cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Коулфилд (Теннесси)
Коулфилд  — Америка Кушма Штатларының Теннесси штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Коулфилд халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Лондейл (Төньяк Каролина)
Лондейл  — Америка Кушма Штатларының Төньяк Каролина штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Евгений Боруцкий
Евгений Владимирович Боруцкий (1897, Сергиев Посад — 1976 елның 1 августы) — совет зоологы һәм гидробиолог, биология фәннәре докторы, кысласыманнар систематикасы буенча белгеч, Сталин премиясе лауреаты (1950).
Тормыш юлы
Евгений Боруцкий Сергиев Посадта 1897 елда туган. Әтисе һөнәрчелек мәктәбе белән җитәкчелек иткән. Шәһәр гимназиясен тәмамлаганнан соң, Мәскәү дәүләт университетына укырга керә. 1918—1922 елларда армиягә алына. 1924 елда МДУны тәмамлаган. 1924 елдан 1941 елга кадәр Косин лимнология станциясендә эшли. 1925 елда Георгий Кожевниковка аспирантурага укырга керә. 1938 елда диссертация якламыйча фәннәр кандидаты дәрәҗәсе бирелә. 1939 елда «Күлләр бентосының биомасса динамикасын өйрәнү юлы белән продуктлылыгын билгеләү» темасы буенча докторлык диссертациясен яклый. 1941 елдан 1944 елга кадәр МДУ умырткасызлар зоологиясе кафедрасы профессоры булып эшли. 1925—1932 һәм 1950—1976 елларда МДУ Зоомузееның умырткасызлар бүлеге мөдире булып эшли. 1950 елда Г. В. Никольский, В. В. Васнецов, С. Г. Крыжановский, С. Г. Соин һәм В. Д. Лебедев белән берлектә «Амур елгасының балык продуктлылыгын арттыру буенча чаралар системасын эшләү һәм биологик нигезләү» өчен Сталин премиясенә лаек була. 1956—1960 елларда ИЭМЭЖда эшли. 1976 елның 1 августында вафат була.
Фәнни эшчәнлек
Harpacticoida кысласыманнар отряды һәм кыргаяклар системасы һәм зоогеографиясе буенча махсуслашкан. Боруцкийның фаунистик тикшеренүләре Кырым, Кавказ, Урта Азия, Урал, Себер һәм Ерак Көнчыгыш, Монголия, Антарктида һәм Родригес утравын колачлаган. Байкал күле гарпактициды фаунасын ача. Мәгарә фаунасын өйрәнү белән шөгыльләнә. Calanoida отряды вәкилләренең мәгарә формаларын беренче тапкыр таба. Фән өчен беренче тапкыр 200гә якын яңа төр, 17 токым һәм 2 гаилә сурәтләгән.
Бентосны теркәү, эшкәртү һәм санын исәпкә алу методикасын тәкъдим итә. Төрле географик зоналарның континенталь сулыкларының су төбе фаунасы динамикасы үзенчәлекләрен ачыклый. 1939 елда, Петр Бойсен-Йенсенга карамастан, Ак күлнең бентос хайваннар үрнәге итеп, хайваннарның икенчел продукциясен бәяләү методологиясен эшли. Балыкларның туклануын өйрәнү белән шөгыльләнә, балыклар өчен азык-төлек булып хезмәт итә торган умырткасызларның зурлык-авырлык характеристикаларын билгеләү методикасын тәкъдим итә.
Басмалар
220 мәкалә авторы, шул исәптән ССРБ Фауна сериясе томы һәм Biospeologica Sovietica публикацияләр сериясе.
Детен-э-Брюан
Детен-э-Брюан (Détain-et-Bruant) — Франциянең Кот-д’Ор департаментына караган коммуна, Жевре-Шамбертен кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 15.48 км².
Кар бөртеге
Кар бөртеге, кар кристаллы (Снежинка, снежный кристалл) — һавадан җир өстенә төшә торган каты атмосфера явым-төшеме, боз кристаллы. Болыт һәм томанның туңган тамчысында су парларының сублимациясе нәтиҗәсендә барлыкка килә. Әлеге процесс (суның газсыман халәттән каты халәткә күчүе) температура 0°Cтан шактый түбән булганда гына күзәтелә.
Тасвирлама
Кар бөртекләре алты кырлы пластинка һәм йолдызлар, баганачыклар һ. б. формаларда булырга мөмкин. Кар бөртегенең ак төстә булуы һавага бәйле. Төрле нурлар һава һәм кристалл чикләренә төшеп чагыла. Кар бөртекләре 95 % һавадан тора, шуңа күрә алар бик җиңел һәм ипле генә җиргә төшә (0,9 км/c.). 1887 елның 28 гыйнварында Форт-Кеода (Монтана, АКШ) иң зур кар бөртеген теркәгәннәр: диаметры 15 дюйм (яки 38 см). Гадәттә, кар бөртегенең диаметры 5 мм, авырлыгы 0,004 г була.
Барлыкка килү
Кар бөртекләре (кар кристаллары) күбрәк салкын температурада барлыкка килә. Җил көньякта, океан һәм диңгез өстендә йөзеп йөргән болытларны төньякка куа. Салкын һавага килеп кергән болытлар әкренләп суына, һәм бик вак, җиңел кристаллар — кар бөртекләре хасил була, су тамчылары боз тамчыларына әйләнә.
