cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Нефрон
·       Нефрон бөер паренхимасының функциональ-төзелеш берәмлеге булып тора (һәр бөердә 1 миллионнан артык).
·       Нефронның озынлыгы 50-55 мм һәм 4 өлештән тора:
o  Бөер тәнчеге.
o  Проксималь бормалы юл.
o  Хенле элмәге.
o  Дисталь бормалы юл.
Бөер тәнчеге (Мальпигий тәнчеге) - рәс. 3.5.
Бөер тәнчеге тора:
·       Шумлянский-Боумен капсуласыннан, кәсәсыман ике тышчадан тора: тышкы тышча – париеталь бит, эчке тышча – висцераль бит (подоцит күзәнәкләреннән тора). Тышчалар арасында капсула куышлыгы бар, анда канның ультрафильтраты чыгарыла.
·      бөер тәнчегенең капилляр йомгакчыгы (glomerulus corpusculi renalis). Ул капиллярларның анастомоз челтәре, анда артериаль кан китерүче артериоласыннан (arteriola glomerularis afferens (vas afferens)) килә, ә шулай ук артериаль кан чыгаручы артериоласыннан (arteriola glomerularis efferens (vas efferens)) агып чыга, аның диаметры кечкенәрәк. Йомгакчыкның капиллярлары тыштан капсула подоцитлары белән капланган.
Китерүчү артериоласыннан йомгакчык капиллярына килүчү кан басым астында сөзгеч аша үтә (сөзгечләү киртәсе), ул тора:
o  фенестрлы (тишекле) капиллярлар эндотелие,
o  базаль мембрана,
o  подоцитлар.
Сөзгечләү киртәсе (рәс. 3.6) сидеккә канның формалы кисәкләренә һәм эре аксым молекулаларына эләгүенә мөмкинлек бирми.
Канның сөзгечләү киртәсеннән узуы  гломеруляр сөзгечләү дип атала. Сөзгечләү нәтиҗәсендә бөер тәнчегендә тәүлеккә 160 литр тирәсе беренчел сидек ясалып, капсула куышлыгына керә, ә аннары нефронның чираттагы өлешенә күчә (кара рәсемне) – проксималь бормалы юл.
Проксималь бормалы юл (tublus contortus proximalis)
Шумлянский-Боумен капсуляр аралыгы һәм нефронның элмәге (аның төшмә өлеше) белән бәйләнештә тора.
Нефрон элмәге (ansa nephroni), яки Хенле элмәге – төшмә һәм күтәрелмә өлештән тора. Нефрон элмәгенең күтәрелмә өлеше  дисталь бормалы юлга күчә.
Юкстагломеруляр аппарат (рәс. 3.5) тора:
·      тыгыз тап күзәнәкләре - дисталь бормалы юл тышчасының күзәнәкләр өлеше, алар эчендә Na куелык дәрәҗәсе билгеләнә.
·      секретор (юкстагломеруляр) күзәнәкләре  китерүчү артериола тышчасында – алар нефрон юлында артериаль басымны билгели һәм ул түбән булса, китерүчү артериола аралыгына ренин синтезлана. Ренин биохимик реакция чылбырын кабызып, артериаль басымның күтәрелүенә китерә.
·      мезангиаль күзәнәкләр – китерүчү һәм чыгаручы артериола арасында урнашкан күзәнәкләр төркеме, алар нәрсә эшләгәне тулысынча өйрәнелмәгән.
Проксималь бормалы юл, нефрон элмәге, дисталь бормалы юл һәм җыю көпшәсендә барган эшләр нәтиҗәсендә, тупланган икенчел сидек ясала (тәүлеккә 1500 мл тирәсе):
·       реабсорбция - су, тоз һәм азмолекуляр кушылмаларның кире сеңдерелүен;
·       секреция.
Секреция һәм реабсорбция атамалары юлларның аралыгыннан матдәләрнең хәрәкәт юнәлешен канга (реабсорбция) яки, киресенчә, каннан юллар аралыгына (секреция) билгели.
Шулай итеп, сидек өч физиологик процесс нәтиҗәсендә барлыкка килә: сөзгечләү, реабсорбция һәм секреция. Ул процессларның тигезлеге гадәттәге сидекнең ясалуын, ягъни организмнан суда эри торган алмашу матдәләрен чыгаруын билгели.
(1340) Иветта
(1340) Иветта  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1934 елның 27 декабрендә Луи Бойер тарафыннан Алжир обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1934 YA» саналган.
Лайлсвилл (Төньяк Каролина)
Лайлсвилл  — Америка Кушма Штатларының Төньяк Каролина штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Марион (округ, Көньяк Каролина)
Марион — Америка Кушма Штатларының Көньяк Каролина штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Марион шәһәре.
Нина Калитина
Тормыш юлы
Нина Калитина 1926 елның 1 июнендә туа. Әтисе — Николай Калитин (1884—1949), физик, метеоролог. Балачакта ук француз телен үзләштерә.
1948 елда Ленинград дәүләт университетының тарих факультетын тәмамлый. 1951 елда шунда ук аспирантураны тәмамлый һәм шул ук елны шунда ук укытучылык эшен башлый. 1960—1961 елларда Сорбоннада стажировка үткән. 1970 елдан профессор. 1972—1995 елларда СПбДУның сәнгать тарихы кафедрасы мөдире.
Аның укытучылары Михаил Каргер, Николай Пунин, Михаил Доброклонский, Владимир Левинсон-Лессинг һәм Иеремия Иоффе була. 1952 елда «XIX гасырның 30 нчы елларында Франциядә революцион сәяси карикатура» темасына кандидатлык диссертациясен, 1967 елда, ССРБда иң яшь хатын-кыз-сәнгать белеме докторы булып, «XIX гасыр Француз рәсем сәнгатендә „реализм чоры“» темасына докторлык диссертациясен яклый.
