cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Мансур Хәсәнов
Шәрәфле исемнәр һәм дәүләт бүләкләре
М.Хәсәнов дәүләт эшендә һәм иҗтимагый-сәяси, фәнни тармакларда ирешкән казанышлары өчен ике тапкыр Хезмәт Кызыл Байрагы ордены (1966, 1986), «Мактау Билгесе» ордены (1971) Халыклар Дуслыгы ордены (1980) һәм IV дәрәҗә «Ватан алдындагы хезмәтләре өчен» ордены (2000) белән бүләкләнә. Ул – Кол Гали исемендәге Халыкара премия лауреаты (1994), 1995 елда аңа «Татарстан Республикасының атказанган фән эшлеклесе» дигән шәрәфле исем бирелә, Россия Гуманитар фәннәр академиясенең хакыйкый әгъзасы (1995). Галим 2005 елда «Татарстан Республикасы каршындагы казанышлары өчен» орденына лаек була.
Гаиләсе
Хатыны Разия. Олы улы Айрат, физик, Ашвилл университеты (АКШ) профессоры. Хатыны Ирина, балалары Айдар, Фәрит. Кече улы Булат, физик, КДУ укытучысы. Хатыны Фәридә, балалары Камилә, Азат.
Гротон (сан алу урыны, Массачусетс)
Гротон  — Америка Кушма Штатларының Массачусетс штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(18985) 2000 RR21
(18985) 2000 RR21 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
2000 елның 1 сентябрендә LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «2000 RR21» саналган.
Липатовка (мәгънәләр)
Липатовка — топоним.
Кроммелин (ай кратеры)
Кроммелин - Ай өслегенә кече күк объекты бәрелү нәтиҗәсендә барлыкка килгән, диаметры якынча 93,48 км булган кратер.
Атамасы
Кратерга атама Эндрю Кроммелин (1865—1939) хөрмәтенә бирелә.
Тарихы
Кратер Халыкара Астрономия Берлеге (International Astronomical Union (IAU)) тарафыннан 1970 елда раслана.
Тышкы сылтамалар
Crommelin (crater)
Дубьяжин
Дубьяжин — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Рауэн
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Плач (Кунгота)
Плач  — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Люциново (Слупецкий повяты)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Казчина Бручата (Торино)
Казчина Бручата — Италиянең Пьемонт төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Белопопци
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Рехберг (Югары Австрия)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
HD225119
HD225119 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Падневко
Падневко — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Әбу Һөрәйрә
Сарыклар көтүен көткән вакытта, ул кыргый мәче балаларын таба. Аларның берничәсен җиңенә тыгып өенә алып кайткач, гаиләсе аны Әбу Һөрәйрә («мәче хуҗасы») дип йөртә башлый.
Әбу Һөрәйрә тумышы белән Йәмәндәге Дәус әл-Әзди кабиләсеннән була. Бу кабилә потларга табынган, кабиләнең яклаучысы булып Зуль-Хулса исәпләнгән. Бу кабиләнең хөрмәтле кешеләреннән берсе - Туфәйл ибн Гамр Мәккәдә ислам кабул итеп кайткач, аның дәгъвәте нәтиҗәсендә Әбу Һөрәйрә дә ислам кабул итә. Мәккәне ачуга бераз вакыт кала, ул, Ислам турында күбрәк белер өчен, Мәдинәгә, Пәйгамбәр (саләллаһу галәйхиссәләм) янына, күчә. Әбу Һөрәйрә үзе турында әйткән: “Мин ятим булып үстем һәм һиҗрәтне ярлы килеш кылдым”. Ул әс-Суффәдә - Пәйгамбәр мәчете янында урнаша. Монда мәчеттән башка сыеныр урыннары булмаган ярлы мөһәҗирләр яшәгән. Әбу Һөрәйрә биредә үзен Коръәнне өйрәнүгә, намаз укуга багышлый. Ул Мөхәммәд саләллаһу галәйһи уәссәләмне бик каты яраткан һәм гел аның белән булырга тырышкан. Мәдинәгә күчкәч, Пәйгамбәр белән бөтен сугышларда да катнашкан. Әбу Бәкер хәлифәлеге вакытында диннән чыгычыларга каршы сугышларда, соңрак Ярмук сугышында, Әрмәнстан һәм Җурданга яуларда катнаша. Әбу Бәкер аны Бәһрәйн әмиренең ярдәмчесе итеп билгели.
