cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Шаранга районы
Шаранга районы (Шарангский район, Шӓрӓнгӓ кымдем) — Түбән Новгород өлкәсенә керүче муниципаль район.
Үзәге — Шаранга штб-ы.
Тарих
Район 1929 елда Горький краеның Котельнич округы составында барлыкка килә.
1934—1936 елларда Киров крае составында, 1936—1960 елларда — Киров өлкәсе составында булган. 1960 елда Түбән Новгород өлкәсе составына күчерелгән.
1962 елда Тонкино районы составына кертелә, 1965 елда торгызыла.
Кием
Кием — тукымадан, күннән, мехтан һ.б.ш. тегелгән, эшләнгән һәм тәнне каплау өчен хезмәт итә торган предметлар җыелмасы.
Евразиянең шактый кырыс шартларында киемнән башка тереклек итү мөмкин түгел: ул салкыннан һәм эсседән, яңгырдан һәм кардан, җилдән саклый; шул ук вакытта эстетик функция дә үти, ягъни кеше кием белән үзен тыштан берникадәр бизи дә.
Кием тарихыннан
Киемне җәнлек тиресеннән теккәннәр. Тиренең эчке ягын таш кыргычлар белән чистартканнар. Аннан соң тишекләр уеп, җәнлек сеңере белән теккәннәр. Соңрак хатын-кызлар җеп эрләргә һәм тукырга өйрәнгәннәр. Алар җепне йорт хайваннары йоныннан яисә җитен һәм киндер сүсләрдән эрләгәннәр. Туку станогы да ясаганнар. Кешеләр җитен һәм йон тукымадан тегелгән кием кия башлаганнар. Һәр милләтнең киемендә үзенә генә хас булган үзенчәлекләр булган.
Мәсәлән, татар халкының тормыш-көнкүрешендә XIX гасырның икенче яртысы һәм XX гасыр башларында кием-салым иң үзенчәлекле һәм оригиналь бер өлкә булып тора. Аның формалашуына халыкның социаль-экономик, тормыш-көнкүреш һәм табигать шартлары, гасырлар буена килгән традицияләре, эстетик зәвыгы, шулай ук башка халыклар белән культура бәйләнеше дә йогынты ясаган. Идел буе татарларының киемнәрендә төрки кабиләләренең традицияләре билгеле бер дәрәҗәдә чагыла. Моңа төрки халыклар киеменең төп үзенчәлекләрен саклаган киң итәкле күлмәк, камзул, бишмәт, билле казаки, туры билле чикмән һ.б.ш. күрсәтергә була. Хатын-кызлар өчен дә күлмәкне озын һәм киң итеп теккәннәр. Бу киемнәрнең барысы да затлы тукымалардан тегелгән.
Киемгә таләпләр
Киемгә төрле таләпләр куела. Төп таләпләргә эстетик, гигиена һәм файдалану таләпләре керә. Эстетик таләпләр шуннан гыйбарәт: кием уңайлы, матур һәм модага тәңгәл килергә, киемнең төсе, фасоны һәм гомумән, стиле гармонияле булырга тиеш.
Гигиена таләпләре кеше организмының нормаль эшчәнлеген тәэмин итү өчен куела. Гигиена таләпләре шуннан гыйбарәт: кешенең кигән киеме аның организмына яшәү өчен нормаль шартлар тудырырга (тән тиресенең сулавы, су парларының бүленеп чыгуы) һәм тәнен тышкы (механик, химик) тәэсирләрдән сакларга тиеш. Кием кеше тәне тирәсендә микроклимат тудыра. Ул температура, дымлылык һәм углекислый газның күпме булуы кебек күрсәткечләр белән билгеләнә. Билгеле бер микроклимат тудыру өчен, кием җылыны саклый торган, газ һәм һава үткәрүчән, дым тарту сыйфатларына ия булырга тиеш. Синтетик тукымадан тегелгән күлмәкләрне җылы якларда кияргә ярамый. Әгәр кияргә туры килсә, күлмәкләрне тәнгә сыланып торырлык түгел, ә иркен итеп тегәргә кирәк. Бу очракта тән тиресенә сулау өчен һава яхшы керәчәк.
Файдалану ягыннан куелган таләпләр. Кием кешегә иркен хәрәкәт итәргә комачауламаска, бөгәрләнмәскә, җиңел киелергә һәм салынырга тиеш. Киеп йөргән чагында кием деформацияләнә. Кеше хәрәкәтләнгән чакта киемнең кайбер урыннары кысыла, ышкыла. Тора-бара кием туза һәм инде аны киеп йөреп булмый башлый. Файдалану вакыты киемне ничек киюгә, тукыманың үзенчәлекләренә, сыйфатына һәм эшкәртү төренә бәйле була.
Кием төрләре
Киеменең ассортиментына эчке киемнәр, җиңел һәм өске кием керә.
Җиңел кием – эчке кием өстеннән киелә торган әйберләр (итәк, күлмәк, чалбар, свитерлар).
Өске кием (яки кием-салым) - җиңел кием өстеннән киелә торган әйберләр (пальто, плащ, куртка, туннар).
Файдалану ягыннан киемне җилкәдән һәм билдән киелә торганга бүләләр. Җилкәдән киелә торган киемнәр – җилкәдә, ә билдән киелә торган әйберләр билдә, пута булырга тиеш урында эләгеп тора. Иң киң таралган, билдән киелә торган киемнәр – ир-атларда чалбар, хатын-кызларда - итәк.
Кием үлчәмнәре
Русиядә кием-салымның үлчәмен өч күрсәткеч билгели: буй озынлыгы – түш үлчәме – янбаш үлчәме. Мәсәлән, 164-96-104 үлчәмнәр белән тамгаланган кием буе – 164 см, түш үлчәме – 96 см һәм янбаш үлчәме 104 см булган гүзәл затлар өчен тәгаенләнүен аңлата. Русиядә үлчәмнәр 42-44-48-50 һ.б. кебек җөп саннардан гыйбарәт. Алар түш үлчәмен икегә бүлү нәтиҗәсендә барлыкка килә. Мәсәлән, ул 88 см икән, димәк киемнең 44 санлысын сайларга була. Әгәр сан так булса, ул гәүдәнең тулылыгына карап, зуррак яки кимрәк җөп санга таба түгәрәкләнә.
