cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Назлы Эджевит
Вафаты
1985 елның июнендә сәламәтлек белән проблемалары аркасында Эджевитны Истанбулда хастәханага салалар. Соңыннан аның улы Бюлент Эджевит яшәгән Әнкарага күчерәләр. 1985 елның 14 августында Хаджеттепе Университетының хастәханасында 85 яшендә вафат була. Әнкараның Джебеджи Асри зиратында җирләнгән
Умильядеро
Умильядеро — Испаниянең Малага провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Алондра-Парк (Калифорния)
Алондра-Парк  — Америка Кушма Штатларының Калифорния штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Алондра-Парк халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ричфилд (Канзас)
Ричфилд  — Америка Кушма Штатларының Канзас штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Ричфилд шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Престон (Адамс, Висконсин)
Престон  — Америка Кушма Штатларының Висконсин штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ла-Шапель-дю-Нуае
Ла-Шапель-дю-Нуае — Франциянең Эр һәм Луар департаментында урнашкан коммуна.
Лингши
Лингши (Lingshi ) — Бутан дәүләтенең Тхимпху дзонгхагында урнашкан авыл.
Каратал (Өял кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы – Өял елгасы. Кече елга бассейны – Тубыл, елга бассейны – Иртеш.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Маһмудие (Инегөл)
Маһмудие (Mahmudiye) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Бурса иле Инегөл илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Марковскае
Марковскае (Маркоўскае ) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Лельчыцкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Троицкий (Лаеш районы)
Троицкий — Татарстан Республикасының Лаеш районындагы поселок.
Почта индексы — 422627.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.1 °C.
Вартенбург (Эльба)
Вартенбург (Wartenburg) — Алманиянең Саксония-Анхальт җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Целиново (Мазовия воеводалыгы)
Целиново  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Семпольно-Мале
Семпольно-Мале — Польшаның Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(16182) 2000 AH137
(16182) 2000 AH137 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Черньчице (Зомбковицкий повяты)
Черньчице  — Польшаның Түбән Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Томашица
Томашица — Россия территориясеннән ага торган елга. Вологда өлкәсе, Архангельск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга Югары Кизьма елгасының уң ярына тамагыннан 9 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 16 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Кубен күле һәм Сухона елгасы башыннан Кубен гидротөененә кадәр. Кече елга бассейны — Сухона, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Руайоме
Руайоме (Royaumeix) — Франциянең Мёрт һәм Мозель департаментына караган коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 21,57 км².
Борошнеу-Маре
Борошнеу-Маре — Румыниянең Ковасна жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Карамустафапаша (Мерзифон)
Карамустафапаша (Karamustafapaşa) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Амасья иле Мерзифон илчесенә караган бер авыл (köy).
Борошнеу-Маре
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(8717) Ричвикторов
(8717) Ричвикторов — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1995 елның 16 сентябрендә T. V. Kryachko тарафыннан Зеленчукская станция обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1995 SN29» саналган.
Рушайни
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Рауно Лехтинен
Рауно Вяйнямо Лехтинен (Rauno Väinämö Lehtinen; 7 апрель 1932 ел — 1 май 2006 ел) — фин дирижёры һәм композиторы.
Биографиясе
Рауно Вяйнямо Лехтинен 1932 елның 7 апрелендә Тампере шәһәрендә туган. 1960 нчы елларда «Летку-енка» көен иҗат иткән. Ул җыр һаман да фин мелодияләр дөнЬясында бик популяр булып кала бирә.
2006 елның 1 маенда Хельсинки шәһәрендә вафат була.
Казалино (Алесандрия)
Казалино — Италиянең Пьемонт төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казалино Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Мармавичы
Мармавичы (Мармавічы ) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Светлагорский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Кокуй (Өял кушылдыгы)
Кокуй – Россия территориясеннән ага торган елга. Чиләбе өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Өял елгасының уң ярыннан 214 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 13 км.
Алпо (Калифорния)
Алпо  — Америка Кушма Штатларының Калифорния штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Кокуй (Өял кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы – Өял елгасы. Кече елга бассейны – Тубыл, елга бассейны – Иртеш.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Алпо (Калифорния)
Географиясе
Алпо халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Нахышнәргиз
Нахышнәргиз (Naxışnərgiz ) — Әзербайҗанның Нахчыван Автоном Республикасы Бәбәк районына караган авыл.
Зур Сардык
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны – Нократ, елга бассейны – Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Сылтамалар
]
Большой Сардык
Егошинская
Егошинская (Егошинская) — Киров өлкәсенең Луза районында урнашкан авыл.
Халык
Халык саны динамикасы:
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (83%), коми-пирмәкләр (17%).
HD174663
HD174663 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Иске Чәчкаб
Иске Чәчкаб (Урман Чәчкабы, рус. Старые Чечкабы) — Татарстан Республикасы Кайбыч районындагы авыл. Олы Кайбыч авылы җирлегенә керә.
Бәрле елгасыннан 1 км, Олы Кайбыч авылыннан 5 км көнбатышка таба урнашкан.
Географиясе
200px|thumb|right|[[Бәрле (Зөя кушылдыгы)|Бәрле тугае күренеше]] 200px|thumb|right|Авыл янындагы иген кыры
Иске Чәчкаб Татарстан Республикасы башкаласы Казаннан 100, район үзәге Олы Кайбычтан 5, Колангы тимер юл станциясеннән 25 чакрымда, чокырлар янындагы таучылыкка урнашкан.
Авылның төньягында сазлыклар ята. Биредә торф чыгару карьеры, көтүлекләр урнашкан. Биредә Чәчкаб җирләре Өлҗән, Салтыган, Симәки авыллары җирләре белән чиктәш.
Көнчыгышта һәм көньякта иген кырлары, Түгәрәк урман (Зирекле урманы) урнашкан. Биредә авыл җирләре Өлҗән, Кече Кайбыч, Бәрлебашы авыллары җирләре белән чиктәш.
Авылның көнбатыш кырыенан Бәрле елгасы ага. Бу елга Өлҗән авылы җирлеге белән чик булып тора.
Кырларда, үзәннәрдә кыр куяны, кыр тычканы, йомраннар кебек вак кимерүчеләр яши. Болыннарда, шулай ук, кәлтәләрне, еланнарны, вак бөҗәкләрне очратырга мөмкин.
Су буйларында һәм тугайларда кондызлар, ондатралар очрый. Сазлыкларда, су буйларында үрдәк, торна, ләк-ләк кебек су- саз кошлары яши.
Климат
Иске Чәчкаб авылына уртача континеталь климат хас. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4,3 °C.
Авыл атамасы
Чәчкаб атамасы килеп чыгышында берничә караш яши.
Икенче караш буенча, имеш бүген авыл урнашкан жирләр, кайчандыр Казанның чирмеш морзасы Чәчәвинеке булган. Шулай ук, Чәчәви белән Чәчкә-бинең бер үк кеше булуы да ихтимал. Дөрестән дә, элек Тау ягында чирмешләр күпләп яшәве билгеле.
