cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Qazan
Böten şähärdä
Baytaq qına arxitektur istälekläre, ş.i. Qazanğa Awrupa-Aziä tösmere birep torğan ğibadätxanälär häm dönyawi binalar 1930-1970. yıllarda (ä iñ soñğı – 1990-2000 !) yıllarda cimerelä, alar urınına zamança binalar tözelä; 1950-yıllardan soñ ğomumi proyektlar nigezendä tözelgän zur, yaña mikrorayonnar barlıqqa kilä (Sotsgorog, Därwişlär, Tankodrom, Tawlıq, Quartal, Jilka, Azino h.b.), cämğıyät binaları salına; 1990-yıllar başınnan şähärneñ tarixi öleşen tözekländerü eşläre (küp arxitektur istäleklär cimerelgän häm mäñgegä yuğalğan!), 1997 yıldan metropolitän tözeleşe alıp barıla. Şähär xalqın iske toraqlardan uñaylıqları bulğan yaña fatirlarğa küçerü programması ğämälgä aşırıla.
Millenium
Qazannıñ dönya sivilizasise üseşenä şaqtıy öleş kertüen, Räsäyneñ säyäsi, iqtisadi, fänni häm mädäni ber üzäge buluın iskä alıp, 1999 yılnıñ 1 sentäberendä Räsäy häm Tatarstan präzidentläre Boris Yeltsin häm Mintimer Şäymiev tarafınnan 2005 yılda Qazannıñ 1000 yıllığın räsmi töstä bilgeläp ütü turında färman çığarıla. Äzerlek eşläre alıp baru öçen Däwlät Komissiäse tözelä. 2000 yılnıñ 27 sentäberennän anı Räsäy präzidente Vladimir Putin citäkli.
Şähärlelär
Qazan xanlığı däwerendä Qazanda nigezdä Tatarlar, läkin başqa millät säwdägärläre häm ostalar yäşägän bulğan. Urıslar Qazannı basqaç, XX ğasırğa qädär Qazanda Tatarlarğa yäşärgä röxsät itelmäde, tik ber bistädä genä häm anısı da maxsus röxsät belän, ämma 2002 yılda Qazanda iñ kübe Tatarlar yäşi ide, alarnıñ sanı ~43% citte. Annarı Tatar-Urıs quşma ğäilä balaları belän Urıslar baralar, alar barısı da Urıslar bulıp sanala wä quşma sanı ~48%qa citä. Bolardan tış şähärdä Çuaş, Başqort, Mari, Udmurt wä başqa İdel-Ural xalıqları yäşi. Başqa xalıqlar da küp: Yähüd, Ärmän, Alman, Azäri, Üzbäk, Qazaq, Qırğız, Täcik, Törek, Qıtay, Vietnam w.b. xalıqları.
Tellär
Bügenge köndä iñ kiräkle tel Urıs tele bulıp tora. Bu xäl 1990-yıllardan başlap beraz üzgärde, balalarına tuğan telne öyrätü bara.
Карнашиде
Карнашиде — Португалиянең Лиссабон округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Риндуника
Риндуника — Румыниянең Тулча жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Рочестер (Техас)
Рочестер  — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Поромбки (Келецкий повяты)
Поромбки  — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Гранели (Пяченца)
Географиясе
Гранели Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Сёмки
Сёмки — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Тюи-Ебер
Тюи-Ебер — Франциянең Эр департаментында урнашкан коммуна.
Николай Максимов
Николай Максимов:
(11875) Rhone
(11875) Rhone — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1989 елның 28 декабрендә Эрик Эльст тарафыннан Верхний Прованс обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1989 YG5» саналган.
Тальхайм (Тутлинген)
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Чырына (Дубровенский районы)
Чырына (Чырына ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Дубровенский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Mäskäw
Etimologiä
Şähär iseme Mäskäw yılğasınıñ isemennän çıqqan. Borıñğı rus telendä mosq- tamırı «batqaq, sılanuçan» yäki «saz, yüeş, dımlı» mäğnälären belderde. Yılğa iseme, bälki borıñğı rus «mosqı» (-ı quşımçası belän) süzennän çıqqan.
(10768) Sarutahiko
(10768) Sarutahiko — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Mäskäw
Etimologiä
Başqa tellärdä şulay uq bu süzennän tözergän isemnäre bar: rus. Moscow, alman. Moskau, fr. Moscou.
Алмазия Нуриева
Биографиясе
Алмазия Хаҗи кызы Нуриева 1928 елның 1 сентя­брендә Татарстанның Әгерҗе районы Салагыш  авылында туа. 1943 елда туган авылындагы җидееллык мәктәпне тәмамлый. 1943—1946 елларда Минзәлә педагогия училищесында укый. Аны тәмамлагач, туган авылына кайтып, башлангыч сыйныфлар­да балалар укыта.
