cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Рәшит Кучумов
Тәрҗемәи хәле
1946 елның 8 октябрендә БАССР Бакалы районы Яңа Катай авылында туган. «Математика» белгечлеге буенча Таҗик дәүләт университетының механика-математика факультетын (1969), ««Нефть һәм газ ятмаларын табу һәм файдалану»» белгечлеге буенча Уфа нефть институты аспирантурасын (1974) тәмамлаган. И.М. Губкин исемендәге Мәскәү нефть-газ институтында «Көпшәк тирәлеккә селкенү тәэсире нәтиҗәләрен билгеләүче факторларны тикшерү» темасына кандидатлык (1974), «Нефть промыселлары системаларының ышанычлы эшләвен тәэмин итү һәм оптимальләштерү» темасына докторлык (1991) диссертацияләре яклаган.
Хезмәтләре
Р.Җ. Кучумов — нефть-газ чыгару өлкәсендә яңа технологияләр куллану буенча зур белгеч. Нефть-газ табу өлкәсендә технологик эшләрне математика һәм компьютер ярдәмендә модельләштерү фәнни мәктәбенә нигез салган. 400 дән артык фәнни хезмәте, шул исәптән 15 монография, 20 уку ярдәмлеге дөнья күргән. 30 фән докторы һәм фән кандидаты әзерләгән.
Фәнни эшкәртмәләре «Башнефть» АНК, «Татнефть» ААҖ, «Ямбурггаздобыча» ААҖ, «Нижневартовскнефтегаз» ААҖ, «Мегионнефтегаз» ААҖ, «Самотлорнефтегаз» ААҖ ширкәтләрендә киң кулланыла.
Понт-Эвек
Понт-Эвек (Pont-Évêque) — Франциянең Изер департаментына караган коммуна, Вьен-1 кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 8,76 км².
Хайнинген (Түбән Саксония)
Хайнинген  — Алманиянең Түбән Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Хаҗыосманлар (Акһисар)
Хаҗыосманлар (Hacıosmanlar) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Маниса иле Акһисар илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Хаҗыосманоглу (Полатлы)
Хаҗыосманоглу (Hacıosmanoğlu) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Анкара иле Полатлы илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
NGC 4495
NGC 4495 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Поншарра
Поншарра (Pontcharra) — Франциянең Изер департаментына караган коммуна, О-Грезиводан кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 16,00 км².
Леукушешть (Сучава)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Халле (Боденвердер)
Халле  — Алманиянең Түбән Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Хаҗыофлазлар (Кадынһаны)
Хаҗыофлазлар (Hacıoflazlar) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Конья иле Кадынһаны илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Вудкок (Пенсильвания)
Вудкок  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Халле (Нойенхаус)
Халле  — Алманиянең Түбән Саксония җирендә урнашкан коммуна.
NGC 4496
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Халле (Нойенхаус)
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Вумелсдорф (Пенсильвания)
Вумелсдорф  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
NGC 4497
NGC 4497 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Римма Кучумова
Римма Кучумова (Римма Әсләм кызы Кучумова) — журналист, «Яңа көн», «Сәлам» газеталарының баш мөхәррире, шагыйрә, шәхси эшмәкәр.
Тәрҗемәи хәле
1954 елның 9 ноябренда БАССР Бакалы районы Яңа Катай авылында туган. Туган авылында мәктәпне (1972), Уфада Башкорт дәүләт университетының филология факультетын (1981) тәмамлаган.
Иҗаты
Берничә китабы нәшер ителгән. Аның шигырьләренә Башкортстан, Татарстан композиторлары тарафыннан күп кенә җырлар иҗат ителгән: «Көздә туганнар без», «Шәмдәлләр», «Югалтмыйкчы ишләрне», «Минем күңел», «Оныт мине», «Балачак хатирәсе», «Кире кайт син миңа үткәннән» һ. б. Җырларын Лилия Букеева, Гөлнара Исмаева, Роза Кучумова һ. б. башкара.
Леукушешть (Тимиш)
Леукушешть — Румыниянең Тимиш жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
NGC 4498
NGC 4498 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Хальбемонд
Хальбемонд — Алманиянең Түбән Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Гьюзвилл (Пенсильвания)
Гьюзвилл  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Хаҗыөмер (Текман)
Хаҗыөмер (Hacıömer) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Эрзурум иле Текман илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Хальфесбостель
Хальфесбостель — Алманиянең Түбән Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Пребуа
Пребуа (Prébois) — Франциянең Изер департаментына караган коммуна, Матезин-Триев кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 8.63 км².
