cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Задняя Пустошка
Климат
Биредә климат уртача-континенталь.
Нёман (Мастовский районы)
Нёман  (Нёман ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Мастовский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Рошня (авыл)
Рошня (Кожласола кутыр, Рошня) — Мари Илнең Советский районында урнашкан авыл.
Халык
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (100%).
(9901) 1997 NV
(9901) 1997 NV — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Гипертония
Гипертония, яки эссенциаль артериаль гипертензия (кан басымы күтәрелү) – артык артериаль басым (АБ) һәм кан тамырларының тонусы бозылуы белән билгеләнгән йөрәк-кан тамырлары системасының хроник авыруы. АБ кимәленә, хәвеф факторлары булуына, авыру тууга сәбәпче булган кайсы бер әгъзаларның зарарлануына бәйле 1-нче, 2-нче һәм 3-нче дәрәҗә һәм стадияләргә аерып йөртәләр. Кан басымының түбән төшүе гипотония дип атала.
Богазҗык (Каш)
Богазҗык (Boğazcık) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Анталья иле Каш илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Гипертония
Гипертония авыруы үсешенә нәселдән килгән бирешү, стресс, гиподинамия, дислипидемия, симерү, тәмәке тарту һ.б. булышлык итә. Төп симптомнары: АБ терекөмеш баганасыннан 140/90 мм югарырак, баш һәм йөрәк тапкырында авырту, баш әйләнү, озак вакыт симптомсыз булуы ихтимал. Диагностикасы инструменталь, клиник һәм лаборатор тикшеренүләр мәгълүматларына нигезләнә. Даралар кулланып, диетотерапия, физиотерапия һ.б. Ихтимал булган өзлегүләр: инсульт, йөрәкнең ишемия авыруы, хроник йөрәк һәм бөер җитешмәүчәнлеге һәм башкалар.
Профилактика: диспансерлаштыру, хәвеф факторларын төзәтү һәм башкалар.
Вольско
Вольско — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Гипертония
Гипертония еш кына идиопатияле (эссенциаль) һәм сирәк бөер патологиясе яки метаболизм какшаулары өчен икенчел була.
Вольско
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Гипертония
2.     Билгеләре. АБ 140/90 мм тк. бг. югарырак.
3.     Өзлегүләр
•      Карынчыклар  гипертрофиясе, алга таба йөрәк җитешсезлегенә китерә.
•      Атеросклерозның  югары куркынычлыгы ЙИЧ һәм инсультларга китерә, аеруча гипертонияле  ретинопатия белән авыруларда.
4.     Дәвалау. Тормыш тәртибен үзгәртү (физик эшчәнлек, тән авырлыгын киметү, тоз һәм алкоголь кулланышын киметү) һәм дарулар (диуретиклар,  В-блокаторлар, кальций каналлары блокаторлары, АӘФ ингибиторлары, ангиотензин  II рецепторы антагонистлары һәм а-адренорецепторлар блокаторлары).
5.     Офтальмологик күренешләре
а) еш: челтәркатлау тамырлары атеросклерозы һәм челтәркатлау веналары тармакларының томалануы;
б) еш булмаган: ретинопатия, челтәркатлау  артерияләре томалану һәм микроаневризмалар, алгы ишемияле нейропатия,  хориоидея инфарктлары һәм хәрәкәт нервлары парезы;
в)  сирәк: соңлаган стадияләрдә һәм эклампсиядә челтәркатлауның экссудатив кубарылуы була.
А.Л.Мясников исемендәге фәнни тикшерү институты (Россия сәламәтлек саклау министрлыгының кардиология үзәге) белгечләренең фикеренчә, гипертония авыруның төп мәкерлеге шунда — бик күп кешеләр аның бар­ длыгын сизмичә, авыру ныклап тамыр җәйгәннән соң гына, табибларга : мөрәҗәгать итәргә мәҗбүр булалар.
Зурларның кан басымы терекөмеш баганасының 120/80 мл нан артык яки түбән булса, баш мие, йөрәк, бөерләр, күзләрнең челтәр катлавы зарарлана башларга мөмкин. Вакытында чарасын күрмәсәң, югары кан басымы гипертоник кризга, йөрәкнең миокард инфарктына, инсультка (баш мие кан әйләнешенең бик нык бозылуы) китерергә мөмкинлеге күпләргә билгеле.
Кан басымының югары булуына кайбер эчке органнарның авырулары китерергә мөмкин. Бу вакытта гипертония авыруы икенчел гипертония дип йөртелә. Еш кына бөер авырулары гипертония сәбәпчесе була. Гормональ баланс бозылганда, эндокрин гипертония дип аталган кан басымы авыруы барлыкка килә. Россиядә югары кан басымы кешеләрне үлемгә китерүче төп сәбәп булып исәпләнә. Безнең илдә, авырудан үлүчеләрнең алтмыш проценты, йөрәк һәм кан тамырлары авыруларыннан вафат була, ә бу авыруларның асыл сәбәбе — гипертония авыруы. Кешеләр үзләренең кан басымын белеп торса, 30 % очракта яңа инфарктлар, инсультлардан котылырга мөмкин булыр иде.
Күп вакыт 20-30 яшьтәге кешеләр, йөрәк-кан тамырлары, кан әйләнеше авыруларын картларга гына хас дип исәпли, ә күз алларында очып йөргән «вак чебеннәр»не, чылбырларны гипертония авыруының башлангыч чоры дип уйлап та карамый.