(10768) Sarutahiko
Тарихы
1990 елның 21 октябрендә Т. Урата тарафыннан Симидзу обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1990 UZ1» саналган.
Mäskäw
Borıñğı çor
Şähär yäşe anıqlap bilgele tügel. İñ borıñğı arxeologik tabılmalar taş çorına qağılalar. Berençe meñyıllığınıñ axırında Mäskäw rayonında wyätiçlär häm kriwiçlär näselläre urnaştılar. Arxeologik qazular näticäläre buyınça, XI ğasırda Mäskäw yanında çoqırlı häm urlı awıl urnaştı.
Алмазия Нуриева
Биографиясе
1948—1953 елларда Казан дәүләт университетында бе­лем ала. 1953—1956 елларда аспирантура тәмамлый.
Кличево-Мале
Кличево-Мале — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Mäskäw
Borıñğı çor
Läkin berençe ışanıçlı telgä alu İpatye yılyazmalar isäplänä. Alar buyınça, 1147 yılnıñ 4 apreldä rostov-suzdal' kenäze Yüriy Dolğorukiy Mosqov şähärendä üz duslarnı qabul itte. 1156 yılda Mäskäwdä yaña ağaç nığıtmalar tözelgännär, häm şähär mäydanı 3-4 tapqır arttı.
Кличево-Мале
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Шампа
Шампа — Россия территориясеннән ага торган елга. Свердловск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Вагран елгасының уң ярыннан 103 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 11 км.
Алмазия Нуриева
Хезмәт юлы
1958—1961 елларда ТР Мәгариф министрлыгының дәреслек­ләр бүлегендә җитәкче;
Mäskäw
Borıñğı çor
Monğol-tatar buysındırğan waqıtında şähär yandırıp yawlanğan,, läkin tiz torğızılğan.
Алмазия Нуриева
Хезмәт юлы
1961—1967 елларда РСФСР Мәгариф министрлыгы Милли мәктәпләр институтының Татарстан филиа­лында өлкән гыйльми хезмәткәр;
1967—1984 елларда Казан дәүләт университетыың татар теле кафедрасында доцент булып эшли. Ул студентларга татар диалектологиясе, татар теленең та­рихи грамматикасы фәннәрен укыта.
Фәнни эшчәнлеге
Алмазия Хаҗиевна – күп кенә дәреслекләр авторы. Аның «Мәгариф» нәшриятында түбәндәге дәреслекләре басылды: Татар теле. 2 нче сыйныф. – 1995; 2000;
Татар теле. 3 нче сыйныф. – 1995; 1999;
Татар теле. 3 нче сыйныф. (автордашлыкта)
Татар теле. 2 нче сыйныф. – 1994; 1998;
Татар теле. 2 нче сыйныф. – 2002.
Нуриева А.Х. – татар теле белеменең төрле өлкәләрендә бәрәкәтле фәнни мирас калдырган күренекле галим. Аның татар әдәби теле тарихын өйрәнү, орфографияне камилләштерү, фәнни терминология нигезләрен эшкәртү, татар теленең лексик байлыгын, морфологик һәм синтаксик төзелешен тикшерүгә һәм методика өлкәләренә караган хезмәтләре бар. А. Нуриева тарафыннан татар теленең орфография сүзлеге төзелә.
1975 елда галимәнең «Татар теле тарихыннан материаллар. Лексикология, морфология»  хезмәте басыла.
Файдаланган әдәбият
1. Бәширова И.Б. Х1Х гасыр ахыры-ХХ йөз башы татар әдәби теле: жанр стильләре, аерым грамматик категорияләрдә норма һәм вариантлылык. – Казан, 2008. – 340 б.
2. Казанская лингвистическая школа: Книга первая: Казанская тюркская лингвистическая школа. – Казань: Татар. кн. изд-во, 2008. – 424 с.
3. Нуриева А.Х. Татар теле тарихыннан материаллар. Лексикология, морфология. Студентлар өчен кулланма. – Казан: Казан ун-ты нәшр., 1975. – 97 б.
Mäskäw
Mäskäw kenäzlege üzäge
XIII ğasırnıñ ikençe yartısınnan Mäskäw möstäqil udel kenäzlege üzäge bulıp torğan. XIV ğasırnıñ başında Mäskäw bilämäläre zuraya, anıñ sostavına Kolomna häm Mojaysk kenäzlekläre kerälär.
XIV ğasırda Mäskäwneñ Böyek Mäskäw kenäzlege üzäge bularaq kütärelüe bula. XIV ğasırda Mäskäwgä mitroplitlar rezidentsiäse küçerelä, ä 1589 yılda Mäskäw patriarxiäse oyıştırıla.
Пиедмонт (Алабама)
Пиедмонт  — Америка Кушма Штатларының Алабама штатында урнашкан шәһәр.
