cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Матсья
Пураналар буенча соңрак Ману буларак мәгълүм булган борынгы Дравидларның патшасы һәм Вишну тарафдары елгада кулларын юган, шул вакытта аның кулларына кечкенә балык йөзеп килгән һәм аны тормышын коткарырга ялварган. Ул аны комганга салган, ләкин балык комганнан зуррак итеп үскән. Соңрак ул аны бакка, елгага һәм ниһаять океанга салган, ләкин файдасызга. Соңыннан, балык үзен Вишну буларак ачкан һәм Мануга җиде көн дәвам иткән су басу булачак һәм бөтен терелек юк булачак дип әйткән. Вишну Мануга үзе белән коткарыр өчен көймәгә барлык үсемлекләр сортларын һәм барлык хайваннар төрләрен җыярга тиеш дип кушкан. Вишну бу очракта бөек балык формасында пәйда була һәм Мануны, беренчел кешене, яңа кеше расасының бабасын коткара. Иске Гаһәдтәге Нух кебек үк, Ману беренче кеше ролена бөтен кеше гөнаһ кылган вакытта изге буларак сайлана. Су басуның төрле юрамалары китерелә. Пураналарда әйтелгәнчә, Манудан кала шулай ук хатыннары белән бергә Брахманың акылга ия балалары җиде риши Сапта-риши коткарылган булган, шуңа күрә җир янә кешеләр яши торган булган. Бу Вишну аватары Иконографик чагылышында ул ярымбалык-ярымкеше образында килә, аның аскы өлеше балыкныкы. Ике кулында ул кабырчык һәм көпчәк тота, башка ике кулы игелек бирүче һәм саклаучы позициядә. Ул Кирита таҗын һәм Вишну өчен башка традицион бизәнү әйберләрен кия.
Саваказка
Саваказка – Россия территориясеннән ага торган елга. Башкортстан Республикасы биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Сем елгасының уң ярыннан 2 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 10 км.
Sarman (aerodrom)
"Sarman" aerodromı (hawa alanı) (рус. аэродром "Сарманово") ICAO=UWKR – 3-nçe klass grajdan aerodromı, 3-nçe, 4-nçe oçqıç klassları häm 2-nçe, 3-nçe, 4-nçe boralaq klassları öçen hawa alanı bulıp tora.
Саваказка
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы – Караидел елгасы, Павловка сусаклагычынан Шакша бистәсендәге су үлчәүпостына чаклы. Кече елга бассейны – Агыйдел, елга бассейны – Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Sarman (aerodrom)
Oçıp menü-töşü yulları (VPP)
Aerodrom oçıp menü, oçıp töşü kursları 05/23. Yaqtılığı – yuq. Yışlıq: vıyşka – 131 MHz, "Tsementatsia", "kilü Begişevo" – 127.9 MHz. Yağulıq: yomış buyınça – 100L, TC-1.
Фадиль Вокри
Клуб карьерасы
Подуев шәһәрендә, «Лапи» клубында футбол уйный башлый. Олылар арасында 1980 елда Косовның иң көчле клубында — «Приштина»да дебют ясый. 1980 еллар Косов футболының «алтын буын»ның бер өлеше була. Ул вакытта «Приштина» даими рәвештә беренче лигада уйный, ә Вокри аның иң яхшы уенчыларының берсе булып саналган, команда капитаны була.
1986 елда Фадиль Вокри Белградның «Партизан» клубына күчә, аның составында Югославия чемпионы һәм Кубогы иясе була. Соңрак Франциянең «Ним Олимпик» командасына китә, тик клуб 1 Лигага чыга алмый һәм сезон ахырында Вокри «Фенербахче»га күчә, анда ике ел үткәрә. Франциядә карьерасын тәмамлый, өстәвенә, «Монлюсон»да шулай ук спорт директоры вазыйфасын били.
Җыелма командада карьерасы
Югославиянең милли җыелма командасында Фадиль Вокри 1984 елның 12 сентябрендә каршы иптәшләрчә матчта дебют ясый. Бу очрашу шотландлыларның 6:1 исәбе белән зур җиңү белән тәмамлана, Югославия җыелма командасының бердәнбер тупны Вокри кертә — 10 минутта ул исәпне ача. Җыелма команда өчен барлыгы 12 матч уздыра, 6 туп кертә. Югославия җыелма командасы өчен чыгыш ясаган бердәнбер албан. Шунысы кызык, 12 матчның 3сендә ССРБ җыелма командасы Югославия җыелма командасының көндәше була.
Спорт функционеры
Уен карьерасын тәмамлагач, Вокри футболда кала. Төрле клубларда төрле вазыйфаларда эшләгәннән соң, 2008 елның 16 февралендә ул Косов футбол федерациясе президенты итеп сайлана.
2018 елның 9 июнендә миокард инфаркты нәтиҗәсендә вафат була. Приштинадагы шәһәр стадионы аның хөрмәтенә атала.
Шишкари (Орлов районы)
Шишкари (Шишкари) — Киров өлкәсенең Орлов районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
Ле-Мени-Ери
Ле-Мени-Ери — Франциянең Манш департаментында урнашкан коммуна.
