cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Дмитрий Боголепов
Мәскәү дәүләт университеты ректоры
Кыска вакыт эчендә Дмитрий Петрович һәм Вакытлы президиум түбәндәге башлангычларны тормышка ашыруга ирешә: 1920 елның көзендә Мәскәү университетында беренче партия мәктәбе ачыла, бу партия белем бирүнең оешкан системасына башлангыч булып тора; шул ук елның ноябрендә галимнәрне бүләкләү турындагы Положение раслана һәм «Галимнәрнең, профессорларның һәм укытучыларның тормыш һәм яшәү шартларын күтәрү буенча комиссия» оештырыла; 1921 ел башында Халык комиссарлары Советының «Иҗтимагый фәннәр факультетларын оештыру планы турында» указы нигезендә Мәскәү дәүләт университетының иҗтимагый фәннәр факультеты яңа үсеш ала, анда 7 кафедра барлыкка килә: социаль-педагогик, хокукый, икътисади, тышкы бәйләнешләр, статистик, этнолог-лингвистика. Төркестан университетын интернациональ ярдәм күрсәтелә. РСФСР Халык Комиссарлары Советының 1921 елның 10 мартындагы указы белән Мәгариф халык комиссариаты карамагында «төньяк диңгезләрне комплекслы һәм системалы өйрәнү өчен» Йөзүче диңгезе институты оештырыла, аның эшендә Мәскәү университетының зоологлары актив катнаша. Әмма артык идарә итү алымнары профессорларның каршылыгын тудырып кына калмый, ә Боголеповның фәнне юкка чыгаручы буларак абруен да төшерә, тиздән ул ректор вазифасыннан китә.
Фәнни эшчәнлеге
Шулай ук Россия Федерациясенең Хөкүмәте карамагындагы Финанс университетының беренче ректоры була (МФИ).
1941 елның 8 маенда Мәскәүдә вафат була. Новодевичье зыяратында җирләнгән.
Оберхаузен-бай-Кирн
Оберхаузен-бай-Кирн — Алманиянең Рейнланд-Пфальц җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Керлештий-дин-Дял
Керлештий-дин-Дял — Румыниянең Олт жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ай-Сорум-Юган
Ай-Сорум-Юган — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елга Сорум-Юган елгасының сул ярына тамагыннан 9 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 15 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об елгасы Нефтеюганск каласынан  Иртеш елгасы кушылганга кадәр. Кече елга бассейны — Вах, елга бассейны — (Югары) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Энсинген
Энсинген (Hinsingen) — Франциянең Түбән Рейн департаментына караган коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 2,98 км².
Фьюджи
Фьюджи — Италиянең Лацио төбәгендә урнашкан коммуна. провинциясе составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Клинтон (Дачесс, Нью-Йорк)
Клинтон  — Америка Кушма Штатларының Нью-Йорк штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Палатово (Болгария)
Палатово  — Болгариянең Көстендил өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Клинтон (Дачесс, Нью-Йорк)
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Палатово (Болгария)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Клинтон (Дачесс, Нью-Йорк)
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Римокур
Римокур — Франциянең Югары Марна департаментында урнашкан коммуна.
NGC 3027
NGC 3027 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Өртүлү (Шаркышла)
Өртүлү (Örtülü) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Сивас иле Шаркышла илчесенә караган бер авыл (köy).
Обер-Хильберсхайм
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Меркуши (Уржум районы)
Меркуши (Меркуши) — Киров өлкәсенең Өрҗем районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (37%), руслар (63%).
(811) Наугейма
(811) Наугейма  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1915 елның 8 сентябрендә Макс Вольф тарафыннан Хайдельберг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1915 XR» саналган.
Фрюсбург (Нью-Йорк)
Фрюсбург  — Америка Кушма Штатларының Нью-Йорк штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Фрюсбург халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Казы-Җәлдәк
Казы-Җәлдәк — Башкортстанның Дүртөйле районында урнашкан авыл.
Фрюсбург (Нью-Йорк)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Казы-Җәлдәк
Почта индексы — 452306, — 80224834013.
Еллиҗе (Эрегъли)
Еллиҗе (Yellice) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Конья иле Эрегли илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Мутная (Вильва кушылдыгы)
Мутная — Россия территориясеннән ага торган елга. Пермь крае биләмәләрендә ага. Елга  Вильва елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 13 км.
Паничарево
Паничарево — Болгариянең Көстендил өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Фьяминьяно
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Паничарево
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Мутная (Вильва кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Токатһан (Маһмудие)
Токатһан (Tokathan) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Эскишеһир иле Маһмудие илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Тела
Тела — Россия территориясеннән ага торган елга. Архангельск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Покшеньга елгасының уң ярыннан 71 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 10 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Вага елгасы. Кече елга бассейны — Төньяк Двина, Вычегда һәм Кече Төньяк Двиналар кушылган урыннан түбәнрәк, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Пидмонт (Оклагома)
Пидмонт  — Америка Кушма Штатларының Оклахома штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Пидмонт шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ле-Шатле-сюр-Сормон
Ле-Шатле-сюр-Сормон (Le Châtelet-sur-Sormonne) — Франциянең Арденны департаментына караган коммуна, Рокруа кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 9.85 км².
NGC 3028
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
(192) Навсикая
(192) Навсикая  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1879 елның 17 февралендә Иоганн Пализа тарафыннан Пула обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «ук әлеге атамасы» саналган.
Ришбур (Югары Марна)
Ришбур — Франциянең Югары Марна департаментында урнашкан коммуна.
