалык булып яшәгән. 1962 нче елдан Өнсәне күрше Мамонино авылына кушалар. Аңа кадәр Мамонино аерым " Путь Сталина" колхозы булып йөри. Хуҗалыклар бергә кушылгач, колхоз "Карл Маркс" исемен йөртә башлый һәм рәис итеп Ибраһим Нигьматуллин билгеләнгән була.
Мәктәп
Мәктәп бетсә - авыл бетә, авыл бетсә - милләт бетә Бар кешегә дә аңлаешлы тоелган әлеге сүзләрне халыкка судта да исбатларга туры килде. Туган мәктәпләрне саклау өчен көрәштә Биектау районының Өнсә авылы халкы җиңүгә иреште. Район суды Өнсә мәктәбен калдырырга дигән карар чыгарды. Исегезгә төшерәбез, мондый эш республикабызда беренче мәртәбә каралды. Балалар саны аз булу сәбәпле ( мәктәптә егерме сигез генә укучы), җирле хакимиятнең 29 нчы августта кабул ителгән карары буенча мәктәптә башлангыч сыйныфлар гына калырга тиеш булган. Карар 28 июньнән гамәлгә кергән дип язылган, ә Өнсә авылы җыены 17 нче августта булган. Журналист Искәндәр Сираҗиның әйтүенә караганда, Өнсә - Әлдермеш юлы адәм рәтле түгел: " Ул бик каты бормалы, анда юлдан төшеп китәргә мөмкин. Аның киңлеге җитми. Юлның тиешле таләпәргә туры килмәвен бәйнә - бәйнә яза. Ни өчен мәктәпләрнең язмышын хәл иткәндә, авыл халкы белән берәү дә киңәшләшми икән?
Җирле атамалар һәм тарихи урыннар
Биектау районында атамалары аһәңле, ә мәгънәләре шактый томанлы булган, тамырлары борынгылыкка тоташа торган авыллар байтак. Өнсә авылы менә шундыйлардан. Авыл табигатьнең матур бер җиренә утырган. Аның тирә - ягын калын урманнар уратып алган. Авылга якын гына, "Түгәрәк ышна" урманы бар. Икенчесе "Хутор" урманы, аннан арырак "Бәйгелде" урманы китә. Авылның ике ягыннан әйләнеп кечкенә генә елга ага. Бик кечкенә булганга "Кече елга" дип атала ул. Аның ярында саф сулы чишмә бар, аны " Изге чишмә" дип йөртәләр. Элек авыл яныннан "Уртак" атамасы алган елга аккан. Ләкин ул кипкән, ә исеме барыбер сакланып калган. Авылның икенче ягында "Каенлы күл" дип йөртелгән кечкенә генә күл ялтырап ята. Авыл янында матур гына алан бар. Халык аны "Җиләкле алан" дип йөртә. Бер басуда каенлык полосасы бар. Шул тирәдә генә саф сулы чишмә челтери, көмеш тавышлы чишмә җырына тургай моңнары килеп кушыла.
Демография
Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): татарлар.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.1 °C.
Мөслим туган як тарихы музее
Мөслим туган як тарихы музее (Муслюмовский краеведческий музей) — Татарстанның Мөслим районы үзәге Мөслим авылында урнашкан муниципаль мәдәният оешмасы (музей). Мөслим төбәге тарихы белән таныштыра. Биредә 5 экспозицион зал эшли: "Табигать һәм археология", "Этнография" (татар, рус, мари, керәшен), "Совет чоры", "Бүгенге Мөслим" һәм "Күргәзмәләр залы".
ZNF571
ZNF571 —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
Мөслим туган як тарихы музее
Тарих
Музей 1989 елда Мөслим урта мәктәбенең туган як музее (җитәкчесе Нурдидә Галиева) фонды нигезендә оештырыла. Нигез салучылар — Наис Гамбәр (1947—2005), Рәйхан Хантимеров. 1989 елда Мөслим районы башкарма комитеты шагыйрь Наис Гамбәргә Туган якны өйрәнү музеен оештыруны йөкли. Иске типография бинасын рәссам Рәйхан Хантимеров белән бергә яңартып, анда өч меңнән артык экспонат туплый. 1990 елның 30 августында элекке район басмаханәсенең бер катлы агач бинасында ачыла. Беренче директорлары — Наис Гамбәр, Рәйхан Хантимеров.