Марион (округ, Көньяк Каролина)
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1800 елда оештырыла.
Нина Калитина
Тормыш юлы
1975—2002 елларда — «Ил һәм чит ил сәнгате мәсьәләләре» вузара җыентыгының җаваплы мөхәррире. 1990—1991 елларда Россия сәнгатьчеләр җәмгыятенең Санкт-Петербург шәһәре буенча вице-президенты. 2000—2008 елларда СПбДУның тарих факультеты каршындагы «сәнгать белеме», «археология», «этнография» белгечлекләре буенча гыйльми һәм диссертация советы рәисе. Шулай ук Франция, АКШ, Алмания, Швейцария, Венгриядә лекцияләр укыган.
Аның укучылары арасында Е. Ю. Андреева, И. Д. Чечот, И. И. Карлов, А. В. Рыков, Б. И. Асварищ, Е. В. Васильева, М. А. Чернышева һ. б. бар. Аның җитәкчелегендә сәнгать белеме кандидаты гыйльми дәрәҗәсенә ия булган 18 диссертация якланган.
120 дән артык эш, шул исәптән 10 монография авторы.
Бүләкләр
«Хезмәттәге казанышлары өчен» (1976), «Хезмәт ветераны» (1986), «Камалышлы Ленинградта яшәүче» (1989) медальләре белән бүләкләнгән.
Марион (округ, Көньяк Каролина)
Искәрмәләр
Марион (округ, Южная Каролина)
Капитализм
Капитализм — җитештерү һәм бүлүнең хосусый милеккә, эшкуарлыкның бар яклап юридик тигезлегенә һәм иркенә нигезләнгән икътисади система. Капиталны арттыруга һәм табыш алуга омтылыш икътисади карарлар кабул итү өчен төп критерий булып тора.
Капитализм — икътисади абстракция (ягъни ачык булмаган төшенчә: предметлы аның үзенчәлекләреннән яки бәйләнешләреннән аеру). Капитализм төшенчәсендә иктисадның бер билгеле бер чорына хас үзенчәлекләр генә чагылыш тапкан, аз әһәмиятлеләре бөтенләй исәпкә алынмаган.
Мастки
Мастки — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Буда (Горацкий районы)
Буда  (Буда ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Горацкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Гриньезвиль
Гриньезвиль — Франциянең Сен-Маритим департаментында урнашкан коммуна.
Böyek Macarstan
Böyek Macarstan (Magna Hungaria), Macarlarnıñ riwäyätlärdä taswirlanğan borınğı watanı. Qayber tarixi çığanıqlardan häm istäleklärdän mäğlüm. Şul riwayätlärdä taswirlanğança, Böyek Macarstan qayçandır Skiflar berlegeneñ ber ölkäse sanalğan, doşmannarınnan ciñelgäç, xalıqnıñ ber öleşe Almuş (Álmos) citäkçelegendä Pannoniagä (Dunaynıñ urta ağımı ölkälärenä) küçenep kitä. 13-14. yözlärdä Awrupı säyäxätçeläre (Julian, Rubrouck, Carpini h.b.) Böyek Maçarstannı Ural aldı töbegendä dip bilgelilär. 19-20. yözlär Macar ğälimnäre (Vamberi, Cegledi, Gomboc, Nemet h.b.) anı Tönyaq Qawqaz yäki Urta Aziağa bulğan dip, xäzerge zaman Urıs, Macar, Tatar ğälimnäre isä Könyaq Ural belän Çulman tamağı aralıqlarında urnaşqan dip farazlıylar. Könyaq Ural belän Çulman buylarında 7-14. yözlärgä qarağan, Böyek Macarstanğa yaqınlığı bulğan arxeologik kulturalar (Kuşnarenko, Postpetrogrom, Çiälek h.b.) saqlanğan, monda elek Macarlar qärdäş uğır telle Macar qäbiläläre yäşägän.
Обон (Испания)
Обон — Испаниянең Теруэль провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Волнат-Гроув (Самнер округы, Теннесси)
Географиясе
Волнат-Гроув халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Маликорне
Маликорне — Франциянең Эндр департаментында урнашкан коммуна.
Бобадела (Шавеш)
Бобадела  — Португалиянең Вила-Реал округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Basqart
Basqart (Paskart), 13-14. yözlärdä İdel buyı Bolğarına çiktäş Ural-taw aldı töbägeneñ tarixi ataması. 13. yöz tarixi çığanaqlarda Böyek Macarstan (Magna Hungaria) bularaq ta telgä alına. Uğırlar (Finno-Ugric peoples) telendä söyläşüçe Basqart ile ıruğ-qäbiläläreneñ küpçelege soñraq möselman dinen qabul itkän, Tatar yäki Başqortlarğa quşılğan.
Длуголенка-Коски
Длуголенка-Коски — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Кюизре
Кюизре (Cuiserey) — Франциянең Кот-д’Ор департаментына караган коммуна, Мирбо-сюр-Без кантонына карый.
Фояна
Фояна — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Кюизре
Географиясе
Коммуна мәйданы — 6.33 км².
Фояна
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гурноволя
Гурноволя — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Силки
Силки (Сілкі ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Вайханский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Максимка-Шор
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Төньяк Сосьва. Кече елга бассейны — Төньяк Сосьва, елга бассейны — Об, Төньяк  Сосьва елгасы кушылган урыннан түбәнрәк.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Гөлнур Баймурзина
Гөлнур Баймурзина (25 ноябрь 1916 ел — декабрь 1972 ел) — педагогик хезмәт алдынгысы. РСФСР мәктәбенең атказанган укытучысы (1963).
