cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Мещанка (елга)
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Томь елгасы, Новокузнецк каласыннан Кемерово каласына чаклы,. Кече елга бассейны — Томь, елга бассейны — Об (өске өлеше) Иртеш кушылганга чаклы.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Раковице-Мале
Раковице-Мале — Польшаның Түбән Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Билта (Горж)
Билта — Румыниянең Горж жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Пан-ди-Асукар (Алагоас)
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Эшленд (шәһәр, Висконсин)
Эшленд  — Америка Кушма Штатларының Висконсин штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Иске Бүсерәк
Иске Бүсерәк — Татарстан Республикасының Зәй районындагы авыл.
Сидыбай
Сидыбай (Сидывай, Сидыбаево) — Мари Илнең Яңа Торъял районында урнашкан авыл.
Халык
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: мәгълүмат юк.
Мулавки
Мулавки — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Кыналы (Ейьюбие)
Кыналы (Kınalı) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Шанлыурфа иле Ейьюбие илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Ашагыһемедан (Ейьюбие)
Ашагыһемедан (Aşağıhemedan) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Шанлыурфа иле Ейьюбие илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Седлищки (Свидницкий повяты)
Седлищки  — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Раунд-Рок
Раунд-Рок (Round Rock) — АКШның Техас штатында урнашкан шәһәр.
Волдрон (Канзас)
Волдрон  — Америка Кушма Штатларының Канзас штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Волдрон шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
̴Һималайя Патшалыгы
Һималайя Патшалыгы ул Пураналарда искә алынган Гималайяларда патшалык булган. Химават аның хөкемдары булган. Аның кызы Парвати Ходай Шиваның хатыны һәм бу патшалыкның принцессасы булган. Һинд Маһабһарата эпосында Һималайя дигән патшалык искә алынмый, әмма Гималай тауларында күп патшалыклар искә алына, мәсьәлән, Кунинда Патшалыгы, Парвата Патшалыгы, Непа Патшалыгы, Кирата Патшалыгы, Кимпуруша Патшалыгы, Киннара Патшалыгы һәм башкалар.
Кәнер (Кондома кушылдыгы)
Кәнер — Россия территориясеннән ага торган елга. Кемерово өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга Кондома елгасының сул ярына тамагыннан 47 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 50 км.
Раунд-Рок
Тарих
1851 дә нигезләнә.
̴Һималайя Патшалыгы
Маһабһаратада искә алулар
Арджуна таулы Гималайя төбәге патшалыкларына экспедиция ясаган дип искә алына (2:27). Һималайяларны һәм Нишкута тауларын яулап алып һәм Ак тауларга килеп, ул аның итәгендә лагерь куйган булган (2:26). Пандавалар сокланып Гималайда урнашкан Суваһуның киң биләмәләрен күргән, анда атлар һәм филләр күп булган, Кираталар һәм Танганалар яшәгән һәм күпсанлы Пулиндалар яшәгән (3:140). Пандавалар Гималайяларның алтын прискларыннан алтынны таба торган итеп искә алынган булганнар. (14:63,64).
Седлищки (Свидницкий повяты)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Виллет (Мёрт һәм Мозель)
Виллет (Villette) — Франциянең Мёрт һәм Мозель департаментына караган коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 4,63 км².
(15543) Elizateel
(15543) Elizateel — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Вьель-Тюрсан
Вьель-Тюрсан — Франциянең Ланда департаментында урнашкан коммуна.
Суленцин-Влосцянский
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Кэмден (округ, Миссури)
Кэмден — Америка Кушма Штатларының Миссури штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Кэмдентон шәһәре.
Территориясе
Округ мәйданы 1696 км² тәшкил итә.
Кайна
Кайна (Kayna) — Алманиянең Саксония-Анхальт җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(8214) Mirellalilli
(8214) Mirellalilli — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1995 елның 29 мартында S. Mottola тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1995 FH» саналган.
Финчел
Финчел — Румыниянең Харгита жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Невельск
Невельск (Невельск) — Россия Федерациясенең Сәхәлин өлкәсендә урнашкан шәһәр.
Халык саны — кеше.
Тарих
Шәһәр статусын 1946 елдан йөртә.
Халык
Милләтләр (2010): урыслар (89,7%), кореялылар (3,2%), украиннар (2,7%).
Илсур Сафин
Илсур Сафин
Заброддзе (Жлобинский районы)
Заброддзе  (Заброддзе ) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Жлобинский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Мунтово
Мунтово — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Суленцин-Колёния
Суленцин-Колёния — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Панелас
Панелас — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Пернамбуку штатына карый.
Суленцин-Колёния
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Панелас
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Лубянка (Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы)
Лубянка  — Польшаның Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Ракошице
Ракошице — Польшаның Түбән Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Каза Лоти (Пистоя)
Каза Лоти — Италиянең Тоскана төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Боведа
Боведа — Испаниянең Луго провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Каза Лоти (Пистоя)
Географиясе
Каза Лоти Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Мирная (елга)
Мирная — Россия территориясеннән ага торган елга. Кемерово өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Урта Терсь елгасының сул ярыннан 85 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 10 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Томь елгасы, Новокузнецк каласыннан Кемерово каласына чаклы,. Кече елга бассейны — Томь, елга бассейны — Об (өске өлеше) Иртеш кушылганга чаклы.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Ван (Көнбатыш Виргиния)
Ван  — Америка Кушма Штатларының Көнбатыш Виргиния штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Ван халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сен-Назер-ле-Дезер
Сен-Назер-ле-Дезер — Франциянең Дром департаментында урнашкан коммуна.
