cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Кира Моратова
Тәрҗемәи хәле
Режиссерның фильмнарында Владимир Высоцкий, Олег Табаков, Рената Литвинова, Зинаида Шарко, Нина Русланова, Алла Демидова һ. б. күренекле актерлар рольләр башкара. 2018 елның 6 июнендә 84нче яшендә Одессада вафат.
Гаиләсе
Беренче ире — режиссер, сценарий авторы Александр Игорь улы Моратов (1935). Кызлары Марианна (фаҗигале рәвештә вафат). Икенче ире — рәссам, сценарий авторы Евгений Иван улы Голубенко (1956).
Помьян
Помьян — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Нова Весь (Картузький повяты)
Нова Весь  — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Петриш (Бистрица-Несеуд)
Петриш — Румыниянең Бистрица-Несеуд жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Савиметса
Савиметса (Savimetsa) — Эстониянең Тартумаа өязендә урнашкан авыл.
Коттонвуд (Көньяк Дакота)
Коттонвуд  — Америка Кушма Штатларының Көньяк Дакота штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Әл-Гафур
Әл-Гафуур (الْغَفُورُ) – Аллаһның 99 исеменең берсе. Аллаһ мәгъфирәт ияседер. Кешенең гөнаһы, никадәр күп булса да, Аллаһ аларны өскә чыгармас, яшерер, гафу итәр. «Гаффәәр» исеме дә шул ук тамырдандыр.
Чыганак
Баулы мөхтәсибәте.
Үзбәкстан гимны
Үзбәкстан Җөмһүриятенең дәүләт гимны (Oʻzbekiston Respublikasi davlat madhiyasi / Ўзбекистон Республикаси давлат мадҳияси) — Үзбәкстан дәүләт символларыннан берсе.
Язылу тарихы
Оркестр башкаруында (Үзбәкстан ССҖ заманындагы язма) Үзбәкстан Җөмһүриятенең дәүләт гимны (Oʻzbekiston Respublikasi davlat madhiyasi / Ўзбекистон Республикаси давлат мадҳияси) Үзбәкстанның Югары Шурасы тарафыннан 1992 елның 10 декабрендә кабул ителгән. Гимнның икенче атамасы — Серқуёш ҳур улкам (Кояшлы хөр дәүләтем).
Советлар Берлеге таркалгач, Үзбәкстан (Беларусь һәм Таҗикстан белән беррәттән ) союздаш республика чорындагы гимнның көен саклап калды. Бу көйне 1947 елда композитор Мөтәл (Мөтәвәккил) Борһанов (Муттал Бурҳонов) язган иде.
Иске гимн “Сәлам сиңа, рус халкы, өлкән туганыбыз” дигән сүзләр белән башлана һәм аңарда шул замандагы рәсми идеология сүзлеге тулысынча чагыла иде. . Гимнга яңа сүзләр беркетү өчен бәйге игълан ителде. Ахыр чиктә танылган үзбәк шагыйре Абдулла Арипов (Абдулла Орипов) тәкъдим иткән текстка өстенлек бирелде. Рус теле Үзбәкстанда рәсми тел булып саналмаса да, 2019 елда үзбәк язучысы Ораз Абдуразаковның әдәби тәрҗемәсе пәйда булды.
Гимн тексты
Үзбәкстанның милли симфоник оркестры гимнның беренче һәм “эталон буларак” башкаручысы дип санала. Радиода, телевизиядә һәм төрле чараларда куллану өчен, 2006 елда гимнның 4 варианты яздырылды, алар шартлы рәвештә “Катгый”, “Гадәти”, “Яшьләр өчен” һәм “Сүзсез” дип атала.
Гимнның үзбәк-татар сүзлекчәсе
серқуёш — кояшлы; ҳур — хөр; улка — ил, дәүләт; эл — ил, ил-көн; бахт — бәхет; нажот — нәҗат, котылу; сен ўзинг — син үзең; дўстлар — дуслар; йўлдош — юлдаш; меҳрибон — миһербан; яшнагай — яшәрә бар, чәчәк ат; то абад (гарәп алынмасы) — мәңгегә, мәңгелеккә; илм — гыйлем; фан — фән; ижод — иҗат; шуҳратинг — шөһрәтең; порласин токи — яктыртсын, нурласын; бор — бар, барча, барысы; жаҳон — җиһан; олтин — алтын; бу — бу; водийлар (гарәп алынмасы) — үзәннәр; жон — җан; Ўзбекистон — Үзбәкстан; аждодлар — ата-баба; мардон — мәрданәлек, ир-егетлек; руҳ — рух; сенга — сиңа; ёр — яр, тиңдәш; улуғ — олуг, бөек; халқ қудрати — халык кодрәте; жўш урган — туры килгән, юш килгән; замон — заман; оламни — галәмне; маҳлиё айлаган — сокландырган; диёр — төбәк, ил, ватан; эркин — иркен; ёш — яшь; авлодлар — буыннар; зўр — зур; қанот — канат; истиқлол — истикълал, бәйсезлек; машъали — мәшгале, факелы; тинчлик — тынычлык; посбони — сакчысы; ҳақсевар — хаклыкны, дөреслекне ярата торган; она юрт — Ил-Ана, ана йорт; мангу — мәңге; обод бўл — имин бул.
Акбарис (Шаран районы)
Акбарис — Башкортстанның Шаран районында урнашкан чирмеш авылы. 2009 елның 1 гыйнварына биредә 506 кешенең яшәве мәгълүм. Почта индексы — 452634, — 80258805001.
Халыкара икътисадый хезмәттәшлек һәм үсеш оешмасы
Оешма 1948 елда Маршалл планы буенча Европа өчен төзелә. Штаб-фатиры Парижда урнаша. 2006 елдан оешманың генераль сәркатибы — Хосе Анхель Гурриа Тревиньо (Мексика иленнән).
Дөшкая (Битлис)
Дөшкая (Döşkaya) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Битлис иле Битлис илчесенә караган бер авыл (köy).