Леунеле
Леунеле — Румыниянең Олт жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
NGC 4499
NGC 4499 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Порсьё-Амбланьё
Порсьё-Амбланьё (Porcieu-Amblagnieu) — Франциянең Изер департаментына караган коммуна, Морестель кантонына карый.
Хамберген
Хамберген — Алманиянең Түбән Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Порсьё-Амбланьё
Географиясе
Коммуна мәйданы — 15,80 км².
Хамберген
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Леунеле-де-Жос
Леунеле-де-Жос — Румыниянең Вилча жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гьюзтаун (Пенсильвания)
Гьюзтаун  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
NGC 4500
NGC 4500 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Хаҗыөмердереси (Бигадич)
Хаҗыөмердереси (Hacıömerderesi) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Балыкесир иле Бигадич илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Хамбюрен
Хамбюрен — Алманиянең Түбән Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Прель (Изер)
Прель (Presles) — Франциянең Изер департаментына караган коммуна, Сюд-Грезиводан кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 6,01 км².
NGC 4501
NGC 4501 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Гьюстон (Пенсильвания)
Гьюстон  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Прессен
Прессен (Pressins) — Франциянең Изер департаментына караган коммуна, Шартрёз-Гье кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 12,09 км².
Хаҗыөмероглу (Юнак)
Хаҗыөмероглу (Hacıömeroğlu) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Конья иле Юнак илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Самар татарлары (журнал)
«Самар татарлары» — Самар өлкәсе җирлегендә яшәүче татарларның тарихын, мәдәниятен, гореф –гадәтләрен, хәзерге тормышын яктыртучы төсле журнал.
Тарих
2012 елның октябреннан Самар шәһәрендә нәшер ителә. Баштарак өч айга бер, соңыннан ике айга бер берләштерелгән сан чыга.
Оештыручылар
Самар өлкәсенең «Туган тел» татар җәмгыяте тәкъдиме һәм «Самар өлкәсе татар эшмәкәрләренә ярдәм итү берлеге» оешмасы финанс ярдәме белән чыгарыла.
Хамерзен
Хамерзен — Алманиянең Түбән Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Хамельн
Хамельн — Алманиянең Түбән Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Искәрмәләр
Хамельн
Примарет
Примарет (Primarette) — Франциянең Изер департаментына караган коммуна, Русийон кантонына карый.
Леунеле-де-Сус
Леунеле-де-Сус — Румыниянең Арджеш жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Гайд-Парк (Пенсильвания)
Гайд-Парк  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Леурда (Горж)
Леурда — Румыниянең Горж жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
NGC 4502
NGC 4502 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Хамма
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Николай Авксентьев
Авксентьев Николай Дмитриевич (29 ноябрь 1878 ел — 4 март 1943 ел) — Россия империясының сәяси эшмәкәре. Уфа дәүләт киңәшмәсе тарафыннан сайлаулы Вакытлы Бөтенрусия хөкүмәтенең («Уфа директориясе»нең) 1918 елның сентябрь—ноябрендәге җитәкчесе.
Биографиясе
Николай Дмитриевич Авксентьев 1878 елның 29 ноябрендә Пенза шәһәрендә түрә гаиләсендә туган. Дворян. Пенза гимназиясен тәмамлый, Мәскәү дәүләт университетының юридик факультетында укый (1899 елда студентларның чуалышлары белән бәйле куыла), Берлин, Лейпциг, Гейдельберг һәм Галльск университетларында укый, фәлсәфә докторы дәрәҗәсе ала.
1905 елдан Социалист-революционерлар фиркасе әгъзасе; 1907 елдан — фирканең Үзәк Комитеты әгъзасы. 1905—1907 еллардагы ихтилал катнашучысы, Петербург эшче депутатлары советында эсерлар фракциясе җитәкли, башкарма комитеты әгъзасы һәм рәисе урынбасары була. Советның башка җитәкче эшмәкәрләре белән бергә кулга алына, 1906 елның көзендә ачык хөкем процессы алдына чыгып басып, анда үзенең партиясенең позициясен яклый. Бөтен төп гаепләнүчеләр кебек, хөкем ителә һәм Себергә җибәрелә, чит илгә кача.
1907—1917 елларда эмиграциядә, «Хезмәт байрагы» исемле эсерлар газетасында мөхәррир булып эшли, террорга каршы чыгыш ясый. Эсерларның уң канатының лидеры булып тора, император режимы белән көрәшнең легаль формасы өчен чыгыш ясый. Беренче дөнья сугышы елларында оборона позициясен били.
