cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Фәнзилә Сабирова
«Әкият» театрында
Театр коллективы белән Курчак театрларының халыкара фестивальләрендә — Канн (2000, Франция); Адана, Бурса, Искешәһәр, Измир (Төркия); Бакы (Азәрбайҗан); Алматы, Актүбә (Казакъстан); Самар, Уфа, Улан-Удэ, Яр Чаллы («Рабочая лошадка» фестивале) һ. б. — катнаша.
Гаиләсе
Ире Айдар (вафат), Биектау районы Бикнарат авылыннан. Кызлары: Алсу, Ләйсән, Динә.
Десятка (Чулым кушылдыгы)
Десятка — Россия территориясеннән ага торган елга. Томск өлкәсе, Кемерово өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Чулым елгасының уң ярыннан 186 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 38 км.
Еринов Грич
Еринов Грич — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Десятка (Чулым кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Чулым елгасы, Зырянское авылындагы су үлчәү постына чаклы. Кече елга бассейны — Об Иртеш кушылганга чаклы, елга бассейны — Об (өске өлеше) Иртеш кушылганга чаклы.
Еринов Грич
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Десятка (Чулым кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Чарлос-Гайтс (Монтана)
Чарлос-Гайтс  — Америка Кушма Штатларының Монтана штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Маркон
Маркон — Италиянең Венето төбәгендә урнашкан коммуна. провинциясе составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
185 (сан)
185 (йөз сиксән биш) - 184 белән 186 арасындагы натураль сан.
Чень-Тяха
Чень-Тяха — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елга Нишль-Манайн-Майта елгасының сул ярына тамагыннан 12 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 35 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об елгасы Вах елгасы кушылган урынган Нефтеюганск каласына кадәр . Кече елга бассейны — Вах, елга бассейны — (Югары) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Нортон-Шорс (Мичиган)
Нортон-Шорс  — Америка Кушма Штатларының Мичиган штатында урнашкан шәһәр.
Кече Чынлы тарихы
Бу мәкалә Кече Чынлы тарихының төп вакыйгаларының хронологиясен күрсәтүгә багышлана.
Нортон-Шорс (Мичиган)
Тарихы
Нортон-Шорс шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кече Чынлы тарихы
Барлыкка килү риваяте
Болгар каласында затлы нәселдән чыккан Фатыйма исемле бик чибәр, матур бер  хатын яшәгән. Аның гүзәллегеннән аңа караган кешенең күзләре чагыла икән. Болгар ханы Бичураның да бу хатынга күзе төшә, фәлән җирдәге Фатыйманы алып килегез, дип боера. Ире Хафизны кыйнап, типкәләп, хатыны Фатыйманы хан сараена алып киләләр. Хатын йөкле була, ханга бирелми. Фатыймага яла ягалар, зина кылдың янәсе, таш белән ыргытып, зинданга ябалар, аннан алып Кырым ханыннан килгән сәүдәгәргә сатып җибәрәләр. Фатыйманың ир, сәүдәгәрне саклап торып, сәүдәгәр белән сугышып, үлеп кала. Адашып йөдәгән килеш, урман эчендә  качып  йөргәндә  бер  картка  тап була  Фатыйма. Фатыйма шул карт янында  яшәп кала. Күпмедер вакыттан соң Фатыйма бер ир бала таба,  аңарга  Кәрим исеме кушыла. Үсеп җитеп, балигъ булгач, бу  егет  Чынлы суы буена килеп чыга.Бу урыннарның матурлыгы, табигатенең сафлыгы , гүзәллеге, борма- ланып аккан текә ярлы елга,бер ягында челтерәп агып чыккан чишмәле таулыклар, икенче ягында  урманлы хзәнлек, иген игәр өчен кулай җирләр Кәримгә бик тә ошый. Бирегә ул үзенең дусларын, фикердәшләрен дә алып килә һәм алар авыл булып яшәп китәләр. Ул заманнарда Чынлы суы буена урнашкан бу авылны  Кәрим Чынлысы дип атап йөрткәннәр. Кече Чынлы авылының халык телендә  гасырлар буена  “Кәрим Чынлысы” дип йөртелгәне мәгълүм.
Имештер Урыс патшалары дәүләт чикләрен саклауга борын – борыннан зур игътибар иткәннәр. Дәүләтнең чиге булмаса да, илнең үз эчендә фетнә чыкмагае дип хафаланулары ихтимал. 1670 елларда Стенька Разин, 1755-1756 елларда Батырша, янә 20 елдан Пугачев фетнәләре илнең үзәгеннән кубып, бөтен дәү- ләтне дер селкетә. Димәк, иминлекне саклау кирәк. Шундый максат белән илнең төрле төбәкләренә ышанычлы затларны юллаган булсалар кирәк. Имештер, бездән тугыз-ун чакрымдагы авылга зур чинлы гаскәри, ә менә безнең авылга кече чинлы гаскәри туры килгән.Шул хәлләрдән соң халык теге авылны Зур Чинлы, безнең авылны Кече Чинлы дип йөртә башлаган.Сүздә-исемдә бер генә аваз хәрефнең үзгәрүе – анысы инде аның табигый хәл... Фаразларның  икенчесе. Безнең мишәр диалектында  урыс телендә  кулланышта йөргән кайбер  сүзләр чак кына үзгәртелгән хәлдә рәхәтләнеп кулланыла. Имештер, бу очракта да шундый ук хәл икән: урысның  “целина” дигән  сүзе, XV йөзгә хәтле  чирәм хәлендә яткан җиргә бик тә туры килгән, Цильна сүзе әнә шуннан алынган... Кече Чынлы авылына  кайчанрак нигез  салынуы да беркадәр  бәхәсле.