Өченче караш буенча, Чәчкаб авылында кайчандыр чәчкап ясау белән шөгыльләнгән дип баралар. Авыл исеме дә бу хатын-кыз чәч каптырмасыннан чыккан булырга мөмкин.
Дүртенче караш. 1740 елда Хуҗа Хәсән авылын чукындырганда җиде кыз шул яктан качып китәләр. Ләкин бу кызлар рус миссионерлары тарафыннан Чәчкаб авылы янында куып тотылып үтереләләр. Әлеге кызлар күмелгән урын бүгенге көндә койма белән уратып алынган зират. Элек, язгы ташу вакытында, бу зиратның яры ишелеп, кайбер каберлекләр күренгәч, имеш аларда чәч каплары табылган.
Тарих
Рәсми мәгълүматлар буенча авыл XVII гасырның икенче яртысында нигезләнгән.
Иске Чәчкабта яшәүче тарихчы Кадыйр Галимов раславынча, Иске Чәчкабта Колый (Кулай) нәселе яшәгән. Әле хәзер дә Иске Чәчкабта бер үзән Колый чокыры (Кулайка) дип йөртелә.
Авыл барлыкка килү турында бер риваять барлыгы билгеле: Иван Грозный Казан ханлыгын яулап алу вакытында Иске Чәчкабта ике морза: Колый (Кулай) би һәм Чәчкә би яшәгән. Колый би Иван Грозный хакимлеген яклап, аның гаскәрләренә кушылып, Казанны яулап алуда катнашкан дип баралар. Ә Чәчкә би, киресенчә, рус гаскәрләренә каршы сугышкан һәм шул сугышта һәлак булган. Әлеге бигә багышланып авылның исеме дә Чәчкә би дип аталып йөртелә. Үзенә каршылык күрсәткәне өчен явыз Иван авылны юк итеп, халкын кырып ташларга боерган. Ә котылып калганнары авылдан көнбатышка чокыр-чакырлы урман арасына качып, землянкаларда яшәгәннәр һәм авылларын иске урынга түгел, ә хәзер авыл урнашкан урынга нигезләгәннәр. Иске Чәчкаб авылының Иван Грозный юк иткән урыны хәзерге Олы Кайбыч авылы урынында булган дип раслый Кадыйр Галимов.
Иске Чәчкаб элек-электән зур авыл булып килгән. И.А.Износков үзенең «Материалы о жителях и селениях Свияжского уезда в 1880 — 90 г.г.» дигән хезмәтендә Иске Чәчкаб авылында 557 кеше яшәвен, шуларның 268 ир, 289 хатын-кыз булуын күрсәтә. Ә чәчү җире тирә-күрше авыллар белән чагыштырганда да бик аз булган дип атап китә.
1877 елда Иске Чәчкабта 87 йортта 206 ир, 198 хатын-кыз яшәгән.
XVIII йөз — 19 йөзнең беренче яртысында халкы дәүләт крестьяннары катлавына керә, игенчелек, терлекчелек белән шөгыльләнгән.
XX гасыр
XX йөз башында Иске Чәчкабта җил тегермәне, 2 вак-төякләр кибете эшләгән. Бу чорда авыл җәмәгатенең имана җире 831 дисәтинә тәшкил иткән. Гасыр башында авыл халкы нигездә авыл хуҗалыгы белән шөгыльлнгән, шул ук вакытта биредә сәүдәгәрләр дә яшәве билгеле. Мәсәлән,2.5 ат көчле Дукс фирмасы мотоциклының бер иясе, Казан губернасы Свияжск өязе Иске Чәчкаб авылында яшәүче сәүдәгәр Вәлиәхмәт Шаһиәхмәтов булган. Әлеге транспорт чарасын ул инде 1914 елның мартында ук сатып алуы билгеле. Бу якларда башка мотоцикл ияләре булу билгеле түгел.
1920 елга кадәр Казан губернасының Зөя өязе Өлҗән волостенда. 1920 елдан ТАССРның Зөя кантонында. 1927 нең 14 февраленнән — Өлҗән, 1927 нең 1 августыннан — Кайбыч, 1963 нең 1 февраленнән — Буа, 1964 нең 4 мартыннан — Апас, 1991 нең 19 апреленнән Кайбыч районында.
1931 елда авылда «1 май» колхозы (беренче рәисе — Б.Габитов) оештырыла.
Бөек Ватан сугышы еллары
Бөек Ватан сугышында 165 кеше катнаша һәм 111 кеше һәлак булганнар яки билгесез югалганнар исемендә.
Ватан сугышы күп чәчкаблыларны үлемгә тарта. Колхоз төзүчеләрнең күбесе сугышка китеп бетә. 1941 елда авыл Советы рәисе итеп Заһидуллин Зиннәтулла сайлана. Аңа кадәр булган Закиров Абдулла июньдә үк сугыша китә. Бу елларда колхозның барлык табышын да хөкүмәт тартып ала.
1943 елдан авыл Советы рәисе булып Хәлил Сәмигуллин тора.
Сугыш елларында авылдан 24 иң яхшы ат сугышка алына. Аларны олы яшьтәге Низаметдинов Гаяз Украинага озата. 1943 елда шәхси хуҗалыклардан йомырка, сөт җыеп дәүләткә тапшыру бик кырыс куела. Авылдан бу җыемнарны ат җигеп Ормарга тапшыралар.
Казан каймасы окоплары
Танк үтмәслек чокырлар, дзотлар, землянкалар авыл җирләре аша 7-8 чакрым бара. Бу чокырларның киңлеге 5-6 метр,ә тирәнлеге 3-4 метр була. Соңрак, бу окоп җирләренең күпчелек өлеше күмелеп, эшкәртелә.
Тамгалар
Авылда төрле тамгалы нәселләр бар. Алар борынгыдан калган ыру билгеләре. 732 елда ук төркиләрдә тамга тәртибе билгеле.
Чәчкабта тамга куллану аларның хәзәрләргә дә катышы барга дәлил. Чөнки Хәзәр Каһанлыгындагы рун язуы соңрак төрки халыкларның тамгаларына күчүе билгеле. Авылдагы күпчелек тамгалар Хәзәр, Болгар, Казан тамгаларына охшаш.
Топономика
200px|thumb|right|Түгәрәк тау (кыш) 200px|thumb|right|Карама тавы (кыш) 200px|thumb|right|Акшар чокыры Түгәрәк тау язын кардан иң алдан ачылганлыктан, элек, иртә язда аның башында кечкенә балалар төрле уенар уйнаганнар. Шулай ук бу тауда «Карга боткасы», «Яңгыр боткасы» кебек бәйрәмнәр үткәрелә. 1936 елда бу җирне сукаламакчы булалар, ләкин бераз сукалагач, Сабан туе көнне бик зур янгын була: 1-2 сәгать арасында 96 йорт яна. Шул хәлдән соң зират койма белән тотылып, эченә агачлар утыртыла. Ул хәзер юл кырыенда бер урманчылык сыман күренеп тора. 1740 елда Хуҗа Хәсән авылын чукындырганда җиде кыз шул яктан качып китәләр. Ләкин бу кызлар рус миссионерлары тарафыннан Чәчкаб авылы янында куып тотылып үтереләләр. Әлеге кызлар күмелгән урын бүгенге көндә койма белән уратып алынган.
