cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Париж
Шәһәргә нигез салыну
Шәһәр б.э.к. III гасыр уртасында хәзерге Сите утравы урынында паризийлар кабиләсенең Лютеция дигән кельт бистәсеннән төзелә. Шәһәрнең хәзерге исеме шул кабилә исеменнән килеп чыккан. Лютеция турында беренче тапкыр б.э.к. 53 елда Юлий Цезарьның Галлия белән сугышы турындагы 6-чы китапта искә алына.
Б.э.к. 52 елда римлылар шәһәрне икенче тапкыр камап алырга җыенганда, паризийлар Лютецияга ут төрткәннәр һәм күперләрне җимергәннәр. Римлылар аларга утрауны калдырганнар һәм соңрак алар Сенаның сул ярында яңа шәһәр төзегәннәр. Анда паризийлар термалар, форум һәм амфитеатр күтәрәләр. Шәһәр Рим империясендә әһәмиятле булмый.
Урта гасырлар
thumb|200px|Париж сызымы, 1223 ел Римлыларның идарәсе 508 елда, франклар килгәч тәмамлана.
Филипп II Август идарә иткәндә шәһәрнең ныгытылуы көчәйтелә: 1190 елда Сенаның уң ярында шәһәр дивары төзелә, ә 1210 елда – сул ярда. Шушы чорларда ук Парижның көнбатыш кырыйларында Лувр кирмәненә нигез салына.
XI гасырдан алып Париж Европа мәгарифенең, бигрәк тә, дини мәгарифенең төп үзәкләренең берсе. XIII гасырда исә мөгаллимнәр арасында каршылыклар аркасында, сул ярда (хәзерге Латин мәхәлләсе) хәзерге Сорбоннаның «бабалары» булган «бәйсез» көллиятләр оеша.
XIV гасырда шәһәр уң ярдан, хәзерге Зур Бульварлар тирәсендә, тагын бер дивар белән уратып алына.
Яңа заман
1844 елда шәһәр тирәсендә өченче кирмән дивары төзелә, ул шәһәр тирәсендәге әйләнә юл урынында урнашкан. Парижның тирә-якларында 16 фортлы 39 чакрымга сузылган ныгытмалар күтәрелә, бу шул заман өчен иң зур саклагыч корылма була. thumb|200px|[[Эйфель манарасы 1889 елгы Бөтендөнья күргәзмәсе өчен төзелә.]] XIX гасырның икенче яртысында Парижда 21 Бөтендөнья күргәзмәсенең 5е үткәрелә, алар шәһәрнең мәдәни һәм сәяси йогынтысын яхшы чагылдыралар.
Икенче француз империясе җимерелеп, Париж алман гаскәрләре кулына күчкәч, эшчеләр, һөнәрчеләр һәм вак буржуалардан торучы Париж коммунасы җөмһүриятнең вакытлы кадими хөкүмәте төзүгә каршы чыга.
XIX гасырның 90-елларында һәм XX йөзнең башында, «Гүзәл дәвер»дә Франциядә көчле күтәрелеш һәм икътисадый үсеш була.
Икенче бөтендөнья сугышы елларында шәһәр алман вермахты кулында була, оккупация 1944 елның августына кадәр дәвам итә.
1968 елның маенда Парижда гавам тәртипсезлекләре башлана һәм бу нәтиҗәдә француз җәмгыяте, французларның менталитеты нык үзгәрүгә китерә.
Халык
Париж территориясында Иль-де-Франс төбәгенең 19, 3% халкы һәм Франциянең 3, 6% кешесе яши. Шуңа күрә, Париж Франциянең иң халык тыгыз урнашкан регионы булып санала, анда уртача тыгызлык 20 433 кеше/км². Халык тыгызлыгы округларга бәйле рәвештә, үзгәрә. Иң кечкенә тыгызлык булган округ – Венсен урманы округы территориясен дә кертеп исәпләгәч, 12 нче (8 370 кеше/км²) һәм 1 нче (9 228 кеше/км² ) округлары. Ә иң тыгыз округ 40 000 кеше/км² тыгызлыгы булган 11 нче округ.
Демографик мәгълүматлар
Антик чорда һәм Урта гасырларда күп санлы сугышлар, эпидемиялар һәм ачлык сәбәпле кешеләрнең саны кискен кими торган булган. Мәсәлән, 1832 елда холера эпидемиясе чорында 20 000 тирәсе кеше һәлак була.
Күпчелек парижлылар пенсияга чыккач шәһәр тирәлекләренә һәм Францияның көньягына күчеп киткәнгә күрә, Париж шактый «яшь» шәһәр. Монда өйләнмәгән (кияүгә чыкмаган) кешеләр күп (халык санының 51, 5%ы), ә уртача париж гаиләсе 1 88 кешедән тора. Күпчелек париж гаиләләрендә бер бала гына бар. 2004 елда туулар коэффициенты 14, 8не, ә үлем коэффициенты 6, 6ны тәшкил итә. Шулай итеп, халык санының табигый артуы +8, 1, ә гомуми артуы - +2, 1.
Иммигрантлар
left|thumb|18 нче округта Африкалылар мәхәлләсе Франциянең башкаласын күп төрле мәдәниятләрнең очрашу урыны дип атарга мөмкин. Мәсәлән, 1999 елгы җанисәп буенча, Париж халкының 19, 4 %ы чит илләрдә туган. 4,2 %ы 1990-1999 елларда күчеп килгән иммигрантлар, күбесе исә Кытайдан һәм Африкадан килгәннәр. Өстәвенә, парижлыларның 15 %ы – мөселманнар. Беренче тапкыр көчле иммиграция 1820 елда була, ул вакытта Алманиядә башланган авыл хуҗалыгы кризисыннан качып, бик күп алман крәстиәннәре күчеп киләләр. Шул заманнан бирле Парижга киң күләмдә күчеп килләр еш кабатлана, XIX гасырда Үзәк Европадан итальяннар һәм яһүдиләр, 1917 елгы инкыйлабтан соң Россия аристократиясе, ике бөтендөнья сугышы арасында поляклар, соңрак элеккеге француз колонияләреннән – яңа бәйсез дәүләтләрдән этник французлар, 1950-1970 елларда испанлылар, итальяннар, португаллар, Мәгъриб, Көньяк-көнчыгыш Азия илләреннән чыгучылар һ.б. күченәләр. Иммигрантларның яшәү урыннары гадәттә аларның чыгышларына бәйле. Мәсәлән, Африканың кара тәнле иммигрантлары 18 нче һәм 19 нчы округларында (бигрәк тә, Шато Руж мәхәлләсендә) яшиләр, ә Бельвиль мәхәлләсендә – кытайлылар һәм төньяк Африкадан килүчеләр. 13 нче округ үзенең кытай мәхәлләсе белән данлыклы, ә американлылар аристократик 16 нчы округта яшиләр.
