cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Гушчыцы
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Становице (Любуш воеводалыгы)
Становице  — Польшаның Любуш воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Сентервилл (Миссисипи)
Сентервилл  — Америка Кушма Штатларының Миссисипи штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Пыреги
Пыреги (Пыреги) — Киров өлкәсенең Слободской районында урнашкан авыл.
Сентервилл (Миссисипи)
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Церрентин
Церрентин — Алманиянең Мекленбург-Алгы Померания җирендә урнашкан коммуна.
Overlord operatsiäse
Overlord operatsiäse yäki Normandiädä suğış çaraları, Normandiä operatsiäse (inglizçä Operation Overlord) - soyuzdaşlarnıñ (Hitlergä qarşı Bergälek) Normandiägä (Fransa) ğäskärlär töşerü operatsiäse. 1944 yılnıñ 6 iyünendä başlana, 31 avgustta tämamlana. Annan soñ soyuzdaşlar Sena yılğasın ütep, Parij şähären azat itä häm Almaniä çigenä qarata höcüm itärgä däwam itterä.
Overlord operatsiäse İkençe Bötendönya suğışında Awrupada Könbatış yä ikençe frontın aça.
Barış
Tarixta iñ zur desant operatsiäse, çaralarda 3 million keşe qatnaşa, alar La Manş buğazın ütep Angliädän Normandiägä çığa.
Overlord operatsiädä ike çorda tormışqa aşırıla:
Suğış çaraları yäşeren itep planlaştırıla.
Normandigä höcüm paraşüt desantı häm planerlar töşerü belän başlana, 6 iyündä diñgez desantı töşerü başlana.
Näticä
Normandiä öçen suğış 2 artıq ay däwamında suzıla, häm Parij şähären azat itü häm avgustta Felez qazanın beterü tämamlana.
Сентервилл (Миссисипи)
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Пыреги
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
Кисы (елга)
Кисы (Кисинка) — Кече Сөлчә (Олы Чирмешән бас.) кушылдыгы. Татарстанның Яңа Чишмә районы биләмәләрендә ага. Елга озынлыгы 11 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Түбән Идел бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Асбассейн юк, елга бассейны — Куйбышев сусаклагычыннан алып Каспийга койганчыга кадәр Идел елгасы.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Татар Интернеты
Татар Интернеты яки Татнет — татар телендә булган веб-сайтлардан торган Интернет челтәренең бер өлеше. Сайтта башка телләр булса да, татар теле урын алса, ул татар Интернетына керә.
Татарлар турында, Татарстан турында һәм башка татарлар белән бәйле булган русча ясалган сайтлар татар Интернетына керәме? Моның турында төрле уйланулар бар — берәүләр Рунетка гына керә дип уйлыйлар, татар Интернеты — татарча ясалган сайтларны гына туплый диләр. Башкалары татарлар турындагы бөтен сайтлар татар Интернетына керергә тиеш дип уйлыйлар.
Татнет йолдызлары
Татмедиа ширкәте үткәргән «Татнет йолдызлары» интернет-проектлар конкурсы Татарстан Республикасының дәүләт телләрендә (татар һәм/яисә рус телендә) ясалган һәм Татарстан Республикасы һәм/яисә татар халкы турында мәгълүмат бирүче әһәмияткә ия Татарстан массакүләм мәгълүмат чараларының веб-сәхифәләрен үстерү максатыннан ел саен үткәрелеп килә.
Брикне
Брикне (Briquenay) — Франциянең Арденны департаментына караган коммуна, Бюзанси кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 14.5 км².
HD32239
HD32239 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Бера (коммуна)
Бера — Франциянең Югары Гаронна департаментында урнашкан коммуна.
HD32239
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Чәртәяз
Чәртәяз (Çərtəyəz ) — Әзербайҗанның Күрдәмир районына караган авыл.
Вальгризанш
Вальгризанш — Италиянең Валле-д’Аоста төбәгендә урнашкан коммуна. провинциясе составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
(1241) Дайсона
(1241) Дайсона  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1932 елның 4 мартында Гарри Вуд тарафыннан Йоханнесбург обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1932 EB1» саналган.
Кампанья (Пяченца)
Кампанья — Италиянең Эмилия-Романья төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Кампанья Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Бруднувек
Бруднувек — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Дедеосман (Ейьюбие)
Дедеосман (Dedeosman) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Шанлыурфа иле Ейьюбие илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Сулин (Великопольское воеводалыгы)
Сулин  — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Гялуци
Гялуци (Гялуці ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Ивевский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Аркыт
Аркыт (Аркыт) — Алтай Республикасының Кош-Агач районында урнашкан авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Кыш озын һәм суык. Җәй кыска һәм кызу була. Июль һәм август айларында еш яшен яшнәүләр күзәтелә.