Биографиясе
Гөлнур Рәхмәт кызы Баймурзина — 1916 елның 25 ноябрендә алтын сәнәгатьчесе Рәмиевнең хәзерге Чиләбе өлкәсе Нугайбәк районында урнашкан 8-нче руднигында руда чыгаручы гаиләсендә туган.
Темәс авылы мәктәбендә җиденче сйныфны тәмамлый, аннан соң Уфадагы үсемлекләрне саклау техникумына укырга керә. Техникум бер елдан Дәүләкәнгә күчеп китә, Гөлнур Рәхмәт кызы Темәскә кайта һәм педагогия училищесына укырга керә.
1935—1937 елларда Баймак районы Үзәнбаш мәктәбенең мөдире һәм башлангыч класслар укытучысы. Биредә ул балалар белән эш тәҗрибәсе туплый. Җәмәгать эшләрендә актив катнаша. Аңа күренекле башкорт язучылары һәдия һәм Гөбәй Дәүләтшиннар белән тыгыз аралашып эшләргә туры килә.
1937—1950 елларда Башкорт АССРның Баймак районы Ишбирде руднигында укытучы булып эшли.
1952—1953 елларда — Сибай шәһәренең 1-нче урта мәктәпнең башлангыч класслар укытучысы.
1953—1978 елларда — Сибай шәһәренең 5-нче урта мәктәбенең башлангыч класслар укытучысы.
1972 елда вафат була, Сибай шәһәрендә җирләнгән.
Альфредувка
Альфредувка — Польшаның Карпатасты воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Бреешть (коммуна, Ясси)
Бреешть — Румыниянең Ясси жудецында урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Мөдәррис
Мөдәррис — мәдрәсә һәм җитәкчесе.
Мөдәррисләрнең күпчелеге Урта Азияда, Көнчыгыш (гарәп) илләрендә укый һәм дини белем ала. Ырынбур мөселман диния нәзарәте тарафыннан билгеләнә. Мөдәрриснең эшчәнлеге дәүләт тарафыннан контрольдә тотыла. Хәлфә (урынбасары) һәм мөгаллимнәр ярдәмчеләре була.
Мөдәррис еш кына мәдрәсәләргә нигез сала, алар арасында — Б. В. Мөкминова, Х. Г. Госманов (1847—1907), З. Җ. Камалетдинов (1873—1947), З. Х. Рәсүлев (1833—1917), М. Г. Хөсәенов (1871—1933).
Бад-Петерсталь-Грисбах
Бад-Петерсталь-Грисбах (Bad Peterstal-Griesbach) — Алманиянең Баден-Вюртемберг җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Каваклык (Шаһинбей)
Каваклык (Kavaklık) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Газиантеп иле Шаһинбей илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Эндикпынар (Эрбаа)
Эндикпынар (Endikpınar) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Токат иле Эрбаа илчесенә караган бер авыл (köy).
Наталья Эстемирова
Наталья Эстемирова яки Наталья Хөсәен кызы Эзтимерова (1958-2009) — Россия хокук яклаучысы, журналисты, "Мемориал" хокук яклау үзәгенең Грозный бүләкчәсе хезмәткәре.
Үз эшчәнлеген Кавказда ватандашлар хокукларын яклауга юнәлткән.
Аны үтерү җинаять эше нәтиҗәсез кала бирә.
Фернандина (Флорида)
Фернандина  — Америка Кушма Штатларының Флорида штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Фернандина шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Грюмений
Грюмений — Франциянең Сен-Маритим департаментында урнашкан коммуна.
(1301) Ивонна
(1301) Ивонна  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1934 елның 7 мартында Луи Бойер тарафыннан Алжир обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1934 EA» саналган.
Эпворт (Айова)
Эпворт  — Америка Кушма Штатларының Айова штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Эпворт шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Матеушев
Матеушев — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Biarmia
300px|мини|уңда|Ottarnıñ Biarmiäğa gizüe Biarmiä, Könçığış Awrupanıñ Tönyaq-Könçığışındağı tarixi ölkä. 9-13. yöz Urıs çığanıqları häm Skandinaviä xalıqları riwäyätläre buyınça mäğlüm.
Qayber belgeçlär Biarmiäne yäisä Biarmlandnı Aq Diñgez buyı ataması dip sanıy. Biarmiäne Aq Diñgez Dvina cire, "Böyek Perm" ölkäse häm İdel buyı Bolğarı belän tiñläwçelär dä bar. Biarmiädä Könçığış Fin qäbiläläre yäşägän, alarnıñ Vikinglär belän bäreleşe mäğlüm. Cirle xalıqnıñ Vikinglar, Bolğarlar häm Slavyannar belän säwdä itü üzäge urnaşqan dip uylanıla.
Буда (Климавицкий районы)
Буда  (Буда ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Климавицкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Яңа Ильтән
Яңа Ильтән — Татарстан Республикасының Әлмәт районындагы авыл.
Почта индексы — 423412.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.3 °C.
Сябу-Ю
Сябу-Ю — Россия территориясеннән ага торган елга. Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Море-Ю елгасының сул ярыннан 161 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 78 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Баренцев диңгезе бассейны елгалары Печора елгасы бассейнының көнчыгышынан Зур Ою елгасы бассейнынң көнчыгыш чигенә чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Печора һәм Об елгалары арасындагы, Баренец диңгезенә коючы, елгалар бассейны.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Фрайхайм
Фрайхайм — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Каенлы (Комсомол районы)
Каенлы (Хурӑнай, Напольное Сюрбеево) — Чуашстанның Комсомол районында урнашкан авыл.
Халык
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 157 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (94%) алып тора.