I версия. Кече Чынлы,Тау ягына урнашкан булса да, Болгарга якын гына.Ул Болгар дәүләте заманнарында ук  булганга  охшый. Зур сәүдә юлы, имештер, безнең авыл аркылы уза торган булган. Ә Болгар дәүләте җимерелгәч, төрле тарафларга таралган халыкның бер өлеше шул авылга барып төпләнгән.Авыл шул заманда зураеп һәм ныгып калган. Болгарга хаҗ кылырга  барган шикелле, безнең төбәктән бабайларга зыярәт кылырга баручылар авыл очындагы  “Торна” елгасы буенда ял иткән, бу күренеш безнең заманнарга чаклы сакланган.Мосафирлар йөргән юлның Кала юлы дип аталуы тикмәгә түгелдер. II версия. Кече Чынлы авылына XVI йөзнең ахыры - XV йөзнең башында, Казан ханлыгы заманында нигез салынган. Беренче булып килүче кешеләр, инешнең сул як ярында калкурак урын табып, шунда төпләнеп калганнар, бу тирәдә чишмәләр дә ишлерәк булгандыр.Һәрхәлдә Голдыр кизләве дигәне  әле дә сөендерә авылдашларны. Инешнең сөзәгрәк булган уң ярына йортларны соңрак сала башлаганнардыр... III версия. Кече Чынлыга бары тик XVII йөзнең ахыры  XVIII йөзнең башында  гына килеп урнашканнар. Тик алар, инешнең биек ярын сайламыйча, карсак ярын яшәү өчен кулайрак күргәннәр. Авылның уртасында   үзенең  шифалы  һәм татлы  суы  белән  дан  тоткан“ Голдыр кизләве”, авыл  халкын  үзенең  суы  белән  тәэмин  иткән, аның  тарихы  мондый. Моннан  гасырдан да артык  еллар  элек  авылда  Алиулла атлы  карт яшәгән. Әлеге чишмәне даими рәвештә әрчеп-чистартып торган, хәтта әле аңа бура да корыштырган – тәмам кое сыйфатына китергән. Тик менә бәла агач башыннан йөрми, кеше башыннан йөри шул: буранлы көннәрнең берсендә, аягы таеп, бурасы эченә үзе төшеп киткән икән... Алиулла бабай бераз гырылдабрак сөйләшә торган кеше булган.
Шул фаҗигале хәлдән соң кешеләргә аның тавышы ишетелгән сыман тоелган. Халык озак баш ватып азапланмаган – чишмәгә тоткан да “Голдыр кизләве”,- дип исем биргән. Кое суының тирәнлеге җиде метрга  җитә,дип сөйлиләр. Ничәмә – ничә буын авыл- дашларга шифалы суын эчергән Голдыр кизләве әле  киләчәктә дә ул суын  һич- кемнән кызганмас. Безнең авыл халкы борынгыдан бирле  чишмәгә, яки  Голдыр кизләвенә сыенып яшәгән, һәр нәселдән – төптән яшьләр башка чыгып, йортны мөмкин кадәр чишмәгә якын куярга тырышкан. Бу хәл Кече Чынлы  мишәрләренең уңган-булган халык икәненә  бер дәлил.Авылда коелар бик күп булса  да, бер генә коеның суы да  Голдыр бабай кизләвенең суына  тиңләшә алмаган. Кече Чынлы авылы матур урынга урнашкан. Аны урталай бүлеп, Чынлы елгасы ага. Моннан тыш, Торна елгасы,  Диңгелди  һәм  Садыйк  елгалары  бар. Авыл бик  зур  булганга,  аны  Түбән  оч,  Урталык,  Югары  оч,  Аргы  һәм  бирге якларга бүлеп  йөртәләр. Авылның бер басуын Пугачев кыры дип атыйлар.Монда Емельян Пугачев гаскәре Белән ял итәргә туктаган, дип сөйлиләр. Мамай исемле бер кеше шунда яшәгәнгә, бер басу Мамай кыры дип аталган. Авыл эчендә бер калкулык  Әтәч тавы (Куцат тавы) дип йөртелә. Бер күперне Хатыйп күпере  дип әйтәләр.Ул күпер Хатыйп  исемле кеше колхоз рәисе булганда төзелгән.
XX гасыр
1920 елда  Татарстан  Автономияле  Совет  Соөиолистик  Республикасы  (ТАССР) төзелгәч, Кече  Чынлы  авылы  да  ТАССРга  кушыла. 1930 елның  яз  башында  авылда  15  хуҗалык  берләшеп  колхоз  оешкан.1934 елда биш колхоз булып  исәпләнгән. Илленче елларда  колхозларны  берләштерәләр һәм  бер  “Гигант” колхозы гына  булып  кала. Ә 1959  елда  “Цильна”  дип  атала  башлый.
Танылган шәхесләр
Минем туган  авылым  атаклы  шәхесләргә  дә бай. Ул тәрҗемәче, язучы Кыям  Миңлебаев, язучы Рушания Арсланова, Камал  театры  артисты Ринат Тәҗетдинов,  педагогика  фәннәре докторы Хөснетдинов Җәүдәт,Хөснетдинов Мансур, Замалетдинов  Рәдифләрне биргән  авыл. Авыл шулай  ук  фән  эшлеклеләрен:Алимов  Азат Миргасим улы-ветеринария  фәннәре докторы, Исхакова Әнисә Ханиф  кызы-Татарстан  фәннәр  академиясенең Г.Ибрагимов исемендәге Тел һәм әдәбият институтының  өлкән фэнни  хезмәткәре,Җәмдиханова  Фәния Зартдин кызы – медиөина фәннәре докторы, профессор һәм  башка  бик  күпләрне  санап була. Барысы да  тормышка  путевканы  Кече  Чынлыда  алганнар.
Владиславув (гмина Уязд)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Дереичи (Бозкыр)
Дереичи (Dereiçi) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Конья иле Бозкыр илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Брусничный (Коми)
Брусничный (Брусничный) — Коми Республикасының Княжпогост районында урнашкан авыл.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: комилар (44%), руслар (42%), украиннар (7%), белоруслар (5%).
Кампозилвано (Җенова)
Кампозилвано — Италиянең Лигурия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Меркез Гөзеҗик (Дивриги)
Меркез Гөзеҗик (Merkez Gözecik) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Сивас иле Дивриги илчесенә караган бер авыл (köy).