Кием ясау өчен материаллар
Килеп чыгышы буенча тукыма җепселләре табигый һәм химик җепселләргә бүленә.
Табигый җепселләр,үз чиратында, үсемлекнекенә (целлюлозалы), хайванныкына (аксымлы) һәм минераль җепселгә бүленә. Киҗе-мамык, киндер һәм башкаларны үсемлектән алынган җепселләр дип йөртәләр. Сарык, дөя, кәҗә йонын һәм табигый ефәкне хайваннардан алынган җепселләргә кертәләр.
Азбис, пыяла җепселләр һәм металл җепләр минераль җепселләргә керә.
Химик тукыма җепселләрен килеп чыгышлары буенча төрле булган чималны эшкәртү юлы белән алалар. Бу төр җепселләр ясалма һәм синтетик төрләргә бүленә.
Ясалма җепсел җитештерү өчен төп чимал булып чыршы үзагачыннан һәм мамык калдыкларынннан алынган целлюлоза хезмәт итә. Синтетик җепселләр җитештергәндә ташкүмер һәм нефть эшкәртүдән калган продуктлардан — газлардан файдаланалар. Хәзерге заман кешесенең гардеробында табигый җепселләрдән тукылган кием-салымны сирәк очратасың. Еш кына кием-салым тулаем химик җепселләрдән тукылган тукымадан да тегелә. Тукыма, текстиль һәм трикотаж әйберләр сатып алганда аларның физик сыйфатларын белү бик мөһим.
Эч­ке ки­ем­нәр­гә һәм аяк ки­ем­нә­ре­нә ги­ги­е­на таләпләреннән чыгып: эч­ке ки­ем­нәр ки­җе ма­мык ту­кы­ма­дан һәм ефәк три­ко­таж­дан бул­ган­ын са­тып алу ки­рәк. Син­те­тик сүс­ле ту­кы­ма­лар­дан (ней­лон, кап­рон, аце­тат, три­а­це­тат) бул­ган ки­ем­нәр са­тып алу ки­рәк тү­гел. Һәм мо­ңа җит­ди игъ­ти­бар би­рү ки­рәк, чөн­ки ки­җе ма­мык яки вис­ко­за ту­кы­ма­лар­дан те­гел­гән эч­ке ки­ем­нәр син­те­тик ту­кы­ма­дан те­гел­гән өс­ке ки­ем­нәр­нең тән­гә на­чар тәэ­сир итү­ен­нән дә сак­лый.
Кыска төньяк җәе өчен вискозадан тегелгән киемнәр алыштыргысыз. Чөнки вискоза организм өчен, бигрәк тә кечкенә балалар өчен кирәк булган ультрамиләүшә нурларны яхшы үткәрә. Мондый нурларны үткәрү сәләте тукыманың төренә дә бәйле. Тыгыз һәм караңгы төсләргә буялган тукымалар мондый нурларны тулысынча диярлек үткәрми.
Вискоза бернинди катнашмаларсыз чыршы үзагачыннан алынган чиста целлюлозадан тора. Вискоза киҗе-мамык тукымага карагында дымны үзенә яхшырак сеңдерә.
Ацетат һәм триацетат җепселләренә чимал булып үзагач һәм мамык калдыклары тора. Ацетат дымны начар сеңдерә, ә триацетат исә аннан да начаррак, ләкин алар тиз кибәләр. Үтүкләргә кирәкми, 210 градус температурада эри.
Хәзерге вакытта синтетик тукымаларны нигездә полиэфир, полиамид һәм полиакрилонитриль җепселләрдән тукыйлар.
Полиэфир җепселләр — лавсан, элана, кримплен. Болардан тукылган тукымалар йомшак,сыгылмалы,әмма бик нык була. Алар бөгәрләнми,яктылык тәэсиренә әйбәт каршы тора.Җитешмәгән ягы — дымны начар сеңдерә.
Полиамид җепселләр — нейлон, капрон, дедерон — барлык синтетик җепселләр арасында иң ныклылардан санала. Алар өзелми дә, тузмый да. Мондый җепселләрдән тукылган тукыма катырак, өсте шома, ертыу кыен, тузмый, төсен югалтмый. Җитешсезлекләре: дымны начар сеңдерәләр, югары температурага сизгер.
Эластан җепсел — лайкра, күп очракта башка җепселләр белән кушып файдаланыла.Эластан кушылган тукымалар гәүдәгә сыланып торган киемнәр теккәндә кулланыла.
Мамык суны үзенә тиз сеңдерә һәм тиз кибә. Мамык тукымалар нык, җиңел гигиена ягыннан саф, озакка чыдамлы була. Куллану өчен уңайлы, җиңел юыла, үтүкләнә.
Җитен тукымалар шома,ялтырап торучан,нык була.Алар югары гигиена таләпләренә җавап бирә,дымны тиз сеңдерә,тиз кибә.Уңай сыйфатларыннан чыгып,җитен тукымаларны җәйге киемнәр тегү өчен кулланалар.
12-нче корпус
12-нче корпус' — төрле дәүләтләрнең кораллы көчләрендә корпус атамасы.
Дума (гәҗит)
Дума — атналык иҗтимагый-сәяси гәҗит. II Дәүләт думасының мөселман эшчеләр төркеме органы. 1907 елның 21 апреленнән 1907 елның 30 маена кадәр Санкт-Петербург шәһәрендә татар һәм әзәрбайҗан телләрендә нәшер ителә, апрель-май айларында газетаның 6 саны дөнья күрә, аннан мәхкәмә тарафыннан тыела. Мөхәррирләр – Кәлимулла Хәсәнов (рәсми), Фуат Туктаров (фактик).
Рәҗәп Таййип Әрдоган
Рәҗәп Таййип Әрдоган (26 февраль, 1954 ел, Истанбул) — Төркиянең премьер-министры (2003 елның 14 марты - 2014 елның 28 августы), Төркиянең президенты (2014 елның 28 августыннан). AK Партиянең җитәкчесе.
(1921) Пала
(1921) Пала  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Рәҗәп Таййип Әрдоган
Тууы
Ата-анасы чыгышлары буенча Төркиянең Ризә төбәгендәге Гүнәйсу районыннан. 1954 елның 26 февралендә Истанбулда дөньяга килә. 2004 елның 11 августында Грузиягә сәфәре вакытында ата-анасының Батумнан күченгән грузин гаиләсе булганлыгын әйтә.