Халык
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: алтайлар (84%), руслар (10%), казакълар (6%).
Градишке Лазе
Градишке Лазе — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кышла (Чайҗума)
Кышла (Kışla) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Зонгулдак иле Чайҗума илчесенә караган бер авыл (köy).
(20873) Эванфранк
(20873) Эванфранк — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
2000 елның 2 ноябрендә LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «2000 VH49» саналган.
Фронтенак (Миссури)
Фронтенак  — Америка Кушма Штатларының Миссури штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Фронтенак шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Думбревица (Арад)
Думбревица — Румыниянең Арад жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
NGC 1858
NGC 1858 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Серме (Кестел)
Серме (Serme) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Бурса иле Кестел илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Станск
Станск — Польшаның Любуш воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Хмели (Вильва кушылдыгы)
Хмели — Россия территориясеннән ага торган елга. Пермь крае, Свердловск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Вильва елгасының уң ярыннан 159 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 11 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Чусовая, Кын авылы янындагы су үлсәү посынан тамагына чаклы. Кече елга бассейны — Чулман кушылдыклары бассейннары, Агыйдел кушылганга чаклы, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Дафна (кратер)
Дафна — Венера планетасының -41.3°N, -280.4°W координаталары буенча урнашкан, диаметры якынча 15,5 километр озынлыкта булган кратеры.
Исеме
Дафна кратеры грек хатын-кыз исеме хөрмәтенә аталган.
2011 ел әдәбиятта
2011 ел әдәбият тарихына яңа китаплар, вафат булган язучылар һәм халыкара бүләкләр белән кереп калачак.
Право-Бырдо
Право-Бырдо — Болгариянең Благоевград өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Томас Транстремер
Төп белгечлеге буенча — психолог. Төрмәдә утыручылар һәм авыр җәрәхәтләр алган кешеләр белән эшләгән.
Гомерен Вестерос шәһәрендә кичерә. Аннары хатыны белән Стокһольмга күчә.
2011 елда Әдәбият өлкәсендә Нобель премиясенә лаек була. Аны ул «үз шигырьләрендә бай эчтәлекле, җиңел аңлаешлы образлар белән чынбарлыкка яңа караш тудыру» өчен ала.
Иҗат
Әдип – 12 шигырь һәм проза җыентыклары авторы.
Китаплары:
Калинина (елга)
Калинина  — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елга КАР/ОБЬ/1451    кушыла. Елга озынлыгы 13 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об елгасы Вах елгасы кушылган урынган Нефтеюганск каласына кадәр . Кече елга бассейны — Вах, елга бассейны — (Югары) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Пуи-сюр-Мез
Пуи-сюр-Мез — Франциянең Мёз департаментында урнашкан коммуна.
Цеттемин
Цеттемин — Алманиянең Мекленбург-Алгы Померания җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гитера-ле-Бен
Гитера-ле-Бен (Guitera-les-Bains) — Франциянең Көньяк Корсика департаментына караган коммуна, Тараво-Орнано кантонына карый.
Бесьер
Бесьер — Франциянең Югары Гаронна департаментында урнашкан коммуна.
Вальпеллин
Вальпеллин — Италиянең Валле-д’Аоста төбәгендә урнашкан коммуна. провинциясе составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Чокыр Придорожный
Чокыр Придорожный — Россия территориясеннән ага торган елга. Воронеж өлкәсе, Ростов өлкәсе, Белгород өлкәсе, Волгоград өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Богучарка елгасының кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 21 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Тын бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Тын елгасына Хопра кушылганчы булган Тын кушылдыклары бассейны, елга бассейны — Тын (бассейнның Россия өлеше).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Силвер-Крик (Миссисипи)
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Биг-Скай (Монтана)
Географиясе
Биг-Скай халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(20874) МакГрегор
Тарихы
2000 елның 2 ноябрендә LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «2000 VL49» саналган.
Кампанья дел Мильио (Бреша)
Кампанья дел Мильио — Италиянең Ломбардия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Кампанья дел Мильио Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Бюзанси (Арденны)
Бюзанси (Buzancy) — Франциянең Арденны департаментына караган коммуна, Бюзанси кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 22.67 км².
Савыргач
Савыргач (Саургачи) — Омск өлкәсенең Ишемтамак районында урнашкан торак пункт.