Февраль революциясеннән соң Петроград эшче һәм сугышчы депутатлары советы әгъзасы, Бөтенрусия авылдаш депутатлары советы рәисе итеп сайлана, икенче коалицион Вакытлы хөкүмәт составында эчке эшләр министры булып тора, Бөтенрусия демократик киңәш рәисе һәм анда сайлаулы Россия республикасы Вакытлы советы («Парламент алды») рәисе итеп сайлана. Пенза губернасыннан Бөтенрусия Учредительләр җыелышы депутаты итеп сайлана.
1918 елның мартыннан Россия Яңарыш берлеге җитәкчелегенә керә. Социалист-революционерлар фиркасе Үзәк Комитеты карары буенча, 1918 елның май азагында Себергә чыгып китә, эсерлар аны большевистлар режимына каршылык күрсәтү базасы итеп карый. 1918 елның сентябрендә Уфа дәүләт киңәшмәсе рәисе итеп сайлана һәм анда оештырылган, Россия көнчыгышының таркау, большевикларга каршы хөкүмәтләрен берләштерүче, Вакытлы Бөтенрусия хөкүметен җитәкли («Директория»). 1918 елның 18 ноябре төнендә А. А. Аргунов, В. М. Зензинов һәм Е. Ф. Роговский белән бергә кулга алына һәм 20 ноябрьдә мәҗбүри чит илгә җибәрелә.
1918—1940 елларда төрле эмигрантлар оешмаларында актив эшчәнлек алып бара, «Төньяк йолдыз» (ВВФ — Франциянең Бөек Көнчыгышы) Париж масон ложасында катнаша, «Хәзерге заман язмалары» журналын бастырып чыгара. 1940нчы елларда АКШ-ка күчеп китә, анда «Азатлык өчен» журналын чыгара. 1943 елның 4 мартында Нью-Йоркта вафат була.
«Илаһи кеше. Ницше мәдәни-эстетик идеалы» китабы авторы (1906).
NGC 4503
NGC 4503 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Хаҗыпаша (Алтынөзү)
Хаҗыпаша (Hacıpaşa) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Һатай иле Алтынөзү илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Гайдтаун (Пенсильвания)
Гайдтаун  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Хандело
Хандело — Алманиянең Түбән Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Леурда (Клуж)
Леурда — Румыниянең Клуж жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Провезьё
Провезьё (Proveysieux) — Франциянең Изер департаментына караган коммуна, Гренобль-2 кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 6,02 км².
Хаҗыпашалар (Чине)
Хаҗыпашалар (Hacıpaşalar) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Айдын иле Чине илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Хандорф
Хандорф — Алманиянең Түбән Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Леурень
Леурень — Румыниянең Муреш жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
NGC 4504
NGC 4504 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
NGC 4505
NGC 4505 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Пуаза
Пуаза (Poisat) — Франциянең Изер департаментына караган коммуна, Сен-Мартен-д’Эр кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 2,56 км².
Гайспаэр (Пенсильвания)
Гайспаэр  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Прюньер (Изер)
Прюньер (Изер) (Prunières) — Франциянең Изер департаментына караган коммуна, Матезин-Триев кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 6,44 км².
Хаҗыпирли (Кадынһаны)
Хаҗыпирли (Hacıpirli) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Конья иле Кадынһаны илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Лефая
Лефая — Румыниянең Муреш жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гайндмен (Пенсильвания)
Гайндмен  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
NGC 4506
NGC 4506 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Ханкенсбюттель
Ханкенсбюттель — Алманиянең Түбән Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Хандруп
Хандруп — Алманиянең Түбән Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Галифакс (Пенсильвания)
Галифакс  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
NGC 4507
NGC 4507 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Ханштедт (Ильцен)
Ханштедт  — Алманиянең Түбән Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Пьер-Шатель
Пьер-Шатель (Pierre-Châtel) — Франциянең Изер департаментына караган коммуна, Матезин-Триев кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 11,48 км².
Äbelxäyer xanlığı
Äbelxäyer xanlığı yäki Äbelxäyer olısı (qayçaqta Üzbäk xanlığı) - Altın Urda öleşe Aq Urda tarqaluı näticäsendä kilep çıqqan däwlät (1428-1468). Atın Urda tarqalğannan soñ könyaq öleşe Äbelxäyer xanlığına kerä, Noğay Urdası, Mogulistan, Seber xanlığı arasında urnaşqan bulğan.
Нижгар татарлары (журнал)
Тарих
2014 елның июль аеннан Түбән Новгородда 90 битле басма буларак нәшер ителә. Ике айга бер тапкыр берләштерелгән саны әзерләнә.