Чубра
Чубра — Болгариянең Бургас өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Эпиблефарон
Эпиблефарон Азиянең төп халкында бик еш очрый һәм аны сирәк очраган тумыштагы кабак бөгелүе белән бутарга ярамый.
1.    Билгеләре
•      Кабакларның алгы  кырые буенча тиренең өстәмә ятма җыерчыгы һәм керфекләрнең асма юнәлеше,  аеруча кабакның эчке өлешендә. (рәс. 3.4а, б).
•      Тире җыерчыгын  аска тартканда керфекләр һәм кабак кырые гадәти торышны ала (рәс. 3.4в).
2.   Күпчелек  очракта дәвалау таләп ителми, чөнки эпиблефарон үз-үзеннән вакыт белән юкка чыга. Нык очракларны тире белән мускул буен кисеп тире җыерчыгын кимерчәк тәлинкәсенә  беркетеп төзәтәләр (Һотц операциясе - рәс. 3.4г, д, е).
Мартий
Географиясе
Коммуна мәйданы — 10,20 км².
Кичик Әмили
Кичик Әмили (Kiçik Əmili ) — Әзербайҗанның Гәбәлә районына караган авыл.
Молине (коммуна)
Молине — Франциядә урнашкан коммуна, Овернь — Рона — Альплар регионы Алье департаментында урнашкан.
Хонсю
Хонсю (本州 Хонсю: ), Хондо (хәзер сирәк куллана), Ниппон (хәзер сирәк куллана) — Япон архипелагының иң зур утравы.
Утрау озынлыгы — 1300 км, киңлеге 50 кмдан 230 кмга кадәр үзгәрә. Тулы мәйданы 230 500 км² тәшкил итә (Япониянең 60 %-ын). Хонсю утравы Бөекбритания утравыннан зуррак.
Хонсю утравында Япониянең иң зур шәһәрләре урнашкан: Токио, Иокогама, Осака, Киото, Хиросима һ. б. Утрауда шулай ук мәшһүр Фудзи вулканы урнашкан.
Желна
Желна — Румыниянең Бистрица-Несеуд жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
186 (сан)
186 (йөз сиксән алты) - 185 белән 187 арасындагы натураль сан.
Флагстад (кратер)
Флагстад — Венера планетасының 54.3°N, -18.9°W координаталары буенча урнашкан, диаметры якынча 39,2 километр озынлыкта булган кратеры.
Исеме
Флагстад кратеры Кирстен Флагстад хөрмәтенә аталган.
Биркхайм
Биркхайм — Алманиянең Рейнланд-Пфальц җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Лозервиль
Лозервиль — Франциянең Югары Гаронна департаментында урнашкан коммуна.
Данбартон (Нью-Гэмпшир)
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Хойна (Вонгровецкий повяты)
Хойна  — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Сөгүтлер (Шенкая)
Сөгүтлер (Söğütler) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Эрзурум иле Шенкая илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Морелова-Яха
Морелова-Яха — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә ага. Елга  ? елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 47 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Түбән Об бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Асбассейн юк, елга бассейны — Пур.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Аугустувек
Аугустувек — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(2205) Глинка
(2205) Глинка  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1973 елның 27 сентябрендә Черных Л. И. тарафыннан Кырым обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1973 SU4» саналган.
NGC 2127
NGC 2127 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Ерман Врх
Ерман Врх — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Маростика
Маростика — Италиянең Венето төбәгендә урнашкан коммуна. провинциясе составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Черчилль (Монтана)
Черчилль  — Америка Кушма Штатларының Монтана штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Черчилль халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Ньюайго (Мичиган)
Ньюайго  — Америка Кушма Штатларының Мичиган штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Ньюайго шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Коссе
Коссе — Франциянең Ньевр департаментында урнашкан коммуна.
Хойни (Великопольское воеводалыгы)
Хойни  — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Майма (балык)
Майма (Phoxinus phoxinus) — карплылар гаиләсендәге вак төче су балыгы. Аурупа белән Себер сулыкларында киң таралган.
Аның озынлыгы 10-12 см, авырлыгы 15 г. Төсләре соры аллы-гөлле ялтырап тора. Тәңкәләре вак кына. Яшәвенең икенче елында җенси җитлегә. Май — июньдә су температурасы 8-12 °C булганда уылдык чәчә. Үрчемлелеге 0,2-2,5 мең бөртек уылдык. 5-6 ел яшиләр.
Суүсем, кортлар, бөҗәк белән туклана.
Владиславув (Згерский повяты)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Эгут-Ягун
Эгут-Ягун — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елга Тром-Юган елгасының уң ярына тамагыннан 160 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 29 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об елгасы Вах елгасы кушылган урынган Нефтеюганск каласына кадәр . Кече елга бассейны — Вах, елга бассейны — (Югары) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
187 (сан)
187 (йөз сиксән җиде) - 186 белән 188 арасындагы натураль сан.
Меркез Еникөй (Кангал)
Меркез Еникөй (Merkez Yeniköy) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Сивас иле Кангал илчесенә караган бер авыл (köy).
Кампозилвано (Тренто)
Кампозилвано — Италиянең Трентино-Альто-Адиҗе төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Кампозилвано Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Чукарка
Чукарка — Болгариянең Бургас өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Дерекады (Мустафакемалпаша)
Дерекады (Derekadı) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Бурса иле Мустафакемалпаша илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Марьёль-Везон
Географиясе
Коммуна мәйданы — 8,19 км².
Искәрмәләр
Марьёль-Везон
Тумыштагы бөгелү
Аскы кабакның бөгелүе
Аскы кабакның бөгелүе аскы кабак ретракторы апоневрозының дөрес булмаган үсеше белән бәйле.
1.     Билгеләре
•      Бөтен аскы  кабакның һәм керфекләрнең бөгелүе белән аскы кабакның җыерчыгы булмау (рәс.  3.5).
•      Кабакның астына  басым ясаганда ул күз алмасыннан тулысынча аерыла.
