cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Великий Мендромеж
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Сен-Бонне-ле-Курро
Сен-Бонне-ле-Курро — Франциянең Луара департаментында урнашкан коммуна.
Бурран
Бурран — Франциянең Ло һәм Гаронна департаментында урнашкан коммуна.
Склероз
Склероз — кешедә һәм хайваннарда теге яки бу органнарның һәм тукымаларның тоташтыргыч тукыма белән тыгызлануы. Склероз булганда органның функциональ элементлары үлеп, тоташтыргыч тукымага алмашына; еш кына гиалин, амилоид, утыра.
Кикуйю теле
Кикуйю яки Гикуйю теле(Gikuyu: Gĩkũyũ [ɣēkōjó]) ул Кениянең Agĩkũyũ халкы тарафыннан сөйләшелә торган Банту теле. Кикуйю Ньери һәм Найроби арасында даирәдә сөйләшелә. Кикуйю халкы гадәттә җирләрен Үзәк Кениядә әйләнә тау сыртлары буенча билгелиләр, алар аны Kĩrĩnyaga дип атыйлар.
Әлифба
Кикуйю Латин әлифбасы белән языла. Анда l p  q  s  v  x  z хәрефләре кулланылмый һәм ĩ һәм ũ хәрефләре өстәлгән. Кикуйю әлифбасы түбәндәгечә: Кайбер авазлар диграфлар белән языла, мәсәлән, веляр назаль өчен ng.
Популяр мәдәнияттә
1983 ел Star Wars Episode VI: Return of the Jedi фильмында, Ниен Нунб персонажы Кикуйю телендә сөйләшә.
Бомблинець
Бомблинець — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Голя (Ополе воеводалыгы)
Голя  — Польшаның Ополе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Каябашы (Акдагмадени)
Каябашы (Kayabaşı) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Йозгат иле Акдагмадени илчесенә караган бер авыл (köy).
Хейжу үзәне
Хейжу үзәне (Кытай телендә:黑竹沟, туры мәгънәдә "Кара Бамбук Үзәне") ул популяр турист манзарасы, көньяк-көнбатыш Кытайда, Сычуань провинциясендә урнашкан. Ул 180 км2 мәйданны били һәм Сычуань бассеины һәм Көнбатыш Сычуань платосы арасында күпер булып тора. Турист бизнесын биредә Sichuan Heizhu Group Tourist Development Co., Ltd фирмасы тәэмин итә.
Сәет Шәкүров
Сәет Габделхәй улы Шәкүров – театр әһеле, драматург.
Сәет Шәкүров 1917 елның 14 декабрендә хәзерге Татарстанның Балык Бистәсе районы Балыклы Чүкәй авылында укытучы гаиләсендә туган. Гомуми урта белемне Казанда, М.Вахитов исемендәге күргәзмә мәктәптә ала, 1934–1938 елларда Казан театр техникумында укый. Техникумны тәмамлагач, 1938–1942 еллар арасында башта Татар дәүләт академия театрының колхоз–совхоз филиалында, аннары Минзәлә колхоз-совхоз театрында актер булып эшли. 1942 елның февралендә армиягә алынып, 1943 елның җәенә кадәр Ленинград хәрби ветеринария училищесында укый. Укуы тәмамлангач, фронтның алгы сызыгында фашистларга каршы, соңыннан, Германия җиңелгәч, Көнчыгышка җибәрелеп, Япониягә каршы сугыш хәрәкәтләрендә катнаша. Фронта чакта каты яралана, контузия ала. Сугышчан хезмәтләре өчен Кызыл Йолдыз ордены (1945), “Кенинсбергны алган өчен” медале һәм башка медальләр белән бүләкләнә.
1946 елның җәендә армиядән кайткач, С.Шәкүров яңадан актерлык хезмәтен дәвам иттерә: 1946-1956 елларда Мамадыш, Әлмәт, Минзәлә колхоз-совхоз театрларында һәм Республика татар күчмә театрында эшли, ә 1956 елдан 1959 елга кадәр Г.Камал исемендәге татар дәүләт академия театры сәхнәсендә уйный. 1959–1964 елларда ул Казан шәһәрендәге мәдәният сарайларында үзешчән сәнгать коллективларына җитәкчелек итә. Аннары ун ел буе Татар дәүләт академия театрының баш администраторы, ә 1975 елдан алып пенсиягә чыкканчы (1979) Республика татар күчмә театрының директоры булып эшли. Татар театр сәнгатен үстерүдәге хезмәтләре өчен аңа 1970 елда Татарстан АССРның атказанган мәдәният хезмәткәре дигән мактаулы исем бирелә.
Драматург 1989 елда вафат була.
Сәет Шәкүров 1917 елның 14 декабрендә хәзерге Татарстанның Балык Бистәсе районы Балыклы Чүкәй авылында укытучы гаиләсендә туган. Гомуми урта белемне Казанда, М.Вахитов исемендәге күргәзмә мәктәптә ала, 1934–1938 елларда Казан театр техникумында укый. Техникумны тәмамлагач, 1938–1942 еллар арасында башта Татар дәүләт академия театрының колхоз–совхоз филиалында, аннары Минзәлә колхоз–совхоз театрында актер булып эшли. 1942 елның февралендә армиягә алынып, 1943 елның җәенә кадәр Ленинград хәрби ветеринария училищесында укый. Укуы тәмамлангач, фронтның алгы сызыгында фашистларга каршы, соңыннан, Германия җиңелгәч, Көнчыгышка җибәрелеп, Япониягә каршы сугыш хәрәкәтләрендә катнаша. Фронта чакта каты яралана, контузия ала. Сугышчан хезмәтләре өчен Кызыл Йолдыз ордены (1945), “Кенинсбергны алган өчен” медале һәм башка медальләр белән бүләкләнә. 1946 елның җәендә армиядән кайткач, С.Шәкүров яңадан актерлык хезмәтен дәвам иттерә: 1946-1956 елларда Мамадыш, Әлмәт, Минзәлә колхоз-совхоз театрларында һәм Республика күчмә театрында (хәз. Казан драма һәм комедия театры) эшли, ә 1956 елдан 1959 елга кадәр Г.Камал исемендәге татар дәүләт академия театры сәхнәсендә уйный. 1959–1964 елларда ул Казан шәһәрендәге мәдәният сарайларында үзешчән сәнгать коллективларына җитәкчелек итә. Аннары ун ел буе Татар дәүләт академия театрының баш администраторы, ә 1975 елдан алып пенсиягә чыкканчы (1979) Республика күчмә театрының директоры булып эшли. Татар театр сәнгатен үстерүдәге хезмәтләре өчен аңа 1970 елда Татарстан АССРның атказанган мәдәният хезмәткәре дигән мактаулы исем бирелә.