Äbelxäyer xanlığı
1468 yılda Abelxäyer xan ülgännän soñ, däwlät tarqala, ber öleşen Noğay Urdası basıp ala, qala öleşendä Qazaq xanlığı barlıqqa kilä.
Нижгар татарлары (журнал)
Оештыручысы
Түбән Новгород өлкәсе татарларының регион милли- мәдәни мөхтәрияты.
Äbelxäyer xanlığı
Tarix
1419 yılda İdegäy suğışta ülgännän soñ, Altın Urda zäğiflänä häm tarqala başlıy.
1428 yılda Oluğ Möxämmäd Bäräk xannı ciñep, anı Altın Urdanıñ könyaq öleşenä qua.
1428-1429 yılda qaçqan Bäräk Mansur bertuğannarı häm İdegäy ulları Ğazi häm Näwrüz tarafınnan üterelä.
Aq Urda tarqala häm könçığış-könyaq öleşendä başta Bäräk xan, soñraq Äbelxäyer xäkimiätkä kilä. Läkin täxet öçen tuqtawsız köräş däwam itä.
1430 yılda Äbelxäyer täxetkä däğwaçı Mäxmüd-Xaci xanğa qarşı Tubıl yarında suğışa, näticädä Mäxmüd-Xaci ciñelä.
1446 yılda Äbelxäyer Sığnaq, Arqun, Aqqorğan şähärlären basıp ala.
1457 yılda Üz Timer citäkçelegendäge oyratlar (mongol qäbiläse) Äbelxäyer ğäskären tar-mar itä. Oyratlar Taşkänt häm Törkistan şähärlären cimerä.
Oyratlar höcüme Äbelxäyer däwläten bik qaqşata, anıñ säyäsäte belän riza bulmağan köndäşlär Canibäk häm Gäräy Cidesu töbägenä kitä häm anda ayırım Qazaq xanlığına nigez sala.
Äbelxäyer separtistlarnı bastırsın öçen könyaqqa bara, läkin yulda Aqqıstaw, bügenge Almatı qalası yanında wafat bula.
Äbelxäyer ülgännän soñ däwlät tarqala.
Леханча
Леханча — Румыниянең Бакеу жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Хаҗыпынар (Гүлнар)
Хаҗыпынар (Hacıpınar) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Мерсин иле Гүлнар илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Хаҗырамазанлар (Адапазары)
Хаҗырамазанлар (Hacıramazanlar) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Сакарья иле Адапазары илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Галлицин (Пенсильвания)
Галлицин  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
NGC 4508
NGC 4508 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Галлицин (Пенсильвания)
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ханштедт (Нордхайде)
Ханштедт  — Алманиянең Түбән Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
NGC 4509
NGC 4509 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Хаҗыраһманлы (Саруһанлы)
Хаҗыраһманлы (Hacırahmanlı) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Маниса иле Саруһанлы илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Лехешть
Лехешть — Румыниянең Алба жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гамбург (Пенсильвания)
Гамбург  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Хаҗыреҗеп (Аяш)
Хаҗыреҗеп (Hacırecep) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Анкара иле Аяш илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Лехлиу
Лехлиу — Румыниянең Келераш жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Харен (Эмс)
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Лехечень
Лехечень — Румыниянең Бихор жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Харбарнзен
Харбарнзен — Алманиянең Түбән Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гаммелстаун (Пенсильвания)
Гаммелстаун  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Харзефельд
Харзефельд — Алманиянең Түбән Саксония җирендә урнашкан коммуна.
NGC 4511
NGC 4511 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Хаҗырүстем (Ментеше)
Хаҗырүстем (Hacırüstem) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Мугла иле Ментеше илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
NGC 4510
NGC 4510 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Лехнешть
Лехнешть — Румыниянең Ботошань жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
NGC 4511
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Лехнешть
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
NGC 4512
NGC 4512 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Ранкюрель
Ранкюрель (Rencurel) — Франциянең Изер департаментына караган коммуна, Сюд-Грезиводан кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 14.4 км².
NGC 4513
NGC 4513 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Харзум
Харзум — Алманиянең Түбән Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ганкер (Пенсильвания)
Ганкер  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Хаҗысадык (Каратай)
Хаҗысадык (Hacısadık) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Конья иле Каратай илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Лец
Лец — Румыниянең Ковасна жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Хармсторф
Хармсторф — Алманиянең Түбән Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гановер (Пенсильвания)
Гановер  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Гани-Брук (Пенсильвания)
Гани-Брук  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ревантен-Вогри
Ревантен-Вогри (Reventin-Vaugris) — Франциянең Изер департаментына караган коммуна, Вьен-2 кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 7,75 км².