Седлищки (Холмский повяты)
Седлищки  — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
HD163417
HD163417 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Япония
, рәсми исеме — Көнчыгыш Азиядә урнашкан утрау-дәүләт. Тын океанда, Япон диңгезеннән көнчыгышта урнашкан. Охот диңгезеннән алып Тайваньгә кадәр территорияләрне ала.
Япония 6 852 утраудан торган Япон архипелагында урнаша. Дүрт эре утрау — Хонсю, Хоккайдо, Кюсю һәм Сикоку — архипелаг мәйданының 97 %ын алалар. Күпчелек утраулар таулы, шактыйлары вулканик. Япониянең иң югары ноктасы, Фудзи тавы — вулкан. Халык саны буенча (127 млн кеше) Япония дөньяда унынчы урында. Үз эченә башкаланы һәм тирә ягындагы префекторияләрне алучы Зур Токио дөньядагы иң зур агломерацияне (30 млн кеше) төзи.
Зур икътисадый мәмләкәт буларак, Япония номиналь ТМП буенча дөньяда икенче урынны ала. Япония дөньяда экспорт буенча дүртенче, ә импорт буенча алтынчы.
Япония — югары яшәү дәрәҗәле алдынгы ил (кеше потенциалы үсеше индексы буенча унынчы). Япониядә иң озын гомерле кешеләр яшиләр, 2009 елда тормыш дәвамлыгы 82,12 яшь тәшкил итә.
Япония Зур сигез һәм APEC илләләре әгъзалыгына керә. Шулай ук ул БМО Иминлек Шурасының даими булмаган әгъзасы. Япония рәсми рәвештә сугышны игълан итү хакыннан баш тартса да, аның зур, заманча армиясе бар. Шул армия үзен яклау һәм тынычлык операцияләре максатында кулланыла.
Япония аңа каршы атом коралы кулланылган бердәнбер ил.
Исем
Татар исеме «Япония» — экзоним, татар теленә ул рус теленнән күчкән, үз чиратында рус теленә ул алман (Japan) яки француз (Japon) теленән күчкән булган.
Японнар үзләре илләрен «Ниппоң» яки «Ниһоң» дип атыйлар. Беренче вариант күбрәк рәсми булып кулланылса, икенчесе гади сөйләшүдә кулланыла.
«Ниһоң» исеменең турыдан туры тәрҗемәсе — «Кояш ватаны», бу исемне күбесенчә «Чыгучы Кояш иле» буларак тәрҗемә итәләр.
Тарих
thumb|[[Җомон чоры керамикасы үрнәге]] thumb|left|Азия белән сәүдә өчен кулланылган япон корабы. thumb|Сацума нәселеннән самурайлар. thumb|left|Япония рәсемнәрендә голланд сәүдәгәрләре thumb|left|Коммодор Перри япон рәсемнәрендә thumb|Токио биналары. thumb|Нагасакиның атом бомбасына тотылуы. Япон архипелагында беренче кешеләр 40 меңъеллыкларда (б. э. к.) яши башлыйлар. Бу япон палеолит дип аталган чор 12 меңъеллыкка (б. э. к.) кадәр дәвам итте. Борынгы Япония халкы күбрәк ау һәм җыю белән шөгыльләнгән, беренче хезмәт коралын таштан ясаганнар. Бу чорда керамик савыт-саба булмаган, шуңа күрә бу периодны шулай ук керамикага кадәр чор буларак атыйлар. 12 000 елдан (б. э. к.) мезолитка һәм неолитка туры килгән джомон чоры башлана. Шул чорның иң зур үзенчәлекләре — керамиканы куллану һәм Япон архипелагы формалашуы.
Якынча 500 елда (б. э. к.) Яйой чоры старт ала. Бу вакытта дөге утырту башланды, тегү станогын куллану, металларны үзләштерү, диварлы шәһәрләрне төзү башлана. Бу яңалыкларны Япониягә Кытай һәм Кореядән килгән иммигрантлар кертәләр.
Япон халкы беренче тапкыр Кытайның тарихи хроникасында — Ханьшуда сүзгә алына. Кытайлар Японияне Ва Җире дип атаганнар һәм «Өч патшалык тарихы» китабында алар турында байтак мәгълүмат язалар. Шул чыганак буенча, өченче гасырда иң көчле кенәзлек Яматай кенәзлеге була.
250 елда яйой чоры тәмамлана һәм Кофун чоры башлана. Шул период вакытында иң мөһим вакыйгаларның берсе — Ямато дәүләте барлыкка килү. Кофун әкрен генә 538 елда Асука чорына күчә. Аның үзенчәлекләре — Пекчедан килгән буддизм таралышы, кытайлардагы сыман үзәкләштерелгән дәүләт барлыкка килү, «ритсуре» исемле беренче кануннар җыентыгы барлыкка килү. Шулай ук бу чорда япон мәдәнияты үсүе тизләнә башлый.
8 гасырда, Нара чорында беренче тапкыр, башкаласы Һейджо-кеда булган, көчле үзәкләрштерелгән дәүләт барлыкка килә. Шул чор тарихка кытайлаштыру һәм беренче тарихи хроникалар барлыкка килүе белән керде.
784 елда Император Камму башкаланы Нарадан Нагаока-кека күчерә, ләкин инде 794 елда ул хәзерге Киотога күчә. Шулай итеп Хейан чоры башлана, шул чор өчен япон милли мәдәнияты үсеше хас. Кана исемле әлифбаны уйлап чыгару кытай теле урынына япон телендә язу мөмкинчелеген бирде. Шул чорда әдәбият та үсә башлый: «Кокинвакашу» шигъри әсәр языла.