Дин
Халыкның 80 %ы христианнар, 75 % кеше үзен католикларга кертә, күпчелеге исә – латин гадәтле католиклар, ә кайберләре – әрмән һәм византияле гадәткә иярүчеләр. Барлыгы Парижда 94 католик җәмгыять бар, шулай ук 15 прауаслау чиркәве, 21 синагога (Парижда 220 000 яһүди яши), 2 мәчет (50 000 мөселман, күбесенчә сөнниләр өчен), Гижон урамында Изге Георгий Әрмән Апостол чиркәве бар.
Административ бүленеш
thumb|Парижның 20 округы
Paris intra-muros (турыдан-туры: «дивар эчендә») - Парижның үзен, һәм Grand Paris («Зур Париж») – якын-тирәдәге урыннар белән зур шәһәрне аерып әйтәләр. Соңгысы Париж агломерациясы булып тора.
Париж рәсми яктан 20 муниципаль округларга бүленә, алар периферия үзәгеннән эспирәл буйлап, сәгать угы буенча нумерланалар. Һәр округ үз чиратында дүрт кварталга бүленгән, аларның һәрберсенә аерым полиция бүлеге бар.
Хакимият органнары
thumb|200px|[[Париж мэриясы]]
2001 елның мартыннан бирле Парижның мэры вазифасын Франция социалистлар фиркасыннан вәкил Бертран Деланоэ сайланды, аның өчен шәһәр шурасының 163 әгъзасы арасыннан 92 се тавыш бирде, ә аның конкуренты Жан Тибери  бары тик 12 % тавыш алды. 2008 елның мартында Деланоэ кабат шәһәр мэры итеп сайланды. === Кардәш шәһәрләр : === ''Партнер шәһәрләр исемлеген Париж мэриясы мәкаләсендә карагыз. ''
Икътисад
Париж — Франциянең бик әһәмиятле икътисади үзәге, монда илнең тулаем милли продуктының  10 %ы эшләнә. Илдә булган барлык җитештерү эшханәләренең чиреге башкалада үз офисларын һәм штаб-фатирларын ачкан. Шәһәрдә хәзер 1, 64 млн эш урыны булган 349 меңнән артык предприятие бар. Димәк, эшкә сәләтле парижлыларны исәпләп караганда, һәр кешегә 1,5 эш урыны туры килә. Ләкин эшсез парижлылар саны барыбер 8, 7% тәшкил итә, тик бу Франция буенча түбәнрәк (9, 3 %).
Париж эш урыннарының төп өлеше (85 % ) халыкка хезмәт күрсәтү сферасына карый. Сәнәгать оешмалары хәзер шәһәр тышына чыгарылсалар да,  алар Парижга якынча 100 мең эш урыны бирәләр. Шул ук күләмдә эш урыннарын сервис өлкәсенә (35 %), җитештерү (30 %), төзелеш (20 %) һәм туклану (15 %) өлкәләренә караган кечерәк предприятиялар булдыралар.
Туристлык бизнесы нык үскән, Франция башкаласында бер елга уртача 27 млн түрист булып китә, ә бу сан исә шәһәр халкы саныннан 12 тапкыр күбрәк. 2007 елда кытай түристләре Парижның такс-фри дигән кибетләрендә 79 млн евро, япуннар – 87 млн евро, урыслар – 72 млн евро, һәм американлылар – 71 млн евро тотканнар. thumb|200px|[[Le Figaro нәшрияте]] Француз банклары, иминиятләштерү оешмалары һәм башка финанс оешмаларының күпчелеге Парижда урнашкан. Франциянең төп телекоммуникацион компанияләре дә шулай ук күбесенчә Парижда: Vivendi Universal, Groupe Lagardere, Groupe TF. Иң зур көндәлек матбугат басмаларының - «Le Figaro», «Le Monde», «Libération» - нәшриятләре дә Парижда.
Бүгенге көндә Париж, 50-60 елларда шәһәр янында ачылган Дефанс эшлекле үзәге белән бергә, Европаның иң мөһим  сәүдә үзәкләренең берсе булып тора.
Шәһәрдә француз һәм халыкара фирмаларының туплануы аркасында, Париж илнең эчке тулаем продуктының якынча өчтән берен тәэмин итә.
Транспорт
thumb|200px|Париж [[Периферик|әйләнмә юлы]]
Юл транспорты
Шәһәр әйләнәсендә әйләнмә автомагистраль төзелгән, аның һәр якка 2дән алып 4кә кадәр хәрәкәт юлы бар. Тагын ике әйләнмә юл – А86 һәм А104 – транзит транспортына Парижның үзенә кермичә, аны әйләнеп үтәргә мөмкинлек бирә.
Авиатранспорт
thumb|left|200px|[[Air France очкычы Шарль де Голль һава аланында]] Парижда ике халыкара һава аланы эшли, алар башкаланы дөньяның 136 иленнән 529 шәһәр белән тоташтыралар. Пассажирлар саны буенча Париж аэропортлары дөньяда бишенче, ә Европада икенче урында тора. :
Aéroports de Paris оешмасында Париж төбәгенең 12 кечерәк һава аланы һәм аэродромы бар, шул исәптән:
Бюджетлы авиакомпанияләр Париждан ераграк урнашкан кайбер аэропортларны үзләренең «париждагы» рейслары өчен куллана алалар:
Тимер юл транспорты
thumb|200px|[[Сен-Лазар вокзалы, аның алдында – 14 нче метро сызыгы.]] Париж вокзалларының тимер юл линиялары башкаланы Франциянең барлык төбәкләре һәм күрше илләр белән тоташтыралар. Тиз йөрешле пуезлар пассажирларны берничә сәгать эчендә зур шәһәрләргә һәм күрше илләрнең башкалаларына илтеп җиткерә (Париж-Брүссел — 1 сәг 20 мин, Париж-Лондон — 2 сәг 20 мин, Париж-Амстердам – 3 сәг 15 мин). Вокзаллар арасында элемтә җәмәгать транспорты ярдәмендә яхшы көйләнгән. thumb|left|200px|[[Лион вокзалы]]
Йөк ташу өчен коммунасында урнашкан Ле Бурже һәм Vaires вокзаллары кулланыла.