АЗ ХӘРӘКӘТЛӘНСӘГЕЗ
Без, гадәттә, күп дигәндә 4-5 мең адым араны җәяү йөрибез. Гипертония авыруын булдырмыйча, сәламәтлекне кирәкле дәрәҗәдә тотар өчен, көненә 10-12 мең адым ясарга кирәк. Хәрәкәтләнү аз булганда, организмда кан йөреше сүлпәнләнә һәм күзәнәкләрнең яшәве, үсүе өчен кирәкле матдәләр вакытында килеп җитә алмыйлар. Нишләргә? Мондый хәлне булдырмас өчен, көн саен 30-40 минут җәяү йөрергә, атнасына ким дигәндә 5 тапкыр спорт йөреше белән булса да шөгыльләнергә кирәк, ләкин бу вакытта пульс бик артырга тиеш түгел. Гадәттә, пульсыгыз минутка 80 тапкыр булса, спорт адымнары белән, йөргәндә, аның 130-140 тан артып китмәве яхшы. Әгәр дә тыныгыз бетә | башласа, йөрү темпыгызны киметегез. Тыныгыз кысылу башкарган күнегүегезнең күләме, тизлеге сезнең өчен артык дигәнне аңлата. Аз хәрәкәтләнү күп очракта шәһәр кешеләренә хас. Алар өчен атнага 2 тапкыр берәр сәгать бассейнда йөзү, велосипедта йөрү, гимнастика ясау 1 тагын да яхшырак. 1 БИЛЕГЕЗ БУЛМАСА
Ирләрнең бил әйләнеше 102 см дан, ә хатын-кызларныкы 88 см дан артып китсә, йөрәк белән проблемалар ешая. Мондый бил корсак тирәсе симерүне, эчке органнарга май салынуны күрсәтә. Бу, үз чиратында, йөрәк өчен артык йөк булып тора. Бик күп вакытта мондый кешеләрнең кан басымы югары була. Нишләргә? Авырлыгыгызны үлчәп торыгыз. Кеше яшәү дәверендә үзенең 25 яшь вакытындагы авырлыгын саклап кала алса, нәтиҗәсе яхшы дип | исәпләнә (әлбәттә, ул чорда бик ябык йә бик симез булмаса).
ДӨРЕС ТУКЛАНМАСАГЫЗ
Аш өстәлегездә яшелчәләр, җимешләр сирәк булып, шул ук вакытта какланган казылык, симез итләр, майлы ашамлыкларны еш ашасагыз, аш тозын яратсагыз, бу — гипертония авыруына китерүче тагын бер фактор булып торыр. Нишләргә ? Көненә 400 г яшелчә, җиләк-җимеш ашарга, шуларның өчтән бер өлеше чи килеш булырга тиеш. Терлек мае урынына, үсемлек маен кулланырга кирәк. Ашау рационына күбрәк бөтен орлыклардан әзерләнгән ризыклар, балык, симез булмаган итләр, кузаклылар, түбән майчылыктагы 1 сөт продуктлары керсә яхшырак. Ашамлыкларны әзерләгәндә, майларны киметә торган ысуллар кулланырга кирәк: парда пешерү, пешереп кызартып алу, ачык утта кыздырып алу.
ТЫНЫЧЛЫК БУЛМАСА
Тынычлык булмаганда, стресс вакытында йөрәк тибеше көчәя, кан басымы күтәрелә. Мондый вакытта организмга бүленеп чыккан табигый гормоннар хәлдән килгәнчә йөгерүне, дошман белән көрәшүне күз алдында тота. Ә безгә болар кирәкми, без ул реакциягә чыгып китәргә, тиешле юнә­ лештә сарыф ителергә ирек бирмибез һәм бу, үз чиратында, сәламәтлек өчен куркыныч тудыра.
Нишләргә? Киеренкелекне йомшартыр өчен, физик эшләр башкару, йөге­ реп килү комачауламый. Танышларыңа социаль булышлык күрсәтү, дуслар белән сөйләшү, хобби, секцияләргә йөрү, хайваннар белән аралашулар да ярдәм итә.
НӘСЕЛДӘ АВЫРУЛАР БУЛСА
Начар нәселдәнлек, нәселегездә гипертония белән авыручылар булу, аларның бу сәбәпле иртә (60-70 яшьтә) йөрәк-кан тамырлары авыру­ ларыннан үлеп китүләре, балалык елларында, яшүсмерлек чорында ва­ кытлыча кан басымыгызның күтәрелгән очраклары сезне сагайтырга тиеш.
Профилактика медицинасы буенча ДФТҮ (дәүләт фәнни-тикшеренү үзәге) тикшерүләре күрсәткәнчә, яшүсмернең кан басымында үзгәрешләр булган икән, 30 яшьләрдән соң аңарда гипертония авыруы барлыкка килүе мөмкин дип санала.
Нишләргә? Ким дигәндә елга ике тапкыр, авырмаган вакытта, травма
булмаганда, бик авыр эшләр башкармаганда, кан басымыгызны үлчәргә кирәк. Бу эш 30 яшьтән соң һәр кешенең гадәтенә кереп китәргә тиеш.
ТӘМӘКЕ ТАРТСАГЫЗ...
Сез тәмәке тартсагыз, тәмәке тартканда кан тамырлары кискен рәвештә кысылалар. Аннан башка тәмәке төтененең составындагы кайбер матдәләр, кан тамырларының эчке катлавын җимерә һәм ул урыннарга холестерин утыра. Нәтиҗәдә атеросклерозның яссы төерләре ясала. Мондый кан тамырларының тишеме тарайгач, канны йөртү өчен, югары басым ясау таләп ителә, ә йөрәккә артык көч куярга туры килә.
Югарыда күрсәтеп киткән факторлар барысы да гипертония авыруына китерә, ләкин аларны аерым-аерым караганда бик куркыныч кебек кү­ ренми. Сезнең 5-6 кг авырлыгыгыз артык булырга мөмкин, тәмәке дә тарт­ калыйсыздыр, нәселегездә берәр апагызның гипертоник кризы булгандыр...
Тик шуны әйтеп китми ярамый: мәсьәлә шартларның күпме булуында һәм ничә факторның берьюлы булуына кагыла. 3 факторның бергә булуы, гипертония авыруының барлыкка килүен 16 тапкырга арттыра, ә Россия кешеләренең 45 % ында ул өч фактор берьюлы күзәтелә.
Әгәр дә сездә гипертониягә китерердәй 2-3 фактор күзәтелсә, дәвалану чараларын күрергә кирәк. Табиблар билгеләсә, дарулар кабул итә башларга ярый, моның белән сез үзегезне гипертония авыруының катлаулануыннан (инфаркт, инсульт) саклап кала алырсыз.
Күп кешеләр кан басымы югары булудан интегә. Гипертония авыруы шактый киң таралганга күрә, кан басымы түбән булган кешеләр ничектер күләгәдә кала. Кайбер табиблар гипотонияне авыруга да санамыйлар. Тик кан басымы түбән булудан интеккән кешеләр моның белән риза түгел.
