Зур_Шигир_сын-ташы
Датасын билгеләү
Датасы турында дискуссия сынташ табылганнан алып барыла. Скульптураның гадәти булмаган характеры аның типологик датасын билгеләүне катлауландырды. Неолит дәвере (б. э. к. V—VI меңьеллыклар), энеолит яки бакыр гасыры (б. э. к. IV—III меңьеллыклар), бронза гасыры (б. э. к. II меңьеллык) һәм иртә тимер гасыры (б. э. к. I меңьеллык) белән билгеләү ихтималлыгы турында фаразлар барлыкка килә. 1997 елда потның өске йөзе куба башлавы ачыклана, һәм аны консервацияләү турында карар кабул ителә. Аңа кадәр үзагачның эчке катламындагы үрнәкләренә радиоуглерод анализы үткәрергә карар ителә. Анализ ике лабораториядә: Ганна Ивановна Зайцева җитәкчелегендә Санкт-Петербургның Матди мәдәният тарихы институтында һәм Леопольд Дмитриевич Сулержицкий җитәкчелегендә Мәскәүдәге Рәсәй Фәннәр академиясенең Геология институтында ясалды. Ике экспертиза да берүк нәтиҗә күрсәтте: сынташ мезолит - урта таш гасыр уртасында ясалган. Калибрланмаган радиоуглеродлы бөтен өч дата б. э. к. 8,8 һәм 8,5 мең ел арасындагы диапазонда ята, бу калибрланган б. э. к. 7820-7590 елларга туры килә. Алынган даталар бәхәс тудырды. Күп галимнәр скульптураның шундый иртә чорда ясалганына шикләнүен белдергән һәм өстәмә тикшеренүләр үткәрүне кирәкле дип тапкан, бу фәнни басмаларда да берничә тапкыр яңгырады. Пот берничә мең ел дәвамында торф ятмасында яткан кәүсәдән ясалган һәм, димәк, тораташның яше байтакка яшь булуы ихтимал дигән фаразлар күтәрелгән. 2015 елда скульптураның датасын билгеләү буенча яңа эшләр башкарыла. Экспертиза белән Германиядагы Гейдельберг университетының Клаус Чира исемендәге Археометрик тикшеренүләр үзәге белгечләре шөгыльләнгән. Тизләтелгән масс-спектрометрия (Accelerator mass spectrometry) алымын кулланып, башкарылган аныкланган калибрлы кәкре сызыклы радиоуглерод анализы әлеге вакытка кадәр 11 600 ел дигән вакытны күрсәткән. Иртәрәк тикшеренүдә алынган яшьнең түбәнәюе андагы объектның тышкы һәм эчке катламнарыннан өлгеләрнең кушылуы (датаны гади радиоуглеродлы анализ өчен чагыштырмача күп материал куллану кирәклегеннән) һәм балавыздан алынган заманча углеродның тышкы катламнарына реставрация вакытында файдаланылган башка материалларның эләгүе белән аңлатыла. Датаны яңадан билгеләү тизләтелгән масс-спектрометрия алымын куллану аркасында аз микъдар материалда башкарылды, бу хәзерге углерод белән пычранмаган өлгеләрне аерырга мөмкинлек биргән. Тикшерү вакытында калибровка кәкрелегенең сизелерлек тирбәлүе аркасында килеп чыккан яшь аермасы ярыйсы ук зур булса да, соңгы нәтиҗә сынташтың ясалу көнен б. э. к. 9,6 мең елга якын дип билгели, бу соңгы бозлану тәмамлануга һәм югары дриастан голоценның пребореталь чорына күчүгә туры килә. Радиоуглерод анализыннан тыш, тикшерүләрнең комплекслы программасы дендрологик һәм техник-трасологик анализны да кертә. Техник-трасологик анализ - микроскоп астында сынташ йөзен өйрәнү - скульптураны ясауда кулланылган коралларны билгеләргә, эшкәртү алымнарын һәм аларны куллану дәвамлылыгын ачыкларга мөмкинлек бирде. Дендрологик һәм техник-трасологик анализлар скульптураның яңа киселгән үзагачтан эшләнүен исбатлады; димәк, агач яшен билгеләү аша тораташ ясалган дата күрсәтелә. 2021 елда «Quaternary International» журналында Германиядагы Гёттинген университеты, Рәсәй Фәннәр академиясенең Археология институты археологларының һәм Свердловск өлкәсе музееннан баш гыйльми хезмәткәрнең тикшеренүләре басылып чыкты. Галимнәр алдагы гыйльми эшләрнең нәтиҗәләрен тикшергәннән соң, артефакт кисеп алынган 159 еллык боҗралы карагачның - якынча 12 250 ел, һәм бу соңгы бозлык чоры азагында - голоцен башында сынның барлыкка килүенә һәм 12 100 елга якын яшькә җитүен дәлилли дигән нәтиҗәгә китергән.