Мәгариф һәм фән
thumb|200px|left|[[Сорбонна]] thumb|200px|[[Париж-Дофин университеты]] Франциянең иң данлыклы уку йортлары башкалада урнашканнар.
Иң атаклы Париж университеты – Сорбонна – 1257 елда Робер де Сорбон тарафыннан берничә дистә фәкыйрь студентны дин белеменә өйрәтер өчен ачыла. Тиз арада Сорбонна (әйтергә кирәк, үз исемен ул бары XIV гасырда гына ала) Парижның һәм Франциянең иң зур һәм данлыклы белем бирү йортын әверелә. Сорбоннаның тирә-ягында атаклы Латин мәхәлләсе төзелә, һәм аның исеме башка шәһәрләрдәге студентлар мәхәлләләренә дә кушыла. 1968 елда Париж университетында реформа үткәрелә һәм ул 13 мөстәкыйль югары уку йортына аерыла, шуларның 5се Париж тирәлегендә урнаша. thumb|200px|[[Франция милли китапханәсе|Милли китапханәнең иске бинасында овал зал]] Парижда шулай ук 5 академиядән, шул исәптән, 1803 елдан Француз академиясеннән, торучы Франция Институты (Institut de France) урнашкан. Француз Академиясе 1629 елда Валантэн Конрар нигез салган Париж әдәби түгәрәгеннән барлыкка килә. Академиягә дәүләт фәнни оешмасы статусын 1635 елда ала.
Башка данлыклы уку йортлары арасында Коллеж де Франс, Политехника мәктәбе, Югары нормаль мәктәп, Католик институт, Тау институты һәм Милли идарә институты бар.
Парижның иң зур китапханәсе – 1368 елда мәлик Карл V Луврдагы шәхси китапханәсе нигезендә төзегән Франция милли китапханәсе. Ачылган вакытта китапханәдә барлыгы 911 кулъязма гына була, чөнки ул чорда идарәче вафатыннан соң, аның барлык документларын юк иткәннәр. Бу гадәтне Людовик XI боза, аның дәвереннән китапханә фонды үсә бара. 1988 елда президент Франсуа Миттеран Милли китапханәнең Доминик Перро проекты нигезендә яңа бинасын төзү турында игълан итә. Хәзерге көндә китапханәдә 10 миллионнан артык басма саклана.
Париж ЮНЕСКО Бөтендөнья мирасы исемлегендә
thumb|Сена яр буе
Сенаның таш белән ныгытылган яр буе урамнары 1991 елда ЮНЕСКО Бөтендөнья мирасы исемлегенә кертелде. Шәһәр янындагы Фонтенбло сарае 1979 елда, Версаль 1981 елда ук бу исемлеккә кертелгәннәр иде.
Музейлар
1793 елда элеккеге француз мәликләренең сарае урынында төзелгән Луврда 60 600 м2 мәйдандагы 8 тематик бүлектә дөньяда иң музей коллекцияләренең берсе урнаштырылган. Монда 35 000 экспонат – урта гасыр Көнбатыш Европа сәнгатенең, борынгы мисырлылар, римлылар, этрусклар, якын көнчыгыш  цивилизацияләренең һәм ислам халыклары сәнгатенең чын җәүһәрләре бар. Нәкъ менә монда Мона Лиза (Джоконда) һәм Милослы Венера кебек даһи шедеврлар саклана.
center|thumb|700px|[[Лувр һәм музейга төп керү урыны булып хезмәт итүче яктыртылган пыяла пирамида]] thumb|200px|left|[[Лувр. Ришелье канаты.]] thumb|200px|[[Орсе музее]]
Орсе музее Сена ярындагы элеккеге Орсэ тимер юл вокзалы бинасында урнаша. Вокзал бинасы Виктор Лал проекты буенча 1900 елда Париж һәм Орлеан арасында хәбәр алышулар өчен төзелә, ләкин 1939 елда ул ябыла. 1980-елларда Гае Аленте җитәкчелегендә бинаны музейга әйләндерәләр. Бу музей беренче чиратта француз мимпресионистлары коллекциясе белән данлыклы. Шулай ук монда 1848-1914 елларга караган кәртиннәр, скульптуралар, фотографияләр һәм мебель куела.
1977 елда Ренцо Пиано, Ричард Джордж Роджерс һәм Жанфранко Франчини проекты буенча төзелгән Жорж Помпиду Мәдәният үзәге хәзерге заман Франциясе сәнгатенең төп үзәге булып санала. Бинада хәзерге заман сәнгате музееннан кала, китапханә, кинозаллар, китап кибетләре һәм балалар иҗаты студияләре бар. Шунысы кызык: бина тулысынча, бөтен инфраструктура (лифтлар, вентиляция шахталары, эскалаторлар) якты төсләргә буялган.
Пикассо музеенда нибары 250 тирәсе генә кәртин бар, ләкин ул Парижның иң матур музейларының берсе. Экспозицияда Пикассоның әсәрләре, шулай ук ул үзе  гомере буе җыйган Жорж Брак, Поль Сезан, Анри Матисс, Амедео Модильяни кәртиннәре да бар. Бу музей Маре мәхәлләсендә 1656-1659 елларда төзелгән Сале йортында урнашкан thumb|200px|left|[[Кече сарай (Париж)|Кече сарай]]
1900 елгы Бөтендөнья күргәзмәсенә күргәзмә заллары сыйфатында Олы һәм Кече сарайлар төзелә. Олы сарайда сәнгать әйберләре генә куелмый, монда төрле ярминкә-күргәзмәләр, мәсәлән, Mondial de l’automobile de Paris машина күргәзмәсе үткәрелә. Кече сарайда исә француз һәм итальян Яңарышы рәсем сәнгате үрнәкләре, шулай ук фламанд һәм голланд осталарының кәртиннәре урын тапкан.
Шулай ук Париж музейлары исемлеген карагыз.