С. Шәкүровның драматургия өлкәсендәге беренче иҗат тәҗрибәләреннән булган «Орденлы Касыйм» исемле өч пәрдәле пьесасы 1938 елда «Пьесалар» дигән күмәк җыентыкта дөнья күрә. Сугышка кадәр ул хикәяләр дә язып бастыра. Аннан соң ул озак вакыт язмый тора. Аның күләмле икенче әсәре— «Тормыш бусагасында» исемле драмасы фәкать егерме елдан соң гына .язылып тәмамлана. Гаиләдә бала тәрбияләү мәсьәләсенә багышланган һәм кызыклы гына образлары булган бу драма 1958 елда Минзәлә театры сәхнәсендә куела һәм тамашачыларның җылы карашына очрый. Беренче уңыш язучыга яңа дәрт өсти: алтмышынчы еллардан алып театр афишаларында С. Шәкүровның исеме шактый еш күренә башлый. Минзәлә, Ырынбур татар профессиональ театрлары сәхнәләрендә драматургның шигырь белән язылган «Зөһрә йолдыз» исемле трагедиясе, «Уракчы кыз», «Мәхәббәт газабы», «Сары елан», «Кыз бирү», «Карт гашыйк» кебек драмалары Татар дәүләт академия театры сәхнәсендә «Туган туфрак», «Тол хатыннар, тол кызлар» исемле драмалары куела. Бу пьесалар халык театрлары һәм үзешчән театрлар тарафыннан да сәхнәләштереләләр. «Уракчы кыз» спектакле белән Бөтенсоюз смотрында катнашкан Әтнә халык театры 1967 елда беренче дәрәҗә диплом белән бүләкләнә һәм лауреат исеменә лаек була. Сәет Шәкүров – 1970 елдан СССР Язучылар союзы члены.
Аның турында
Гыйззәт Б. Әсәрдән әсәргә үсә бара.— Казан утлары, 1971, № 2, 183 б. Мәхмүтов һ. Сәет Шәкүров драмалары.— Казан утлары, 1971, № 2„ 139—144 б. Гаффар Ә. Күңелдәге Зөһрә йолдызлар: Драматург С. Шәкүровка 60 яшь.— Соц. Татарстан, 1977, 18 дек. Камал Ә. Җитдилек җитәме?—Татарстан яшьләре, 1965, 16 сент. «Уракчы кыз» драмасы Минзәлә татар дәүләт драма театры сәхнәсендә. Мәхмүтов һ. Мораль сафлык өчен.— Соц. Татарстан, 1968, 3 сент. «Мәхәббәт газабы» әсәре турында. Әбсәләмова Г. Ике спектакль тәэсирләре.— Кызыл таң, 1971,. 31 июль. А. Гыйләҗевның «Эңгер-меңгер» һәм С. Шәкүровның «Туган туфрак» пьесалары Г. Камал исем. акад. театры сәхнәсендә. Уфада гастроль уңае белән. Мәхмүтов һ. Тол хатыннар, тол кызлар».— Соц. Татарстан, 1973, 4 апр. Шул исем. драма Татар дәүләт акад. театры сәхнәсендә. Хәсәнов Мәхмүт. «Сары елан».— Соц. Татарстан, 1974, 24 февр. Трагикомедия. Минзәлә татар дәүләт драма театры сәхнәсендә.
Казе Каприоли (Терамо)
Казе Каприоли — Италиянең Абруцци төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Сәет Шәкүров
Аның турында
С.Шәкүровның драматургия өлкәсендәге беренче иҗат тәҗрибәләреннән булган “Орденлы Касыйм” исемле өч пәрдәле песасы 1938 елда “Пьесалар” дигән күмәк җыентыкта дөнья күрә. Сугышка кадәр ул хикәяләр дә язып бастыра. Аннан соң ул озак вакыт язмый тора. Аның күләмле икенче әсәре – “Тормыш бусагасында” исемле драмасы фәкать егерме елдан соң гына язылып тәмамлана. Төрле театр сәхнәләрендә драматургның шигырь белән язылган “Зөһрә йолдыз” исемле трагедиясе, “Уракчы кыз”, “Мәхәббәт газабы”, “Сары елан”, “Кыз бирү”, “Карт гашыйк”, “Тол хатыннар, тол кызлар” кебек драмалары куела. Драматург 1989 елда вафат була.
Казе Каприоли (Терамо)
Географиясе
Казе Каприоли Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Бейпынары (Саимбейли)
Бейпынары (Beypınarı) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Адана иле Саимбейли илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Плешки (Фалёнки районы)
Плешки (Плешки) — Киров өлкәсенең Фалёнки районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
2002 елгы җанисәп буенча даими яшәүче халкы юк.