Дзеннице
Дзеннице — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
HD198263
HD198263 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Григорий Куракин
Григори Куракин (Григорий Андреевич Куракин,, — , ) — хәрби-дәүләт эшлеклесе, баяр, Казан воеводасы (1579).
HD198263
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Огузлар (Огузэли)
Огузлар (Oğuzlar) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Газиантеп иле Огузэли илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
(9957) Raffaellosanti
(9957) Raffaellosanti — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Фильсхофен-ан-дер-Донау
Фильсхофен-ан-дер-Донау — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
(9957) Raffaellosanti
Тарихы
1991 елның 6 октябрендә Ф. Бёрнген тарафыннан Таутенбург обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1991 TO13» саналган.
Фильсхофен-ан-дер-Донау
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ноговчице
Ноговчице — Польшаның Ополе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Бозбел (Даламан)
Бозбел (Bozbel) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Мугла иле Даламан илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Казе Пулььеро (Венеция)
Казе Пулььеро — Италиянең Венеция төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казе Пулььеро Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Монтроуз (Көньяк Дакота)
Монтроуз  — Америка Кушма Штатларының Көньяк Дакота штатында урнашкан шәһәр.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Навей
Навей — Франциянең Луар һәм Шер департаментында урнашкан коммуна.
Укъю
Укъю — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Илыч елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 55 км.
Римон
Римон (Rimont) — Франциянең Арьеж департаментына караган коммуна, Көнчыгыш Кузеран кантонына карый.
Укъю
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Печора кушылдыклары бассейны Уса кушылганчы, елга бассейны — Печора.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Беренде (Перник өлкәсе)
Беренде  — Болгариянең Перник өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Новыя Хацьковцы
Новыя Хацьковцы (Новыя Хацькоўцы ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Вавкавыский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
(17605) 1995 SR26
(17605) 1995 SR26 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1995 елның 19 сентябрендә Spacewatch тарафыннан Китт-Пик обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1995 SR26» саналган.
Галензевице
Галензевице — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Скво-Велли (Фресно округы, Калифорния)
Скво-Велли  — Америка Кушма Штатларының Калифорния штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Скво-Велли халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Пороги
Пороги (Пороги) — Чиләбе өлкәсенең Чаткы районы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: билгесез.
Аксел
Аксел — Россия территориясеннән ага торган елга. Мордва Республикасы биләмәләрендә ага. Елга Олы Аксел елгасының уң ярына тамагыннан 15 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 14 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Ока су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Мокша елгасы башыннан Темников каласы янындагы су үлсәү посына кадәр. Кече елга бассейны — Мокша, елга бассейны — Ока.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Косово Милли китапханәсе
Косово Милли китапханәсе (Biblioteka Kombëtare e Kosovës, Народна библиотека Косова) — өлешчә танылган Косово Җөмһүриятенең иң югары китапханәсе, җөмһүриятнең башкаласы Приштина шәһәрендә урнашкан. Косовоның матди һәм мәдәни мирасын туплау, саклау һәм һәр теләүчене бу материаллар белән тәэмин итү мөмкинлеге - китапханәнең төп максаты. Китапханәдә даими рәвештә күргәзмәләр үткәрелә, милли газеталар туплана һәм саклана. Милли китапханә катлаулы тарихы белән дә, үзенчәлекле стильдә төзелгән бинасы белән дә күп кешенең игътибарын җәлеп итә. Проект хорват архитекторы Андрия Мутнякович тарафыннан булдырылган.
Нигезләнү
Китапханә тарихының чишмә башы XIV—XV гасырга юнәлә. Борынгы мөселман һәм христиан җәмгыятьләре мирасы - китапханәнең иң борынгы хәзинәсен тәшкил итә. Институт формасында Косово китапханәсе 1944 елның декаберендә оеша һәм иң әүвәл Призрен шәһәрендә ачыла. 1982 елда Косовоның хәзерге башкаласы Приштинага күчерелә һәм шул елдан бүгенге көннәргә кадәр бинасын алмаштырмый. Бу еллар дәвамында китапханәнең исеме күп тапкыр үзгәртелә. Бу үзгәрешләр сәяси вазгыять, хакимият алмашынуыннан гыйбарәт.
1989—1999 еллар
1989 елда Югославия хакимияте тарафыннан Косово автономиясе юкка чыгарыла. Күп албаннар эш һәм уку урыннарыннан куыла. Албан-серб конфликты дәвамында албаннарның күп дәүләт һәм шәхси китапханәләре ябыла. Хәтта җирле албан халкына Косово Милли китапханәсенең тупсасы аша атлау да катгый тыела. Китапханәнең зур өлеше серб православ дини мәктәбенә тапшырыла, икенче өлеше Босния һәм Герцеговина, Хорватия качак серб кешеләрен вакытлыча урнаштыру өчен кулланыла. Китапханә архивлары тарафыннан албан телендәге язмалар һәм басмалар җыю туктатыла.