Театрлар
thumb|250px|right|[[Опера Гарнье]] thumb|200px|left|[[Комеди Франсэз]] Париж операсы опера сәнгатенең үсешенә шактый зур өлеш кертә. Бүген Парижда ике опера театры бар: күбрәк «Гранд Опера» буларак билгеле Опера Гарнье, һәм Оpéra Bastille. 1875 елда ачылган һәм архитектор Гарнье исемен йөртүче Опера Гарньеның мәйданы 11 237 м2, шул рәвешле ул дөньяда иң зур опера театры булып тора. Яңа Бастилия операсы 1989 елдан бирле генә эшли. Яңа опера ачылгач, техник яктан начаррак булган Гарнье сарае балет тамашалары һәм классик опера спектакльләре өчен генә кулланыла.
thumb|100px|[[Кара мәче (кабаре)|«Tournee du Chat Noir» кабаресының афишасы.]] Атаклы Комеди Франсэз театры 1680 елда Мольерның элеккеге Illustre Théâtre театрының берничә театраль труппалар белән берләшүе нәтиҗәсендә барлыкка килә. Комеди Франсэз сәхнәсендә уйнаган актерлар арасында Сара Бернар һәм Жан-Луи Барро кебек атаклы шәхесләр булган. Бүген театр күбесенчә классик репертуар белән чыгыш ясый.
Кабарелар
Варьете сөючеләр өчен Парижда күп санлы кабарелар ачылган. Аларның иң атаклылары – Мулен Руж, Лидо, Crazy Horse һәм Латин мәхәлләсендәге Парадиз Латин.
«Tournee du Chat Noir» кабаресының 1896 елда Теофиль-Александр Стейнлен ясаган рекламасы исә Парижның бер символы да булып тора. Бу кабаре Парижның Монмартр өлешендә урнашкан.
Гастрономия
thumb|Сен-Жермен бульварында [[Кафе де Флор]] Бүгенге көндәге кебек рестораннар Бөек француз инкыйлабы алдыннан барлыкка килә. «Ресторан» сүзе restaurer дигән  француз фигыленнән, ул «тәртипкә китерергә», «көч бирергә» мәгъәсен бирә. Озак вакытлар бу сүз итле бульоннарга, куе ризыкларга карата кулланылса, XVIII гасырның икенче яртысыннан – җәмәгать туклануы йортларына карата әйтелә башлый.
1786 елда париж превосы ашчыларга һәм рестораторларга рестораннарны төнге 11гә (кыш көне) яки 12гә (җәй көне) кадәр ачарга рөхсәт итә. Тора-бара бай парижлылар эшлекле яки шәхси очрашуларын рестораннарда үткәрергә гадәтләнгәннәр. Ресторанлык эше көчле темплар белән үсеш ала һәм озакламый Париж рестораннарын санау мөмкин булмый диярлек. thumb|left|Ролан Гаррос стадионы Кайбер Париж кафелары Мәгърифәт чоры вакытларыннан бирле яшиләр. Ул чорда кафелар туклану урыны булудан битәр, зур социаль функцияне башкарганнар. Шундыйларга «Прокоп»ны, беренче әдәби кафены (хәзер Парижның иң өлкән рестораны) һәм 1950-елларга кадәр иң яхшы шахматчыларның очрашу урыны булган «Кафе де ля Режанс»ны кертергә мөмкин.
Спорт
Парижда бик популяр спорт клубы – Пари Сен-Жермен, футбол клубы. Ул 1970 елда нигезләнгән һәм үзененең өй матчларын XIX гасыр азагында төзелгән Парк де Пренс стадионында үткәрә.
Ел саен Парижда дөньяда иң мәртәбәле велосипед узышы – Тур де Франсның финишы үтә. 1975 елдан бирле велосипедчылар узышның ахыргы этабын Елисей Кырларында үткәрәләр.
Парижда популяр булган тагын бер спорт төре – теннис. Роллан Гаррос стадионында ел саен май ахыры-июнь башларында Франциянең теннис буенча ачык чемпионаты үтә. Ноябрьдә Парижда шулай ук абруйлы теннис турниры – BNP Paribas Masters уза.
Сурәтләр
thumb|center|800px| Көнбатыш Парижга [[Тур Монпарнас түбәсеннән күренеш. ]]
Руби (Висконсин)
Руби  — Америка Кушма Штатларының Висконсин штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(8813) Leviathan
(8813) Leviathan — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Балыклар (Бафра)
Балыклар (Balıklar) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Самсун иле Бафра илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Тиль (Мёрт һәм Мозель)
Тиль (Thil) — Франциянең Мёрт һәм Мозель департаментына караган коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 3,32 км².
Сан-Дезидериу
Сан-Дезидериу — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Баия штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Зубцово (Киров өлкәсе)
Зубцово (Зубцово) — Киров өлкәсенең Санчурск районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
Перак
Перак — Франциянең Ло департаментында урнашкан коммуна.
Собно
Собно — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Асагра
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Боциркань
Боциркань — Румыниянең Арджеш жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Мольча (посёлок)
Мольча  (Мольча ) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Светлагорский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Арья Самадж
Арья Самадж (Санскрит телендә: आर्य समाज, ārya samāja; "Асыл затлар җәмгыяте") монотеистик Һиндле Һинду реформа хәрәкәте, ул Ведаларның төшми торган абруенда нигезләнгән ышануга нигезләнгән дәрәҗәләрне һәм практикаларны тәэмин итә. Самадж санньяси (аскет) Даянанд Сарасвати тарафыннан 1875 елның 10 апрелендә нигезләнгән булган. Арья Самаджта әгъзалары бер Илаһка ышаналар һәм потларга табынмыйлар. Арья Самаджта Һинд диненә прозелитизация бар.
Нигезләве
Арья Самадж Бомбейда 1875 елның 10 апрелендә Даянанда Сарасвати (Катһиавар, Гөҗаратта “Мул Шанкар” буларак туган, Аҗмерда 1883 елда үлгән) тарафыннан нигезләнгән булган. Самаджның альтернатив нигезләү датасы булып 1877 елның 24 июне тора, чөнки Лахорда Самадж Пәнҗабта нигезләнгән төбәк хәрәкәте халәтеннән чыга башлаган.
Һиндстанда Арья Самадж
Арья Самадж мәктәпләре һәм гыйбадәтханәләре Һиндстанның барлык төп шәһәрләрендә һәм шулай ук авыл даирәләрендә (аеруча Төньяк төбәктә) бар. Кайберәүләрендә өйләнү алып барырга авторизациясе бар. Самадж Даянанд Англо Ведик (DAV) мәктәпләр белән ассоциацияләнгән, аларның саны ике йөз. Һиндстанда Самаджның сигез миллион тарафдары бар. Элеккеге Һиндстан премьер-министры Чаран Сингһ яшь вакытында Уттар-Прадешта Газиабадта Арья Самадж әгъзасы булган. Арья Самадж тармагы Одиша штатында Ангул районында 2015 елда нигезләнгән булган.