Бухалница (Нямц)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(9495) Eminescu
(9495) Eminescu — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Чукань (Бакеу)
Чукань — Румыниянең Бакеу жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
(9495) Eminescu
Тарихы
1971 елның 26 мартында К. Й. ван Хаутен, И. ван Хаутен-Груневельд,Том Герельс тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «4177 T-1» саналган.
Чукань (Бакеу)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Елена Кульчицкая
Кульчицкая Елена Львовна (1877-1967) — украин-совет рәссамы, график.
Биографиясе
Елена Кульчицкая1877 елның 15 сентябрендә Бережаны шәһәрендә (хәзерге Тернополь өлкәсе,Украина), юрист гаиләсендә туган. Аның художество сәләте үсешенә үзе рәсем сәнгате белән кызыксынган әтисе, матур туган табигате, архитектура комарткылары, халык  поэтикасы зур йогынтысы ясый. Беренче укытучысы — урта мәктәп инспекторы Стефанович була. Вакыт үтү белән Елена реализмы юнәлешендәге рәссамнарның Львов студиясенә керә. 1907 елда ул Венада Сәнгать академиясен тәмамлый.
Иҗади эшмәкәрлеге
1909 елда Елена Кульчицкая Львовта тәүге тапкыр эшләрен куя һәм зур уңыш казана. Ун халык тормышының үзенчәлекле елъязмасын сынландыра. Аның «Урак», «Шәм тоткан балалар», «Не прощу» портреты, күп санлы пейзажлары, натюрмортлары шундыйлардан була. 1912 елда ул беренче тапкыр Киев украин сәнгатьле художество катнаша.
«Лампа янында», «Кое янында» офортлары, «Довбуш», «Кыш» ксилографияләре, «Кенәзлек вакыты тарихы» циклы, күп санлы линогравюралар, алар арасыннан «Украин язучылары» циклы Львов украин сәнгатен Аурупа сынлы сәнгатенә сизелерлек якынайта.
Иван Федоров исемендәге Украина полиграфия институтында графикадан укыта, 1948 елда уку йортының профессоры булып китә.
Рәссам келәм сугу һөнәренә күп көчен бирә. Аның эмалдән, бронзадан, майоликадан әсәрләр эшли. Ү
Елена Кульчицкая үзенең эшләрендәГуцульщинаның үзенчәлекле табигатен һәм архитектурасын, Украинаның үткәнен һәм хәзергесен гәүдәләндәрә.
Елена Кульчицкая 1967 елның 8 мартында вафат була. Львовта Шлычков зиратында җирләнгән. 1971 елда фатирында, иске Львов милли музеена васыять иткән 6 меңгә якын әсәр нигезендә, аның исемендәге мемориаль музей ачыла.
Тапежара (Риу-Гранди-ду-Сул)
Тапежара  — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Риу-Гранди-ду-Сул штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Гошаговаг
Гошаговаг (Qoşaqovaq ) — Әзербайҗанның Агдаш районына караган авыл.
Тэнри
Тэнри — Япония дәүләтенең Нара префектурасында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Тэнри шәһәре 1954 елның 1 апрелендә шәһәр статусын ала.
Халкы
2008 елның 1 гыйнварына шәһәрдә 70702 кеше яшәгән. Халык тыгызлыгы - 1 км²-га 819 кеше тәшкил иткән.
Географиясе
Шәһәр территориясе 86.37 км² тәшкил итә.
(17077) Pampaloni
Тарихы
1999 елның 25 апрелендә А. Боаттини, М. Томбелли тарафыннан Сан Марселло обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1999 HY2» саналган.
Якты Күл (Азнакай районы)
Якты Күл — Татарстан Республикасының Азнакай районындагы авыл.
Вакыт зонасы — MSK (Мәскәү вакыты) яки UTC+4. Почта индексы — 423317.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.2 °C.
Хлупин
Хлупин (Хлупін ) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Жытавицкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Нойбойерн
Нойбойерн — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Фоат Әбүбәкеров
Фоат Әбүбәкеров, Фоат Хәмит улы Әбүбәкеров (1944 елның 2 ноябре, ССРБ, Үзбәк ССР, Нәманган) — музыкант (скрипкачы), Галиәсгар Камал исемендәге Татар дәүләт академия театрының музыка бүлеге җитәкчесе, театр оркестры дирижеры (1973―2021 елларда). ТАССР атказанган сәнгать эшлеклесе (1986), Татарстанның халык артисты (1996). «Тантана» премиясе лауреаты (2018).
Тәрҗемәи хәле
1944 елның 2 ноябрендә Үзбәк ССР Нәманган шәһәрендә татарлардан беренче виолончелист Хәмит Әбүбәкеров гаиләсендә туган. Әнисе Хәлимә, мулла кызы. Казан дәүләт консерваториясен (Натан Брауде классы, кызыл дипломга) тәмамлаган. Әтисе белән бергә Мәскәүдә укыган Нәҗип Җиһанов тәкъдиме белән консерваториядә укырга калдырыла һәм Муса Җәлил исемендәге Татар дәүләт опера һәм балет театрына эшкә билгеләнә. 1969 елдан Камал театры директоры Рәшидә Җиһаншина чакыруы буенча Галиәсгар Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры оркестрында уйный. 1973 елдан 2021 елга кадәр ― театрның музыка бүлеге җитәкчесе, театр оркестры дирижеры. 2021 елның мартыннан ― Камал театрының музыка бүлеге җитәкчесенең киңәшчесе.