Халкы
1873 елда авылда 73 хуҗалыкта 508 кеше яшәгән.
1907 елда авылда 126 хуҗалыкта 1095 кеше яшәве билгеле.
Авылның милли составы татарлардан гына тора. Авылда 146 йортта 463 кеше яши. 2010 елда даими яшәүчеләр саны 442 кеше.
Бирегә килеп урнашкан беренче «чәчкаблылар» Болгар дәүләте кешеләреннән булалар, бу хакта кабер өстендәге кырыйлатып төзеп чыгылган ташлар дәлилли. Ләкин шул ук вакытта авылга мишәр халкы да нигез салуы билгеле. Элек авылда шулай ук татарлар белән бергә мордвалар (Агиш ягы), чуашлар яшәгән. Авылда бүген дә мордваларга хас сүзләр кулланыла, мәсәлән: әвен, тирмән, ындыр, ак бал, штан, эшләпә, миләш, быкрак, акчый, кәки һ.б. Ләкин бу халыклар соңрак йә күченеп киткәннәр, йә Ислам дине тәэсирендә татарлашканнар.
1593—1630 елларда авылның күп халкы Буа якларына күченә. Мәсәлән, анда Яңа Чәчкап дигән татар авылына нигез салалар. Шулай ук, кайбер чыганакларда Чәчкаб авылыннан чуашлар хәзерге Буа районы Чурак авылы җирләренә күченгән дип тә уйланыла.
Авыл халкын тирәдәге авыллар «карабодайда йөзүчеләр» дип атый. Бер яктан бу, ХIХ гасырда үзен мишәр дип санамаган татар мишәрләрне «карабодайда йөзүче» дип атаса, икенче яктан, авыл халкы карабодай үстереп кәсеп итү белән бәйләнелә.
Күренекле кешеләр
Иске Чәчкаб авылыннан өч кеше Татар энциклопедиясенә дә кертелгән, алар — Габделлатыйф Алкин дин көрәшчесе буларак, Шәйхулла Алкин — милләт көрәшчесе, язучы булганга. Һәм Рәис Борһанов галим буларак.
Тел
Иске Чәчкаб авылы халкы Тау ягында таралган татар теленең норлат сөйләшендә сөйләшә. 2002 елгы җанисәп буенча халыкның 100 %ы да татарча, 80,5 %ы (387 кеше) русча белә.
Дин
200px|thumb|right|Авыл мәчете
Иске Чәчкаб авылы халкы мөселманнар булып санала.
Иске Чәчкабта мәчетнең Әби патша заманына ук булуын 1771 елгы Май ае Приговорында әйтелә. Ул мәчет чокырда була, чөнки бу вакыт тау өстенә мәчет салу рөхсәт ителмәгән.
Рәсми рәвештә мәхәлләнең барлыкка килүе 1790 елның җәе.
Яңа мәчет Чәчкабта 1833 елда төзелә һәм 1871 елда яңартыла. 1873 елда мөселман мәчете буларак күрсәтелә. Бу бер катлы бина авыл сәүдәгәре Рәхмәтуллин Сөнгатулла ярдәме белән салынган. 1898 елларда Иске Чәчкабта мәчет яңартылганда Казанның Татар бистәсендә яшәүче чәчкаблы Сибгатулла Алкин оештырып йөрүче булган.
1938 елда мәчетнең манарасы төшерелә. Мәчет авылда яңа урында 1995 елның 16 июлендә генә ачыла.
Җирле мөселман дини оешмасы — Кайбыч районы Иске Чәчкаб авылы мәхәлләсе (Татарстан Республикасы мөселманнары Диния нәзарәтенең Кайбыч мөхтәсибәте Иске Чәчкап авылы мәхәлләсе) 2000 елның 3 мартыннан теркәлгән.
Икътисады
200px|thumb|right|Иске күпер Авыл җирләре җирле фермер хуҗалыклары тарафыннан эшкәртелә. Авыл хуҗалыгында төп тармаклар: сөт-ит терлекчелеге, сарыкчылык, бал җитештерү, игенчелек.
Социаль өлкә
200px|thumb|right|Чәчкаб урта мәктәбе.
Авылда Иске Чәчкаб авылы мәдәният йорты, Чәчкаб мәктәбе, балалар бакчасы, китапханәләр, фельдшер-акушерлык пункты, ашханә урнашкан.
Мәгариф
Авылда 1890 елдан мәктәп-мәдрәсә эшли. 1921 елда башлангыч мәктәп итеп, 1953 елдан җидееллык (1956 елда яңа бина төзелә), 1961 елдан — сигезьеллык, 1966 елдан башлангыч, 1990 елдан тулы булмаган урта мәктәп итеп үзгәртелә.
Панорама
1000px|thumb|center
Кече Мәме
Күлбаш, Кече Мәме (Кÿлпу́ç, Малые Меми) — Татарстанның Кайбыч районындагы чуаш авылы. Бортас, Малала, Яңа Патрикеево авыллыры белән берлектә Кече Мәме авылы җирлеген төзи.
География
Казаннан 75, Олы Кайбычтан 25, Колангы тимер юл станциясеннән 3 чакрымда урнашкан. Авыл ике күл арасында урнашкан.
Тарихы
Авылга 1773 — 1775 елларда рус отрядларыннан качкан чуашлар тарафыннан нигез салына. 19 гасыр азагында авыл халкы чукындырыла.
Этимология
Авыл Олы Мәме белән берлектә Казан губернасы Зөя өязе Иваново волостенә кергән. Рус язып йөрүчеләре уңайлыклар өчен авылның исемен Күлбаштан Кече Мәмегә алыштыралар.
Халык саны
Милли составы (2010): чуашлар — 93 %, татарлар — 3 %, руслар — 3 %, үзбәкләр (1 %).
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.3 °C.
Аюрведа
Аюрведа тарихи тамырлары Һиндстан субконтинентында булган медицина системасы. Аюрведа йолаларыннан алынган глобальләшкән һәм заманчалаштырылган практикалар өстәмә яки альтернатив медицинаның тибы булып тора. Һиндстаннан тыш илләрдә Аюрведа терапиясе һәм практикалары гомуми сәламәтлек кулланылышларына кертелгән һәм кайбер очракларда медицина кулланылышына.