Дөнья тирәли Арья Самадж
Арья Самадж Гайана, Суринам, Тринидад һәм Тобаго, Фиджи һәм Австралияне кертеп илләрдә актив, Көньяк Африкада, Кениядә, Маврикийдә һәм Һинду диаспорасы булган башка илләрдә бар. Кениядә Арья Самаджның Найробида һәм илнең башка шәһәрләрендә мәктпләре бар. Канадага һәм Америка Кушма Штатларына Көньяк Азиядән, Көнчыгыш Африкадан һәм Кариб илләрендә үз җәмәгатьләрендә Арья Самадж гыйбадәтханәләрен нигезләгәннәр. Америка Кушма Штатларының төп метрополия даирәләрендә Арья Самадж бүлекләре бар.
Оне-су-Креси
Оне-су-Креси — Франциянең Эр һәм Луар департаментында урнашкан коммуна.
Мурсия
Мурсия (Murcia) — Испаниянең Мурсия автономияле төбәгендә урнашкан шәһәр.
Цюцково
Цюцково — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(16298) 6529 P-L
Тарихы
1960 елның 24 сентябрендә К. Й. ван Хаутен, И. ван Хаутен-Груневельд, Том Герельс тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «6529 P-L» саналган.
Даренка
Даренка — Россия территориясеннән ага торган елга. Калуга өлкәсе, Смоленск өлкәсе, Мәскәү өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Демина елгасының сул ярыннан 50 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 16 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Ука су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Угра елгасы, инештән тамагына чаклы. Кече елга бассейны — Мокша елгасы кушылган урындан алып Ука кушылдыктары бассейны, елга бассейны — Ука.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Цайц
Цайц (Zeitz) — Алманиянең Саксония-Анхальт җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Александр Беспалов
Александр Беспалов (Александр Геннадьевич Беспалов,, — , ) — Россия шоссе велоузышчысы, ике мәртәбә Россия чемпионы (2004, 2006), дөнья чемпионатларының көмеш (2002) һәм бронза (2003) мидәлләре иясе.
Стара Добжиця
Стара Добжиця — Польшаның Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Мевлана (Синҗан)
Мевлана (Mevlana) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Анкара иле Синҗан илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Ягельниця (Түбән Силезия воеводалыгы)
Ягельниця  — Польшаның Түбән Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Сандовалина
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
(8814) Rosseven
(8814) Rosseven — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1983 елның 1 декабрендә Эдвард Боуэлл тарафыннан Андерсон-Меса обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1983 XG» саналган.
Солёная (Мокрый Карамык кушылдыгы)
Солёная  — Россия территориясеннән ага торган елга. Ставрополь крае биләмәләрендә ага. Елга Мокрый Карамык елгасының сул ярына тамагыннан 123 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 17 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Көнбатыш Каспий су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Кума елгасы Отказненск сусаклагычынан Зеленокумс каласына кадәр. Кече елга бассейны — Өстәмә бассейны юк, елга бассейны — Терек, Тын һәм Идел елгалары арасындагы районнар.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Монголиядә ислам
Монголиядә ислам (Монгол дахь Ислам) — Монголия территориясендә ислам дине. Рәсми мәгълүматлар буенча, Монголия халкының (3 млн 278 мең кеше) 5,00 % ы (150 мең кеше) — Ислам дине тарафдары (2020). Мөселманнарның күп өлеше Монголиянең төньяк өлешендә яши.
Тарих
Ислам хәзерге Монголия җирендә 1222 елдан билгеле булган, дип исәпләнә. 1253—1255 елларда француз короле (1226—1270) фәрманы белән монголларга сәяхәт иткән фламанд францискан монахы  монголларның башкаласы Каракорымның күп милләтле, күп динле шәһәр булуын, анда христианнар, мөселманнар, буддачылар аралаш яшәвен, мәҗүси һәм Будда гыйбадәтханәләреннән тыш, ике мәчет һәм бер христиан (несториан) чиркәвен күрүен язып калдырган.
Монголлар Чыңгызхан Әфганстанны яулап алганда беренче тапкыр Ислам белән таныша. 1222 елда Монголиягә кайтып барганда Чыңгызхан гаскәре белән Мавараэннәһердә Бохарага кереп чыга.
Чыңгызхан оныгы Бәркә (1209—1266) хәрәзмле Сәйфетдин дәрвиш йогынтысында ислам кабул итә. Ул монгол хакимнәреннән беренчеләрдән булып Ислам кабул иткән кеше. Алтын Урда ислам динен рәсми рәвештә Бәркә заманында (1257—1266) кабул итә. Бу хәлне Мисыр тарихчысы ән-Нүвәйри XIV гасыр башында иҗат иткән энциклопедик хезмәтендә болай тасвирлый: «Чыңгызхан нәселеннән чыгучылар арасында ул (Бәркә) беренче булып ислам динен кабул итте: аңа кадәр мөселман булып китүчене безгә берәүнең дә әйткәне булмады. Ул мөселманга әйләнгәч, халкының күпчелек өлеше дә исламга күчте». Башка монгол ханнары Исламны мөселман булган хатыннары йогынтысында кабул иткән. 1330 елга Монгол империясенең 3 төп ханлыгы (Җүчи Олысы, Чагатай олысы, Хулагу нигез салган олыс) мөселман төбәгенә әйләнгән.
Мөселман казакълар
Казакълар Җунгариягә һәм Алтай төбәгенә XIX гасыр ахырында күченеп килгән. Күченүнең төп сәбәбе — Россия империясенең киңәюе һәм казакъларга басым көчәю була. 1917 елгы рус инкыйлабыннан һәм Кытайда коммунизм күтәрелүеннән соң аймакта казакъларның саны шактый арткан.
Баян-Өлгий аймагы үзәге Өлгий (Өлкә) шәһәре 1911 елда хәзерге Монголиягә нигез салынуга кадәр үк этник казакълар авылы булган. 1930-елларда Монголиядә дини чистартулар вакытында авылның мәчете җимерелгән, мәчет имамы җәзага тартылган. Монголия хакимияте баштарак аймакта казакъ теле һәм мәдәниятен юкка чыгарырга омтылып карый. 1939 елда Баян-Өлгий аймагы булдырыла.