Камал театрында эшләү дәверендә җырлар язган (''«Мине танырсыңмы?» (Т. Миңнуллин сүзләре), «Зәңгәр кыңгыраулар» (Әхсән Баян сүзләре), «Ап-ак ромашкалар – мәхәббәтем» (Аманулла сүзләре һ. б.), 155 спектакльгә музыка иҗат иткән, 60 лап спектакльне музыка ягыннан бизәгән, мәсәлән, «Көйсез кияү» (Кәрим Тинчурин), «Качаклар», «Портфельле кияү», «Мулланур Вахитов» (Нәкый Исәнбәт), «Илгизәр+Вера», «Гөргөри кияүләре, «Шәҗәрә» (Туфан Миңнуллин), «Кияү белән кәләш» (), «Баскетболчы» (М. Гыйләҗев), «Люстра» (Илгиз Зәйниев), «Күрәзәче», «Ява карлар, ява карлар...» (З. Хәким), «Асылъяр» (М. Фәйзи), «Мирас» (Г. Каюмов), «Гаугалы гаилә» (Эдуардо де Филиппо'') һ. б..
Марсель Сәлимҗанов куйган спектакльләрдә (мәсәлән, «Бирнәсез кыз»да чегән оркестры җитәкчесе ролендә һ. б.) актер-музыкант булып катнаша. Берничә спектакльдә (мәсәлән, «Гөлҗамал», «Go, Баламишкин» һ. б.) сәхнәдә оркестр дирижеры буларак чыгыш ясый.
Гаиләсе
Әтисе — татарлардан беренче виолончелист Хәмит Әбүбәкеров, Нәманганда җирләнгән. Әнисе Хәлимә, мулла кызы, Казанда җирләнгән. Энесе, дүрт сеңлесе бар.
Радужный (Чиләбе өлкәсе)
Радужный (Радужный) — Чиләбе өлкәсенең Агаповка районы составына керүче авыл.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (80%), татарлар (7%), башкортлар (6%), казахлар (3%).
Прадильо
Прадильо — Испаниянең Риохи провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кейро (Көнбатыш Виргиния)
Кейро  — Америка Кушма Штатларының Көнбатыш Виргиния штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Великий Сосновець
Великий Сосновець — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Бондеч
Бондеч — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Сен-Бонне-ле-Шато
Сен-Бонне-ле-Шато — Франциянең Луара департаментында урнашкан коммуна.
Буссес
Буссес — Франциянең Ло һәм Гаронна департаментында урнашкан коммуна.
Бердыш (Унья кушылдыгы)
Бердыш — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Унья елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 16 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Печора кушылдыклары бассейны Уса кушылганчы, елга бассейны — Печора.
Кула (Вашка кушылдыгы)
Кула  — Россия территориясеннән ага торган елга. Архангельск өлкәсе, Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга Вашка елгасының уң ярына тамагыннан 166 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 63 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Мезень елгасы башыннан Малонистогорская авылы янындагы су үлчәү постына кадәр. Кече елга бассейны — Өстәмә бассейны юк, елга бассейны — Мезень.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Мусалы (Месудие)
Мусалы (Musalı) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Орду иле Месудие илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Голя-Гродковска
Голя-Гродковска — Польшаның Ополе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Литтл-Ривер (Калифорния)
Литтл-Ривер  — Америка Кушма Штатларының Калифорния штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Литтл-Ривер халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Сакраменто (Кентукки)
Сакраменто  — Америка Кушма Штатларының Кентукки штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Сакраменто шәһәре  елда нигезләнгән.
Тапера
Тапера — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Риу-Гранди-ду-Сул штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Сакраменто (Кентукки)
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Якты Ялан
Якты Ялан — Башкортстанның Кырмыскалы районында урнашкан авыл.
(17078) Sellers
(17078) Sellers — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Якты Ялан
Почта индексы — 453004, ОКАТО коды — 80235805012.
(17078) Sellers
Тарихы
1999 елның 24 апрелендә Джон Бротон тарафыннан Риди-Крик обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1999 HD3» саналган.
Якты Ялан
Демография
Татарлар - 91%
Хлупинская Буда
Хлупинская Буда (Хлупінская Буда ) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Жытавицкий районында урнашкан авыл.
Бейпынары (Силван)
Бейпынары (Beypınarı) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Диярбакыр иле Силван илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
(17079) Lavrovsky
(17079) Lavrovsky — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
(9496) Ockels
(9496) Ockels — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Казе Капронте (Римини)
Казе Капронте — Италиянең Эмилия-Романья төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казе Капронте Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Гонсёровице
Гонсёровице — Польшаның Ополе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Чүлмәк сатыш
Чүлмәк сатыш  — татар халык уены.
Уйнау тәртибе
Күбрәк авыл кызлары арасында уйнала. Берәр җирдә «чүлмәк булып» түгәрәкләнеп утыралар. Артларында һәрберсенең бер хуҗасы басып тора. Берәү чүлмәк алучы була. Ул хуҗа алдына килеп:
HD189420
HD189420 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Чүлмәк сатыш
Уйнау тәртибе
— Сатмыйм, каймак саласым бар, — ди (яки башка берәр сәбәп әйтә).
HD189420
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Чүлмәк сатыш
Уйнау тәртибе
— Чүлмәгеңне сатасыңмы инде?
— Сатам.
— Күпмегә сатасың?
— Өчкә, — дисә, өч мәртәбә (күпме әйтсә, шулкадәр) кул сугышалар. Сатучы белән алучы ничә санга килешсәләр, түгәрәк тышыннан кара-каршы шул хәтлегә чабышалар. Кем алдан килсә, чүлмәк шуныкы була да, аның артына баса. Артта калучы чүлмәк алучы булып, уен шулай дәвам итә.
Нойбрунн (Түбән Франкония)
Нойбрунн  — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Җенси тигезсезлек
Җенси тигезсезлек (яки җенсият тигезсезлеге ) - шәхескә тигез булмаган карашны һәм аның белән мөнәсәбәтләрне аның җенсиятенә бәйләү.