Япон феодализмы самурайлар — идарә иткән хәрби класс — барлыкка килү белән үсә башлады. 1192 елда Минамото-но Йоритомо сёгун статусын алды. Бу исә яңа, Камакура чоры башлануын аңлата. 1199 елда аның үлеме белән фактик хакимлек Һоджо нәселенә күчә. 1274 һәм 1281 елларында Камакура Сёгунаты уңышлы монголларга каршы сугышларда җиңде. Шогунатның рәсми дине буларак зен игълан ителә. Монголларны җиңүдән соң япон хәрбиләре үз арада сугышларны башлап, Камакура режимын бетерәләр.
1318 елда тәхеткә Годайго килә, ләкин хакимлекне үз кулында тота алмый. Аның улы Ашикага Такауҗи сёгун статусын ала һәм Япониядә 1392 елга кадәр көрәшкән ике император һәм сёгун системасы барлыкка килә. 1467 елда зур граждан сугышы башлана. Шулай итеп смута вакыты — Сенгоку чоры башлана.
1543 елда Япониягә беренче тапкыр голланд сәүдәгәрләре килеп җитә. Бу Япония һәм Европа илләре арасында сәүдә һәм мәдәни хезмәттәшлеккә юл куйды. Европа технологияләре ярдәмендә Ода Нобунага күпчелек даймёларны җиңде һәм илне берләштерү дәрәҗәсенә җитте. Аның варисы Тойотоми Һидейоши 1590 елда илне берләштереп бетерде.
17 гасырда Япония изоляция юлына баса.
1854 елда американ коммодор Мәттью Перри Японияне изоляция сәясәтен туктатырга өнди. Бакумацу чорында Япония берничә тигез булмаган килешүне имзалый һәм икътисадый вә сәяси кризиска эләгә. 1868 елда булган граждан сугышы нәтиҗәсендә сёгунат бетерелеп, үзәкләштерелгән император идарәсе астында булган дәүләт барлыкка килде. Шул вакытларда Япония дөнья мәмләкәтенә әйләнә, күп кенә территорияләрен үзенә куша.
XX гасыр башында озак булмаган демократик Тайшо чоры милитаризм һәм экспансионизм вакыты белән алышынды. Беренче дөнья сугышында Япония Антанта ягында сугыша.
1937 елда Япония Кытайның күпчелек территорияләренә керә һәм япон-кытай сугышын башлый.
1937 елның 8 августны — Японнар Пекинны басып ала.
Гаас (Ланди)
Гаас — Франциянең Ланда департаментында урнашкан коммуна.
Япония
Тарих
Моннан соң АКШ Япониягә икътисадый эмбаргоны белдерә. 1941 елның 7 декабрендә Япониягә Перл-Харборга хөҗүм ясый һәм АКШка сугыш игълан итә. Бу АКШны Икенче дөнья сугышында катнашырга мәҗбүр итә.
1945 елның 8 августны — ССРБ Япониягә сугыш игълан итә.
1945 елның 6 һәм 9 август көннәрендә булган Хиросима һәм Нагасакига каршы атом коралын кулланганнан соң Япония сугышта катнашуын туктату турындагы акт имзалый.
1947 елда Япония яңа пацифистик конституцияне кабул итә. 1956 елда Япония БМОга керә.
Дәүләти-сәяси төзелеш
thumb|[[Акиһито һәм Мичико император галиҗәнапләре]] Япония — конституцион монархия. 1947 елның 3 маенда гамәлгә кергән Конституция буенча Япония императоры — «дәүләт һәм халык бердәмлеге символы», бөтен карарларны министрлар кабинеты кабул итә. Дипломатик очрашуларда император дәүләт башлыгы ролен үти. 1989 елдан Япония императоры — Акиһито, аның варисы принц Нарухито.
Хөкүмәт рәисе — Япония премьер-министры. Шушы урынга бер парламент вәкилен император сайлый. Премьер-министр — министрлар кабинетын төзи. 2009 елдан бу вазыйфаны үтәгән Юкио Һатояма халык арасында абруе төшү сәбәпле хакимияттән үз теләге белән киткәч, Япония парламенты хакимияттәге Демократик фирканең яңа җитәкчесе Наото Канны яңа премьер-министр итеп сайлап куя. Ләкин 2011 ел вакыйгылары сәбәпле, ул да ышанычсызлык тудырып, вазифасыннан китә. 2011 елның 2 сентябреннән Япония премьер-министры — Йошиһико Нода.
Япониянең мәхкәмә системасы 4 дәрәҗәдән тора: Югары, апелляцион, төп һәм дисциплинар мәхмәләре. Югары мәхкәмә, башка илләрдәге Конституцион мәхкәмәләре кебек үк, Конституциягә каршы килгән нормаларны үз көченнән чыгарырга хокуклы. Югары мәхкәмә әгъзәләрен император хөкүмәт тәкъдиме белән сайлый, башка мәхкәмә әгъзәләрен исә Министрлар кабинеты билгели.
Парламент
Япониянең югары дәүләт хакимлеге органы һәм бердәнбер канун чыгару органы — парламент. Ул ике пулаттан (Киңәшчеләр һәм вәкилләр пулаталары) тора. Вәкилләр пулаты һәр 4 ел сайланган 480 депутаттан, киңәшчеләр пулаты исә һәр 6 ел сайланган 252 депутаттан тора. Япониядә 20 яшьтән башлап сайлауларда һәркем тавыш бирергә хокуклы.
Япониядә ике төп партия бар. 2009 елда Япониянең демократик партиясе парламентта либераль-демократик партияне җиңеп, күпчелек урынны алды.