(1921) Пала
Тарихы
1973 елның 20 сентябрендә Том Герельс тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1973 SE» саналган.
12-нче корпус
Армия корпуслары
Рәҗәп Таййип Әрдоган
Белеме
1973 елда Истанбул имам хатыйблар лицеен тәмамлый. Ул елларда имам хатыйб лицейларын тәмамлаучыларга югары белем алыр өчен имтиханнарга керү рөхсәте булмау сәбәпле ул шулай ук Әюп лицеенда да имтиханнар тапшыра һәм аны бетергән булып та санала. 1981 елда Мармара университетының икътисад һәм сәүдә белеме факультетын тәмамлый.
12-нче корпус
Механикалаштырыган корпуслар
Рәҗәп Таййип Әрдоган
Сәяси эшчәнлеге
1984 елда Әрдоган Истанбулның Бәйоглу районындагы Иминлек фиркасе бүлегенең рәисе, 1985 елда - партиянең Истанбул бүлегенең рәисе була.
1994 елда Истанбул мэры буларак сайлана.
Липоглав
Липоглав — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Рәҗәп Таййип Әрдоган
Сәяси эшчәнлеге
2001 елның июль аенда Әрдоган Бинали Йылдырым белән бергә Гаделлек һәм алгарыш партиясен кора.
Липоглав
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Рәҗәп Таййип Әрдоган
Сәяси эшчәнлеге
2003-2014 елларда Төркия премьер-министры вазифасын үти.
2014 елның 28 августыннан 51.79% тавыш белән Рәҗәп Таййип Әрдоган гражданнарның туры сайлавы аша Төркия президенты вазифасына сайланды.
2017 елның 16 апрелендә узган референдумда «Сез илнең президент идарәсенә күчүен телисезме ?» дигән сорауга сайлаучыларның 51,41 проценты уңай җавап бирде. Референдум нәтиҗәләре буенча, илдә хакимиятнең күп өлеше президентка күчә.
2017 елның 21 маенда Гаделлек һәм тәрәккыят (алгарыш, үсеш) фиркасенең чираттан тыш узган корылтаенда фирка рәисе итеп сайланды. Эрдоган бердәнбер намзәт булып, 1470 делегатның 1414е аның өчен тавыш бирде. Эрдоганга кадәр премьер-министр Бинали Йылдырым фирка рәисе иде.
2018 елның 24 июнендә вакытыннан алда узган президент сайлауларында сайлаучыларның 52.59% тавышын җыеп, янәдән нең президенты булып сайлана. Бер үк вакытта дәүләт башлыгы да, хөкүмәт башлыгы да булып тора.
2018 елның 9 июлендә яңадан президент вазифасына керешә. Президент буларак, югары вазифалы затларны билгели, парламентны тарата ала һәм гадәттән тыш хәл кертү турында игълан итә алачак. Рәҗәп Таййип Әрдоган - Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты ның Шәрәфле Докторы (2011)
Гури-Сухе (Лодзь воеводалыгы)
Гури-Сухе  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Терра-Шан
Терра-Шан — Португалиянең Азор утраулары округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Загазь
Загазь (Загазь ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Астравецкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Семс-Корнер (Оклахома)
Семс-Корнер  — Америка Кушма Штатларының Оклахома штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Семс-Корнер халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Чуприха
Чуприха — Россия территориясеннән ага торган елга. Алтай крае, Алтай Республикасы биләмәләрендә ага. Елга Нижне-Калманка елгасының уң ярына тамагыннан 42 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 12 км.
Семс-Корнер (Оклахома)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Чуприха
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об елгасы Бия һәм Катунь  елгалары кушылган урындан  Барнавыл каласына кадәр, Алей  елгасын кетрмичә. Кече елга бассейны — (Югары) Об кушылдыклары бассейны, Томь кушылганга кадәр, елга бассейны — (Югары) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Фридон Тодуа
Фридон Ипполитович Тодуа (ფრიდონ იპოლიტოვიჩ თოდუა; 1944-2017) - Совет һәм Грузия интервенцион радиология һәм эндоваскуляр рентгенохирургия, иҗтимагый һәм дәүләт өлкәсендәге галиме, медицина фәннәре докторы (1984), профессор (1988), Грузия ССР Милли Фәннәр академиясе академигы (2000). Грузия Милли Фәннәр Академиясенең беренче вице-президенты (2004-2013) һәм Грузия Парламенты вице-спикеры (2008-2012). Фән һәм техника өлкәсендә СССР дәүләт премиясе лауреаты (1988). Тифлисның мактаулы гражданины (1998).
Биография
1944 елның 9 гыйнварында Грузия ССРның Зугдиди шәһәрендә туган.
1968 елдан 1991 елга кадәр А.В. Вишневский исемендәге медицина фәннәре академиясендә түбәндәге вазифаларны били: Практик эндоваскуляр рентген хирургиясе һәм интервенция радиологиясе өлкәсендә кече, өлкән һәм әйдәп баручы фәнни хезмәткәр, Советлар Союзында исәпләнгән томографиянең беренче бүлеген оештыручы һәм беренче җитәкчесе.
1991 елдан 2017 елга кадәр ул Грузия Милли Фәннәр академиясенең Клиник медицина фәнни тикшеренүләр институтының оештыручысы һәм беренче даими җитәкчесе була. Шул ук вакытта, 1998 елдан ул Тифлис дәүләт медицина институтында педагогик эш белән шөгыльләнә, медицина радиологиясе бүлеге, радиология һәм УЗИ диагностика бүлеге мөдире, шулай ук Тифлис дәүләт университетында эндоскопия курсы җитәкчесе булып хезмәтен дәвам итә.
2004 елдан 2013 елга кадәр - Грузия Милли Фәннәр Академиясенең беренче вице-президенты һәм шул ук вакытта медицина һәм физиология кафедрасының академик-сәркатибе вазифасын били. 2008 елдан 2012 елга кадәр, фәнни һәм педагогик эш белән беррәттән, дәүләт эшендә - Грузия Парламентының вице-спикеры була.