Табигый җенсият аермалары
Җенесләр арасындагы биологик аермасы булган мий төзелеше, гормоннар һәм хромосомнар үзенчәлекләре, шулай ук анатомик аермаларына, җенси үрчү процессындагы рольләрендә булган табигый аермаларына китерә.
Чукань (Харгита)
Чукань — Румыниянең Харгита жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Прехано
Прехано — Испаниянең Риохи провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сен-Венсан-де-Буассе
Сен-Венсан-де-Буассе — Франциянең Луара департаментында урнашкан коммуна.
Бондкув-Другий
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Бухалница (Ясси)
Бухалница — Румыниянең Ясси жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Бьяс (Ло һәм Гаронна)
Бьяс — Франциянең Ло һәм Гаронна департаментында урнашкан коммуна.
Гулбәндә
Гулбәндә (Qulbəndə ) — Әзербайҗанның Агдаш районына караган авыл.
Плотники (Кумёны районы)
Плотники (Плотники) — Киров өлкәсенең Кумёны районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (99%).
Сакураи
Сакураи — Япония дәүләтенең Нара префектурасында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Сакураи шәһәре 1956 елның 1 сентябрендә шәһәр статусын ала.
Халкы
2008 елның 1 гыйнварына шәһәрдә 60699 кеше яшәгән. Халык тыгызлыгы - 1 км²-га 614 кеше тәшкил иткән.
Географиясе
Шәһәр территориясе 98.92 км² тәшкил итә.
Тапероа (Баия)
Тапероа  — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Баия штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Хлявно
Хлявно (Хляўно ) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Кармянский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
(9497) Dwingeloo
(9497) Dwingeloo — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1973 елның 29 сентябрендә К. Й. ван Хаутен, И. ван Хаутен-Груневельд,Том Герельс тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1001 T-2» саналган.
Велна (Куявия-Диңгез буе воеводалыгы)
Велна  — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Литтлрок (Калифорния)
Литтлрок  — Америка Кушма Штатларының Калифорния штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Литтлрок халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(17080) 1999 HE9
(17080) 1999 HE9 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Җиз бүкән
Җиз бүкән  — татар халык уены.
(17080) 1999 HE9
Тарихы
1999 елның 17 апрелендә LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1999 HE9» саналган.
Җиз бүкән
Уйнау тәртибе
Бу уен күбрәк малайлар арасында җәй көне тышта уйнала. Балалар бер түгәрәк булып, җирдә «җиз бүкән» булып, чүгеп утыралар. Һәрберсенең артында бер малай басып саклап тора. Арада бер малай бүкәнсез калдырылган була. Ул арттан килә дә «сакчы» белән сүз башлый:
— Җиз бүкән, җиз бүкән сатлык микән?
— Җиз бүкән сатлык икән.
— Күпме хак алыр икән?
— Хак ярым хак, пот ярым борчак икән.
— Әйдә йөгерешеп карыйк, кем килеп алыр икән? — диләр дә түгәрәк тышыннан бер-берсенә каршы йөгереп әйләнәләр. Кем иң элек әйләнеп килеп җитсә, җиз бүкән шуныкы була.
Мусаһаҗылы (Ешилһисар)
Мусаһаҗылы (Musahacılı) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Кайсери иле Ешилһисар илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Кермит (Көнбатыш Виргиния)
Кермит  — Америка Кушма Штатларының Көнбатыш Виргиния штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Хәмит Әбүбәкеров
Хәмит Әбүбәкеров (1907 — ?, ССРБ, Үзбәк ССР, Нәманган) — татарлардан беренче виолончелист. Татарстанның халык артисты скрипкачы Фоат Әбүбәкеровның әтисе.
Тәрҗемәи хәле
1907 елда туган. Балалар йортында тәрбияләнгән. Казан музыка техникумында (Р. Л. Поляков классы) укый. Мәскәү дәүләт консерваториясен (И. Ямпольский классы) виолончель классы буенча тәмамлый. Мәскәүдә Нәҗип Җиһанов, Фәрит Яруллин һ. б. белән бер вакытта укый. Казанда Татарстан АССР радиокомитетының симфоник оркестрында уйный. Татар дәүләт академия театрының Салих Сәйдәшев җитәкчелендәге симфоник оркестрында эшли.
Булачак татар композиторы Исмай Шәмсетдинов музыка юлына виолончелист Хәмит Әбүбәкеров тырышлыгы белән килеп керә. Аның ярдәме белән ТАССР радиокомитеты каршындагы радиоузелда үзешчән сәнгать бүлегенең җитәкчесе булып эшли. Хәмит Әбүбәкеров тәкъдиме буенча 1936 елны Казан музыка училищесына алына һәм композитор Ю. В. Виноградов классында укый башлый.
Исмай Шәмсетдинов 1940 елда Хәмит Әбүбәкеровка аларның гаилә дусты шагыйрь Хәсән Туфанның кулга алынуын хәбәр итә һәм тиз арада шәһәрдән китәргә киңәш бирә. Хәмит Әбүбәкеров хатыны Хәлимә белән Нәманганга китә һәм 1940 елдан шунда яши. Нәманганда алты баласы туа: ике улы (олысы Фоат), дүрт кызы. Улларын скрипка, кызларын фортепиано буенча музыка мәктәбендә укыта.
Кече (Унья кушылдыгы)
Кече — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Унья елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 14 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Печора кушылдыклары бассейны Уса кушылганчы, елга бассейны — Печора.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Курмыш (Вашка кушылдыгы)
Курмыш  — Россия территориясеннән ага торган елга. Архангельск өлкәсе, Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга Вашка елгасының сул ярына тамагыннан 124 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 64 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Мезень елгасы башыннан Малонистогорская авылы янындагы су үлчәү постына кадәр. Кече елга бассейны — Өстәмә бассейны юк, елга бассейны — Мезень.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Айбат
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: татарлар (6%), башкортлар (90%).