НАТОның Косово җирендә хәрби операциясе тәмамлангач, Милли китапханәнең хәрби идарә һәм контроль үзәге буларак куллануы ачыклана. Махсус сакланучы мәдәни объетларны сугыш вакытында хөкүмәт тарафыннан үзләштерү төп сугыш кануннарын бозу дип таныла. Китапханә җирлегендә күп ташландык хәрби киемнәр, сугыш кораллары да табыла. Бер атна дәвамында НАТО хәрби көчләре тарафыннан китапханә бинасы миналарга каршы тикшерелә һәм чистартыла.
Төрле оешмалар мәгълүмәтләре буенча, 100.000 гә якын албан телендәге басма серб хакимияте тарафыннан кабаттан эшкәртү максаты белән Липлян фабрикасына җибәрелгән. Бу китаплар арасында зур кыйммәткә ия булган милли мирас нөсхәләре дә булган.
Тергезү
Косово сугышы тәмамланганнан соң, китапханә бинасында реконструкция эшләре киң җәелеп китә. ЮНЕСКО, Аурупа Шурасы, Халыкара китапханәләр ассоциацияләре һәм оешмалар федерациясе белгечләренең тыгыз хезмәттәшлеге белән реконструкция эшләре тәмамлана. Белгечләр төркеме тарафыннан китапханә эше буенча махсус программалар булдырыла. Махсус эксперттар төркөме китапханә эшенә өйрәтү буенча төрле программалар төзи. Косово Милли китапханәсен тергезүгә АКШ илчелеге, Цюрих Үзәк китапханәсе, АИХО, Райффайзен банкы һәм башка күп төрле сәяси, җәмәгый һәм сәүдә оешмалары зур өлеш кертә.
Архитектурасы
Китапханәнең хәзерге бинасы ачылышы тантаналы 1982 елның 25 ноябрендә уза. Проект авторы — хорват архитекторы Андрия Мутнякович. Бина төрле зурлыктагы һәм тоташ ятьмә сыман металл конструкцияләр белән тулысынча каплан 99 гөмбәздән һәм зенит тәрәзәләреннән гыйбарәт; 16.500 кв.метр мәйданны алып тора. Китапханәнең идәннәре мәрмәр мозаикасы белән капланган. Залның гөмбәзләре аны табигый яктылык белән тәэмин итү максаты белән проектлаштырылган. Китапханә 2.000.000 га якын данә китап һәм башка тарихи яктан кыйммәтле чыганаклар саклый ала. Китапханә фойесында даими рәвештә төрле мәдәни чаралар үткәрелә.
Бинада түбәндә китерелгән заллар урнашкан:
Кестел (Симав)
Кестел (Kestel) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Күтахья иле Симав илчесенә караган бер авыл (köy).
Иван Куракин
Иван Куракин (Иван Андреевич Куракин,, — , ) — хәрби-дәүләт эшлеклесе, баяр, Казан воеводасы (1564).
Фильсэкк
Фильсэкк — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Яра-де-Муреш
Яра-де-Муреш — Румыниянең Муреш жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Альтенфельден
Альтенфельден — Австриянең Югары Австрия федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Лагро (Индиана)
Лагро  — Америка Кушма Штатларының Индиана штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Джексон (приход, Луизиана)
Тарихы
Рәсми рәвештә 1845 елда оештырыла.
Территориясе
Мәйданы 580 км² тәшкил итә.
(17606) Wumengchao
(17606) Wumengchao — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1995 елның 28 сентябрендә BAO SCAP проекты тарафыннан Синлун обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1995 ST53» саналган.
Дзержно (Куявия-Диңгез буе воеводалыгы)
Дзержно  — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Җедеровтала
Җедеровтала (Cederovtala ) — Әзербайҗанның Балакән районына караган авыл.
Обровець (Ополе воеводалыгы)
Обровець  — Польшаның Ополе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Пётр Куракин
Пөтр Куракин (Пётр Андреевич Куракин,, — , ) — хәрби-дәүләт эшлеклесе, баяр, кенәз, Казан воеводасы (1571, 1575).
Ле-Мени-Ерман
Ле-Мени-Ерман — Франциянең Манш департаментында урнашкан коммуна.
Неви (Луар һәм Шер)
Неви — Франциянең Луар һәм Шер департаментында урнашкан коммуна.
(9958) 1991 VL1
(9958) 1991 VL1 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1991 елның 4 ноябрендә С. Уэда, Х. Канэда тарафыннан Кусиро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1991 VL1» саналган.
Салдыбаш
Салдыбаш — Россия территориясеннән ага торган елга. Чиләбе өлкәсенең Әшә районы, Башкортстан Республикасының Нуриман районы, Иглин районы биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Караидел елгасының сул ярыннан 117 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 79 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Караидел елгасы, Павловка сусаклагычынан Шакша бистәсендәге су үлчәүпостына чаклы. Кече елга бассейны — Агыйдел, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Билинци
Билинци — Болгариянең Перник өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Галишево
Галишево — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Рокфиксад
Рокфиксад (Roquefixade) — Франциянең Арьеж департаментына караган коммуна, Пеи-д'Ольм кантонына карый.