2014 елда музей яңа бинага күчә. ТР ФА Ш. Мәрҗани исемендәге Тарих институты галим-археологлары (Альберт Борһанов җитәкчелегендә), ТР милли музее хезмәткәрләре музей экспозицияләрен яңартуда, фондны баетуда һәм реконструкцияләүдә катнаша.
Прудзец (Талачынский районы)
Прудзец (Прудзец ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Талачинский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Еффорт (Пенсильвания)
Еффорт  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Сарман аграр көллияте
Сарман аграр көллияте (Сармановский аграрный колледж) — Татарстанның Сарман районы үзәге Сарман авылында урнашкан һөнәри белем бирүче уку йорты. Гамәлгә куючы — ТР мәгариф һәм фән министрлыгы. Директор (2005 елдан) — Зөбәер Әһелтдинов.
Тарих
1975 елның 1 сентябрендә Сарман урта мәктәбенең иске бинасында 25нче санлы Сарман һөнәри-техник училищесы (СПТУ-25) ачыла. Беренче директоры — Марс Солтан улы Шәйхразыев. Укуханә Татарстан АССРның Сарман һәм якын-тирә районнары өчен авыл хуҗалыгы җитештерүе тракторчы-машинистлары әзерли башлый. Беренче уку елында 4 төркем (~100 укучы) туплана. Алдагы елларда халык хуҗалыгы өчен кирәкле яңа белгечлекләргә өйрәтүче төркемнәр ачыла: штукатур-буяучылар (1978), машина йөртүче-электриклар (1984), аш-су остасы-машина йөртүчеләр (1986), бухгалтерлар (1987), мәктәпкәчә яшьтәге балалар оешмаларында тәрбиячеләр (1991), автомеханиклар (1997), ветеринарлар (1998).
1983 елда Җәлил эшчеләр бистәсендә (423448 ТР Сарман районы, Җәлил штб, Әхмәдиев урамы, 35нче йорт) укуханәнең филиалы ачыла.
1983 елда укуханәнең 350 урынга исәпләнгән 5 катлы тулай торагы төзелеп бетә.
2009 елдан аграр көллият.
2015 елдан Татарстанның авыл хуҗалыгы җитештерүе өчен югары әзерлекле белгечләр әзерләү буенча ресурс үзәге.
2015 елда 94нче санлы Мөслим һөнәри лицее (2013-2015 елларда Бөгелмә аграр көллиятенең 2нче санлы филиалы) Сарман аграр көллиятенең 1нче санлы филиалы (423970 ТР Мөслим районы, Мөслим авылы,  урамы, 15нче йорт) итеп үзгәртелә. ТР МКның 2018 елның 29 октябрендәге № 954 карары белән Сарман аграр көллиятенең Мөслимдәге филиалы бетерелеп, аның базасында мөстәкыйль юридик зат — Мөслим политехника техникумы оештырыла.
Белгечлекләр
2017-2018 уку елына Сарман аграр көллиятенә (филиалы белән) ТР мәгариф һәм фән министрлыгы фәрманы буенча 190 студент кабул ителә.
Еффорт (Пенсильвания)
Географиясе
Еффорт халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Клёновець-Великий
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Мөслим туган як тарихы музее
Тарих
Мөслим туган як тарихы музее район мәктәпләренең статусы кимү сәбәпле, юкка чыга барган мәктәп музейларындагы тупланмаларны исәпкә алу һәм үзендә саклау чаралары күрә.
Экспонатлар
Мәйданы 478, 2 кв. м. Музей фондында 10 393 саклау берәмлеге исәпләнә.
ЗурТайчинка
ЗурТайчинка — Россия территориясеннән ага торган елга. Омск өлкәсе, Новосибирск өлкәсе, Төмән өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  ? елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 13 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Иртеш елгасы кушылдыклары бассейны Ишем кушылганчы, елга бассейны — Иртеш.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Канду (Төньяк Дакота)
Канду  — Америка Кушма Штатларының Төньяк Дакота штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Канду шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
31 ел
Вафатлар
30er
Вурманкасы (Кузлаука районы)
Вурманкасы (Вӑрманкас, Вурманкасы) — Чуашстанның Кузлаука районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429438. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97219825003. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2100800001500.
Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2137.
Халык
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 35 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (100%).
Тышкы сылтамалар
Вӑрманкас (Куславкка районӗ) Вурманкасы
Предосле
Предосле — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Вшебори (Воломинский повяты)
Вшебори  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Сан-Мигель-де-Бернуй
Сан-Мигель-де-Бернуй — Испаниянең Сеговия провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Габдулла Тукай проспекты (Әлмәт)
Габдулла Тукай проспекты (проспект Габдуллы Тукая) — Татарстанның Әлмәт шәһәрендәге урам. Бөек татар шагыйре Габдулла Тукай (1886-1913) хөрмәтенә аталган.
Урамның географиясе
Шәһәрне көньяктан төньякка кисеп үтә. Шевченко урамы белән киселештән башлана. Лермонтов урамы, Хезмәт урамы, Киров урамы, Тимирязев урамы, Клара Цеткин урамы, Ленин урамы, Белоглазов урамы, Девон урамы, Чернышевский урамы белән кисешә. Совет урамы белән киселештә тәмамлана.
Тарих
XX гасырның 90нчы елларына кадәр урам алман фәлсәфәчесе Карл Маркс исемен йөрткән.
Турнон-сюр-Рон (округ)
Турнон-сюр-Рон — Франциядәге округ (Arrondissement). Ардеш департаментына карый.
Географиясе
Мәйданы — 1858 км². Округ 12 кантоннан тора, алар үз чиратында 126 коммунага бүленгән.
Дуранлар (Кигы)
Дуранлар (Duranlar) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Бингөл иле Кигы илчесенә караган бер авыл (köy).
Шерни (Польша)
Шерни  — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Инөнү (Инөнү)
Инөнү (İnönü) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Эскишеһир иле Инөнү илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Сонни
Сонни (Sonni) — Эстониянең Ярвамаа өязендә урнашкан авыл.
Гонсан
Гонсан — Франциянең Ду департаментында урнашкан коммуна.
Лебяда (Лидский районы)
Лебяда  (Лебяда ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Лидский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
ZNF572
ZNF572 —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
(1027) Эскулапия
(1027) Эскулапия  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1923 елның 11 ноябрендә Жорж ван Бисбрук тарафыннан Уильямс-Бэй обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1923 YO11» саналган.
Петрошница
Петрошница — Румыниянең Караш-Северин жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Прудзинка
Прудзинка (Прудзінка ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Браславский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
(3981) Стодола
(3981) Стодола  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1984 елның 26 гыйнварында А. Мркос тарафыннан Клеть обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1984 BL» саналган.
Хафиз Палютин
Хафиз Палютин, Хафиз Рәхмәтулла улы Палютин, Палютин Хафиз Рахматуллович (1896-1937) – дәүләт эшлеклесе, ТАССР юстиция халык комиссары — ТАССР прокуроры (1926-1928). Мамадыш, Буа, Әгерҗе (1922) кантоннары башкарма комитеты рәисе, ВКП (б) Әгерҗе район комитеты беренче сәркатибе (1935-1937). 1918 елдан РКП (б) әгъзасы.
Тәрҗемәи хәле
1896 елның 3 мартында Тамбов губернасы Темников өязе (хәзерге Мордовия Атюрьев районы) Югары Пешли авылында ярлы крестьян гаиләсендә туган. Авыл мәктәбенең 4 сыйныфын тәмамлаган. 1907 елда (11 яшеннән) әтисе белән Себергә акча эшләргә йөри башлый: Себер байларында йомышчы, йөкче, тимерче ярдәмчесе, агач кисеп-тураучы булып эшли. Соңрак Владивостокка барып чыга. Анда бухгалтерлар курсын тәмамлый. Ерак Көнчыгыш мөселманнары оешмасының сәркатибе итеп сайлана.