2.     Дәвалау. Һотц операциясе.
Сабирова
Сабирова — фамилия.
Зур Торомка
Зур Торомка — Россия территориясеннән ага торган елга. Архангельск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Пинега елгасының сул ярыннан 156 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 10 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Вага елгасы. Кече елга бассейны — Төньяк Двина, Вычегда һәм Кече Төньяк Двиналар кушылган урыннан түбәнрәк, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Бирленбах
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Флоренц (кратер)
Флоренц — Венера планетасының 15.2°N, -85°W координаталары буенча урнашкан, диаметры якынча 10,5 километр озынлыкта булган кратеры.
Исеме
Флоренц кратеры инглиз хатын-кыз исеме хөрмәтенә аталган.
Жена (Румыния)
Жена — Румыниянең Тимиш жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Аугустувка (Мазовия воеводалыгы)
Аугустувка  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Шакирҗан Мөхәммәтҗанов
Александр Матросов яки Шакирҗан Мөхәммәтҗанов — дошман амбразурасын үз тәне белән каплаган Советлар Берлеге Каһарманы. Рәсми версиягә күрә исеме: Александр Матвей улы Матросов, ләкин яңа версияләр буенча Александр Матросов исеме артында Урал егете Шакирҗан Мөхәммәтҗанов торуы билгеле.
Рәсми версия
Рәсми чыганаклар буенча Александр Матвей улы Матросов 1924 елның 5 февралендә Украинаның Екатеринослав (хәзерге Днепропетровски) шәһәрендә туган. Кече яшьтән үк ятим калып, Ульян өлкәсенең Иваново һәм Мәләкәс балалар йортларында тәрбияләнгән, 7 сыйныфтан соң Уфа хезмәт колониясендә тәрбияче ярдәмчесе булып эшләгән. 1942 елның сентябрендә ул Оренбур ягындагы Краснохолм пехота училищесында укый башлый. Әмма укуын тәмамлый алмый, 1943 елның гыйнварында ук курсантлар Калинин фронтына җибәрелә. Анда Сталин исемендәге 91-нче аерым Себер бригадасының икенче укчылар батальонында хезмәт итә башлый.
1943 елның 27 февралендә 2-нче батальонга Псков өлкәсенең Локнян районы Чернушки авылындагы терәк пунктка һөҗүм итәргә дигән бурыч йөкләнә. Яугирләр урман аша үтеп аланга чыгуга, дошманның пулемет уты астына эләгәләр. Беренче пулеметны автоматчылар төркеме эштән чыгара, икенчесен дә туктатуга ирешәләр. Әмма өченче дзоттан атучы пулемет авылга керергә мөмкинлек бирми. Шул вакыт Александр Матросов Петр Огурцов белән дзотка таба шуыша башлыйлар. Дзотка якынлашканда, Огурцов каты яралана, Матросов юлын үзе генә дәвам итә. Ул амбразурага якынрак килеп ике граната ыргыта. Пулемет тынып кала. Яугирләр һөҗүмгә ташлануга, ул тагын ут ача. Шулчак Матросов сикереп торып дзотка ыргыла һәм амбразураны каплый. Шулай итеп, ул гомере бәрабәренә хәрби бурычны үтәргә ярдәм итә. 1943 елның 19 июнендә аңа Советлар Берлеге каһарманы дигән исем бирелә. Матросов батырлыгы дәреслекләргә совет ватанына мәхәббәт, куркусызлык, каһарманлык билгесе булып кереп кала.
Альтернатив версия
1988 елда «Башкортстан» газетасы журналисты Рәүф Насыйров Александр Матросовның чын исеме кем булуы, аның кайда туып үсүе белән кызыксына башлый. Татарстанда язучы Шаһинур Мостафин да Матросовның батырлыгы һәм матросовчылар турында бик күп эзләнүләр алып бара. Аларның версияләре буенча Матросовның Башкортстанның Учалы районы Кунакбай авылында туып-үскән Шакирҗан Юныс улы Мөхәммәтҗанов булуы ачыклана.
(3267) Гло
(3267) Гло  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1981 елның 3 гыйнварында Эдвард Боуэлл тарафыннан Андерсон-Меса обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1981 AA» саналган.
Ернея Вас
Ернея Вас — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кичик Пирәлли
Кичик Пирәлли (Kiçik Pirəlli ) — Әзербайҗанның Гәбәлә районына караган авыл.
Ирек Сабиров
Ирек Сабиров, Ирек Нәгыйм улы Сабиров (1950 елның 14 апреле, СССР, РСФСР, ТАССР, Дөбъяз районы, Мәмдәл — 2020 елның 20 октябре, РФ, Чиләбе өлкәсе, Яманъелга) — татар шагыйре, публицист, инженер, муниципаль җитәкче, Татарстан Язучылар берлеге әгъзасы (2002), Россия Федерациясе Язучылар берлеге әгъзасы (2003), Россия Федерациясе Журналистлар берлеге әгъзасы (2004), Татарстан Республикасының Атказанган мәдәният хезмәткәре (2008), Чиләбе өлкәсе Яманъелга муниципаль районының Шәрәфле гражданы (2010), Яманъелга районы «Элегия» әдәби берләшмәсе җитәкчесе (2000 елдан), Акмулла исемендәге Чиләбе өлкә әдәби берләшмәсе киңәшчесе (1996 елдан), Чиләбе өлкәсе татар конгрессы рәисе урынбасары (2004 елдан), Чиләбе өлкәсе губернаторы каршындагы Дәүләтнең милли сәясәтен гамәлгә ашыру комиссиясе әгзасы (2016 елдан).