Бозбурун (Көпрүбашы)
Бозбурун (Bozburun) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Маниса иле Көпрүбашы илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Финзинг
Финзинг — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Обурки (Ополе воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
HD19832
HD19832 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Яреш
Яреш — Румыниянең Ковасна жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Владимир Курашов
Владимир Курашов (Владимир Игнатьевич Курашов,, — , ) — фәлсәфәче, фән һәм техника фәлсәфәсе, танып-белү теориясе һәм онотологиясе, фән мантыйгы һәм методологиясе өлкәләрендә белгеч, ТРның атказанган фән эшлеклесе (2007).
Норт-Су-Сити (Көньяк Дакота)
Норт-Су-Сити  — Америка Кушма Штатларының Көньяк Дакота штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Норт-Су-Сити шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Улью
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Печора кушылдыклары бассейны Уса кушылганчы, елга бассейны — Печора.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Казе Пуяти (Порденоне)
Казе Пуяти — Италиянең Фриули-Венеция-Җулия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Альтленгбах
Альтленгбах — Австриянең Түбән Австрия федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Скоша (Калифорния)
Скоша  — Америка Кушма Штатларының Калифорния штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Скоша халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Новыя Якентаны
Новыя Якентаны (Новыя Якентаны ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Астравецкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Кужнино
Кужнино — Русиянең Смоленск өлкәсе Новодугино районы составына керүче авылы. Извеково авыл җирлеге составына керә. Халык саны — 9 кеше (2007 ел). Почта индексы — 215210.
Өлкәнең төньяк-көнчыгыш өлешендә, Новодугинодан 16 километрга көньяк-көнбатыштарак урнашкан, автоюлыннан 11 километрга көнбатыштарак Смоленск — Дорогобуж — Вязьма — Зубцов юлында тора, Французский (Слуя кушылдыгы) елга ярында. Авылдан 16 километрга көнчыгышырак Вязьма — Ржев сызыгында Т.п. 219-нчы км тимер юлы станциясе урнашкан.
Тарих
Бөек Ватан сугышы вакытында, 1941 елның октябрь аенда, авылны фашист гаскәрләре басып алалар, кире 1943 елның мартынды азат ителә.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь.
Блатешница
Блатешница — Болгариянең Перник өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Дзехово
Дзехово — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Апостол Петр
Апостол Петр (, татарча кайбер вариантларда – Рәсүл Петр, Рәсүл Петер); якынча 67 елда Римда үлгән), христианлыкта – Гайсә Мәсихнең унике апостолының (шәкертенең) берсе. Католиклыкта беренче Рим папасы дип санала.
Инҗилләрдә
Инҗил буенча, Петр Вифсаидада Иона (Юныс) исемле гади балыкчы гаиләсендә туган. Аның беренче исеме Симон (Шимун) (שמעון — Шимон). Петр исеме (Petrus, Πέτρος – таш) Кифа дигән кушаматтан (арам. – таш) килеп чыккан, кушаматны исә аңа Гайсә биргән.
Симон гаиләле кеше була, ул бертуганы Андрей белән бергә балык тоткан. Петр һәм Андрейны очраткач, Гайсә болай дигән: ''«Миңа иярегез! Мин сезне кешеләр тотучы итәрмен!»'' (Маттай бәян иткән Изге хәбәр, 4:19).
Гайсә Мәсихнең укучысына әйләнгәч, Петер һәрдаим аның белән бергә йөри. Петр Гайсәнең иң яраткан шәкертләренең берсе булган. Мәсих бервакытны укучыларыннан Үзе турында фикерләрен сорагач, Петр Аның «Мәсих, тере Алланың Улы» дип әйткән. Моңа җавап итеп, Гайсә болай дигән:
Холкы буенча Петр бик тере һәм кызып китүчән булган: нәкъ менә ул, Гайсә янына килер өчен, судан барырга тели; нәкъ менә ул Гефсиман бакчасында баш каһин колының колагын кисә. Гайсә кулга алынган төнне Петер, Гайсә үзе алдан әйткәнчә, җебеп кала һәм, үзе өчен куркып, әтәч кычкырганчы өч тапкыр Мәсихтән ваз кичә. Әмма соңрак Петер ихлас күңелдән тәүбә итә һәм Ходай аны кичерә.
Апостолларның эшләрендә
42 елда Яһүдәя патшасы Һируд Әгрип I әмере буенча кулга алына һәм Иерусалим төрмәсенә ябыла, әмма берничә көннән соң качып котыла. 49 елда Иерусалимда узган Апостоллар җыенында катнаша.
Риваятьләр буенча, император Нерон христианнарны эзәрлекләгән вакытта, апостол Петр да җәзалап үтерелә. Бу вакыйга 64 елда (кайбер версияләр буенча 67-68 елларда) була. Аны асты-өскә китерелгән тәредә асып үтерәләр.
Табыну
Апостол Петрны православ һәм католик чиркәүләрендә хөрмәт итәләр. Изге апостол Петр һәм Павелның бәйрәмнәре игълан ителгән, католиклар аны 29 июньдә, ә правослаулар 12 июльдә үткәрә (халыкта ул Питрау бәйрәме буларак билгеле). Күпчелек чиркәүләрдә Петрны Рим католик чиркәвенә нигез салучы дип саныйлар (ә католик чиркәве аны беренче папа дип кабул итә). Санкт-Петербург шәһәре бу апостол хөрмәтенә аталган («Изге Петр шәһәре»).
