cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Нярымач-Кы
Нярымач-Кы — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Таз елгасының уң ярыннан 404 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 32 км.
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Камйонка (Лукивский повяты)
Камйонка  — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
(6980) Кюсакамото
(6980) Кюсакамото — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Камйонка (Лукивский повяты)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(6980) Кюсакамото
Тарихы
1993 елның 16 сентябрендә К. Эндатэ, К. Ватанабэ тарафыннан Китами обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1993 SV1» саналган.
Көрһасан (Чифтелер)
Көрһасан (Körhasan) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Эскишеһир иле Чифтелер илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Кече Калагаш
Кече Калагаш — Россия территориясеннән ага торган елга. Алтай Республикасы, Алтай крае биләмәләрендә ага. Елга Олы Калагаш елгасының уң ярына тамагыннан 5 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 14 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Катунь елгасы. Кече елга бассейны — Бия һәм Катунь, елга бассейны — (Югары) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Рагозница
Рагозница (Рагозніца ) — Белоруссиянең Брест өлкәсе Баранавицкий районында урнашкан авыл.
Илья Пригожин
Илья Пригожин (,, — , ) —. Химия өлкәсендә Нобель премиясе иясе (1977).
HD137239
HD137239 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Месью
Месью — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы, Архангельск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Чинья-Ворык елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 27 км.
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Голембице
Голембице — Польшаның Түбән Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Озерный
Озерный — Татарстан Республикасының Биектау районындагы поселок.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.1 °C.
Ядкар Шакиров
Ядкар Габдулла Улы Шакиров (2 гыйнвар 1948,Федосеевка авылы,Лениногорск районы, ТАССР, Россия Федерациясе)—укытучы, Татарстан Республикасының атказанган укытучысы .1998 ел.
Биографиясе
1948 елның 2 гыйнварында Лениногорск районының Федоровка авыл җирлегендә туган. 1970 елда Алабуга дәүләт педагогия институтын тәмамлаган. Чирмешән районы Иске Үтәмеш авылында (1969-1971) математика укытучысы булып эшләгән. 1972 елдан Әлмәттә: 16 нчы урта мәктәптә (1972-78), 4 нче урта мәктәптә (1978-1988), интернат-мәктәптә (1988-98), татар гимназиядә (хәзер 1 нче гимназия) директор булып эшләгән.
Үзенчәлек
Аның турыдан-туры катнашында гимназиядә Р.Фәхреддин исемендәге музее ачылган (1999). Педагогик коллективның һөнәри үсешенә аерым игътибар биргән, эш дәрәҗәсен югары дәрәҗәгә күтәргән, милли уку йортының абруен күтәрүгә ярдәм иткән. Аның җитәкчелегендә гимназия «Ел мәктәбе» шәһәр конкурсында (2005), «Мәгариф» өстенлекле милли проекты кысаларында инновацион белем бирү программаларын гамәлгә ашыручы мәгариф учреждениеләре конкурсларында (2006 ел һәм 2007 ел) җиңүче булды (1 млн.сумлык грант алды). Гимназия «Россиянең алдынгы мәгариф учреждениеләре» Милли реестрына кертелгән (2009 ел).
Чыганаклар
1. Кәримова л.З., Исмәгыйлева Ф. Б. «үсештә милли мәгариф» методик кулланмасы, Әлмәт, 2004
2. Шакиров я. Г. «Ризаэддин Фәхреддин исеменә тугры калып»;
3. «Туган тел-рухи хәзинә» методик җыентыгы, Әлмәт, 2006.
Моны да карагыз
Ядкар Габдулла Улы Шакиров
Албешть (Констанца)
Албешть — Румыниянең Констанца жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Алашар (Ятаган)
Алашар (Alaşar) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Мугла иле Ятаган илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Гранит-Сити (Иллинойс)
Гранит-Сити  — Америка Кушма Штатларының Иллинойс штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Гранит-Сити шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(14241) 2000 AO5
(14241) 2000 AO5 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Наручат районы
Административ үзәк — Наручат саласы.
(14241) 2000 AO5
Тарихы
2000 елның 5 гыйнварында К. Корлевич тарафыннан Вишня обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «2000 AO5» саналган.
Наручат районы
Халык
Милли состав (2010): урыслар (90,9%), мордва (7,8%).
Сольча
Сольча — Польшаның Кече Польша воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Наручат районы
Административ бүленеш
Наручат районы составына 13 авыл җирлеге керә.
Сольча
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Итаэте
Итаэте — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Баия штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Пйонткув
Пйонткув — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Чаучина
Чаучина — Испаниянең Гранада провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Табера (Ясси)
Табера — Румыниянең Ясси жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сен-Морис-сюр-Мортань
Сен-Морис-сюр-Мортань — Франциянең Вогез департаментында урнашкан коммуна.
Юкарысөкү (Чаталзейтин)
Юкарысөкү (Yukarısökü) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Кастамону иле Чаталзейтин илчесенә караган бер авыл (köy).