Әбу Һөрәйрә 78 яшендә, һиҗри 57 елда вафат була.
Нью-Ричленд (Миннесота)
Нью-Ричленд  — Америка Кушма Штатларының Миннесота штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Нью-Ричленд шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(2053) Нуки
Тарихы
1976 елның 24 октябрендә Ричард Уэст тарафыннан Ла-Силла обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1976 UO» саналган.
Стружа (Свидницкий повяты)
Стружа  — Польшаның Люблин воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Амбеж (Верюга кушылдыгы)
Амбеж — Россия территориясеннән ага торган елга. Apхангил өлкәсе, Вологда өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Верүга елгасының сул ярыннан 40 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 22 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны бүлгeында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Вага елгасы. Кече елга бассейны — Төньяк Двина, Вычегда һәм Кече Төньяк Двиналар кушылган урыннан түбәнрәк, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Липатовка (Зәй районы)
География
Авыл советы үзәге Поповка авылыннан 2,5 км көньяк-көнбатышка, Зәй тимер юл станциясеннән 9 км ераклыкта урнашкан булган. Координаталары: киңлек 55.375520, озынлык 52.113733.
Демография
Төп халык – татарлар (керәшеннәр).
Тарих
Яңа торак пункт 1923 елда Түңылҗа авылыннан аерылып чыккан крестьяннар тарафыннан нигезләнгән. Беренче күчеп килүчеләр тарихта билгеле: М. Зингаров, Ф. Матюшкин, Ф. Корнилов. Авылның исеме беренче күчеп килүчеләргә зур ярдәм күрсәткән шәхес исеме белән бәйле.
Күмәк хуҗалыклар төзелә башлагач, авылда 1929—1930 елларда «Дуслык» (Дружба) авыл хуҗалыгы артеле (колхоз) оештырыла. Беренче рәисе итеп Ф. Корнилов сайлана.
Авыл нигезләнгәч ачылган башлангыч мәктәптә озак еллар З. М. Некратова эшли. Мәктәп 1958 елда ябыла.
Бөек Ватан сугышы фронтларына (1941—1945 еллар) авылдан киткән 14 кеше кире әйләнеп кайтмый (һәлак була яисә хәбәрсез югала).
1950 елның июлендә 328 га җире булган «Дуслык» колхозын «Трактор» (үзәге Поповка) авыл хуҗалыгы артеле белән берләштерәләр, эреләндерелгән хуҗалыкка «Дуслык» исеме бирелә.
1959 елда «Дуслык» хуҗалыгы бетерелә, аның авыл хуҗалыгы җирләре һәм Липатовка, Винокуровка, Поповка авыллары «Завет Ильича» артеленә (үзәге Иске Зәй) кушыла. Мөстәкыйль хуҗалык итү мөмкинлеге калмагач, авыл халкы тарала башлый. Күпчелек гаилә Димитровкага күченә, кайберләре Зәй шәһәренә барып төпләнә.
1930 елга кадәр Татарстан АССР Чаллы кантоны Зәй волостена, 1930 елдан Чаллы районына, 1944 елдан Ямаш районына, 1957 елдан Акташ районына, 1959 елдан Зәй районына, 1962 елдан Әлмәт районына караган.
1967 елда Липатовка авылы яшәүдән туктый.
Гөктепе (Адапазары)
Гөктепе (Göktepe) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Сакарья иле Адапазары илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
(18986) 2000 RF22
(18986) 2000 RF22 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Гиндари (Вилча)
Гиндари — Румыниянең Вилча жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Филипаны
Филипаны (Філіпаны ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Астравецкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Ле-Буа-Плаж-ан-Ре
Ле-Буа-Плаж-ан-Ре — Франциянең Шаранта-Маритим департаментында урнашкан коммуна.
Кузучардагы (Бабаески)
Кузучардагы (Kuzuçardağı) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Кыркларэли иле Бабаески илчесенә караган бер авыл (köy).
Бовуа-ан-Камбрези
Бовуа-ан-Камбрези (Beauvois-en-Cambrésis) — Франциянең Нор департаментына караган коммуна, Кодри кантонына карый.