Оберхозенбах
Оберхозенбах — Алманиянең Рейнланд-Пфальц җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ай-Таур-Игль
Ай-Таур-Игль — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елга Кол-Кочен-Ягун елгасының уң ярына тамагыннан 68 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 17 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об елгасы Нефтеюганск каласынан  Иртеш елгасы кушылганга кадәр. Кече елга бассейны — Вах, елга бассейны — (Югары) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Чадвикс (Нью-Йорк)
Чадвикс  — Америка Кушма Штатларының Нью-Йорк штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Чадвикс халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Керлештий-Моштень
Керлештий-Моштень — Румыниянең Олт жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Фьяно-Романо
Фьяно-Романо — Италиянең Лацио төбәгендә урнашкан коммуна. провинциясе составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Чокыр Коры Овсянка
Чокыр Коры Овсянка — Россия территориясеннән ага торган елга. Сарытау өлкәсе, Самар өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Зур Иргиз елгасының кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 26 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Түбән Идел бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Асбассейн юк, елга бассейны — Куйбышев сусаклагычыннан алып Каспийга койганчыга кадәр Идел елгасы.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Энтсайм
Энтсайм (Entzheim) — Франциянең Түбән Рейн департаментына караган коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 8,17 км².
Пон-л'Евек (Уаза)
Пон-л'Евек — Франциянең Уаза департаментында урнашкан коммуна.
Өртүлү (Ардануч)
Өртүлү (Örtülü) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Артвин иле Ардануч илчесенә караган бер авыл (köy).
Клинтон (Клинтон, Нью-Йорк)
Клинтон  — Америка Кушма Штатларының Нью-Йорк штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Пастра
Пастра — Болгариянең Көстендил өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Еллиҗе (Назилли)
Еллиҗе (Yellice) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Айдын иле Назилли илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Атсөяр
Атсөяр — Башкортстанның Дүртөйле районында урнашкан авыл.
Лёйи-су-Куси
Лёйи-су-Куси (Leuilly-sous-Coucy) — Франциядә урнашкан коммуна, Эна департаментында урнашкан.
(3688) Навахо
Тарихы
1981 елның 30 мартында Эдвард Боуэлл тарафыннан Андерсон-Меса обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1981 FD» саналган.
Тинева
Тинева (Тилева, Тиневская, Тиньга) — Россия территориясеннән ага торган елга. Архангельск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Выя елгасының сул ярыннан 48 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 66 км.
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Риокур
Риокур — Франциянең Югары Марна департаментында урнашкан коммуна.
Оберхоннефельд-Гиренд
Оберхоннефельд-Гиренд — Алманиянең Рейнланд-Пфальц җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Меркуши (Киров шәһәре)
Меркуши (Меркуши) — Киров өлкәсенең Киров шәһәрендә урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: урыслар (100%).
Пастух (авыл)
Пастух  — Болгариянең Көстендил өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Токачлы (Явузэли)
Токачлы (Tokaçlı) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Газиантеп иле Явузэли илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Еллинҗи Ел (Кумлуҗа)
Еллинҗи Ел (Ellinci Yıl) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Анталья иле Кумлуҗа илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Оберциссен
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Цагароло
Цагароло — Италиянең Лацио төбәгендә урнашкан коммуна. провинциясе составына керә.
Чаппаква (Нью-Йорк)
Чаппаква  — Америка Кушма Штатларының Нью-Йорк штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Погаска (Оклахома)
Погаска  — Америка Кушма Штатларының Оклахома штатында урнашкан шәһәр.
Цагароло
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Погаска (Оклахома)
Тарихы
Погаска шәһәре  елда нигезләнгән.
NGC 3029
NGC 3029 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Погаска (Оклахома)
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Чаппаква (Нью-Йорк)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
NGC 3029
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Пон-Сент-Максанс
Пон-Сент-Максанс — Франциянең Уаза департаментында урнашкан коммуна.
Мобер-Фонтен
Мобер-Фонтен (Maubert-Fontaine) — Франциянең Арденны департаментына караган коммуна, Рокруа кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 10.33 км².
Ник (Вильва кушылдыгы)
Ник — Россия территориясеннән ага торган елга. Пермь крае биләмәләрендә ага. Елга  Вильва елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 23 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Чулман кушылдыклары бассейны Агыйдел кушылганчы, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Ай-Тляком-Коим-Ягун
Ай-Тляком-Коим-Ягун — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елга Тляком-Коим-Ягун елгасының уң ярына тамагыннан 9 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 23 км.
(4472) Навашин
(4472) Навашин  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1980 елның 15 октябрендә Черных Н. С. тарафыннан Кырым обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1980 TY14» саналган.
Ай-Тляком-Коим-Ягун
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об елгасы Нефтеюганск каласынан  Иртеш елгасы кушылганга кадәр. Кече елга бассейны — Вах, елга бассейны — (Югары) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Чеккано
Чеккано — Италиянең Лацио төбәгендә урнашкан коммуна. провинциясе составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Үткен
Үткен — Башкортстанның Дүртөйле районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 452310, ОКАТО коды — 80224837004.
Өртүлү (Инеболу)
Өртүлү (Örtülü) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Кастамону иле Инеболу илчесенә караган бер авыл (köy).
Урта Тигәнәле авылында демографик хәлнең торышы
Урта Тигәнәле авылында
демографик хәлнең торышы.