Тарих
Октябрь инкыйлабына кадәр Тубыл губернасының Тубыл өязенә караган.
Халык
Милләтләр (2010): татарлар — 96,7%, руслар — 3,3%.
Сулислав (Великопольское воеводалыгы)
Сулислав  — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Бруднув-Перший
Бруднув-Перший — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Килмәк Нурышев
Килмәк Нурышев (XVII гасырның икенче яртысы — XVIII гасыр уртасы)) — Нугай даругасы Юрматы волосте башкорт феодалы, 1735-1740 еллардагы башкорт күтәрелеше җитәкчеләренең берсе. Халык арасында Килмәк батыр һәм мөгалим-абыз сыйфатында танылу ала.
Башкорт күтәрелешләрендә катнашуы
Килмәк Нурышев 1704-1711 еллардагы күтәрелештә катнашучы баш күтәрүчеләрнең илчелеге составында Кырым ханлыгына һәм 1706-1707 елларда Госман империясенә барган.
1734 елда баш күтәрүчеләр, шул вакытта Петербургта булучы старшина һәм мулла Тукчура Алмакова Ырынбур экспедициясе әзерләнүе турында хәбәр алалар. Хат Килмәк Нурышевка юнәлтелгән була. Килмәк Нурышев 1734 елның декабрь аенда Казый мәчетендә бөтен башкорт королтаен оештыручыларның берсе була. Бу корылтайда, патша хөкүмәтенең башкортларның асабалык хокукын, шулай ук дини һ.б. традицияләрен бозу, салым түләүне арттыру, салым җыючы рус чиновникларының салымны үз файдасына куллану һ.б. сәбәпле, күтәрелеш башларга карар кабул ителә. Шулай да төп сәбәп Ырынбур экспедициясе эшчәнлегендә була.
Килмәк Нурышев Нугай даругасы башкортларыннан өч мең кешелек отряд җыя, 1735 елның июнендә отряд ихтилалга күтәрелә. П. И. Рычковның раславы буенча, «...бөтен көч белән Ырынбур (хәзерге Орск шәһәре) каласын төзүгә каршы чыгалар, чөнки аннан башкортларга бернинди азатлык булмаячак». Аңлашылуынча, баш күтәрүчеләрнең төп максаты — Ырынбур экспедициясенең эшчәнлеген туктату була. Экспедиция рәисе И. К. Кириллов ставкасына Килмәк Нурышевтан ике илче килә һәм, башкортлар бөтен көч белән экспедициянең план үтәлешенә комачаулыячакларын хәбәр итеп, бу проектны туктатуны таләп итәләр. Әммә алар икесе дә каты сорау алуга һәм җәзалауга дучар ителәләр, нәтиҗәдә бер илче вафат була. Кириллов өстәмә көчне көтмәскә һәм Ор елгасына юл алырга карар итә. Күтәрелеш җитәкчеләренең нияте буенча, алар зур көч белән Кирилловка һөҗүм ясагач, аның Ор елгасына хәрәкәтен туктатырга тиеш булалар. Әммә башкорт отрядлары бергә тупланып өлгермәү сәбәпле, план гамәлгә ашырылмый.
1736 елның 1 июлендә Җиргән тавы (хәзерге Башкортстан Республикасының Мәләвез районы) янында Килмәк Нурышев үзенең группасы белән Уфадан Ырынбур экспедициясенә кушылу өчен җибәрелгән 5 драгун ротасының хәрәкәтен тукталуга ирешәләр. Шушы ук елның 6 июлендә, Кириллов драгуннар ротасына ярдәмгә көчле команда озата. Килмәк җитәкчелеге астындагы баш күтәрүчеләр, ике фронтка сугыша алмаенча, чигенергә мәҗбүр булалар. Нәтиҗәдә драгуннар ротасы Кирилловның төп көчләренә кушыла.
1737 елның февраль башында Килмәк Нурышев Табын калачыгында кулга алына һәм башта Уфага, аннары Минзәләгә, 1738 елда Санкт-Петербургка озатыла. Киләсе язмышы билгесез.
(3082) Джалиль
(3082) Джалиль  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1972 елның 17 маенда Смирнова Т. М. тарафыннан Кырым обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1972 KE» саналган.
HD322549
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Градишкий Дол
Градишкий Дол — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Дедеөрен (Карачобан)
Дедеөрен (Dedeören) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Эрзурум иле Карачобан илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Станув
Станув — Польшаның Любуш воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Айгөл (кратер)
Айгөл — Венера планетасының -38.2°N, -280.4°W координаталары буенча урнашкан, диаметры якынча 6 километр озынлыкта булган кратеры.