Длугосёдло
Длугосёдло — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Борбела
Борбела — Португалиянең Вила-Реал округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Булат Гафаров
Гафаров Булат Бакый улы (27 август 1938 ел — 26 гыйнвар 2003 ел) — башкорт педагог-методисты, югары мәктәп укытучысы. Педагогия фәннәре кандидаты (1978), профессор (1995). Россия Федерациясенең атказанган укытучысы (1996), БАССР мәктәбенең атказанган укытучысы (1984), РСФСР‑ның халык мәгарифе отличнигы (1979), Башкортстан Республикасының мәгариф отличнигы (1998).
Гыйльми эшчәнлеге
Булат Гафаровның фәнни тикшеренүләре мәктәпләрдә һәм вузларда башкорт әдәбиятын укыту методикасына багышланган. 120-дән артык фәнни һәм укыту-методик хезмәт, шул исәптән гомуми белем бирү мәктәпләре өчен башкорт теле һәм әдәбияты буенча дәреслекләр авторы.
Одон (Испания)
Одон — Испаниянең Теруэль провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Пожога
Пожога — Румыниянең Хунедоара жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Волтергилл (Теннесси)
Волтергилл  — Америка Кушма Штатларының Теннесси штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Волтергилл халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кюлетр
Кюлетр (Culètre) — Франциянең Кот-д’Ор департаментына караган коммуна, Арне-ле-Дюк кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 5.59 км².
Бөтендөнья башкортлар корылтае
Бөтендөнья башкортлар корылтае (Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайы (конгресы)) - бөтен дөнья буенча башкортларны берләштерүче бөтендөнья иҗтимагый оешма.
Төп максаты — башкортларның һәм Башкортстан Республикасыннан читтә яшәүче милләтәшләребезнең берләшүенә булышу, башкорт телен саклап калу һәм соңыннан үстерү, башкортларның социаль-икътисади хәлен, рухи-мәдәни үзенең тормышын күтәрү, дуслыкны һәм милләтара татулыкны ныгыту.
Югары карарлар кабул итү хокугына бөтен халык вәкилләре җыены — Корылтай ия. Корылтайлар арасында берлек эшмәкәрлеге белән башкарма комитет идарә итә. Бөтендөнья башкортлары корылтае 1995 елдан эшләп килә.
Бөтендөнья башкортлар корылтае эмблемасында Толпар – очкан ат башкорт халкы киләчәктә яшәү турында күрсәтә.
Президиум рәисләре
2019 елда Бөтендөнья башкорт корылтае башкарма комитеты Президиумы сайлана.
Ламбер-Бридж (Төньяк Каролина)
Ламбер-Бридж  — Америка Кушма Штатларының Төньяк Каролина штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Марон (Эндр)
Марон — Франциянең Эндр департаментында урнашкан коммуна.
Андриивка (Карпатасты воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Марлборо (округ, Көньяк Каролина)
Марлборо — Америка Кушма Штатларының Көньяк Каролина штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Беннетсвилл шәһәре.
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1798 елда оештырыла.
Территориясе
Округ мәйданы 1256 км² тәшкил итә.
Искәрмәләр
Марлборо (округ, Южная Каролина)
Гурно-Завада
Гурно-Завада — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Һиндстани
Һиндстани (Hindustānī, हिन्दुस्तानी, ہندوستانی) — көнбатыш һинди кластерының өлеше булып торган идиомалар төркеменең гомуми атамасы. Бу идиомалар Һиндстанда, Пакистанда һәм кайбер башка илләрдә таралган. Һинд субконтинентында читтәге охшаш телләргә дә кулланыла : фиджи һиндстание, кариб һиндстание.
Һиндстан дөнья халыклары арасында кытай (бәлки инглиз) теленнән кала икенче яки өченче урында кулланыла торган тел.
Сёльыб
Сёльыб (Сёльыб) — Коми Республикасының Удора районында урнашкан авыл.
Климат
Сёльыб климаты уртача-континенталь. Кыш озын, салкын, ә җәй кыска, гадәттә җылы, яисә салкынча. Биредә кырау җәен дә күзәтелә. Җәй көне циклоннар активлыгы сүлпәнәя, көзен исә киресенчә, үсә, шуңа күрә дә явым-төшем күләме арта. Көз белән яз салкын.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: комилар (67%), руслар (25%), украиннар (8%).
Бад-Раппенау
Бад-Раппенау (Bad Rappenau) — Алманиянең Баден-Вюртемберг җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Длугош (Мазовия воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Матильдув (Лодзь воеводалыгы)
Матильдув  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Франковци
Франковци — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Эрлвилл (Айова)
Эрлвилл  — Америка Кушма Штатларының Айова штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Эрлвилл шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(999) Цахия
(999) Цахия  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1923 елның 9 августында Карл Райнмут тарафыннан Хайдельберг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1923 NW» саналган.
Симанава (Лёзненский районы)
Симанава (Сіманава ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Лёзненский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Грюньи
Грюньи — Франциянең Сен-Маритим департаментында урнашкан коммуна.
Брезница-Мотру (коммуна)
Брезница-Мотру — Румыниянең Мехединць жудецында урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Борнеш-де-Агиар
Борнеш-де-Агиар — Португалиянең Вила-Реал округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Каваклыолук (Искендерун)
Каваклыолук (Kavaklıoluk) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Һатай иле Искендерун илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Ольба
Ольба — Испаниянең Теруэль провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Көнчыгыш Иктым
Көнчыгыш Иктым — Россия территориясеннән ага торган елга. Пермь крае, Киров өлкәсе, Удмуртия биләмәләрендә ага. Елга  Ыктым елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 14 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Чулман кушылдыклары бассейны Агыйдел кушылганчы, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Ырынбур мөселман диния нәзарәте
Ырынбур мөселман диния нәзарәте (Ырымбур мосолман диниә назараты, Оренбургское магометанское духовное собрание) — Россиядә беренче рәсми мөселман оешмасы. 1799 елда Екатерина II указы буенча Уфада оештырылган.