Инкыйлаб
Февраль инкыйлабын Николаевск шәһәрендә заводта приказчик буларак каршылый. Анда шуралар хакимиятен урнаштыруда катнаша. 1918 елның көзендә туган авылына кайткач, авыл шурасы рәисе итеп сайлана. Темников өязе фирка комитеты матбугат эше буенча уполномоченный итеп билгели, иҗтимагый фәннәр курсларына укырга җибәрә. Укуын тәмамлагач, 1919 ел ахырында Үзәк мөселман хәрби коллегиясендә эшли. Казанда һәм башка шәһәрләрдә мөселман полклары, батальоннары оештыруда башлап йөри, үзе дә Көньяк фронтта генерал Деникин һәм барон Врангель гаскәрләренә каршы көрәшә.
1919 елдан Мәскәү үзәк комиссариаты комиссары урынбасары. Шураларның I Бөтенроссия корылтаенда катнаша.
ТАССР
1924 елдан ТАССР эшче-крестьян инспекциясе халык комиссары урынбасары, 1926 елның мартыннан ТАССР юстиция халык комиссары — ТАССР прокуроры итеп билгеләнә. Казан дәүләт университетында юридик факультетны яңадан ачуны кайгырта: 1927 елның июнендә узган III Бөтенроссия РСФСР һәм автоном җөмһүриятләр (АССР) юстиция халык комиссарлары киңәшмәсендә әлеге мәсьәләне күтәреп чыга. Аны РСФСР юстиция халык комиссары — РСФСР прокуроры Д.И. Курский хуплый. 1928 елның 1 октябреннән Казан дәүләт университетында яңа ачылган Шуралар төзелеше һәм хокукы (юридик) факультетында 3 бүлек эшләп китә (шуралар төзелеше, шуралар хокукы, икътисади бүлек).
Меридиан (Айдахо)
Тарихы
Меридиан шәһәре  елда нигезләнгән.
Хафиз Палютин
ТАССР
1931-1934 елларда ТАССР эчке сәүдә халык комитеты (НКВТ ТАССР) уполномоченные.
Меридиан (Айдахо)
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Хафиз Палютин
ТАССР
1935 елның ноябрендә янәдән ВКП (б)ның Әгерҗе район комитеты беренче сәркатибе итеп сайлана, 1937 елның февраленә кадәр шул вазифада.
Рибалонга (Карразеда-ди-Ансиайнш)
Рибалонга  — Португалиянең Браганса округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Хафиз Палютин
Репрессия
1937 елның 15 октябрендә кулга алына, 13 ноябрьдә Казанда атып үтерелә.
Ольшанка (Диңгез буе воеводалыгы)
Ольшанка  — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
32 ел
Вафатлар
30er
Вьеринг (Валле д'Аоста)
Вьеринг — Италиянең Валле д'Аоста төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Вьеринг Альп таулары үзәнендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнбатышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Конфолан-Сюд
Конфолан-Сюд — Франциянең Шаранта департаментында урнашкан коммуна.
Кантон-Сити (Төньяк Дакота)
Кантон-Сити  — Америка Кушма Штатларының Төньяк Дакота штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Кантон-Сити шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сен-Жан-Пье-де-Пор
Сен-Жан-Пье-де-Пор — Франциядә урнашкан коммуна, Атлантик Пиренейлар департаментында урнашкан.
Елома
Елома — Россия территориясеннән ага торган елга. Архангельск өлкәсе, Вологда өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Елом күле - Свидь елгасы урнашкан. Елга озынлыгы 24 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Онега елгасы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Онега.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
NGC 7402
NGC 7402 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Яңа Троицк (Шаран районы)
Яңа Троицк — Башкортстанның Шаран районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 452635, ОКАТО коды — 80258830012.
Клёновець-Старий
Клёновець-Старий — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Женива (Пенсильвания)
Женива  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Женива халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Риу-де-Онор
Риу-де-Онор — Португалиянең Браганса округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Сан-Педро-де-Гаильос
Сан-Педро-де-Гаильос — Испаниянең Сеговия провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Вшебори (Соколовский повяты)
Вшебори  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Больё-сюр-Дордонь
Больё-сюр-Дордонь (Beaulieu-sur-Dordogne) — Франциянең Коррез департаментына караган коммуна, Аржанта кантонына карый.