Төп классик Аюрведа текстлары медицина белемнәренең Ходайлардан бөек акыл ияләренә тапшырылуы турындагы мәгълүматлар белән башлана, ә аннна соң кеше табибларына. "Сушрута Самхита"да Сушрута язганча, Һинд диненең Аюрведа Ходае, Дханвантари, үзе Варанаси патшасы инкарнациясен алып табиблар төркеменә медицинаны өйрәткән, шул исәптән Сушрутага да. Аюрведа терапиясе төрле булган һәм ике меңнән артык вакытта эволюция ясаган. Терапия гадәттә катлаулы үлән катнашмалары, минераллар һәм металл матдәләргә нигезләнгән (мөгаен иртә Һинд алхимиясе яки "раса шастра" тәэсире астында). Борынгы Аюрведа текстлары шулай ук хирургик техникаларга да өйрәткән, мәсәлән, ринопластия, бөерләрдән таш чыгару, тегү урыннары һәм чит объектларны чыгару.
Гәрчә лаборатория тәҗрибәләре Аюрведада кулланган кайбер матдәләр эффектив дәвалану чараларына әйләндерелергә мөмкин дип фараз ителсә дә, хәзер гамәлдә булу турында мәгълүматлар юк. Кайберәүләр Аюрведа медицинасын псевдофән дип таный. Башка тикшеренүчеләр аны протофән, яки транс-фән дип таный. 2008 елы тикшеренүендә Интернетта сатылган АКШ Аюрведа даруларының 21%-ында авыр металларның токсик дәрәҗәләре булган, бигрәк тә кургаш, терекөмеш һәм мышаяк. Һиндстанда мондый металл контаминантларның сәламәтлек кулланулары мәгълүм түгел.
Кайбер галимнәр Аюрведа тарихига кадәр чорда барлыкка килгән дип әйтәләр, аның кайбер концепцияләре Һинд Үзәне Цивилизациясе вакытыннан бирле яки хәттә иртәрәк булган дип фаразлана. Аюрведа Ведик чорда шактый үскән һәм соңрак кайбер Ведик булмаган системалар, мәсәлән, Буддизм һәм Джайнизм классик Аюрведа текстларында очраган медик концепцияләрне һәм практикаларны эшләгән. Гумораль баланс ассызыклана һәм табигый хаҗәтләрне тоткарлау сәламәт түгел һәм сырхауга китерә дип таныла. Аюрведа трактатларында өч элемент матдә тасвирлана, гуморлар (Санскрит телендә дошалар), җил (Санскрит телендә vāta), үт (pitta) һәм флегма (kapha), һәм "дошалар"ның тигезлеге (Санскритча sāmyatva) нәтиҗәсендә сәламәтлелек була, ә тигезсезлек (viṣamatva) нәтиҗәсендә авыру була. Аюрведа трактатлары медицина сигез каноник компонентка бүлә. Аюрведа практиклары кимендә безнең эра башыннан төрле дарулар һәм хирургик процедураларны уйлап чыгарганнар.
Сигез компонент
Иң элек классик Санскрит эшләрендә Аюрведа даруны сигез компонентка бүленгән дип тасвирлый (Санскритча aṅga). Бу табибларның сәнгатен "сигез компоненты булган медицина (Санскритча. cikitsāyām aṣṭāṅgāyāṃ चिकित्सायामष्टाङ्गायाम्)," беренче мәртәбә безнең эрага кадәр якынча 4-енче гасыр Санскрит эпосында Махабхаратада табып була. Компонентлар:
Принциплар һәм терминология
"Аюрведа" сүзе आयुर्वेद, "тормыш белеме" дигәнне аңлата.
Аюрведаның үзәк теоретик фикерләре безнең эрага кадәр беренче меңьеллык уртасында барлыкка килгән, һәм аның Санхья һәм Вайшешика фәлсәфәләре белән параллельләре бар, һәм шулай ук Буддизм һәм Джайнизм белән. Баланс ассызыклана һәм табигый хаҗәтләрне бастыру сәламәт түгел һәм авыруга китерә дип таныла. Мәсәлән, төчкерүне бастыру җилкә авыруына китерергә мөмкин дип әйтелә. Шулай да кешеләр табигый ихтыяҗларын акыллы баланс чикләрендә һәм чамаларында калырга тиеш дип кисәтелә. Мәсәлән, чама белән ризык ашау, йоклау һәм җенси мөнәсәбәтләр турында ассызыклана.
Аюрведа җиде төп тукыманы атый (дхату), алар плазма (rasa), кан (rakta), мускуллар (māmsa), май (meda), сөяк (asthi), сөяк мие (majja), һәм сперма (shukra). Борынгы классик медицина кебек үк, Аюрведа тарихи тән матдәләрен биш классик элементка бүлгән (Санскритча [маха]панчабхута, җир, су, ут, җил һәм эфир. Барлык матдәләргә дә хас егерме гуна бар (сыйфатлар яки характеристикалар). Алар ун парга оештырылган: авыр/җиңел, салкын/кайнар, майлы/коры, тупас/очлы, тотрыклы/мобиль, йомшак/каты, лайласыз/лайлалы, шома/кытыршы, вак/зур һәм ябышкак/сыек.
Аюрведа шулай ук өч элементар матдәне "доша"ны атый (алар Вата, Питта һәм Капха дип атала) һәм дошаларның балансы нәтиҗәсендә сәламәтлек була, ә дисбалансы нәтиҗәсендә авыру була дип раслый. Бер Аюрведик караш буенча дошалар һәрберсе башкасына тигез булганда баланс була дип әйтә, башка караш буенча һәрбер кешенең темпераментын һәм сыйфатларын билгеләүче уникаль комбинациясе бар. Башка очракта, һәрбер кеше үзенең тотышын яки тирәлекне дошаларны арттыру һәм киметү өчен үзгәртеп аларның табигый халәтен тәэмин итәргә тиеш дип әйтелә.
Санскрит белем системаларының урта гасыр таксономияләрендә Аюрведага икенчел Веда урыны бирелә (упаведа). "Атхарваведа"дан һәм башка Ведалардан кайбер медицина үсемлек исемнәре аннан соңгы Аюрведа әдәбиятында очрый.
Практика
Аюрведик табиблар физик халәткә, акыл халәтенә һәм шәхескә бердәм дип карыйлар, монда һәрбер элемент башкасына тәэсир итә ала. Бу диагностика һәм терапия вакытында кулланылган бердәм ысул Аюрведаның фундаменталь аспекты. Аюрведа дәвалавының башка өлешендә әйтелгәнчә сыеклыкларны транспортлаучы каналлар ("срота")лар бар һәм каналларны майлар кулланып массаж ярдәмендә һәм Сведана (кайнар компресслар) ярдәмендә ачып була. Сәламәт булмаган каналлар сырхау китерә дигән фикер әйтелә.