Бу язманы язарга мине Г. Исхакыйның “ Ике йөз елдан соң инкыйраз” әсәре этәрде. Моннан 100 ел элек Мөхәммәтгаяз шушы әсәрен бастырып чыгара. 24 яшьлек ир-егет халкыбыз язмышы турында уйлана. Татарлар язмышы (ул болгарлар дип атый), аларның яшәешен, көнкүрешен җентекләп өйрәнгәннән соң күңелсез нәтиҗәгә килә. Әгәр яшәү рәвешебез шулай барса, халкыбыз ике йөз елдан соң юкка чыгачак, ди. Шул ук вакытта халкыбызга шушы әсәрне укырга, аңларга, киләчәктә исән калуның чарасын күрергә чакыра. Ул татар халкының юкка чыгып баруын руслашуда күрә. Татар егетләренең рус кызларына өйләнүләрен күреп җаны әрни.
Сүземне авылыбызның үткәндәге тарихына күз салып башлыйсым килә.
Урта Тигәнәле авылы тирәсендә хәзерге көндә 4 каберлекнең барлыгы ачыкланды. Ә без белмәгәннәре күпме?! Хәзерге каберлек бишенчесе. Ул җирләргә кайчаннан бирле кешеләрнең күмелгәне шулай ук төгәл билгеле түгел.
Авылыбызның ике башында да каберлекләр барлыгы билгеле. Алар авылдан икешәр йөз метр ераклыкта урнашканнар һәм Тигәнәле елгасының ярларыннан калкып чыгып торалар. Яр ишелгән саен, кеше сөякләре түбәнгә табан тәгәриләр. Нишләп ул чор кешеләре үлгәннәрне яр читенә илтеп күмделәр икән, дигән сорау туа. Мин бу сорауны яңа гына “ Туган якны өйрәнү” түгәрәгенә йөрүче укучыларга бирәм. Алар белән шушы каберлекләргә барып, үз күзләребез белән күреп, сөйләшеп, төрле уйларга чумып кайтабыз. Укучылар арасында уйларга, тирән фикер йөртергә сәләтле балалар бар. Шунда берсе, минем уйларымны әйтеп биргән төсле:
-- Абый, Тигәнәле елгасының юлы бу тирәдә булмаган, элегрәк әнә тегенрәк аккан, - диде.
Бу җавап дөреслеккә туры килә. Кешеләр күрәләтә үлгәннәрне яр читенә күммәгәннәр инде. Елганың кай тирәдән акканын билгеләү өчен, суның җир катламын елына ничә сантиметр юуыннан чыгып билгеләргә була. Шушы каберлекләрдәге сөякләрне тикшереп, аларны кайсы еллардагы икәнен ачыклап
булса икән. Мондый мөмкинлек бар икәнен ишеткәнем бар, ләкин бик кыйбатка төшә, диләр.
Каберлекләрнең булуы, бу тирәдә  элек – электән кешеләр яшәгәнлегенә дәлил булып тора. Елганың уң ягында ике күллек бар. Шул тирәдә авыллар булган дигән фикерем бар. Бераз өстәрәк җир өстеннән калкулык чыгып тора. Бу гади калкулык кына түгел. Борын-борыннан ул калкулык турында легенда яшәп килә. Кайчандыр безнең якларда зур кеше (великан) яшәгән, ди. Менә шул зур кеше, чабатасына туфрак (балчык) тулгач, бер чабатасын елганың бер ягына, икенчесен елганың икенче ягына каккан, ди. Ул өемнең берсе хәзерге көндә дә сакланып калган, ә икенчесенең кайда икәнлеге билгесез. Юл күтәргәндә шуның  астында яки берәр төзелеш мәйданчыгы астында калырга мөмкин. Хәзерге көнгә чаклы сакланып калган өемне тикшереп карыйсы бар. Минем кулыма килеп кергән “Археологические памятьники ТАССР” исемле китапта Алексеевск районында андый өемнәрнең барлыгын һәм күплеген ачыкладым. Ә безнең таучык ул китапта телгә алынмаган. Бәлки, аны күрмичә калганнардыр, игътибар да итмәгәннәрдер, күрсәтүче дә булмагандыр. Инде менә энциклопедик сүзлектән ул өемнең нәрсә икәнен карадым. Анда өемнең ике төрле билгеләмәсен биргән. Курган:1) (насыпь) борынгы каберлек өстендә өелеп, калкып тора торган биеклек. 2) (холм) таучык, кечкенә тау, диелгән. Шулай булгач, бу таулыкның каберлек булуы да мөмкин. Ул таулык, элегрәк, биек булып калкып торган. Хәзерге көндә кырларны техника белән эшкәртү нәтиҗәсендә таулык кечерәеп калган.
Авыллар Тигәнәле елгасының өске ягынарак күченгән дигән фикер бар. Ул чорда өйләр гел агачтан гына булганнар. Аны күчереп утырту, яки яңаны башка җиргәрәк салу мөмкин эш. Шулай ук янгыннар авылларның яртысын, бөтенләй дә диярлек юк иткән. Юкка гына патша хөкүмәте XIX гасырда һәр авылга чаң сугу өчен колокол куярга кушмаган. 1926 нчы елдагы янгын авылның  30 лап йортын көлгә әйләндерә. Ә аңа хәтлесе ярты авылны көл итә. Беренче янгында самовар гаепле булса, ә икенчесендә, кемдер авылга гражданнар сугышыннан соң снаряд алып кайта, шул шартлый.
Төрле сугышлар, күченүләр нәтиҗәсендә авылларның таралып юкка чыгулары да мөмкин. Кайчандыр Монгол яуларының бу тирәләрдә булып китүе билгеле. Шәһәрләр белән бергә авыллар да таланган, юкка чыгарылган. Яу киләсен белгән кешеләр, үзләренең йорт-җирләрен ташлап, төрле якларга таралышканнар.