Фәнни-педагогик эшчәнлеге һәм фәнгә керткән өлеше
Ф.И. Тодуаның төп фәнни-педагогик эшчәнлеге эндоваскуляр рентген хирургиясе һәм интервенция радиологиясе өлкәсендәге проблемалар белән бәйле. Ф. Тодуа СССРның компьютер томография бүлеген беренче оештыручы, СССРда "Карын органнарының компьютер томографиясе атласы" авторы. Ф.И. Тодуа Грузия радиологлары ассоциациясенең беренче президенты (1997 елдан), Европа Фәннәр, сәнгать һәм әдәбият академиясенең һәм Россия медицина һәм техник фәннәр академиясенең тулы әгъзасы итеп сайланды.
1973 елда ул "Целомик кисталар, перикард дивертикула һәм кардио-френик почмакның липомалары" темасы буенча кандидатлык диссертациясе, 1984 елда ул докторлык дәрәҗәсе өчен докторлык диссертациясен яклады. 1988 елда ул СССРның Югары аттестация комиссиясе тарафыннан профессор академик титулына лаек булды. 2000 елда Грузия Милли Фәннәр Академиясенең тулы әгъзасы итеп сайланды. Ф.И. Тодуа алты йөздән артык фәнни хезмәт, шул исәптән ундүрт монография авторы. Ул уйлап табу өчен биш авторлык сертификаты иясе. Шулай ук дөньяның алдынгы фәнни журналларында басылган фәнни мәкаләләр авторы, аның җитәкчелегендә унбиш доктор һәм кырык дүрт кандидатлык диссертациясе язылган.
Переруэла
Переруэла — Испаниянең Самора провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
USP40
USP40 —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
Осорно
Осорно (Osorno) — Чилинең Лос-Лагос өлкәсендә урнашкан шәһәр һәм коммуна.
Тарих
1558 елда нигезләнгән.
Липсень
Липсень — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Жизнь (журнал)
Жизнь — әдәби-нәфис иҗтимагый-сәяси, рәсемле журнал. 1912 елның 18 ноябреннән 1915 елның 6 декабренә кадәр Казан шәһәрендә атнага бер тапкыр рус телендә нәшер ителә, барлыгы 153 саны чыга.
Ноллвуд (Техас)
Ноллвуд  — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Ноллвуд шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гутовець
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Дус (гәҗит)
Дус — гәҗит. Көнбатыш Россия миссионерлык җәмгыяте, аннары Көнбатыш Россия мәдәни-агарту җәмгыяте органы. 1916 елның февраленнән 1918 елга кадәр Уфа шәһәрендә атнага 2 тапкыр татар телендә нәшер ителә. Мөхәррир – Андрей (Ухтомский).
Җүҗели (Оникишубат)
Җүҗели (Cüceli) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Каһраманмараш иле Оникишубат илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Марина күла
Марина күла (Marina küla) — Эстониянең Пярнумаа өязендә урнашкан авыл.
Биккол (Ырынбур өлкәсе)
Биккол (Биккулово) — Ырынбур өлкәсенең Октябрьски районында урнашкан торак пункт.
Халык
Милләтләр (2010): татарлар — 86,1%, руслар — 4,7%, башкортлар — 3,3%, әрмәннәр — 2,4%.
Гури-Сьвйонтковски
Гури-Сьвйонтковски — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Ождула
Ождула — Румыниянең Ковасна жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Виллар-д'Эри
Виллар-д'Эри (Villard-d’Héry) — Франциянең Савойя департаментына караган коммуна, Монмельян кантонына карый.
Искәрмәләр
Виллар-д'Эри
Романово (Подлясье воеводалыгы)
Романово  — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Нью-Александрия (Пенсильвания)
Нью-Александрия  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Нампон-Сен-Фирмен
Нампон-Сен-Фирмен — Франциянең Па-де-Кале департаментында урнашкан коммуна.
Валей (Дордонь)
Валей — Франциянең Дордонь департаментында урнашкан коммуна.
Солтанай (Кушнарин районы)
Солтанай — Башкортстанның Кушнаренко районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 452234, — 80240870004.
Дерекөй (Гүмүшова)
Дерекөй (Dereköy) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Дүзҗе иле Гүмүшова илчесенә караган бер авыл (köy).
Журнал Казанского общества пчеловодства (журнал)
Журнал Казанского общества пчеловодства — фәнни журнал. Казан умартачылык җәмгыяте органы. 1909-1919 елларда Казан шәһәрендә елга 8-12 тапкыр рус телендә нәшер ителә.
Антони ван Левенгук
Антони Ван Левенгук (Левенһук, Antoni van Leeuwenhoek, Thonius Philips van Leeuwenhoek, 24 октябрь 1632, Делфт — 26 август 1723, Делфт) — Нидерланд патшалыгының табигать фәннәре галиме, микроскоп конструкторы, фәнни микроскопиягә нигез салучы; үзе ясаган микроскоп ярдәмендә тере организмнарның төзелешен өйрәнүче.
Биография
Антони Ван Левенгук 1632 елның 24 октябрендә Делфт шәһәренең Филипс Тонисзон исемле кәрзин үрүче оста гаиләсендә туа. Аның яһүдиләрдән килеп чыгышын раслаучы документлар юк. Антони үзләренә якын булган Арысланнар капкасы (нидер. Leeuwenpoort) фамилиясен ала. Тәхәллүсендәге “һук” (hoek) кушымчасы “почмак” дигәнне аңлата.
Антонига алты яшь булганда, атасы үлә. Анасы Маргарет ван ден Берх (Grietje van den Berch) улын Лейден шәһәре янындагы гимназиягә укырга җибәрә. Агасы Антонины математика һәм физика нигезләренә өйрәтә. 1648 елда булачак галим Амстердамга бухгалтерлыкка укырга китә, ләкин вак- төяк көнкүреш товарлар сата торган кибеткә эшкә урнаша. Монда ул үз гомерендә беренче тапкыр гади микроскоп-штативка урнаштырылган зурайтучы линза күрә. Тиздән Антони үзендә дә шушындый микроскоп булдыра.
1654 елда ул Левенгук туган шәһәренә кайта һәм үлгәнче шунда яши. Анда ул сәүдәгәрлек белән шөгыльләнә. Төрле чыганаклардан күренгәнчә, ул Вермеер исемле рәссам белән дустанә мөнәсәбәтләр тота, һәм дустының үлеменнән соң, аның васыятен үтәүче була.
Левенгук 1723 елның 26 августында җан бирә һәм Иске чиркәүдә күмелә.