Вулька-Кличевска
Вулька-Кличевска — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Лагоа (Маседу-де-Кавалейруш)
Лагоа  — Португалиянең Браганса округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Вулька-Кличевска
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Зур Углуша
Зур Углуша — Россия территориясеннән ага торган елга. Архангельск өлкәсе, Вологда өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Лейбуша елгасының сул ярыннан 62 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 13 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Онега елгасы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Онега.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Гранвилл (Төньяк Дакота)
Тарихы
Гранвилл шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Вернуа-ле-Бельвуар
Вернуа-ле-Бельвуар — Франциянең Ду департаментында урнашкан коммуна.
NGC 7356
NGC 7356 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда   тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Инҗирли (Һаймана)
Инҗирли (İncirli) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Анкара иле Һаймана илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Лабна-Агародники
Лабна-Агародники (Лабна-Агароднікі ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Гродзенский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Далматия (Пенсильвания)
Далматия  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
ZNF454
ZNF454 —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
Далматия (Пенсильвания)
Географиясе
Далматия халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Кочмес
Климат
Кочмес климаты уртача-континенталь. Кыш озын, салкын, ә җәй кыска, гадәттә җылы, яисә салкынча. Биредә кырау җәен дә күзәтелә. Җәй көне циклоннар активлыгы сүлпәнәя, көзен исә киресенчә, үсә, шуңа күрә дә явым-төшем күләме арта. Көз белән яз салкын.
Халык
Халык саны динамикасы:
Лабахос
Лабахос — Испаниянең Сеговия провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Плигавки 1
Плигавки 1 (Плігаўкі 1 ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Шумилинский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Саликам өязе
Саликам өязе (Соликамский уезд) — Пермь калгайлыгы һәм Пермь губернасы эчендә административ-территориаль берәмлек.
Каскейд (Айдахо)
Каскейд  — Америка Кушма Штатларының Айдахо штатында урнашкан шәһәр.
Саликам өязе
Тарих
Саликам өязе 1781 елда оештырылып, 1923 елда юкка чыгарылган.
Каскейд (Айдахо)
Тарихы
Каскейд шәһәре  елда нигезләнгән.
Саликам өязе
Халык
Туган телләр (1897): рус теле — 70,5%, Пермь комиләре теле — 28,4%.
Каскейд (Айдахо)
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Саликам өязе
Эчке бүленеш
50 вулыс (1913).
Понграц
Понграц — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Катажинув (Лодзький-Схидний повяты)
Катажинув  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Тезе (Рона)
Тезе — Франциянең Рона департаментында урнашкан коммуна.
Обиньи-ле-Сомбернон
Обиньи-ле-Сомбернон (Aubigny-lès-Sombernon) — Франциянең Кот-д’Ор департаментына караган коммуна, Сомбернон кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 7.93 км².
Әш-Шәкүр
Әш-Шәкүүр (الشَّكُورُ) – Аллаһның 99 исеменең берсе. Шөкер итмәк, шөкрана кылмак, яхшылыкка яхшылык белән җавап бирү димәктер. Аллаһының биргән нигъмәтләре өчен колларының Аңа шөкер итүләре бер вазифадыр. Аллаһ Үзенә шөкер иткәннәргә тагын да күбрәк нигъмәтләр бүләк итәр. Аның хәзинәсе бетмәс-төкәнмәс. «Шөкер итсәгез, артыгы белән бирермен» дигән аять («Ибраһим» сүрәсе, аять 7.) бу турыда сөйли.
Чыганак
Баулы мөхтәсибәте. —.
Тәблигъ җәмәгате
Тәблигъ җәмәгате — (تبلیغی جماعت, جماعة التبليغ) – Һиндстанда 1926 елда Мәүлана Мөхәммәт Ильяс әл-Кандәһләви тарафыннан оештырылган гайре сәяси дини хәрәкәт. Төп максаты итеп мөселман халыклар арасында Исламча яшәү рәвешен торгызуны куя.
Алты принцип
Мөселманнар иң кимендә кабул итәргә һәм үтәргә тиешле вазифаларны җәмәгатькә керүче галимнәр түбәндәге алты принцип аркылы тапшыралар:
Нова Весь (Члуховский повяты)
Нова Весь  — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Волчано (Рьети)
Волчано — Италиянең Лацио төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Волчано Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Үзәк Апеннин тауларыннан көнбатышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Лабы-Микольск
Лабы-Микольск (Лабы-Мікольск ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Ивевский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Богутовка
Богутовка — Россия территориясеннән ага торган елга. Омск өлкәсе, Новосибирск өлкәсе, Төмән өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Тара елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 14 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Иртеш елгасы кушылдыклары бассейны Ишем кушылганчы, елга бассейны — Иртеш.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Легница
Легница (Legnica, Liegnitz) — Польшаның Түбән Силезия воеводалыгында урнашкан шәһәр.
Савиранна
Савиранна (Saviranna) — Эстониянең Харьюмаа өязендә урнашкан авыл.
Легница
Сәгать поясы
Халыкара стандарт буенча Легница Үзәк Европа вакыты (Central European Time, CET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +1:00 гә тигез.
Тарих
Шәһәр статусын 1264 елдан йөртә.
Халык
<div style=*font-size:88%*>
Вулька-Кобиля
Вулька-Кобиля — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(2259) Софиевка
(2259) Софиевка  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1971 елның 19 июлендә Б.А.Бурнашева тарафыннан Кырым обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1971 OG» саналган.
Лагуаса
Географиясе
Мәйданы —.
Лагуна-де-Контрерас
Лагуна-де-Контрерас — Испаниянең Сеговия провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
ZNF460
ZNF460 —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
Понгрце
Понгрце — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Плигавки 2
Плигавки 2 (Плігаўкі 2 ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Шумилинский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Петриш (Мехединць)
Петриш — Румыниянең Мехединць жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Биктыш
Почта индексы — 452634, — 80258805002.
Грандин (Төньяк Дакота)
Грандин  — Америка Кушма Штатларының Төньяк Дакота штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Грандин шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Чәрдән өязе
Чәрдән өязе (Чердынский уезд) — Пермь калгайлыгы һәм Пермь губернасы эчендә административ-территориаль берәмлек.
Тарих
Чәрдән өязе 1781 елда оештырылып, 1923 елда юкка чыгарылган.