Калыш енка (Чик кушылдыгы)
Калыш енка  — Россия территориясеннән ага торган елга. Новосибирск өлкәсе, Тум өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга Чик елгасының сул ярына тамагыннан 20 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 43 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об елгасы Новосибирск сусаклагычынан Чулым  елгасы менән кушылгансы,   Иняи һәм Томь елгаларын кетрмичә. Кече елга бассейны — (Югары) Об кушылдыклары бассейны, Томь кушылганга кадәр, елга бассейны — (Югары) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Боровляна
Боровляна (Боровляна) — Киров өлкәсенең Нулин районында урнашкан авыл.
Калыш енка (Чик кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Боровляна
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
Вест-Стокбридж (Массачусетс)
Вест-Стокбридж  — Америка Кушма Штатларының Массачусетс штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
NGC 692
NGC 692 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда   тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Дуди-Наджечне
Дуди-Наджечне — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Белчин
Белчин — Болгариянең София өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(3424) Нушль
(3424) Нушль — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1982 елның 14 февралендә Л. Брожек тарафыннан Клеть обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1982 CD» саналган.
Кайбыч районы гербы
Кайбыч районы гербы — Татарстан Республикасы Кайбыч районының рәсми символы.
Гербның тасвирламасы
Гербта көмеш кырдагы яшел калкулыкта өч якка тармакланып киткән алтын кәүсәле һәм яшел яфраклы алтын чикләвекләре булган имән сурәтләнгән.
Гербта районның төп символы булган Кайбыч имәнлекләре билгесе булып имән сурәтләнгән. Имән  борынгыдан озын гомер, ныклык, вөҗданлылык, кыюлык, гайрәт, какшамаслык билгесе  булып санала. Гербта имәннең символикасы күпкырлы.
Имәннең өчкә тармакланган кәүсәсенең бер ябалдаш астында сурәтләнүе җирле халыкның күпмилләтле булуы турында сөйли: руслар, чуашлар һәм татарлар Кайбыч җирендә яшиләр һәм хезмәт куялар. Моннан тыш имәннең ябалдашы үзенең силуэты белән район картасын хәтерләтә.
Район гербында бу яшел, алтын һәм көмеш төсләр гаммасы белән чагылдырыла. Яшел төс — табигать, сәламәтлек, тормыш үсеше, яңару символы. Алтын — уңыш, байлык, стабильлек, хөрмәт символы. Көмеш — чисталык, камиллек, тынычлык һәм үзара аңлашу символы.
Герб тарихы
Кайбыч  муниципаль районы гербын эшләү, эшкәртү Татарстан Республикасы Президенты каршындагы Геральдик советның һәм Россия геральдистлар Союзы авторлар төркеме тарафыннан башкарыла.
Аның составында Рамил Хәйретдинов (Казан), Радик Салихов (Казан), Илнур Миңнуллин (Казан), Константин Мочёнов (Химки), Кирилл Переходенко (Конаково), Галина Русанова (Мәскәү) бар.
Герб 2005 елның 19 декабрендә Кайбыч муниципаль районының вәкаләтле органы тарафыннан 21нче карар белән расланган.
Рехниц
Рехниц — Австриянең Бургенланд федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Крузенштерн (ай кратеры)
Крузенштерн - Ай өслегенә кече күк объекты бәрелү нәтиҗәсендә барлыкка килгән, диаметры якынча 46,44 км булган кратер.
Атамасы
Кратерга атама Иван Фёдорович Крузенштерн (1770—1846) хөрмәтенә бирелә.
Тарихы
Кратер Халыкара Астрономия Берлеге (International Astronomical Union (IAU)) тарафыннан 1935 елда раслана.
Гризель (Луаре)
Гризель — Франциянең Луаре департаментында урнашкан коммуна.
Баш Гышлаг (Горанбой)
Баш Гышлаг  (Baş Qışlaq ) — Әзербайҗанның Горанбой районына караган авыл.
Пеһливанһоҗа (Гөнен)
Пеһливанһоҗа (Pehlivanhoca) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Балыкесир иле Гөнен илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Никольски (Чиләбе өлкәсе)
Никольский (Никольский) — Чиләбе өлкәсенең Кусә районы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (90%), башкортлар (10%).