Тәрҗемәи хәле
И. Сабиров 1950 елның 14 апрелендә Татарстан АССР Дөбъяз (1963 елдан Яшел Үзән, 1965 елдан Биектау) районының Мәмдәл авылында җиде балалы укытучылар гаиләсендә алтынчы бала булып туган. Ямьле табигать, бай китапханә, рәсем ясау, язу-сызу, музыка коралларында уйнау белән шөгыльләнүче апа-абыйлары – аның холкын формалаштыруга йогынты ясаган: кече яшьтән ул шигырь язып, рәсемнәр ясап карый башлаган. Тукай, Такташ, Җәлил биографияләрен укып, аларның язмышын, фикер йөртү рәвешен өйрәнгән. Мәмдәл урта мәктәбен алтын медаль белән тәмамлап, Казан химия-технология институтына (2010 елдан Казан илкүләм тикшеренү технология университеты) керә һәм беренче шигырьләрен әлеге вузның күптиражлы «Кировец» газетында бастыра башлый. 1973 елда, дипломлы белгеч булып, юллама буенча Чиләбе өлкәсенең Яманъелга каласында «Сигнал» заводында эшли, мастерлыктан алып баш инженер (1990) дәрәҗәсенә җитә, шул ук вакытта шигырьләр һәм мәкаләләр язуын дәвам итә. Туган теле белән беррәттән рус телендә дә язып карый, тәҗрибәле рус шагыйрьләре тарафыннан хуплау алгач, алары да матбугатта чыга башлый.
Хезмәт юлы
1988 елда Чиләбе өлкә татар-башкорт мәдәният үзәген (бүген «Татар һәм башкорт мәдәни үзәге») оештыруда катнаша. 1989 елда үзенең Яманъелга шәһәрендә татар милли-мәдәни үзәге оештырып, аны ун ел җитәкли, һәм бүгенге көндә дә үзен аның җаваплы кураторы дип саный. 1990 елда Рөстәм Вәлиев, Салисә Гәрәева, Шиһаб Айбулатовлар белән бергә татар телендә «Дуслык», башкорт телендә «Туган як» газеталарын чыгара башлауны оештыра. 1996—1997 елларда бу газеталарның баш редакторы вазыйфасын үти.
1998 елда Яманъелга шәһәре администрациясенә эшкә чакырыла һәм 1999 елда шәһәр башлыгының социаль-мәдәни үсеш буенча урынбасары итеп билгеләнә. 2002 елдан 2017 елгача – Яманъелга муниципаль районы башлыгының икътисад, сәнәгать сәясәте, сәүдә һәм инвестиция мәсьәләләре буенча урынбасары. 2003—2004 елларда РАНХиГСның Чиләбе филиалында «дәүләт һәм муниципаль идарә» программасы буенча профессиональ белем ала. 2017—2018 елларда Ирек Сабиров — шәһәр җирлегенең (штб) башлыгы.
Иҗаты
Чиләбе өлкәсендә яшәү чорының беренче әсәре – «Алёша» хикәясе – 1973 елда «Новая жизнь» Яманъелга шәһәре газетасында дөнья күрә. Шуннан соң Ирек Сабировның шигырьләре Чиләбе өлкәсе, Татарстан һәм Башкортстан газета-журналларында чыгып тора. Публицистик материаллар да яза. Татар һәм башкорт шагыйрьләрен (Б. Рәфыйков, Х. Мөдәррисова, С. Гәрәева, З. Салихова, Р. Шәгалиев) русчага тәрҗемә итә.
Ирек Сабиров мәгариф оешмаларында, китапханәләрдә, мәдәният йортларында әдәбият-шигърият сөючеләр, китап укучылар белән (Яманъелга, Уел, Эткүл, Коншак, Нәзепетровск районнары, Троицк, Магнитогорск, Чиләбе, Югары Өфәле, Златоуст һ. б.) даими һәм регуляр очрашып тора, үзенең иҗаты белән таныштыра, татар шигърияте темаларына лекцияләр белән чыгыш ясый. Акмулла исемендәге әдәби берләшмә әгъзаларының иҗатын анализлый, рецензияләр һәм чыгарган китапларына кереш сүзләр яза, китап укучыларны җәлеп итү чараларын күреп тора.
2020 елның 20 октябрендә вафат.
Данбери (Нью-Гэмпшир)
Данбери  — Америка Кушма Штатларының Нью-Гэмпшир штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Мартеллаго
Мартеллаго — Италиянең Венето төбәгендә урнашкан коммуна. провинциясе составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Лонаге
Лонаге — Франциянең Югары Гаронна департаментында урнашкан коммуна.
188 (сан)
188 (йөз сиксән сигез) - 187 белән 189 арасындагы натураль сан.
Сөгүтлү (Мидьят)
Сөгүтлү (Söğütlü) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Мардин иле Мидьят илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Нью-Балтимор (Мичиган)
Нью-Балтимор  — Америка Кушма Штатларының Мичиган штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Нью-Балтимор шәһәре  елда нигезләнгән.
Шеперд (Монтана)
Шеперд  — Америка Кушма Штатларының Монтана штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Шеперд халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Владиславув (Кутновский повяты)
Владиславув  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Флутра (кратер)
Флутра — Венера планетасының 68.4°N, -112°W координаталары буенча урнашкан, диаметры якынча 6 километр озынлыкта булган кратеры.
Исеме
Флутра кратеры албан хатын-кыз исеме хөрмәтенә аталган.
Крю-ла-Виль
Крю-ла-Виль — Франциянең Ньевр департаментында урнашкан коммуна.
Кампозоналдо (Форли-Чезена)
Кампозоналдо — Италиянең Эмилия-Романья төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Кампозоналдо Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Хойник (Великопольское воеводалыгы)
Хойник  — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Сабир Җиһаншин
Җиһаншин Сабир Шәяхмәт улы (28 август 1924 ел — 4 октябрь 2018 ел) — фирка, дәүләт һәм җәмәгать эшлеклесе, галим-педагог, югары мәктәп укытучысы. 1971-1985 елларда Башкорт АССРның мәгариф министры. Бөек Ватан сугышында катнашучы. Педагогия фәннәре кандидаты (1969), доцент (1985). Октябрь Революциясе, II дәрәҗә Ватан сугышы, Хезмәт Кызыл Байрагы, «Мактау Билгесе» һәм III дәрәҗә Дан орденнары кавалеры.