Россия мөселманнарының дини җитәкчесе — мөфти. Бу вазифага кандидатлыкка мөселман оешмаларында сайлау үткәч, аны император расларга тиеш булган.
1789 елдан «Мөселман Дини Җыелышы» дип атала.
1944 елдан Россиянең Европа өлеше, Себер һәм Балтыйк илләре мөселманнарының диния нәзарәте дип атала.
1992 елдан Россиянең һәм Европа Азат дәүләтләр берләшмәсенең Үзәк диния нәзарте дип атала.
Диния нәзарәтенә мөселман оешмаларын күзәтү, мәчетләр төзү, никах теркәү (язу), мөлкәт бүлү, мөселман гореф-гадәтләренең дөрес үтәлешен тикшерү бурычы йөкләтелә.
Длужев
Длужев — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Маужице
Маужице — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Флеглер-Бич (Флорида)
Флеглер-Бич  — Америка Кушма Штатларының Флорида штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Флеглер-Бич шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Энсекөй (Козлу)
Энсекөй (Enseköy) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Зонгулдак иле Козлу илчесенә караган бер авыл (köy).
Галини (Месина)
Галини — Италиянең Сицилия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Галини Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Гантер (Теннесси)
Гантер  — Америка Кушма Штатларының Теннесси штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Гантер халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Тибет теле
Тибе́т теле (བོད་སྐད་, bod skad, phökä’), (Тибет-рус практик транскрипциясе. пхё-кэ) — Тибетта һәм Кытай Халык Җөмһүриятенең кайбер башка районнарында, шулай ук Һиндстанда, Непалда (Югары Мустанг), Бутанда һәм Пакистанда (балти һәм пуриг диалектлары) таралган тел. Тибет телендә сөйләшүчеләр саны якынча 6 млн кеше. Сино-тибет телләр гаиләсенең Тибет-бирма субгаиләсенә карый.
Тарихы
Әдәби Тибет теленең пәйда булуы язма килеп чыгышы (иң борынгы һәйкәл — Самьяда монастырьда язма, VII гасыр) һәм Тибетка Буддизм үтеп керүгә бәйле. Әдәби тел Санскриттан каноник әдәбиятны тәрҗемә иткәндә формалашкан (Трипитака тәрҗемәсе, VIII гасыр), соңыннан бай әдәбиятта үсеш алган: тарихи (Будон Ринчендуб иншалары, XIV гасыр), дини (Цонкапа, XIV—XV гасыр), сәнгать (Миларепа шигырьләре, XI—XII гасыр, Далай-лама VI-ныкы, XVII гасыр). Хәзерге әдәби Тибет теле борынгы заманнардан традицион орфографиясен саклап калган, грамматика әз үзгәргән, инновацияләр күбесенчә лексикага карый.
Язма
Тел Тибет язмасын куллана, генетик яктан ул брахми язмасына карый (кайбер чыганаклар буенча — гупта).
Иҗек
Кытай теле белән аналогия буенча Тибет иҗегендә инициальләрне һәм финальләрне аерып була. Финаль, үз чиратында, централь һәм терминальгә аерыла. Инициальләрнең якынча 36 фонетик юрамасы һәм 200-дән артык график юрамасы бар. Центральләр (сузыклар) — 7-гә кадәр сузык (Парфионович 26-га кадәр аерган), язмада алар дүрт хәрәкә (диакритик тамга) («янг») ярдәмендә чагыла. Терминальләр («джеджуг» һәм «янгджуг») — 9 фонетик һәм 16 график юрама. Структур рәвештә иҗектә тамыр хәрефен («мингжи»)ны аералар, аның тирәли сәгать теле йөреше буенча «суффикслар» («джеджуг» һәм «янгджуг»), астан языла торган хәреф («таг»), «алкушымча» («нгёнджуг») һәм «өс-кушымча» («го») өстәлергә мөмкин. Тибет хәрефләренең барлык ярашу закончалыкларын исәпкә алып якынча 15 мең комбинация хасил итәргә була. Тибет иҗегенең катлаулану тәртибе сүзлектә сүзләр урнашуы нигезендә ята.
Синтаксис
Тибет теле эргатив төзелешле телләргә карый.
Җөмлә структурасы
Фразалар өчен SOV структурасы хас.
Диалектлар
Өч төп диалект: Кхам (көньяк-көнчыгыш), Лхаса (үзәк) һәм Амдо (төньяк-көнчыгыш).
Яңа Чишмə (Әлмәт районы)
Яңа Чишмә — Татарстан Республикасының Әлмәт районындагы авыл.
Почта индексы — 423414.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.3 °C.
Бекешчаба
Бекешчаба (Békéscsaba, Tschabe, Bichişciaba, Békešská Čaba) — Маҗарстанның Бекеш өлкәсендә урнашкан шәһәр.
Сәгать поясы
Халыкара стандарт буенча Бекешчаба Үзәк Европа вакыты (Central European Time, CET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +1:00 гә тигез.
Халык
Милләтләр (2011): маҗарлар — 93,8%, словаклар — 6%.
Кюло
Кюло (Culoz) — Франциянең Эн департаментына караган коммуна, Отвиль-Лонес кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 19,36 км².
Гурно-Парцеле
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Босоайнш
Географиясе
Мәйданы —.
Грюше-ле-Валасс
Грюше-ле-Валасс — Франциянең Сен-Маритим департаментында урнашкан коммуна.
Буда (Лапицки авыл советы)
Буда  (Буда ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Асиповицкий районында урнашкан авыл.