Хәрби көчләр
left|thumb|Хюга — Япония хәрби көчләренең вертолеты. Япония Конституциясенең тугызынчы маддәсе Япониягә хәрби көчләрне тотырга һәм сугышларда катнашырга рөхсәт итми. Хәзерге Япония хәрби көчләре иминлек көчләре буларак атала һәм аларның эшчәнлеге катгый контроль астында. Гадәттән тыш хәлләр сәбәпле премьер-министр парламент ризалыгы белән кайбер хәрби көчләр белән идарә итә ала. Экстремаль хәлләрдә андый ризалык постфактум (ягъни хәлләрдән соң) алынырга мөмкин.
2006 елда коры җир хәрбиләре саны 148 302 кеше булды, диңгездә исә 44 528 кеше хезмәт итте. Һава хәрби көчләрендә исә 45 913 кеше. 1992 елдан башлап, Япония хәрби көчләре БМОның тынычлык тарату операцияләрендә катнаша.
Тышкы сәясәт
thumb|[[Тояко, Хоккайдода үткән 34 саммитта Зур сигезлек лидерлары.]] Япония Америка Кушма Штатлары белән якын икътисадый һәм хәрби хезмәттәшлектә тора. 1956 елдан башлап, Япония БМОга керә, шулай ук ул БМО Иминлек шурасының даими булмаган әгъзасы (2010 елга ул анда 19 ел). Зур сигез, Ун төркеме, АТЭС оешмалары әгъзасы буларак, Япония актив рәвештә халыкара килешүләрне төзүдә катнаша.
Япония күрше илләр белән берничә территориаль бәхәстә катнаша. Рәсми Япония хөкүмәте позициясенә күрә, Россия составына кергән Курил утраулары Япония территориясенә керә. Шул сорау аркасында Япония һәм Россия арасында тынычлык килешүе һаман имзаланмаган. Шулай ук Япония Көньяк Корея территориясенә кергән Лианкур утрауларын үзенеке буларак саный. Япониягә кергән Сенкаку утрауларын исә Кытай һәм Тайвань үз территориясе буларак дәллиләргә тели.
Дәүләт гимны
君が代
Рәсми текст: 君が代は 千代に 八千代に 細石の 巌となりて 苔の生すまで
Һираганада язылышы: きみがよは ちよに やちよに さざれいしの いわおとなりて こけのむすまで
Транскрипциясе: KIMI GA YO Kimi gayo wa Čiyo ni, Yačiyo ni Sazare iśi-no, Iwao to narite, Koke-no musu made. Тәрҗемәсе: Галиҗәнап хакимлеге Мең еллар сез тәхеттә; Хаким булыгыз бәхеттә – Вак ташлар Кодрәтле тау–кыя булып киткәнче, Өсләрендә мүк үскәнче.
Географиясе
thumb|Япониягә космостан фотосүрәт. Япония Азиянең Тын океан ярында урнашкан зур архипелагта урнаша. Җәгърафи координаталарга күрә Япония экватордан 36°ка төньякта һәм Гринвич меридианыннан 138°ка көнчыгышта урнаша.
Архипелангның иң зур утраулары: Хоккайдо, Хонсю, Сикоку һәм Кюсю. Шулай ук ил составына 6 848 кечкенә утрау керә.
Япония якынча 377,9 мең км² (2006) мәйданын ала, алардан 364,4 мең км² коры җир тәшкил итә. Япония үз зурлыгы буенча Алмания, Малайзия, Яңа Зеландия һәм Бөекбританиядән зуррак, ул Кореядан 1,7 тапкыр зуррак.
Административ-территориаль бүленеш
left|thumb|300px|Япония регионнары һәм префектуралары харитасы Япония беренче чиратта 47 префектурага бүленә. Һәр префектура префект тарафыннан идарә ителә (Хоккайдо очрагында — губернатор белән). Аларның үз канун чыгару һәм административ аппаратлары бар. Җиңеллек өчен префектуралар еш кына аерым административ берәмлек булмаган регионнарга берләшәләр.
Түбәндә регионнарга берләшү буенча префектуралар исемлеге бирелгән:
Үз чиратында префектуралар округларга, махсус шәһәрләргә һәм уездларга бүленәләр.
Шулай ук илдә муниципаль дәрәҗәсендә булган административ берәмлекләр бар. Бу — махсус районнар, шәһәрләр, авыллар һ. б.
Халык
right|200px|Токио урамы 2009 елда Япониядә якынча 127,47 млн кеше яшәде. 2007 ел мәгълүматларына караганда халыкның 89,07 %-ы шәһәрләрдә яшиләр. Халыкның 98 %ы – японнар. Милли азчылыкларны монда рюкюсцлар, кореялеләр, кытайлар, филиппиннар, япон бразилияләр һәм япон перулылар тәшкил итә. 2005 елда Япониядә якынча 1,56 млн кеше чит илләрдән килгән. Япониядә иң озын гомер итүчеләр яши. 2009 елда урта яшәү озынлыгы 82,12 яшьне тәшкил итте. Ләкин Япониядә иң зур төркем – 65 яшьне узган картлар. Бу күп социаль проблемаларна тудыра.
Икътисад
Япония — дөньяның иң зур икътисадый мәмләкәтләрнең берсе. ТМП буенча Япония дөньяда АКШнан соң икенче. ТМПның дүрттән өч өлешен хезмәт күрсәтү секторы тәшкил итә.
2016 елда экспорт буенча Япониянең төп партнерлары АКШ (19 %), Кытай (17 %), Көньяк Корея (6,7 %), Һоңкоң (4,8 %), Тайланд (4,2 %), Алмания (3,3 %), Сингапур (2,8 %), импорт буенча исә — Кытай (26 %), АКШ (11 %), Австралия (4,7 %), Көньяк Кәрия (4,1 %), Алмания (3,7 %), Тайланд (3,5 %), Индонезия (3,0 %), Малайзия, Виетнам (икесе дә 2,8%) һәм БГӘ (2,7%) булдылар.