Биографиясе
Сабир Шәяхмәт улы Җиһаншин 1924 елның 28 августында хәзерге Башкортстанның Учалы районының Мансур авылында алтын юучы гаиләсендә туган. Башлангыч белемне үз авылы мәктәбендә ала, шуннан соң Ильинка җидееллык, Учалы урта мәктәпләрендә укый.
1942 елда урта мәктәпне тәмамлауга, 18 яше дә тулмаган егет Бөек Ватан сугышына алына һәм Воронеж, Дала, 3-нче Украина фронтларында фашист илбасарларына каршы алышларда героик сугыша, сугышчы иңенә төшкән иң авыр сынауларны ул Курск дугасында, Днепрны аша чыкканда кичерә.
Шиварово
Шиварово — Болгариянең Бургас өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Сабир Җиһаншин
Биографиясе
Фашистар белән каты алышларның һәркайсында Сабир Җиһаншин авыр яралана. Шул сәбәпле тупчы хәрби хезмәттән бушатыла һәм 1944 ел башларында туган авылына кайтып төшә. сугышта күрсәткән каһарманлыгы өчен ул II дәрәҗә Ватан сугышы, III дәрәҗә Дан орденнары, дистәләгән медальләр белән бүләкләнә.
Шиварово
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сабир Җиһаншин
Биографиясе
сугыштан соңгы елларда мәктәпләр укытучы кадрларына зур кимчелек кичерә. Урта белемле Сабир Җиһаншин мәктәпкә эшкә чакырыла. Аның укытучы булу теләге фронтта ук уяна. сугышка кадәр укытучы булып эшләгән рота, взвод командирлары егеткә көчле тәэсир иткән була. Элек фронтовик Ильинка, Таңгатар мәктәпләрендә укытучы булып эшли, Учалы урта мәктәбендә тарих укытучысы, директор вазифаларын башкара. Шул чакта югары педагогик уку ихтыяҗы килеп туа һәм Сабир Шәяхмәт улы Магнитогорск педагогия институтының тарих факультетын яныннан торып белем ала. Бу елларда ул ал-ял белми эшли, күп укый. Сугышчы педагог җитәкчелегендә Учалы урта мәктәбе районда алдынгы булып таныла, күмәк укыту-тәрбия эшенең шактый күрсәткечләре буенча зур эшлекле яулый.
Эшкә сәләтле, кешеләр белән тиз аралаша һәм уртак тел таба хәбәрдар тырыш хезмәткәрне тиз күрәләр. 1954 елда С. Ш. Җиһаншин Учалы район Советы башкарма комитеты рәисе урынбасары итеп сайлана, ары 1958 елда фирка район комитетының идеология буенча секретаре вазифасын башкара. 1958-1960 елларда Учалы төзелеш трсы фирка оешмасы сәркәтибе булып эшли. 1960 елда Сабир Җиһаншин тагын педагогик хезмәткә кайта һәм Учалы шәһәренең 1-се урта мәктәбе директоры итеп тәгаенләнә.
Кая һәм кем генә булып эшләмәсен, Сабир Шәяхмәт улы Җиһаншин һәр чак барлык көчен, белемен, вакытын коллективның эшкә сәләтлеген күтәрүгә туплый, актив ярдәмчеләр һәм үз хезмәтен яратып башкаручылар тәрбияли. Аның үзенең дә кешеләрне күрә аңлау, эшне иҗади оештыру сифаттары, тәҗрибәсе арта, яңа күнекмәләрне үзләштерә.
Шуларны исәпкә алып, Сабир Шәяхмәт улы Җиһаншин 1963 елда Башкортстан укытучылар белемен камилләштерү институты директоры итеп тәгаенлиләр. Менә шунда инде укытучылар, мәктәп директорлары, район һәм шәһәр җитәкчеләре белән эшли аңлау сәләте, педагогик осталык һәм күнекмәләр аңа институт коллективының эшенә юнәлеш бирергә, җөмһүрият мәктәпләренә эшлекле ярдәм күрсәтергә, бының өчен алдынгы укытучылар һәм мәктәпләрнең тәҗрибәсен өйрәнеп, гомумиләштереп таратуга оста җитәкчелек итәргә мөмкинлек бирә. Шул чакта институтның турыдан катнашлыгында аерым предметлар, тәрбия эшенең юнәлешләре буенча җөмһүрият конференцияләр, семинарлар, киңәшмәләр еш үткәрелә, мәктәпләргә зур ярдәм күрсәтелә.
Сабир Җиһаншин һәр эшләгән урынында багана-журналлар өчен мәкаләләр язуга һәрвакыт җитди карый, анда коллективның уңышларын, чираттагы бурычларын тулы яктыртырга ынтыла. Вакыты бик тар булуга карамастан, гадәттә, мәкаләне үзе яза.
Озёрная (Озерка кушылдыгы)
Озёрная — Россия территориясеннән ага торган елга. Орловкая өлкәсе, Тула өлкәсе, Калуга өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Озерка елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 13 км.
Сабир Җиһаншин
Биографиясе
1967-1969 елларда С. Ш. Җиһаншин партиянең Уфа шәһәр комитетында җаваплы вазифа башкара. Шунда аның бай педагогик тәҗрибәсе, кул астындагы материаллары гыйльми исем алу өчен саклану язарга теләк тудыра, һәм 1969 елда ул Мәскәүдә Педагогия фәннәре академиясенең гыйльми советында «Балаларның ихтыяр булуын искәртү» темасына диссертациясе уңышлы яклый.
1971 елның маенда Сабир Шәяхмәт улы Җиһаншин Башкортстан халык мәгарифе министры итеп үрләтелә. Бу вазифаны ул 1985 елның февраленә кадәр, ягъни ун дүрт ел барча, намуслы башкара.
Озёрная (Озерка кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Ука бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Ука елгасы кушылдыклары бассейны Мукшы елгасы кушылганчы, елга бассейны — Ока.
Меркез Калканҗы (Рефахие)
Меркез Калканҗы (Merkez Kalkancı) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Эрзинҗан иле Рефахие илчесенә караган бер авыл (köy).