Франколово
Франколово — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Пожоджень
Пожоджень — Румыниянең Горж жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Андрушкивци
Андрушкивци — Польшаның Карпатасты воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Ольете
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сядей-Ю
Сядей-Ю — Россия территориясеннән ага торган елга. Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Коротаиха елгасының уң ярыннан 199 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 111 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Баренцев диңгезе бассейны елгалары Печора елгасы бассейнының көнчыгышынан Зур Ою елгасы бассейнынң көнчыгыш чигенә чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Печора һәм Об елгалары арасындагы, Баренец диңгезенә коючы, елгалар бассейны.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Мартизе
Мартизе — Франциянең Эндр департаментында урнашкан коммуна.
Эрлем (Айова)
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(4617) Задунайский
(4617) Задунайский  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1976 елның 22 февралендә биредә эшләүче галимнәр тарафыннан Сан-Хуан обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1976 DK» саналган.
Маурицув (Белхатовский повяты)
Маурицув  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Бад-Риппольдзау-Шапбах
Бад-Риппольдзау-Шапбах (Bad Rippoldsau-Schapbach) — Алманиянең Баден-Вюртемберг җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Длужка
Длужка — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Билсур Габделхәев
Билсур Габделхәев — дөньякүләм танылган татар галиме, физика-математика фәннәре докторы, профессор, Татарстан Фәннәр Академиясенең әгъза-мөхбире, Татарстанның атказанган фән һәм техника эшлеклесе, АКШ география җәмгыятенең шәрәфле әгъзасы.
Ул 1936 елның 29 октябрендә Корган өлкәсендә туган. 1954 елда Балтач урта мәктәбен тәмамлый, ике ел дәвамында Яңгул урта мәктәбендә математика укытучысы булып эшли.
Билсур Габделхәев 1961 елда бик яхшы билгеләр белән Казан Дәүләт университетының физика-математика факультетын тәмамлый, аспирантурада укуын дәвам итә. 1962 елдан — ассистент, 1967 елдан — өлкән укытучы. 1966 елда диссертация яклап, физика-математика фәннәре кандидаты гыйльми дәрәҗәсен ала. 1968 елдан — университетның математик анализ кафедрасы доценты. 1968—1973 елларда — Болгариянең София һәм Пловдив университетлары доценты.
1986 елда Билсур Габделхәев докторлык диссертациясе яклап физика-математика фәннәре докторы гыйльми дәрәҗәсе ала. Шул ук елдан — Казан университеты профессоры, 1988 елдан — кафедра мөдире. Галим математик анализ, дифференциаль һәм интеграль тигезләмәләр, исәпләү математикасы һәм математик физика өлкәләрен берләштергән тармакны өйрәнүче дөньякүләм танылган зур фәнни мәктәпне тудырды. Аның югары һәм гамәли математика өлкәсендә 200гә якын фәнни хезмәте һәм күп илләрдә басылган өч монографиясе бар. Б. Габделхәев 35 фән кандидаты, өч фән докторы тәрбияләде — аларның күбесе үсеп килүче илләр өчен.
1974 елда якташыбыз Казан университеты каршындагы югары уку йортларының берләштерелгән фәнни семинары җитәкчесе итеп сайланды. «Югары уку йортлары хәбәрләре. Математика» фәнни журналының редактор урынбасары, аның редакция советы әгъзасы. 1992 елдан — Татарстан Фәннәр Академиясенең әгъза-мөхбире, математика буенча аның фәнни шурасы рәисе.
1996 елда аңа Татарстан Республикасының атказанган фән һәм техника эшлеклесе исеме бирелде. Шул ук елда АКШның география җәмгыяте аны үзенең шәрәфле әгъзасы итеп сайлады, АКШның биография институты математика өлкәсендә иң югары уңышка ирешкән кеше дип танып, үзенең алтын медале белән бүләкләде. 1997 елдан — әлеге институтның җитәкче шурасы әгъзасы.
Симанава (Талачынский районы)
Симанава (Сіманава ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Талачинский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Мак-Кормик (округ, Көньяк Каролина)
Мак-Кормик — Америка Кушма Штатларының Көньяк Каролина штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Мак-Кормик шәһәре.
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1914 елда оештырыла.
Территориясе
Округ мәйданы 1020 км² тәшкил итә.
Искәрмәләр
Мак-Кормик (округ, Южная Каролина)
Түбән Тимерче (Комсомол районы)
Түбән Тимерче (Анат Тимӗрчкасси, Нижнее Тимерчеево) — Чуашстанның Комсомол районында урнашкан авыл.
Климат
Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.
Халык
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 361 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (99%) алып тора.
Ландис (Төньяк Каролина)
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Густавув (гмина Стомпоркув)
Густавув  — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Андрей Сахаров
Андрей Дмитрий улы Сахаров (Андре́й Дми́триевич Са́харов, 1921-1989) — совет физигы, ССРБ Фәннәр Академиясе әгъзасы, су тудыргыч бомбасы булдыручыларының берсе. Соңрак иҗтимагый эшлекле, диссидент һәм хокук яклаучы. Гомеренең соңгы елында — ССРБ халык депутаты. Тынычлык буенча Нобель премиясе лауреаты (1975 ел). Галим истәлегенә Казан шәһәренең Совет районында Академик Сахаров исемендәге урам бар.