Болыттагы вак су тамчылары шундый ук тузан бөртекләре белән кушылып бозлангач, кар бөртекләре барлыкка килә. Аннан соң 0,1 мм лы кристаллар җиргә төшә башлый һәм әкренләп һавадагы конденсация нәтиҗәсендә үсә бара. Нәтиҗәдә, алты очлы кар бөртекләре барлыкка килә.
Галерея
Уилсон Бентли (1865—1931) туплаган кар бөртекләре: .
Ульянов-Золина йорты (Казан)
Ульянов-Золина йорты — Казанның Бауман урамында, XIX гасырның беренче яртысында төзелгән бина. 1851 һәм 1877 елларда үзгәртеп төзелгән.
Кече Япто-Яга
Кече Япто-Яга — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Народа елгасының сул ярыннан 79 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 19 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Төньяк Сосьва. Кече елга бассейны — Төньяк Сосьва, елга бассейны — Об, Төньяк  Сосьва елгасы кушылган урыннан түбәнрәк.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Бахорець
Бахорець — Польшаның Карпатасты воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Баллендорф
Баллендорф (Ballendorf) — Алманиянең Баден-Вюртемберг җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Дөнья АЭСлары исемлеге
Дөньяның 30 илендә 368 190 МВт элект куәтле 435 энергоблоклы 212 атом электр станциясе бар дип исәпләнә. 63 энергоблок төзелергә тиеш һәм 138 энергоблок инде ябык.
Исемлектә җирдәге барлык АЭСлар илләр буенча бирелгән, шулай ук кайчандыр энергетик реакторлар, өйрәнү, күзәтү үзәкләре урнашкан җирләр дә бар.Исемлектә төзелүче, ябык һәм эшләүче рекаторлар урнашкан.
Таблиөадан түбәндәге мәглуматны табып була: реактор төре (график) һәм моделе, статусы (график), төзелеш башланган, кулланышка җибәрү һәм туктату вакыты, брутто куәте, кулланучы хуҗасы яки компания, реакторлары. .
Исемлек Халыкара атом энергиясе агентлыгы һәм мәглумәтләре буенча эшләнде.
800px|thumb|Җирдә АЭСлар урнашуы
Фактлар
thumb|300px|АЭС Шиппингпорт, 1956 ел. |- |15pxPWR | АЭС Шиппингпорт |1958, 68 МВт |- |15pxBWR | АЭС Дрезден |1960, 207 МВт |- |15pxPHWR | АЭС Ролфтон |1962, 25 МВт |- |15pxGCR | АЭС Калдер-холл |1956, 60 МВт |- |15pxLWGR | Обнинск АЭС |1954, 6 МВт |- |15pxFBR | Шевченко АЭС |1973, 90 МВт |}
Сальседильо
Сальседильо — Испаниянең Теруэль провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Луганск
Луга́нск (Луганск, Луганськ) — Украинада урнашкан шәhәр, Луганск өлкәсенең үзәге. Украинаның икътисади, мәдәни, сәяси үзәкләренең берсе.
География
Шәһәре Лугань һәм Ольховка елгалары кушылу урынында, Киевтан 811 километр ераклыкта урнашкан.
Россиядә: 2022 елның 15 ноябреннән — «Хезмәт даны шәһәре».
Тарих
Рәсми нигезләнү датасы булып 1795 ел санала — нәкъ шул елда Екатерина II биредә чуен кою заводы төзү турында указ чыгара.
1874 елда Луганскига тимер юл килә, ә 1882 елда аңа шәһәр статусы бирелә.
1919 елга кадәр Луганск — Екатеринослав губернасының өяз шәһәре; 1920—1925 елларда — Донецк губернасы, 1925—1932 елларда — Луганск округы, 1932—1938 елларда — Донецк өлкәсе составында.
1935 елның 5 ноябрендә шәһәргә совет хәрби һәм сәяси эшлеклесе Климент Ворошилов хөрмәтенә Ворошиловград исеме кушылган.
1938 елдан Луганск өлкәсе үзәге булып тора.
Бөек Ватан сугышы барышында (1942 елның 17 июле) шәһәр алман-фашист гаскәрләре тарафыннан басып алына. 1943 елның 14 февралендә азат ителә.
1958 елдан шәһәргә иске исеме бирелә, әмма 1970 елда, Климент Ворошилов үлеменнән, шәһәргә кабаттан Ворошиловград исеме кушылган. 1990 елда тарихи исем кайтарыла.
Халык
Милли состав (2001): украиннар — 50 %, руслар — 47 %.
(4321) Зеро
(4321) Зеро  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1981 елның 2 мартында Шелте Бас тарафыннан Сайдинг-Спринг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1981 EH26» саналган.
Вилар-де-Пердизеш
Вилар-де-Пердизеш — Португалиянең Вила-Реал округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Доброленка
Доброленка — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Нагорное
Нагорное — Татарстан Республикасының Әлмәт районындагы авыл.
Почта индексы — 423402.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.3 °C.
Дембно (гмина Ракув)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Миколаев (Ленчицкий повяты)
Миколаев  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Ситна (авыл)
Ситна (Сітна ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Лёзненский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
CD-34 12212
CD-34 12212 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Çanakya
Çanakya (sanskrit चाणक्य Cāṇakya, 370-283 b.e.q.) şulay uq Kautilia, Vişnugupta, Vatsiayana - Hindstan tarixında mäşhür brahman. Magadxa patşalığı (321 b.e.q.) täxetenä utırırğa Çandragutağa bulışqan.
Hindstan tarixçıları Çanakyanı xäyläse, säyäsi aqılı öçen Makiavelli belän çağıştıra.
Säyäsät häm äxlaq turında traktat yazğan.