Камйонка (Любартивский повяты)
Камйонка  — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Гаврилкина
Гаврилкина — Россия территориясеннән ага торган елга. Тум өлкәсе, Омск өлкәсе, Новосибирск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Чертала елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 31 км.
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Саммит-Въю (Вашингтон)
Саммит-Въю  — Америка Кушма Штатларының Вашингтон штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Саммит-Въю халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Радастава
Радастава (Радастава ) — Белоруссиянең Брест өлкәсе Драгичынский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас, дәүләттә иң җылы климат шушы төбәктә. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза.
Били Эзёрки
Били Эзёрки — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Лубан (Жиронда)
Лубан — Франциянең Жиронда департаментында урнашкан коммуна.
Роллинг-Гиллз
Роллинг-Гиллз — Америка Кушма Штатларының Вайоминг штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гёльдениц
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Абагасыманнар
Абагасыманнар, яки абагалар (Polypodióphyta) - псилофитлар нәселеннән чыкканнар һәм югары төзелешле үсемлекләрнең борынгырак төркемнәреннән берсе булып торалар. Ташкүмер чорында бу үсемлекләр, наратбашлар һәм плауннар белән беррәттән, зур урманнар хасил итеп, Җир йөзен биләп алган үсемлекләр дөньясында өстенлек иткәннәр. Бу төркем үсемлекләре хәзер дә киң таралганнар. Хәзерге вакытта абагаларның төрләр саны гаять күп. Алар, киң таралып, урта полосаның төньяк урманнарыннан алып тропикларга кадәр очрыйлар, төрле тирәлектә — чүлләрдән башлап сазлыкта да үсәләр. Бу үсемлекләрнең зурлыгы берничә миллиметрдан алып 25 метрга кадәр (тропик агаччыл формалары) җитә.
Абагаларның төзелеше
Уртача зонаның гадәти урманнарында үсүче абагаларның сабагы кыска, бөре эчендә урнашкан һәм тамырча булып тора. Сабакта үткәргеч тукыма яхшы үскән, аның бәйләмнәре арасында төп тукыма — паренхима күзәнәкләре урнаша; өстәмә тамырлар була. Яфраклар тамырчадагы бөреләрдән үсеп чыга һәм җир өстендә ачыла. Алар очтан үсә, зурая һәм фотосинтез һәм спора ясалу функцияләрен үти.
Абагаларның үрчүе
Кайбер абагаларның споралары төрле зурлыкта була. Бу — төрле споралы абагалар. Аларның вак ата спораларыннан (микро-споралардан) ата үрчү органнары белән гаметофит үсә. Эре ана споралардан (мегаспоралардан) күкәй күзәнәкне өлгертүче гаметофит үсә. Туклыклы матдәләрнең спораларда, аеруча мега-спораларда, туплануы төрле споралы абагаларга шактый өстенлек бирә — спорадагы туклыклы матдәләрне файдаланып, гаметофит аның эчендә үк үсә башлый. Тиз үсеш алу нәтиҗәсендә аталану гадәттәгедән иртәрәк уза, һәм бөтен үсеш циклы тизрәк төгәлләнә. Санап үтелгән үзенчәлекләр аркасында, төрле споралы абагалар тирәлек шартларының үзгәреп торуын җиңел кичерәләр.
Абагаларның әһәмияте
Кайбер төрләренең яшь сусыл яфракларын Япониядә салат ясау өчен файдаланалар. Халык медицинасында абага яфрагыннан махсус рецепт буенча суалчан куа торган дару әзерлиләр. Күп төрләрен аквариумнарда үстерәләр. Азот үзләштерүче цианобактерияләр белән симбиозда яшәүче абагаларны, азот чыганагы буларак, дөге басуларында туфракны азотның эрүчән кушылмаларына баету өчен кулланалар.
Абагалар Җир йөзендә киң таралган һәм төрле тирәлектә очрый. Дымлы тропик урманнарда алар аеруча күптөрле, анда абагалар агач астында үсә. Агаччыл формалары тропик тауларда аеруча күп. Мондый климатлы пояста яшәү формасы белән үзенчәлекле — лианасыман абагалар очрый. Дымлы тропик урманнарда төрле эпифит абагалар, ягъни башка үсемлекләрдә үсүчеләре күп. Сулыкларда йөзеп йөри торган күпьеллык абагаларның берничә төре бар. Уртача климат илләрендә таралган абагаларның күпчелеге — коры җирдә үсүче күпьеллык үләнчел үсемлекләр.
Чыганаклар
Bregne Pteridophyta שרכאים टेरिडोफाइटा Pteridophyta シダ植物門 양치식물 Pteridophyta Paprotniki
Алюминий композит панелләре
Алюминий композит панелләре – каплый торган композит төзелеш материалы. Панельләр калынлыгы 0,5 мм кадәр ике алдан буялган алюминий табагыннан һәм алар арасындагы урта катлам - полиолефин нигезендәге полимер композициядән торалар. Русяидә сатылган фасад алюминий композит панелләре бәясе 1150 сум/м2 - 2500 сум/м2 тәшкил итә.