Гипертония авыруыннан аермалы буларак, гипотониядән үлем кур­ кынычы янамый, тик шулай да гипотония газаплары чынлап та күпләрне интектерә. Кардиологлар югары кан басымы белән уңышлы гына кө­ рәшәләр, тик медицина фәне бүгенге көннәрдә дә гипотония белән тиешле дәрәҗәдә көрәшү юлын тәкъдим итми әле.
Баш авырту, хәлсезлек, дәртсезлек, рухсызлык, эмоциональ-ихтыяр көче бозылу, мускулларның көчсезләнүе (бигрәк тә иртәнге сәгатьләрдә), көндезләрен бик тиз ару, йокы бозылуы — болар артериаль гипотониянең төп билгеләре. Аның белән шактый күп кеше интегә. Гадәттә, табиблар бу диагнозны 25 яшькә кадәр кешеләрнең кан басымы терекөмеш бага­ насының 100/60 мм ыннан, ә 30 яшьтәгеләрдә 105/65 мм дан түбәнрәк булганда куялар.
Гипотониянең ничек барлыкка килүе турында белгечләрнең фикере бер­ төрле түгел. Кайберләре кан тамырларының тонусы түбән булуы геннар буенча бирелә, «көчсез тамырлы» гаиләләр булудан дип саный. Кан басымы түбән булу сәбәбен белү өчен җентекле тикшеренү узарга кирәк.
Еш кына басым түбән булуның сәбәбе—хатын-кызларда еш очрый торган азканлылык. Шуңа күрә дә ир-атлар өчен гипотония сирәгрәк күренеш.
Гипотония яшь кешеләрдә акыл һәм физик киеренкелек чорында, мәсәлән, имтихан биргән вакытта барлыкка килергә мөмкин.
Хәзерге заманда медицинада гипотонияне физиологик һәм патологик төрләргә аералар. Гадәттә, беренчесе сәламәт кешеләрдә очрый һәм аларның тән төзелешенә, нәселдәнлек факторларына бәйле. Болардан башка физиологик гипотония спорт белән шөгыльләнүчеләрдә, көчле күнегүләр уздырганнан соң, яисә организм яңа климатик шартларга яраклашканда (мәсәлән, тропик, поляр түгәрәк аръягы шартларында, альпинистлар биек тауларга менгәндә, һавада кислород аз булганда) күзәтелә. Мондый вакытларда кан басымының төшүе тиз вакыт эчендә туктый һәм организмның җитди зарарлануына китерми.
Патологик гипотония күп вакытта инфекцияле авыруны кичергәннән соң һәм интоксикация тәэсирендә барлыкка килә. Кайвакыт ул төрле гормональ үзгәрешләр, озак, авыр стресслардан соң, авитаминозлар фонында килеп чыга. Патологик гипотониянең барышы дулкынсыман була һәм ешрак яз һәм җәй айларында көчәя. Төп рольне үзәк нерв һәм вегетатив нерв системалары уйный. Күп вакытларда патологик гипотониянең симптомнары физиологик гипотониянекенә охшаган.
Түбән кан басымлы авырулар һава җитмәүгә, физик эш башкарганда тын бетүгә зарланалар, яисә иртәләрен йоклап торганнан соң, үзләрен начар хис итәләр.
Авыруны тикшергәннән соң, терапевт, кардиолог кебек табиблар дөрес диагноз куеп, кирәкле дәвалану тәкъдим итәргә мөмкин.
Дәвалау ничек алып барыла? Иң элек хезмәт белән ялны дөрес оештыра белергә кирәк! Артериаль гипотония белән интеккән кешегә 8 сәгатьтән дә ким йокларга киңәш ителми. Баш очы югарыда булырга тиеш. Урыннан кинәт кенә сикереп торырга ярамый. Йокыдан кабаланмый тору, иртәнге гимнастика, контраст душ кабул итү файдалы. Йокларга ятар алдыннан җәяү йөреп керергә, көн озынлыгында бик авыр булмаган физик эшләр белән шөгыльләнергә, буш вакытларда суда йөзәргә, физик күнегүләр уздырырга киңәш ителә.
Кан басымы түбән кешеләргә көненә 4 тапкыр ашау режимын саклау мөһим. Организмга терлек аксымнары керсен өчен, рационда итле ризыклар булырга тиеш, Көн уртасында куе чәй, каһвә эчү дә (шулай да артык куе каһвә һәм чәйне бик еш кулланырга киңәш ителми) ярдәм итәргә мөмкин. Болардан кала үзегезне шоколад белән «иркәләсәгез» дә ярый.
Кан басымын күтәрергә биологик нейростимуляторлар — пантокрин, кытай лимоннигы төнәтмәсе, элеутерококк һәм женьшень сыгынтылары булыша, аларны еш кына песи үләне тамыры төнәтмәсе белән бергә эчәргә киңәш итәләр. Сары мәтрүшкә һәм шайтан таягы (татарник) төнәтмәләрен кулланырга була, һәр кешенең кан басымы үзенчәлекле, шуңа күрә препаратларны сайлаганда, сак эш итәргә, аларның ничек тәэсир итәчәген ачыклап кына кулланырга кирәк. Ике атна буе эчеп тә файда күрмәсәгез, табиб белән киңәшләшеп дәва ысулын алыштырырга кирәк.
Артериаль гипотонияне дәвалаганда физиотерапевтик процедуралар бик әһәмиятле чара булып санала. Алар организмның тонусын күтәрергә ярдәм итә. Муенның симпатик төененә 5 % лы кальций хлориды, яисә 1 % лы кофеин эремәләре белән ясалган электрофорез организмның тонусын күтәреп җибәрә. Комплекслы дәва алып барганда, массаж, энәләр белән дәвалау, кислород һәм углекислота ванналарының да ярдәмнәре тия.
Хәтерегездә тотыгыз! Иң көчле гипотониклар да көчле гипертоникларга әйләнергә мөмкин. Шуның өчен кан басымыгызны нормада — терекөмеш баганасының 120/80 мм дәрәҗәсендә тотарга тырышыгыз.
Бөер гипертониясе
Бөерләрнең берничә авыруы, беренче чиратта, кискен һәм дәвамлы I гломерулонефрит (ике бөер йомгакчыгының да ялкынсынуы), пиелонефрит | (нигездә бөернең интерстициаль тукымасы һәм бөер лаканчыгы ялкынсыну күренеше), тамырлы нефросклероз (бөер паренхимасының тоташтыргыч тукымага алмашынуы) кан басымы күтәрелү — гипертония чире белән бергә бара. Бу халәт бөерләрнең кан басымын тәртипкә салуда катнашы : барлыгын күрсәтә.