Микроскоп ясау
1665 елда Роберт Гук исемле инглиз галименең “Микрография” дигән хезмәте басыла, һәм озак та үтми, Левенгук аны укып чыга. Бу китапны уку анда табигатьне линзалар ярдәмендә өйрәнүгә кызыксыну уята. Марчелло Мальпиги белән бергә Левенгук зоологиядә тикшеренүләр үткәрү өчен микроскоп куллануны кертеп җибәрә.
Шомартучы һөнәренә өйрәнеп, ул оста рәвештә линзалар ясый башлый. Үзенең линзаларын металлдан ясалган кысаларга утыртып, Левенгук микроскоп җыя һәм ул вакытлар өчен иң алдынгы тикшеренү эшләре алып бара башлый. Левенгукның линзалары кечкенә һәм уңайсыз булалар, алар белән эшләү өчен дә билгеле бер күнекмәләр кирәк була, ләкин алар ярдәмендә берничә бик мөһим ачыш ясала. Үз гомере эчендә Антони 500 дән артык линза, 25 ләп микроскоп (аларның тугызы безнең көннәргә кадәр сакланган) ясый. Левенгукның 500 тапкырга кадәр зурайта торган микроскобы булган дигән фикер яшәсә дә, безнең көннәргә кадәр 275 тапкыр зурайта торганы гына килеп җиткән.
Линзалар ясау ысулы
Озак вакытлар Левенгук үзенең линзаларын нечкә итеп кыру ысулы белән ясаган дип санала иде. Линзаларның бик вак булуларын исәпкә алсак, моның өчен бик төгәл һәм авыр хезмәт булуы аңлашыла. Левенгуктан соң мондый ысул белән беркем дә аныкы кебек чиста сурәт бирә торган линза ясый алмый.
Урзелина
Урзелина — Португалиянең Азор утраулары округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Антони ван Левенгук
Линзалар ясау ысулы
Ләкин 1970 еллар ахырында Новосибирск медицина институтында линзаны кырып түгел, ә юка пыяла җепне эретеп ясап карыйлар. Бу ысул белән барлык таләпләргә җавап бирә торган линза ясыйлар, хәтта Левенгук микроскобы системасын да тулысынча төзиләр. Ләкин Левенгукның XVII гасырдагы чын линзаларын бу ысул белән ясалу- ясалмауга тикшерүләр үткәрелми кала.
Урзелина
Географиясе
Мәйданы —.
Антони ван Левенгук
Ачышлары
Үзенең күзәтүләрен Левенгук рәсемгә төшереп һәм язып барып, Лондон абруйлылары җәмгыятенә 50 елга якын вакыт аралыгында 300 ләп хат рәвешендә җибәрә. Левенгук кайбер галимнәр белән дә элемтәдә була. Беренче тапкыр аның хат рәвешендәге тикшеренүләре 1673 елда Лондон абруйлылары җәмгыятенең “Философ язмалары” (ингл. Philosophical Transactions ) дигән журналында басыла.
Ләкин 1676 елда Левенгук бер күзәнәкле организмнар турындагы хатын язгач, аның тикшеренүләренең дөреслеге шик астына куела. Моңарчы бер күзәнәкле организмнар беркемгә дә билгеле булмаганга, Неемия Грю җитәкчелегендәге галимнәр төркеме Делфт шәһәренә тикшеренүнең дөреслеген исбатларга яки кире кагарга юнәлә. Галимнәр Левенгукның хаклы булуын дәлиллиләр һәм 1680 елның 8 февралендә аны Лондон абруйлылары җәмгыятенә даими әгъза буларак кабул итәләр.
Моннан кала, Левенгук беренче булып эритроцитларны ача, бактерияләрне, чүпрә гөмбәсен, иң гадиләрне, күз ясмыгы җепселләрен, эпидермисны тасвирлый, сперматозоидларны, бөҗәкләр күзенең төзелешен, мускул җепселләрен рәсемгә төшерә. Инфузорияләрне ача һәм аларның күп формаларын тасвирлый.
Хезмәтләре
50 елга якын Левенгук Лондон абруйлылары җәмгыятенә үзенең хезмәтләрен хат рәвешендә җибәреп бара, һәм алар Левенгук исән вакытта ук латин һәм нидерланд телләрендә күп томлы китаплар итеп басылып чыгалар:
·      Sendbrieven ontleedingen en ontkellingen etc.: 7 т. — Лейден һәм Делфт, 1685—1718.
·      Антони Левенгукның микроскоп ярдәмендә ачкан табигать серләре. (лат. Opera omnia s. Arcana naturae etc. —Бөтен хезмәтләр яки Табигать серләре.): 7 т. Лейден, 1695—1722.
Литмерк
Литмерк — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Борово (Липский повяты)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Ойвож (Шервож кушылдыгы)
Ойвож — Россия территориясеннән ага торган елга. Пермь крае биләмәләрендә ага. Елга  Шервож елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 12 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Чулман кушылдыклары бассейны Агыйдел кушылганчы, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Загалодна
Загалодна (Загалодна ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Астравецкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Старуха-Йоль (Ручь-Ю кушылдыгы)
Старуха-Йоль — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы, Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Ручь-Ю елгасының уң ярыннан 38 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 27 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Уса елгасы. Кече елга бассейны — Уса, елга бассейны — Печора.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Бусьё-ле-Руа
Бусьё-ле-Руа — Франциядә урнашкан коммуна, Ардеш департаментында урнашкан.
NGC 6887
NGC 6887 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда   тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Шиеле (Акмола өлкәсе)
Шиеле (Шиелі) — Казакъстанның Акмола өлкәсе‎ндә урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат континенталь. Гыйнварның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. Җилләр розасында төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) җилләр өстенлек итә. Тотрыклы кар катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.
Березка
Березка (Березка) — Коми Республикасының Троицко-Печорск районында урнашкан станция.
Климат
Березка климаты уртача-континенталь. Кыш озын, салкын, ә җәй кыска, гадәттә җылы, яисә салкынча. Биредә кырау җәен дә күзәтелә. Җәй көне циклоннар активлыгы сүлпәнәя, көзен исә киресенчә, үсә, шуңа күрә дә явым-төшем күләме арта. Көз белән яз салкын.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: билгесез
Перилья-де-Кастро
Перилья-де-Кастро — Испаниянең Самора провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
8 август
8 август — Милади тәкъвимендә сигезенче айның сигезенче көне. Ел ахырына кадәр 145 көн кала.
right|120px|thumb|[[Җәйге Олимпия уеннары 2008|XXIX Җәйге Олимпия уеннары эмблемасы]]
Лос-Анхелес (Чили)
Лос-Анхелес (Los Ángeles) — Чилинең Биобио өлкәсендә урнашкан шәһәр һәм коммуна.