Транспорт
right|150px|thumb|Япониянең тиз йөрүче [[пуезы]] Япония күп акчаны юллар төзелешенә тота. Төп транспорт монда автомобилләр. Япониядә сулъяк йөрү хәрәкәте.
Шулай ук Япониядә тимер юллар нык популяр. Монда җиде төп ширкәт бар. Якынча 250 тиз йөрүче пуез бар. Япон машинистлары үз пунктуальлеге белән мәшһүр.
Шулай ук Япониядә 173 һава аланы бар. Иң зур милли һава аланы — Халыкара Токио Һава аланы.
Һартфорд (Коннектикут)
Һартфорд (Hartford) — АКШның Коннектикут штатында урнашкан шәһәр.
(8215) Дзанонато
(8215) Дзанонато — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Карабурун (Искилип)
Карабурун (Karaburun) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Чорум иле Искилип илчесенә караган бер авыл (köy).
Һартфорд (Коннектикут)
Тарих
1637 дә нигезләнә. 1875 тән башлап Коннектикут башкаласы.
(8215) Дзанонато
Тарихы
1995 елның 31 мартында Ё. Симидзу, Т. Урата тарафыннан Нати-Кацуура обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1995 FZ» саналган.
Воллес (Канзас)
Воллес  — Америка Кушма Штатларының Канзас штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Воллес шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сонжа
Сонжа — Россия территориясеннән ага торган елга. Ярославль өлкәсе, Кострома өлкәсе, Иваново өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Соть елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 12 км.
Эшфорд (Висконсин)
Эшфорд  — Америка Кушма Штатларының Висконсин штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Сонжа
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Идел бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Идел кушылдыклары бассейны Рыбинск сусаклагычыннан түбәнгә таба Ука кушылганчы, елга бассейны — (Югары) Идел Куйбышев сусаклагычына кадәр (Ука бассейныннан тыш).
Эшфорд (Висконсин)
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сонжа
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Кенерт
Кенерт (Kehnert) — Алманиянең Саксония-Анхальт җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Коура
Коура — Россия территориясеннән ага торган елга. Кемерово өлкәсе, Алтай крае, Алтай Республикасы биләмәләрендә ага. Елга Мунжа елгасының уң ярына тамагыннан 21 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 25 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Кондома елгасы. Кече елга бассейны — Томь, елга бассейны — (Югары) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Кыналыада (Адалар)
Кыналыада (Kınalıada) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Истмала иле Адалар илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Виль-ан-Вермуа
Виль-ан-Вермуа (Ville-en-Vermois) — Франциянең Мёрт һәм Мозель департаментына караган коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 10,53 км².
Ашагыһөчүклү (Явузэли)
Ашагыһөчүклү (Aşağıhöçüklü) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Газиантеп иле Явузэли илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Билта (Долж)
Билта — Румыниянең Долж жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Муравки (Дзялдовский повяты)
Муравки  — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Суленцин-Шляхецкий
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Бахтино (Киров өлкәсе)
Бахтино (Бахтино) — Киров өлкәсенең Пижанка районында урнашкан авыл.
Халык
Халык саны динамикасы:
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
Эркансола
Халык
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: мәгълүмат юк.
Панкас
Панкас — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Эспириту-Санту штатына карый.
Заброддзе (Лельчыцкий районы)
Заброддзе  (Заброддзе ) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Лельчыцкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Сенга
Сенга — Россия территориясеннән ага торган елга. Түбән Новгород өлкәсе, Мари Ил, Кострома өлкәсе, Киров өлкәсе, биләмәләрендә ага. Елга  Ижма елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 24 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Идел бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Идел елгасы кушылдыклары бассейны, елга бассейны — (Югары) Идел Куйбышев сусаклагычына кадәр (Ука елгасы бассейныннан тыш).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Кэррол (округ, Миссури)
Кэррол — Америка Кушма Штатларының Миссури штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Кэрролтон шәһәре.
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1833 елда оештырыла.
Территориясе
Округ мәйданы 1800 км² тәшкил итә.
Искәрмәләр
Кэррол (округ, Миссури)
Иске Вәрәш (Мөслим районы)
Иске Вәрәш — Татарстан Республикасының Мөслим районындагы авыл.
Почта индексы — 423979.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.8 °C.
Кайхөсрәү Д. Ирани
'''Кайхөсрәү Д. Ирани''' - ул Иммануил Кант фәлсәфәсендә һәм фән фәлсәфәсендә махсуслашкан фәлсәфәче булган. Ул Һиндстанда, Бомбейда Сэр Диншаһ Ирани һәм Бану Митһибаһи Сетһнаның иң олы угылы булып туган. Ул Принстон Университетында укыган һәм Альберт Эйнштейнның студенты булган. Ул Нью-Йорк Шәһәр Колледжында озак вакыт дәвамында фәлсәфә бүлегендә укыткан, анда ул тугыз ел буена рәис буларак хезмәт иткән. Ул Нью-Йорк Фәннәр Академиясе, Америка Фәлсәфи Ассоциациясе, Фән Фәлсәфәсе Ассоциациясе һәм Америка Дин Академиясе әгъзасы булган. Ул "тормышның рухи үлчәмен ныклы итү" өчен Темплтон Премиясе өчен хәким булган. Ул Нью-Йоркның Зәрдөштлек җәмәгатендә актив булган.
(8216) Melosh
(8216) Melosh — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1995 елның 27 мартында Spacewatch тарафыннан Китт-Пик обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1995 FX14» саналган.
Луги-Валецки
Луги-Валецки — Польшаның Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Седлянув
Седлянув — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Сен-Панталеон-ле-Винь
Сен-Панталеон-ле-Винь — Франциянең Дром департаментында урнашкан коммуна.