(6981) Chirman
(6981) Chirman — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Норуа-ле-Бур
Норуа-ле-Бур (Noroy-le-Bourg) — Франциянең Югары Сона департаментына караган коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 31,78 км².
Голендзинув (Тшебницкий повяты)
Голендзинув  — Польшаның Түбән Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Пумар
Пумар (Пумарий, Пумарь) — Мари Илнең Мари-Төрек районында урнашкан авыл.
Халык
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (100%).
Нярэль-Мачель-Кы
Нярэль-Мачель-Кы — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы елгасының сул ярыннан 631 км ераклыкта Таз урнашкан. Елга озынлыгы 44 км.
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Италчементи (Кунео)
Италчементи — Италиянең Пьемонт төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Италчементи Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Көроглу (Чаршамба)
Көроглу (Köroğlu) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Самсун иле Чаршамба илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Питер Деннис Митчелл
Питер Деннис Митчелл (,, — , ) —. Химия өлкәсендә Нобель премиясе иясе (1978).
Белем
дигән уку йортларында белем алган.
Оешмаларда әгъзалык
дигән оешмаларда әгъза булган.
Бүләкләр, мактаулы исемнәр
<ul></ul>
(14242) 2000 AE25
(14242) 2000 AE25 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
2000 елның 3 гыйнварында LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «2000 AE25» саналган.
Итикира (Мату-Гросу)
Итикира  — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Мату-Гросу штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Пйончин
Пйончин — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Сонспув
Сонспув — Польшаның Кече Польша воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Дава күле
Дава күле (Тибет телендә: ཟླ་བ་མཚོ, Wylie: zla ba mtsho; Кытай телендә: 达瓦措; pinyin: Dáwă Cuò) яки Давацо ул Кытайның Тибет Автономияле Регионында Нгари Префектурасында Коцен Даирәсендә күл. Ул Коцен шәһәрчегеннән берничә километр төньяк-көнбатышта урнашкан. Аның төньяк-көнбатыш яры янында Дасионг авылы урнашкан. Күл исеме Тибет телендә "Ай күле" дигәнне аңлата.
Чименеас
Чименеас — Испаниянең Гранада провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Потрепухино
Потрепухино (Потрепухино) — Киров өлкәсенең Советск районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча даими яшәүче халкы юк.
Алашар (Гөнен)
Алашар (Alaşar) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Балыкесир иле Гөнен илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Луп
Луп — Франциянең Жиронда департаментында урнашкан коммуна.
Камйонка (Опольский повяты)
Камйонка  — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Кече Камлак
Кече Камлак — Россия территориясеннән ага торган елга. Алтай Республикасы, Алтай крае биләмәләрендә ага. Елга Олы Камлак елгасының сул ярына тамагыннан 2 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 10 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Катунь елгасы. Кече елга бассейны — Бия һәм Катунь, елга бассейны — (Югары) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Никольски (Сысәрт шәһәр округы)
Никольское (Никольское) — Свердловск өлкәсенең Сысерть шәһәр округы составына керүче авыл.
Радасць (Камянецкий районы)
Радасць  (Радасць ) — Белоруссиянең Брест өлкәсе Камянецкий районында урнашкан авыл.
Никольски (Сысәрт шәһәр округы)
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (98%).
HD13728
HD13728 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Октябрина
Октябрина — Татарстан Республикасының Норлат районындагы поселок.
Вакыт зонасы — MSK (Мәскәү вакыты) яки UTC+8 Почта индексы — 530000
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.6 °C.
Графтон (Иллинойс)
Графтон  — Америка Кушма Штатларының Иллинойс штатында урнашкан шәһәр.
Билий Грунт
Билий Грунт — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Графтон (Иллинойс)
Тарихы
Графтон шәһәре  елда нигезләнгән.
Голеюв (Түбән Силезия воеводалыгы)
Голеюв  — Польшаның Түбән Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Билий Грунт
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Лилия Маврина
Лилия Николаевна Маврина (1965 елның 7 августы, Казан, Татарстан АССР, ССРБ) — Татарстан сәясәтчесе. IV, V һәм VI чакырылыш Татарстан Республикасы Дәүләт Советы депутаты. Татарстан Республикасы Дәүләт Советы секретаре. «Бердәм Россия» фракциясе әгъзасы. Икътисад фәннәре кандидаты.
Тормыш юлы
Лилия Маврина 1965 елның 7 августында Казанда туа. 1988 елда А.Н. Туполев исемендәге Казан авиация институтын «Инженер-системотехник» белгечлеге буенча тәмамлый. Югары уку йортын тәмамлагач, Казан авиация институтында оештыру эшләре буенча сәркатип урынбасары (1988—1989), ЭВМ кафедрасының ассистенты, өлкән укытучысы (1989—1995) булып эшли.