Тарихи чыганакларга караганда ХVIII гасырда якынча Урта Тигәнәледә 1595 кеше яшәсә, XIX гасыр ахырында 2497 кеше яшәгәнлеге билгеле. Ә XX гасыр төрле тарихи вакыйгаларга бик бай. Шул чорда булып узган сугышлар, Сталинның шәхес культы чоры нәтиҗәсендә халыкның кимүенә китергән. 1941-1945 нче еллар арасында булган Бөек Ватан сугышына авылыбыздан 337гә якын кеше китә. Шуларның бары 148е генә әйләнеп кайта. Кайтканнарының да күбесе төрле сугыш яраларыннан бик иртә дөньядан китеп баралар. Авылда халыкның күбәюе 50-60нчы елларга туры килә. Күпчелек семьяда 5 тән алып 10га хәтле бала туа.
Ә 70нче еллардан авылдан кешеләрнең күпләп шәһәрләргә, төрле төбәкләргә китүе күзәтелә. 80нче еллардан мәктәп укучыларының авылда калмый башлавы да кешеләрнең әзәюенә китерә. Ул чорларда мәктәпне бетергән 100гә якын бала авылда кала башласа, аларга эш тә табып бетереп булмас иде.
Соңгы вакытта (бигрәк тә 90нчы елларда)  авыл җирләренә дә эшсезлек, эчүчелек, яман чирләр (наркомание) килеп керде. Кемнедер эштән азат итү, кыскартулар кешеләр психикасына бик нык тәэсир итте. 1996 нчы елда авылда бер бала туган булса, 14 кеше (күбесенчә өлкәннәр) бу якты дөнья белән хушлашты. Эш хакының түбән булуы, акчаларның гел алышынып торуы кешеләрнең киләчәккә булган өметен өзде. Яшь гаиләләрдә балалар саны 1 яки 2 дән артмады. Чөнки бала үстерү өчен мөмкинлекләр бетте. Бала әйберләре кыйммәтләнде, өстәмә акчалар бирелмәде, яшь гаиләләр пенсия яшендәге әти-әни җилкәсендә утырып калды.
Авыллар бетү ягына таба бара. Шул ук вакытта Урта Тигәнәле авылы да. Соңгы вакытта авылда     620 кеше    яши. Колхозда эшче көчләрнең җитешмәве сизелә. Авылда өйләрнең бушап калуы күңелне әрнетә. 2000нче елларда 240 лап йорт булса, хәзерге көндә 226 гына калды.
Әле күптән түгел генә 60 яшьләрен тутырып килүче укытучы Зәмзәмия апага :” Тиздән өегез буш калачак,”—дигән идем. Бераз уйланып куйды да:” Нигә алай әйтәсең?”—дип, көлеп кенә куйды. “ Чөнки кызларыгызны төрле якларга кияүгә биреп бетердегез, алар бу якларга кайтып тормаячаклар. Нәсел җебегезне дәвам итүчегез юк,”—дип үз фикеремне җиткездем.
Чынлап та, уйландырырлык фикер. Авыл буенча кызлы гаиләләрне барлап чыктым. Хәзерге көндә 38 гаиләдә кыз балалар гына үсеп килә. Әгәр кызларыбыз үзләре “өйләнмәсәләр”, бу 38 өй киләчәктә буш кала бигән сүз. Бүгенге көндә авылыбызда 26 өй, үзләренең хуҗаларын көткән сыман, буш килеш басып тора. Авылыбызда яшәп ятучы өлкән буын кешеләрен барлап чыктым. Үз өйләре белән торып көн күрүчеләр 58 йорт икән. Киләчәктә бу өйләр буш калачак дигән сүз. Бу процесс киләчәктә дә гел шулай дәвам итәчәк. Күпмедер вакыттан соң, кимендә кырык еллар үткәч, Урта Тигәнәле авылында 100ләп кенә йорт калуы мөмкин. Бу инде, күбесенчә, нык кына иттереп салынган таш өйләр. Аларның да күбесендә шәһәрдән туган йортларына ял итәргә кайтучылар гына булачак.
Минемчә, киләчәкне азмы-күпме күрә белергә дә кирәктер. Хәзерге көндә авыл тормышы да шәһәрнекеннән ким түгел. Яшь буын кешеләрен авылда калдыру юлын гына эзләргә, барлык эш төрләрен алар кулына тапшырырга кирәк. Шунсыз мөмкин түгел. Авылыбызның киләчәге яшьләр кулында.
Робер-Маньи-Ланевиль-а-Реми
Робер-Маньи-Ланевиль-а-Реми — Франциянең Югары Марна департаментында урнашкан коммуна.
Пелатиково
Пелатиково — Болгариянең Көстендил өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кермезенешть
Кермезенешть — Румыниянең Хунедоара жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Эпфиг
Эпфиг (Epfig) — Франциянең Түбән Рейн департаментына караган коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 21,90 км².
Обершайдвайлер
Обершайдвайлер — Алманиянең Рейнланд-Пфальц җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ай-Тоталым
Ай-Тоталым — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елга Тоталым елгасының уң ярына тамагыннан 52 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 14 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об елгасы Нефтеюганск каласынан  Иртеш елгасы кушылганга кадәр. Кече елга бассейны — Вах, елга бассейны — (Югары) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Тиньга
Тиньга — Россия территориясеннән ага торган елга. Архангельск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Пинега елгасының уң ярыннан 36 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 25 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Вага елгасы. Кече елга бассейны — Төньяк Двина, Вычегда һәм Кече Төньяк Двиналар кушылган урыннан түбәнрәк, елга бассейны — Төньяк Двина.
NGC 3030
NGC 3030 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Ролампон
Ролампон — Франциянең Югары Марна департаментында урнашкан коммуна.