Иструть
Иструть (Иструть) — Чиләбе өлкәсенең Чаткы районы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (97%).
Сергей Курашов
Сергей Курашов (Сергей Владимирович Курашов,, — , ) — сәламәтлек саклау эшлеклесе, СССР медицина фәннәре академиясенең мөхбир әгъзасы (1966), РСФСР сәламәтлек саклау министры (1955-1959), СССР сәламәтлек сакалау министры (1959-1965).
(17607) Táborsko
(17607) Táborsko — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1995 елның 2 октябрендә М. Тихи, З. Моравец тарафыннан Клеть обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1995 TC» саналган.
Нен-сюр-Беврон
Нен-сюр-Беврон — Франциянең Луар һәм Шер департаментында урнашкан коммуна.
Шкаланка
Шкаланка (Шкаланка) — Киров өлкәсенең Яраң районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (40%), руслар (60%).
Кетенҗилер (Эрегли)
Кетенҗилер (Ketenciler) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Конья иле Эрегли илчесенә караган бер авыл (köy).
Джефферсон (приход, Луизиана)
Джефферсон — Америка Кушма Штатларының Луизиана штатында урнашкан приход. Үзәге - Гретна шәһәре.
Тарихы
Рәсми рәвештә 1825 елда оештырыла.
Территориясе
Мәйданы 642 км² тәшкил итә.
Галово (Великопольское воеводалыгы)
Галово  — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Сәрвә (Салдыбаш кушылдыгы)
Сәрвә (Сарва) — Салдыбаш кушылдыгы. Башкортстан Республикасының Нуриман районы биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Салдыбаш елгасының уң ярыннан 36 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 15 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Караидел елгасы, Павловка сусаклагычынан Шакша бистәсендәге су үлчәүпостына чаклы. Кече елга бассейны — Агыйдел, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Валя-Маре (Шанц, Бистрица-Несеуд)
Валя-Маре — Румыниянең Бистрица-Несеуд жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ладога (Индиана)
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Никита Корбанов
Никита Корбанов (Никита Александрович Курбанов,, — , ) — Россия баскетболчысы (һөҗүмче), Россия чемпионы (2004/2005, 2005/2006, 2006/2007, 2009/2010, 2010/2011, 2011/2012, 2015/2016, 2016/2017).
(9959) 1991 VF2
(9959) 1991 VF2 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1991 елның 9 ноябрендә С. Уэда, Х. Канэда тарафыннан Кусиро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1991 VF2» саналган.
Обязда (Ополе воеводалыгы)
Обязда  — Польшаның Ополе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Яши
Яши — Румыниянең Брашов жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Владимир Курбатов
Владимир Курбатов (Владимир Анатольевич Курбатов,, — , ) — химик, Ленин комсомолы (1978) һәм СССР дәүләт (1989) премияләре лауреаты, ТАССРның атказанган химигы.
Альтлихтенварт
Альтлихтенварт — Австриянең Түбән Австрия федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Финнинг
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Андроновка (Шишов кушылдыгы)
Андроновка  — Россия территориясеннән ага торган елга. Пенза өлкәсенең Исса районы, Мордва Республикасының Инсар районы биләмәләрендә ага. Елга Шишов елгасының сул ярына тамагыннан 9,4 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 12 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Ока су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Мокша елгасы башыннан Темников каласы янындагы су үлсәү посына кадәр. Кече елга бассейны — Мокша, елга бассейны — Ока.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Бозбурун (Мармарис)
Бозбурун (Bozburun) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Мугла иле Мармарис илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Бобораци
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Дзики (Куявия-Диңгез буе воеводалыгы)
Дзики  — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Ле-Мени-Жильбер
Ле-Мени-Жильбер — Франциянең Манш департаментында урнашкан коммуна.
Нью-Андервуд (Көньяк Дакота)
Нью-Андервуд  — Америка Кушма Штатларының Көньяк Дакота штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Нью-Андервуд шәһәре  елда нигезләнгән.
Нуае-сюр-Шер
Нуае-сюр-Шер — Франциянең Луар һәм Шер департаментында урнашкан коммуна.
(17608) Terezín
(17608) Terezín — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1995 елның 12 октябрендә М. Тихи тарафыннан Клеть обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1995 TN» саналган.
Огузлу (Терме)
Огузлу (Oğuzlu) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Самсун иле Терме илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Җиллик
Җиллик (Cillik ) — Әзербайҗанның Балакән районына караган авыл.
Евгений Курбатов
Евгени Курбатов (Евгений Вадимович Курбатов,, — , ) — Россия һөнәри хоккейчесе (сакчы), яшьләр арасында хоккей чемпионатының бронза призчысы (2008).
Карача-Елга
Карача-Елга — Башкортстанның Кушнаренко районындагы татар авылы, авыл җирлеге үзәге. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 600 кешенең яшәве мәгълүм.