1995—1998 елларда — Казан шәһәре администрациясенең аз керемле халык катламнарын социаль яклау идарәсе баш белгече, башлыгы урынбасары. 1998 елдан — «Иске татар бистәсе» тарихи-мәдәни тыюлыгы префектурасында аппарат җитәкчесе — префект урынбасары. 2000 елдан Казан шәһәре мәдәният идарәсе башлыгы урынбасары, 2003 елдан-башлыгы. 2004 елдан Казан администрациясе аппараты җитәкчесе урынбасары, аппаратның оештыру-аналитика идарәсе башлыгы. 2006 елдан — Казан башкарма комитеты аппараты җитәкчесе урынбасары – оештыру идарәсе башлыгы. 2007—2009 елларда — Казан шәһәре муниципаль берәмлеге сайлау комиссиясе рәисе.
2009 елда Татарстан Республикасы Дәүләт Советының IV нче чакырылыш, 2014 елда V нче чакырылыш, 2019 елда VI нче чакырылыш депутаты итеп сайлана. Дәүләт Советы Президиумы һәм «Мәрхәмәт – Милосердие» хатын-кыз депутатлар берләшмәсе әгъзасы.
Сен-Набор (Вогез)
Сен-Набор — Франциянең Вогез департаментында урнашкан коммуна.
Мика-Ёль
Мика-Ёль — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы, Архангельск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Чуб елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 29 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Вычегда, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Гаринка
Гаринка — Россия территориясеннән ага торган елга. Тум өлкәсе, Омск өлкәсе, Новосибирск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Тамырсат елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 14 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — (Югары) Об кушылдыклары бассейны Кет белән Васюган арасы, елга бассейны — (Югары) Об Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Гённебек
Гённебек (Gönnebek) — Алманиянең Шлезвиг-Гольштейн җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(6982) 1993 UA3
(6982) 1993 UA3 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1993 елның 16 октябрендә Элеанор Хелин тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1993 UA3» саналган.
Албешть (Муреш)
Албешть — Румыниянең Муреш жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Табону
Табону — Румыниянең Олт жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Итинга
Итинга — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Минас-Жерайс штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Kronospan
Kronospan, Кроношпан - халык-ара сәнәгать концерны, агач панельләр җитештерүче. Предприятеләр Русияда Мәскәү өлкәсендә һәм Башкортстанда бар (Кроношпан Башкортстан).
Башкортстанда бизнес
Кроношпан Башкортстан Уфа районында урнашкан (Башкортстан, Уфа районы, Кириллов авыл советы, Дорогино, Венская урамы, 100) җаваплылыгы чикләнгән җәмгыять. Тармак - агач эшкәртү сәнәгате. "Кроношпан Башкортстан" HPL панелләре, ламинат, ДСП, ДВП плиталары һәм башка төр продукция җитештерә.
2014 елда зур үзе экологик скандал белән ачыла. Рөстәм Хәмитов җитәкчелегендә төзелгән иң эре оешма дип исаплана.
"Kronospan" холдингы Уфа янында икенче чираты төзелешенә 200 млн евро инвестиция 2017-2018 елларда бирәчәк.
Йомычка плитәләре җитештерү буенча төп экологик проблема булып торган клейлар Егорьево һәм белорус заводларыннан алып килә. Уфада карбамид-формальдегид смолалар кулланалар һәм Е1 куркынычсызлык классы продукциясе чыгарыла (100 граммга кадәр коры агач плитәләре сиптерелә).
Радавня
Радавня (Радаўня ) — Белоруссиянең Брест өлкәсе Иванавский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас, дәүләттә иң җылы климат шушы төбәктә. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза.
Саммитвъю (Вашингтон)
Саммитвъю  — Америка Кушма Штатларының Вашингтон штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Саммитвъю халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Кане-Стаця
Кане-Стаця — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Георг Виттиг
Георг Виттиг (,, — , ) —. Химия өлкәсендә Нобель премиясе иясе (1979).
Белем
дигән уку йортларында белем алган.
Оешмаларда әгъзалык
дигән оешмаларда әгъза булган.
Бүләкләр, мактаулы исемнәр
<ul></ul>
Лупиак (Жиронда)
Лупиак — Франциянең Жиронда департаментында урнашкан коммуна.
Нуадан-ле-Везуль
Нуадан-ле-Везуль (Noidans-lès-Vesoul) — Франциянең Югары Сона департаментына караган коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 8,64 км².
(14243) 2000 AH29
(14243) 2000 AH29 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
2000 елның 3 гыйнварында LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «2000 AH29» саналган.
Сосновице (Кече Польша воеводалыгы)
Сосновице — Польшаның Кече Польша воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Юкарысусуз (Гедиз)
Юкарысусуз (Yukarısusuz) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Күтахья иле Гедиз илчесенә караган бер авыл (köy).
Пйорунув (Мазовия воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Чурриана-де-ла-Вега
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Көроглу (Шенкая)
Көроглу (Köroğlu) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Эрзурум иле Шенкая илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Итьели (Терни)
Итьели — Италиянең Умбрия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Итьели Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Безымянный приток Левой Янгъяхи
Безымянный приток Левой Янгъяхи — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Сол Янг-Яха урнашкан. Елга озынлыгы 11 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Таз елгасы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Таз.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Голина (Түбән Силезия воеводалыгы)
Голина  — Польшаның Түбән Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Биново (Вармия-Мазурия)
Биново — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Санденс (Вайоминг)
Санденс  — Америка Кушма Штатларының Вайоминг штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Apple Inc.