Челлере
Челлере — Италиянең Лацио төбәгендә урнашкан коммуна. провинциясе составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Лёри
Лёри (Leury) — Франциядә урнашкан коммуна, Эна департаментында урнашкан.
Чокыр Коры Речка
Чокыр Коры Речка – Россия территориясеннән ага торган елга. Самар өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Кече Кенәле елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 18 км.
Клифтон (Нью-Йорк)
Клифтон  — Америка Кушма Штатларының Нью-Йорк штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Чокыр Коры Речка
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Клифтон (Нью-Йорк)
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Токачлы (Алтынөзү)
Токачлы (Tokaçlı) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Һатай иле Алтынөзү илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Пиперево
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Хәмит чишмәсе
Хәмит Мәхмутов (1910-1971) Актаныш районында танылган мич чыгаручы булган. 1941 елда яшь ирне сугышка алалар. Җиңүне ул чит җирләрдә каршылый, исән-сау туган җирләренә әйләнеп кайта.
Сугыштан соң ул үзенең хезмәтен дәвам итә, кешеләргә мич чыгара, өйләргә нур кертә. Хәмит бабай гаиләсе белән Яна Кадермәттән 1951 елда Актанышка күчеп килә, 1953 елда поселокка йорт салалар. Ул елларны су проблемасы бик көчле була. Урамнарда сирәк кенә кое, ә колонкалар бөтенләй булмый. Хәмит җизнәй "Бүләк" урманының тау астында чишмә бәреп чыкканын абайлап, бу урынны әйбәтләп чистарта,өеннән мичкә алып килеп куя, чүмеч белән су алмалы итеп көйләп куя. Бераз вакыттан соң ул чишмәгә улак та ясый. Шул еллардан башлап Хәмит җизнәй тау астындагы кечкенә чишмәне чистартып, су алырлык итә. Су чокырга бик озак җыелган, аны гел чүмечләп кенә чиләккә тутырганнар.
“Чишмәне исән чагында гел Хәмит карады“,- ди авылның олы апалары. Шуннан бирле чишмә халык телендэ “Хәмит” чишмәсе булып кала. Әтиләре үлгәч, чишмәне карау олы улы Фәнискә кала.
1990 нчы елларда район нефтьчеләре тарафыннан чишмә яңартып, матурлап куела. Чишмәгә “Хәмит чишмәсе” исеме тантаналы рәвештә кушыла. Чишмә юлына асфальт салалар, яңа улаклар куела, су алучыларга барлык уңайлыклар тудырыла. Чишмә бик матурлап койма белән әйләндереп алына. Актаныш авыл җирлегетарафыннан чишмәгә ремонт ясала, самавыр, пар аккошлар өстәлә. Сугышта һәлак булганнарның һәйкәленә чәчәк салганнан соң, гаилә корган яшь парлар чишмә янына килеп, аның хәер фатихасын алулары традициягә кереп китә. Райондашларыбыз Лилия Шәйгәрданова, Инсаф Хәбибуллин тарафыннан “Актаныш чишмәләре” дигән бик тә матур җыр туа. Җырлыйлар Хәмит, Мәликә Җидегән изгеләре. Моңнары белән юата Актаныш чишмәләре...
“Хәмит” чишмәсе көнен дә, төнен дә алты дистә ел буе челтерәп ага, ә аңа бәйле тормышлар да шулай чишмәнең үзе кебек гөрләп, буыннар алыштырып, алга таба дәвам итә. Үзенә карата ихтирам һәми игътибар булганда “Хәмит” чишмәсе яшәр дип өметләнәсе килә.
Кулланылган әдәбият
1.Актаныш-туган җирем.Ф.Муратов, Й.Хуҗин.- Казан:Идел-Пресс,2003. 2.Изге дога булып ирешсен иде.,"Актаныш таңнары" газетасы,18.04.2002.№51
Юкәлекүл (Дүртөйле районы, Суккыл авыл советы)
Юкәлекүл — Башкортстанның Дүртөйле районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 452308, ОКАТО коды — 80224843008.
Өртүлүҗе (Бига)
Өртүлүҗе (Örtülüce) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Чанаккале иле Бига илчесенә караган бер авыл (köy).
Обершлеттенбах
Обершлеттенбах — Алманиянең Рейнланд-Пфальц җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(1634) Ндола
(1634) Ндола  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1935 елның 19 августында Сирил Джексон тарафыннан Йоханнесбург обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1935 QP» саналган.
Полс-Велли (Оклахома)
Тарихы
Полс-Велли шәһәре  елда нигезләнгән.
Чепрано
Чепрано — Италиянең Лацио төбәгендә урнашкан коммуна. провинциясе составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Чейзи (сан алу урыны, Нью-Йорк)
Чейзи  — Америка Кушма Штатларының Нью-Йорк штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Чейзи халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ромен-сюр-Мез
Ромен-сюр-Мез — Франциянең Югары Марна департаментында урнашкан коммуна.
Керпениш
Керпениш — Румыниянең Арджеш жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Пиперков-Чифлик
Пиперков-Чифлик — Болгариянең Көстендил өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Алексей Бутягин
Бутягин Алексей Сергеевич (19(7) апрель 1881 ел — 26 сентябрь 1958 ел) — СССР математигы, мәгариф өлкәсендә дәүләт эшлеклесе.1934-1939 елларда МДУ директоры,1939-1943 елеларда ректор, (1941-1942 өзеклек белән), Физика-математика фәннәре докторы,Кызыл Байрак Хезмәт  һәм Хөрмәт Билгесе орденнары кавалеры.
Биографиясе
Алексей Сергеевич Бутягин — 1881 елның 19 (7) апрелендә Орел губернасы Елец шәһәрендә туган.