Халык
Туган телләр (1897): рус теле — 73,1%, Пермь комиләре теле — 25,4%, коми теле — 1,1%.
Эчке бүленеш
23 вулыс (1913).
NGC 7357
NGC 7357 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда   тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Катажинув (Радомщанский повяты)
Катажинув  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Шакулово (Канаш районы)
Шакулово (Шаккăл, Шакулово) — Чуашстанның Канаш районында урнашкан авыл.
Чарнуха
Чарнуха — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Верньерфонтен
Верньерфонтен — Франциянең Ду департаментында урнашкан коммуна.
Шакулово (Канаш районы)
Почта индексы — 429323. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97216868001. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2100700009500.
Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2134.
Халык
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 417 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (96%).
Данло (Пенсильвания)
Данло  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ламалонга
Ламалонга — Португалиянең Браганса округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Әл-Гали
Әл-Галий (العَلِيُّ) – Аллаһның 99 исеменең берсе. Дәрәҗә һәм мәртәбә ягыннан Аллаһ иң югарыдыр, Галәмнең иң өстенедер. Ләкин бу өстенлек матди түгел, түбәнлекнең капма-каршысы булган бөеклек тә түгелдер. Ул кешегә шаһ тамырыннан да якын. Бөеклек тә Аңа хастыр.
Чыганак
Баулы мөхтәсибәте.
Горюхалка
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны – Чулман кушылдыклары бассейны Агыйдел кушылганчы, елга бассейны – Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Юрий Скребнев
Юрий Скребнев (8 июль 1922 — 20 май 1993) — ССРБ һәм Россия тел белгече, инглиз филологиясе өлкәсендә белгеч,филология фәннәре докторы (1973), профессор (1974) һәм Россия Федерациясенең атказанган фән эшлеклесе (1992).
Биографиясе
Юрий Максимович Скребнев1922 елның 8 июлендә Төмән өлкәсенең Ишем шәһәрендә укытучылар гаиләсендә туа. Бөек Ватан сугышында катнаша. II дәрәҗәдә Ватан сугышы ордены кавалеры исемен яулый. Германиядә тоткынлыкта була, аннан котылгач, Германиядә совет хәрби администрациясендә тәрҗемәче булып хезмәт итә.
1956 елдан алып Благовещенск, Пятигорск һәм Уфа уку йортларында эшли. Шул ук елда «Стилистические функции вводных элементов в современном английском языке» темасына кандидатлык диссертациясе яклый, ә 1971 елда — «Общелингвистические проблемы описания синтаксиса разговорной речи»темасы буенча докторлык диссертациясе яклый.
1972 елдан алып Н. А. Добролюбов исемендәге Горький дәүләт педагогика чит ил телләре институтында инглиз филологиясе кафедрасында профессор булып эшли башлый, Түбән Новгород лингвистик мәктәбе нигезендә төзелгән аспирантура җитәкчесе.
Гыйльми эшчәнлеге
Юрий Скребнев — 100-дән артык фәнни эшләр авторы. Шулар арасында иң әһәмиятлесе дип 1985 елда чыгарылган «Коллоквиалистикага кереш» монографиясе санала. Бу хезмәт сөйләм синтаксисын өйрәнүнең теоретик нигезләрен тасвирлауга багышланган. «Сөйләм телләрен лингвистик тасвирлауның теориясе һәм практикасы» исеме астында 19 гыйльми эшләр җыентыгының мөхәррире.
М. Д. Кузнец белән автордашлыкта чыккан «Инглиз теле стилистикасы» (1960), «Стилистика теориясенең очергы» (1975) һәм «Fundamentals of English Stylistics» (1994) хезмәтләре стилистика теориясен үстерүгә саллы өлеш кертә. Юрий Максимович җитәкчелеге астында 50 гә якын кандидатлык һәм 4 докторлык диссертацияләре яклана.
Хәтер
1994 елдан октябрьдә ел саен югары уку йортлары арасында үткән гыйльми конференцияләр «Скребнев укулары» исемен йөртә.
2012 елның 30 октябрендә Түбән Новгород дәүләт лингвистик университетында юбилей бәйрәмнәре вакытында профессор һәм филология фәннәре докторы Юрий Скребнев истәлегенә мемориал аудитория ачыла.
Тель
Тель — Франциянең Рона департаментында урнашкан коммуна.
Пондор
Пондор — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Борисоглебск (Казан)
Борисоглебск — Казанның Авиатөзелеш районында урнашкан бистә.
Тарих
1599 елда нигезләнгән.
Демография
Төп милләтләр (2010 ел): руслар, татарлар.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.1 °C.
Лагаватка
Лагаватка (Лагаватка ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Карэлицкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Дудаш (Тавшанлы)
Дудаш (Dudaş) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Күтахья иле Тавшанлы илчесенә караган бер авыл (köy).
Минзәлә туган якны өйрәнү музее
Минзәлә туган якны өйрәнү музее (Мензелинский краеведческий музей) — Татарстанның Минзәлә шәһәрендә урнашкан муниципаль мәдәният оешмасы (музей). Борынгы заманнардан алып, Минзәлә төбәге тарихы, 1584 елдан алып шәһәр тарихы белән таныштыра.
Тарих
1991 елда шәһәр администрациясе музей төзү турында карар кабул итә. Музей сәүдәгәр Перминов йортында ачыла. 1992 елның 1 гыйнварыннан — ТР Берләштерелгән Дәүләт музее филиалы. 1994 елның июненнән — муниципаль мәдәният оешмасы. 2010 елда Минзәлә балалар иҗат йортының яңа бинасының (Рөстәм Тарико төзеткән бина) икенче каты музейга бирелә.
Экспонатлар
Мәйданы 598,5 кв. м. Музей фондлары 13 673 саклау берәмлеге тәшкил итә (10 616 - төп фонд һәм 3 057 - фәнни-ярдәмче фонд). Экспонатлар арасында көнкүреш кирәк яраклары һәм этнография әйберләре, археология, нумизматика, сынлы сәнгать, техника тарихы, кораллар, документлар һәм сирәк китаплар, табигый-фәнни коллекция бар. Музейда «Табигать һәм археология залы», «Минзәлә ярминкәсе залы», «Этнография залы», «Сәүдәгәрләр яшәеше залы», «XX гасыр башы шәһәр тарихы», «Коткарылган дөнья онытмый» заллары бар.