Шунысын да әйтергә кирәк, гипертония авыруы үзе артериолаларның (артерияләрнең оч тармаклары) спазмы белән бергә булып, артерияләрдә ; атеросклероз барлыкка килүдә катнаша һәм органнарга, шулай ук бөерләргә дә кан килүнең начарлануына китерә. Килеп чыккан үзгәрешләргә җавап итеп, бөерләр ренин дип аталган фермент бүлеп чыгаралар. Шуның аркасында еш кына кан басымының күтәрелүенә бөерләр механизмы җаваплы булып тора. Бөер гипертониясе күп вакытта прогрессив рәвештә авыруның хәле начарлануга китерә. Үз чиратында организмда барган тискәре якка үзгәрешләр күз күрүенең начарлануына да китерәләр.
Бөер гипертониясе вакытында башка төр гипертонияләр кебек баш авыртуы, баш әйләнүе, колаклар шаулавы җәфалый. Артериаль кан басымы тагын да югары күтәрелсә, баш авыртуы бигрәк тә көчәя, еш кына костыра, күп вакыт парестезияләр (чәнчү, яндыру хисе) булгалый, эшчәнлек : кими, йокы начарлана, сырхауга акыл эше алып бару кыенлаша, ул уй-фикерләрен туплый алмый. Кан басымы югары булганлыктан, йөрәк эше авырая. Алга таба стенокардия өянәкләре барлыкка килергә мөмкин. Бөерләрдә дәвамлы авырулар булганда, кан әйләнешендә җиткелексезлек барлыкка килә. Бөер гипертониясенә күз гәбендә үзенчәлекле үзгәрешләр барлыкка килү характерлы, алар үзләре бөер нейроретинитына (күрү нервы һәм челтәр катлауның берьюлы ялкынсынуы) китерә. Шулай ук гипертония һәм атеросклероз нәтиҗәсендә баш миенең кан йөреше бозыла, параличлар була, сизгерлек югала, оча органнарының функциясе бозыла. Шулай булгач, кайчак бөерләр авыру сәбәпле, бөер гипертониясе беренче урынга чыгып, авыруның клиник картинасында авыруның гомуми барышын һәм нәтиҗәсен үзгәртергә мөмкин.Бөерләрнең берничә авыруы, беренче чиратта, кискен һәм дәвамлы гломерулонефрит (ике бөер йомгакчыгының да ялкынсынуы), пиелонефрит (нигездә бөернең интерстициаль тукымасы һәм бөер лаканчыгы ялкынсыну күренеше), тамырлы нефросклероз (бөер паренхимасының тоташтыргыч тукымага алмашынуы) кан басымы күтәрелү — гипертония чире белән бергә бара. Бу халәт бөерләрнең кан басымын тәртипкә салуда катнашы барлыгын күрсәтә.
Кайбер белгечләр фикеренчә, бөерләр гипертониясе бар гипертония авыруларының 10-12 % ын тәшкил итә.
Бөер гипертониясе вакытында башка төр гипертонияләр кебек баш авыртуы, баш әйләнүе, колаклар шаулавы җәфалый. Артериаль кан басымы тагын да югары күтәрелсә, баш авыртуы бигрәк тә көчәя, еш кына костыра, күп вакыт парестезияләр (чәнчү, яндыру хисе) булгалый, эшчәнлек : кими, йокы начарлана, сырхауга акыл эше алып бару кыенлаша, ул уй-фикерләрен туплый алмый. Кан басымы югары булганлыктан, йөрәк эше : авырая. Алга таба стенокардия өянәкләре барлыкка килергә мөмкин. Бөерләрдә дәвамлы авырулар булганда, кан әйләнешендә җиткелексезлек барлыкка килә.
Бөер гипертониясенә күз гәбендә үзенчәлекле үзгәрешләр барлыкка килү характерлы, алар үзләре бөер нейроретинитына (күрү нервы һәм челтәркатлауның берьюлы ялкынсынуы) китерә. Шулай ук гипертония һәм атеросклероз нәтиҗәсендә баш миенең кан йөреше бозыла, параличлар була, сизгерлек югала, оча органнарының функциясе бозыла. Шулай булгач, кайчак бөерләр авыру сәбәпле, бөер гипертониясе беренче урынга чыгып, авыруның клиник картинасында авыруның гомуми барышын һәм нәтиҗәсен үзгәртергә мөмкин.
(17536) 1993 FM40
(17536) 1993 FM40 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Санта-Инес (Калифорния)
Санта-Инес  — Америка Кушма Штатларының Калифорния штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
(17536) 1993 FM40
Тарихы
1993 елның 19 мартында UESAC проекты тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1993 FM40» саналган.
Санта-Инес (Калифорния)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Каракүл (Троицк районы)
Каракүл (Каракулька) — Чиләбе өлкәсенең Троицк районы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (82%), татарлар (4%), украиннар (6%), казахлар (8%).
Бертран Мейер
Биография
1974 елда Париж политех мәктәбен (École Polytechnique) бетергән һәм инженер булган. Шул елда да Стенфорд университетындв магистр дәрәҗәсен алган. 1985 елда Анри Пуанкаре (Нанси) университетында фән докторы дәрәҗәсен алган.
1974–1983 елларда инженер һәм тикшерүче булып эшләгән. Аннан соң Électricité de France ширкәтендә программа тәэминаты бүлеге башлыгы булган.
1983–1986 елларда Санта-Барбара университетында чакырылган профессор.
2011 елдан башлап Б. Мейер ИТМО милли тикшеренү университеты «Программ инженерия һәм верификация» кафедрасы җитәкчесе була. .
2001–2016 елларда Цюрихның югары техник мәктәбендә (ETH) профессор булган һәм гарантияләнгән сыйфатлы кабат кулланылган программ элементлар буенча тикшерүләр ясаган. 2004–2006 елларда ETH Информатика бүлеге җитәкчесе була һәм 13 ел дәвамында (2003–2015) программалау белән танышу курсын укыта.