Apple Inc. (, Эпл) — танылган Америка корпорациясе, шәхси һәм планшет санаклар, аудиоплеерлар, телефоннар, программа белән тәэмин ителеш ясаучы һәм битештерүче компания. Санак җитештерүне һәм бүгенгесе көндә булган барлык график интерфейслы операцион системаларны башлап җибәрүче варислар арасында беренче урында тора. Штаб-фатиры Калифорния штатының (АКШ) Купертино шәһәрендә урнашкан.
Үзенең эстетик бизәлешенә һәм Apple тарафыннан кертелә баручы барлык яңа технологияләр аркасында ул бик зур популярлыкка ия. Күбесенчә моның белән АКШ'та кызыксыналар.
Эшчәнлеге
Компания үзенең продукциясен Apple Store аша сата (кибетләр саны 317 артып китә, алар: АКШ, Канада, Япония, Бөекбритания һәм башкка бик күп илләр буенча урнашкан ).
Хезмәткәрләрне гомуми саны — 46,6 мең кеше (2010 ел).
Продукциясе
Бүгенгесе көндә Apple Компаниясе чыгаручы җиңаз төрләре:
Шулак ук боларга ширкәт үзе үк өстәмә җиһазлар һәм алар өчен яраклы булган программа белән тәэмин ителеш тә чыгара. Шуларның иң яңасы:
Сабактур
Сабактур (Савактӱр, Сабактур) — Мари Илнең Мари-Төрек районында урнашкан авыл.
Халык
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (100%).
Алашар (Османгази)
Алашар (Alaşar) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Бурса иле Османгази илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Радзевичы
Радзевичы (Радзевічы ) — Белоруссиянең Брест өлкәсе Камянецкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас, дәүләттә иң җылы климат шушы төбәктә. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза.
Итинга-ду-Мараньян
Итинга-ду-Мараньян — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Мараньян штатына карый.
Рафаэль Әскаров
Әскаров Рафаэль Әкбәр улы – юрист
Юрист белгечлеге алуы
1929 елның 20 ноябрендә Арбор авылында туган. Арбор җидееллык мәктәбеннән соң Балтач урта мәктәбендә укып, аны 1948 елда тәмамлый һәм шул ук елны Казан юридик институтына укырга керә. 1952 елда институтны тәмамлап юрист белгечлеге ала, Ярославль  өлкәсенә Дәүләт куркынычсызлыгы системасына эшкә җибәрелә.
Укытучылык хезмәте
Әмма 1953 елда ук аннан туган ягына кайта,  Чепья урта мәктәбендә балалар укыта. 1957-1958 елларда кыска вакыт партиянең Чепья район комитетында агитация-пропаганда бүлеге мөдире урынбасары булып эшләп ала.
Район прокуроры ярдәмчесе
1958 елның маенда Р.Ә. Әскаров Балтач район прокуроры ярдәмчесе итеп билгеләнә. Аннан соң Красный Бор (1960), Ютазы (1960-1963), Бөгелмә (1963-1965), Баулы (1965-1971) районнары прокуроры булып эшли. 1971-1976 елларда Яр Чаллы шәһәре прокуроры була.
Республика прокуроры ярдәмчесе дәрәҗәсенә кадәр күтәрелү
Республикабыз районнары прокуратура органнарында эшләп зур тәҗрибә туплаган инициативалы һәм югары эрудицияле юрист Р.Ә. Әскаров 1976 елда Татарстан Республикасы прокуроры урынбасары – тикшерү идарәсе начальнигы итеп билгеләнә. 1985-1990 елларда— Татарстан Республикасы прокуроры урынбасары.
Дәүләт бүләкләре һәм мактаулы исемнәре
Казан шәһәрендә яши.
Һерберт Браун
Һерберт Браун (,, — , ) —. Химия өлкәсендә Нобель премиясе иясе (1979).
Белем
дигән уку йортында белем алган.
Оешмаларда әгъзалык
дигән оешмада әгъза булган.
Бүләкләр, мактаулы исемнәр
<ul></ul>
Гёттин
Гёттин (Göttin) — Алманиянең Шлезвиг-Гольштейн җирендә урнашкан коммуна.
Грейвилл (Иллинойс)
Грейвилл  — Америка Кушма Штатларының Иллинойс штатында урнашкан шәһәр.
(14244) Labnow
(14244) Labnow — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Грейвилл (Иллинойс)
Тарихы
Грейвилл шәһәре  елда нигезләнгән.
Гёттин
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(14244) Labnow
Тарихы
2000 елның 3 гыйнварында LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «2000 AT29» саналган.