"Fayda turında" (Artxaşastra) säyäsi traktatın yazğan. Ul kitap dönya tarixında maxsus xezmätlär turında berençe äsär.
Çanakya iqtisad ğilemenä nigez salğan.
Taksila digän belem birüçe üzäktä uqıtuçı bulıp eşlägän.
Anıñ äsärläre 1915 yılğa qädär yuğalğan bulğan.
Синдор (авыл)
Синдор (Синдор) — Коми Республикасының Княжпогост районында урнашкан авыл.
Климат
Синдор климаты уртача-континенталь. Кыш озын, салкын, ә җәй кыска, гадәттә җылы, яисә салкынча. Биредә кырау җәен дә күзәтелә. Җәй көне циклоннар активлыгы сүлпәнәя, көзен исә киресенчә, үсә, шуңа күрә дә явым-төшем күләме арта. Көз белән яз салкын.
Халык
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: комилар (30%), руслар (74%).
Валерий Барсуков
Валерий Леонидович Барсуков ( 14 марта 1928 ( 1928-03-14 ) [1]       ) - Совет геолог  - геохимигы, СССР Фәннәр Академиясе академигы (1987), руда формалашу  процессы геохимиясе һәм  файдалы казылмалар чыганакларын  эзләү һәм бәяләү геохимик ысуллары, кокс химиясе һәм чагыштырма планетология өлкәсендә белгеч.
Биографиясе
1951 - Мәскәү геология-разведка институтын тәмамлай.
1954 елдан - СССР Фәннәр академиясенең В. И. Вернадский исемендаге геохимия һәм аналитик химия институтында (1976 елдан - директор).
1976 - СССР Фәннәр академиясенең әгъза-корреспонденты (Геология, геофизика, геохимия һәм тау фәннәре бүлеге).
1987 - СССР Фәннәр академиясе академигы, СССР Фәннәр академиясе президиумы әгъзасы.
Халыкара геохимия һәм космохимия ассоциациясе президенты (1980-1984).
Ул планеталарды автоматик космик станцияләр ярдәмендә тикшеренүләр оештыруга зур өлеш кертә. "Венера-13, 14, 15 һәм 16" станцияләреннән алынган мәгълүматлар буенча Венера планетасының геохимиясе һәм геологиясе буенча тикшеренүләр үткәрә. Марсны һәм аның иярчене Фобосны космик тикшеренүләрнең перспектив программаларын эшләүдә катнаша.
Ул 1992 елның 22 июлендә Мәскәүдә вафат була һәм Мәскәүдәге Новодевичье зиратында җирләнә.
Хәтер
В. Л. Барсуков хөрмәтенә аталганнар:
Библиография
Төп хезмәтләре руда хасил итү процессларының, магматик һәм ай токымнарының геохимиясе, шулай ук рудалы файдалы казылма ятмаларын эзләү, бәяләү һәм фаразлауның геохимик ысуллары буенча.. Ул аккургаш-руда ятмалары формалашу механизмын тасвирлай һәм борат ятмалары барлыкка килү химизмының төп үзенчәлекләрен билгеләй..
Хотемеж
Хотемеж — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Тэдин-Яга
Тэдин-Яга — Россия территориясеннән ага торган елга. Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Сада-Яга елгасының сул ярыннан 29 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 23 км.
İmpuls momentı
250px|мини|Äylängändä Giroskop asma bulıp tora impuls momentı säbäple 300px|мини|уңда|Köç-F, köç momentı-t, p-impuls häm L-impuls momentı arasındağı nisbät İmpuls momentı (kinetik moment, poçmaq momentı, orbital' moment, xäräkät miqdarınıñ momentı) - äylänü xäräkäteneñ miqdarın taswirlıy. Massa zurlığın, äylänü küçärenä qarata massa büleneşen häm äylänü tizlegen sıyfatlıy.
Тэдин-Яга
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Баренцев диңгезе бассейны елгалары Печора елгасы бассейнының көнчыгышынан Зур Ою елгасы бассейнынң көнчыгыш чигенә чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Печора һәм Об елгалары арасындагы, Баренец диңгезенә коючы, елгалар бассейны.
İmpuls momentı
Yomıq sistemada impuls momentı saqlana.
Klassik mexanika
Material' noqtanıñ impuls momentı xisap başına qarata anıñ impulsı häm radius-vektorı vektor tapqırçığışına tigez:
Berniçä noqta öçen:
İntegral' küreneş:
İmpuls momentı Sİ sistemasında coul'-sekunda belän ülçänä.
Additivlıq:
Ğädättä impuls momentı massalar üzägenä qarata isäplänä.
Moment isäpläw
Vektor tapqırçığışı qağidäläre buyınça: — r häm p arasındağı poçmaq
Nöter teoreması buyınça impuls momentı saqlanu fäza izotroplığın taswirlıy.
Waqıt buylap İmpuls momentınıñ çığarılması - köç momentı:
Şulay itep yomıq sitemada:
İmpuls momentı saqlanu
Fäza izotroplığınnan impuls momentı saqlanu qanunı çığarıla:
Spin, orbital' häm tulı impuls momentı
Orbitada: 500px|мини|үзәк|Spin, orbital' häm tulı impuls momentı
Elektrodinamika
Elektromagit qırında kanonik moment p invarintlı bulmıy, şuña kürä kinetik impuls qullanıla:
Qorğınıñ Hamiltonianı elektromagnit qırında:
İmpuls kinetik momentı:
Kvant mexanikası
Kvant mexanikasında impuls momentı kvantlana, härber proyektsiä (böten san)*\hbar (Plank daimie) tigez bula ala.