Исеме
Айгөл кратеры калмык хатын-кыз исеме хөрмәтенә аталган.
NGC 1859
NGC 1859 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
(20875) 2000 VU49
(20875) 2000 VU49 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
2000 елның 2 ноябрендә LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «2000 VU49» саналган.
Вальсаваранш
Вальсаваранш — Италиянең Валле-д’Аоста төбәгендә урнашкан коммуна. провинциясе составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Цигендорф
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Бельтир
Бельтир (Бельтир) — Алтай Республикасының Кош-Агач районында урнашкан авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Кыш озын һәм суык. Җәй кыска һәм кызу була. Июль һәм август айларында еш яшен яшнәүләр күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: алтайлар (100%).
Сорвино (Киров өлкәсе)
Сорвино (Сорвино) — Киров өлкәсенең Слободской районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча даими яшәүче халкы юк.
Канж-Гун-Еган
Канж-Гун-Еган — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елга Аган елгасының сул ярына тамагыннан 97 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 25 км.
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Думбревица (Бистрица-Несеуд)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гярбелевичы
Гярбелевичы (Гярбелевічы ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Дварэцкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Кышла (Бартын)
Кышла (Kışla) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Бартын иле Бартын илчесенә караган бер авыл (köy).
Рунет
Руне́т («ru» — Россия, рус теле яйсә домен исеме коды + «net» — челтәр) — Интернет челтәренең бер өлеше. Бер мәгънәле билгеләмәсе юк.
Төрле билгеләмәләр буенча, Рунет — ул:
Рунет үлчәме
Әгәр интернет аудиториясен чагыштырсак, 2009 елда Россиянең өч шәһәрендә 50% кеше интернет белән куллана - алар Мәскәү (көн саен 5 816 000 кеше), Санкт-Петербург (2 244 000) һәм Екатеринбург (657 000). Казанда көн аудиториясе 428 000 кеше
Искәрмәләр
Internet in Russia Runet
Пьеррфитт-сюр-Ер
Пьеррфитт-сюр-Ер — Франциянең Мёз департаментында урнашкан коммуна.
Ләйсән Кәшфи
Ләйсән Кәшфи, Ләйсән Әмир кызы Кәшфиева (1966 елның 8 августы, СССР, РСФСР, БАССР, Тәтешле районы, Югары Кодаш) ― шагыйрә, журналист, филология фәннәре кандидаты (1991), Татарстан Язучылар берлеге әгъзасы (2003 елдан), Саҗидә Сөләйманова (2011), Әнгам Атнабаев исемендәге әдәби премияләр лауреаты.
Тәрҗемәи хәле
1966 елның 8 августында БАССР Тәтешле районының Югары Кодаш авылында укытучылар гаиләсендә туган. Әтисе Әмир, әнисе Земфира Сәгыйть кызы – укытучылар, абыйсы Айдар, сеңлесе Зөһрә. Югары Кодаш урта мәктәбен (1983, бишле билгеләренә), БДУ татар филологиясе бүлеген (1988, кызыл дипломга), Казан дәүләт университетының татар әдәбияты кафедрасы каршында аспирантура тәмамлаган. «Сугыштан соңгы татар сатирик поэзиясе: илленче-сиксәненче еллар» темасына филология фәннәре кандидатлыгына диссертация яклаган (1991, фәнни җитәкчесе профессор Тәлгать Галиуллин).
Әлмәт шәһәрендә «Татнефть» АҖ матбугат үзәгендә – «Хәзинә» газетасында, Әлмәт телевидениесендә эшләгән. «Кызыл каурыйлар» иҗат берләшмәсен җитәкләгән.
2009 елдан Уфада «Кызыл таң» газетасының әдәби бүлегендә эшли башлый.
«Туган Тел» телевидение каналында «Балкыш», «Ихлас» исемле тапшырулар әзерли.
Иҗаты
Мәктәптә уку елларында шигырьләр яза башлый. Шигырьләре «Ялкын», «Пионер» журналларында, «Яшь ленинчы», «Башкортстан пионеры» газеталарында басылган. БДУ филология факультетында уку дәверендә әлеге уку йортының «Акчарлаклар» әдәби иҗат түгәрәгенә йөри, студентларның гыйльми конференцияләрендә даими катнаша, «Кызыл таң» газетасында языша, анда әледән-әле шигырьләрен, әдәби язмаларын бастырып тора.