Нова Весь (Штумский повяты)
Нова Весь  — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Пликишки
Пликишки (Плікішкі ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Браславский районында урнашкан авыл.
ZNF461
ZNF461 —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
Вулька-Кобилянска
Вулька-Кобилянска — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Кранцбург (Көньяк Дакота)
Кранцбург  — Америка Кушма Штатларының Көньяк Дакота штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Каслфорд (Айдахо)
Каслфорд  — Америка Кушма Штатларының Айдахо штатында урнашкан шәһәр.
Кранцбург (Көньяк Дакота)
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Каслфорд (Айдахо)
Тарихы
Каслфорд шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ла-Ластрилья
Ла-Ластрилья — Испаниянең Сеговия провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Зур Хосима
Зур Хосима (Хосьма) — Россия территориясеннән ага торган елга. Архангельск өлкәсе, Вологда өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Кинема елгасының сул ярыннан 11 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 39 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Онега елгасы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Онега.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Вонера (Кунео)
Вонера — Италиянең Пьемонт төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Вонера Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
(3557) Сокольский
(3557) Сокольский  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Шадрин өязе
Шадрин өязе (Шадринский уезд) — Пермь калгайлыгы, Пермь һәм Екатеринбур губерналары эчендә административ-территориаль берәмлек.
Тарих
Шадрин өязе 1781 елда оештырылып, 1923 елда юкка чыгарылган.
Халык
Туган телләр (1897): рус теле — 89,0%, татар теле — 5,6%, башкорт теле — 4,9%.
Эчке бүленеш
49 вулыс (1913).
Окалёк
Окалёк (Aucaleuc) — Франциянең Кот-д’Армор департаментына караган коммуна, Динан кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 6,38 км².
Мөслим районы
Мөслим районы – Россия Федерациясенең Татарстан Республикасы составында административ-территориаль һәм муниципаль берәмлек (муниципаль район). Административ үзәге — Мөслим авылы. 2020 ел башына районда 19 326 кеше яши. Район халкы бары тик авыл халкы белән генә тәкъдим ителгән. Район 1930 елның 10 августында оештырыла. 1959 елда аңа бетерелгән Калинин районы территориясенең бер өлеше кушыла. 1963 елның 1 февраленнән, территориясы Сарман һәм Минзәлә районнарына күчерелгәнлектән, бетерелә ләкин 1965 ел ахырында ук хәзерге чикләр белән торгызыла. Район территориясендә нефть ятмалары аз. Аларда 2002 елдан бирле Мәлләнефть эшли. Икътисадның төп тармагы — авыл хуҗалыгы. Район территориясендә биологик (ботаник) профильле «Нарат Асты наратлыгы» дәүләт табигый тыюлыгы урнашкан.
Географиясе
Район Татарстанның көнчыгыш өлешенә, Ык елгасы буена урнашкан. Төньяктан — Актаныш, төньяк-көнбатыштан — Минзәлә, көньяк һәм көньяк-көнбатыштан — Азнакай һәм Сарман районнары, көнчыгыштан Башкортстан Республикасының Бакалы районы белән чикләнә.
Мәйданы 1466,2 кв. м, соңгы исәпләүләр буенча халкы 22742 кеше яши. Район үзәгендә 7538 кеше яши. Халыкның күп өлешен татарлар (20197 кеше), руслар (1546), марилар (617) тәшкил итә. 36 башкорт кешесе бар.
Мөслим төбәге урман-дала зонасына керүгә карамастан, территория типик тигезлектән гыйбарәт. Биеклекләр диңгез өсте тигезлегеннән 100-200 метрга, районның көньяк-көнчыгышында максималь биеклек 257,7 метрга кадәр җитә. Районның елга челтәре Мәллә кушылдыклары белән Ык елгасы тәшкил итә. Таулыкларның чагыштырмача биеклеге Ык елгасы өсте тигезлегеннән 70-80 метр. Туфрак составы төрле: Ык елгасының сулъяк һәм төньяк-көнчыгыш өлешендәге хуҗалыкларда кара туфрак, елганың уң ягында соры урман-дала туфрагы, Ык елгасы буйлап комлы полоса сузылган.
Климат — уртача континенталь: җәй җылы һәм кыш уртача салкын. Еллык температура республиканың минималь температурасы күләмендә 3,8 градус. Иң җылы ай — июль, уртача температура +19,7 °С һәм максималь температура + 39 °С. Ноябрь ахырында тотрыклы кар катламы барлыкка килә, ул елына уртача 150 көн чамасы тора. Гыйнварның уртача температурасы -12,2 °С, еллык минималь температура -49 °С шулай ук гыйнвар аенда теркәлгән. Мөслимдәге метеостанция мәгълүматларыннан күренгәнчә, елга уртача 11 аяз, 154 болытлы, 45 буранлы көн туры килә. Иң күп яуган елларда карның тирәнлеге 90 см, уртача еллык явым-төшем 435 мм тәшкил итә.
Герб һәм флаг
Гербтагы төп сурәт — егет — яшьлекне, чәчәк атуны, алга баруны, матурлыкка омтылуны гәүдәләндерә, шулай ук районда үсеш өчен югары булуның күрсәткече. Яшь кеше стильле татар киемендә курайда уйный. Моның белән күпчелек татарлар яшәгән районның тарихи-мәдәни үзенчәлекләре билгеләнә. Ук һәм сөңге очлыклары районның тарихи-мәдәни үзенчәлекләренә күрсәтә: бу территорияләрдә бакырдан күп әйберләр, шул исәптән корал табыла. Гербның зәңгәр дулкын өлеше районны уртага бүлеп аккан Ык елгасын аңлата, ә аның төсе намус, намуслылык һәм рухиятне символлаштыра. Яшел буй белән табигать, уңдырышлылык, авыл хуҗалыгының тормышы һәм үсеше күрсәтелгән. Костюм һәм сөңге очлыкларының сары төсе уңыш, байлык, кояш энергиясе һәм җылылык, хөрмәт һәм акыл символы булып тора. Байрак яшел төстәге туры почмаклы иңе буена 2:3 күләмендә булган тукымадан гыйбарәт, аскы өлеше тукыманың 3/10 өлеше булган зәңгәр төстәге ; төп яшел төстәге өлешне зәңгәр төстәге аскы өлештән ак төстәге дулкынлы сызык аера. Тукыма уртасында (үзәктә) — курайда уйнаучы егет (малай).