Тәрҗемәи хәле
Андрей Сахаров туганда аның әтисе Ленин исемендәге педагогия институтында физика укыта, әнисе хуҗабикә була. Булачак галим, урта мәктәпне тәмамлагач, Мәскәү университетының физика факультетына укырга керә. 1941 елда сабакташларының күбесен Хәрби һава академиясенә юллыйлар, ләкин аның үзен медицина комиссиясе үткәрми. Университетны Ашгабатка күчерәләр, һәм Сахаров аны 1942 елда тәмамлый. Корал җитештерү халык комиссариаты аша аны Ульяновскидагы патрон заводына эшкә җибәрәләр. Шул ук елда ул беренче уйлап табуын тәкъдим итә. 1943-44 елларда берничә фәнни хезмәт яза һәм аларны Лебедев исемендәге Физика институтына җибәрә. 1945 ел башында яшь һәм перспективалы галимне, аспирантлык имтиханнары бирү өчен, Мәскәүгә чакыртып алалар, һәм ул аларны уңышлы үтә. 1947 елда кандидатлык диссертациясен яклый. 1948 елда Сахаровны термотөш коралын булдыру төркеменә алалар, ул бу юнәлештә 1968 елга кадәр эшли. 1950-51 елларда төркем җитәкчесе Игорь Тамм белән бергә идарә ителүче термотөәш реакциясе буенча хезмәтләр әзерли. 1950 еллар уртасында термотөш коралын кирәксә-кирәкмәсә сынауларга каршы чыга, аларны өч мохиттә сынауларны тыю буенча Мәскәү Килешүен эшләгәндә үзеннән өлеш кертә. 1960 елларда иҗтимагый проблемалар буенча да чыгышлар ясый башлый. 1968 елда "Янәшә тыныч яшәү, алгарыш һәм интеллектуаль ирек турында" брошюра яза, ул күп кенә чит илләрдә басылып чыга. 1970 елда кеше хокуклары комитетын булдыруда катнашкан өч кешенең берсе була. 1971 елда совет хөкүмәтенә "Истәлекле язма" дип аталган хат юллый. 1975 елда "Ил һәм дөнья турында исемле китап яза. Шул ук елны Андрей Сахаровка Тынычлык буенча Нобель бүләген бирәләр. 1977 елда "Хәвефләнү һәм өметләр" мәкаләсен яза. 1979-1980 елларда совет гаскәрләрен Әфганстанга кертүгә кискен каршы чыга. Шуннан соң ул 1980 елда бөтен хөкүмәт бүләкләреннән мәхрүм ителә (өч тапкыр бирелгән Социалистик Хезмәт Каһарманы исеменнән, Ленин һәм Дәүләт премияләреннән). Хөкемсез-нисез Мәскәүдән Горький шәһәренә сөрелә. Анда "Тынычлыкны саклап калу өчен, ССРБ һәм АКШ ниләр эшләргә тиеш" һәм "Термотөш сугышы куркынычы" мәкаләләрен яза. 1986 ел азагында Андрей Сахаровка Мәскәүгә кайтырга рөхсәт бирелә. Галим Лебедев исемендәге Физика институтындагы элекке хезмәтен дәвам итә".
Фәнни эшчәнлеге
1948 елда Сахаров Игорь Тамм җитәкләгән фәнни-тикшеренү төркеменә керә, бу төркем термотөш коралын эшкәртүдә катнаша, Олег Лаврентьев, Тамм, Юлий Харитон һәм Сахаров су тудыргыч бомбасының "катлама" схемасын тәкъдим итә.
1950 елда Тамм җитәкләгән фәнни төркем идарә ителешле термотөш синтезы өчен магнит термотөш реакторын эшли башларга тәкъдим итә. Әлегә тотрыклы идарә ителешле термотөш реакторы булдырылмаган.
Сахаров СР-симметриясе теориясенә өлеш кертә: Зур шартлауның экстремаль шартларында СР-симметриясе бозылганын күрсәтә (Сахаров шартлары). СР-симметриясенең бозылуына аксион кисәкчеге сәбәп була, дигән фараз бар. Әлегә бу кисәкчә табылмаган, ләкин кара матдәгә керүе ихтимал булган кисәкчекләрнең берсе булып тора (шулай ук суперсимметрияле нейтралино булуы да фараз ителә).
СР-симметрия - ике симметрия тапкырчыгышы: Сахаров Галәмнең башлангыч чорында антиматдәне юк итү өчен СР-симметриясе бозылуы кирәклеген күрсәтә, шуның аркасында матдә антиматдәне җиңгән, дип фараз итә.
Көчле тәэсир итешү һәм электромагнит тәэсир итешүе СР-симметриясен бозмый, ләкин зәгыйфь тәэсир итешүгә бәйле кайбер таркалышларда СР-симметриясе бозыла. Кырның квант теориясе СРТ-симметриясенең саклануын таләп итә (Т-вакыт буенча инверсия). Сахаров шартларына карамастан әлегә СР-симметриясенең бозылуы табылмаган, бу мәсьәлә СР-проблемасы дип йөртелә һәм әлегә тулысынча чишелмәгән.
Андрей Сахаров белән Яков Зельдовичның термотөш коралын булдырганда хезмәттәшлеге аеруча гыйбрәтле һәм кызыклы. Галимнәр КБ-11дәге теоретик юнәлешнең төрле секторларын җитәкләгәннәр. Ләкин алар административ мәшәкатьләр белән артык мавыкмаганнар һәм хуҗалык-идарә эшләрен күбрәк урынбасарларына йөкләгәннәр. Ике секторның эшчәнлеге мәгънәсез административ киртәләрдән арындырылган һәм башлыча үзоешу принципларына корылган булган: фәнни хезмәткәрләрнең, моңа ихтыяҗ булган очракларда, ирекле рәвештә берләшеп эшләү мөмкинлеге дә булган.
Рәсми җитәкчеләр булган галимнәр үзләре дә шундый “эш бүлешү” үрнәге күрсәткәннәр. Андрей Сахаров еш кына үзенең фәнни ачышларын һәм яңа идеяләрен гомуми анализлау һәм интуитив фикер йөртү ысулы белән, теоретик яктан нигезләмичә генә тәкъдим итә торган булган. Һәм боларның дөреслеген атом-төш физикасы теориясен кулланып исбатлауны моңа аеруча сәләтле Яков Зельдович башкарган. Шуның белән күмәк эш бермә-бер тизрәк барган.