Габарре
Габарре — Франциянең Ланда департаментында урнашкан коммуна.
Норман (Оклаһома)
Норман (Norman) — АКШның Оклахома штатында урнашкан шәһәр.
Тарих
1889 да нигезләнә.
Бурела
Бурела — Испаниянең Луго провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Финчу
Финчу — Румыниянең Клуж жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Кельбра (Кифхойзер)
Кельбра (Kelbra) — Алманиянең Саксония-Анхальт җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Киев (көймәләр һөҗүменә каршы крейсер)
<!--
-->
«Киев» (С-703 заказ) — совет көймәләр һөҗүменә каршы крейсер (ПКР), ССРБ Хәрби-Диңгез Флотынды шушы сыйныфның өченче корабы, үзгәртелгән 1123.3 проекты буенча төзелдә.
Төзелеш тарихы
1968 елның 20 февраленә корабка нигез салу планлаштырылган, шул вакытка Кара диңгез суднолар төзү заводында берничә төп корпус секцияларе эшләп чыгарылган булган. Әмма проектка яңа таләпләр килеп чыгу аркасында (СВВП Як-36М нигез салуны тәэмин итү, ПУ ПКРК «Малахит» бортта урнаштыру һәм башкалар), шуларны иске корпуста тормышка ашмаган, «Киев» корабын төзелештән баш тартырга мәҗбүр булганнар һәм яңа 1143 проекты исемдәш корабын нигезләргә дип карар кабул ителә.
Ракув (Вроцлавский повяты)
Ракув  — Польшаның Түбән Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Каза Лоурдез (Верона)
Каза Лоурдез — Италиянең Венеция төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Ашагыһүюк (Кызылҗаһамам)
Ашагыһүюк (Aşağıhüyük) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Анкара иле Кызылҗаһамам илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
(15545) 2000 EK46
(15545) 2000 EK46 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
2000 елның 9 мартында LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «2000 EK46» саналган.
Непа Патшалыгы
Бһиманың патшалар исемлеге
''Непа патшасы гамәлләре үз расалары җимерелүенә китергән патшалар исемлегендә искә алына, күбрәк Дурьодһана кебек очракларда, аның гамәлләре Куру Патшалыгы расасы бетүенә китергән. Дһарма беткәч, Кали Алиһәсе Асураларда, Удаварта Һайһайялар арасында. Джанамеджайя Непалар арасында, Ваһула Таджангһалар арасында, горур Васу Кримилар арасында, Аджавинду Сувиралар арасында, Рушадрик Сурашталар арасында, Аркаджа Валиһалар арасында, Дһаутамулака Чиналар арасында, Һайягрива Видеһалар арасында, Вараһю Маһауджасалар арасында, Ваһу Сундалар арасында, Пуруравалар Диптакшалар арасында, Саһаджа Чедилар арасында һәм Матсьялар арасында, Вришаддһаджалар Правилар арасында, Дһараналар Чандра-батсьялар арасында, Бигаһана Мукуталар арасында һәм Сама Нандивегалар арасында туган булган (5:74).
Башка искә алулар
(13:34)-дә без Непалар Нипалар буларак түбәндәге абзацны табабыз: Бһригулар Талаҗангһаларны яулап алганнар. Ангирасның улы Нипаларны яулап алган. Бһарадваджа Витаһавьяларны һәм шулай ук Айласны яулап алганнар.
Карабурун (Гөреле)
Карабурун (Karaburun) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Гиресун иле Гөреле илчесенә караган бер авыл (köy).
Вашингтон (Көнбатыш Виргиния)
Вашингтон  — Америка Кушма Штатларының Көнбатыш Виргиния штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Вашингтон халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Митиха (елга)
Митиха — Россия территориясеннән ага торган елга. Кемерово өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Көньяк Уньга елгасының уң ярыннан 32 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 15 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Томь елгасы, Новокузнецк каласыннан Кемерово каласына чаклы,. Кече елга бассейны — Томь, елга бассейны — Об (өске өлеше) Иртеш кушылганга чаклы.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Сылтамалар
Митиха (река)
Женива (Висконсин)
Женива  — Америка Кушма Штатларының Висконсин штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Волнат (Канзас)
Волнат  — Америка Кушма Штатларының Канзас штатында урнашкан шәһәр.
Мушаки
Мушаки — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Волнат (Канзас)
Тарихы
Волнат шәһәре  елда нигезләнгән.
Мушаки
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Волнат (Канзас)
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сулеюв (Мазовия воеводалыгы)
Сулеюв  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Виль-о-Валь
Виль-о-Валь (Ville-au-Val) — Франциянең Мёрт һәм Мозель департаментына караган коммуна.
Панорама (Сан-Паулу)
Панорама  — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Сан-Паулу штатына карый.
Виль-о-Валь
Географиясе
Коммуна мәйданы — 5,79 км².
Панорама (Сан-Паулу)
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Викторвил
Викторвил (Victorville) — АКШның Калифорния штатында урнашкан шәһәр.
Тарих
1895 тә нигезләнә.
Сен-Поль-ле-Роман
Сен-Поль-ле-Роман — Франциянең Дром департаментында урнашкан коммуна.
Секежиньце
Секежиньце — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Кемберг
Кемберг (Kemberg) — Алманиянең Саксония-Анхальт җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гаер
Гаер — Франциянең Ланда департаментында урнашкан коммуна.