Иртә тарих
1920 елга кадәр Мөслим районы территориясе Уфа губернасының Минзәлә өязе составына керә, ә 1920 елдан 1930 елга кадәр Минзәлә кантонында була. 1930 елда Татар АССРның барлык кантоннары бетерелә. Алар урынына районнар, шул исәптән Мөслим районы да булдырыла. Бу елларда авыл хуҗалыгын күмәкләштерү – колхозлар төзү эше киң колач белән бара.
1929 елда районга беренче уру машинасы «самосборка» кайтарыла. Бер елдан соң атлы «лобогрейка»лар күренә башлый. 1931 нче ел башларында машина-трактор станциясе төзелә. Шул ук елда «Путиловец» колхозына беренче тәгәрмәчле трактор кайтарыла.
1930 елда барлыгы 53136 гектар мәйданы булып, шуның 7535 гектарын колхозлар чәчкән. 1932 елда колхозлар чәчкән җирнең мәйданы 49897 гектар тәшкил иткән. 1934 елга аяк басканда 66 колхозда 176 бригада исәпләнгән. 1937-1940 елларда РСФСР Югары Советы Указы белән Татарстан АССР Мөслим районыннан Яңа Әгъбәз авыл советы(составында Яңа Әгъбәз, Яңа Әлмәт, Яңа Әмәкәй(Җирекле), Яңа Чүплек(Тырыш),Әверҗә(Урзино)) Башкорт АССРының Бакалы районы составына күчерелә. 1935 елда район территориясенең бер өлеше яңа оешкан Калинин районына күчә. 1940 елда Мөслим районының мәйданы 1261 квадрат километр, анда 28 авыл советы, 36 мең кеше яшәгән 77 торак пункты була. 1959 елның 12 октябрендә бу территориягә бетерелгән Калинин районы җиренең бер өлеше керә, шуннан соң Мөслим районы мәйданы 1593,3 квадрат километрга кадәр арта, авыл советлары саны — 19, торак пунктлар 96-га җитә. 1963 елда Мөслим районын Минзәлә һәм Сарман районнары составына күчерү белән бетерәләр, ләкин 1965 ел ахырында ук территорияне яңадан торгызалар. Аның мәйданы 1433 квадрат километр тәшкил итә, ул вакытта 17 авыл советына бүленгән 78 торак пунктта 32,5 мең кеше яши.
Хәзерге заман
2002 елда Мөслим районы администрациясе башлыгы итеп Ришат Хәбипов билгеләнә. 2006 елда Россия муниципаль реформасыннан соң муниципаль берәмлекләр төзелә һәм Ришат Хәбиповны Мөслим муниципаль районы башлыгы итеп билгелиләр. Аңа алмашка 2013 елда Рамил Муллин килә, 2020 елда ул яңадан сайлана.
Муниципаль-территориаль бүленеш
Районда барлыгы 19 җирле үзидарә Советы 71 авылны берләштерә. Шуларның 57 се татар, сигезе рус, өчесе рус-татар һәм өчесе мари авыллары.
Сәнәгать
Район территориясендә нефть ятмалары аз. Аларда 2002 елдан бирле Мәлләнефть эшли. «Мөслим авыл хуҗалыгы төзелеш оешмасы», «Радиал» (руда булмаган материаллар чыгару), «Мөслим инженерлык челтәрләре» (җылылык белән тәэмин итү), «Татавтодор» филиалы (юллар төзү), «Агромастер» (чәчү комплекслары һәм туфрак эшкәртү техникасы җитештерү) — районда иң эре сәнәгать предприятиеләре.
2018 елга районда 476 кече бизнес субъекты теркәлгән. Аларның күбесе — 45,3 проценты — күпләп һәм ваклап сату, автотранспорт чараларын, көнкүреш һәм башка эшләнмәләрне ремонтлау өлкәсендә җәлеп ителгән, тагын 25 проценты — авыл хуҗалыгына, транспорт һәм элемтәгә (8,9 процент) һәм эшкәртү производстволарына (7 процент). 2020 елның беренче яртысында район территориясендә җитештерелгән 1,2 миллиард сумлык товарлар төяп озатылган (чагыштыру өчен, 2013 елда — 721,5 миллион).
Авыл хуҗалыгы
Авыл хуҗалыгы төбәк икътисадының нигезе булып тора. Борынгыдан ук халыкның төп шөгыле буларак авыл хуҗалыгы бөртекле ашлык, ит һәм сөт җитештерү юнәлешендә алып барыла. Колхоз басуларында нигездә арыш, бодай, солы, борчак, тары, карабодай, бодай, ясмык, арпа, киндер, җитен чәчелгән. Яшелчәчелек бригадаларында кәбестә, кыяр, кишер, чөгендер, торма, шалкан,, бәрәңге үстерелгән. 1950 еллар ахырында һәр хуҗалыкта кукуруз игелә башлый. 2018 елда авыл хуҗалыгы җирләренең мәйданы 106,2 мең гектар тәшкил итә, шул исәптән сөрүлекләр — 85,6 мең гектар, 2020 елда бөртекле культуралар үстерүгә бирелгән мәйдан 137,7 мең гектар була. . 1970 еллар ахырында район хуҗалыкларында зур мәйданнарда шикәр чөгендере үстерелә, хәзерге вакытта традицион культуралар – бодай, арыш, солы, арпа, карабодай, солы, рапс. Терлекчелекнең төп тармаклары — ит-сөт терлекчелеге, дуңгызчылык һәм сарыкчылык. 2018 елда район территориясендә 64 фермер хуҗалыгы теркәлә. 2020 елның беренче яртыеллыгында авыл хуҗалыгының тулай продукциясе 609 миллион сум тәшкил итә, 2013 ел өчен бу күрсәткеч 1,5 миллиард сум була. «Чаллы икмәге» ачык акционерлык җәмгыятенең «Туган як», «Полимэкс»ның «Мөслим» агрофирмалары, «Вамин» агрофирмасы авыл хуҗалыгы продуктлары җитештерү белән шөгыльләнә.