Вшебори (Соколовский повяты)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Больё-сюр-Дордонь
Географиясе
Коммуна мәйданы — 8,65 км².
Предструге
Предструге — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
ZNF573
ZNF573 —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
Шарлевиль-Мезьер (округ)
Шарлевиль-Мезьер — Франциядәге округ (Arrondissement). Арденны департаментына карый.
Географиясе
Мәйданы — 1825 км². Округ 17 кантоннан тора, алар үз чиратында 160 коммунага бүленгән.
Ким Чен Ын
Ким Чен Ын  (1982, 1983 яки 1984 елның 8 гыйнвары, Пхеньян, КХДР) — Төньяк Корея сәяси, дәүләт, хәрби һәм партия эшлеклесе, КХДР Дәүләт советы рәисе (2016 елдан), Корея хезмәт партиясе Үзәк комитеты Генераль секретаре. 2011 елдан КХДРның югары җитәкчесе.
2013 елда Forbes журналы Кимны дөньяның иң йогынтылы кешеләре исемлегендә 46 нчы урынга һәм абруйлы кореялеләр исемлегендә 3 нче урынга куйган.
Тормыш юлы
Ким Чен Ын Пхеньянда, рәсми версия буенча, 1982 елның 8 гыйнварында туган. Ким Чен Ирның (1941—2011) өченче улы. Әнисе — элеккеге балерина Ко Ён Хи, Ким Чен Ирның өченче хатыны.
Ким Ир Сен исемендәге хәрби университетта югары белем ала (2002—2006). Диплом эшенең темасы «Глобаль навигация системасы (GPS) ярдәмендә тактик карталарны ачыклау өчен компьютер модельләштерү».
2010 елның 27 сентябрендә Ким Чен Ын армия генералы исеменә бирелә.
2012 елның 18 июлендә КХДР Маршалы исемен ала, кораллы көчләрнең югары командующие буларак үз позицияләрен ныгытып, дәүләт массакүләм мәгълүмат чаралары аны еш кына «маршал Ким Чен Ын» яки «Маршал» дип атыйлар.
Ким ике дәрәҗә ала: физика буенча Ким Ир Сен исемендәге университетта, ә икенчесе — Ким Ир Сен исемендәге Хәрби университетның армия офицеры.
2013 елда Ким Чен Ын HELP хосусый Малайзия университетының икътисад буенча докторлык дәрәҗәсенә лаек була.
КХДР башлыгы
2009 елның гыйнварында «Труд» газетасы хәбәр иткәнчә, Ким Чен Ир Кореянең хезмәт партиясе (КХП) җитәкчеләренә шәхси директивны чыгарган, анда Ким Чен Ынны үзенең варисы дип атаган.
Ким Чен Ир 2011 елның 17 декабрендә йөрәк өянәгеннән вафат була, әмма бу хакта ике көннән соң игълан ителгән. 24 декабрь көнне КХПның үзәк басма органында, «Нодон Синмун» газетасында, Ким Чен Ын беренче тапкыр Корея Халык армиясенең Югары баш командующие дип атала. Соңрак, 31 декабрь төнендә Корея хезмәт партиясе Үзәк комитеты политбюросы аны рәсми рәвештә илнең Кораллы көчләре баш командующие итеп билгеләгән.
26 декабрьдә «Нодон Синмун» хәбәр иткәнчә, Ким Чен Ын Төньяк Корея Хезмәт партиясенең Үзәк комитеты рәисе вазыйфасында расланган.
2012 елның 15 апрелендә Ким Ир Сенның туу 100 еллыгына багышланган хәрби парад вакытында Ким Чен Ын беренче тапкыр чыгыш ясый.
(1024) Хейл
(1024) Хейл  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Сооалусе
Сооалусе (Sooaluse) — Эстониянең Ляэне-Вирумаа өязендә урнашкан авыл.
(1024) Хейл
Тарихы
1923 елның 2 декабрендә Жорж ван Бисбрук тарафыннан Уильямс-Бэй обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1923 YO13» саналган.