Грейвилл (Иллинойс)
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гарчак
Гарчак — Россия территориясеннән ага торган елга. Тум өлкәсе, Омск өлкәсе, Новосибирск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Васюган елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 23 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — (Югары) Об кушылдыклары бассейны Кет белән Васюган арасы, елга бассейны — (Югары) Об Иртеш кушылганга кадәр.
Никольски (Камышлов районы)
Никольское (Никольское) — Свердловск өлкәсенең Камышлов районы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
Сен-Поль (Вогез)
Сен-Поль — Франциянең Вогез департаментында урнашкан коммуна.
Кече Карагай
Кече Карагай — Россия территориясеннән ага торган елга. Алтай Республикасы, Алтай крае биләмәләрендә ага. Елга Карагай елгасының сул ярына тамагыннан 33 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 13 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Катунь елгасы. Кече елга бассейны — Бия һәм Катунь, елга бассейны — (Югары) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Кани (Польша)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(6983) Комацусакё
Тарихы
1993 елның 17 декабрендә Т. Кобаяси тарафыннан Оидзуми обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1993 YC» саналган.
Рәис Гаетов
Рәис Гаетев (Рәис Хәмидулла улы Гаетев,, — , ) — рәссам, БРның атказанган рәссамы (2007), СССР рәссамнар берлеге әгъзасы (1991).
Пидәр
Фёдоровка, Пидәр — Татарстан Республикасының Зәй районындагы авыл.
Почта индексы — 423532.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.9 °C.
Сандей-Лейк (Вашингтон)
Географиясе
Сандей-Лейк халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Эль-Валье
Эль-Валье — Испаниянең Гранада провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Мирюнник
Мирюнник — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы, Архангельск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Вычегда елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 12 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Вычегда, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Пйотрковице (Гродзиский повяты)
Пйотрковице  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Түбән Ламу районы
Түбән Ламỳ районы (Нижнеломовский район) — Пенза өлкәсе составына керүче муниципаль район.
Пйотрковице (Гродзиский повяты)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
HD137299
HD137299 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Түбән Ламу районы
Административ үзәк — Түбән Ламу шәһәре.
HD137299
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Түбән Ламу районы
Халык
Милли состав (2010): урыслар (97,8%).
HD137299
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Голинск
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Окколэль-Кы
Окколэль-Кы — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Толькэль-Тэма кушылдыгының сул ярыннан 13 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 43 км.
Түбән Ламу районы
Административ бүленеш
Түбән Ламу районы составына 1 шәһәр һәм 15 авыл җирлеге керә.
Окколэль-Кы
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Таз елгасы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Таз.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Ромашонки (Котельнич районы)
Ромашонки (Ромашонки) — Киров өлкәсенең Котельнич районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (23%), татарлар (42%), арлар (35%).
Ицалини (Перуҗа)
Ицалини — Италиянең Умбрия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Ицалини Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Итирапина
Итирапина — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Сан-Паулу штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Мосо халкы
Мосо (кытайча 摩梭, пиньинь: Mósuō, үзатамалары — на) — наси милли төркеменә керүче халык, Кытайның Сычуань һәм Юньнань провинцияләрендә, Тибет автономиясе чигендә, Һималай тауларындагы Лугу күле буенда яши. .
Мосо милли үзаңы Мосо кабиләләренең культурасы наси төркеменең башка халыкларыныкыннан аерылып торса да, КХР хакимияте аларның барысын да бер милләт дип саный. Чынбарлыкта мосолар үзләрен башка насиларга охшаш булмаган мөстәкыйль милли төркем дип таный. Һәм бу аерымлану мосо җәмгыяте төзелешенең һәм иҗтимагый тормышының бөтен тармакларында да чагылыш таба.
Яшәү һәм хуҗалык итү рәвеше
Мосо кабиләләре Һималай тауларының көньяк өлешендә, Мьянманың төньяк ноктасыннан көнчыгыштарак яши. Алар башлыча натураль нигездә авыл хуҗалыгы белән шөгыльләнә: бөртекле ашлык һәм бәрәңге үстерәләр, як, буйвол, сарык, кәҗә асрыйлар, тавык-каз тоталар. Суыткычлар булмау сәбәпле, итне тозлыйлар яки ыслыйлар. Ашлыктан “сулима” дип аталган исерткеч эчемлек әзерлиләр, аны төрле бәйрәмнәрдә, йолалар үтәгәндә һәм шулай ук рәсми сәбәп булмаганда да эчәләр, бу шәраб белән кунакларын сыйлыйлар.
Җирле икътисад бартер сәүдәсенә нигезләнгән, ләкин башка халыклар йогынтысында акчалата алыш-биреш тә таралып килә. Кайбер мосо авылларына электр уты үткәрелгән, ләкин күбесе әле һаман да электрлаштырылмаган килеш. Суны коелардан алалар.
Мосо халкында, крестьян көн саен җиде сәгать, ә ел дәвамында җиде ай эшли, дигән әйтем бар. Борынгы заманнарда мосо кабиләләре солы, карабодай һәм җитен генә үстергәннәр. Соңрак, һань-кытайлылар йогынтысында, кукуруз, көнбагыш,, бәрәңге, кабак, кузаклылар кебек культураларны да үзләштергәннәр. Бәрәңге хәтта XX гасыр уртасына кадәр төп ризыкларның берсе булып торган, шуннан дөге үстерә башлаганнар. Бүген инде дөге тулаем уңышның яртысын тәшкил итә.