Mäskäw
Xalıq
Mäskäw — Rusiädä häm Awrupada xalıq sanı buyınça iñ zur şähär. Statistika buyınça, şähärdä 2012 yılda 11 612 943 keşe yäşi. Bu san özleksez yäşägän şähärçelär ğına xisapqa ala, Mäskäwdä tağın 1 million 800 meñ artıq migrantlar, ğastarbayterlar, häm törle räsmi tügel emigrantlar yäşi.
Алмазия Нуриева
Файдаланган әдәбият
4. Нуриева А.Х. Татар теленең лексикасында угыз, кыпчак элементларын билгеләүгә карата // Исследования по татарскому языку. – Казань, 1977. – С. 115-127.
Mäskäw
Mäskäw bügen
Şähär sanı 10,5 million tirəse (2009). Bügen anda 168 075 Tatar, 94 542 Äzeri yəşi (2002).
Шампа
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Сосьва елгасы, инештән алып Морозко авылы янындагы су үлсәү постына чаклы. Кече елга бассейны — Тубыл, елга бассейны — Иртеш.
Алмазия Нуриева
Файдаланган әдәбият
5.Татар теле.10-11нче сыйныфлар: татар телендә гомуми  белем бирү  оешмалары өчен уку әсбабы/ Зәкиев М.З., Максимов Н.В.- Казан:Татарстан китап нәшрияты, 2016
Пиедмонт (Алабама)
Тарихы
Пиедмонт шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Алмазия Нуриева
Файдаланган әдәбият
6. Татар әдәби теле тарихы (XIII гасыр – XX йөз башы) / И.Б. Бәширова, Ф.Ш. Нуриева, Э.Х. Кадыйрова. – Казан: ТӘһСИ, 2015. – I т.: Фонетика. Графика: язма традицияләр, норма һәм вариантлылык. – 696 б.
205 ел (б. э. к.)
205 ел (б. э. к.) — безнең эрага кадәр III гасырга кергән ел.
Киуза (коммуна)
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Марета
Марёта — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Уң Юрибейелгасының сул ярыннан 8 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 17 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Кара диңгезе елгалары бассейны Зур Ою елгасының көнбатыш чигеннән Скуратов борынына чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Печора һәм Об елгалары арасындагы, Кара диңгезенә коючы, елгалар бассейны.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Краснаполле (Быхавский районы)
Краснаполле  (Краснаполле ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Быхавский районында урнашкан авыл.
Новини (Карпатасты воеводалыгы)
Новини — Польшаның Карпатасты воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Карниде (Лиссабон)
Географиясе
Мәйданы —.
Караҗалар (Сивриһисар)
Караҗалар (Karacalar) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Эскишеһир иле Сивриһисар илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Сен-Лу-де-Шом
Сен-Лу-де-Шом — Франциянең Шер департаментында урнашкан коммуна.
Семковице
Семковице — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Яңа Түмер
Яңа Түмер (Тĕмер, Новое Тинчурино) — Чуашстанның Ялчык районында урнашкан авыл.
Халык
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 659 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (99,64%).
Кече Кариле
Вакыт зонасы — MSK (Мәскәү вакыты) яки UTC+4.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.1 °C.
Баньос-де-Эбро
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Рул (Техас)
Рул  — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Лафайетт (округ, Арканзас)
Лафайетт — Америка Кушма Штатларының Арканзас штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Льюисвилл шәһәре.
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1827 елда оештырыла.
Территориясе
Округ мәйданы 1362 км² тәшкил итә.
Зиннәтуллин
Зиннәтуллин ― фамилия.
(11876) Doncarpenter
(11876) Doncarpenter — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1990 елның 2 мартында Эрик Эльст тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1990 EM1» саналган.
Комавож (Зур Пула кушылдыгы)
Комавож — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы, Ненец АО биләмәләрендә ага. Елга  Зур Пула елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 23 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Печора елгасы кушылдыклары бассейны Уса кушылганчы, елга бассейны — Печора.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
(10769) Minas Gerais
(10769) Minas Gerais — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1990 елның 16 октябрендә Эрик Эльст тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1990 UJ5» саналган.
Березовски (Алапай шәһәр бүлгесе)
Березовский (Березовский) — Свердловск өлкәсенең Алапай муниципаль берәмлеге составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (92%), татарлар (7%).
Гранело (Тревизо)
Гранело — Италиянең Венеция төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Гранело Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Ринзешть
Ринзешть — Румыниянең Васлуй жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Порудзе
Порудзе — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Новини Горинецки
Новини Горинецки — Польшаның Карпатасты воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Вест-Брейдентон (Флорида)
Вест-Брейдентон  — Америка Кушма Штатларының Флорида штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Вест-Брейдентон халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Минии-Трегье
Минии-Трегье (Minihy-Tréguier) — Франциянең Кот-д’Армор департаментына караган коммуна, Трегье кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 12,07 км².