2019 елда автомат саву системасы һәм кросс-вентиляция системасы булган «Август-Мөслим» терлекчелек комплексы төзелеше башлана. 2020 елның ноябренә төзелеш дәвам итә.
Инвестицион потенциал
2010 елдан 2020 елга кадәр минималь куллану бюджетына айлык уртача хезмәт хакы чагыштырмасы 1,31тән 2,4 тапкырга арткан. Шул ук вакытта, 2010 елда уртача хезмәт хакы 9 мең сумга якын булган, ә 2012 елда 13 меңгә җиткән. 2010 елдан 2020 елга кадәр эшсезлек дәрәҗәсе 0,97 проценттан 1,08 процентка кадәр арткан.
Татарстан Республикасының Социаль-икътисадый мониторинг комитеты бәяләвенчә, 2020 елның гыйнвар-июнь айларында төп капиталга инвестицияләр (хуҗалык итүче субъектларның тулы даирәсе) Мөслим районында якынча 1,4 миллиард сум яки Татарстанда инвестицияләрнең гомуми күләменнән 0,7 процент тәшкил иткән. Татарстан Республикасы Дәүләт статистикасы федераль хезмәте хисабы буенча, 2019 елда Мөслим районына 158 миллион сум инвестиция җәлеп ителгән (бюджет акчаларыннан һәм кече эшмәкәрлек субъектларыннан кергән табышлардан тыш), ә 2018 елда — 358 миллион сум тирәсе.
2020 елда инвестицияләр юнәлеше буенча авыл хуҗалыгы, аучылык һәм балыкчылык үсеше (745 миллион сумга якын), товарларны ташу һәм саклау (27 миллион сум), эшкәртү производстволары (21 миллион сум) алда бара.
Транспорт
Районда барлыгы 328 км озынлыкта юл исәпләнә. Шуларның 104,2 км – асфальт, 192,8 км – гравий белән капланган юллар, 30,6 км – грунт юллар. Татарстан Республикасының төбәк яки муниципальара әһәмияттәге юллар: Зур Сукаеш — Мөслим — Урсай, Әлмәт — Мөслим, Мөслим — Татар Шуганы, Актаныш — Мөслим, Әлмәт — Мөслим — Иске Байсар, Мөслим — Чалпы — Азнакай, Мөслим — Саклаубаш — Юлтимер. Районда тимер юллар юк.
Экология
Район территориясендә биологик (ботаник) профильле «Нарат Асты наратлыгы» дәүләт табигый тыюлыгы урнашкан, ул Нарат Асты авылы янында, Ык елгасы ярының текә участкасында урнашкан һәм 468 гектар мәйданны били. Бу 100-120 яшьлек нарат урманы, анда 130дан артык төр урман һәм урман-болын үсемлекләре җыелган, шул исәптән Россия һәм Татарстанның Кызыл китабына кертелгәннәре дә бар. Тыюлыкта поши, кабан, кыр кәҗәсе, гади төлке, Европа керпесе, шулай ук 27 төр кош-корт, Кызыл Китапка кертелгән яшел тукран һәм эрбет чыпчыклары бар.
Район табигый сулыкларга шактый бай. 1970-1980 елларда күп кенә ясалма суыклар-буалар төзелә. Мәллә, Вәрәш, Иштирән, Табын, Усы, Шуран, Мазурка, Калмыя, Сикия, Сарашлы кебек елга-инешләр ага. Район үзәге Мөслимнән 2,5 км ераклыкта мәйданы 13 кв. гектар булган Багшай күле, шактый зур Актүбә, Иске Ык, Чук-Җирек, Кара яр, Төпсез Күл бар.
Социаль өлкә
Хезмәт ресурсы 10403, шул исәптән: авыл хуҗалыгы производствосында – 2100 кеше, бюджет учреждениеләрендә – 2446 кеше, промышленность һәм төзелештә – 900 кеше, пенсионерлар – 7189 кеше. Район барлыгы 146431 гектар җир били, шуның 106942 гектары – авыл хуҗалыгы җирләре, 85962 гектар – сөрүлекләр), 10614 гектары – торак-пунктлар, 568 гектары – промышленность предприятиеләре карамагында. Урман фонды – 27154 гектар, су фонды 718 гектар мәйданны алып тора. Сазлыкларның гомуми мәйданы 396 гектар. Районда 16 урта, 11 төп, 24 башлангыч гомуми белем бирү мәктәбе, профильле лицей, коррекция интернат-мәктәбе, Урта һөнәри-техник училище (2019 елдан техникум) эшли . Сәламәтлек саклау өлкәсендә район хастаханәсе, поликлиника, табиб амбулаториясе, 40 фельдшер-акушерлык пункты, Мөслим картлар һәм инвалидлар интернат-йорты бар. Мәдәният өлкәсендә район мәдәният йорты, 23 авыл мәдәният йорты, 19 авыл клубы, үзәк район китапханәсе, Район балалар китапханәсе, 31 массакүләм китапханә бар. Районда 36 мәчет (шуларның өчесе — Мөслим авылында) һәм ике чиркәү ачылган.
Район территориясендә мезолит, энеолит һәм неолит чорындагы, ананьино, имәнкискә, пьянобор, чиялик һәм бура мәдәниәте чорындагы күпсанлы археологик һәйкәлләр, шулай ук Алтын Урда чорындагы Болгар һәйкәлләре бар. Мөслим районында төбәк әһәмиятендәге ике мәдәни мирас объекты: Игенче авылыннан төньяк-көнбатыштарак Екатерина күперенең җимереклеге һәм XIX гасырның икенче яртысындагы Тойгелде авылындагы мәчет бар. Моннан тыш, туган якны өйрәнү музее эшли. 2004 елда Мөслим авылында Мәңгелек ут белән «Җиңү» хәрби һәм хезмәт даны мемориаль комплексы ачыла.