2014 елдан башлап Иннополис университетында программ инженерия һәм верификация лабораториясенең җитәкчесе. Аннан соң чакырылган профессор булып эшли.
2019 елдан башлап Б. Мейер Schaffhausen Institute of Technology программ инженерия бүлеге җитәкчесе.
Ла-Шапель-Монмартен
Ла-Шапель-Монмартен — Франциянең Луар һәм Шер департаментында урнашкан коммуна.
Иван Павлов (1849)
Иван Павлов (, —, ) —. Физиология һәм медицина өлкәсендә Нобель премиясе иясе (1904).
Шаглазүзә
Шаглазүзә (Şağlazüzə ) — Әзербайҗанның Астара районына караган авыл.
Тюнгерсхайм
Тюнгерсхайм — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Тояма (префектура)
Тояма (富山県) — Япониянең Тюбу төбәгенә караган префектура. Административ үзәге - Тояма шәһәре.
Административ төзелеше
Хоккайдо префектурасы 5 өязгә, алар үз чиратында 12 муниципалитетка бүленгән.
Географиясе
Префектура Хонсю утравында урнашкан. Мәйданы 4 247,22 км² тәшкил итә.
Халкы
2019 елда префектурада 1 120 843 кеше яшәгән. Халык тыгызлыгы 1 км²-га  264 кеше тәшкил итә.
Кадока (Көньяк Дакота)
Кадока  — Америка Кушма Штатларының Көньяк Дакота штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Кадока шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Валя-Лунге (Вилча)
Валя-Лунге — Румыниянең Вилча жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Эужениу-ди-Кастру (Риу-Гранди-ду-Сул)
Эужениу-ди-Кастру  — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Риу-Гранди-ду-Сул штатына карый.
Валя-Лунге (Вилча)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Эужениу-ди-Кастру (Риу-Гранди-ду-Сул)
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Шуштуроджи
Шуштуроджи — Румыниянең Бихор жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Ла-Е-Пенель
Ла-Е-Пенель — Франциянең Манш департаментында урнашкан коммуна.
Чутай (Киров өлкәсе)
Чутай (Четай) — Киров өлкәсенең Көлмез районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: татарлар (100%).
Мислибожице (Ополе воеводалыгы)
Мислибожице  — Польшаның Ополе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Немяржанка
Немяржанка (Немяржанка ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Свислацкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Летевка
Летевка — Россия территориясеннән ага торган елга. Мордва Республикасы, Рязань өлкәсе, Түбән Новгород өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга Вад елгасының сул ярына тамагыннан 157 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 25 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Ока су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Мокша Темников каласы янындагы су үлсәү посынан тамагына кадәр, Цна елгаларын кетрмичә. Кече елга бассейны — Мокша, елга бассейны — Ока.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Гуроватки
Гуроватки — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Совет районы (мәгънәләр)
Совет районы — торак пунктлар исемлеге:
Каюга (Индиана)
Каюга  — Америка Кушма Штатларының Индиана штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Монжуа-ан-Кузран
Монжуа-ан-Кузран (Montjoie-en-Couserans) — Франциянең Арьеж департаментына караган коммуна, Порт-дю-Кузеран кантонына карый.
Воля-Домбровецка
Воля-Домбровецка — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(9902) Киркпатрик
(9902) Киркпатрик — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1997 елның 3 июлендә Пауль Комба тарафыннан Прескотт обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1997 NY» саналган.
Крыстава
Крыстава — Болгариянең Пазарҗык өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Казе Петроца (Авелино)
Географиясе
Казе Петроца Апеннин ярымутравының көньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан көньякка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Үрмия (Төй кушылдыгы)
Үрмия — Төй елгасы кушылдыгы. Башкортстанның Аскын районы Пермь краеың Октябрь районы биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Төй елгасының сул ярыннан 35 км ераклыкта, Үрмияз авылы янында урнашкан. Елга озынлыгы 12 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Караидел елгасы, Нязепетровск гидротөененнән Павловск гидротөененә чаклы Әй елгасын кертмичә. Кече елга бассейны — Агыйдел, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
(17537) 1993 FN40
(17537) 1993 FN40 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1993 елның 19 мартында UESAC проекты тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1993 FN40» саналган.
Оваҗык (Кемер)
Оваҗык (Ovacık) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Анталья иле Кемер илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Тюркенфельд
Тюркенфельд — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Богазичи (Кавак)
Богазичи (Boğaziçi) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Самсун иле Кавак илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Семён-Егор-Ёль
Семён-Егор-Ёль — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Когель елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 10 км.
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
HD19712
HD19712 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Камилло Гольҗи
Камилло Гольҗи (, —, ) —. Физиология һәм медицина өлкәсендә Нобель премиясе иясе (1906).
Мәркәб
Физик хасиятләр
Аның өслегенең температурасы 11 000 К тәшкил итә, ә яктыртучанлыгы Кояшныкыннан 160 тапкыр артыграк. Мәркәб йолдызлар эволюциясенең ахырында тора, тиздән гелий януы чорына керә һәм кызыл зур йолдызга әверелә.
Тарих һәм исемнәр
Мәркәб Зур дүртпочмак астеризмының дүрттән бер йолдыз. Йолдызның гарәп теленнән алынган исеме Мәркәб (مركب мәркәб — «ияр», Markab, Маркаб) «Пегасның ияре» белдерә.
Кертме (Чорум)
Кертме (Kertme) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Чорум иле Чорум илчесенә караган бер авыл (köy).
Воля-Дрошевска
Воля-Дрошевска — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Эуженополис
Эуженополис — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Минас-Жерайс штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Такхи
Такхи, яисә Пржевальский аты (Equus ferus przewalskii) — Үзәк Азия төбәгендә яшәүче кыргый атлар төре. Такхи аты Кызыл китапка керә. Табигатьтә алар тулысынча кешеләр тарафыннан кырылып бетү сәбәпле, аларның популяциясен табигый шартларга яңадан чыгару процессы бара.
Такхи – бик борынгы ат. Аның сурәтен Испаниянең борынгы мәгарәләре стеналарында күрергә мөмкин: неолит чорында бу ат Пиреней ярымутравында яшәгән. Якынча Халыкларның Бөек күченешендә такхилар Европаның көньяк чикләреннән Кара диңгез буйларына, Идел артына, Ырымбур далаларына, Азиянең үзәгенә таба күченгәннәр. Ырымбур галимнәре дә такхины (бездә «Пржевальский аты» дияргә яраталар) далада иркендә үрчетү эше белән шөгыльләнергә исәплиләр.