Пинсон (Алабама)
Пинсон  — Америка Кушма Штатларының Алабама штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Пинсон шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Краснаполле (Круглянский районы)
Краснаполле  (Краснаполле ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Круглянский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Якуплу (Дикмен)
Якуплу (Yakuplu) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Синоп иле Дикмен илчесенә караган бер авыл (köy).
Клички
Клички — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Тамм (шәһәр, Алмания)
Тамм (Tamm) — Алманиянең Баден-Вюртемберг җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Чыстаполле
Чыстаполле (Чыстаполле ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Верхнядзвинский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Алексеевка районы
Алексеевка районы (Əлəскиий район) — Самар өлкәсе саcтафына керүче муниципаль район.
Административ үзәк — Алексеевка авылы.
Халык
Милли саcтаф (2010): руслар — 90,3%, чуашлар — 2,8%, татарлар — 1,6%, казакълар — 1,4%.
Рәшит Абашев (1951)
Рәшит Абашев (Рәшит Җәләлетдин улы Абашев,, — , ) — табиб-терапевт, ТРның атказанган табибы (1996), «Бәкер» курортының (1979-1986), Лениногорск үзәк хастаханәсенең (1986-1994), 2 нче санлы җөмһүрият клиника хастаханәсенең (Казан, 1994-2014) баш табибы.
Увиль-ан-Вексен
Увиль-ан-Вексен — Франциянең Эр департаментында урнашкан коммуна.
Гронска Дубрава
Гронска Дубрава — Словакиянең  округында урнашкан авыл.
Тарихы
Авыл елда нигезләнгән.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Карнота (Аленкер)
Карнота  — Португалиянең Лиссабон округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
(11877) 1990 EL8
(11877) 1990 EL8 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1990 елның 5 мартында Анри Дебеонь тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1990 EL8» саналган.
GSC4774-812
GSC4774-812 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Vladimir Putin
thumb|right|Vladimir Putin Putin Vladimir Vladimiroviç (1952., Urısça: Путин Владимир Владимирович / Vladimir Vladimirovitch Putin), däwlät eşleklese. 1975. yıldan Sovet Berlege Däwlät İminlege komitetınıñ - DİK (KGB) tışqı küzətüçelär idäräsendä.
1997.-1998. dä Räsäy Prezidente qarşındağı Baş käntrül idaräse başlığı – Administratsiä citäkçese urınbasarı.
1998-1999.da Räsäyneñ Federal iminlek Şurası särqätibe.
1999. yılnıñ Avgustınnan Räsäy Xökümäte räise.
1999 yılnıñ 31 nçe dekäbrennän RF Prezidenteneñ burıçın ütäwçe, 2000. Martınnan RF Prezidente, 2004. yıldan qabat Räsäy Prezidente.
2008 yıldan Räsäy Xökümäte räise wazifasın başqara.
2012. yıldan qabat Räsäy Prezidente bulıp saylanğan.
Натешвори Баджура Гыйбадәтханәсе
Натешвори Гыйбадәтханәсе (Непал телендә: नाटेश्वरी मन्दिर) Непалның ерак көнбатыш төбәгендә Непал Сети Зонасының Баджура Кайлашманду-03-тә урнашкан Һинд дине Дэви Вагавотига багышланган Һинд дине гыйбадәтханәсе. Бу гыйбадәтханә Һинд диненең изге гыйбадәтханәләрнең берсе булып тора.
Тасвирлама
Бу гыйбадәтханә Шива-Парватиның ачык һавада бию театры буларак кабул ителгән, шулай ук ул биредә шулай итеп әйтелә नाचन्थली ( नाच:Бию थली: Театр ). Бу "киң Һинд дине гыйбадәтханәсе Пагода стиленда төзелгән һәм монда күбесенчә Дэви Вагавоти, Дхалпура Дэви һәм Калика Дэвига табынганнар.
Гыйбадәтханәнең төп фестивальләре Джанай Пурнима һәм Чаите Дашайн, нәкъ шул көндә бөтен Непалдан һәм Һиндстаннан күп тугърылар җыела. Гәрчә Бадхималика итәгендә урнашса да, бу гыйбадәтханә (नाटेश्वरी) (олы кыз туганы) Малика Дэвиның биләмәсе буларак таныла. Натешвори ритуаллары ике төркем каһиннәр тарафыннан башкарыла; берәүләре Тхакури каһиннәре, ә башкалары Брамин Джоши. Белкаттеның Джоши Брамин һәм Кхирпатаның Шахи Тхакурисы ритуалны башкара алучылар һәм Ходай сыннарына орына ала торганнар булып тора. Бу гыйбадәтханә зур фестивальләр вакытында һәм махсус көннәрдә генә ачыла, гыйбадәтханәнең көн саен ритуаллары Тхакурбадада (ठकुरवाडा) Бхандаргхарда (भण्डारघर) Шахи Тхакури каһиннәре тарафыннан башкарыла.