1889—1990 елларда Елец ирләр гимназиясендә укый. Аны тәмамлагач, Мәскәү университетының физика-математика факультетына укырга керә. 1906 елда уңышлы тәмамлый, университетының математика кафедрасы буенча профессор дәрәҗәсенә әзерләү өчен калдыралар.
Хезмәт эшчәнлеге
1917 елның августында меньшевиклар партиясеннән большевиклар партиясенә күчә. 1920 елда Мәскәү ВКП(б) комитеты карары белән В. Н. Подбельский исемендәге бәйләнеш институтына эшкә җибәрелә һәм аның ректоры итеп раслана, аны төзүдә катнаша. 1924-1929 елларда Мәскәү югары техник училищесе ректор (вакытлыча) вазифасын башкара.
1934 елда Мәскәү дәүләт университетының 38-нче җитәкчесе (ул вакытта бу вазифа XIX гасыр башындагы кебек директор дип аталган, ләкин 1939 елдан ректор дип үзгәртелә).
Мәскәү университетында Бутягин Алексей Сергеевич җитәкчелек иткән чорда берничә мөһим үзгәртеп корулар үткәрелә:
1944-1953 елларда А. С. Бутягин югары белем бирү буенча хөкүмәт структурасында эшли.
1958 елның 26 сентябрендә вафат була. Мәскәүдә Новодевичье зыяратында җирләнгән.
Елмаагач (Бозкыр)
Елмаагач (Elmaağaç) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Конья иле Бозкыр илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Реньёве
Географиясе
Коммуна мәйданы — 18.27 км².
Эрбитсайм
Эрбитсайм (Herbitzheim) — Франциянең Түбән Рейн департаментына караган коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 21,73 км².
Оберштадтфельд
Оберштадтфельд — Алманиянең Рейнланд-Пфальц җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Понтарме
Понтарме — Франциянең Уаза департаментында урнашкан коммуна.
Червара-ди-Рома
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Өрүбаг (Искилип)
Өрүбаг (Örübağ) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Чорум иле Искилип илчесенә караган бер авыл (köy).
Ай-Тутлейм-Мозым
Ай-Тутлейм-Мозым — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елга Ить-Ях елгасының уң ярына тамагыннан 164 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 18 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об елгасы Нефтеюганск каласынан  Иртеш елгасы кушылганга кадәр. Кече елга бассейны — Вах, елга бассейны — (Югары) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Побит-Камык (Көстендил өлкәсе)
Побит-Камык  — Болгариянең Көстендил өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ченанго-Бридж (Нью-Йорк)
Ченанго-Бридж  — Америка Кушма Штатларының Нью-Йорк штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Ченанго-Бридж халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
NGC 3031
NGC 3031 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Суводь (авыл)
Суводь (Суводь) — Киров өлкәсенең Советск районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Тарих
1748 елда нигезләнгән.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
Черваро
Черваро — Италиянең Лацио төбәгендә урнашкан коммуна. провинциясе составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
(903) Нилли
(903) Нилли  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1918 елның 13 сентябрендә Иоганн Пализа тарафыннан Вена обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1918 EM» саналган.
Тумырҗа
Тумырҗа (Таймурзино) — Башкортстанның Дүртөйле районында урнашкан татар авылы.
Почта индексы — 452319, — 80224840001.
Клифтон-Парк (Нью-Йорк)
Клифтон-Парк  — Америка Кушма Штатларының Нью-Йорк штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Волим (Вишерка кушылдыгы)
Волим — Россия территориясеннән ага торган елга. Пермь крае, Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Вишерка елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 15 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Чулман кушылдыклары бассейны Агыйдел кушылганчы, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Лёз
Лёз (Leuze) — Франциядә урнашкан коммуна, Эна департаментында урнашкан.
Оберштайнебах
Оберштайнебах — Алманиянең Рейнланд-Пфальц җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Елмаалан (Арсин)
Елмаалан (Elmaalan) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Трабзон иле Арсин илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Понд-Крик (Оклахома)
Понд-Крик  — Америка Кушма Штатларының Оклахома штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Понд-Крик шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Римонь
Римонь (Rimogne) — Франциянең Арденны департаментына караган коммуна, Рокруа кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 3.77 км².
Честертаун (Нью-Йорк)
Честертаун  — Америка Кушма Штатларының Нью-Йорк штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Честертаун халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Өрүҗүлер (Борчка)
Өрүҗүлер (Örücüler) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Артвин иле Борчка илчесенә караган бер авыл (köy).
(2936) Нехвиле
(2936) Нехвиле  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Фёдор Бредихин
Федор Бредихин (13 декабрь 1831 ел — 14 май 1904 ел) — Россия империясе астрономы, Мәскәү Император университетының атказанган профессоры, физика-математика факультеты деканы, Император фәннәр академиясенең астрономия буенча ординар академигы (1890) Мәскәү обсерваториясе университеты һәм Пулково обсерваториясенең директоры.
(2936) Нехвиле
Тарихы
1979 елның 17 сентябрендә А. Мркос тарафыннан Клеть обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1979 SF» саналган.
Фёдор Бредихин
Биографиясе
Федор Александрович Бредихин 1831 елның 8 декабрендә (23 ноябрь) Николаев шәһәрендә туган. Нәселдән килгән диңгез офицерларының борынгы дворяннар гаиләсеннән — флот подполковнигы Александр Федорович Бредихинның улы. Бала чагы Херсон янындагы Солониха авылында атасының имениесендә үтә. Шигърият, музыка белән мавыга, берничә чит телдә сөйләшә. Математикага һәм табигый фәннәргә омтылышы иртә уяна. Моның белән ул үзен беренче тәрбиячесе һәм йорт укытучысы — Херсон гимназиясенең элекке директоры З. И. Соколовскийга бурычлы, дип саный.