Мәгълүмат чаралары
1931 елдан «Авыл утлары» («Сельские огни») район газетасы рус һәм татар телләрендә нәшер ителә. Аның тәүге исеме — «Кумәк хуҗалык», 1958 елдан ул «Колхоз байрагы» дип атала, заманча исеме 1965 елда барлыкка килә. 1962 елдан бирле районда Мөслим радиосы эшли. 1996 елда Мөслим телестудиясе ачыла. 2005 елда «Мөслим МР» чыбыксыз радиосы эшли башлый, ә 2003 елда барлык район массакүләм мәгълүмат чаралары «Мөслим мәгълүмат-мөхәррият үзәге»нә берләштерелә, соңрак ул «Татмедиа» — «Мөслим-информ» филиалына үзгәртелә.
Кошки (Коми)
Климат
Кошки климаты уртача-континенталь. Кыш озын, салкын, ә җәй кыска, гадәттә җылы, яисә салкынча. Биредә кырау җәен дә күзәтелә. Җәй көне циклоннар активлыгы сүлпәнәя, көзен исә киресенчә, үсә, шуңа күрә дә явым-төшем күләме арта. Көз белән яз салкын.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: комилар (71%), руслар (29%).
Гранд-Форкс
Гранд-Форкс — Америка Кушма Штатларының Төньяк Дакота штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Гранд-Форкс шәһәре елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Чартаев
Чартаев — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Ламаш (Маседу-де-Кавалейруш)
Ламаш  — Португалиянең Браганса округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Сеинапалу
Сеинапалу (Seinapalu) — Эстониянең Ярвамаа өязендә урнашкан авыл.
Социализм юлы (гәҗит)
Социализм юлы — иҗтимагый-сәяси гәҗит. ВКП(б)ның Свердловск өлкә комитеты органы. 1919 елның 23 гыйнварныннан Вәтке, 1919 елның 12 августыннан 1939 елның 28 февраленә кадәр Свердловск шәһәрләрендә татар телендә нәшер ителә, барлыгы 3111 саны чыга.
Вулька-Кожуховска
Вулька-Кожуховска — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Ла-Лоса
Ла-Лоса — Испаниянең Сеговия провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Инҗирли (Енишеһир)
Инҗирли (İncirli) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Бурса иле Енишеһир илчесенә караган бер авыл (köy).
Даннстаун (Пенсильвания)
Даннстаун  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Даннстаун халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Лагады
Лагады (Лагады ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Шчучынский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
NGC 7358
NGC 7358 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда   тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Нова Весь-Жечна
Нова Весь-Жечна — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Кафар (Лодзь воеводалыгы)
Кафар  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Пониква-при-Жалцу
Пониква-при-Жалцу — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
П'етриш (Муреш)
П'етриш — Румыниянең Муреш жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Булумбаевка
Булумбаевка — Россия территориясеннән ага торган елга. Омск өлкәсе, Новосибирск өлкәсе, Төмән өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Тара елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 15 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Иртеш елгасы кушылдыклары бассейны Ишем кушылганчы, елга бассейны — Иртеш.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
ZNF462
ZNF462 —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
Яңа Таулар (Шаран районы)
Яңа Таулар — Башкортстанның Шаран районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 452634, ОКАТО коды — 80258805003.
Плина (авыл)
Плина (Пліна ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Ушацкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Селгисе
Селгисе (Selgise) — Эстониянең Тартумаа өязендә урнашкан авыл.
Тернан (Рона)
Тернан — Франциянең Рона департаментында урнашкан коммуна.
«Социалистическая индустрия» на строительстве Камского автозавода (гәҗит)
«Социалистическая индустрия» на строительстве Камского автозавода — атналык икътисадый гәҗит. СБКФ ҮКнең махсус басмасы. 1971-1976 елларда Чаллы шәһәрендә рус телендә нәшер ителә. Мөхәррир – Юрий Косов.
Веррьер-де-Жу
Веррьер-де-Жу — Франциянең Ду департаментында урнашкан коммуна.
Ож-Сен-Медар
Ож-Сен-Медар — Франциянең Шаранта департаментында урнашкан коммуна.
(3490) Шолц
(3490) Шолц  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1984 елның 20 сентябрендә А. Мркос тарафыннан Клеть обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1984 SV» саналган.
Еленя-Гура
Еленя-Гура (Jelenia Góra, Hirschberg) — Польшанең Түбән Силезия воеводалыгында урнашкан шәһәр.
Халык саны — 84023 кеше (2011).
Сәгать поясы
Халыкара стандарт буенча Еленя-Гура Үзәк Европа вакыты (Central European Time, CET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +1:00 гә тигез.
Халык
<div style=*font-size:88%*>
Кислород
Кислород  (яки уттуар,  оксиген, ачы тудыргыч, O) – Менделеевның периодик таблицасының 2 период, 16 төркем элементы. Тәртип номеры - 8. Чагыштырма атом массасы 15,9994 булган химик элемент. Табигатьтә киң таралган. Җир атмосферасы күбесенчә азоттан һәм кислородтан тора. Атмосфера һавасында кислород – 21% тәшкил итә. Кислород оксидлар формасында Җир кабыгының яртысын диярлек тәшкил итә.
Тамгасы
Кислород элементының символы - O (О дип укыла), латин Оксиҗен исеменнән чыга.
Ачылу тарихы
Рәсми рәвештә кислородны 1774 елның 1 августында инглиз химигы  Джозеф Пристли терекөмеш оксидын (II) герметик савытны таркату юлы белән ачкан дип исәпләнә (Пристли көчле линза ярдәме белән кояш нурларын бу кушылмага юнәлткән).
Тик Пристли башта яңа гади матдә ачкан икәнен аңламаган, ул һаваның бер өлешен аерып алдым дип уйлаган («флогистон аерылган һава»). Үзенең ачышы турында күренекле француз химигы Антуан Лавуазьега хәбәр итә. 1775 елда А. Лавуазье кислород бик күп матдәләр составында. Шулай ук һаваның бер өлеше һәм кислоталар составында булуын билгели.