Тарих
1739 елда нигезләнгән.
(1834) Палах
(1834) Палах  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1969 елның 22 августында Любош Когоутек тарафыннан Гамбург обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1969 QP» саналган.
За землю и волю (гәҗит)
За землю и волю — иҗтимагый-сәяси гәҗит. Сул эсерләр (интернационалистлар) фиркасенең Казан губерна комитеты, Казан керәстиян депутатлары шурасының башкарма комитеты һәм эсерләр фиркасенең хәрби оешмасы органы. 1917 елның августыннан 1918 елның 19 июленә кадәр Казан шәһәрендә атнага өч тапкыр рус телендә нәшер ителә, барлыгы 180 саны чыга.
Маринова
Маринова (Marinova) — Эстониянең Вырумаа өязендә урнашкан авыл.
Сидар-Крест (Оклахома)
Сидар-Крест  — Америка Кушма Штатларының Оклахома штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Сидар-Крест халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Фажан-Гранде
Фажан-Гранде — Португалиянең Азор утраулары округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Дажлюбе
Дажлюбе — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Гури-Тшебятовски
Гури-Тшебятовски — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Дажлюбе
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Гури-Тшебятовски
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Вила-Казе Маса (Җенова)
Вила-Казе Маса — Италиянең Лигурия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Вила-Казе Маса Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Либушне
Либушне — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Чернолесовски
Чернолесовский (Чернолес) — Башкортстанның Уфа районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 450535, — 80252830008.
Сен-Клод (Гваделупа)
Сен-Клод (Saint-Claude) — Франциянең Гваделупа департаментына караган коммуна, Бас-Тер кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 34,27 км².
Озд (авыл)
Озд — Румыниянең Муреш жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Антанас Сметона
Антанас Сметона (Antanas Smetona; 10 август 1874 — 9 гыйнвар 1944) — Литва дәүләт эшлеклесе, Литва президенты (1919—1920, 1926—1940).
Тәрҗемәи хәл
Антанас Сметона Ковно губернасы Вилькомир өязе Ужуленис авылында (хәзер Литваның Укмерге районына карый) туган. Башлангыч мәктәпне Тауенайда, прогимназияне 1893 елда Палангада тәмамлый; шул ук елда Митава гимназиясенә укырга керә. 1896 елда, литва милләтчеләре оешмасында катнашуы сәбәпле, гимназиядән чыгарыла. 1897 елда Санкт-Петербург шәһәрендә гимназияне тәмамлый һәм Петербург университының юридик факультетына укырга керә. Ике тапкыр университеттан чыгарылса да, ул аны 1902 елда тәмамлый.
1902—1907 елларда — Литва демократик партиясе әгъзасы, 1907—1915 елларда журналистик эшчәнлек белән шөгыльләнә. Беренче Бөтендөнья сугышка вакытында — Литвада сугыштан зарар күргәннәргә булышу җәмгыяте рәисе. 1917—1919 елларда — Литва Советы рәисе; 1918 елның 16 февралендә Литваның бәйсезлеген игълан итә.
1919—1920 елларда — Литваның беренче президенты. Аннан соң Милли прогрессы партиясе (Tautos Pažangos Partija) җитәкчесе, «Литва милләтчеләре берлеге» оештыручылаыннан берсе.
1926 елда хәрби түнтәрелеш ясый һәм Литва президенты булып сайланыла; 1931 һәм 1938 елларда яңадан сайланыла.
Эмиграция
1944 елның 9 гыйнварында АКШтагы Кливленд шәһәрендә янгында вафат була.
Заволжский муравей (журнал)
Заволжский муравей — әдәби-нәфис, рәсемле журнал. 1832 елның гыйнварыннан 1834 елга кадәр Казан шәһәрендә айга ике тапкыр рус телендә нәшер ителә, барлыгы 72 саны чыга. Нәширләр һәм мөхәррирләр – Михаил Полиновский, Михаил Рыбушкин.
Борово (Плоцкий повяты)
Борово  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Степко-Вож
Степко-Вож — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы, Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Лыа-Юелгасының сул ярыннан 39 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 32 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Уса елгасы. Кече елга бассейны — Уса, елга бассейны — Печора.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Романовце (Польша)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Загаране (Свислацкий районы)
Загаране  (Загаране ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Свислацкий районында урнашкан авыл.
Нью-Балтимор (Пенсильвания)
Нью-Балтимор  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Загаране (Свислацкий районы)
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Яңа Гомәр
Яңа Гомәр — Башкортстанның Кушнаренко районында урнашкан авыл.
Нью-Балтимор (Пенсильвания)
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Яңа Гомәр
Почта индексы — 452242, ОКАТО коды — 80240870003.
Шиеле (Костанай өлкәсе)
Шиеле (Шиелі) — Казакъстанның Костанай өлкәсендә урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат континенталь. Гыйнварның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. Җилләр розасында төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) җилләр өстенлек итә. Тотрыклы кар катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.
Шершниха
Шершниха — Россия территориясеннән ага торган елга. Алтай крае, Алтай Республикасы биләмәләрендә ага. Елга Олы Речка елгасының уң ярына тамагыннан 163 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 10 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об елгасы Бия һәм Катунь  елгалары кушылган урындан  Барнавыл каласына кадәр, Алей  елгасын кетрмичә. Кече елга бассейны — (Югары) Об кушылдыклары бассейны, Томь кушылганга кадәр, елга бассейны — (Югары) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Валлерей
Валлерей — Франциянең Дордонь департаментында урнашкан коммуна.
Аюкөйдергән
Халык саны — 162 тирәсендә. Вакыт зонасы — MSK (Мәскәү вакыты) яки UTC+4. Почта индексы — 422342.