Заброддзе (Петрыкавский районы)
Заброддзе  (Заброддзе ) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Петрыкавский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Кыналытепе (Вираншеһир)
Кыналытепе (Kınalıtepe) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Шанлыурфа иле Вираншеһир илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Билтанеле (Греч, Мехединць)
Билтанеле — Румыниянең Мехединць жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ракув (гмина Оборники-Шлёнски)
Ракув  — Польшаның Түбән Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Луговина (Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы)
Луговина  — Польшаның Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(8217) Доминикгасек
(8217) Доминикгасек — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1995 елның 21 апрелендә П. Правец, Л. Коткова тарафыннан Ондржеёв обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1995 HC» саналган.
Сонохта
Сонохта — Россия территориясеннән ага торган елга. Ярославль өлкәсе, Кострома өлкәсе, Иваново өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Горьковское елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 18 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Идел бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Идел кушылдыклары бассейны Рыбинск сусаклагычыннан түбәнгә таба Ука кушылганчы, елга бассейны — (Югары) Идел Куйбышев сусаклагычына кадәр (Ука бассейныннан тыш).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
HD163422
HD163422 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Фирүз Меһта
Фирүзшаһ Дорабҗи Меһта Һиндстанда туган дини темаларга язучы һәм лекцияләр бирүче булган. Ул шулай ук астрономия, шигърият һәм фәлсәфәне кертеп күп башка темалар белән дә кызыксынган.
Иртә тормышы
Ул Һиндстанда, Гөҗәратта Камбейда Парси Зәрдөштлек тарафдарлары әти-әнисеннән туган булган һәм Зәрдөштлек дине буенча тәрбияләнгән булган. Аның кечкенә малай чагыннан барлык дөнья диннәрендә кызыксынуы теоретик белем белән генә чикләнмәгән булган. Диннең Йөрәге булган Хакыйкатьне ачуны игътибар үзәгендә тотып ул бериничә бөек диннең тышкы һәм эчке дисциплинасын практикалаган.
Пианист
1924 елдан 1932 елга кадәр ул дөньяда танылган пианист Соломоннан фортепиано өйрәнгән һәм Һиндстанда һәм Берләшкән Корольлектә соло концертлар биргән. Шуннан соң тагын авырып киткән һәм концерт пианисты һәм фортепиано укытучысы буларак карьерасын дәвам итә алмаган. Дирижёр Зубин Меһта аның иң иртә фортепиано өйрәнчекләрнең берсе булган.
Фәлсәфә
Шул вакытта ул ритмик хәрәкәт һәм сулау аша сәламәтлекне һәм үзеңне чагылдыруны тәэмин итәр өчен үз физик тәрбия системасын уйлап чыгарган һәм шул ысулны унбиш ел өйрәткән. Англия крикет капитаны Ч.Б.Фрай һәм Англия Халык Биюе һәм Җыр Җәмгыяте президенты Дуглас Кеннеди кебек төрле кешеләр аның дәресләренә килгән. Иртә бала чагыннан Фирүз Меһта дин һәм фәлсәфә белән дәртле кызыксынган һәм күп ел дәвамында Теософия Җәмгыятендә катнашкан. 16 яшендә ул Коломбо тармагын җитәкләгән. 1956 елда аның беренче төп китабы Early Indian Religious Thought (Иртә Һиндстан Фикере) нәшер ителгән булган. Бары тик 1976 елда, Һиндстанда киң өйрәнү, тикшерү һәм сәяхәттән соң ул барлык дини тәҗрибә өчен уртак тәгълимат Дин Йөрәген тәмамлаган. Бу еллар дәвамында аның көньяк Лондон өе Дилкушага Көнчыгыш диннәр буенча киңәш өчен еш Физика Таосы авторы Фритьоф Капра һәм башкалар булган. Шуннан соң тагын өч китап Zarathushtra(Заратуштра) (1985), Buddhahood (Буддачылык) (1988) һәм Holistic Consciousness (Бөтенлек Аңы) (1989) нәшер ителгән булган. Хәзерге фәнни фикернең белеме һәм Һиндстанда да, Бөекбританиядә дә яшәү тәҗрибәсе белән төп диннәрне (билгеләп әйткәндә Христианлык, Буддачылык, Зәрдөштлек, Һиндстан һәм Кабаланы) өйрәнүе аша Фирүз Меһта фән һәм дин тармаклары арасында күпер генә салмаган, ә шулай ук Көнчыгыш һәм Көнбатышның мәдәни мирасын бәйләгән. Тормыш вакытында ул Англиядә, Нидерландлар, Германия, Һиндстанда һәм Лондонгы йортында Дилкушада галимнәр җәмгыятьләренә, университет студентларына, мәктәпләргә һәм конференция үзәкләренә өч меңнән артык лекция биргән. Фирүз Меһта гел гуру яки нинди дә булса хәрәкәтнең җитәкчесе буларак түгел, ә юлдаш өйрәнчек булырга тиеш дип раслаган. Ул һәр шәхесне уникаль дип караган һәм аның тормышы аша хакыйкатьне ачкан.
(15546) 2000 EZ75
(15546) 2000 EZ75 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
2000 елның 5 мартында LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «2000 EZ75» саналган.
Валье-де-Оро
Валье-де-Оро — Испаниянең Луго провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Кыркаентүбә
Кыркаентүбә – Татарстан республикасының Актаныш районында урнашкан авыл. Агыйделнен кушылдыгы Шәбез елгасы буенда урнашкан. 1997 елда 118 кеше яши, тулысынча татарлар. Авыл халкы игенчелек һәм терлекчелек белән шөгыльләнә.
Тарихы
Минзәләдән 40 чакрым ераклыкта Шәбез елгасы каршында Енәй волостеның (1866 елдан - Байсар волосте) Канбар төбәсе авылы.