Хаҗысаит (Мут)
Хаҗысаит (Hacısait) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Мерсин иле Мут илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Ревель-Турдан
Ревель-Турдан (Revel-Tourdan) — Франциянең Изер департаментына караган коммуна, Русийон кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 18,40 км².
Харпштедт
Харпштедт — Алманиянең Түбән Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Лецешть
Лецешть — Румыниянең Васлуй жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
NGC 4514
NGC 4514 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
NGC 4515
NGC 4515 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
NGC 4514
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
NGC 4515
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Гантингдон (Пенсильвания)
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Хасберген
Хасберген — Алманиянең Түбән Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ренаж
Ренаж (Renage) — Франциянең Изер департаментына караган коммуна, Тюллен кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 35,00 км².
NGC 4516
NGC 4516 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Хассель (Везер)
Хассель  — Алманиянең Түбән Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Bäräk xan
300px|мини|уңда|Altın Urda çäçäk atu däwerendä, 14 ğasır Bäräk xan (براق خان Baraq xan) — Altın Urda xanı (1423-1426 häm 1427-1428).
Tarix
Bäräk - Urus xan onığı.
1419-1420 yılda İdegäy häm Qäderbirde arasında Cäyek yanındağı bäreleş näticäsendä ike köndäş häläk bula. İdegäy wafatınnan soñ, Bäräk Altın Urdadan Sämärqand şähärenä, Oluğbäk yanına qaça.
Лецкань
Лецкань — Румыниянең Ясси жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Bäräk xan
Tarix
Oluğbäk yärdämenä qaramastan, Bäräk yänä Oluğ Möxämmädkä ciñelä.
Лецкань
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Bäräk xan
Tarix
1420 yılda Bäräk Käbäk xannı ciñä.
Ber çığanaq buyınça (Poçekayev) Bäräk xan İdegäy ulı Mansur yärdämendä 1421-1422 yılda Oluğ Möxämmädne ciñä, soñraq täxetkä bütän däğwaçı Xodaydatnı ciñä, 1423 yılda üzenne Altın Urda xanı itep iğlan itä.
Ciñelgännän soñ, Oluğ Möxämmäd Vitovt yärdämendä Qırım häm Xacitarxannı alıp qaytara, 1426 yılda Bäräkne ciñep, Saray şähären ala.
Ciñelgännän soñ, Bäräk Mansurnı xiänätkä ğäyepli häm 1427 yılda üterä.
1427 yılda Bäräk yänä Saray şähären basıp ala. Läkin Bolğar Olısı häm Xacitarxan Oluğ Möxämmäd xäkimiäte astında qalğan. Bu waqıtta berdäm Altın Urda turında äytep bulmıy inde.
Qırımda Xaci Gäräy 1449 yılda xäkimiätkä kilä, anıñ tuğanı Däwlätbirde 1427 yılda Bäräkkä qarşı höcüm itä, läkin suğışta wafat bula.
Däwlätbirde belän suğış Bäräkneñ köçlären qaqşata, näticädä Oluğ Möxämmäd anı tar-mar itä häm İdel-Ural töbägennän qua.
Bäräk İdel-Ural töbägennän qaçqannan soñ, Bäräk toqımı da İdel-Uralğa qaytmıy inde. Soñraq ciñüçe Oluğ Möxämmäd Qazan xanlığına nigez sala, ä qazaq çığanaqları buyınça  Bäräk xan warisları Canibäk häm Gäräy xan 1456 yılda Qazaq xanlığına nigez sala.
Хаҗысейитали (Сейдишеһир)
Хаҗысейитали (Hacıseyitali) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Конья иле Сейдишеһир илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Гарвис-Лейк (Пенсильвания)
Гарвис-Лейк  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
NGC 4517
NGC 4517 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Лецунаш
Лецунаш — Румыниянең Тимиш жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Хассендорф
Хассендорф — Алманиянең Түбән Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Реомон
Реомон (Réaumont) — Франциянең Изер департаментына караган коммуна, Тюллен кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 26.69 км².
Хасте
Хасте — Алманиянең Түбән Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Хаҗысейфеттин (Йылдырым)
Хаҗысейфеттин (Hacıseyfettin) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Бурса иле Йылдырым илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Лечень (Арджеш)
Лечень — Румыниянең Арджеш жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
NGC 4518
NGC 4518 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Гармони (Пенсильвания)
Гармони  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Рив (Изер)
Рив (Rives) — Франциянең Изер департаментына караган коммуна, Тюллен кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 21,54 км².