1991 елда Монголиядә демократик инкыйлабтан һәм Советлар Берлеге таркалганнан соң, аймак халкының 25 % ы күптән түгел бәйсезлеккә ирешкән Казакъстанга күчкән, күпләре соңрак әйләнеп кайткан. Монголия Халык Республикасы гражданлыгыннан Казакъстан ватандашлыгына 14 237 чыккан.
Җирле казакълар мәдәниятенә Ислам традицияләренең көчле йогынтысы булган. Баян-Өлгий аймагы үзәге Өлгий (Өлкә) шәһәрендә 5 мәчет бар. Алар барысы да соңгы 25 ел эчендә төзелгән. Намазга чакыруны бөтен шәһәр буенча көнгә берничә тапкыр ишетергә була.
Монголиянең ислам үзәге Өлгий (Өлкә) шәһәренең үзәк мәчетендә урнашкан. Шунда ук мәдрәсә урнашкан.
Үзәк мәчет
Өлгий (Өлкә) шәһәрендә төп мәчет 1990 еллар башында төзелгән. Әлеге мәчет урынында булган иске мәчет 1930 елларда Сталин заманында динне чистарту вакытында җимертелә һәм җирле имамнар үтерелә. Мәчет һәм аның зәңгәр гөмбәзе белән үзенчәлекле манаралары шәһәргә Урта Азия шәһәре кыяфәтен бирә.
Казанова дел Морбазко (Кремона)
Казанова дел Морбазко — Италиянең Ломбардия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казанова дел Морбазко Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Хотень
Хотень — Румыниянең Марамуреш жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Юрий Беспалов
Юри Беспалов (Юрий Александрович Беспалов,, — , ) — СССР һәм РФ дәүләт хуҗалык эшлеклесе, СССР химия сәнәгате министры (1986-1989), РФ сәнәгать министры (1996-1997), «Роснефть» ширкәте прехиденты (1997-1998).
Мормаль
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Периньяк (Ло)
Периньяк — Франциянең Ло департаментында урнашкан коммуна.
Сьюард (Канзас)
Сьюард  — Америка Кушма Штатларының Канзас штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Сьюард шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Якутлар
Якутлар яки Сахалар (үзисем саха́; сахалар) – төрки халык, Якутиянең төп халкы. Бик күп монголизмнар (сүзләрнең якынча 30% монгол чыгышлы), шулай ук сүзләрнең якынча 10% билгесез чыгышлы, соңрак русизмнар кушыла.
2002 елгы Россиядәге халык исәбен алу буенча Россия территориясендә 2002 елда 443,9 мең якут яшәгән, төп өлеше Якутиядә. Шулай ук Иркутск, Магадан өлкәләрендә, Хабарау һәм Красноярск крайларында яшәүләре мәгълүм. Якутлар Якутия халкының якынча 45%ын тәшкил итәләр.
Пальма-де-Мальорка
Пальма-де-Мальорка (Palma de Mallorca) — Испаниянең Балеар утраулары автономияле төбәгендә урнашкан шәһәр.
Кече Струговая
Кече Струговая — Россия территориясеннән ага торган елга. Киров өлкәсе, Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Струговая елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 11 км.
Балыклы (Гөрдес)
Балыклы (Balıklı) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Маниса иле Гөрдес илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Пальма-де-Мальорка
Тарих
БЭК 2 нче гасырда нигезләнә.
Кече Струговая
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Нократ, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Мария Чеботарь
Мария Чеботарь, русча язылышы Чеботари (рум. Maria Cebotari ; 10 февраль 1910 ел — 9 июнь 1949 ел — молдован чыгышлы Австрия җырчысы (сопрано).
Оне-суз-Оно
Оне-суз-Оно — Франциянең Эр һәм Луар департаментында урнашкан коммуна.
Мария Чеботарь
Биографиясе
1929 елдан Берлинда укый. 1931 елда Дрезденда ("Богема"да Мими партиясе) һәм Зальцбург фестивалендә Глюкның «Орфей һәм Эвридика»сында беренче тапкыр чыгыш ясый.
1943 елга кадәр Берлинда һәм Дрезденда чыгыш ясый, үзенең вакытсыз вафатына кадәр Вена опера ансамблендә уйный. 1948 елда сугыштан соңгы Ковент-Гарденда (Лондон) үткән Вена операсының беренче гастролендә катнаша. Җырчы Лиза делла Каза карьерасына булышлык итә.
Җырчының соңгы роле 1949 елның 31 мартындагы «Ярлы студент» опереттасында Лаура була. Шул ук елның 9 июнендә үлеп китә (бавырга күчкән ашказаны асты бизе яман шеше).
Чеботарь Марияның икенче ире — Австрия тавышсыз киносы һәм театры актеры Густав Диссль (1899-1948) — хатынының вафатына кадәр бер ел элек мәрхүм була, аларның уллары Франц белән Петерны британия пианисты Клиффорд Керзон һәм аның хатыны, клавесинистка Люсиль Уоллес уллыкка алалар.
Венада Деблинг зыяратында җирләнгән.
Иҗаты
Чеботарь Мария зур репертуарга ия була, Вольфганг Амадей Моцарт (Графиня һәм Сюзанна "Фигаро туе"нда, "Дон Жуан"да Церлина һәм Донна Анна, «Сералдә урлау»да Констанца) һәм Рихард Штраусның (Дафна исемле операсында Дафна, Софи — "Кавалере роза"да), шулай ук Джузеппе Верди (Виолетта -«Травиата») һәм Джакомо Пуччини (Чио-Чио-Сан — «Мадам Баттерфляй»да) аерым бер уңышка ирешә. Үлер алдыннан драматик партияларга да («Турандот», «Саломея») мөрәҗәгать итә башлый. Гастрольләргә еш чыга. Заман операларының премьераларында катнаша (шул исәптән, Р. Штраусның "Телсез хатын"ында Аминта ролен беренче башкаручы була). Бруно Вальтер, Карл Бем, Клеменс Краус ише күренекле дирижерлар белән хезмәттәшлек итә. Шулай ук берничә фильмда, шул исәптән, 1941 елда Одессаның румын гаскәрләре тарафыннан «азат ителүе» турында «Одесса ут кыршавында» дигән румын-итальян пропаганда тасмасында төшә.