1878 елда Н.М.Пржевальскийның географик экспедициясе көньяк Монголия үзәннәренә килеп чыга. Эссе көннәрнең берсендә ялга туктагач, болар күзенә еракта, рәшә эчендә ат көтүе чалына. Сизгер атлар, кешеләр төркемен күрү белән, ә дигәнче юкка чыгалар. Әле шул чакларда ук бу кыргый ат бик сирәк очрый торган җан иясе була. Монголлар аларны ите бик тәмле булган өчен аулыйлар. Пржевальскийга да ике атны тотып бирәләр, тикшергәч, әлеге кыска аяклы, төз гәүдәле һәм ирек сөючән бу атның әле фәнгә билгеле булмаган токым икәнлеге ачыклана.
Ла-Коломб (Манш)
Ла-Коломб — Франциянең Манш департаментында урнашкан коммуна.
Такхи
Кырык еллар элек инглиз зоологлары монгол далаларына зоопаркларда үстерелгән такхиларны җибәрәләр. Исәпләре – аларны иректә үрчетү була. Әмма әлеге игелекле ният бик аяныч тәмамлана – монгол аратлары (крестьяннары) бу атларны аулап, тәмле итеп ашап бетерәләр. Шуны да өстәргә кирәк, Икенче бөтендөнья сугышы вакытында Аурупа зоопаркларындагы такхилар иткә озатыла. Украинаның Аскания-Нова тыюлыгында такхиларның зур булмаган көтүе саклана.
1978 елны ике голланд энтузиасты – Ян Боуман һәм Инга Хейнсдийк такхи атларын эзләү, табу, торгызу эшен башлап җибәрәләр. Эзләүгә һәм Монголия далаларына җибәрергә яраклыларын сайлап алуга җиде ел вакыт китә. Такхи аты ул вакытларда Чехословакия, Алмания, Англия, Куба, Австралия, Уругвай һәм Украина зоопаркларында була. Акрынлап, голланд фермасына 53 яшь ат туплыйлар. Аларны иреккә җибәрү өчен Монголиядә яраклы урын табу бурычы алга килеп баса.
Беренче табун өчен далада яраклы төбәк табу гына җитми әле, монда тулы бер системаны эшкә җигәргә туры килә: атларны саклау, читкә таратмау, ветеринария хезмәте, бүреләрдән саклау өчен егерьлар отряды булдыру хаҗәте алга килеп баса. Ниһаять, олы яшьтәге бер монгол яраклы урынны табарга ярдәм итә. Кечерәк таулар белән уратып алынган Хөстәин Нороос дигән 50 мең гектарлы җирдә, аның әйтүе буенча, борын заманнарда ук киек-җанвар яшәгән, бирегә ханнар, ә соңгырак елларда партия «ханнары» ауга килә торган булганнар.
Шулай итеп, 1992 елның июлендә 16 такхи атын әлеге җиргә алып киләләр. 1995 елны тагын бер төркем такхины китерәләр. Ә инде 1997 елда далада 140 такхи чабышып йөри, боларның яртысы инде – Монголия җирендә иректә туган атлар була. 2000 елда исә баш саны икеләтә арта.
Монгол тыюлыгындагы атлар өчен төп куркыныч бүреләр була. Әмма борынгы инстинктлары аларга ерткычлардан әйбәт сакланырга булыша. Берсендә зоологлар ат көтүенә бүре өере һөҗүм итүнең шаһиты булалар. Башлыкка ияреп, атлар, колыннарны эчтә калдырып, бик тиз генә түгәрәк ясап басалар. Башлык исә үзе әйләнә тирәли сикереп чабып йөри: бүреләргә тоягы белән дә эләктерә, тешләп тә ала. Бер сәгать буе ерткычлар оборонаны өзәргә маташалар, әмма бер генә колынны да, атны да эләктерә алмыйча китеп барырга мәҗбүр булалар.
Ә атлар өчен икенче куркыныч – кеше. Якын-тирәләрдә яшәүчеләр яшертен генә хуҗалыктагы атларын такхилар белән кушалар. Ә токымны бозарга ярамый. Киләчәктә, такхиларның баш саны Монголиядә тиешле күләмгә – 30 меңгә җиткәч, җирле атларны да кыргыйлар белән «иснәштерергә» мөмкин булачак, ди белгечләр.
Ла-Шапель-Сен-Мартен-ан-Плен
Ла-Шапель-Сен-Мартен-ан-Плен — Франциянең Луар һәм Шер департаментында урнашкан коммуна.
Санта-Маргарита (Калифорния)
Санта-Маргарита  — Америка Кушма Штатларының Калифорния штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Санта-Маргарита халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Фукуи (префектура)
Фукуи (福井県) — Япониянең Тюбу төбәгенә караган префектура. Административ үзәге - Фукуи шәһәре.
Административ төзелеше
Хоккайдо префектурасы 7 өязгә, алар үз чиратында 17 муниципалитетка бүленгән.
Географиясе
Префектура Хонсю утравында урнашкан. Мәйданы 4 188,76 км² тәшкил итә.
Халкы
2019 елда префектурада 828 960 кеше яшәгән. Халык тыгызлыгы 1 км²-га  198 кеше тәшкил итә.
(17538) 1993 FZ44
(17538) 1993 FZ44 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1993 елның 19 мартында UESAC проекты тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1993 FZ44» саналган.
Мислина
Мислина — Польшаның Ополе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Щука (авыл)
Щука — Румыниянең Тимиш жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(9903) Leonhardt
(9903) Leonhardt — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Шарль-Луи Альфоңс Лавераң
Шарль-Луи Альфоңс Лавераң (, —, ) —. Физиология һәм медицина өлкәсендә Нобель премиясе иясе (1907).
(9903) Leonhardt
Тарихы
1997 елның 4 июлендә Пауль Комба тарафыннан Прескотт обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1997 NA1» саналган.
Тюркхайм
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Непарожневцы
Непарожневцы (Непарожнеўцы ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Бераставицкий районында урнашкан авыл.