Хаҗысекилилер (Коньяалты)
Хаҗысекилилер (Hacısekililer) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Анталья иле Коньяалты илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Лечень (Телеорман)
Лечень — Румыниянең Телеорман жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гарретт (Пенсильвания)
Гарретт  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Ровон
Ровон (Rovon) — Франциянең Изер департаментына караган коммуна, Сюд-Грезиводан кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 5,48 км².
NGC 4519
NGC 4519 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Хатторф (Гарц)
Хатторф  — Алманиянең Түбән Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Хаҗысунгур (Малкара)
Хаҗысунгур (Hacısungur) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Текирдаг иле Малкара илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Хаттен
Хаттен — Алманиянең Түбән Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Хаферла
Хаферла — Алманиянең Түбән Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Леш
Леш — Румыниянең Бихор жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
NGC 4520
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Леш
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
NGC 4521
NGC 4521 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Романьё
Романьё (Romagnieu) — Франциянең Изер департаментына караган коммуна, Шартрёз-Гье кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 22,32 км².
Гаррисвилл (Пенсильвания)
Гаррисвилл  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Хаҗытугрул (Полатлы)
Хаҗытугрул (Hacıtuğrul) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Анкара иле Полатлы илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Гартелтон (Пенсильвания)
Гартелтон  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Хахаузен
Хахаузен — Алманиянең Түбән Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Тевтоннар
Тевтоннар — борынгы алман кабиләсе.
Беренче мәртәбә (БЭК 4 гасыр) юнан тарихчысы Пифий тарфыннан телгә алынган. БЭК 2 гасырда тевтоннар Ютландия ярымутравының көнбатыш ярыннан Галлиягә басып кереп, кимвралар белән берләшкән. Шуннан соң тевтоннар кимвралар, һелветлар, амброннар һәм башка алман кабиләләре белән бергә Төньяк Италиягә юл алган. БЭК 102 елда Рим гаскәрбашы Гай Марийның гаскәре тевтонннарны җиңелүгә дучар итеп, Төньяк Италиядән куып чыкты. Моннан соң тевтоннар кабилә буларак телгә алынмый башлый. Тевтоннар исеме алман кабиләләренең гомумиләштерелгән атамасы буларак та кулланылган (мәсәлән_ Ordo Teutonicus — Тевтон (алман) ордены).
NGC 4522
NGC 4522 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Лешиле (Арджеш)
Лешиле — Румыниянең Арджеш жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Хаҗытугрул (Эдремит)
Хаҗытугрул (Hacıtuğrul) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Балыкесир иле Эдремит илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Хёбекк
Хёбекк — Алманиянең Түбән Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гатборо (Пенсильвания)
Гатборо  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Роштуарен
Роштуарен (Rochetoirin) — Франциянең Изер департаментына караган коммуна, Ла-Тур-дю-Пен кантонына карый.
Лешиле (Долж)
Лешиле — Румыниянең Долж жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Хеде (Эмсланд)
Хеде  — Алманиянең Түбән Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гастингс (Пенсильвания)
Гастингс  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Лешмир
Лешмир — Румыниянең Селаж жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Хедепер
Хедепер — Алманиянең Түбән Саксония җирендә урнашкан коммуна.
NGC 4523
NGC 4523 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
NGC 4524
NGC 4524 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Лешник
Лешник — Румыниянең Хунедоара жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
NGC 4525
NGC 4525 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Хаҗыушагы (Козан)
Хаҗыушагы (Hacıuşağı) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Адана иле Козан илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Гатфилд (Пенсильвания)
Гатфилд  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Хаҗыфакылы (Юнак)
Хаҗыфакылы (Hacıfakılı) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Конья иле Юнак илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Лештиоара
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Хезель
Хезель — Алманиянең Түбән Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Хелен (Түбән Саксония)
Хелен  — Алманиянең Түбән Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Хаҗыфейзуллаһ (Кушадасы)
Хаҗыфейзуллаһ (Hacıfeyzullah) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Айдын иле Кушадасы илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Тыркын (уен)
Тыркын  (икенче исеме «Класслар») — татар халык уены.
Тарихы
Әлеге уенны күптәннән (Аурупада урта гасырлардан ук, Россиядә XIX гасыр ахырыннан) һәм төрле кыйтгаларда уйныйлар. Һәр халыкта үз варианты сакланган. Татарча вариантның да берничә төре (атамасы) бар: «Сигез чыек» (Төмән өлкәсе Вагай районы Кәминкә авылы), «Чәкән», «Өй салу» (ТР Теләче районы, Яшел Үзән районы)  һ.б.