Küp Kisäkçelär üz impuls momentına iä - spin, ul \hbar/2 qabatlı bula.
Kvant mexanikasında orbital' häm spin momentınıñ fizik zurlığı operatorı kertelä. Orbital' momentı operatorı:
Üzleklär:
Äylänü simmetriäse
Sferik simmetriädä impuls momentı operatorları sferik koordinatlarda birelä:
biredä: : — sferik funktsiälär.
Atom orbitale
Atomnarda elektron bolıtları formaları näq sferik funktsiälär formalarğa (s, p, d, f...) täñgäl kilä.
Bu çişeleşlär sferik simmetriäle atomnar öçen qullanıla:
İmpuls momentı operatorınıñ kvant sannarı ğädättä atom orbitale dip yörtelä häm törle xäreflär belän bilgelänä:
İnertsiä tenzorı
Klassik mexanikada impuls momentı:
biredä \times — vektor tapqırçığışı bilgese
Cisemnärneñ tulı impuls momentı:
biredä: ~I — äylänü küçäre qarata inertsiä momentı, — poçmaq tizlege vektorı
Ğomumi oçraqta bu bäyläneş inertsiä tenzorı yärdämendä yazıla:
İnertsiä tenzorın isäpläw öçen xisap başı teläsä nindi noqta alınıp bula, läkin törleçä isäplängän zurlıqlar Şteyner teoreması belän taswirlana:
Бревэрд (округ, Флорида)
Бревэрд — Америка Кушма Штатларының Флорида штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Титутсвилл шәһәре.
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1844 елда оештырыла.
Территориясе
Округ мәйданы 2637 км² тәшкил итә.
Григорьев йорты (Казан)
Григорьев йорты — Казанның Бауман урамында, XIX гасырның беренче яртысында төзелгән бина. 1859 елда (архитектор Павел Жуковский, 1833-1899) үзгәртеп төзелгән.
Наталья Карпович
Карпович Наталья Николаевна (1972 елның 19 сентябре) — Россия спортчысы һәм җәмәгать эшлеклесе. Бокс буенча дөнья һәм Европа чемпионатлары җиңүчесе. Бишенче чакырылыш Дәүләт думасы депутаты, Дәүләт Думасының гаилә, хатын-кызлар һәм балалар мәсьәләләре комитеты рәисенең беренче урынбасары (2007—2011).
Әримҗан
Аремзянка — Россия территориясеннән ага торган елга. Төмән өлкәсе, Омск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  ? елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 98 км.
Наталья Карпович
Өч китап авторы: «Чернобыль. Страницы жизни и любви», «Бокс глазами женщины» һәм «Мой путь в президенты».
Әримҗан
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Иртеш елгасы кушылдыклары бассейны Тубылдан алып Обка койганчы, елга бассейны — Иртеш.
Наталья Карпович
Тормыш юлы
Наталья Карпович 1972 елның 19 сентябрендә туа. 1990 елда Кызыл диплом белән Индустриаль-педагогика техникумын, 1995 елда А. И. Герцен исемендәге Россия дәүләт педагогика университетын, 1998 елда Санкт-Петербург дәүләт университетын, 2009 елда Россия Федерациясе Президенты каршындагы Россия дәүләт хезмәте академиясен тәмамлый.
Мәктәптә укытучы, аннан телохранитель, аннары «Союз-Чернобыль» иҗтимагый оешмасы юристы булып эшли. 2006—2007 елларда «"Спортика" сәламәт кешене системалы әзерләү үзәге» ҖЧҖ директоры.
2007—2011 елларда «Бердәм Россия» партиясе исемлеге составында бишенче чакырылыш Дәүләт думасы депутаты. Дәүләт Думасының гаилә, хатын-кызлар һәм балалар мәсьәләләре комитеты рәисенең беренче урынбасары.
«Балачакны яклау» хәйрия фонды президенты һәм «Мәскәү шәһәренең күп балалы гаиләләре берләшмәсе» региональ иҗтимагый оешмасы рәисе. Санкт-Петербургның «100 ТВ»да «Отражение» программасын алып баручы булып эшләгән, 2014 елда Санкт-Петербург губернаторы сайлауларында ышанычлы зат булган.
2018 елда Президент сайлауларында Россия Федерациясе Президенты Владимир Путинның ышанычлы затлары исемлегенә кергән. Мәскәү сайлау штабы рәистәше була.
2016—2019 елларда икенче составтагы Мәскәү шәһәре Иҗтимагый палатасы әгъзасы. Мәскәү кеше хокуклары буенча вәкаләтле вәкил каршындагы Иҗтимагый совет әгъзасы.
Бокс буенча Россия чемпионатлары призёры һәм җиңүчесе. Берничә тапкыр дөнья һәм Европа чемпионатлары призёры һәм җиңүчесе. 2000 елда 71 кг га кадәр авырлык категориясендә Россия чемпионатының көмеш призёры була. 2002 елда бокс буенча беренче хатын-кызлар дөнья чемпионатының көмеш медаленә ия була.
Каретников йорты (Казан, Бауман урамы, 66)
Каретников йорты — Казанның Бауман урамында урнашкан, 1888 елда төзелгән бина.
Эшен (Кастамону)
Эшен (Eşen) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Кастамону иле Кастамону илчесенә караган бер авыл (köy).
Девья
Девья — Франциянең Шаранта департаментында урнашкан коммуна.
Половраджи
Половраджи — Румыниянең Горж жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Калмар (Айова)
Калмар  — Америка Кушма Штатларының Айова штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Калмар шәһәре  елда нигезләнгән.