Озёрная (Озерка кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Сабир Җиһаншин
Биографиясе
1985 елдан педагогия фәннәре кандидаты Башкорт дәүләт педагогия институтында доцент вазифасын башкара, мәктәпкә идарә итүне фәнни оештыру кафедрасында эшли.
Сабир Җиһаншин 2018 елның 4 октябрендә Уфа шәһәрендә вафат булды.
Александровски (Татарстан)
Александровский — Татарстан Республикасының Лаеш районындагы поселок.
Халык саны — 281 тирәсендә. Почта индексы — 422613.
Тарих
1910-елларда нигезләнгән.
Демография
Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): руслар.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.1 °C.
NGC 2128
NGC 2128 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Хоккайдо
Хокка́йдо (北海道, Хоккайдо — «төньяк диңгез юлы») — зурлыгы буенча Япониянең икенче утравы. 1859 елга кадәр Мацумаэ дип аталган иде.
Мәйданы — 83 456,38 км². Халык саны — 5 598 776 кеше. Хоккайдода 35 шәһәр, 129 шәһәрчек, 21 авыл һәм 69 район бар.
Тын океан һәзм аның Япон һәм Охота диңгезләре белән юыла. Хоккайдо катлаулы шәкелгә ия. Рельеф, нигездә, таулы, иң биек ноктасы 2290 м. Хәрәкәттәге янартаулар бар. Җир тетрәүләр еш була. Ташкүмер, күкерт, тимер рудасы чыганаклары бар.
Уртача муссонлы климат. Гыйнварның уртача температурасы -3°…-11°С, июльнеке +17…+21°С. Елга 800–1500 мм явым төшә. Көзен тайфуннар була. Елгалар күп сулы, һидроэнергиягә бай. Хоккайдо мәйданының 60% урман. Эре шәһәрләр — Саппоро, Һакодате.
Сармандай
Сармандеевка — Башкортстанның Бишбүләк районында урнашкан авыл.
ᴨyчтьı индексы — 452045, — 80212840006.
Машран
Машран (Macheren) — Франциянең Мозель департаментына караган коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 16,95 км².
Кюсю
Кюсю́ (九州) — Зурлыгы буенча Япон архипелагының өченче утравы.
Бирнбах
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Баба (Мазовия воеводалыгы)
Баба  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Пьерфит-сюр-Луар
Пьерфит-сюр-Луар — Франциядә урнашкан коммуна, Овернь — Рона — Альплар регионы Алье департаментында урнашкан.
(316) Гоберта
(316) Гоберта  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1891 елның 8 сентябрендә Огюст Шарлуа тарафыннан Ницца обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «ук әлеге атамасы» саналган.
Еровська Вас
Еровська Вас — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
189 (сан)
189 (йөз сиксән тугыз) - 188 белән 190 арасындагы натураль сан.
Еровська Вас
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Огневка (Алтай Республикасы)
Огневка (Огневка) — Алтай Республикасының Усть-Кокса районында урнашкан авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Кыш озын һәм суык. Җәй кыска һәм кызу була. Июль һәм август айларында еш яшен яшнәүләр күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: алтайлар (9%), руслар (89%), казакълар (2%).
Дерекапы (Тортум)
Дерекапы (Derekapı) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Эрзурум иле Тортум илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Массанцаго
Массанцаго — Италиянең Венето төбәгендә урнашкан коммуна. провинциясе составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Көтүклү
Көтүклү (Kötüklü ) — Әзербайҗанның Гәбәлә районына караган авыл.
Мородото-Яха
Мородото-Яха — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә ага. Елга  Надосале-Хадыта елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 29 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Түбән Об бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Асбассейн юк, елга бассейны — Пур.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Хойники (Великопольское воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Кампозопрано (Җенова)
Кампозопрано — Италиянең Лигурия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Кампозопрано Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Шомат (Монтана)
Шомат  — Америка Кушма Штатларының Монтана штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Сикоку
Сикоку (四国) — Япониянең иң зур дүрт утравы арасында мәйданы һәм халык саны буенча иң кечкенәсе. Мәйданы — 18 803,68 км². Халык саны — 4 141 955 кеше.
Шомат (Монтана)
Географиясе
Шомат халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Сикоку
Сикоку Сицилия утравыннан зуррак.
Шомат (Монтана)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Лонак
Лонак — Франциянең Югары Гаронна департаментында урнашкан коммуна.
190 (сан)
190 (йөз туксан ) - 189 белән 191 арасындагы натураль сан.
Нью-Баффоло (Мичиган)
Тарихы
Нью-Баффоло шәһәре  елда нигезләнгән.
Эй-Ай-Ягун
Эй-Ай-Ягун — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елга Энтль-Ими-Ягун елгасының уң ярына тамагыннан 192 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 15 км.
Нью-Баффоло (Мичиган)
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Эй-Ай-Ягун
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об елгасы Вах елгасы кушылган урынган Нефтеюганск каласына кадәр . Кече елга бассейны — Вах, елга бассейны — (Югары) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Владиславув (Ленчицкий повяты)
Владиславув  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Фосси (кратер)
Фосси — Венера планетасының -2°N, -188.7°W координаталары буенча урнашкан, диаметры якынча 30,4 километр озынлыкта булган кратеры.
Исеме
Фосси кратеры Дайан Фосси хөрмәтенә аталган.
Жериштя
Жериштя — Румыниянең Горж жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Меганж
Меганж (Mégange) — Франциянең Мозель департаментына караган коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 4,96 км².
Меркез Караҗаөрен (Шаркышла)
Меркез Караҗаөрен (Merkez Karacaören) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Сивас иле Шаркышла илчесенә караган бер авыл (köy).