Тарих
Аю Көйдергән авылы XVIII йөз чыганагында искә алына һәм анда 75 йомышлы татар, берничә керәшен татары яшәгәнлеге әйтелә. Христианлаштыру сәясәте вакытында авылның берничә кешесен көчләп чукындырганнар. А. Артемьев китабында да бу авыл телгә алына. Авылдагы 77 хуҗалыкта 276 ир-ат һәм 248 хатын-кыз көн иткән, мәчет эшләгән. 1898 елгы җыентыкта авылда татарлар һәм руслар яшәгәнлеге күрсәтелә. К. П. Берстель хезмәтендә бу авылда 1020 рус кешесе яши дип әйтелә.
Ләкин авыл утырган инеш буе тагын бер яктан бик тынгысыз булып чыккан. Идел яры белән Алатыр арасын тоташтыра торган олы юл авыл яныннан ук уза икән. Юлаучылар Бигеш бабалар торагына тынгы бирмәгәннәр. Өй саен кереп, хуҗаларның пешкән икмәкләрен ашап, азык-төлекләрен алып китә торган булганнар. Авыл кешеләренә бабаларының иске нигезен ташлап, бүтән бер тынычрак урынга күчеп китүдән башка әмәл калмаган. Язгы көннәрнең берендә Бигеш, Мәмәт бабаларның оныклары, яңа нигез салу өчен җайлырак урын эзләп, исемсез бер инеш буена килеп чыкканнар. Инеш, Аю Көйдергән елгасы белән бер үк юнәлештә агып, Чирмешән елгасына коя икән. Инешнең аръяк ярындагы калкулыкта түбәләре күккә сузылган карт имәннәр үсеп утыра, куе урман эченә моң таратып, тау битеннән чишмә сулары челтерәп ага икән. Ләкин инешнең аръягына — чишмәле тау сыртына кичеп чыгарлык түгел. Язгы ташу әле басылмаган, инеш суы да үз эзенә төшмәгән. Ул әле болганчык, шуңа күрә аның кайсы җире кичеп үтәрлек сай икәнен белеп булмый, бераз сабыр итәргә, инеш суының чистарып-тонып җиткәнен көтәргә кирәк. Ил картлары моны күзәтеп торуны Сәйкә бабага тапшырганнар.
Менә көтелгән көн дә килеп җиткән. Сәйкә баба: «Су кайтты, инеш тонды!» — дип хәбәр иткән. Сәйкә бабаның бу җылы сүзе, телдә еш кабатлана торгач, «томбы»га әйләнеп, исемсез инешнең мәңгелек атамасына әверелгән (Аю Көйдергән халкы бу инешне хәзерге көндә дә Томбы дип атап йөртә).
Бабалар, тонык сулы сай инешне кичеп, тау битенә менгәннәр. Ә аның итәгендә берсеннән-берсе тигез ераклыкта (әйтерсең араларын адымлап билгеләгәннәр) өч чишмә бар икән. Бабалар яңа нигез өчен урынны шунда сайлаганнар һәм чишмәләрне, җирле сөйләшкә хас булганча, беренче кизләү, икенче кизләү, өченче кизләү дип атаганнар.
Беренче кизләү сукмагының уң ягына — Сәйкә баба, сул ягына аның улы Минкә нигез салган. Ә икенче, өченче кизләү сукмаклары буена башка бабалар нигез корган. Бабалар эшне булдыра алган кадәр кызу тотканнар. Күченү мәшәкате дә зур булмаган. Чөнки иске нигездәге каралты-кураларны, яртылаш череп иңгән өйләрне сүтеп азапланасы, яңа нигезгә күчереп җәфаланасы юк. Анда да урман күккә үрелеп үсеп утыра бит. Кис тә аудар гына. Салынасы өйләрнең тәрәзә уемнарын каплар өчен карындыклар да кул астында гына. Сәйкә бабаның карчыгы Бәсәбикә әби, аның замандашлары Тулганай һәм Таңсылу әбиләр аларны алдан ук әзерләп куйганнар.
Бабаларның иске нигезендә бары тик җимерек каралты-куралар, ишелгән бүрәнәләр генә утырып калган. Алар кайчандыр Бигеш бабалар, Айбикә әбиләр нигез корган, Мәмәт бабалар белән Гөлнар әбиләр гомер сөргән борынгы заманнарның өнсез тарихын искәртеп, узган-барганнарның күңеленә шом һәм сагыш салып торганнар.
Бу вакыйгалардан соң исәпсез еллар, сансыз көннәр узган. Ләкин борынгы бабаларның оныклары аларның төп йортын онытмаган, нигез ташлары гына таралып яткан иске авыл урынын Иске йорт дип атаган. Авыл халкы хәзерге көндә дә бу төбәкне Иске йорт дип йөри.
Авыл оешу турында риваять
Бик күптән, моннан йөзләрчә еллар элек Болгар дәүләте туфрагыннан хәзерге Татарстан җирләренең Зөя елгасы буена, Кайбыч урманнары итәгенә төрле кабилә һәм ыруг кешеләре күчеп килгән. Күченүчеләр арасында Багыш, Бигеш, Тәүгилде, Тутай, Шәмәк, Балтай, Дәвеш, Караборнаш, Бураш, Кормаш, Үтәмеш, Сатмыш, Барыш, Даныш, Карагай, Ишем, Бортас, Әҗем исемле бабалар булган. Алар үзләренең нәселдәшләре белән бергә шушы төбәкләрнең тынычрак, җайлырак почмакларына нигез корганнар һәм шунда вак-вак авыллар булып урнашып калганнар. Заманнар үтү белән, бу авылларның һәм җир-суларның барысын да диярлек шул бабалар исеме белән атап йөртә башлаганнар.
Апас районының көньягыннан Чирмешән исемле елга ага. Борынгы риваятьләрдән аңлашылганча, шул елганың югары агымындагы бер борылмасына Багыш исемле баба килеп, беренче нигез ташы салган. Аның нәселдәшләреннән Бигеш һәм Мәмәт бабалар исә Багыш баба торагының (хәзерге Багыш авылының) көньяк-көнбатышында, исемсез бер кушылдык су буендагы кара урман эчендә төпләнгәннәр, йөзәр еллык карт имәннәрне аударып, ышна ачып, игенчелек белән көн итә башлаганнар.
Билгеле, әлегәчә кеше аягы басмаган куе урман эчендә кыргый җәнлекләр, аю-бүреләр дә күп булган. Аюларның берсе Мәмәт бабаның умарталыгына үчеккән. Ул һәр килүендә берәр умарта оясын урталай аерып, балын ашап китә икән.