Буходзькава
Буходзькава (Буходзькава ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Краснапольский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Кавлаклар (Эдремит)
Кавлаклар (Kavlaklar) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Балыкесир иле Эдремит илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Мулен-сюр-Сефон
Мулен-сюр-Сефон — Франциянең Эндр департаментында урнашкан коммуна.
Брустуроаса (коммуна)
Брустуроаса — Румыниянең Бакеу жудецында урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Сампер-де-Каланда
Сампер-де-Каланда — Испаниянең Теруэль провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Башня Горишня
Башня Горишня — Польшаның Карпатасты воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Гало (Козенца)
Географиясе
Гало Апеннин ярымутравының көньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан көньяк-көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Дембно (Опатовский повяты)
Дембно  — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Вилар-де-Феррейруш
Вилар-де-Феррейруш — Португалиянең Вила-Реал округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Америкен-Форк (Юта)
Америкен-Форк  — Америка Кушма Штатларының Юта штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Америкен-Форк шәһәре  елда нигезләнгән.
Доброселице-Други
Доброселице-Други — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Америкен-Форк (Юта)
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Доброселице-Други
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Хотиза
Хотиза — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Тандил
Тандил (Tandil) — Аргентинаның Буйныс-Айрыс провинциясендә урнашкан шәһәр.
Тарих
1823 елда нигезләнгән.
Бальрехтен-Доттинген
Бальрехтен-Доттинген (Ballrechten-Dottingen) — Алманиянең Баден-Вюртемберг җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кирилл әлифбасыннан латин әлифбасына күчерү кагыйдәләре
2012 елның 24 декабрендә Татарстан Республикасы Дәүләт Советы депутатлары “Татарстанда татар телен дәүләт теле буларак куллану турында” канун өлгесен кабул итә.
Бу канун өлгесе республикада дәүләт теле буларак татар телен куллануны тәэмин итә, татар язма мәдәниятен саклау һәм үстерүгә юнәлгән. Шулай ук республикада латин һәм гарәп әлифбасын куллану мөмкинлеген дә бирә. Канун өлгесенең башына ук Татарстан Конституциясе нигезендә татар һәм рус телләре Татарстанның дәүләт телләре буларак тигез дәрәҗәдә диелгән.
Кирил әлифбасыннан латин әлифбасына күчерү кагыйдәләре
Мәскәү тыю сәясәте сәбәпле латин әлифбасы ТР рәсми структураларында кулланылмый диярлек, ләкин Татар Википедиясе - Ирекле Энциклопедия булып тора, Мәскәүгә буйсынмый, ә ТатВики-җәмгыяте кабул иткән кагыйдәләр белән идарә ителә. Татар Википедиясендә рәсми Тавыш бирү нәтиҗәсендә түбәндәге кагыйдәләр кабул ителгән:
Konstantin Ton
thumb|right|Konstantin Thon Thon Konstantin Andreyeviç yäki Ton (Urısça: Константин Андреевич Тон) (1794-1881), arxitektor, arxitektur akademige (1830), prafisır (1830).
Urıs eklektik (Urıs-Bízantía stile) yünäleşenä nigez saluçı. Thon proyektları belän Mäskäwdä Zur Kreml Sarayı (1838-1849, icadi törkem belän berlektä), Ğaysa Saqlawçı Çirkäwe (Храм Христа Спасителя) (1837-1883, saqlanmağan, 1990. yıllarda yañadan torğızıla) h.b.
Qazanda Gubernator sarayı (1845-1848) tözelä. Thon tarafınnan Gavriil Derjavin häykäleneñ arxitektura çişeleşe xäl itelä (20. yöz başında cimerelgän, 2004. Yılda yañadan torğızılğan).
Лайлс (Теннесси)
Лайлс  — Америка Кушма Штатларының Теннесси штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Лайлс халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(438) Зеуксо
Тарихы
1898 елның 8 ноябрендә Огюст Шарлуа тарафыннан Ницца обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1898 DU» саналган.
Буховка
Буховка (Бухоўка ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Климавицкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Екаль-Али
Екаль-Али — Франциянең Сен-Маритим департаментында урнашкан коммуна.
Лорел-Парк (Төньяк Каролина)
Лорел-Парк  — Америка Кушма Штатларының Төньяк Каролина штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Орлык чыгару юлы
Орлык чыгару юлы (ductus deferens)
·       Орлык чыгару юлы күкәй өстәлмәсе юлының туры дәвамы.
·       Орлык чыгару юлының дүрт өлеше бар:
o  умал өлеше (pars scrotalis);
o  бау өлеше (pars funicularis);
o  касык өлеше (pars inguinalis);
o  оча өлеше (pars pelvica).
·       Орлык чыгару юлы күкәйдән (умал өлеше) тамырлар белән аерылган.
·       Аннары юл орлык бавы кисәгенә әйләнеп, тамырлар артында урнаша, һәм аның белән тышкы касык боҗрасына менә (бау өлеше).
·       Касык юлыннан үтеп (касык өлеше), орлык чыгару юлы тамырлардан аерылып, кече очаның латераль тышчасыннан (оча өлше) аска һәм артка (оча куышлыгында юл ретроперитонеаль урнаша) бара.
·       Сидек кушлыгына кадәр җитеп, юл алга борылып, простата янына килә.
·       Юлның тышчасы өч катлаудан тора - лайлалы, мускуллы һәм адвентиция.