1845―1849 елларда Одессадагы Ришельевский лицее каршындагы пансионда укый. 1849 елда Ришельевский лицеена укырга керә, 1851 елда алтын медаль белән тәмамлый. 1851 елда Мәскәү университетына укырга керә, биредә ул профессор Ф. М. Спасский укучыларының берсе була. 1855 елда Мәскәү университетының физика-математика факультетын тәмамлый. Соңгы курсларда астрономия профессоры А. Н. Драшусов йогынтысы астында Бредихин үз һөнәре итеп астрономияне сайлый һәм профессорлыкка әзерләнү өчен университетта ике елга калдырыла.
Черветере
Черветере — Италиянең Лацио төбәгендә урнашкан коммуна. провинциясе составына керә.
Фёдор Бредихин
Биографиясе
Бредихинның эшчәнлеге озак еллар Мәскәү университеты белән бәйле була. 1857 елда ук ул астрономия кафедрасында адъюнкт вазифасын башкаручы итеп тәгаенләнә. 1862 елда магистр диссертациясен «Кометаларның койрыгы» темасына яклый. 1865 елда «О возмущениях комет, не зависящих от планетных притяжений» темасына докторлык диссертациясен яклый.
Черветере
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Томилиха
Томилиха — Россия территориясеннән ага торган елга. Архангельск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Охтома елгасының уң ярыннан 11 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 2 км.
Фёдор Бредихин
Биографиясе
1863 елда экстраординар профессор, 1865 елдан ординар профессор вазифасын били. 1873-1876 елларда Мәскәү университетының физика-математика факультеты деканы. 1882 елда — Мәскәү университетының атказанган профессоры. 1873—1890 елларда университет обсерваториясе директоры була. «Мәскәү астрофизик училищесын» булдыра. 1890-1895 елларда Ф. А. Бредихин Пулково обсерваториясе директоры була; Россия астрономнары өчен обсерваториянең киң ишекләрен ача.
Томилиха
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Вага елгасы. Кече елга бассейны — Төньяк Двина, Вычегда һәм Кече Төньяк Двиналар кушылган урыннан түбәнрәк, елга бассейны — Төньяк Двина.
Понтуаз-ле-Нуайон
Понтуаз-ле-Нуайон — Франциянең Уаза департаментында урнашкан коммуна.
Фёдор Бредихин
Фәнни кызыксынулары
Бредихин тикшеренүләре астрономиянең бөтен төп тармакларын диярлек үз эченә ала. Искиткеч төгәллек белән ул меридиан түгәрәгендә зур булмаган планеталарның рефрактор микрометры торышын күзәтә. Микрометрик винтның хаталарын һәм күзәтүченең шәхси хаталарын тикшерә.
Томилиха
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Сылтамалар
Томилиха
Мидхәт Фәйзуллин (1908)
Бу табиб турында мәкалә, Социалистик Хезмәт Каһарманы турында моннан укыгыз
Фёдор Бредихин
Фәнни кызыксынулары
Аның турыдан-туры катнашуы белән Кояш хромосферасын билгеле спектроскоп белән системалы күзәтүләр, кояш тапларын һәм факелларны алу, Ай һәм Марс һәм Юпитер планеталары өстендә эзләнү башлана.
Рош-сюр-Марн
Рош-сюр-Марн — Франциянең Югары Марна департаментында урнашкан коммуна.
Мидхәт Фәйзуллин (1908)
Мидхәт Фәйзуллин, Мидхәт Харис улы Фәйзуллин (1908 ел, РИ, Ырынбур губернасы, Ырынбур — 1990 елның 8 мае, СССР, РСФСР, ТАССР, Казан) — табиб-нейрорентгенолог, медицина фәннәре докторы (1948), профессор (1950), ТАССР (1968) һәм РСФСР (1973) атказанган фән эшлеклесе, 1938 елдан Табиблар белемен күтәрү дәүләт институтында: 1953—1982 елларда рентгенология кафедрасы мөдире. Хезмәтләренең күпчелеге клиник рентгенологиянең нейрорентгенология бүлегенә карый.
Фёдор Бредихин
Фәнни кызыксынулары
1875 елда тәүгеләрдән булып, У. Хёггинстан соң, газ томанлыгының химик составын өйрәнә башлый. Инструменталь оптикадан алып гравиметриягә кадәр һәм башка өлкәләргә дә зур өлеш кертә. Шулай да аның тикшеренүләренең төп юнәлеше булып 1858 елда башланган кометаларны өйрәнүдән тора.
Мидхәт Фәйзуллин (1908)
Тәрҗемәи хәле
1908 елда Ырынбурда (Кадет тыкрыгы, 15нче йортта) күп балалы зыялы гаиләдә өлкән бала булып туган. Әтисе – педагог, журналист, нәшир, Мидхәт туганда Ырынбурда Хөсәеновларның сәүдә фирмасы хезмәткәре Харис Зариф улы Фәйзуллин (Харис Фәйзи-Чистапули, 1871—1933), Чистай өязе Шыкмай авылыннан, чыгышы белән сәүдәгәр гаиләсеннән. Әнисе — Әсма Әхмәтгәрәй кызы Сәетбатталова Минзәлә өязе Хуҗамәт авылыннан, сәүдәгәр гаиләсеннән. Туганнары: Мәхмүт-Әкрәм, Әхмәт-Наҗи, Әкрәм сабый вакытта вафат. Энеләре: Җәүдәт (1910—1973), композитор; Шәүкәт, инженер-энергетик. Башлангыч белемне Мидхәт өйдә, аннары Әмирхан хәлфәдә ала. Бардин гимназиясендә русча укый. Революциядән соң әлеге гимназия ябылгач, яңа ачылган М. И. Калинин исемендәге җидееллык татар мәктәбендә укуын дәвам итә.