Ким Чен Ын
Тышкы сәясәт
Ил башлыгында булган чорда, 2012 ел ахырына, БМО Иминлек советының ике резолюциясен бозып, һәм шул рәвешле халыкара җәмәгатьчелек тарафыннан ризасызлык уятып, КХДР космик державалар клубына кергән (Көньяк Кореяне узып китеп). 2013 елның февралендә КХДР үз тарихында өченче атом-төш сынавын уңышлы үткәрә.
2013 елның 8 мартында КХДР җитәкчелеге Көньяк Корея белән 1953 елда Корея сугышы тәмамланганнан соң имзаланган килешүне юкка чыгара. Шул ук вакытта Корея хезмәт партиясенең җиденче съездында Ким Чен Ын атом-төш коралының бары оборона чарасы буларак кына кулланылачагын билгеләп үтә.
2018 елның 25-28 мартында үзенең беренче чит ил сәфәрен кыла: Ким Чен Ын хатыны Ли Соль Чжу белән Пекинга (Кытай) рәсми булмаган визит белән килә, анда КХР Рәисе Си Цзиньпин белән очрашкан.
Ким Чен һәм АКШ президенты Дональд Трампның беренче очрашуы 2018 елның 12 июнендә Сингапурда уза. Д. Трамп һәм Ким Чен Ынаның икенче очрашуы 2019 елның 27—28 февралендә Ханойда (Вьетнам) уза. Трамп сөйләшүләрдә Корея ярымутравының тулы денуклеаризацияләнүен таләп иткән, әмма КХДР җитәкчесе моның белән килешмәгән.
Архангельск губернасы
Архангельск губернасы (Архангельская губерния) — Россия империясе нең, Россия җөмһүрияте нең һәм РСФСР ның (1929 елга кадәр) административ берәмлеге.
Ким Чен Ын
Тышкы сәясәт
2018 елның 1 гыйнварында үзенең яңа ел чыгышында Ким Чен Ын Сеул белән диалогка әзер булуын белдерә. 9 гыйнварда ике ил чигендә Пханмунджом шәһәрендә КХДР белән Көньяк Корея арасында турыдан-туры сөйләшүләр башлана. Аларның нәтиҗәләре буенча КХДРның Пхенчхандагы Олимпия уеннарында катнашуы килештерелә. Нәтиҗәдә, Төньяк һәм Көньяк Корея спортчылары Олимпиада ачылу һәм ябылу тантаналарында Корея ярымутравының гомуми флагы астында узганнар, шулай ук беренче тапкыр бердәм хатын-кызлар хоккей командасы тәкъдим ителгән.
Архангельск губернасы
Тарих
Архангельск губернасы 1796 елда оештырылып, 1926 елда юкка чыгарылган.
Коньяк-Нор
Коньяк-Нор — Франциянең Шаранта департаментында урнашкан коммуна.
Ким Чен Ын
Гаилә
Ким Чен Ынның, гаммәви мәгълүмат чараларыннан алынган мәгълүматларга караганда, ике баласы бар: беренче бала 2010 елның көзендә яки 2011 елның кышында туган, икенчесе — 2012 елның декабрь ахырында.
2012 елның июлендә КХДР дәүләт телевидение Ким Чен Ынның өйләнгәнен хәбәр итә. Аның хатыны — Ли Соль Чжу.
Архангельск губернасы
Халык
Туган тел буенча, 1897: рус теле — 85,1%, коми теле — 6,7%, карел теле — 5,6%, ненец теле — 1,1%.
Дини состав, 1897: праваслаулар — 97,4%, искейолачылар — 1,8%.
Эчке бүленеш
1897 елда Архангельск губернасы 9 өязгә бүленгән булган.
Прингл (Көньяк Дакота)
Прингл  — Америка Кушма Штатларының Көньяк Дакота штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Дуранлар (Кагызман)
Дуранлар (Duranlar) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Карс иле Кагызман илчесенә караган бер авыл (köy).