Берничә ел алдарак (1771 елда) швед галиме Карл Шееле кислородны аерып алган. Ул селитраны күкерт кислотасы белән кыздырган, бүленеп чыккан азот оксидын таркаткан. Шееле Бу газны «утлы һава» дип атый һәм үзенең ачышы турында 1777 елда чыккан китапта хәбәр итә (китап соңрак чыккан өчен Пристли кислородны ачучы булып санала). Шееле үзенең ачышы турында француз химигы Лавуазьега хәбәр итә.
Пристли һәм Шееле хезмәтләре белән танышкач, А. Лавуазье яңа ачылган газның табигатен аңлый. Аның бу хезмәте зур әһәмияткә ия була, чөнки ул заманда хөкемлек иткән химия үсешен тоткарлаучы флогистон теориясе җиңелә. Лавуазье төрле матдәләрне яндырып барлыкка килгән элементларны үлчәп тәҗрибәләр үткәрә һәм флогистон теориясен кире кага. Янудан соң калган көлнең авырлыгы алынган матдә авырлыгынан зуррак була, димәк яну процессында матдә химик реакциягә керә (кислород белән кушыла). Бу фикер яну процесында флогистон бүленеп чыга һәм матдә авырлыгын югалта дигән тәгълимәтне кире кага.
Шулай итеп, кислород ачышында Пристли, Шееле һәм Лавуазье өлешләре бар.
Табигатьтә таралуы
Кислород — җир кабыгында иң таралган элемент, каты җир кабыгында (башлыча силикатлар кебек кушылмалар составында) аның өлөше 47% җитә. Диңгез суы һәм төче су составында химик бәйләнештә массасы буенча 85,82% кислород тәшкил итә. Шулай ук җир кабыгында булган 1500 катнашма составында кислород бар , җир атмосферасында ирекле кислород күләм буенча 20,95 % һәм масса буенча 23,10 % (1015 тонна тирәсе ). Әмма 3,5 млрд ел элек беренче фотосинтезлаучы архейлар барлыкка килгәнче атмосферада ирекле кислород булмаган. Зур күләмдә ирекле кислород 3,5 млрд ел элек палеопротерозой чорында җир атмосферасы глобаль үзгәрешләр кичергән чорда барлыкка килгән (3—2,3 млрд ел элек). Тәүге миллиард ел буе барлыкка килгән кислород океанда эрегән тимер тарафынан йотылып джеспилит ятмасы барлыкка килтергән.
3—2,7 млрд ел элек кислород атмосферага бүленеп чыга башлый һәм 1,7 млрд ел эчендә хәзерге дәрәҗәнең 10% тәшкил итә.
540 млн ел элек кембрий башланган чорда кислород нисбәте күләм буенча 15 % — 30 % тәшкил итә. Ташкүмер чоры азагында (300 млн ел элек) кислород күләме 35%-ка җитә һәм зур-зур бөҗәкләр һәм җир-су хайваннары барлыкка килүенә булышлык итә.
Җир шарындагы кислородның күпчелек өлешен Дөнья океанындагы фитопланктоннар җитештерә. Урманнар һәм яшел үсемлекләр җитештергән кислородның 60% шул ук урманнарда черү һәм таркалу процессына тотыла.
Атмосферадагы кислород нисбәтенә кеше эшчәнлеге тәэсире бик аз дәрәҗәдә. Хәзерге фотосинтез темпы белән исәпләгәндә атмосферадагы барлык кислородны кире кайтару өчен 2000 ел кирәк булачак.
Кислород күпчелек органик матдәләр һәм тере күзәнәкләр составына керә. Тере күзәнәкләрдә атом саны буенча кислород 25%, массасы буенча 65% чамасы.
2016 елда Дания галимнәре атмосфера составында ирекле кислород 3,8 млрд ел элек булганын исбат итте.
Сыегайтылган һавадан куу юлы
Хәзерге вакытта сәнәгатьтә кислородны һавадан алалар.
Криоген ректификация ысулы — бүгенге көндә сәнәгатьтә төп кислород алу ысулы. Шулай ук, мембрана технологиясен кулланучы кислород корылмалары да киң кулланыла.
Лабораторияләрдә сәнәгатьтә җитештерелгән 15 МПа басым тутырылган корыч баллоннар кулланыла.
Составында кислород булган матдәләрне таркату
Калий перманганатын KMnO4 таркатып кислород алырга мөмкин:
Калий хлораты(Бертолетов тозон) KClO3 каталик таркату ысулы белән кислород алырга мөмкин:
Терекөмеш оксидын таркату (t = 100 °C) кислород синтезлауның беренче ысулы була :
Су эретмәләрен электролизлау
Селте, кислота һәм кайсыбер тозларзың (сульфатлар, селтеле металларның нитратлары) судагы сыегайтылган эретмәсеннән электролизлау — лабораториядә кислород алу ысулы.
Углекислый газ һәм перекись кушылмалары реакциясе
Су асты дәрәҗәләрендә һәм орбитада очучы станцияләрдә гадәттә кислородны кеше сулап чыгарган углекислый газ һәм натрий пероксиды реакциясендә алына.
Реакциягә кергән углекислый газ һәм бүленеп чыккан кислород балансын көйләү өчен калий надпероксидын кушалар. Галәм корабларында авырлыгын җиңеләйтү өчен литий пероксидын кулланалар.
Физик үзенчәлекләре
Нормаль шартларда кислород төсе, тәме һәм исе булмаган газ.
1 л кислородның массасы 1,429 г. Һавадан әз генә авыррак. Суда  (4,9 мл/100 г  0 °C-та, 2,09 мл/100 г  +50 °C-та) һәм спиртта (2,78 мл/100 г  +25 °C-та). көмештә яхшы эри (+961 °C-та 1 күләм көмештә Ag 22 күләм кислород O2 эри). Перфторланган углеводородларда да яхшы эри (20-40 күләм %).
Атомнар арасы — 0,12074 нм. Парамагнетик булып тора, ягъни сыек хәлдә магнитка тартыла.