Сальерсвилл (Кентукки)
Сальерсвилл  — Америка Кушма Штатларының Кентукки штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Сальерсвилл шәһәре  елда нигезләнгән.
Горашовице
Горашовице — Польшаның Ополе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Сен-Виктор-сюр-Ренс
Сен-Виктор-сюр-Ренс — Франциянең Луара департаментында урнашкан коммуна.
Нойбург-ам-Инн
Нойбург-ам-Инн — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Якушкино
Якушкино — Татарстан Республикасының Норлат районындагы авыл.
Почта индексы — 423021.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.6 °C.
Хмелино
Хмелино (Хмеліно ) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Рагачовский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Башкортстанның Рус дәүләтенә кушылуы
Башкортларның Рус дәүләтенә керүе — руслар Казан, Әстерхан, Себер ханлыкларын басып алганнан соң, 1554-1557 елларда башкортларның Килешү нигезендә Россия патшалыгына керүе.
Тарих
XVI гасыр урталарында хәзерге Башкортстан территориясе — Нугай Урдасы, Әстерхан, Казан һәм Себер ханлыклары - дәүләтләре составына кергән булган. Мондый күренеш башкорт кабиләләренең Мәскәү подданствосын бер үк вакытта алу мөмкинлегенә комачаулаган һәм процессны кыенлаштырган, озакка сузган.
1552 елда Казан ханлыгын буйсындырган патша Иван IV башкортларга Рус дәүләтенә үз теләкләре белән керү тәкъдиме белән мөрәҗәгать иткән.
Шул ук вакытта Нугай Урдасында XVI гасыр уртасында сәяси тотрыксыз ситуация булган. Элек Казан ханлыгына кергән башкорт җирләренә нугай морзалары һәм себер хакимнәре кул сузудан тартынмыйлар. Төбәктәге табигый хәл (афәтләр, ачлык һәм ваба чире) эшне катлауландыра. Биләмәләрнең үзара тарткалаш сугышлары башланган. XVI гасырның икенче яртысында нугайлар башкортлар яшәгән территориядән Идел аръягына һәм соңрак көнбатышка, Кубань юнәлешендә, яисә көньякка, Каспий һәм Арал диңгезләре тирәсенә күченеп китәләр.
Халык җыеннарында башкорт ырулары вәкилләре сайланган, сөйләшүләр алып бару максатында, вәкилләр башта Казанга, аннары Мәскәүгә барган.
1554-1557 елларда Казандагы патша наместнигы баяр А. Б. Горбатый-Шуйский белән элекке Казан ханлыгының подданныйлары — төньяк-көнбатыш башкортлары — байлар, бүләр, гайнә, ирәкте, каратабын, уран, аннары үзәк — мең, юрматы, көньяк-көнчыгыш — бөрҗән, кыпчак, тамъян, үсәргән, көнчыгыш кабиләләре — табын, көлә (?) вәкилләре сөйләшүләр алып барган.
Башкортларның Рус дәүләтенә керүенең йомгаклау этабы 1557 елда илчеләрнең Мәскәүгә барып, анда Мәскәү хакимияте белән сөйләшүләр оештырылуы, башкортларның Иван IV кулыннан Жалованный грамоталар алуы белән тәмамланган. Грамоталарда кушылуның төп шартлары тасвирланган, башкорт кабиләләренең башлыклары тархан һәм кенәз, кайберләре староста дәрәҗәсенә лаек булган. Патша Иван IVнең Грамоталары — Рус дәүләте белән башкортлар арасында башкортларның Россия дәүләтенә керүе турындагы Килешүе.
Җаек арты башкортларының бер өлеше (төньяк-көнчыгыш) Россия гаскәрләренең Күчем хан варислары белән бәрелешләр барышында, ягъни XVI гасыр азагында — XVII гасыр башында, Себер ханлыгы җиңелгәч, Рус дәүләтенә кергән.
Казе Капучини (Пескара)
Казе Капучини — Италиянең Абруцци төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казе Капучини Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Тапероа (Параиба)
Тапероа  — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Параиба штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Рабанера
Рабанера — Испаниянең Риохи провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Бейпынары (Азизие)
Бейпынары (Beypınarı) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Эрзурум иле Азизие илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Малай (Әзербайҗан)
Малай  (Malay ) — Әзербайҗанның Агдаш районына караган авыл.
Чукець
Чукець — Румыниянең Вилча жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Велпин
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Газиз Дәүләтбирдин
Дәүләтбирдин Газиз Салих улы (24 гыйнвар 1951 ел — 2 сентябрь 2011 ел) — композитор, педагог. 2000 елдан Башкортстан Композиторлар берлеге әгъзасы. Свердловск шәһәрендә узган Бөтен Союз халык иҗаты фестивале лауреаты (1977).
Биографиясе
Газиз Салих (Салихҗан) улы Дәүләтбирдин 1951 елның 24 гыйнварында Башкорт АССР-ының Бөрҗән районы Иске Собхангол авылында туган. Шагыйрь Тәнзилә Дәүләтбирдина ның бертуган агасы.
Газизнең иҗади таланты бик иртә ачыла. Тугыз яшендә гармунда, аннары баянда уйнарга өйрәнә, ә 13 яшьтән гына шигырләр иҗат итә башлый. 1968 елда җөмһүрият Хор җәмгыйәтенең баянчылар курсына укырга керә.
Хезмәт юлын 1969 елда туган авылының мәдәният йортында башлый. Ары Учалы районының «Байрамгул» совхозының мәдәният йортында эшли, «Ләйсән» халык биюләре ансамбле концертмейстры була.