Кайбер шигырьләре 2002 елда нефть төбәге шагыйрьләре иҗатын эченә алган «Син дә шагыйрь, мин дә шагыйрь» дигән күмәк җыентыкка урнаштырыла.
2003 елда «Рухият» нәшриятында «Авыл кызы» исемле мөстәкыйль шигъри җыентыгы дөнья күрә. 2007 елда Татарстан китап нәшриятында «Бәхеткә юл» шигырь һәм поэмалар җыентыгы басылган.
«Кызыл таң»да эшләгәндә Башкортстандагы татар әдәбиятын өйрәнеп, махсус җыентык чыгара.
Гаиләсе
Ире Нәркис, балалары.
Кампанья Сото (Бреша)
Кампанья Сото — Италиянең Ломбардия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Кампанья Сото Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Бийер (Югары Гаронна)
Бийер — Франциянең Югары Гаронна департаментында урнашкан коммуна.
Фултон
Фултон — Америка Кушма Штатларының Миссури штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Фултон шәһәре елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Градишко
Градишко — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Граначе
Граначе (Granace) — Франциянең Көньяк Корсика департаментына караган коммуна, Сартенес-Валинко кантонына карый.
Раздол (Благоевград өлкәсе)
Раздол  — Болгариянең Благоевград өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Каты җисем химиясе
Каты җисем химиясе — каты фазалы матдәләрнең төрле якларын (кулланылышын, төзелешен, үзлекләрен) өйрәнә торган химия бүлеге. Тикшеренү объекты булып кристаллик, аморф, нәорганик һәм органик матдәләр тора. Каты җисем химиясе каты җисем физикасы, кристаллография, физика һәм химия механикасы, механохимия, радиацион химия белән бәйле, нәорганик, полимер һәм композицион материаллар технологиясенең нигезе булып тора.
Сулковице (Великопольское воеводалыгы)
Сулковице  — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Даниэл Шехтман
Дан Ше́хтман — Исраил галиме, физик, химик. «Квазикристаллар»ны ачу өчен 2011 елның химия өлкәсендә Нобель премиясе лауреаты.
Тел-Әвивтә 1941 елда туа. 1966 елда Технионда бакалавр дәрәҗәсен ала, 1968 елда магистр була, ә 1972 елда PhD дәрәҗәсенә ирешә.
1996 елда Шехтман Исраил фәннәр академиясенә, 2000 елда — АКШның милли техник академиясенә, ә 2004 елда — Европа фәннәр академиясенә әгъза булып сайлана.
1984 елдан бирле Шехтман бишенче тәртиптәге симметрия күчәрле квазикристалларны тикшерә. Аларны ачу өчен 2011 елда ул химия өлкәсендә Нобель премиясенә лаек була.
Бруднув-Пйонти
Бруднув-Пйонти — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(3895) Эрхарт
(3895) Эрхарт  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1987 елның 23 февралендә Кэролин Шумейкер тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1987 DE» саналган.
HD32262
HD32262 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Вальтурнанш
Вальтурнанш — Италиянең Валле-д’Аоста төбәгендә урнашкан коммуна. провинциясе составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Стара Весь (Любуш воеводалыгы)
Стара Весь  — Польшаның Любуш воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Кушкилде
Кишкильдя — Корыюл елгасы кушылдыгы. Башкортстанның Зиянчура районы биләмәләрендә ага. Елга озынлыгы 14 км.
Дедепаша (Пазарҗык )
Дедепаша (Dedepaşa) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Каһраманмараш иле Пазарҗык илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Верпель
Верпель (Verpel) — Франциянең Арденны департаментына караган коммуна, Бюзанси кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 15.25 км².
Атеринки
Атеринки (Атеринки) — Омск өлкәсенең Ишемтамак районында урнашкан торак пункт.
Тарих
Октябрь инкыйлабына кадәр Тубыл губернасының Тара өязенә караган.
Халык
Милләтләр (2010): татарлар — 52,9%, руслар — 47,1%.
Кушкилде
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Җаек бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Асбассейн юк, елга бассейны — Җаек (бассейнның Россия өлеше).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
(20876) 2000 VW49
(20876) 2000 VW49 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
2000 елның 2 ноябрендә LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «2000 VW49» саналган.