Огерниче
Огерниче — Польшаның Ополе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Норцавичы
Норцавичы (Норцавічы ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Дварэцкий районында урнашкан авыл.
Огерниче
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Норцавичы
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Карача-Елга
Демография
1917 елда авыл хуҗалыгы сан алу вакытында Мәскәү волосте, Карача-Елга авылында 269 хуҗалыкта 1584 кеше яши. Шул исәптән 262 йортта мишәрләр яши (1543 кеше), 7 йортта – башкортлар (41 кеше).
1979 һәм 2002 елда (76%) халык ялгыш рәвештә башкорт итеп яздырылган.
Җитештерү тармагы
“Карача-Елга” авыл хуҗалыгы җитештерү кооперативы эшли. 2009 елда предприятиеның 8 сөрү тракторы (Алтай, ДТ), 3 куәтле (1 Кировец, 2 Т-150 К), 8 универсаль (Беларусь), техник культуралар өчен (рәт арасын сөрә торган) – 1 (Т-70) трактор булган. Чәчүлекләр: бодай - 570 га, арпа – 510, көнбагыш 120 га, арыш («чулпан-7» сорты) - 650.
Мәгариф
Авылда татар урта мәктәбе эшли. 2010-11 уку елында Карача-елга мәктәбендә 100 бала укыган.
Финнинген
Финнинген — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Богдановдол
Богдановдол — Болгариянең Перник өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кизик бистәсе
Кизик бистәсе (, tat.lat. Kizik bistäse, Кизическая слобода, Кизицы, Хижицы) – 1687 елда Кизик Чиркәве янында килеп чыккан Казанның бистәсе. Казан ханлыгы чорында бу урын янында Алат юлы һәм Алат бистәсе булган.
Тарих
Кизик монасыренең зиратында Лев Толстой бабае, Казан губернаторы (1815 -1820) И.А. Толстой, рус романтик-шагыйре Гавриил Каменев күмелгән.
Бетерү
1920 елда Совет хакимияте Кизик монастырен юкка чыгара, монастырь 300 дисәтинә җире дәүләткә бирелә.
Кизик зираты урынында Декабристлар урамы, торак йортлары, Идел буе арбитраҗ хөкеме төзелгән.
Алат һәм Кизик бистәләре бүген
Хәзер Алат һәм Кизик бистәләре Казанның Мәскәү районына керә. Урын тирәсендә Яшьлек метро станциясе бар.
Халык сайлавы буенча бу станциясена "Алат" исеме бирергә тиеш иде, ләкин Казан мэриясе халык пәрәвез сайлавының нәтиҗәләреннән баш тартып, "Яшьлек" исемен бирде.
(9960) Sekine
(9960) Sekine — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1991 елның 4 ноябрендә С. Отомо тарафыннан Такане обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1991 VE4» саналган.
Альтмелон
Альтмелон — Австриянең Түбән Австрия федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Казе Пьеручи (Пистоя)
Казе Пьеручи — Италиянең Тоскана төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казе Пьеручи Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Разил Вәлиев
Разил Вәлиев (тулы исеме Разил Исмәгыйль улы Вәлиев) — татар язучысы, шагыйрь, күренекле җәмәгать һәм сәясәт эшлеклесе, Татарстанның халык шагыйре, Татарстан Республикасының Г. Тукай исемендәге Дәүләт премиясе лауреаты (2007), Татарстанның М. Җәлил исемендәге республика премиясе лауреаты, Россиянең атказанган мәдәният хезмәткәре, Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәре, Россия Гуманитар Фәннәр Академиясенең шәрәфле академигы. Татарстан Фәннәр академиясенең шәрәфле әгъзасы (2017). Түбән Кама шәһәренең мактаулы гражданы. Ингушетия Республикасының атказанган сәнгать эшлеклесе.
Биография
Разил Вәлиев 1947 елның 4 гыйнварында Татарстанның Түбән Кама (элеккеге Ширәмәт) районы Ташлык авылында дөньяга килә. Башлангыч белемне туган авылында ала, Түбән Кама урта мәктәбен 1965 елда тәмамлый. Шул ук елда Казан дәүләт университетының журналистика факультетына укырга керә. Ике курсны тәмамлагач, Татарстан Язучылар берлеге юлламасы белән Мәскәүгә барып, әдәбият институтында белем ала.
1972-1981 елларда Р. Вәлиев «Ялкын» журналы редакциясендә әдәби хезмәткәр, әдәби бүлек мөдире, җаваплы сәркатибе вазифаларын башкара. 1981-1984 елларда ул Чаллы Язучылар оешмасының сәркатибе, 1984-1986 елларда Татарстан Язучылар берлегенең идарә рәисе урынбасары, 1986-2000 елларда Татарстан Республикасының Милли китапханә директоры булып эшли.