Уенга әзерлек
Тигез җирлек өстендә ян-яклары 2 × 4 м булган турыпочмаклык сызыла (асфальтта акбур белән, җир өстендә таяк белән). Турыпочмаклык бер яктан 2 тигез кисәккә, икенче яктан 4 тигез кисәккә («класс»ларга) бүленә. Сигезенче «класс»тан соң «ут» ясала (классның ⅓ е хәтле итеп уң якта тугызынчы турыпочмаклык сызыла (ТР Сарман районы), яки ярымәйләнә формасында ясала).
Уенның тәртибе
Чират буенча беренче уенчы кулына яссы йомры таш (яки хоккей шайбасы-алка) ала һәм аны беренче «класс»ка урнаштыра (куя, ыргыта). Бер аягында сикергәләп, беренче «класс»ка керә һәм аяк очы белән тибеп, ташны икенче «класс»ка күчерә (шудыра). Шушы тәртиптә барлык сигез (ун...) «класс»ны да үтеп чыкса, уенны икенче «класс»тан башлый (ташны икенче «класс»ка урнаштыра). Беренче «класс»ны бер аякта сикереп үтә, ташны икенче «класс»тан алып китә. Аннары өченче «класс»тан башлап китә. Әгәр дә барлык «класс»ларны үтеп чыкса, «имтихан» тапшыра: күзен йомып, «класс»ларны үтә, әгәр сызыкларга басмый үтә алса, «класс»ларга аркан борыла һәм баш аркылы ташны «класс»ларга ыргыта. Ыргыткан ташы төшеп урнашкан «класс» аның «өе» дип игълан ителә. Уен барлык «класс»лар да кемнеңдер «өе» булып беткәнче дәвам итә. Кайсы уенчының «өй»ләре күбрәк җыела – ул җиңүче була.
Уенның мәгънәсе
Баланың тормышында өйнең никадәрле әһәмиятле булуы ассызыклана. Өй - якланган урын, анда хәвеф-хәтәрдән сакланасың, рәхәтләнеп ял итә аласың, дигән төшенчә сеңдерелә.
Вәлитова
Вәлитова – татар һәм башкорт фамилиясе. Гарәп теленнән кергән «Вәлит»/«Вәлид» («бала») исеменнән ясалган. Вәлидова варианты да бар.
Татарча Википедиядә әлеге фамилияне кулланып ясалган түбәндәге мәкаләләр урнаштырылган:
Гейделберг (Пенсильвания)
Гейделберг  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Хельвезик
Хельвезик — Алманиянең Түбән Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Руая
Руая (Royas) — Франциянең Изер департаментына караган коммуна, Бьевр кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 67,31 км².
Гейлтон (Пенсильвания)
Гейлтон  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Руасар
Руасар (Roissard) — Франциянең Изер департаментына караган коммуна, Матезин-Триев кантонына карый.
Гейлтон (Пенсильвания)
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
NGC 4526
NGC 4526 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Гейлтон (Пенсильвания)
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
NGC 4526
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Руасар
Географиясе
Коммуна мәйданы — 17,11 км².
Хелльвеге
Хелльвеге — Алманиянең Түбән Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Хельмштедт
Хельмштедт — Алманиянең Түбән Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
NGC 4527
NGC 4527 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Лешу
Лешу — Румыниянең Бистрица-Несеуд жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
NGC 4527
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Лешу
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Хаҗышабан (Мерам)
Хаҗышабан (Hacışaban) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Конья иле Мерам илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
NGC 4528
NGC 4528 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Кече Мөхәммәд
Кече Мөхәммәд хан (کوچک محمد) — Алтын Урданың соңгы ханы (1428, 1432-1459), Тимер хан улы. Идарә иткән чорында Алтын Урда таркала башлый, Чыңгызхан нәселеннән чыккан ханнар илнең төрле өлешләрендә хакимиятне басып алалар, нәтиҗәдә Казан ханлыгы, Олы Урда, Себер ханлыгы, Кырым ханлыгы, Ногай Урдасы, Әбелхәер ханлыгы барлыкка килә, Рус Олысы 1480 елга кадәр Олы Урдага ясак түләргә дәвам итә.
Тарих
Кече Мөхәммәд Идегәй уллары Нәүрүз һәм Гази ярдәмендә 1428 елдан бирле Олуг Мөхәммәдкә каршы Алтын Урда тәхете өчен сугыша. Соңрак Кече Мөхәммәдне Хаҗитархан да яклый. Ул елны Идел буе төбәгендә корылык һәм ачлык булган, шуңа күрә күп морзалар Кече Мөхәммәд ягына күчкәннәр.