Шарп (Сосьва кушылдыгы)
Шарп — Россия территориясеннән ага торган елга. Свердловск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Сосьва елгасының сул ярыннан 563 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 28 км.
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Семпулки
Семпулки — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Кихеру-де-Жос (коммуна)
Кихеру-де-Жос — Румыниянең Муреш жудецында урнашкан коммуна.
Караҗалар (Алашеһир)
Караҗалар (Karacalar) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Маниса иле Алашеһир илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Сохарева (Алапай шәһәр бүлгесе)
Сохарева (Сохарева) — Свердловск өлкәсенең Алапай муниципаль берәмлеге составына керүче авыл.
Постронна
Постронна — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Сохарева (Алапай шәһәр бүлгесе)
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
Ринкечов (Арджеш)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
207 ел (б. э. к.)
207 ел (б. э. к.) — безнең эрага кадәр III гасырга кергән ел.
(10770) Belo Horizonte
(10770) Belo Horizonte — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1990 елның 15 ноябрендә Эрик Эльст тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1990 VU5» саналган.
Сан-Саба (Техас)
Сан-Саба  — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Новоселець (Карпатасты воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Дегетле
Халык саны — 202 тирәсендә. Вакыт зонасы — MSK (Мәскәү вакыты) яки UTC+4. Почта индексы — 422157.
Тарих
XVIII гасырда нигезләнгән.
Демография
Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): руслар — 76%.
Сен-Мартен-д’Оксиньи
Сен-Мартен-д’Оксиньи — Франциянең Шер департаментында урнашкан коммуна.
Баррундия
Баррундия — Испаниянең Алава провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гранере (Парма)
Географиясе
Гранере Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Танхаузен (Баден-Вюртемберг)
Танхаузен (Tannhausen) — Алманиянең Баден-Вюртемберг җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Лоренс (округ, Арканзас)
Лоренс — Америка Кушма Штатларының Арканзас штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Уолнат-Ридж шәһәре.
Чысци
Чысци (Чысці ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Шумилинский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Лоренс (округ, Арканзас)
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1815 елда оештырыла.
Плезент-Гров (Алабама)
Плезент-Гров  — Америка Кушма Штатларының Алабама штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Плезент-Гров шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Митик-Яха
Митик-Яха — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Хейм-Паюта елгасының уң ярыннан 63 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 17 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Кара диңгезе елгалары бассейны Надым елгасының көнчыгыш чигеннән Пур елгасы бассейнының төньяк-көнбатыш чигенә чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Пур.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
(10771) Ouro Preto
(10771) Ouro Preto — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1990 елның 15 ноябрендә Эрик Эльст тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1990 VK6» саналган.
Алматы
Алматы (Almaty, Алматы — «алмалы», Алма-Ата) — Казакъстан Республикасының иң эре шәһәре. Халык саны 1,4 млн кеше. Илнең икътисади, мәдәни, сәяси үзәкләренең берсе. Казакъстанда халык саны бер миллионнан артык булган бердәнбер шәһәре. 1997 елга кадәр Казакъстанның башкаласы булып тора.
Тянь-Шань тау итәге янында урнашкан шәһәр.
Тарих
1867 елда Верный — Төркистан генерал-губернаторлыкның Җидесу өлкәсенең үзәге.
1867 елның июлендә Җидесу казак гаскәре оештырылган.
Краснаполле (Крычавский районы)
Краснаполле  (Краснаполле ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Крычавский районында урнашкан авыл.
Алматы
Тарих
1887 елның 28 маенда бик көчле җир тетрәү булган, 1798 йорт җимерелгән.
Краснаполле (Крычавский районы)
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Алматы
Тарих
Татарлар шәһәргә нигезләү башыннан Верный шәһәренә толмач булып, сәүдә эшләре өчен килгәннәр. Верный шәһәрендә Татарка (Татар шәһәрлеге) өлеше килеп чыккан, ул әлегә дә саклана. Татарлар Алматыда беренче мәчетне салганнар.
1897 елда шәһәрдә 5,3% кеше татарча сөйләшкән (урысча — 63,8 %, уйгырча — 8,6 %, казакъча — 8,2 %, сартча (хәзерге үзбәкләр составындагы халык) — 6,9 %, кытайча — 5,3 %).
1918 елда Совет хакимияте урнаштырылган.
1921 елда шәһәргә яңа Алматы (Алма-Ата) исеме бирелә.
1927 елда Казакъстан башкаласы Кызыл-Урда шәһәреннән Алматыга күчерелгән.
1997 елда Казакъстан башкаласы Алматы шәһәреннән Астанага күчерелгән. Шулай итеп Алматы 70 ел дәвамында башкала вазифасын башкарган.