Разил Вәлиев шагыйрь, язучы, җәмәгать һәм сәясәт эшлеклесе буларак танылды. Аның «Зәңгәр кабырчыклар» (1971), «Яшен тамыры» (1977), «Ядкарь» (1987), «Бер алманы бишкә бүләек» (1992), «Кышкы учак» (1994), «Сүзләрдән дисбе» (1996) шигырь җыентыклары; «Эт кояшы», «Яшисе килә» (1982) һ.б. повестьлары һәм «Мирас» (1990) романы дөнья күрде. Әдипкә «Яшисе килә» повесте һәм популяр җырлары өчен 1982 елда Муса Җәлил исемендәге Республика бүләге тапшырылды.
Разил Вәлиевнең иҗаты драматургия белән дә бәйле. Аның «Әйдә барыйк, кызлар карыйк!» (1988-1989), «И машина, машина, җитте минем башыма» (1990), «Куркыныч уен» («Шомбай», 1989) һ.б. пьесалары 4 томда басылып чыккан «Сайланма әсәрләр»дә (1999— 2000) урын алды. Р. Вәлиев пьесаларына куелган спектакльләр К. Тинчурин исемендәге драма һәм комедия театрында, шулай ук республиканың башка театрларында уңыш казанды.
Разил Вәлиев киңкырлы эшчәнлеге өчен «Планетада цивилизацияне, яшәешне һәм мәдәниятне саклауга һәм үстерүгә керткән хезмәтләре өчен» халыкара көмеш медаль белән бүләкләнде.
Разил Вәлиев — Татарстанның һәм Россиянең атказанган мәдәният хезмәткәре (1990, 1997), Россия Гуманитар фәннәр академиясенең шәрәфле академигы (1997), Татарстан Югары Советы депутаты (1990-1995), 1995 елдан Татарстан халык депутаты, 2000-2019 елларда Татарстан Дәүләт Советының мәдәният, фән, мәгариф һәм милли мәсьәләләр Комитеты рәисе.
Ул — 1979 елдан СССР Язучылар берлеге әгъзасы.
Сәяси эшчәнлек
Татарстан Югары Советы депутаты (1990-1995), 1995 елдан Татарстан халык депутаты, 2000-2019 елларда Татарстан Дәүләт Советының мәдәният, фән, мәгариф һәм милли мәсьәләләр Комитеты рәисе.
Слипи-Голлоу (Марин округы, Калифорния)
Географиясе
Слипи-Голлоу халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Умполь
Умполь — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Унья елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 28 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Печора кушылдыклары бассейны Уса кушылганчы, елга бассейны — Печора.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Яши-Горж
Яши-Горж — Румыниянең Горж жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Галонзки (Великопольское воеводалыгы)
Галонзки  — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Яши-Горж
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Галонзки (Великопольское воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Валя-Маре-Братия
Валя-Маре-Братия — Румыниянең Арджеш жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Руз
Руз (Rouze) — Франциянең Арьеж департаментына караган коммуна, От-Арьеж кантонына карый.
Сидәш (елга)
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Караидел елгасы, Павловка сусаклагычынан Шакша бистәсендәге су үлчәүпостына чаклы. Кече елга бассейны — Агыйдел, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Огонув (Ополе воеводалыгы)
Огонув  — Польшаның Ополе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Кетенлер (Болу)
Кетенлер (Ketenler) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Болу иле Болу илчесенә караган бер авыл (köy).
Джефферсон-Дейвис (приход, Луизиана)
Джефферсон-Дейвис — Америка Кушма Штатларының Луизиана штатында урнашкан приход. Үзәге - Дженнингс шәһәре.
Тарихы
Рәсми рәвештә 1912 елда оештырыла.
Территориясе
Мәйданы 659 км² тәшкил итә.
Лайонс (Индиана)
Лайонс  — Америка Кушма Штатларының Индиана штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Әҗәм (Чиләбе өлкәсе)
Әҗәм (Азям) — Чиләбе өлкәсенең Нязепетровск районы составына керүче авыл.
Лайонс (Индиана)
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Әҗәм (Чиләбе өлкәсе)
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Лайонс (Индиана)
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Әҗәм (Чиләбе өлкәсе)
Халык
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: билгесез.
Норшты
Норшты (Норшты ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Ашмянский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
(17609) 1995 UR
(17609) 1995 UR — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1995 елның 18 октябрендә Тимоти Спар тарафыннан Каталина обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1995 UR» саналган.
Альбина Юрату
Альбина Юрату (паспортта - Любимова Альбина Васильевна) (25 август, 1959 ел, Чуаш АССР, Батыр районы, Норваш-Шигали авылы) — чуаш шагыйрәсе. Чуаш Республикасының атказанган мәдәният хезмәткәре (2008).
Чуашстан язучылары берлегендә (1992) тора. Россия Федерациясе Журналистлар берлеге әгъзасы (2012 елдан).
Тәрҗемәи хәле
1959 елның 25 августында Чуашиянең Батыр районы Норваш-Шигали авылында туган.
Чуаш дәүләт университетының тарих-филология факультетында һәм Мәскәү дәүләт университеты журналистикасы факультетында белем алган.
Уку вакытында "Ульяновец", "Мәскәү университеты" газеталары белән хезмәттәшлек итә.
1982 елда Чуваш АССР Ялчык районының «Колхоз ялавĕ» газетасында эшли.