Плес (Бистриця-об-Сотли)
Плес  — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Люцяново
Люцяново — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Михайловка (Чугуевка районы)
Михайловка (Михайловка) — Диңгез буе краеның Чугуевка районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат муссонлы. Кыш коры һәм суык, көннәре аяз. Яз озак бара, салкынча һәм температура тирбәлеше күзәтелә. Җәй исә җылы, явым-төшемле. Көз чагыштырмача җылы, коры һәм аяз. Җәй көне Тын океаннан җылы җил иссә, кышын төньяктан салкын җилләр исә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (42%), украиннар (5%), тазлар (53%).
Рёдерланд
Рёдерланд — Алманиянең Бранденбург җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кодима (Төньяк Двина кушылдыгы)
Кодима — Россия территориясеннән ага торган елга. Архангельск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Төньяк Двина елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 182 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Төньяк Двина кушылдыклары бассейны Вычегда һәм Сухона елгалары кушылганчы, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Казчина Будиҗай (Кунео)
Казчина Будиҗай — Италиянең Пьемонт төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казчина Будиҗай Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
(18987) Irani
(18987) Irani — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
2000 елның 1 сентябрендә LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «2000 RU23» саналган.
Паднево
Паднево — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Даксбери (сан алу урыны, Массачусетс)
Даксбери  — Америка Кушма Штатларының Массачусетс штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Даксбери халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Качаклар буенча Берләшкән Милләтләр Оешмасы баш комиссары идаралыгы
Качаклар буенча Берләшкән Милләтләр Оешмасы баш комиссары идаралыгы, UNHCR (United Nations High Commissioner for Refugees) — качакларга ярдәм иткән Берләшкән Милләтләр Оешмасының оешма.
Штаб-фатиры — Женева, Швейцария.
2005 елдан Качаклар буенча Берләшкән Милләтләр Оешмасы Югары Комиссары вазифасын эллеке Португалия премьер-министры Антониу Утереш башкара.
50 ел эшләү чорында идарә 50 млн кешегә ярдәм итә.
1954 Качаклар буенча баш комиссары «Нансен мидалын» (хәзерге көндә — Нансен премиясе) оештыра, ул качаклар хокугын яклау өчен бирелә.
1954, 1981 елларда идаралыкка Тынычлык буенча Нобель премиясе тапшырыла.
HD225137
HD225137 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Струпин-Дужи
Струпин-Дужи — Польшаның Люблин воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Гиндари (Муреш)
Гиндари — Румыниянең Муреш жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Филипавцы
Филипавцы (Філіпаўцы ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Шчучынский районында урнашкан авыл.
Гиндари (Муреш)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Филипавцы
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Белчински-Бани
Белчински-Бани — Болгариянең София өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Бодиньи
Бодиньи (Beaudignies) — Франциянең Нор департаментына караган коммуна, Авен-сюр-Эльп кантонына карый.
(18988) 2000 RB24
(18988) 2000 RB24 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
2000 елның 1 сентябрендә LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «2000 RB24» саналган.
Гөктепе (Ментеше)
Гөктепе (Göktepe) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Мугла иле Ментеше илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Дудки (Подлясье воеводалыгы)
Дудки  — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Нью-Трир (Миннесота)
Нью-Трир  — Америка Кушма Штатларының Миннесота штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Нью-Трир шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(3083) OAFA
(3083) OAFA — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1974 елның 17 июнендә биредә эшләүче галимнәр тарафыннан Сан-Хуан обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1974 MH» саналган.
Крукс (ай кратеры)
Крукс - Ай өслегенә кече күк объекты бәрелү нәтиҗәсендә барлыкка килгән, диаметры якынча 48,25 км булган кратер.
Атамасы
Кратерга атама Уильям Крукс (1832—1919) хөрмәтенә бирелә.
Тарихы
Кратер Халыкара Астрономия Берлеге (International Astronomical Union (IAU)) тарафыннан 1970 елда раслана.
Бикеш
Бикеш — Башкортстанның Баймак районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 453671, — 80206809001.
Демография
Халык саны динамикасы:
Рец
Рец — Румыниянең Хунедоара жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Тышкы сылтамалар
Рец
Кузфындык (Болу)
Кузфындык (Kuzfındık) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Болу иле Болу илчесенә караган бер авыл (köy).
Плес (Моравче)
Плес  — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Ле-Ге-д’Аллере
Ле-Ге-д’Аллере — Франциянең Шаранта-Маритим департаментында урнашкан коммуна.