Спорт
Тянь-Шань тау итәге янында дөньяның иң югары «Медеу» шугалагы (тимераякта шуу өчен боз мәйданы) урнаша.
2017 елда биредә 28нче Кышкы Универсиада үткәреләчәк.
Идарә-җир төзелеше
Алматы шәһәре 8 районнан тора:
Кицкеу (коммуна)
Кицкеу — Румыниянең Клуж жудецында урнашкан коммуна.
Алматы
Хакимият
Шәһәр башлыгы - әкім, урысча аким - мэр вазифасын башкара. Шәһәр әкиме (хакиме) Казакъстан президенты тарафыннан билгеләнә, шәһәр җыелышы (мәслихәт, казакъча маслихат) раслый, туры сайлау юк.
2008 елдан шәһәр әкиме - Ахметжан Есимов.
Кицкеу (коммуна)
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Яңа Тойдеряково
Яңа Тойдеряково (Ĕнел, Новое Тойдеряково) — Чуашстанның Ялчык районында урнашкан тавыл.
Халык
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 382 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (100%).
Каррегаду
Каррегаду — Португалиянең Лиссабон округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Мьонне
Мьонне (Mionnay) — Франциянең Эн департаментына караган коммуна, Виллар-ле-Домб кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 19,62 км².
Ринкечов (Димбовица)
Ринкечов — Румыниянең Димбовица жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Уеттвиль
Уеттвиль — Франциянең Эр департаментында урнашкан коммуна.
Ринкечов (Димбовица)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Вест-Виро-Корридор (Флорида)
Вест-Виро-Корридор  — Америка Кушма Штатларының Флорида штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
(11878) Ханамияма
(11878) Ханамияма — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Вест-Виро-Корридор (Флорида)
Географиясе
Вест-Виро-Корридор халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
(11878) Ханамияма
Тарихы
1990 елның 18 апрелендә Ц. Сэки тарафыннан Гэйсэй обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1990 HJ» саналган.
Вест-Виро-Корридор (Флорида)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сан-Филип (Техас)
Сан-Филип  — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Гронске Клячани
Гронске Клячани — Словакиянең  округында урнашкан авыл.
Сан-Филип (Техас)
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гронске Клячани
Тарихы
Авыл елда нигезләнгән.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Якынҗа (Агры)
Якынҗа (Yakınca) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Агры иле Агры илчесенә караган бер авыл (köy).
Гранериз (Торино)
Гранериз — Италиянең Пьемонт төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Гранериз Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Семшице
Семшице — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Хариусовая Виска (Зур Пула кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Печора елгасы кушылдыклары бассейны Уса кушылганчы, елга бассейны — Печора.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Поток (Опатовский повяты)
Поток  — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Новосилки Дидински
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Татар зональ тәҗрибә станциясе поселогы
Татар зональ тәҗрибә станциясе — Татарстан Республикасының Кама Тамагы районындагы авыл.
Вакыт зонасы — MSK (Мәскәү вакыты) яки UTC+4.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.1 °C.
Берантевилья
Берантевилья — Испаниянең Алава провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Праттвилл (Алабама)
Праттвилл  — Америка Кушма Штатларының Алабама штатында урнашкан шәһәр.
(11879) 1990 QR1
(11879) 1990 QR1 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1990 елның 22 августында Генри Хольт тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1990 QR1» саналган.
Праттвилл (Алабама)
Тарихы
Праттвилл шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Исмәгыйль Габдрәфыйков
Исмәгыйль Габдрәфыйков (Исмәгыйль Габделкадыйр улы Габдрәфыйков,, — , ) — административ-хуҗалык эшлеклесе, Казан стеарин заводы башлыгы (1935-1936), ТАССР азык-төлек товарлары сәнәгате министры (1953-1959), ТАССР Халык комиссарлары шурасы каршындагы ит һәм сөт сәнәгате идарәсенең баш инженеры (1960-1964), «Татмясо» җитештерү берләшмәсенең генераль директоры (1964-1970).
Искәрмәләр
<references group="" responsive="">
Березовый (Гари шәһәр округы)
Березовый (Березовый) — Свердловск өлкәсенең Гари шәһәр округы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
GSC4775-368
GSC4775-368 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Краснаполле 2
Краснаполле 2 (Краснаполле 2 ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Могилёвский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
(10772) 1990 YM
Тарихы
1990 елның 23 декабрендә С. Уэда, Х. Канэда тарафыннан Кусиро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1990 YM» саналган.
Караҗалы (Чаршамба)
Караҗалы (Karacalı) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Самсун иле Чаршамба илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Сен-Мартен-д’Оксиньи (кантон)
Сен-Мартен-д’Оксиньи — Франциянең Шер департаментында урнашкан коммуна.