1983 елдан 1990 елга кадәр Чабаксар оек-трикотаж фабрикасында җирле радио мөхәррире булып эшләгән.
1990 елдан 2004 елга кадәр табигатьне саклау органнарында матбугат сәркатибе вазифасын башкарган.
Әсәрләре
thumb|left|Альбина Юрату чуаш милли костюмында. 2017 ел. Яшьлегендә шигырьләр яза башлый. Аларны «Авангард», «Пионер сасси», «Пионерская правда», «Молодой коммунист», «Коммунизм ялавĕ», «Хыпар» газеталарында, «Чăваш хĕрарăмĕ», «Сказка амрăксен хаçачĕ» газеталарында, «Тăван Атăл», «Ялав», «Самант», «Тетте» һ. б. журналларда бастырган. Шигъри әсәрләрендә Альбина мәхәббәте табигатькә, Ватанга, кешегә, ата-аналарга, иң назлы хисләргә ия балаларга мәхәббәт аша сизелә. Шуңа күрә ул үзенә өстәмә исем — Юрату тәхәллүсе ала. Альбина Юрату 1992 елдан 2015 елга кадәр туган чуаш телендә дә, рус телендә дә 22 шигырь җыентыгы чыгарган. Кайбер җыентыклары:
Җырлары
Шагыйрәнең шигырьләренә язылган җырлар халыкта киң таралыш ала. Аның җырларын Александр Осипов, Людмила Семенова, Олег Сокол, Клара Осокина, Михаил Федоров, Александр Мингалев, Светлана Бубнова, Римма Шекирова, Владимир Леонтьев, Елена Османова, Петр Романов, Елена Леонтьева, Сергей Кувшинов, Тамара Савей, Борис Соколов, Алинә Михайлова, Тамара Ишморатова, татар һәм чуаш эстрадасының йолдызы Фәридә Фәйзуллина башкара.
Лукино (Новодугино районы)
Лукино — Русиянең Смоленск өлкәсе Новодугино районы составына керүче авылы. Извеково авыл җирлеге составына керә. Халык яшәми (2007 ел). Почта индексы — 215223.
Өлкәнең төньяк-көнчыгыш өлешендә, Новодугинодан 20 километрга көньяк-көнбатыштарак урнашкан, автоюлыннан 13 километрга көнбатыштарак Смоленск — Дорогобуж — Вязьма — Зубцов юлында тора, Тулка елга ярында. Авылдан 17 километрга көнчыгышырак Вязьма — Ржев сызыгында Новодугино тимер юлы станциясе урнашкан.
Тарих
Бөек Ватан сугышы вакытында, 1941 елның октябрь аенда, авылны фашист гаскәрләре басып алалар, кире 1943 елның мартынды азат ителә.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь.
Шмелёво (Киров өлкәсе)
Шмелево (Шмелево) — Киров өлкәсенең Свеча районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
Дзиково (Куявия-Диңгез буе воеводалыгы)
Дзиково  — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Бозбурун (Ашкале)
Бозбурун (Bozburun) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Эрзурум иле Ашкале илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Ле-Мени-Обер
Ле-Мени-Обер — Франциянең Манш департаментында урнашкан коммуна.
Алат бистәсе
Алат бистәсе (tat.lat. Alat bistäse, русча Алацкая слобода) – Казан ханлыгы чорында Казан кирмәне һәм Алат авылы арасында барлыкка килгән бистә. Ханлык дәверендә дәүләт башкаласы – Казан шәһәренә төньяк юнәлештән Алат юлы барган. Бүген Алат юлы урынында Декабристлар урамы урнаша.
Тарих
Казан ханлыгы дәверендә Алат юлының соңгы Казан алдындагы ноктасында Алат бистәсе булган. Шушы бистәдә сәяхәтчеләр атларны алыштырганнар. Шулай итеп "Ал ат" – ике сүздән исем килеп чыккан.
Казан ханлыгы буйсындырганнан соң Алат бистәсе янында руслар Кизик монастырен салганнар һәм Кизик бистәсе килеп чыккан. Ләкин Казан губернасы чорында Алат юлы (Алацкая дорога) исеме калган булган.
Совет заманында Алат юлына бүтән исемне – Декабристлар урамы – бирелгән.
Алат һәм Кизик бистәләре бүген
Хәзер Алат һәм Кизик бистәләре Казанның Мәскәү районына керә. Алат бистәсе урынында Яшьлек метро станциясе бар.
Халык сайлавы буенча бу станциясена "Алат" исеме бирергә тиеш иде, ләкин Казан мэриясе халыкның пәрәвез сайлавының нәтиҗәләреннән баш тартып, "Яшьлек" исемен бирде. Шулай итеп борыңгы Казан ханлыгы исеме "Алат юлы" торгызылмаган калды.
Огузлу (Сүлейманпаша)
Огузлу (Oğuzlu) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Текирдаг иле Сүлейманпаша илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Фёдор Курганов
Фөдор Курганов (Фёдор Афанасьевич Курганов,, — , ) — илаһиятче, хакыйкый дәүләт киңәшчесе (1896), чиркәү тарихчысы, Казан руханилар академиясе һәм Казан университеты укуытучысы.