Диагностика
Аюрведаның авыруга диагноз куюның сигез ысулы бар, алар Нади (пульс), мутра (сидек), Мала (урындык), Джихва (тел), Шабда (сөйләм), Спарша (капшап карау), Друк (күрү), һәм Аакрути (кыяфәт). Аюрведаны практикалаучылар диагнозны биш сиземләүне кулланып куялар. Мәсәлән, ишетүне сулау һәм сөйләмне тикшерү өчен кулланалар. Үлем нокталарын яки "марман марма"ны өйрәнү аеруча зур әһәмияткә ия.
Дәвалау һәм профилактика
Классик Аюрведаның сигез тармагының икесе хирургия белән эш итә (Śalya-cikitsā һәм Śālākya-tantra), ләкин хәзерге Аюрведа яшәргә сәләтлелеккә сәламәт метаболизм һәм яхшы ашказаны эшләвен һәм бүлеп чыгаруны тәэмин итеп ирешергә омтыла. Аюрведа физик тәрбиягә, йога һәм медитациягә зур әһәмият бирә. Бер боерыкларның төре Саттвик диета. Аюрведа Диначарья концепциясе карашлы, ул табигый цикллар (уяну, йоклау, эшләү, медитация һ.б.) сәламәтлек өчен әһәмиятле дип әйтә. Регуляр коенуны, тире катламын саклау, күзләрне ююны керткән гигиена шулай ук үзәк практика.
Кулланылган матдәләр
Аюрведа Мадья дип атлган исерткеч эчемлекләрне куллана, алар Питтаны арттырып һәм Ватта һәм Капханы киметеп дошаларны көйли дип әйтелә. Мадья чималы һәм ферментация процессына карап классификацияләнә һәм аның төркемнәренә: шикәргә нигезләнгән, җимешкә нигезләнгән, боткага нигезләнгән, үләннәр белән боткага нигезләнгән, серкә белән ферментацияләнгән һәм тоник хәмерләр керә. Нәтиҗәдә эчәкләр бушый ала, аш казаны эшләү яки тәм сизү яхшыра, корылык барлыкка килә яки буыннар иркенләнә. Аюрведик текстлар Мадьяны ябышкак булмаган һәм тиз йогынты ясаучы һәм тәннең кечкенә пораларын чистарта дип тасвирлый.
Cannabis indica шулай ук борынгы Аюрведа китапларында юк һәм беренче мәртәбә "Сарнгадхара Самхита"да диареяны дәвалау өчен искә алына. Бхайсаджья Ратнавалида ул афродизиак ингриденты буларак искә алына.
Аюрведада әйтелгәнчә май һәм дегет кан агуны туктату өчен кулланылырга мөмкин, һәм травматик кан агу төрле ысуллар белән туктатылырга мөмкин: кан тамырларын бәйләп, җылылык белән яндырып, кан оюны тәэмин итүче әзерләнүләрне куллану, һәм кан тамырларын кысу өчен әзерләнмәләрне куллану. Майлар шулай ук, регуляр куллану, сылау, баш массажы, тәэсир ителгән урыннарга кую өчен төрле ысулларда кулланыла. Сыеклыклар шулай ук широдхара техникасын кулланып пациентның маңгаена агызылырга мөмкин.
Панчакарма
Аюрведа буенча панчакарма (Devanāgarī: पंचकर्म‌)) техникасы тәннән токсик элементларны чыгара. Панчакармага Вамана, Виречана, Басти, Насья һәм Рактамокшана керә. Аңа кадәр Поорвакарма әзерләү адымы була, аннан соң Пасчаткарма һәм Пеядикарма була.
Хәзерге халәте
Бөтендөнья Сәламәтлек Ассамблеясының традицион медицина турында резолюциясенә нигезләнеп (WHA62.13, шулай ук 2008 Пекин традицион медицина декларациясе белән чагыштырыгыз ), Бөтендөнья Сәламәтлелек Оешмасы традицион медицина стратегиясен нигезләп, башка өстәмә сәламәтлелек системаларына Аюрведаны да кертеп. Ул шулай ук 2013 Бөтендөнья Сәламәтлелек Оешмасының WTO TRIPS-ның сәламәтлелекне саклау инновацияләре һәм даруларга ирекле рөхсәт өйрәнүенең өлеше булган.
Бөтендөнья Сәламәтлелек Оешмасы Аюрведаны аның интеллектуаль милек стратегиясендә искә ала. Аюрведаны кертеп, традицион медицина, күп җәмәгатьләрнең сәламәтлелек статусына әһәмияткә ия кертем ясый һәм үскән илләрнең билгеле җәмәгатьләре арасында арта бара кулланыла. Традицион медицинаның сәламәтлелекне тәэмин итүдә һәм авыруларны булдырлмауда һәм дәвалауда, бигрәк тә хроник авырулар өчен озын тарихы бар. Традицион медицинаның тиешле танылуы милли сәламәтлек саклау сәясәтенең әһәмиятле элементы һәм әһәмияткә ия экспорт потенциалы булган яңа продуктлар өчен әһәмиятле нигез була ала. WTO, WIPO һәм WHO традицион белемнәрнең икътисади, иҗтимагый һәм мәдәни әһәмиятен хөрмәт итәргә сорый һәм традицион медицина белеменең документациясен һәм андый продуктларның сыйфаты, куркынычсызылыгы һәм эффективлыгы документациясен тәэмин итә. Бөтендөнья документында традицион һәм өстәмә медицинаны мөмкин булганда сәламәтлекне яклау хезмәтенә берләштереп камилләштерелгән гомуми сәламәтлек саклау хезмәтен тәэмин итәргә сорый.
Һиндстан
Кайбер чыганаклар буенча Һиндстанда Аюрведаны да кертеп 80 процентка кадәр кеше традицион медицинаны куллана.
Биопиратлык һәм әхлаксыз патентларга каршы көрәшү өчен, 2001 елда Һиндстан хөкүмәте Аюрведа, Унани һәм Сиддха кебек Һинд медицинасы турындагы белемнәр тупланмасы буларак Традицион Белемнең Цифрлы Китапханәсен нигезләгән. Формулировкалар 100-дән артык традицион Аюрведа китапларыннан алынган. Һиндстан Фәннәр Академиясе документының 2003-04 еллар турында мәгълүматы буенча Һиндстанда 432625 теркәлгән медицина практикы, 13925 диспансер, 2253 хастаханә һәм 43803 ятак көче булган. 209 югары уку йорты һәм 16 югары уку йортыннан соң уку учреждениесе булган. Иминләндерү ширкәтләре сырт авырулары, сөяк авыртулары, артрит һәм рак очракларында Аюрведа дәвалавына киткән акчаларны компенсацияли. Мондый очраклар илнең иминләндерү мөрәҗәгатьләренең 5-10 процентын тәшкил итә.
Һиндстанда хорафатларга каршы көрәшүче Махараштра Андхашраддха Нирмулан Самити оешмасы Аюрведаны псевдофән дип таный.
Һиндстан субконтинентының башка илләре
Непал халкының якынча 75%-80%-ы Аюрведаны куллана, һәм ул илдә иң гамәлдә булган медицина формасы.