Гурск
Гурск — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Левски (Пазарҗык өлкәсе)
Левски  — Болгариянең Пазарҗык өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Казе Пива (Тревизо)
Казе Пива — Италиянең Венеция төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казе Пива Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Валя-Лунге (Селаж)
Валя-Лунге — Румыниянең Селаж жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ивановское (Извеково авыл җирлеге)
Ивановское — Русиянең Смоленск өлкәсе Новодугино районы составына керүче авылы. Извеково авыл җирлеге составына керә. Халык яшәми (2007 ел). Почта индексы — 215210.
Өлкәнең төньяк-көнчыгыш өлешендә, Новодугинодан 29 километрга көньяк-көнбатыштарак урнашкан, автоюлыннан 22 километрга көнбатыштарак Смоленск — Дорогобуж — Вязьма — Зубцов юлында тора, Людовня елга ярында. Авылдан 26 километрга көнчыгышырак Вязьма — Ржев сызыгында Новодугино тимер юлы станциясе урнашкан.
Тарих
Бөек Ватан сугышы вакытында, 1941 елның октябрь аенда, авылны фашист гаскәрләре басып алалар, кире 1943 елның мартынды азат ителә.
Халык
Халык яшәми.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь.
Монсегюр (коммуна)
Монсегюр (Montségur) — Франциянең Арьеж департаментына караган коммуна, Пеи-д'Ольм кантонына карый.
Урташ
Урташ — Россия территориясеннән ага торган елга. Свердловск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Пут елгасының сул ярыннан 32 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 20 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Караидел елгасы, Нязепетровск гидротөененнән Павловск гидротөененә чаклы Әй елгасын кертмичә. Кече елга бассейны — Агыйдел, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Канистота (Көньяк Дакота)
Канистота  — Америка Кушма Штатларының Көньяк Дакота штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Канистота шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Шаһагаҗ
Шаһагаҗ (Şahağac ) — Әзербайҗанның Астара районына караган авыл.
Эузебиу (Сеара)
Эузебиу  — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Сеара штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Ермолаев
Ермолаев — фамилия.
Ла-Круа-Авраншен
Ла-Круа-Авраншен — Франциянең Манш департаментында урнашкан коммуна.
Кембридж (Индиана)
Кембридж  — Америка Кушма Штатларының Индиана штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(17539) 1993 FR46
(17539) 1993 FR46 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1993 елның 19 мартында UESAC проекты тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1993 FR46» саналган.
Оваҗык (Чине)
Оваҗык (Ovacık) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Айдын иле Чине илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Богазичи (Милас)
Богазичи (Boğaziçi) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Мугла иле Милас илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Кинжитай
Кинжитай (Кинжитай) — Чиләбе өлкәсенең Варна районы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (50%), татарлар (4%), чуашлар (5%), казахлар (41%).
Воля-Кошуцка
Воля-Кошуцка — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(9904) Mauratombelli
(9904) Mauratombelli — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1997 елның 29 июлендә А. Боаттини, Л. Тези тарафыннан Сан Марселло обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1997 OC1» саналган.
Тюслинг
Тюслинг — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Хәлил Паша (рәссам)
Тәрҗемәи хәле
1857 елда Истанбулның Бәйләрбәи вилаятендә дөньяга килә, гаиләсе чыгышы белән Родос җирләреннән була. Бабасы Сәлим Паша, таныклы гаскәри, Әнкарада Мәктәб-и Хәрби уку йортына нигез салучыларның берсе.
Тюслинг
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Хәлил Паша (рәссам)
Тәрҗемәи хәле
Хәлил Паша Мөхәндисханә-и Берри-и Хөмәен (Mühendishane-i Berrî-i Hümâyûnu) уку йортын (бүгенге Истамбул техник университетын) тәмамлый һәм сарай тарафларына эшкә билгеләнә, хәрби уку йортларында рәсем дәресләрен алып бара. Гозер-үтенечләре белән атасын аны Париж шәһәренә укырга җибәрергә күндерә. 1889 елда бер сурәте өчен медаль белән бүләкләнә.
Төркиягә кайту белән янәдән хәрби уку йортларында рәсем дәресләрен бирә башлый. 1906 елда Мәктәб-и Хәрби сафларына укытырга чакырыла һәм "Паша" дәрәҗәсенә лаек була. Төркиядә икенче конституция дәвере башлану белән рәссамның дәрәҗәсе төшерелә, ул полковник буларак отставкага чыга һәм бар дәрте белән иҗатка бирелә. Рәссам шәкертләре арасында Мөфидә Кадри, тарихка беренче хатын-кыз рәссам буларак кергән шәхес.
Соңрак Сәнәгый-и Нәфисә Мәктәб-и Алиси (Sanayi-i Nefise Mekteb-i Alisi) уку йортында (бүгенге Мимар Сисан гүзәл сәнгатьләр университетында) укыта, 1917-1918 елларда аның белән җитәкчелек итә. 1914 елда Төркиядә Бәйсезлек өчен сугыш башлануы белән Мисырга Габбас Хәлим Паша тарафыннан чакырыла. Хәлил Паша "Мисыр сарайларына сурәтләре белән ямь кертүче" буларак таныла.
1939 елның 20 августында Истанбулның Бәйләрбәи вилаятендә дөнья куя.
Гаиләсе
Хәлил Пашаның өч улы булган. Өлкән улы Сәлим элекке Мисырның Шивекарь патшабикәсен хатынлыкка алган һәм Франциядә сәүдә белән шөгыльләнгән; уртанчы улы Хәлим Бәй яшьли вафат булган; кече улы Гали Хәлил Бәй, Парижда рәсем сәнгате буенча белем алган һәм укытучы буларак хезмәт иткән.
Иҗаты
Хәлил Паша иҗаты белгечләр тарафыннан ике дәвергә бүленә. Беренчесе реалистик һәм классик стиль юнәлешендә иҗат ителгән хезмәтләрдән, икенчече импрессионистик юнәлештә башкарылган хезмәтләрдән гыйбарәт. "Мадам Х" сурәте белән рәссам Париж күргәзмәләренең берсендә бакыр медаль яулый.
Төрек кыл каләм сәнгатендә беренче булып яктылык төшү кануннарын өйрәнә һәм үзенең даһи сурәтләрен иҗат итә.