Фёдор Бредихин
Җәмәгать эшчәнлеге
Бредихин Александр Федрович бик күп җәмәгать эшчәнлеге алып бара. 1886-1890 елларда Мәскәү табигать сынаучылар җәмгыяте президенты, 1891 -1893 елларда Россия астрономия җәмгыяте әгъзасы һәм аның рәисе; Россия география җәмгыяте әгъзасы, Галлела Леопольдино-Король фәннәр академиясенең хокуклы әгъзасы (1883), Лондон король астрономия һәм Ливерпуль астрономия җәмгыятьләренең әгъза-корреспонденты (1884), Париждагы Озынлыклар бюросының әгъза-корреспонденты (1894), Харьков университетының (1891), Мәскәү университетының (1897) почетлы әгъзасы. Астрономия өлкәсендәге зур казанышлары өчен Ф. А. Бредихин исемендәге премия булдырыла.
Мидхәт Фәйзуллин (1908)
ГИДУВ
1938 елдан В. И. Ленин исемендәге Табиблар белемен күтәрү дәүләт институтында (2003 елдан Казан дәүләт медицина академиясе) ассистент, бер үк вакытта 1нче клиника хастаханәсенең табиб-рентгенологы булып эшли. 1941 елда «Тез суставы артерияләренең рентгеноанатомиясе» темасына кандидатлык диссертациясе яклый (фәнни җитәкчесе профессор В. А. Гусынин).
Фёдор Бредихин
Җәмәгать эшчәнлеге
Бредихин Ф. А. үпкә авыруыннан Санкт-Петербургта 1904 елда вафат була. Владычное авылында (хәзерге Бредихино, Заволжск) җирләнгән.
Мидхәт Фәйзуллин (1908)
ГИДУВ
Бөек Ватан сугышы елларында Казанда хәрби госпитальдә рентген бүлеген җитәкли. Аңа 1939 елда ак финнар белән сугыш вакытында ук III ранг табибы дәрәҗәсе бирелгән булган. Демобилизациядән соң, ГИДУВның рентгенология кафедрасында ассистент, соңрак доцент, 1950 елдан профессор булып эшли. 1948 елда, сугыш елларында күз чокыры һәм чиктәш өлкәләр яраларын рентгенодиагностикалау буенча материалларга нигезләнеп, докторлык диссертациясе яклый.
1953 елда рентгенология кафедрасы мөдире итеп сайлана һәм 1982 елга кадәр шул вазифада була. 1984 елда пенсиягә чыга. Татар зыялылары турында истәлек китаплары яза: «Мирхайдар Файзи» (ТКН, 1987), «Повесть о жизни». 1990 елның 8 маенда 82 яшендә вафат.
Фәнни кызыксыну өлкәләре
Мидхәт Харис улы — нейрорентгенология буенча әйдәп баручы белгечләрнең берсе. Хезмәтләренең күпчелеге клиник рентгенологиянең нәкъ шушы катлаулы бүлегенә карый. Ул – 130лап фәнни хезмәт, шул исәптән 7 монография авторы. «Борын тирәсе куышлыклар авырулары һәм имгәнүләре рентгенодиагностикасы» монографиясе рентгенологлар һәм оторориноларингологлар өчен кыйммәтле кулланма булып тора. Профессор М. Х. Фәйзуллин җитәкчелегендә 20 кандидатлык, 5 докторлык диссертацисе якланган. Ул җитәкләгән рентгенология кафедрасы 4 меңнән артык рентгенолог әзерләп чыгарган. Нейрорентгенология һәм флюорография буенча табибларның белемен камилләштерү циклларын оештыруны башлап җибәрүчеләрдән берсе була.
Хәтер
2009 елның 3 июлендә Казанның Мөштәри урамы, 11нче йорт адресы буенча урнашкан РКБ-3 нең терапия һәм неврология бүлеге (элекке ГИДУВ) бинасында профессор М. Х. Фәйзуллинга истәлек тактасы ачылган.
Эрбсайм
Эрбсайм (Herbsheim) — Франциянең Түбән Рейн департаментына караган коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 8,60 км².
Елмабаһче (Артуклу)
Елмабаһче (Elmabahçe) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Мардин иле Артуклу илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Керпенишу
Керпенишу — Румыниянең Джурджу жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Токдемир (Алтынөзү)
Токдемир (Tokdemir) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Һатай иле Алтынөзү илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Салпар
Салпар — Башкортстанның Дүртөйле районында урнашкан авыл.
ᴨyчтьı индексы — 452319, — 80224840002.
Оберштауфенбах
Оберштауфенбах — Алманиянең Рейнланд-Пфальц җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Полска-Скакавица
Полска-Скакавица — Болгариянең Көстендил өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ай-Хут-Юган
Ай-Хут-Юган — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елга Назым елгасының сул ярына тамагыннан 359 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 19 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об елгасы Нефтеюганск каласынан  Иртеш елгасы кушылганга кадәр. Кече елга бассейны — Вах, елга бассейны — (Югары) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
NGC 3032
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
(1223) Неккар
(1223) Неккар  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1931 елның 6 октябрендә Карл Райнмут тарафыннан Хайдельберг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1931 TG» саналган.
Тименки (Омутнинск районы)
Тименки (Тименки) — Киров өлкәсенең Омутнинск районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).