Дембовець (Свентокшиж воеводалыгы)
Дембовець  — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Миколаевице (Серадзький повяты)
Миколаевице  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Дьянсе
Дьянсе (Diancey) — Франциянең Кот-д’Ор департаментына караган коммуна, Льерне кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 9.96 км².
Доброселице-Перши
Доброселице-Перши — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Кече Кемпаж
Кече Кемпаж — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Зур Кемпаж елгасының уң ярыннан 265 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 22 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Төньяк Сосьва. Кече елга бассейны — Төньяк Сосьва, елга бассейны — Об, Төньяк  Сосьва елгасы кушылган урыннан түбәнрәк.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Калона (Айова)
Калона  — Америка Кушма Штатларының Айова штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Калона шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сан-Агустин
Сан-Агустин — Испаниянең Теруэль провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ситники (Лепельский районы)
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Виларелью-да-Рая
Виларелью-да-Рая — Португалиянең Вила-Реал округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Яңа Сөндер
Яңа Сөндер (Ҫӗнӗ Сӗнтӗр, Новый Сундырь) — Чуашстанның Комсомол районында урнашкан авыл.
Климат
Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.
Халык
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 234 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (100%) алып тора.
Броуард (округ, Флорида)
Броуард — Америка Кушма Штатларының Флорида штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Форт-Лодердейл шәһәре.
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1915 елда оештырыла.
Территориясе
Округ мәйданы 3131 км² тәшкил итә.
Хотиня Вас
Хотиня Вас — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Гало (Казерта)
Гало — Италиянең Кампания төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Гало Апеннин ярымутравының көньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан көньякка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Башня Долишня
Башня Долишня — Польшаның Карпатасты воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Брую (коммуна)
Брую — Румыниянең Сибиу жудецында урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Муэ (кантон Нёви-Сен-Сепюлькр)
Муэ — Франциянең Эндр департаментында урнашкан коммуна.
Бушляки
Бушляки (Бушлякі ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Шкловский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Полоница
Полоница — Румыниянең Харгита жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(4311) Згуриди
(4311) Згуриди  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1978 елның 26 сентябрендә Журавлёва Л. В. тарафыннан Кырым обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1978 SY6» саналган.
Эшенчай (Чорум)
Эшенчай (Eşençay) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Чорум иле Чорум илчесенә караган бер авыл (köy).
CD-41 11023
CD-41 11023 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Яңа Нәдер
Яңа Нәдер яки Нәдер — Татарстан Республикасының Әлмәт районындагы торак пункт.
Почта индексы — 423444.
Сыйфатлама
Нәдердә яшәүчеләр саны елдан-ел арта бара. 2000 елда авылда 1085 кеше гомер кичергән, бүгенге көндә анда 1377 кеше яши. Шунысын да билгеләп үтәргә кирәк, 2011 елда авылда 19 бала туган, ә бакыйлыкка 20 кеше күчкән. Торак пунктта рәсмиләштерелгән 466 йорт исәпләнә. Авылда тормыш итү өчен барлык шартлар тудырылган. Урта мәктәп, балалар бакчасы, ФАП, почта, Мәдәният йорты, китапханә, "Зәй" хуҗалыгыннан тыш өч фермер хуҗалыгы, бер гаилә кәҗә фермасы уңышлы гына эшләп килә. Халыкка 4 азык-төлек кибете, кече пекарня, пилорама хезмәт күрсәтә. Авыл уртасында урнашкан мәчет тирә-юньгә иман нуры сибеп тора һәм башкалар. Нәдердә авыл Советы 1918 елда ук оештырыла.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.3 °C.
Галимҗан Шәрәф
Галимҗан Шәрәф, Галимҗан Шәрәфетдин улы Шәрәф (1896 елның 29 декабре, Тәтеш өязе, Аксу — 1950 елның 13 гыйнвары, Казан) — тел галиме, язучы, җәмәгать эшлеклесе, сәясәтче. Милләт Мәҗлесе депутаты. Идел-Урал штатлары төзү тарафдары. Атаклы бертуган Шәрәфләрнең берсе.