Бигфорк (Монтана)
Бигфорк  — Америка Кушма Штатларының Монтана штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Силвер-Сити (Миссисипи)
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Бигфорк (Монтана)
Географиясе
Бигфорк халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Силвер-Сити (Миссисипи)
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Бигфорк (Монтана)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
NGC 1860
NGC 1860 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Ракитна
Ракитна — Болгариянең Благоевград өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Серпилкөй (Чаршибашы)
Серпилкөй (Serpilköy) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Трабзон иле Чаршибашы илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Дабравольшчына
Дабравольшчына (Дабравольшчына ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Гродзенский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Сулув-Мали
Сулув-Мали — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Рәисә (кратер)
Рәисә — Венера планетасының -27.5°N, -280.3°W координаталары буенча урнашкан, диаметры якынча 13,5 километр озынлыкта булган кратеры.
Исеме
Рәисә кратеры рус хатын-кыз исеме хөрмәтенә аталган.
(1205) Эбелла
(1205) Эбелла  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1931 елның 6 октябрендә Карл Райнмут тарафыннан Хайдельберг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1931 TB» саналган.
(20877) 2000 VD50
(20877) 2000 VD50 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
2000 елның 2 ноябрендә LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «2000 VD50» саналган.
Тулма (авыл)
Тулма (Тулма) — Архангельск өлкәсенең Вельск районы составына керүче бистә.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Кыш озын, салкын, ә җәй кыска, гадәттә җылы, яисә салкынча. Кырау җәен дә күзәтелә. Җәй көне циклоннар активлыгы сүлпәнәя, көзен исә киресенчә, үсә, шуңа күрә дә явым-төшем күләме арта. Көз белән яз салкын.
Сәгать поясы
Халыкара стандарт буенча Moscow Time Zone (MSK/MSD) сәгать поясында урнаша. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +4:00 гә тигез.
Халык
2010 елда биредә 8 кеше яшәве билгеле.
2010 елгы җанисәп буенча авылда руслар (97%) яши.
Думбревица (Бихор)
Думбревица — Румыниянең Бихор жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Градишче-при-Войнику
Градишче-при-Войнику — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кампанья Трон (Падова)
Кампанья Трон — Италиянең Венеция төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Кампанья Трон Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Цизендорф
Цизендорф — Алманиянең Мекленбург-Алгы Померания җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Бинос
Бинос — Франциянең Югары Гаронна департаментында урнашкан коммуна.
Чөл Әрәб
Чөл Әрәб (Çöl Ərəb ) — Әзербайҗанның Күрдәмир районына караган авыл.
Гросса
Гросса (Grossa) — Франциянең Көньяк Корсика департаментына караган коммуна, Сартенес-Валинко кантонына карый.
Стара Вода
Стара Вода — Польшаның Любуш воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
NGC 1861
NGC 1861 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Тимерҗан Кәлимуллин
Тимерҗан Кәлимуллин – танылган көрәшче, классик көрәш буенча халыкара дәрәҗәле спорт остасы, Европа чемпионы (1986), Дөнья кубогы иясе (1985), дөнья чемпионатының көмеш призеры (1986).
Тәрҗемәи хәле
Тимерҗан Мидхәт улы Кәлимуллин 1961 елны Омски шәһәрендә туган.
1978, 1979 һәм 1981 елларда яшьләр арасында СССР беренчелегендә җиңүче.
1986 елда Омск физкультура институтын тәмамлый. «Динамо» өлкә советында, өлкә физик культура һәм спорт комитетында инструктор булып эшли.
1990 елларда Омски өлкәсенең грек-рим көрәше федерацисен җитәкли.
2004 елдан – № 19 балалар-яшьләр мәктәбендә тренер булып эшли. Татарча көрәш Федерациясенең президиум әгъзасы.
2016 елның 24 июлендә, 55 яшендә Омскида вафат була.
Бруднув-Старий
Бруднув-Старий — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Беляши
Беляши (Беляши) — Алтай Республикасының Кош-Агач районында урнашкан авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Кыш озын һәм суык. Җәй кыска һәм кызу була. Июль һәм август айларында еш яшен яшнәүләр күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: алтайлар (27%), казакълар (71%).
Дабраволя
Дабраволя (Дабраволя ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Свислацкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Кышлабейи (Гөйнүҗек)
Кышлабейи (Kışlabeyi) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Амасья иле Гөйнүҗек илчесенә караган бер авыл (köy).