Кыркаентүбә яшәүчеләр саны турында 1795 ел мәгълүматларе юк. 1816 елда 3 йортта ир-ат җенесле 15 башкорт, 80 типтәр яши. 1834 елда 20 башкорт була. 1848 елда 4 йортта — 25 башкорт, 46 йортта — 212 типтәр, 1859 елда — хәрби дәрәждәдәге 171 кердәш, 1902 елда 94 йортта хәрби дәрәждәдәге 142 кердәш исәпкә алына. 1905 елда 93 йортта 550 кеше була; 1912 елда 541 кеше яши, барсы да типтәр дип языла.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.7 °C.
Кочебай
Кочебай — Россия территориясеннән ага торган елга. Кемерово өлкәсе, Алтай крае, Алтай Республикасы биләмәләрендә ага. Елга Кондома елгасының уң ярына тамагыннан 172 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 18 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Кондома елгасы. Кече елга бассейны — Томь, елга бассейны — (Югары) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Украинада ислам
Украинада ислам (Іслам в Україні) — Украина территориясендә ислам дине. Рәсми мәгълүматлар буенча, Украина халкының (43 993 мең кеше) 1,70 % ы (695 мең кеше) — Ислам дине тарафдары (2020).
Тарих
Хәзерге вакытта Украина биләгән территориягә Ислам дине чорында (642—799) үтеп кергән. Әлеге сугышлар тынгач, VIII гасырның 2нче яртысыннан Кавказ аша Кара диңгез яр буйларына гарәпләргә тыныч юл белән үтеп керү мөмкинлеге ачыла. Хәзерге Украинаның көньяк-көнчыгышында (элекке Хәзәр каһанлыгы җирләре) археологлар VIII гасырның 2нче яртысына караучы, мөселман йоласы буенча күмелгән каберлекләрне таба.
Мөселман дөньясы, мөселманнар турында беренче мәгълүматларны, Киев Русендә яшәүчеләр сәүдә эшләре белән илләр гизгәндә, Итилгә (Хәзәр каһанлыгына) сәяхәтләр һәм хәрби походлар вакытында алган. Шулай итеп, Гарәп-мөселман мәдәниятенең зур йогынтысын кичергән ил белән турыдан-туры элемтә барлыкка килгән. Киев Русен ислам белән таныштыруга шулай ук русларның Көнчыгышка — да ярдәм итә. Русьның якын күршесе — Идел буе Болгары исламны 922 елда дәүләт дине буларак кабул итә.
Монголларга кадәрге беренче чорда (VIII—XIII гасырлар) ислам, нигездә, төрки кабиләләрне һәм халыкларны, нигездә, төрки телләрнең кыпчак төркеменә караган төрки телләрдә сөйләшүчеләрне акрынлап исламлаштыру юлы белән тарала. Кыпчак даласы киңлегендә ислам тәгълиматын таратуда төп рольне Дербент һәм Идел буе Болгары, шулай ук Урта Азиядәге Хорасан һәм Мавараэннәһер шәһәрләре уйнаган.
Икенче чор хәрби–яулап алу чоры буларак билгеләнә. Сүз ислам динен тотучы халыкларның утрак тормыш рәвешенә күчүе, шулай ук Госманлы империясенең Кара диңгезнең төньягындагы һәм Днестр буенда хакимлек итүе турында бара. Кырым ярымутравы хәзер бәйсез Украина составына керүче җирләрдә Ислам таралуның төп төбәкләренең берсе була. Кырымда ислам Кырым ханлыгының дәүләт диненә әверелә. Ярымутрауда һәм якын-тирә территорияләрдә сөнни исламның хәнәфи мәзһәбе тарала.
Хәзәр каһанлыгында ислам
Хәзерге Украина территориясендә исламның беренче дәлиле VII гасырда барлыкка килгән Хәзәр каһанлыгы белән бәйле. Хәзәр каһанлыгы барлыкка килү Көнбатыш Төрки каһанлыгы таркалу нәтиҗәсендә мөмкин булган. Башта яңа дәүләт территориясе Төньяк Кавказ, Идел һәм Дон елгаларының түбәнге өлеше белән чикләнгән. Әмма берничә дистә елдан соң Хәзәр каһанлыгы үз территориясен Көнчыгыш Днепрга һәм Арал диңгезенә кадәр киңәйтә. VII гасыр ахырында Хәзәр каһанлыгы Кырымны һәм Азов диңгезен кулга төшерә. Археологик казу эшләре Хәзәр каһанлыгы чорындагы 48 поселокның хәзерге Украина территориясендә урнашуын күрсәтә. Борынгы торак пунктларда күп санлы мөселман каберләре ачыкланган. Аларның күбесе IX гасырның икенче яртысына карый.
Хәзәрләр дәүләте күп милләтле һәм күп динле дәүләт була. Халык арасында мәҗүси диннәр белән беррәттән, монотеистик диннәр: христианлык, ислам һәм яһүд дине да тарала. Ислам турында мәгълүматны хәзәрләр Идел, Дон һәм Төньяк Донец ярларына тауар алып килгән гарәп сәүдәгәрләреннән алган.
X гасырда Хәзәр дәүләте әкренләп зәгыйфьләнә. Славян кабиләләре хәзәрләр йогынтысыннан чыгып, үз дәүләтләрен — Киев Русен төзи. 965 елда Киев кенәзе Святослав хәзәрләр армиясен тар-мар итә. Хәзәр патшасы Хәрәземгә ярдәм сорап мөрәҗәгать итә. Бу ярдәмне алганнан соң, Хәзәр каһанлыгы хакиме һәм халыкның күп өлеше ислам динен кабул итә. Тик бу хәзәрләрне һәлакәттән коткара алмый. Күчмә төрки халыкларның — кыпчакларның һәм команнарның һөҗүме Хәзәр дәүләтен юкка чыгара.