Сандоландия
Сандоландия — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Токантис штатына карый.
Асуэло
Асуэло — Испаниянең Наварра провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Магнитски
Магнитский (Магнитский) — Чиләбе өлкәсенең Чаткы районы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (44%), татарлар (40%), башкортлар (16%).
(16299) 6566 P-L
(16299) 6566 P-L — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1960 елның 24 сентябрендә К. Й. ван Хаутен, И. ван Хаутен-Груневельд, Том Герельс тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «6566 P-L» саналган.
Биг-Пайн (Калифорния)
Биг-Пайн  — Америка Кушма Штатларының Калифорния штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Биг-Пайн халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(8815) Deanregas
(8815) Deanregas — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1984 елның 23 февралендә Анри Дебеонь тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1984 DR» саналган.
Цемник
Цемник (Zemnick) — Алманиянең Саксония-Анхальт җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Соболе (Вармия-Мазурия воеводалыгы)
Соболе  — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Төрнәс
Төрнәс — Татарстан Республикасының Норлат районындагы авыл.
Анисия Беспалова
Анисия Беспалова (Анисия Фёдоровна Беспалова,, — , ) — СССР фирка-дәүләт эшлеклесе, Мари-Төрек район хезмәт ияләре депутатлары шурасы рәисе (1959-1960), МАССР социаль тәэминат министры (1960-1976).
Төрнәс
Почта индексы — 423023.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.6 °C.
Азадкәнд (Ордубад)
Азадкәнд  (Azadkənd ) — Әзербайҗанның Нахчыван Автоном Республикасы Ордубад районына караган авыл.
Томблен
Томблен (CUN) (Tomblaine) — Франциянең Мёрт һәм Мозель департаментына караган коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 5,55 км².
Ягельно (Түбән Силезия воеводалыгы)
Ягельно  — Польшаның Түбән Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Стара Домброва (Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы)
Стара Домброва  — Польшаның Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Мохав
Мохав (Мохаў ) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Лоевский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Ртищево
Ртишчево (Ыртыйш, Ртишчево) — Россия Федерациясенең Сарытау өлкәсендә урнашкан шәһәр, Ртишчево районының административ үзәге.
Халык саны — кеше.
Җәгъpафия
Ртишчево Идел буе калкулыгының көнбатыш читендә, Сарытаудан 214 км төньяк-көнбатыштарак урнашкан. Сарытау — Тамбу һәм Πинзə — Поворино тимер юлларның чатында Көньяк-Көнбатыш тимер юлының эре тимер юл төене.
Тарих
1666 елда Покровское авылы буларак телгә алынган. 18 гасыр яртысыннан Ртишчево (алпавыт исеме буенча) исемен йөртә.
1871 елда биредә Тамбу—Сарытау тимер юлының стаʜсaсе ачыла.
Шәһәр cтaтысын 1920 елдан башлап йөртә.
1954—1957 елларда Балашау өлкәсе cастaфында булган.
Халык
Милләтләр (2010): урыслар (97,1%).
Яңа суфичылык
Яңа суфичылык, неосуфизм, шулай ук көнбатыш суфичылыгы яки универсаль суфичылык (Universal Sufism) — Көнбатыштагы дини юнәлеш. Аның тарафдарлары үзләрен суфилар дип саный, әмма чынлыкта, алар исламга караганда, Көнбатыш белән күбрәк бәйләнештә.
Тарих
1910 елда Һиндстаннан АКШка күчеп килгән хәзрәт (1882—1927) яңа суфичылыкның беренче укытучысы була. АКШта Һинд дине музыкасы буенча лекцияләр бирә, Аурупага күчкәч, универсаль суфичылыкның рухи укытучысына әйләнә, «The Sufi» («Суфый», 1915) журналына, суфичылык орденына (1916) һәм суфичылык хәрәкәтенә (1923) нигез сала. Инайәт Хан сүзләренчә, «Суфичылык — ул Ислам рухы, шулай ук барлык дин һәм фәлсәфәләрнең чиста асылы».
Яңа суфичылыкның икенче мөһим юнәлешенә нигез салучы — (1924—1996). Инайәт Ханнан аермалы буларак, ул зур төркем тарафдарлары белән җитәкчелек итәргә алынмый, нигездә, аларны үзенең китаплары ярдәмендә формалаштыра. Китаплары Шаһ үлеменә кадәр 12 телгә тәрҗемә ителә һәм 15 миллион данә тираж белән сатыла. Ләкин «суфичылык хакыйкатенең һәр диннең йөрәгендә ятучы нигез булуы»н аңлатуда Идрис Шаһ белән Инайәт Хан бердәм фикердә була.
Ислам белеме кысаларында XVIII—XIX гасыр суфичылык орденнарының Көнбатыш белән бәйле булмаган билгеле бер төркеме дә яңа суфичылык дип аталырга мөмкин. Тикшеренүчеләр шулай ук чиста ислам суфичылыгы белән Көнбатыш суфичылыгы арасында ятучы арадаш яңа суфичылык төркемен дә аерып күрсәтә.
Дин тоту
Хәрәкәтне рухи укытучы — пир җитәкли. Универсаль суфичылык пирлары Инайәт Хан гаиләсеннән килеп чыга. Иман символы — йолдыз һәм ай белән канатлы йөрәк. Хәзер дөньяда универсаль суфичылыкның 4 гыйбадәтханәсе бар: (Нидерланд), Нью-Йорк штатында, Вашингтон штатында (АКШ) һәм Кейптаунда (КАҖ).
Универсаль суфичылыкны тотарга теләгән кешеләр, диннәренә бәйсез рәвештә, кабул ителә һәм мөрид (укытучы шәкерте) җитәкчелегендә рухи багышлау узарга тиеш. Үтәлергә тиешле төп дини эшләр — гыйбадәт кылу (иртәнге, көндезге, кичке, махсус), гомуми гыйбадәт (төрле диннәрнең изге китапларыннан өзекләр уку), зикер, вазифа (Ходай исемнәрен кабатлау), муракаб (медитация), гомуми дөнья биюләре, дөнья турында догалар, рязат (сулыш алу күнегүләре), ураза һәм башкалар.
Тышкы сылтамалар
Көнбатыш суфичылыгы орденнарының веб-битләре:
Сан-Домингус (Баия)
Сан-Домингус  — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Баия штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Михаил Бесчастных
Михаил Бесчастных (Михаил Евгеньевич Бесчастных,, — , ) — Россия һөнәри футболчысы (сакчы).