Шершене
Шершене — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Прингл (Көньяк Дакота)
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Лебядзи
Лебядзи (Лебядзі ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Зэльвенский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Риу-Фриу (Браганса)
Риу-Фриу  — Португалиянең Браганса округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Ерак Сурдья
Ерак Сурдья — Россия территориясеннән ага торган елга. Пермь крае, Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Язьва елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 13 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Чулман кушылдыклары бассейны Агыйдел кушылганчы, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Инөнү (Огузэли)
Инөнү (İnönü) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Газиантеп иле Огузэли илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
ZNF574
ZNF574 —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
Сооалусте
Сооалусте (Sooaluste) — Эстониянең Рапламаа өязендә урнашкан авыл.
Агыйдел аша күпер
Агыйдел аша күпер (Ағиҙел аша күпер, Ағиҙел аша кисеү, мост через Белую) — Уфа шәһәрендә Агыйдел елгасы аша автомобиль һәм җәяүлеләр күпере.
Тарихтан Ырынбур юнәлеше Уфа өчен төп транспорт юнәлеше булуы билгеле. Уфада Агыйдел аша беренче күпер агачтан 1795 елда корылган.
1924 елда (плашкоут кулланып) яңа күпер корылган.
1956 елда Е. С. Уланов проекты буенча 670 м озынлыктагы күпер корылган.
1993 елда бүгенге 690 м озынлыктагы күпер корылган.
Ольшаново
Ольшаново — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Агыйдел аша күпер
2017 елда реконструкция башланды. Иске күпернең кайбер урында тимер конструкцияләр череде. Эшчеләр реконструкцияләү һәм әзерлек эшләрен тәмамлап, зур ярыкларны ямап, 12 июньдә билгеләнеп килгән Кала көненә кадәр күпер аша машиналар хәрәкәтен ачу планлаштырыла. Агыйдел аша күпер ремонты - вакытлыча чара. Анда капиталь төзелеш булырга тиеш, әле финанслау чыганаклары эзләнә.
Ольшаново
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Кушшор
Кушшор (Кушшор) — Коми Республикасының Усинск шәһәр округында урнашкан авыл.
Климат
Кушшор климаты уртача-континенталь. Кыш озын, салкын, ә җәй кыска, гадәттә җылы, яисә салкынча. Биредә кырау җәен дә күзәтелә. Җәй көне циклоннар активлыгы сүлпәнәя, көзен исә киресенчә, үсә, шуңа күрә дә явым-төшем күләме арта. Көз белән яз салкын.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: комилар (100%).
Санта-Мария-ла-Реаль-де-Ньева
Санта-Мария-ла-Реаль-де-Ньева — Испаниянең Сеговия провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сен-Жюст-Ибар
Сен-Жюст-Ибар — Франциядә урнашкан коммуна, Атлантик Пиренейлар департаментында урнашкан.
Гран-Шармон
Гран-Шармон — Франциянең Ду департаментында урнашкан коммуна.
Карлсруе (Төньяк Дакота)
Карлсруе  — Америка Кушма Штатларының Төньяк Дакота штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Карлсруе шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(3715) Штогл
(3715) Штогл  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1980 елның 19 февралендә А. Мркос тарафыннан Клеть обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1980 DS» саналган.
Кисәкчек спиральлеге
Кисәкчек спиральлеге - элементар кисәкчекнең сыйфатламасы, хәрәкәт юнәлешенә спинның проекциясе булып тора. Массасыз кисәкчекләр өчен лоренц-үзгәртүләренә карата инвариант.
Спиральлек болай билгеләнә:
биредә s - спин, p - импульс һәм аларның скаляр тапкырчыгышы.
Клёнув (Лодзь воеводалыгы)
Клёнув  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
33 ел
Вафатлар
30er
Вшеливи
Вшеливи — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Мерта (Айдахо)
Мерта  — Америка Кушма Штатларының Айдахо штатында урнашкан шәһәр.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
П'етрою
П'етрою — Румыниянең Бреила жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гришкино (Кузлаука районы)
Гришкино (Вӑлпуҫ, Гришкино) — Чуашстанның Кузлаука районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429438. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97219825004. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2100800001600.
Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2137.
Халык
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 36 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (94%).
Зайон (Пенсильвания)
Зайон  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Зайон халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.