Тәрҗемәи хәле
1896 елның 29 декабрендә Казан губернасы Тәтеш өязе (хәзерге Татарстанның Буа районы) Аксу авылында туган. Казандагы Мөхәммәдия мәдрәсәсендә укый. Мәдрәсәнең икенче баскычын тәмамлагач, үзлегеннән әзерләнеп, Казанның 2нче реаль укуханәсенә укырга керә һәм аны 1915 елда тәмамлый. Петроградка китеп, тимер юл инженерлары институтына керә. Февраль һәм Октябрь инкыйлаблары аркасында укуын ташларга мәҗбүр була. 1917 елның маенда Мәскәүдә мөселман халыкларының милли-дәүләтчелек төзелешләре мәсьәләсен караучы Бөтенроссия мөселманнарының беренче корылтаенда катнаша. Татарлар өчен кулай булачагы турында чыгыш ясый. Июль аенда Казанда узган Бөтенроссия мөселман хәрбиләре, татар укытучылары, мөселман руханилары корылтайларында да татарлар өчен милли-мәдәни мохтарият (әгәр ул террирториаль булса) игълан ителүен яклый. Аны милли-мәдәни мохтариятне гамәлгә ашырырга тиешле составына сайлыйлар. 1917 елның 22 ноябрендә Уфада Милли Мәҗлес сессиясендә Идел-Урал штатлары игълан ителүгә күп көч сала, җөмһүрият мәйданының картасын төзи. Милли-мәдәни мохтариятне гамәлгә ашырырга тиешле һәйәт Казанга күчкәч, аның рәисе итеп И.С. Алкин, урынбасары итеп Г. Шәрәф раслана. Г. Шәрәфнең милли дәүләт төзелеше турындагы фикерләре беркадәр үзгәрә. Беренчедән, ул Милли-мәдәни мохтариятне федерация составындагы җөмһүрият итеп төзергә тәкъдим итә. Икенчедән, хакимият органнары Советлар системасы буенча сайланырга тиеш, ди. Өченчедән, һәр Совет халыкның милли нисбәтен искә алып сайлануын яклый. И.В. Сталин Г. Шәрәфне телеграфка чакыра һәм Идел-Урал штатлары мәсьәләсе белән кызыксына. Г. Шәрәф телеграф аша Идел-Урал штатлары, аның мәйданы һәм чикләре турында тәфсилле аңлатма бирә. Ике көннән, 1918 елның 22 мартында РСФСР милләтләр эше буенча халык комиссариаты «Татар-Башкорт республикасы төзү турында» декрет игълан итә. Идел-Урал штатлары һәйәтенең эше туктатыла. Нәтиҗәдә, Идел-Урал штатлары төзеләсе төбәктә 1920 ел урталарына өч административ берәмлек — Кече Башкортстан җөмһүрияте, Татарстан җөмһүрияте һәм Уфа губернасы барлыкка килә. Уфа губернасының язмышы референдум юлы белән хәл ителергә тиеш була. Ләкин 1922 елда Уфа губернасы Үзәкнең декреты белән генә Кече Башкортстанга кушыла. Татар халкының күп гасырлар дәвамында өметләнгән дәүләтчелеген торгызу теләге җимерелә барганын күреп, Г. Шәрәф сәяси активлыгын киметергә мәҗбүр була. Гыйльми-фәнни эшчәнлеген көчәйтә. 1919-1920 елларда Казан университетында Н.Ф. Катанов җитәкчелегендә төрки телләр, Н.И. Ашмарин җитәкчелегендә чуаш теле, В.А. Богородицкий җитәкчелегендә татар теле һәм гомуми телбелем буенча тикшеренү эшләре алып бара. Татар теленең орфографиясен үзгәртү буенча зур тырышлык белән эшли. 1921-1922 елларда ТАССР халык мәгарифе халык комиссариатының Академүзәгенең Шәрекъ бүлеге мөдире була. Татарча язманы үзгәртү буенча Татарстан АССР хөкүмәте каршында оештырылган комиссиянең гыйльми сәркатибе булып тора. 1922-1937 елларда Шәрекъ (1931 елдан Татар, 1934 елдан Казан) педагогик институтында фәнни-педагогик эш алып бара.
Сәяси золым
1937 елның 20 февраленнән, «педагогия институтында оялаган халык дошманнарын фаш итү кампаниясе» кысаларында, институт җитәкчелеге аңа бөтен бүлекләрдә һәм курсларда лекцияләр укуны тыя. 1937 елның 23 мартында кулга алына. 1940 елның 27 февралендә ССРБ НКВДсы каршындагы махсус киңәшмә Г. Шәрәфне «Советка каршы милләтче оешма эшендә катнашкан өчен» 8 елга хезмәт белән төзәтү лагеренә ябарга карар чыгара. Хөкем Севердорлагта үткәреп, аннан 1945 елда кайта. 1950 елның 13 гыйнварында Казанда вафат була. 1991 елда аклана.
Моны да карагыз
<ul></ul>
Көньяк Мутиха
Көньяк Мутиха — Россия территориясеннән ага торган елга. Пермь крае, Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Акчим елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 20 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Чулман кушылдыклары бассейны Агыйдел кушылганчы, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Миколаюв (Пйотрковский повяты)
Миколаюв  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Kilian Mbappe
Kilian Mbappe yäki Kilian Sanmi Mbappe Lotten (fransuzça Kylian Sanmi Mbappé Lottin; 1998) - Fransiä futbolçısı, Pari Señ-Jarmeñ taqımı häm Fransiä cıyılma taqımınıñ höcümçese.
Миколаюв (Пйотрковский повяты)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Удэк-Ты-Вис
Удэк-Ты-Вис — Россия территориясеннән ага торган елга. Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Падымей-Ты-Вис елгасының сул ярыннан 54 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 24 км.
Kilian Mbappe
Mbappe bik tiz yögerüçe futbolçı, tup belän 38 km/säğ tizlegenä citä ala. 2018 yılnıñ 30 iyünendä Qazanda uzğan Fransiä-Argentina matçında Mbappe 2 xälitkeç tup kertä häm Fransiägä ciñü kiterä (4:3), uyınnıñ iñ yaxşı uyınçısı bula.
Удэк-Ты-Вис
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Баренцев диңгезе бассейны елгалары Печора елгасы бассейнының көнчыгышынан Зур Ою елгасы бассейнынң көнчыгыш чигенә чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Печора һәм Об елгалары арасындагы, Баренец диңгезенә коючы, елгалар бассейны.
Kilian Mbappe
Anıñ ätise Kamerunnan çıqqan, futbol mäktäbendä eşlägän, äniseneñ çığışı Älcäzäirdän, Fäizä Lamari hönäri handbolçı bulğan.
Удэк-Ты-Вис
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Баунтифул (Юта)
Баунтифул  — Америка Кушма Штатларының Юта штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Баунтифул шәһәре  елда нигезләнгән.
Дембска-Воля
Дембска-Воля — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Шалготарьян
Шалготарьян (Salgótarján, Schalgotarjan/Schalgau,Šalgov-Tarjany) — Маҗарстанның Ноград өлкәсендә урнашкан шәһәр.