Дедепынары (Юрегир)
Дедепынары (Dedepınarı) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Адана иле Юрегир илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Веррей
Веррей — Италиянең Валле-д’Аоста төбәгендә урнашкан коммуна. провинциясе составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Биддл (Монтана)
Биддл  — Америка Кушма Штатларының Монтана штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Биддл халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Цитоплазма
Цитоплазма — лайлалы төссез төре матдә. Плазматик мембрана астында саклана. Анарда бөтен күзәнәк метаболизмы процессы башкарыла. Бөтен башка кушылмалар арасында цитоплазмада матдәләр алмашыну  процессы вакытында барлыкка килгән  таркалмый торган калдыклар һәм запас туклыклы мәтдаләр бар. Цитоплазма һәрватык хәрәкәтләнә һәм бөтен күзәнәктә булган туклыклы матдәләрнең һәм һаваның күчеп йөрүенә ярдәм итә. Гадәттә тере күзәнәк цитоплазмасы янәшә урнашкан башка тере күзәнәкләр цитоплазмасыннан изоляцияләнмәгән була. Цитоплазма төштән башка яши һәм нормаль функцияләр үти алмый.
Чыганаклар
Корчагина В.А. Биология: Үсемлекләр, бактерияләр, гөмбәләр, лишайниклар: Урта мәкт. 6-7 кл. өчен дәреслек / Русча 20 нче басмадан Шәрифуллин Ф.Ә., Абдульманова Е.Г., Әминов Ю.З. тәрҗ.- Казан: Мәгариф, 1993-280 б.: ил.
© Татарчага тәрҗемә. Татарстан китап нәшрияты, 1989
© Шәрифуллин Ф.Ә., Абдульманова Е.Г., Әминов Ю.З. тәрҗемә, 1993, үзгәрешләр белән.
HD32273
HD32273 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Сумин (Великопольское воеводалыгы)
Сумин  — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Кань-Тять-Лама-Таха
Кань-Тять-Лама-Таха — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елга Нишль-Манайн-Майта елгасының уң ярына тамагыннан 21 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 37 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об елгасы Вах елгасы кушылган урынган Нефтеюганск каласына кадәр . Кече елга бассейны — Вах, елга бассейны — (Югары) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Марет (кратер)
Марет — Венера планетасының 33.3°N, -280.2°W координаталары буенча урнашкан, диаметры якынча 11,7 километр озынлыкта булган кратеры.
Исеме
Марет кратеры эстон хатын-кыз исеме хөрмәтенә аталган.
Градища
Градища — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Централия (Миссури)
Централия  — Америка Кушма Штатларының Миссури штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Централия шәһәре  елда нигезләнгән.
Суднишниковы
Суднишниковы (Суднишниковы) — Киров өлкәсенең Слободской районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча даими яшәүче халкы юк.
Во-ан-Дьёле
Во-ан-Дьёле (Vaux-en-Dieulet) — Франциянең Арденны департаментына караган коммуна, Бюзанси кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 11.03 км².
Скуба (Миссисипи)
Скуба  — Америка Кушма Штатларының Миссисипи штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(20878) Uwetreske
(20878) Uwetreske — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Рибник (Болгария)
Рибник  — Болгариянең Благоевград өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Владислав Боуфал
Владислав Боуфал (, —, ) — РИ хәрби эшлеклесе, янарал-майор (1914, үлелменнән соң). 1877-1878 еллардагы рус-төрек сугышы, 1901 елгы Манҗурия явы катнашучысы. Рус-япун сугышы вакытында 34 нче җәяүле гаскәр дивизиясенең 2 нче бригадасы командиры. Беренче бөтендөнья сугышы вакытында 3 нче гренадерлар дивизиясе командиры.
Рибник (Болгария)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Серпметаш (Чалдыран)
Серпметаш (Serpmetaş) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Ван иле Чалдыран илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
(20878) Uwetreske
Тарихы
2000 елның 2 ноябрендә LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «2000 VH50» саналган.
(4415) Эхнатон
(4415) Эхнатон  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1960 елның 24 сентябрендә К. Й. ван Хоутен, И. ван Хаутен-Груневельд,Том Герельс тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «4237 P-L» саналган.
Стара Коперня
Стара Коперня — Польшаның Любуш воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Чокыр Рудаев
Чокыр Рудаев — Россия территориясеннән ага торган елга. Воронеж өлкәсе, Ростов өлкәсе, Белгород өлкәсе, Волгоград өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Богучарка елгасының кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 14 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Тын бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Тын елгасына Хопра кушылганчы булган Тын кушылдыклары бассейны, елга бассейны — Тын (бассейнның Россия өлеше).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
(60) Эхо
(60) Эхо  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1860 елның 14 сентябрендә Джеймс Фергюсон тарафыннан АКШ иске хәрби-диңгез обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «ук әлеге атамасы» саналган.