Каваклыорман (Адапазары)
Каваклыорман (Kavaklıorman) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Сакарья иле Адапазары илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Брезница-Окол (коммуна)
Брезница-Окол — Румыниянең Мехединць жудецында урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Авас-Ега
Авас-Ега — Россия территориясеннән ага торган елга. Төмән өлкәсе, Омск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Демьянка елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 24 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Иртеш елгасы кушылдыклары бассейны Тубылдан алып Обка койганчы, елга бассейны — Иртеш.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Ботикаш (район)
Географиясе
Мәйданы —.
Фермион
Фермион (tat.lat. Fermion) - ярымбөтен спинлы кисәкчек. Мәшһүр физик Энрико Ферми истәлегенә аталган.
Фермионнар мисалы - кварклар (алар протоннарны һәм нейтроннарны төзиләр, алар да фермионнар), лептоннар (электроннар, мюоннар, тау-лептоннар, нейтрино), тишекләр (ярымүткәргечләрнең квази-кисәкчекләре).
Бозоннар Бозе — Эйнштейн бүленешенә буйсыналар, фермионнар Ферми — Дирак бүленеше белән тасвирланалар.
Фермионнар Паули мәсләгенә буйсыналар: бер квант халәтендә бердән бер кисәкчек генә була. Ферми — Дирак бүленеше нигезендә Паули мәсләге тора.
Паули мәсләге атом электрон сүрүе тотрыклылыгы өчен җаваплы, һәм химик элементлар булуына мөмкинлекне бирә. Паули мәсләге нейтрон йолдызлары булуы өчен җаваплы.
Фермион так саныннан торган квант җыелмасы үзе фермион булып тора, мәсәлән так масс санлы атом төше (Li төше, Na төше һ.б.).
Галиньяно (Кремона)
Галиньяно — Италиянең Ломбардия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Галиньяно Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Николай Калитин
Николай Николаевич Калитин (1884 елның 29 марты, Сырковицы, Петербург губернасы, Россия империясе — 1949 елның 21 августы, Ленинград) — совет галим-физигы, метеоролог, физика-математика фәннәре докторы, профессор. ССРБда актиметриягә нигез салучы, РСФСРның Атказанган фән эшлеклесе (1948).
Тормыш юлы
Николай Калитин 1884 елның 29 мартында Петербург губернасының Сырковицы авылында авыл укытучысы гаиләсендә туган. Шул ук елны аның әти-әнисе Павловск шәһәренә күчеп килә, анда Николай үсә, укый һәм 1941 елга кадәр эшли. Башлангыч белемен өйдә ала, аннары 1904 елга кадәр Царскосельское гимназиясендә укый.
Авыр матди шартлар аркасында, гимназиядә укуны Павловскта 1878 елда Петербург Фәннәр академиясе тарафыннан нигез салынган магнит-метеорология обсерваториясе станциясендә күзәтүче эше белән бергә алып барган. Гимназияне тәмамлап, Санкт-Петербург университетына физика-математика факультетына астрономия төркеменә керә, аны 1911 елда тәмамлый.
Студент чагында ук Н. Калитин 4 фәнни эш бастыра, Астрономия җәмгыятендә докладчы була һәм Төркестанга Фәннәр академиясе экспедициясендә катнаша.
Университетны тәмамлаганнан соң, Н. Калитин астрофизика — йолдызара киңлектә ут дисперсиясен өйрәнү белән шөгыльләнә. Атмосфераның радиацион үзенчәлекләре мәсьәләләрен өйрәнеп, актинометрия белән генә шөгыльләнә башлый. 1911 елдан башлап Төп физик (соңрак геофизик) обсерваториядә эшли, аннан соң актинометрия һәм атмосфера оптикасы бүлеген җитәкли.
Беренче бөтендөнья сугышы башлангач запастагы прапорщик Калитин хәрби хезмәткә алына һәм Гатчина авиация мәктәбенә укытучы итеп билгеләнә. Югары хәрби һава йөзү мәктәбендә хезмәт итеп, очучы исемен алып, очкычларда, буш аэростатларда һәм дирижабльләрдә очкан.
Кызы — Нина Калитина (1926—2018).
Фәнни эшчәнлек
Калитин инициативасы белән һәм аның редакциясе астында 1926 елдан башлап «ГГО даими актионометрик комиссиясе бюллетене» махсус журналы чыгарыла башлый.
Н. Н. Калитин 250 дән артык фәнни эшләр һәм 32 уйлап табулар авторы.
Гаррисон (Теннесси)
Гаррисон  — Америка Кушма Штатларының Теннесси штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Гаррисон халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Фрлуга
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Флорида-Сити (Флорида)
Флорида-Сити  — Америка Кушма Штатларының Флорида штатында урнашкан шәһәр.
Маурицув (Лаский повяты)
Маурицув  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Флорида-Сити (Флорида)
Тарихы
Флорида-Сити шәһәре  елда нигезләнгән.
Энсэлилер (Гереде)
Энсэлилер (Enseliler) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Болу иле Гереде илчесенә караган бер авыл (köy).
Флорида-Сити (Флорида)
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Буда (Свислацки авыл советы)
Буда  (Буда ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Асиповицкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Грюше-Сен-Симеон
Грюше-Сен-Симеон — Франциянең Сен-Маритим департаментында урнашкан коммуна.
Длужнево (Мазовия воеводалыгы)
Длужнево  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Ориуэла-дель-Тремедаль
Ориуэла-дель-Тремедаль — Испаниянең Теруэль провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Borhan Şähidi
Tärcemäi xäle
Täteş öyäzendä tuğan. 1911 -1922 yıllarda Qıtaydağı Öremçe (Ürümqi) şähärendä Tatar säwdägärläre Ğäbdelcabbarovlarnıñ "Tän-Şän säwdä şirkäte" xezmätkäre.
1925-1929 yılda Şeñcan wiläyäte aftamabil yulları tözü assosiatsiäse citäkçese.