209 ел (б. э. к.)
209 ел (б. э. к.) — безнең эрага кадәр III гасырга кергән ел.
Мур-Яха
Мур-Яха — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Тазов борыны урнашкан. Елга озынлыгы 56 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Кара диңгезе елгалары бассейны Надым елгасының көнчыгыш чигеннән Пур елгасы бассейнының төньяк-көнбатыш чигенә чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Пур.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Клобуково-Патше
Клобуково-Патше — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Шегультан
Шегультан (Зур Шегультан) — Россия территориясеннән ага торган елга. Свердловск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Сосьва елгасының сул ярыннан 537 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 97 км.
Касен
Касен — Португалиянең Лиссабон округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Шегультан
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Сосьва елгасы, инештән алып Морозко авылы янындагы су үлсәү постына чаклы. Кече елга бассейны — Тубыл, елга бассейны — Иртеш.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Ли (округ, Арканзас)
Ли — Америка Кушма Штатларының Арканзас штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Марианна шәһәре.
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1873 елда оештырыла.
Территориясе
Округ мәйданы 1559 км² тәшкил итә.
Чимкәнт
Чимкент (Шымкент) — Казакъстанның көньягында урнашкан шәhәр. 2018 елның 19 июненә кадәр ― Көньяк Казакъстан өлкәсенең административ үзәге, 2018 елның 19 июненнән Көньяк Казакъстан өлкәсе (Төркестан өлкәсе) составыннан чыгарылып, республика буйсынуындагы шәһәр статусы ала. Халык саны 660,3 мең кеше (2013). XII гасырда нигезләнгән дип санала.
Чысци Вардамския
Чысци Вардамския (Чысці Вардамскія ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Докшицкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Танхайм (Вюртемберг)
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(11880) 1990 QQ4
(11880) 1990 QQ4 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Кече Рассоха (Зур Рассоха кушылдыгы)
Кече Рассоха — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы, Ненец АО биләмәләрендә ага. Елга  Зур Рассоха елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 22 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Печора елгасы кушылдыклары бассейны Уса кушылганчы, елга бассейны — Печора.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Ринчень
Ринчень — Румыниянең Васлуй жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Семянув (Лодзь воеводалыгы)
Семянув  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Гранеро (Бьела)
Гранеро — Италиянең Пьемонт төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Гранеро Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Кишлаз (коммуна)
Кишлаз — Румыниянең Бихор жудецында урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Санктьюери (Техас)
Санктьюери  — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Шәһит Таипов
Шәһит Таипов, Шәһит Лотфулла улы Таипов, Таипов Шагит Лутфуллович (15.04.1937) — нефтьче, Татарстанның 1 нче, 2 нче, 3 нче миллиард нефтен табуда катнашучы, «Татнефть» ААҖ капиталь төзелеш идарәсенең җитештерү тармагы башлыгы (1988-1998), СССР нефть сәнәгате министрлыгының (1982) һәм «Татнефть» җәмгыятенең  (1997) шәрәфле нефтьчесе, Хезмәт Кызыл Байрагы ордены кавалеры. Әлмәттә туризмны һәм альпинизмны үстерү буенча күп хезмәт куйган спортчы, кышкы суда йөзү буенча дөнья чемпионатында катнашучы (2002). Сәламәт яшәү рәвешен актив пропагандалаучы. Туган якны өйрәнүче (краевед). Һәвәскәр фотограф.
Тәрҗемәи хәле
1937 елның 16 гыйнварында БАССР Туймазы районы Юкәле (Юкәле Чишмә) авылында указлы мулла гаиләсендә туган. Үз авылында башлангыч белем, күрше Югары Бишенде авылында урта белем ала. «Тау » белгечлеге буенча Уфа дәүләт нефть институтын тәмамлаган (1960).
Хезмәт юлы
«Башзападнефтеразведка» трестының Бәләбәй конторасында буровой эшче булып башлый. «Ишембайнефть» укыту комбинатында укый. 1960 елда, Уфа дәүләт нефть институтын тәмамлагач та, Әлмәткә килә. Ш. Л. Таипов — «икенче дулкын» Татарстан нефтьчеләренең күренекле вәкиле. Аның кырык елга сузылган эш дәвере Әлмәт шәһәре, «Татнефть» ААҖ белән бәйле. «Әлмәтнефть» идарәсендә нефть чыгару операторыннан башлап, 2 нче санлы нефть промыселы мастеры, өлкән инженер, промысел башлыгы, район инженер-диспетчерлык хезмәте башлыгы,1977 елдан «Әлмәтнефть» нефть һәм газ чыгару идарәсе башлыгының капиталь төзелеш буенча урынбасары, «Татнефть» ААҖ капиталь төзелеш идарәсендә җитештерү тармагы башлыгы (1988-1998) баскычларын үтә. 1998-2004 елларда "Әлмәт энциклопедиясе" хезмәткәре
Җәмәгать эшчәнлеге
Гаҗәп киеренке җитәкчелек вазифаларын башкаруны җәмәгать эшләре һәм спорт белән оста үреп бара
ВЛКСМның XV (1966), XVI (1970) корылтайларында катнаша
Хәрби хезмәткә мөнәсәбәте
кече лейтенант (1960), лейтенант (1966), өлкән  лейтенант (1971),  Капитан- (1976), 1993 елдан отставкада.