Бруднув-Третий
Бруднув-Третий — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Сәйфулла Сәйдәшев
Сәйфулла Сәйдәшев — Башкортстанда 1773-1775 еллардагы крәстияннәр сугышында катнашучы, Е. И. Пугачевның полковнигы. Мулла.
Тормыш юлы
Сәйфулла Сәйдәшев чыгышы белән Усы даругасы Гайнә вулысы Тау авыл башкорттарынан, хәзерге Пермь краеның Барды районына керә.
1773 елның ноябрь азагында Әбди Абдуллов отрядына кушыла. 1773 елның 14 декабрендә, Усы даругасының башкорт старшиналары, йөзбашлары һәм гади общинникларны делегациясе составында, Емельян Пугачев җитәкчелегендәге Крәстияннәр сугышында күтәрелеш үзәкләренең берсе булган Чесноковкага килә. 1773 елның кышында Сәйфулла Сәйдәшев Бертага бара, Е. И. Пугачевта хезмәт иткән ике энеләре белән очраша һәм алар белән бергә Төп гаскәрнең башкорт атлыларының (конница) командиры Төпчек Арслановка бара. Төпчек Арсланов аңа указы тапшырды һәм Усы даругасының 200 башкорто белән туган ягында көрәшне дәвам итәргә җибәрә. Сәйфулла Сәйдәшевка һәм аның энеләренә полковник званиесе бирелә.
1773 елның көзендә-кышында Әбди Абдуллов, Батыркай Иткинин һәм Әдел Әминев белән бергә Башкортстанның төньяк-көнбатышында хәрәкәт иткән баш күтәрүчеләрнең җитәкчеләренең берсе була. 1773 елның декабренең икенче яртысыннан Сәйфулла Сәйдәшев, Әбди Абдуллов, Батыркай Иткинин һәм Әдел Әминевнең отрядлары Усы шәһәре янын, Сарапул һәм Каракулино сарай авылларын, Йок казна, Аннинский, Рождественский, Башап, Шәмрмәет һәм башка заводларны басып алалар. 1773 елның декабрь азагында баш күтәрүчеләрнең отрядларын Усы каласы янында туплана. 1774 елның кыш һәм язында Усы, Шәрмәет заводы һәм Йок-Кама заводларында баш күтәрүчеләрнең үзидарә органнарына хәрби ярдәм күрсәтә.
1774 елның мартында Сәйфулла Сәйдәшев, Әдигот Темасов һәм Әдел Әшмәнев җитәкчелегендәге 2 мең кешедән торган җыелма отряд Казан губернасының Бәли авылы янында хөкүмәт гаскәрләренә каршы алышларда катнаша. 1774 елның июнендә Салават Юлаевның отрядлары составында Усы каласын алуда катнаша. 1774 елның җәендә Е. И. Пугачев төп гаскәре составында Воткинск һәм Ижевск заводларын, Мамадышны алуда, Казанны штурмлауда катнаша
Казан янында баш күтәрүчеләрнең гаскәре тар-мар ителгәннән соң Сәйфулла Сәйдәшев Чулман буена кайта. 1774 елның июль—августында Башкортстанның төньяк-көнбатышында башкорт отрядлары белән җитәкчелек итә.
1774 елның октябрь азагында Себер даругасының Кайпан авылы янында Шәрип Киеков отрядлары тарафыннан әсиргә алына. Шул ук елның ноябрендә Казан яшерен комиссиясенә китерелә. Биредә үлем җәзасыннан азат ителә, камчы белән суктырылып, сөрген полкына җибәрелә.
Киләсе язмышы билгесез.
Кампаньяга (Тренто)
Кампаньяга — Италиянең Трентино-Альто-Адиҗе төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
NGC 1862
NGC 1862 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Кампаньяга (Тренто)
Географиясе
Кампаньяга Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
(20879) Chengyuhsuan
(20879) Chengyuhsuan — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
2000 елның 3 ноябрендә LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «2000 VJ55» саналган.
NGC 1862
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Сергей Бочаров
Сергей Бочаров (, —, ) — Советлар Берлеге каһарманы (1945). 1942 елга кадәр Казан авиация заводында эшли. Одер елгасын кичкәндә батырлык күрсәтә.
Блажан
Блажан — Франциянең Югары Гаронна департаментында урнашкан коммуна.
Думбревица (Ботошань)
Думбревица — Румыниянең Ботошань жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кара Су Балкар
КараСу Балкар — Россия территориясеннән ага торган елга. Кабарда-Балкар Республикасы, Төньяк Осетия-Алания Республикасы биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Черек Балкар елгасының сул ярыннан 4,2 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 16 км.