XX гасыр башыннан бирле мосо кабиләләре буйвол, ат һәм кәҗә асрыйлар, ләкин борынгы заманнардан ук килгән дуңгызчылык җирле халыкның яраткан шөгыле булып кала. Дуңгыз ите мосо җәмгыятендә зур роль уйный: аның белән кунакларны сыйлыйлар, аны мәетләрне яндыру-җирләү йолаларында кулланалар. Дуңгыз ите иркен тормыш һәм байлык билгесе дип санала, аны хәтта алыш-бирештә акча алмашы буларак та кулланалар. . Елга бер мәртәбә терлек ярминкәләре үткәрелә.
Мосо халкы күлдә балык тоту белән дә шөгыльләнә, ләкин бу очракта моторлаштырылган техника кулланудан баш тарта, чөнки мондый кәсеп зур гөнаһ дип санала.
Җәмгыять һәм гаилә төзелеше
Заманча матриархат Мосо халкын еш кына матриархаль халык дип тә саныйлар. . Әлбәттә, мондый гадиләштерелгән караш чынбарлыкка туры килми. Хатын-кыз гаилә һәм нәсел башлыгы булып тора, хуҗалык һәм икътисад мәсьәләләрен хәл итә, ләкин сәяси хакимият ир-ат кулында кала. Мосо кызлары һәм хатыннары — искиткеч гүзәл затлар. Мосо кызларын бөтен өй эшләрен башкарырга өйрәтәләр. Элегрәк мосо кешеләре үзләре җитештергән тукымалардан кием-салым тегә торган булган, ләкин XXI гасырда халык мондый тауарларны читтән сатып ала башлады.
Кайбер этнографик “тикшеренүләр”дә, мосо ирләренең хуҗалык эшләрендә бернинди бурычлары юк, дигән караш алга сөрелә: имештер, көне буе ашап-эчеп, көч туплап яталар, төнлә хатын-кыз белән “шөгыльләнер” өчен. Ләкин бу уйдырма гына. Чынбарлыкта көтү көтү, терлек карау, балык тоту, җир сөрү кебек авыррак хезмәт ир-ат җилкәсендә. Ирләр шулай ук гыйбадәт кылу һәм корбан чалу белән дә мәшгуль.
Туганлык-кардәшлек мөнәсәбәтләре һәм гомумән нәселдәнлек хатын-кыз ягыннан исәпләнә, чөнки кайвакыт балалар үз аталарының кем булуын озак вакыт яки бөтенләй белми кала. Мосо кабиләләрендә патриархаль халыкларга хас булган никахлашу гадәте юк, һәм ир-ат белән хатын-кызның бу халыктагы бергәлеге “кунаклык никахы” (тисесе) дип атала.
Балигълыкка ирешү Балигълыкка ирешү тантанасы — мосо яшүсмерләре тормышында бик мөһим вакыйга. Аны бала 13 яшен тутыргач үткәрәләр. Моңа кадәр мосо балалары — малайлар да, кызлар да — бертөрлерәк кием киеп йөри торган була һәм дини чараларда катнашмый. Бала балигъ булганчы ук үлеп китсә, аны күмгәндә бернинди дини йолалар башкарылмый.
Балигълыкка ирешү мәрәсименнән соң кызлар юбка һәм итәкле күлмәк, ә малайлар ыштан-чалбар кия башлый. Кызларга аерым йокы бүлмәсе бирәләр, һәм алар, җенси яктан да тулысынча өлгереп җиткәч, биредә үзләре чакырган кунакларны, булачак балаларының аталарын кабул итә башлый.
Гаилә тормышы “Кунаклык никахы” шартларында җенси аралашучыларның һәркайсы үз гаиләсе йортында яши, уртак балалар хатын-кыз гаиләсендә кала. Хатын-кызның үз балалары булмаса, читтән асрауга алалар. Асрауга алынган балалар хатын-кыз гаиләсендәге башка кешеләр белән тигез хокуклы, аларны берничек тә аермыйлар һәм кимсетмиләр. Асрамага кыз бала алсалар, үсеп җиткәч, аның гаиләдә матриарх булып китүе дә мөмкин.
Җенси мөнәсәбәтләр бары тик “кунаклык никахы”на һәм егет белән кызның бер-берсенә мәхәббәтенә генә нигезләнә. Җенси кушылу тәкъдимен егет тә, кыз да ясый ала, ләкин кайчан очрашу һәм җенси мөнәсәбәткә керү вакытын бары тик кызлар гына билгели, егетләр аларның рөхсәтеннән узып төн кунарга килә алмый. Төнге очрашуларны гадәттә сер итеп тоталар, ир-ат үз сөяркәсе янына караңгы төшкәч кенә килә һәм таң атканчы ук үз өенә кайтып китә. Хатын-кыз, үзе теләсә, берничә ир белән дә җенси мөнәсәбәттә тора ала, ләкин гадәттә үзе сайлаган ир белән озак вакытлы аралашуны кулайрак күрә.