Иҗаты
«Әлмәт энциклопедиясе»нә нигез салучыларның берсе. 6 ел гомерен әлеге белешмәлекне туплауга сарыф итә.
Поток (Сташовский повяты)
Поток  — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Шәһит Таипов
Китаплары
1. Таипов Ш. Л. Комсомольская юность Шагита Таипова – яркая страница в биографии. Шагитиздат. Альметьевск. 2022. 139 с.
Поток (Сташовский повяты)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Шәһит Таипов
Китаплары
2. Таипов Ш. Л. III Чемпионат мира по зимнему плаванию. Шагитиздат. Каяни – Альметьевск. 2002. 28 с.
4. Таипов Ш. Л. автор-составитель. Таиповы: штрихи к портрету рода на фоне истории. Шагит­издат. Альметьевск. 2023. 848 с.
5. Таипов Ш. Л. Анализ архивных документов. Шагитиздат. Альметьевск. 2019. 28 с.
6. Таипов Ш. Л. Воспоминания. Шагитиздат. Альметьевск. 2013. – 164 с.
7. Таипов Ш. Л. Дальнее плавание в Даляне. Шагитиздат. Альметьевск. 2012. – 74 с.
10.Таипов Ш. Л. История деревни Юкале. Шагитиздат. Юкале – Альметьевск. 2018. 73 с.
11. Таипов Ш. Л. Казан күгендә якты нур. Кол Шәриф мәчетен ачу тантанасы. Шәһитиздат. Әлмәт. Казан – Әлмәт. 2005. – 28 б
12. Таипов Ш. Л. Под крышей вуза своего. Шагитиздат. Уфа – Нижневартовск. 2010. – 48 с.
13. Таипов Ш. Л. Путевые записки и встречи. Шагитиздат. Альметьевск. III издание. 2022. – 160 с.
14. Таипов Ш. Л. Хәсәнә абыстай. Шәһитиздат. Әлмәт. 2013. – 142 с.
15. Таипов Ш. Л. Юкәле авылына 30 ел. Шәһитиздат. Юкәле – Әлмәт, 2005. – 60 б.
16. Таипов Ш. Л., Фатхи А. С. На снимках и в сердцах. II издание (дополненное). Шагитиздат. Альметьевск. 2012. – 400 с.
Гаиләсе
Әтисе Лотфулла Таип улы, указлы мулла (1885—17.02.1938), әнисе Хәсәнә Сөнгатулла кызы (18.05.1902—18.10.1993). Әнисе ягыннан бабасы Сәйфуллин Сөнгатулла Мөхәммәтвәли улы (1865—09.01.1938) һәм әтисе Таипов Лотфулла Таип улы, указлы муллалар — 1937 елда кулга алыналар һәм советларга каршы пропаганда да гаепләнеп, НКВД БАССР Өчлеге карары нигезендә, милекләрен конфискацияләп, Уфа шәһәрендә атып үтерәләр (ст. 58 п. 10). Уфа шәһәренең Сергиев зиратында җирләнгәннәр. 1989 елда СССР Югары Советы Указы нигезендә реабилитацияләнәләр. С. М. Сәйфуллинның һәм Л. Т. Таиповның балаларына (шул исәптән Шәһит Таиповка да), 1995 елны Башкортостан Республикасы прокуратурасы тарафыннан, сәяси репрессияләрдән зыян күрүчеләрне тану турында белешмә бирелә.
Туганнары:
Таипов Зөфәр Лотфулла улы (1918-27.07.1943), карындаш абыйсы. Орел-Курск сугышында 25 яшендә һәләк була.
Таипов Рәшит Лотфулла улы (01.05.1921-14.04.2001), Ватан сугышы ветераны. Ватан сугышы ордены белән бүләкләнгән
Таипов Әксәнин Лотфулла улы (15.06.1928-07.08.2000), хезмәт ветераны
Новосилки Козицки
Новосилки Козицки — Польшаның Карпатасты воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Бернедо
Бернедо — Испаниянең Алава провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
210 ел (б. э. к.)
210 ел (б. э. к.) — безнең эрага кадәр III гасырга кергән ел.
Причард (Алабама)
Причард  — Америка Кушма Штатларының Алабама штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Причард шәһәре  елда нигезләнгән.
(10773) Jamespaton
(10773) Jamespaton — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.