Шри Ланканың Аюрведа традициясе Һиндстан традициясенә охшаш. Шри Ланкада Аюрведаны кулланучылар ике илдә дә йөрештә булган Санскрит текстларына мөрәҗәгать итә. Шулай да, алар кайбер аспектларда аерылып тора, бигрәк тә куллынылган үләннәр буенча.
1980 елда, Шри Ланка хөкүмәте Аюрведаны көйләү һәм торгызу өчен Җирле Медицина Министрлыгын оештырган. Җирле Медицина Институты (Коломбо Университеты белән берләштерелгән) Аюрведа Медицинасы һәм Хирургиясе буенча югары белем, югары белемнән соң һәм магистр дәрәҗәләрен тәкъдим итә һәм унани медицинасы буенча охшаш дәрәҗәләр тәкъдим итә. Җәмәгать системасында 2010 елда 62 аюрведик хастаханә һәм 208 үзәк диспансер булган, алар 3 миллион кешегә хезмәт иткән (Шри Ланка халкының якынча 11%-ы)
Анджела Сидни
Анджела Сидни (Angela Sidney, 4 ғинуар 1902, Каркросс, Юкон — 17 июль 1991) — тагиш әкиятчесе. Ул традицион тагиш легендалары һәм Көньяк Юконның тагиш топонимнары турында тарихи документның ике хикәясенең автордашы булып тора. Лингвистикага һәм этнографиягә керткән өлеше өчен Сидни Канада Орденына лаек була  һәм шул хөрмәткә лаек булган Юконнан беренче  хатын-кызы була. «Оныкларыма калдырыр өчен минем акчам юҡ. Минем тарихым — минем байлыгым!»
Аюрведа
Һиндстан субконтинентыннан тыш
Аюрведа ул хәзергегә кадәр Традицион Кытай медицинасы һәм Көнбатыш Европа Урта гасыр медицинасы чагыштырганда борынгы заман һәм урта гасырларда үскән система. Шулай да, 1960-ынчы еллардан башлап, Аюрведа альтернатив медицина буларак Көнбатыш дөньяда реклмаланган. Башка дөньяда төрле законнар һәм медик көйләүләр булганга күрә, Аюрведаның көйләнмәгән практикасы һәм коммерциализациясе әхлак һәм канун проблемаларын күтәргән. Кайбер очракларда Аюрведик практикалар яки төшенчәләр махсус Көнбатыш кулланышы өчен яраклаштырылган, бигрәк тә 1980 елларда "Махариши Аюрведа" очракларында. Кайбер очракларда бу Аюрведаны тәкъдим итүчеләрнең хәзерге медицина тикшерүе стандартларына тиң система буларак күрсәтү тырышуларына китергән.
Анджела Сидни
Иртә еллары
Сидни 1902 елда Каркросснан ерак түгел җирдә туган. Аның туганнан ике исеме була: Ch'óonehte 'Ma (тагиш), Stóow (тлинкит) һәм өченче, аңа ике атна булгач аның чукындыручы әтисе Анджела исеме бирә.
Әнисе Мария Джон (яки Мария Тагиш) (1871 елларда туган), чыгышы белән Дейшитаан (Ворона) тлинкит кланынан. Әтисе Джон Тагиш (якынча 1856 елда туган), Тагиш Дахлауэди булган. Гаиләдә эпидемиядән соң дүрт бала үлгәннән соң, Мария да көчсез булып кала. Абыйсы Джонни һәм сеңлесе Алиса Дора Сиднига икенче гаилә парыннан абый һәм сеңел туры килә. Аналары авыру булганга күрә, олы кыз Сидни әнисенә ярдәм итеп, аның әкиятләрен тыңлап вакыт үткәрә. Шуңа карамастан, Сидни Каркросста англикан миссионер мәктәбендә ун яшенә кадәр күпмедер белем ала.
Аюрведа
Һиндстан субконтинентыннан тыш
Баба Һари Дас Аюрведаны 1970-енче еллар башында алып килергә ярдәм иткән иң элекке тәкъдим итүчеләрнең берсе булган. Ул Маунт Мадонна Институты, Аюрведа көллияте, Аюрведа дөньясы һәм Аюрведик даруханә нигезләвенә китергән "Сушрутха Самхита"дан һәм "Чарака Самхита"дан алынган сабаклар укыткан. Ул мәшһүр Аюрведа укытучыларын, мәсәлән, Васант Ладны, Сарита Шрестханы һәм Рам Харш Сингхны чакырган. Аюрведик практик Майкл Тьерра язгангча "Төньяк Америкада Аюрведа тарихы һәрчак Баба Һари Дассның риясыз кертеменә бурычлы булачак."
Ролин-ди-Мора
Ролин-ди-Мора — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Рондония штатына карый.
Аюрведа
Һиндстан субконтинентыннан тыш
Америка Кушма Штатларында, Аюрведаны куллану лицензияләнми һәм дәүләт тарафыннан көйләнми. Аюрведа практиклары башка сфераларда, мәсәлән, массаж терапиясендә яки акушерлыкта теркәлергә мөмкин, һәм бары тик берничә штат Аюрведаны укытучы мәктәпләрне таныган.
Ролин-ди-Мора
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Анджела Сидни
Иртә еллары
Ике туган абыйларына һәм әтисенең сеңлесенә, Джим Кукум, Кит Кармак һәм Чарли Доусонга алтын табуны япсаралар, бу 1896 елда Клондайк алтын бизгәгенә китерә.
Олуг еллары
Сидни 14 яшендә Джордж Сиднига кияүгә чыга (якынча 1888 — 1971). Аларның җиде баласы була, шуларның дүртесе яшь сагында вафат була. Джордж White Pass and Yukon Railway тимер юлында мизгелле эшли. соңыннан Каркросста җитәкче булып китә.
Сидни әти-әнисенең һәм туганнарының сөйләвен тыңларга ярата. Бию, тел, тарих һәм холык-гадәтләрнең киләчәк буыннар өчен язылуын гарантияләү өчен, Сидни укучыларга тагиш йолаларын укыта башлый. Ул тел белгечләре Виктор Голле, Джефф Лир һәм Джон Риттерга, шулай ук антропологлар Кэтрин Макклеллан һәм Джули Крушенкка тагиш теле юкка чыкмауны гарантияләү өчен аларның тел һәм тагиш йолаларын өйрәнүдә ярдәм итә. Туганы Луиза Профейт-ЛеБланны тарихлар сөйләү сәнгатенә өйрәтеп, Сидни аудиториянең ихтыяҗларын аңларга, хикәяне намаздан башларга һәм гаеп ташланганга чаклы гафу үтенергә кирәклеген сызык өстенә ала.
Сидни 1991 елда вафат була. Аның кызы Ида Кальмеган кала.
Ла-Шапель-Форенвилье
Ла-Шапель-Форенвилье — Франциянең Эр һәм Луар департаментында урнашкан коммуна.