Ләкин кинәт Кече Мөхәммәд Нәүрүз би белән талаша һәм Нәүрүз би үз гаскәре белән Олуг Мөхәммәд ягына күчә, нәтиҗәдә Олуг Мөхәммәд хан тәхетен саклый.
1432 елда Тәкия би һәм Хәйдәр би, Олуг Мөхәммәдне калдырып, үз гаскәрләре белән Кырымга күчәләр һәм анда Туктамыш оныгы, Кәримбирде улы, Сәетәхмәткә хан тәхетенә утырырга булыша. Олуг Мөхәммәд Кече Мөхәммәд белән сөйләшүләр нәтиҗәсендә Алтын Урда бүленә: Кече Мөхәммәдкә Олы Урда калган, ләкин ул туздырылган Сарайда түгел, ә Хаҗитарханда торган.
1436-1437 елда бәкләрибәк Нәүрүз Олуг Мөхәммәд белән талаша һәм янә Кече Мөхәммәд ягына китә. Нәтиҗәдә Олуг Мөхәммәд Казан шәһәрен ала һәм анда бәйсез Казан ханлыгына нигез сала, соңрак Казан исеменнән Мәскәү кенәзлеген ике тапкыр җиңә, ә Сарай өчен көрәшми инде.
Сәйедәхмәд Кече Мөхәммәднең төп көндәше булып калган. Соңрак Сәедәхмәд түбән Иделдән Донга кадәр җирне үз хакимияте астында берләштереп, Олы Урдага нигез сала.
1459 елда Кече Мөхәммәд вафат була, аның варислары - уллары Мәхмүд һәм Әхмәд. Алтын Урда таркалган, аның баш варисы Олы Урда булып саналган.
Гейсвилл (Пенсильвания)
Гейсвилл  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
NGC 4529
NGC 4529 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Тевтон ордены
Тевтон ордены (Deutscher Orden) — католик дини- хәрби оешмасы. 12 гасыр азагында тәре яулары чагында Фәләстиндә нигез салынган. 13 гасыр — 1525 елларда Балтыйк буенда, орден тарафыннан прусслар, литвалар, поляклардан тартып алынган җирләрдә Тевто ордены дәүләте пәйда булган. Орден 1410 елда Грүнвалд сугышында тар-мар ителгән. 1466 елдан Польша вассалы. 1525 елда аның Балтыйк буендагы җирләре дөньяви Пруссия һерцоглыгына әйләндерелгән.
Русийон (Изер)
Русийон (Roussillon) — Франциянең Изер департаментына караган коммуна, Русийон кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 16,08 км².
Нәүрүз би
Нәүрүз би (ﻧﻪوﺭوﺯ ﺒﻯ) — Идегәй кече улы, Мансур би һәм Гази би бертуганы. Атасы Идегәйне үтергәннән соң, Алтын Урда хакимияте өчен сәяси-хәрби көрәштә актив катнаша. Атасын һәм абые Мансурны үтерүчеләргә үч кайтару максатыннан эш иткән.
Тарих
Нәүрүз би бертуганнары белән хакимият өчен көрәштә башта Хаҗи Мөхәммәдне, соңрак Бәрәк ханны яклый.
Ләкин Бәрәк хан 1427 елда Нәүрүз би абые Мансурны үтерә, соңрак Олуг Мөхәммәдкә җиңелә. Нәүрүз би һәм абые Гази би бертуганы Мансурны үтерү өчен үч кайтарып, Бәрәкне Могулистанда үтерә.
Баштарак Кече Мөхәммәдкә булыша, ләкин талашканнан соң, Нәүрүз би үз гаскәре белән Олуг Мөхәммәд ягына күчә һәм бәкләрибәк булды.
Нәүрүз би Кече Мөхәммәд ханның бәкләрибәге булды, ләкин Алтын Урда таркала башлый, Кече Мөхәммәд һәм Нәүрүз би реаль хакимияте тик Хаҗитархан тирәсендәге төбәктә җәелгән. Нәүрүз би алдагы язмышы билгесез.
Хаҗышейһ (Кандыра)
Хаҗышейһ (Hacışeyh) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Коҗаэли иле Кандыра илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Либан
Либан — Румыниянең Харгита жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Хельпзен
Хельпзен — Алманиянең Түбән Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Либертатя (Ботошань)
Либертатя — Румыниянең Ботошань жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Хельпзен
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Либертатя (Ботошань)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Рюй
Рюй-Монсо (Ruy-Montceau) — Франциянең Изер департаментына караган коммуна, Бургуэн-Жальё кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 10,23 км².
Гейстаун (Пенсильвания)
Гейстаун  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
NGC 4530
NGC 4530 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Гейстаун (Пенсильвания)
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.