Ерчин
Ерчин — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Ябылчево
Ябылчево — Болгариянең Бургас өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Ерчин
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Медуна-ди-Ливенца
Медуна-ди-Ливенца — Италиянең Венето төбәгендә урнашкан коммуна. провинциясе составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Сөгүтлү (Нусайбин)
Сөгүтлү (Söğütlü) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Мардин иле Нусайбин илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Данвилл (Нью-Гэмпшир)
Данвилл  — Америка Кушма Штатларының Нью-Гэмпшир штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
NGC 2129
NGC 2129 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Куланж-ле-Невер
Куланж-ле-Невер — Франциянең Ньевр департаментында урнашкан коммуна.
Бирресборн
Бирресборн — Алманиянең Рейнланд-Пфальц җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Хойно (Калиский повяты)
Хойно  — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Көнгерка (Чусовая кушылдыгы)
Көнгерка — Россия территориясеннән ага торган елга. Свердловск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Чусовая елгасының сул ярыннан 489 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 18 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Чусоваяелгасы, инештән Ревда каласына чаклы, Ревда елгасын һәм Ново-Мариинск сусаклагычыннан сыккан елганы кертмичә. Кече елга бассейны — Чулман кушылдыклары бассейннары, Агыйдел кушылганга чаклы, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Салиньи-сюр-Рудон
Салиньи-сюр-Рудон — Франциядә урнашкан коммуна, Овернь — Рона — Альплар регионы Алье департаментында урнашкан.
191 (сан)
191 (йөз туксан бер) - 190 белән 192 арасындагы натураль сан.
Яак (Монтана)
Яак  — Америка Кушма Штатларының Монтана штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Фудзияма
Фудзияма, Фудзи, (富士山, ) — Япон утравы Хонсюда, Токиодан 90 километр ераклыкта урнашкан вулкан. Елның җылы вакытында монда менәргә була.
(3018) Годива
(3018) Годива  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1982 елның 21 маенда Эдвард Боуэлл тарафыннан Андерсон-Меса обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1982 KM» саналган.
Бабець-Венчанки
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Австрия архитектурасы
Австрия архитектурасы
Борынгы Рим Чоры
Борынгы Рим корылмалары ясала башлаганнан соң, Австрия архитектурасы килеп чыга. Римлыларга император Октавиан Август хәзерге Австрия җирләренең күп өлешен алып, Рим гарнизоннары өчен берничә крепость төзегәннәр. Алар арасында:
Башта төзелеш типик булган. Җирле таш һәм кирпеч төзелеш материаллары булып хезмәт итәләр. Гадәти төзелешләрдән тыш тел гыйбадәтханәләре, цирк, мунчалар, театрлар да торгызыла, шулай ук ныгытманың капкасы да булдырыла. V гасыр ахырында Рим гарнизоннары алманнарның һәм славяннарның варвар кабиләләренә күчкән бу җирләрне ташлап китә.
Урта гасырларга кадәр
803 елга якын Бөек Карл авар кабиләләрен җиңгән һәм бу территориядә Көнчыгыш марканы (герцогство) булдырган. Анда яшәүчеләрне христианлаштыру дулкыныннан соң, планнар һәм архитектура формалары буенча гадиләштерелгән христиан чиркәүләрен төзү башлана.
Урта гасырлардагы биналар күбесенчә агачлардан барлыкка килгән, шуңа күрә алар сакланмаган. Христиан чиркәүләре таштан төзелгән. Австрия алман кабиләләрен, күбесенчә бавар кабиләләрен колонизацияли, шуңа күрә мәдәният Көньяк Алман сәнгатенең кысрыклау стилистикасында үсеш ала. Әмма Ломбардия белән зур сәүдә элемтәләре Төньяк Италия сәнгатенең үсеп килүче йогынтысын үзләштерүгә этәргеч була. Славяннар да үз өлешен керттә. Үсеш беренче Аурупа - роман стилен ала. Роман стиленең күп санлы корылмалары арасында:
Австрия христианнар сугышчылар тәре походларында катнаштылар. Хәрби талау яки сәүдәдән җыелган акчалар крепостьлар, гыйбадәтханәләр, монастырь, замок төзүгә китә.
Австрия готикасы
Готикага күчү якынча XIII гасырда гына булган. Готика архитектурасы һәм готика стилистикасы 200-250 ел дәвамында сизелерлек үсеш алган һәм җирле мәдәният өлкәсендә әйдәп баручы булган. Аларны Бабенберглар хакимияте, ә 1282 елдан башлап Габсбурглар хуп күрде. Үз биләмәләренә азлап яңа территорияләр өстиләр. Австрия Алман милләтенең Изге Рим Империясенең билгеле бер өлешенә әверелә. Австрия готикасында иң әйдәп баручылары:
Готик стильнең иң әһәмиятле үрнәкләре булып агач резалы алтарьлар тора, анда готик архитектура элементларын актив кулланалар.
XX йөздә хөкүмәт Бельведер сараенда Австрия готикасы музее булдыру инициативасы белән чыкты.
Яков Канаев
Канаев Яков Иванович (25 октябрь 1925 ел — 8 июнь 2010 ел) — совет һәм Россия галиме, югары мәктәп укытучысы. Техник фәннәр кандидаты (1967), профессор (1995). Россия Федерациясе югары мәктәбенең атказанган хезмәткәре (1999). «Почет Билгесе» ордены кавалеры (1984).
Сәнәгатьле шәһәрләр архитектура экологиясенең фәнни-методик проблемалары белгече. 60-ка якын фәнни хезмәт, шул исәптән берничә уку әсбабы авторы.
Биографиясе
Яков Иванович Канаев 1925 елның 25 октябрендә Чиләбе өлкәсе Кызыл районы Брагилевский станицасында (хәзер Брагилевский касабасы) туган. 1930 елдан гаиләсе белән Магнитогорск шәһәрендә яши.
1948 елда Магнитогорск тау-металлургия институтын (ТМИ, хәзер Магнитогорск дәүләт техник университеты) «сәнәгать һәм гражданлык төзелеше» һөнәре буенча белем ала. 1967 елда Ленинград инженер-төзелеш институтында «Бер секцияле күп катлы йортлар» темасына кандидатлык диссертациясе яклый. Канаевка профессор гыйльми дәрәҗәсе 1995 елда бирелә.