Аюрведа
Классификациясе һәм эффективлыгы
Гәрчә лаборатория тәҗрибәләре Аюрведаның кайбер матдәләре эффектив даруларга әверелдерелергә мөмкин дип расласа да, аларның эффективлыгы турында шәһадәт юк. Берләшкән Корольлек Рак Тикшеренүе буенча Аюрведик медицинаның нинди булса да авыруны дәвалау эффективлыгы турында фәнни шәһадәт юк, гәрчә массаж һәм релаксация кайбер рак пациентлары өчен файдалы булса да һәм хайваннарда тәҗрибәләрдән Аюрведада кулланылган кайбер продуктлар җентекләбрәк өйрәнелергә мөмкин дигән күрсәтмәләр булса да.
Аюрведаны тикшерү псевдофән буларак хасиятләнгән. Аюрведаның теортик нигезләмәләренең фәнни дөрес акыллыгы булмавы һәм тикшеренүнең сыйфаты да тәнкыйтьләнгән булган.
Тикшерү
Һиндстанда Аюрведаны тикшерү институтлары челтәре аша Ministry of AYUSH учреждениесе тарафыннан алып барыла.
Шри Ланкада Сәламәтлек, Туклану һәм Җирле Медицина Министрлыгы Аюрведада төрле милли тикшерү институтлары аша тикшеренүне күзәтә.
Токсик металларны куллану
Раса шастрага, яки үлән әзерләүләренә металларны, минералларны яки асыл ташларны кушу практикасына кургаш, терекөмеш һәм мышаяк кебек токсик авыр металлар кертелергә мөмкин. Һиндстанда раса шастра буенча җәмәгать сәламәтлек кулланулары мәгълүм түгел. Традицион Аюрведик текстларда үләннәргә кире реакцияләр тасвирланган, ләкин практиклар үләннәрнең токсик булырга мөмкин икәнен танымыйлар һәм үлән агулыгы турында ышанычлы мөрәҗәгать итәрлек мәгълүмат бирмиләр. Аюрведа һәм хәзерге медицина практиклары арасында аралалу упкыны бар.
Кайбер традицион Һинд медицина продуктларында кургашны да кертеп, авыр металларның зарарлы дәрәҗәләре булырга мөмкин. Һиндстанда 1990 елда Аюрведик даруларны тикшерүе буенча тикшерелгән продуктларның 41%-ында мышаяк булган, ә 64%-ында кургаш һәм терекөмеш булган. 2004 ел тикшерүе Көньяк Азиядә ясалган һәм Бостон даирәсендә сатылган Аюрведик даруларның 20%-ында авыр металларның токсик дәрәҗәләре булган дип тапкан һәм Аюрведик продуктлар сәламәтлекне куркыныч астына куйган һәм авыр металл булуына тикшерелергә тиеш дигән нәтиҗә ясаган. 2008 ел 230-дан артык продуктларны тикшерүдә Интернет аша сатып алынган матдәләрнең (һәм "раса шастра" даруларның 40%-ында) кургаш, терекөмеш яки мышаяк булуын ачыклаган.
Һинд медицина продуктларын яклаучылар авыр металларны актив ингридентлар дип атыйлар. Борынгы Аюрведик текстлар буенча, (металлар өчен) билгеле физик-химик сафландыру процесслары, мәсәлән, "самскара" яки "шодхана"лар алардагы металларны "токсиксызлаштыра". Болар Кытай пао жига охшаш, гәрчә Аюрведик техникалар катлаулырак һәм физик фармация техникаларын кертергә мөмкин, мәсәлән, мантраларны. Шулай да, бу продуктлар каты кургаш агулануына һәм башка токсик эффектларга китергән. 1978 һәм 2008 ел арасында, "дөнья буйлап Аюрведа медицинасы кулланылышына бәйле 80-нән артык кургаш белән агулану очраклары теркәлгән". 2012 елда АКШ Авыруны Контроль һәм Профилактика Үзәкләре Аюрведик дарулар кабул иткән йөкле хатыннарның канында токсик материаллар табылу очракларына нигезләнеп Аюрведик даруларын кургаш агулануына бәйләгәннәр.
Аюрведа практиклары бхасмаларның токсиклыгы дөрес булмаган эшләп чыгару процессларыннан, контаминантлардан, Аюрведа даруларын дөрес кулланмаудан, чималның сыйфатыннан һәм ахыр продуктлар дөрес булмаган процедуралардан һәм шарлатаннар тарафыннан кулланганга күрә булган дип раслый.
Һиндстанда, хөкүмәт карары буенча Аюрведик продуктларында аларның металл составы күрсәтелергә тиеш. Шулай да Һиндстан Фәннәр Академиясенең Current Science басмасында М.С. Валиатхан әйткәнчә "сатудан соң тикшерү булмау һәм Һиндстанда тикшерү лабораторияләре азлыгы хәзерге вакытта Аюрведик даруларны тикшерүне бик катлаулы итә". АКШ-та күпчелек Аюрведик продуктлар FDA тарафыннан хупланмыйча яки тикшерелмичә сатыла. 2007 елдан бирле, FDA АКШ-га кертмәс өчен кайбер Аюрведа продуктларына импорт куркынычы куйган.
Тарихы
Аюрведа борынгы заманда барлыкка килгән медицина системаларның хәзергәчә киң практикада булган аз системаларның берсе. Шуның нәтиҗәсендә аның хәзерге практиклары хәзерге медицинаны исәпкә алмыйлар дигән тәнкыйтьләр бар. Бу хәлгә җавап буларак егерменче гасыр башының беренче унъеллыкларында Һиндстанда үзгәрмәүче традиция тәкъдим итүчеләре ("шуддха", "чиста" аюрведа) һәм Аюрведа заманчалаштырылырга һәм синкретлашырга ("ашуддха", "саф булмаган" Аюрведа) тиеш дип уйлаучылар арасында дәртле бәхәсләр булган. Хәзерге заманда (2015) хәзерге Һиндстанда Аюрведаның урыны турында сәяси бәхәсләр җәмәгать аренасында да, хөкүмәттә дә дәвам иткән. Аюрведик медицинаның хәзерге халыкараштырылган дөньяда урыны турында бәхес хәзерге көндә дә дәвам итә.
Төп текстлар
Аюрведаның өч принципиаль иртә текстлары бар, Чарака Самхита, Сушрута Самхита һәм Бхела Самхита. Сушрута Самхита безнең эрага кадәр 6-ынчы гасырның оригиналына нигезләнгән, һәм безнең эраның икенче гасырында Буддист галиме Нагарджуна тарафыннан заманчалаштырылган. Чарака тарафыннан язылган Чарака Самхита һәм Атрейя язган дип фаразланган Бхела Самхита безнең эрага кадәр алтынчы гасырныкы дип исәпләнә. Чарака Самхита безнең эраның башында Дридхабала тарафыннан яңартылган.