Мәмәт бабайның тол карчыгы Гөлнар әби, бу бәладән котылу өчен, хәйлә уйлап тапкан: буш умарта оясына бал сылаган да шуны тирә-күршеләр булышлыгы белән коры салам өеме эченә урнаштырып куйган. Умарталыкка ияләнгән әлеге аю төнлә белән, бал исен сизеп, салам өеме астына кергән. Шуны гына көтеп торган кешеләр, аюның кергән урынын томалап, өемгә ут төрткәннәр. Бал ялап рәхәткә тиенгән аю ялкын эчендә көеп, пешеп харап була язган һәм көч-хәл белән генә качып киткән. Шуннан соң инде ул умарталыкка якын да килмәгән, бу авылны урап узган.
Бу хәбәр, әлбәттә, тиз арада тирә-күрше авылларга таралып өлгергән. Алар Гөлнар әбинең зирәк акылына хәйран калганнар, бу авыл кешеләренең ничек итеп аюны көйдергәнлеген кызыклы бер әкият итеп сөйләп йөргәннәр. Шушы вакыйгадан соң Мәмәт бабалар нигез корган бу торак урынны Аю Көйдергән авыл дип, ә авыл урнашкан инеш буен Аю Көйдергән елгасы дип атап йөртә башлаганнар.
Демография
Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): татарлар.
Күренекле кешеләр
Аю Көйдергән авылында сынчы, монументаль сәнгать рәссамы, Татарстан Республикасының халык рәссамы Фәһим Нуретдин улы Фәсхетдинов (1944) туып үскән.
Табигать
Аю Көйдергән авылының урамына килеп кергәч үк, матур манзара ачыла: йортлар буялган, каралты-куралар да тел тидергесез. Авыл яны табигатенә Үрәкәш, Кәҗәләр һәм башка таулар ямь биреп тора. Елга-ермак, кизләү-чишмәләр, күлләр авыл тирә-юнен сырып алган. Шунысы кызганыч: күлләрнең күбесе кипкән, елга-инешләрнең дә суы кимегән. Саескан, Чәрәш, Элми бабай күлләре хәзер юк инде, сагынып сөйләргә исемнәре генә калган.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.3 °C.
Җүҗүк (Акъюрт)
Җүҗүк (Cücük) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Анкара иле Акъюрт илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Ном (Техас)
Тарихы
Ном шәһәре  елда нигезләнгән.
USP5
USP5 —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
Ном (Техас)
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гурка (Лодзь воеводалыгы)
Гурка  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Пётр Гамкрелидзе
Биография
1903 елның 16 маенда Грузияның Сомицо авылында туган.
Гурка (Лодзь воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Пётр Гамкрелидзе
Биография
1925-1930 елларда В.И. Ленин исемендәге Грузия дәүләт политехник институтының геология факультетында укыган.
Не-ле-Мин
Не-ле-Мин — Франциянең Па-де-Кале департаментында урнашкан коммуна.
Пиас
Пиас — Испаниянең Самора провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Марину
Марину (Marinu) — Эстониянең Ляэне-Вирумаа өязендә урнашкан авыл.
Пётр Гамкрелидзе
Биография
1930 - 1956 елларда В.И. Ленин исемендәге Грузия дәүләт политехник институтында педагогик эштә аспирант, ассистент, доцент һәм геология факультетында профессор булып хезмәт итә.
Пиас
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Пётр Гамкрелидзе
Биография
1956 елдан алып Грузия ССР Милли Фәннәр академиясенең Геология институтында әйдәп баручы хезмәткәр, фән буенча директор урынбасары һәм 1962 елдан 1979 елга кадәр - әлеге фәнни институтның директоры булып эшли. Төп эшчәнлегенә өстәп, ул СССР Милли Фәннәр академиясенең ведомствоара тектоник комитетының Кавказ бүлеге председателе була.
Фәнни-педагогик эшчәнлеге һәм фәнгә керткән өлеше
П.Д. Гамкрелидзеның төп фәнни-педагогик эшчәнлеге региональ геология, палеонтология һәм стратиграфия өлкәсендәге проблемалар белән бәйле. Ул Кавказ геологик тектоникасын һәм Грузия структурасын өйрәнүдә катнашкан. П.Д. Гамкрелидзе берничә вулканоген формированиесен билгеләде, беренче тапкыр Лейас чокыры Олы Кавказның көньяк тау катлам системасында һәм Локский, Храмский һәм Дзирулский перифериясендә бүленде. Аның җитәкчелегендә Кавказ территориясенең тирән структурасы шифрланган. П.Д. Гамкрелидзе Франциянең Геологик җәмгыяте әгъзасы була.
Ливек
Ливек — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Фажан-ди-Байшу
Фажан-ди-Байшу — Португалиянең Азор утраулары округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
(2066) Палала
(2066) Палала  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1934 елның 4 июнендә Сирил Джексон тарафыннан Йоханнесбург обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1934 LB» саналган.
Виллар-Леже
Виллар-Леже (Villard-Léger) — Франциянең Савойя департаментына караган коммуна, Сен-Пьер-д’Альбиньи кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 14,06 км².
Искәрмәләр
Виллар-Леже
Габидуллин
Габидуллин ― фамилия. Гарәп теленнән кергән «Габид» («табынучы») сүзеннән ясалган.
Татарча Википедиядә әлеге фамилияне кулланып ясалган түбәндәге мәкаләләр урнаштырылган:
Бюрзе
Бюрзе — Франциядә урнашкан коммуна, Ардеш департаментында урнашкан.
Дальвин (Диңгез буе воеводалыгы)
Дальвин  — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Сикамор (Делавер округы, Оклахома)
Сикамор  — Америка Кушма Штатларының Оклахома штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Вилакампанья (Кремона)
Вилакампанья — Италиянең Ломбардия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Вилакампанья Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
NGC 6888
NGC 6888 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда   тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Дёрна
Дёрна — Россия территориясеннән ага торган елга. Тверь өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Холохольня елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 12 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Идел бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — (Югары) Идел елгасы кушылдыклары бассейны Рыбинск сусаклагычына кадәр, елга бассейны — (Югары) Идел Куйбышев сусаклагычына кадәр (Ука бассейныннан тыш).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Лившке Равне
Лившке Равне — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Суборъю
Суборъю — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы, Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Кече Сынь елгасының уң ярыннан 35 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 18 км.