Чынбарлыкта мосо халкын тулысынча полиандрик халык дип атап булмый, аны “чагыштырма моногамия”гә тартым дип санарга кирәк. Шулай да, кайбер хатыннарның үз гомерендә иллегә кадәр ир белән җенси аралашканы билгеле. Ләкин мосо хатыннары турында, болар җенси яктан тотнаксыз икән, дип әйтеп булмый. Киресенчә, мондый ирек аларга җаваплылык кына өсти.
На телендә, “ата”, “әти” дигән сүзләр булмаган кебек, “көнчелек” һәм “хатын-кызны көчләү” төшенчәләре дә юк.
Ир белән хатын мөнәсәбәтләре озак вакытлы, хәтта гомерлек тә булырга мөмкин. Ләкин ир-ат беркайчан да хатын-кыз өенә “утрак тормышка” күчеп китми, бары тик кунак рәвешендә генә килә ала. Һәм киресенчә. Бер генә парның да уртак милке булмый. Ата кеше үзе яралткан балаларны түгел, ә үз гаиләсендәге кече туганнарын карау-тәрбияләү белән мәшгуль. Балалар һәрвакыт үз анасы фамилиясен йөртә.
Ике як та җенси мөнәсәбәтләрдә тулысынча ирекле һәм аларны теләсә кайсы вакытта өзә ала. Ирнең яки хатынның ниндидер сәбәпләр аркасында җенси якынлык кыла алмый торган булып китүе, табигый ки, аларның мөнәсәбәтләрен өзә, ләкин бу очракта бернинди низаг тумый. Һәм тагын, гаилә матриархының үз карамагындагы кешеләрне үзе кирәк түгел дип санаган җенси мөнәсәбәтләрдән читләштерергә хакы бар.
Мәетләрне яндыру һәм җирләү Үлем-җитем мәсьләләре һәм мәетләрне яндыру-җирләү — ир-ат карамагында. Бу очракта гаилә әгъзалары һәм кунаклар өчен ризык-сыйны ирләр үзләре әзерли, авылдагы гаиләләрнең күбесе ярдәмгә кимендә бер ир кеше җибәрә. Үлгән кешенең өенә руханиларны чакыралар, алар анда мәрхүмнең күккә ашкан җаны хөрмәтенә бон һәм Будда дине догаларын укыйлар. Мосо халкы, бон дине догаларыннан гайре җан бөтенләй юкка чыга, ә Будда дине ламнарының гыйбадәтеннән башка яңадан туа алмый, дип саный. Артык зур булмаган табутларны квадрат рәвешендә ясыйлар. Мәетнең гәүдәсен табутта ана карынындагы шәкелдә урнаштыралар — бу кеше яңадан туа һәм кабат яши алсын дип. Аннары табутны яндыралар. Учак тирәсендә махсус бизәлгән ат йөртәләр, ул мәрхүмнең җанын алып китәргә ярдәм итә дип санала. Шуннан соң гаилә әгъзалары һәм кунаклар бергә җыелып дога укыйлар, үлгән кешегә ата-баба җиренә уңышлы сәяхәт телиләр.
Мосо өйләре
Мосо өйләре квадрат яки дүртпочмаклык рәвешендә төзелә, шундый берничә корылма уртасында ишек алды барлыкка килә. Өйләрнең беренче катында мал-туар асрыйлар, ашарга әзерлиләр һәм кунаклар кабул итәләр. Икенче катта азык-төлек һәм башка кирәк-ярак саклана, җитлеккән хатын-кызның йокы бүлмәләре дә шунда ук. Ирләр һәм балигъ булмаган балалар барысы бергә аерым бүлмәләрдә йоклый.
Иң өлкән яшьтәге хатын-кыз (ул кытайча һәм җирле на телендә “а ми” дип атала) гадәттә гаилә башлыгы булып тора. Теләсә нинди мәсьәләләр дә “гаилә шурасы”нда каралырга мөмкин. Бәхәсләр гадәттә барысы да уртак фикергә килгәнче дәвам итә. “Консенсус” табылмаса, хуҗабикә фикере — соңгы сүз. Акча-милек тә аның кулында, гаилә әгъзаларына эш бирүче, йомыш кушучы да — бары ул гына. Картайган матриарх үз вәкаләтләрен гаиләдәге башка хатын-кызга бирергә теләсә, ул аңа амбар-келәт ачкычларын тапшыра, шуның белән бөтен хакимлек хокуклары да яңа хуҗабикәгә күчә.
Мосо гаиләләрендә берничә буын яши, әби-баба, ата-ана булып саналырга тиешлеләр, ир-ат заты һәм балигъ булмаган туганнар ишек алдындагы өйләрнең берсендә-икесендә урнашкан була. Аерым йокы бүлмәләре бары тик бала табу яшенә җиткән хатын-кызга гына тиешле.