Боуэр Манускриптында Бхела Самхитадан өзекләр бар һәм анда Үзәк Азия Буддизмы концепцияләре бар. 1987 елда, А.Ф.Р Хернле манускриптта медик порцияләрне язучы Һиндстаннан булганын тапкан, ул Гупта язмасының төньяк юрамасын кулланган, миграцияләгән һәм Кучада Буддист монахы булып киткән. Кытай пилигримы Фа Хсиен (безнең эраның якынча 337–422 елы) Гупта империясенең сәламәтлек системасы турында язган һәм Һинд медицинасына институциональ карашны тасвирлаган. Бу шулай ук Чарака эшләрендә күренә, ул хастаханәләрне һәм алар ничек җиһазланырга тиеш икәнен тасвирлый.
Башка иртә текстларга Агнивеша Самхита, Кашьяпа Самхита һәм Харита Самхита керә. Агнивеша Самхитаның башлангыч юрамасы безнең эрага кадәр 1500 ел белән даталана, һәм соңрак ул Чарака тарафыннан модификацияләнгән булган. Kasyapa Samhita includes the treatise of Jivaka Kumar Bhaccha and is dated to the 6th century BCE. Шул ук вакытта Харита Самхита иртәрәк чорлар белән даталана һәм аны Пунарвасу Атреяның өйрәнчеге булган Харита язган дип фараз ителә. Башкалар арасында Вагбхатаның (8-енче гасыр) "Аштанга нигханту", Мадхаваның (9-ынчы гасыр) "Парьяя ратнамала", Рави Гуптаның (9-ынчы гасыр) "Сидхасара нигханту", (10-ынчы гасыр) "Дравьявали" һәм Чакрапанидаттаның (11-енче гасыр) "Дравьягуна санграха" соңрак текстлары бар.
Сурәтләнгән авырулар
Андервуд һәм Роудз раслаганча традицион Һинд медицинаның иртә формалары бизгәкне, йөткерүне, туберкулёзны, диареяны, сары су авыруын, абсцессларны, өянәкләрне, шешенүләрне һәм лепраны белгән, дәвалауга пластик хирургия, литотомия, тонзиллектомия, катаракта хирургиясе, эчтән сыеклыкларны чыгару өчен кадаулар, чит җисемнәрдән арындыру, аналь свищларны дәвалау, сындырулар, ампутацияләр, Кесарь киселешләре белән эш кергән. Вагбхата тере ананың карыныннан үле яралгыны һәм үлгән ана карыныннан тере баланы чыгару очракларын тасвирлаган. Бу ике тасвирламада да яралгы аналык аша чыгарылган. Иртә Аюрведик практиклары Кесарь киселешен белүләре турында бәхәсләр бара. Иң элек Сушрутасамхита (चिकित्सास्थान १५ "मूढगर्भ") тасвирламасы шуңа охшаш. Үле җимеш аналык юлы һәм вагина аша алына. Гәрчә Сушрута үлгән анадан тере баланы чыгаруны һәм яраларны тегүне тасвирламый.Үләннәрне һәм хирургик коралларны куллану киң таралган булган. Бу чор дәвамында стенокардия, диабет, гипертония һәм ташлар кебек катлаулы авырулар өчен дәвалаулар тасвирланган булган.
Соңрак үсеше һәм таралышы
Аюрведа Һинд Урта Гасырлары дәвамында чәчәк аткан. Далхана, Сарнгадхара һәм Бхавамисра Һинд медицинасы буенча эшләрне җыйганнар. Сушрутаның һәм Чараканың медик эшләре 5-енче гасырда шулай ук кытай теленә тәрҗемә ителгән булган, һәм 8-енче гасыр дәвамында алар гарәп теленә һәм фарсы теленә тәрҗемә ителгән. 9-ынчы гасыр фарсы табибы Мөхәммәд ибн Зәкәрия әл-Рази текст белән таныш булган. 12-енче гасырга Аюрведик текстлардан өзекләр алган гарәп эшләре Европага барып җиткән. Яңарыш Италиясендә Сицилиянең Бранка гаиләсе һәм (Болонья)ның Гаспар Таглиакоззисы Сушрутаның хирургик техникаларын гарәпләр тарафыннан үзләштерүе белән тәэсирләнгәннәр.
Британия табиблары җирле ысулларны кулланып ринопластияне карау өчен сәяхәт кылганнар, Һинд ринопластиясе турында мәгълүматлар 1794 елда "Джентльмен журналы"нда бастырылган. "Сушрута Самхита"да тасвирланган хирургик кораллар соңрак Европада модификацияләнгән булган. Джозеф Константин Карпю Һиндстанда пластик хирургия ысулларын 20 ел өйрәнгән һәм 1815 елда борын реконструкциясенең "Һинд" ысулын кулланып көнбатыш дөньяда беренче зур ринопластия хирургиясен башкара алган. 1840 елда Бретт бу техника турында мәкаләне бастырган.
Һиндстанда Британия колониаль хөкем сөрүе вакытында Аюрведа практикасын инкарь итеп Британия Һиндстан Хөкүмәте тарафыннан хәзерге медицина сайланган. Һиндстанның бәйсезлегеннән соң Аюрведага һәм башка традицион медицина системаларына күбрәк игътибар бирелгән. Аюрведа Һиндстан Милли сәламәтлек саклау системасының өлеше булып киткән һәм ил буйлап дәүләт Аюрведа хастаханәләре төзелгән. Шулай да, традицион дарулар белән дәвалаулар башкалар белән гел интеграцияләнмәгән.
III Мостафа
III Мостафа (, —, ) — ,.
Тхимпху
Тхимпху (Thimphu ) — Бутан дәүләтенең Тхимпху дзонгхагында урнашкан кала. Бутан башкаласы.
Географиясе
Кала Гималай таулары битендә, диңгез дәрәҗәсе өстеннән 3 052 метр биеклектә 27.46667°N, -89.64167°W координаталы буенча урнашкан.
Лантияк-дю-Косс
Лантияк-дю-Косс — Франциянең Ло департаментында урнашкан коммуна.
(16183) 2000 AX138
(16183) 2000 AX138 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
2000 елның 5 гыйнварында LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «2000 AX138» саналган.
Фарахан
Фарахан — Испаниянең Малага провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Чеславице (Түбән Силезия воеводалыгы)
Чеславице  — Польшаның Түбән Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Вассерлебен
Вассерлебен (Wasserleben) — Алманиянең Саксония-Анхальт җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Марозавичы (Буда-Кашалёвский районы)
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Борошнеу-Мик
Борошнеу-Мик — Румыниянең Ковасна жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Альбион (Калифорния)
Альбион  — Америка Кушма Штатларының Калифорния штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Маһмудие (Изник)
Маһмудие (Mahmudiye) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Бурса иле Изник илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Семчино
Семчино — Польшаның Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Балдыран (Кырыкһан)
Балдыран (Baldıran) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Һатай иле Кырыкһан илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Ромария (Минас-Жерайс)
Ромария  — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Минас-Жерайс штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.