Рубикон (Висконсин)
Рубикон  — Америка Кушма Штатларының Висконсин штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Перн
Перн — Франциянең Па-де-Кале департаментында урнашкан коммуна.
Боцирлеу
Боцирлеу — Румыниянең Вранча жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Мевлана (Йылдырым)
Мевлана (Mevlana) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Бурса иле Йылдырым илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Оно
Оно — Франциянең Эр һәм Луар департаментында урнашкан коммуна.
HD176519
HD176519 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Балыклы (Сүрмене)
Балыклы (Balıklı) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Трабзон иле Сүрмене илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Атес
Атес — Испаниянең Наварра провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Казанова ди Дезтра (Павия)
Казанова ди Дезтра — Италиянең Ломбардия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казанова ди Дезтра Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Зуевская
Зуевская (Зуевская) — Киров өлкәсенең Киров шәһәрендә урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
Цяхцин-Новий
Цяхцин-Новий — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(16300) 6569 P-L
(16300) 6569 P-L — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Ценс
Ценс (Zens) — Алманиянең Саксония-Анхальт җирендә урнашкан коммуна.
(16300) 6569 P-L
Тарихы
1960 елның 24 сентябрендә К. Й. ван Хаутен, И. ван Хаутен-Груневельд, Том Герельс тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «6569 P-L» саналган.
Ценс
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Соколи (Голдапский повяты)
Соколи  — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Мария фон Эбнер-Эшенбах
Баронесса Мария фон Эбнер-Эшенбах (анда.  Marie Freifrau von Ebner Eschenbach ; кыз фамилиясе Дубская; 13 сентябрь 1830 ел — 12 март 1916 ел) — Австрия язучысы, драматург, аңа XIX гасырда язган психологик романнары һәм повестьлары зур популярлык китергән. Иң танылган эше— "Мирское дитя" (1887) романы. Шулай ук үз цитаталары белән билгеле.
Соколи (Голдапский повяты)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Мария фон Эбнер-Эшенбах
Биографиясе
Мария фон Эбер-Эшенбахны кызында немец мәдәниятенә сөю тәрбияләгән үги әнисе карап үстергән. Бу сөю Марияның киләчәк язмышын хәл иткән. Күп милләтле Моравиядәге атасының авылдагы йортында һәм Венада үскәндә ук ул Моравия крестьяннарының һәм Австрия аристократларының тормыш ын күзәтүе аркасында үз әсәрләрендә аларны бик якты чагылдырган.
18 яшендә ул хәрби инженер булып эшләгән барон Э-гә кияүгә чыккан. Венадагы Бург-театрының йогынтысы астында ул үзенең язучылык көчен драматургияда сынап караган, тик аның Карлсруэда куелган "Maria Stuart in Schottland" (1860) трагедиясе зур уңышка ирешмәгән; аның эзеннән "Marie Roland" (1867), "Doctor Ritter" (1872) һәм "Männertreue" (1874) комедиясе басылып чыккан.
"Erzählungen" (1875) пьесасы язучының сәләтен нык ачкан, шулай ук "Dorf - und Schlossgeschichten" (1883) пьесасы да хаклы рәвештә Марияны немец язучы хатын-кызлары арасында аны беренче урынга чыгарган. Тумышы һәм тормышка карашы белән чын аксөяк хатын-кыз язучысының әсәрләренә тормышны гадел сурәтләү белән беррәттән нечкә юмор да хас. .
Китерелгән әсәрләрдән тыш, "Gesammelte Schriften" (1892 г., 6. к.) Э.җыентыгына "Aphorismen" (1880), "Parabeln, Märchen und Gedichte" (1892), "Dorfund Schlossgeschichten" (1888) яңа сериясе, "Das Gemeindekind" (1888) һәм "Unsühnbar" (1890) повестьләре кергән. Басма тулы түгел: аңа "Ein kleiner Roman" (1889) һәм күп кенә соңгы чорда язган хикәяләре керми калган. ЭСБЕ нигезендә, иң яхшы хикәяләре : "Jakob Szela", "Die Unverstandene auf dem Dorfe", "Er lässt die Hand küssen", "Lotti, die Uhrmacherin", "Nach dem Tode", "Wieder die Alte", "Die Freiherrn von Gemperlein", "Oversberg", "Die Kapitalistinnen", "Zwei Komtessen", "Glaubenslos", "Rittmeister Brand", "Bertram Vogelweid".
Аз-маз аның тормышта күзәтүләр даирәсе киңәйгән, ул шулай ук буржуазия белән танышкан һәм аларны әсәрләрендә сурәтләгән; шулай ук ялчыларның да төрле типтагы киң галереясы язучының иҗатында зур урын биләгән. Эбер-Эшенбахның төп өстенлеге — хикәя осталыгы; хикәянең хәрәкәте— аның төп максаты; аерым характерлар, уратып алган мөхит, характерларның күңел хәле хикәяне язуда аңа хезмәт итә.
Рус телендә беренчеләрдән булып Эбер-Эшенбах түбәндәге әсәрләре басылган: «Питомец общины» («Вестник иностранной литературы», 1892); «Примерный ученик» («Кн. Нивы», 1899, № 5); «Ученик первого разряда» («Русская мысль», 1900, № 10); «С отличием» («Русский вест.». 1901, № 9); «Мирское дитя» (1897); «Клятва» («Живоп. обоз.», 1898, № 3); «Сжечь не распечатывая»; «Старая собака»; «Первенец» («Русский вестник», 1901, №№ 11-12).
Лас-Пальмас
Лас-Пальмас (Las Palmas de Gran Canaria) — Испаниянең Канар утраулары автономияле төбәгендә урнашкан шәһәр.
Тарих
1478 дә нигезләнә.
Хотерань (Мехединць)
Хотерань — Румыниянең Мехединць жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сан-Домингус (Гояс)
Сан-Домингус  — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Гояс штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
(8816) Гамов
(8816) Гамов — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1984 елның 17 декабрендә Карачкина Л. Г. тарафыннан Кырым обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1984 YN1» саналган.
Мошны
Мошны (Мошны ) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Акцябрский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Каһвә агачы
Каһвә агачы (Coffea) - мәңгеяшел үсемлекләр ыругы. Күбесенчә зур булмаган, озынлыгы буенча 4 метрга кадәр агачлар. Агачлардан каһвә бөртекләре үсәләр.