талантлы музыкачы 1977 елда Свердловск шәһәрендә узган Бөтен Союз халык иҗаты фестивале лауреаты була. Ул һәвәскәр композитор буларак танылу яулый, аның җырларын билгеле җырчылар — Нажия Аллаярова, Илфак Смаков, Нәзифә Кадыйрова үзләренең репертуарына кертә.
Композитор белеме алу максатында Газиз Дәүләтбирдин Уфа дәүләт сәнгать институтына укырга керә, анда композитор Заһир Исмәгыйлев класында укый. Институтны тәмамлагач, концертмейстер булып эшли, Уфаның 2-нче музыкаль-педагогия көллиятендә һәм Уфа сәнгать училищесында баян класы буенча укыта. 2001—2007 елларда Фатима Мостафина исемендәге 20-нче Уфа шәһәр башкорт гимназиясендә концертмейстр булып эшли.
Газиз Дәүләтбирдин бик күп популяр җырлар, инструменталь, камера-вокаль һәм хор әсәрләренең, башкорт халык алды эшкәртүләре авторы. 2000 елда ул Башкортстан Композиторлар берлегенә кабул ителә.
(17081) Jaytee
Тарихы
1999 елның 8 маенда CSS проекты тарафыннан Каталина обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1999 JT1» саналган.
Газиз Дәүләтбирдин
Биографиясе
Композитор күп башкорт халык җырларын симфоник оркестр һәм халык инструментлары оркестры өчен, хор капелласы башкаруы өчен эшкәртте. Газиз Дәүләтбирдинның күп әсәрләре Башкорт хор капелласының даими репертуарына кергән.
Аның Равил Бикбаев шигыренә язган солистлар, хор һәм симфоник оркестр өчен «Мәңгелек» исемле ораториясе Башкортстан музыка тормышында зур күренеш булып теркәлде.
Иҗадчының курай һәм фортепиано өчен пьесасы, фольклорчы Мөхтәр Сәгыйтовка багышланган тавыш, курай, думбра һәм фортепиано өчен Ирек Кинҗәбулатов сүзләренә язылган кобайыры республиканың күп милләтле сәнгатен баетты.
Композиторның җырлары радио һәм телевидениедә яңгырады һәм яңгырый. «Китап» нәшриәтендә аның җырлар җыентыгы дөнья күрде.
Кызганычка күрә каты авыру аның икенче җыелма өстендәге эшен туктатты. Ул шулай ук зур әйбер — башкорт дастаннарына нигезләнгән тарихи темаларга опера өстендә эш башлаган була.
Газиз Дәүләтбирдина тормышт искиткеч тыйнак, ачык, намуслы кеше була. Кешеләр белән аралашканда шаян, оста әңгәмәче булып хәтердә калган.
Газиз Салих (Салихҗан) улы 2011 елның 2 сентябрендә Уфа шәһәрендә вафат була, туган төяге Бөрҗәндә җирләнгән.
Иҗаты буенча кыскача белешмә
җырлары:
Инструменталь әсәрләре:
(9498) Westerbork
(9498) Westerbork — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1973 елның 29 сентябрендә К. Й. ван Хаутен, И. ван Хаутен-Груневельд,Том Герельс тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1197 T-2» саналган.
Бондкув-Перший
Бондкув-Перший — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Хәйретдинова
Хәйретдинова – татар халкында еш очрый торган фамилия. «Хәйретдин» исеменнән ясалган. Кыска варианты: Хәйри.
Татарча Википедиядә әлеге фамилияне кулланып ясалган түбәндәге мәкаләләр урнаштырылган:
Гослав (Ополе воеводалыгы)
Гослав  — Польшаның Ополе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Хмелянец (авыл)
Хмелянец  (Хмелянец ) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Рагачовский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Амалия Матерна
Амалия Матерна (туган чактагы исеме Амалия, соңрак Фридрих-Матерна) (10 июль, 1844, Санкт-Георген-ан-дер-Штифинг – 18 гыйнвар, 1918, Вена) — Австрияның мәшһүр опера җырчысы, драматик сопрано тембры иясе. Озак еллар Вена опера театры труппасында эшли, соңрак камера җырчысы буларак чыгышлар ясый. Тавышының нечкәлеге дә, дәртле көчлелеге белән дә дан яулаган. Иң әүвәл, Рихард Вагнер әсәрләрендә башкарган рольләре буенча танылган.
Иҗаты
Амалия Матернаның беренче чыгышы 1865 елда Грац шәһәренең Талия театрында урын алган. Актер Карл Фридрихка кияүгә чыгып, аның белән бергә Венаның Карл театрында һәм шәһәр бистәләрендә урнашкан театрларда чыгышлар ясый. 1869 елда Мейерберның "Африкан" операсында Селика ролен башкарып, Вена дәүләт опера театры сәхнәсен үзенә беренче тапкыр ача. Бу чыгыш белән дан яулагач, җырчыга Вена дәүләт опера театры тарафыннан 25 еллык контракт бирелә. Вена театрында җырчының 1874 елда Вердиның "Аида"сында Амнерис ролен һәм 1875 елда Гольдмаркның "Саба патшабикәсе"ндә баш ролен башкаруы тарих битләренә кереп кала.
Фәкать, җырчы Рихард Вагнер әсәрләре образларын ачу белән күбрәк таныла. 1876 елда Байройтта Рихард Вагнерның яңа тәмамланган "Нибелунг йөзеге" циклында, "Валькирия"(1877) һәм "Зигфрид" (1878 ел) операларының беренче Вена куелышларында һәм "Нибелунг йөзеге"нең Берлин куелышында төп рольне, ягъни Брунһильда ролен башкара. 1882-1891 елдарда һәр Байройт фестивалендә Рихард Вагнерның соңгы операсы "Парсифаль"дагы Кундри ролен башкара.