Сәгать поясы
Халыкара стандарт буенча Шалготарьян Үзәк Европа вакыты (Central European Time, CET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +1:00 гә тигез.
Халык
Милләтләр (2011): маҗарлар — 92%, чегәннәр — 1,7%.
Sferik funktsiälär
300px|мини|уңда|Sferik funktsiälärneñ berençe harmonikaları vizual' küreneşe. Zäñgär öleş - uñay bilge, sarı - tiskäre bilge. 300px|мини|уңда| Sferik funktsiälär küreneşe - atom orbitalläre küreneşenä turı kilä Sferik funktsiälär - kvant, atom-töş häm gravitatsiä fizikasında kiñ qullanıla torğan funktsiälär - Laplas tigezlämäläre ğailäseneñ sferik koordinatlarda yazılğan ortogonal' çişeleşläreneñ öleşe.
Sferik funktsiälär differentsial' tigezlämälär teoriäsendä, teoretik fizikada, xosusan atomdağı elektron orbitallären isäpläwdä, geoid gravitatsion qırın, planetalar magnit qırın, relikt nurlanışın xisaplawda kiñ qullanıla.
Taswir
Laplas tigezlämäse:
biredä Laplas operatorı:
Üzleklär
Ortonormik sistema
biredä  — Kroneker bilgese.
Sferik funktsiälär küreneşe:
-
biredä   — Lejandr küpbuını,   m! — faktorial.
Laboratoire de recherche en informatique
Laboratoire de recherche en informatique - ул Көньяк Париж Университетында Фәнни Өйрәнү Үзәгендә өйрәнү бүлеге, аның мөдире - Яннис Мануссакис тора. 1998 елда нигезләнгән булган.
Добрска-Влосцяни
Добрска-Влосцяни — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Бальтманнсвайлер
Бальтманнсвайлер (Baltmannsweiler) — Алманиянең Баден-Вюртемберг җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Вилареш (Мурса)
Вилареш  — Португалиянең Вила-Реал округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
В.К.Каретников йорты (Казан)
В.К.Каретников йорты — Казанның Бауман урамында урнашкан, XIX гасырның беренче яртысында төзелгән бина.
Орлык куыкчыгы
Орлык куыкчыгы (vesicula seminalis)
·    Орлык куыкчыгы - 5 см тирәсе озынлыкта сузылган нәрсә. Һәр орлык куыкчыгы тыгыз җыелган бормалы көпшә сыман, турайтканда аның озынлыгы 12 см җитә (рәс. 3.11, 3.13).
·    Орлык куыкчыгының тышча төзелеше орлык чыгару юлыныкы кебек.
·    Орлык куыкчыклары сперманың сыек өлешенең сыекчасын эшләп чыгара.
·    Куыкчыкларның өске киң өлеше косак ярысы белән капланган.
·    Куыкчыкларның тар аскы өлеше чыгару юлы (ductus excretorius) булып дәвам итә.
·    Куыкчыкларның чыгару юлы орлык чыгару юлы белән кушылып, орлык ташлап атучы юл (ductus ejaculatorius) ясый,  ул простата катламыннан үтеп сидек чыгару юлының простатик өлешенә ачыла.
Сперма (мәни) чыгару юллары
·      бормалы орлык юллары (сперматозоидлар ясала);
·      туры орлык юллары;
·      күкәй челтәре;
·      күкәйнең чыгару юллары;
·      күкәй өстәлмәсе юлы;
·      орлык чыгару юлы + чыгару юлы (орлык куыкчыкларның);
·      орлык ташлап атучы юл.
Еквиль (Сен-Маритим)
Еквиль — Франциянең Сен-Маритим департаментында урнашкан коммуна.
Улыс-Ярей-Шор
Улыс-Ярей-Шор — Россия территориясеннән ага торган елга. Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Нямдо-Ю елгасының уң ярыннан 0,6 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 22 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Баренцев диңгезе бассейны елгалары Печора елгасы бассейнының көнчыгышынан Зур Ою елгасы бассейнынң көнчыгыш чигенә чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Печора һәм Об елгалары арасындагы, Баренец диңгезенә коючы, елгалар бассейны.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Лейк-Танси-Вилледж (Теннесси)
Лейк-Танси-Вилледж  — Америка Кушма Штатларының Теннесси штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Лейк-Танси-Вилледж халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Бедачув
Бедачув — Польшаның Карпатасты воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Скаляп
Скаляп (Скаляп) — Коми Республикасының Троицко-Печорск районында урнашкан авыл.
Климат
Скаляп климаты уртача-континенталь. Кыш озын, салкын, ә җәй кыска, гадәттә җылы, яисә салкынча. Биредә кырау җәен дә күзәтелә. Җәй көне циклоннар активлыгы сүлпәнәя, көзен исә киресенчә, үсә, шуңа күрә дә явым-төшем күләме арта. Көз белән яз салкын.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: комилар (100%).
Ситцы
Ситцы (Сітцы ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Докшицкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Бушовка
Бушовка (Бушоўка ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Круглянский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
П.В.Каретников йорты (Казан)
П.В.Каретников йорты — Казанның Бауман урамында, 1866 елда архитектор Петр Аникин тарафыннан төзелгән бина.
Калюмет (Айова)
Тарихы
Калюмет шәһәре  елда нигезләнгән.
Дьене
Дьене (Diénay) — Франциянең Кот-д’Ор департаментына караган коммуна, И-сюр-Тий кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 15.39 км².