Казе Пивета (Тревизо)
Казе Пивета — Италиянең Венеция төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казе Пивета Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Монгол империясе
Монгол империясе (Монголын эзэнт гүрэн) — Урта гасырларда, Урта Евразиядә (Азия һәм Көнчыгыш Европада) урнашкан күп милләтле дәүләт. XIII гасырда формалашкан. Якынча 33 миллион км² җирләрен биләгән. Башкалалары - Каракорум, Сарай Берке, Сарай Берке, Ханбалык hәм башка Урта Евразиядә шәһәрләре булган.
Чәчәк ату чорында Үзәк Азия, Көньяк Себер, Көнчыгыш Европа, Якын Көнчыгыш, Кытай һәм Тибет җирләрендә урнашкан. XIII гасырның икенче яртысында империя ылысларга таркала башлый (мәсәлән, Алтын Урда). XIV гасырның соңгы чирегендә яшәүдән туктый.
Дәүләтнең барлыкка килүе
XII гасыр башында таралып урнашкан монгол ырулары бердәм дәүләткә берләшү омтылышын ясыйлар. Бу дәүләт тарихка Хамаг Монгол исеме астында кереп кала. Аның беренче җитәкчесе Хайду-хан була. Аның оныгы, Хабул-хан, Цзинь империясен вакытлыча җиңүгә ирешә, аңа ясак түләтә. Хабул-ханның дәвамчысын – Амбагай-ханны — шул җирлектә татар дип аталган ырулар (татар атамасы төрки халыкларга соңрак күчә) әсир итә, һәм чжурчжэннарга тапшыра. Берничә елдан соң татар кабиләләре тарафыннан Тимучинның (соңрак Чынгыз-хан) әтисе Есүгәй-Батыр үтерелә.
Әлҗәнеб
Әлҗәнеб (الجنب әл-җәнб — «як» ; Пегас γ, Пегас гаммасы, γ Peg) — Пегас йолдызлыгындагы үзгәрмә йолдыз. Аның күренмә йолдызча зурлыгы уртача +2,83m тәшкил итә. Бу йолдыз 335 яктылык елы ераклыкта урнашкан.
Физик хасиятләр
Әлҗәнеб Кояштан 4000 тапкыр яктырак һәм аның диаметры Кояшныкыннан 4,5 тапкыр зуррак.
Әлҗәнеб — Кефей β сыман үзгәрмә йолдыз. Аның күренмә йолдызча зурлыгы +2,78m дән +2,89m га кадәр 3,6 сәгать эчендә үзгәрә (уртача +2,83m). Спетроскоп тикшеренүләр буенча Әлҗаниб системасында икенче әгъза бар, ул Әлҗаниб тирәсендә 0,15 а.б. ераклыкта 6,8 көн эчендә әйләнеп чыга.
Тарих һәм исемнәр
Әлҗәнеб Мәркәб, Сагыйд һәм Әлфәрәс (Андромеда α) йолдызлары белән беррәттән Зур дүртпочмак астеризмына керә.
Йолдызның гарәп теленнән алынган исеме Әлҗәнеб (الجنب әл-җәнб — «як», Algenib, Альгениб) «Пегасның ягы» белдерә.
Әлҗәнеб атамасы шулай ук Мирфәкъ (Персей α) йолдызының икенче исеме.
Boris Conson
Boris Conson yäki tulı iseme Aleksandr Boris de Pfffel-Conson (inglizçä Alexander Boris de Pfeffel Johnson, Boris Johnson; 1964, Nyu-York, AQŞ) — Böyekbritaniä premyer-ministrı, säyäsätçe häm jurnalist, Çit il eşläre ministrı (2016-2018 yılda Tereza Mey xökümätendä), London merı (2008-2016), Cämäğätlär pulatınıñ äğzası (2001-2008, 2015-x.w.), 2019 yılnıñ 23 iyülennän Konservativ firqäneñ citäkçese, 24 iyülennän Böyekbritaniä premyer-ministrı.
Tormış yulı
1964 yılda AQŞ Nyu-Yorkta tuğan.
Anıñ däw-ätiseneñ ätise - Törkiä jurnalistı Ali Kemal Ğosmanlı imperiäseneñ soñğı Böyek wäzire Äxmäs Täflik-paşa xökümätendä eçke eşlär ministrı bulıp eşlägän häm Kemal Atatürk ne qulğa alu xaqında ämer birgän. Atatürk xakimiätkä kilgännän soñ, Nuretdin-paşa boyırığı buyınça qıynap üterelgän (linçlängän).
Annarı Consonnıñ babayı Ğosman Ali Böyekbritaniägä qaçqan häm anda Wilfred Conson (Wilfred Johnson) isemen alğan.
Däw-äniseneñ änise - Xänifä Fered - çirkäs millätennän, Qawqaz suğışında Räsäydän qaçqan.
Tağı ber däw-ätiseneñ ätise - AQŞ ğälime Elias Levi - yähüd millätennän, Räsäydä tuğan.
Михалице
Михалице — Польшаның Ополе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Boris Conson
Tormış yulı
Boris başlanğıç belem Brüssel şähärendä ala, soñraq ğailäse Böyekbritaniägä küçä.
Михалице
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Boris Conson
Tormış yulı
1983-1984 yılda Oksford universitetınıñ Ballol köliätendä uqıy.
1987 yılda Daily Telegraph digän gäcitendä eşli.
2001 yıldan säyäsättä. 2008 yılda London merı bulıp saylana.
Qaraşları
2016 yılda uzğan referendumda Brekzit çaralarınıñ aktiv tarafdarı häm yaqlawçı bula.
Faraz itelgän premyer-ministr urınına nibarı çit il eşläre minisrı buldı. Şul eştä Räsäygä qarşı kisken çığış yasıy, Xäleb öçen suğışta Räsäy häm Süriä xökümäteneñ xärbi eşçänlegen qırıs tänqitli, "urtaça" terroristik törkemnären yaqlıy.
Нерастовичы
Нерастовичы (Нерастовічы ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Слонимский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Густожин
Густожин — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Лиса (елга)
Лиса  — Россия территориясеннән ага торган елга. Мордва Республикасы, Рязань өлкәсе, Түбән Новгород өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга КАС/ИДЕЛ/2231/350/121/3    кушыла. Елга озынлыгы 33 км.