1885 елда җырчы яңадан Вена шәһәренә кайта һәм киләсе 9 ел дәвамында чыгышларын дәвам итә. 1885 елда "Танһейзер"да Элизабет ролендә соңгы тапкыр театр сәхнәсендә чыгыш ясый. Лаеклы ялга чыга һәм бу көннән җыр дәресләре генә бирә. 1913 елда Рихард Вагнерның 100 еллыгына багышланган концертта Кундри партиясенең иң популяр өзекләрен башкара.
Литчфилд (Калифорния)
Литчфилд  — Америка Кушма Штатларының Калифорния штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Литчфилд халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Бухань
Бухань — Румыниянең Арад жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Каябашы (Улус)
Каябашы (Kayabaşı) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Бартын иле Улус илчесенә караган бер авыл (köy).
Сен-Гальмье
Сен-Гальмье — Франциянең Луара департаментында урнашкан коммуна.
Мусаһоҗа (Кыркагач)
Мусаһоҗа (Musahoca) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Маниса иле Кыркагач илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
HD189445
HD189445 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Варес
Варес — Франциянең Ло һәм Гаронна департаментында урнашкан коммуна.
Рибафреча
Рибафреча — Испаниянең Риохи провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(9499) Excalibur
(9499) Excalibur — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1973 елның 29 сентябрендә К. Й. ван Хаутен, И. ван Хаутен-Груневельд,Том Герельс тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1269 T-2» саналган.
Побекнур
Побекнур (Побекнур) — Киров өлкәсенең Яраң районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
Кимболл (Көнбатыш Виргиния)
Кимболл  — Америка Кушма Штатларының Көнбатыш Виргиния штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Курмыш (Мезень кушылдыгы)
Курмыш  — Россия территориясеннән ага торган елга. Архангельск өлкәсе, Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга Мезень елгасының уң ярына тамагыннан 428 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 67 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Мезень елгасы башыннан Малонистогорская авылы янындагы су үлчәү постына кадәр. Кече елга бассейны — Өстәмә бассейны юк, елга бассейны — Мезень.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Годзё
Годзё — Япония дәүләтенең Нара префектурасында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Годзё шәһәре 1957 елның 15 октябрендә шәһәр статусын ала.
Халкы
2008 елның 1 гыйнварына шәһәрдә 36002 кеше яшәгән. Халык тыгызлыгы - 1 км²-га 123 кеше тәшкил иткән.
Географиясе
Шәһәр территориясе 292.05 км² тәшкил итә.
Сандерс (Кентукки)
Сандерс  — Америка Кушма Штатларының Кентукки штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Сандерс шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(17082) 1999 JC3
(17082) 1999 JC3 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тапира (Минас-Жерайс)
Тапира  — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Минас-Жерайс штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Бониково
Бониково — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Нойбург-ан-дер-Донау
Нойбург-ан-дер-Донау — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Масляная (Утлан кушылдыгы)
Масляная — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Утлан елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 12 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Печора кушылдыклары бассейны Уса кушылганчы, елга бассейны — Печора.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Клара Хәйретдинова
Клара Хәйретдинова, Клара Әкрам кызы Хәйретдинова (1948 елның 27 июле, ССРБ, РСФСР, ТАССР, Биектау районы, Өнсә) – опера җырчысы (сопрано). Татарстанның халык (1995), РФ атказанган (2011) артисты. Казан дәүләт консерваториясенең ялгыз җырлау кафедрасын доценты (1997 елдан).
Тәрҗемәи хәле
1948 елның 27 июлендә Биектау районы Өнсә авылында (башка версия буенча Яшел Үзән районы Зур Ключи авылында ) туган. Урта белемне, интернатта яшәп, район үзәге булган Биектауда ала. Белеме буенча укытучы, озак еллар фирка комитеты сәркатибе булып эшләгән әнисенең теләге буенча, Казан дәүләт педагогия институтына укырга керә. Казан вертолёт заводы клубында үзешчән сәнгатьтә катнаша. Г. Тукай исемендәге Татар дәүләт филармониясе оештырган конкурсны үтеп, Мәскәүгә Бөтенсоюз эстрада сәнгате иҗат остаханәсенә (Г.П. Виноградовның вокал сыйныфы) укырга китә. Остаханәне тәмамлап, Казанга Татар дәүләт филармониясенә эшкә кайта. Ф. Шаляпин фестивальләрендә, Мәскәүдә, Башкортстанда һ.б. узган Татарстан мәдәнияте көннәрендә даими катнаша.
Иҗаты
К. Хәйретдинова искиткеч матур бәрхет тавышка, һөнәри осталыкка ия, татар һәм рус телләрендә бердәй осталык белән җырлый ала, классиканы да, татар халык җырларын да югары техникада башкара. Чит илләрдә: Әнкарада Бөтендөнья фестивалендә (1992) Аида («Аида») партиясендә, Венециянең «Ла Фениче» театрында (1994) Шинкарка («Борис Годунов») партиясендә, «Төрксой» халыкара опера фестивалендә (Төркия); М. Михайлов исемендәге опера фестивалендә (Чабаксар) Ярославна («Кенәз Игорь») партиясендә зур уңыш белән чыгыш ясый. Россия Зур театры солистлары Веденеев, Таращенко, Мария театрыннан Ванеев, Вена операсыннан А. Кочерга белән җырлый.
Кызыклы факт
1994 елдан бирле атаклы Венеция «Ля Фениче» театрында җырлаган беренче һәм бердәнбер Татарстан җырчысы булып кала.
Сылтамалар
Клара Хәйретдинова юбилее
Хәйретдинов
Хәйретдинов – татар халкында еш очрый торган фамилия. «Хәйретдин» исеменнән ясалган. Кыска варианты: Хәйри.