Җһетунебиби
Җһетунебиби Бенгалиядә Һинд дине Алиһәсе һәм Халык дине Алиһәсе, аңа Оладэви Алиһәләре белән бергә табыналар (Ваба Алиһәсе, Аҗгаибиби, Чандбиби, Баһадабиби, Җһолабиби һәм Асанбиби).
Калыш енка (Шегарка кушылдыгы)
Калыш енка  — Россия территориясеннән ага торган елга. Новосибирск өлкәсе, Тум өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга Шегарка елгасының уң ярына тамагыннан 342 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 11 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об елгасы Новосибирск сусаклагычынан Чулым  елгасы менән кушылгансы,   Иняи һәм Томь елгаларын кетрмичә. Кече елга бассейны — (Югары) Об кушылдыклары бассейны, Томь кушылганга кадәр, елга бассейны — (Югары) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Дадонвиль
Дадонвиль — Франциянең Луаре департаментында урнашкан коммуна.
Бенковски (София өлкәсе)
Бенковски  — Болгариянең София өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Рефельде
Рефельде — Алманиянең Бранденбург җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(18989) 2000 RV26
(18989) 2000 RV26 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
2000 елның 1 сентябрендә LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «2000 RV26» саналган.
Перване (Араклы)
Перване (Pervane) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Трабзон иле Араклы илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
NGC 693
NGC 693 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда   тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Хадгамала
Хадгамала (,, "Кылыч гирляндасы") - Маһа Меруда Шри Янтрада урыны буенча Һинд дине Алиһәләрен Дэвиларның һәрберсенең исемен атаучы кабул итү мантрасы. Бу шигъри рәвештә "гирлянда" (Санскрит телендә:mālā) дип тасвирланган илаһи исемнәр исемлеге. Кылыч (Санскрит телендә: khaḍga) Дэвиның "нәфес, нәфрәт һәм дөрес күрмәү"не җиңүче көче өчен эпитет.
Шулай ук карагыз
• Кундалини энергиясе
• Сукталар һәм стутилар исемлеге
• Литани
Лядорудз (Кольский повяты)
Лядорудз  — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Хадгамала
Шулай ук карагыз
• Шакти
Лядорудз (Кольский повяты)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Хадгамала
Шулай ук карагыз
• Шактизм
• Стотра
Вест-Тисбери (Массачусетс)
Вест-Тисбери  — Америка Кушма Штатларының Массачусетс штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Разбердейкин йырыны
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Тын су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Хопер, Ворона елгасы кушылган урындан тамагына чаклы, Савала һәм Бузулук елгаларын кертмичә. Кече елга бассейны — Хопер, елга бассейны — Тын (су бассейнының Россия өлеше).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Гинджова
Гинджова — Румыниянең Долж жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Лом-Комары
Лом-Комары (Лом-Комары) — Киров өлкәсенең Пижанка районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (16%), руслар (84%).
Филонавцы
Филонавцы (Філонаўцы ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Лидский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Струпин-Ланови
Струпин-Ланови — Польшаның Люблин воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Палендзе-Дольне
Палендзе-Дольне — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Рецбах
Рецбах — Австриянең Түбән Австрия федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Зәки Хәбибуллин
Зәки Хәбибуллин — Советлар Берлеге каһарманы, подполковник, укчы полк командиры.
Тормыш юлы
Хәбибуллин Зәки Хәбибулла улы 1935 елда хәрби-сәяси училище һәм 1940 елда политсостав курсларын тәмамлаган. 1939-1940 елларда совет-фин сугышында катнашкан. Бөек Ватан сугышы фронтына 1941 елда киткән. 1944 елда М. В. Фрунзе исемендәге Хәрби академия каршында оештырылган курсларны тәмамлаган. Зәки Хәбибуллин 1 нче Белорусия фронты составындагы 61 армиягә кергән   311   нче  укчы   дивизиянең   1069   нчы   укчы   полкы   белән җитәкчелек итә. З.Хәбибуллинның  батырлыгы   Висла   елгасы   белән   бәйле.
Балтыйк буеннан   1   нче Белорусия фронтына күчерелгән Двина укчы дивизиясе һөҗүмнең төп юнәлешенә эләгә. Командование двиналылар алдына боз өстеннән Висла елгасы аркылы чыгу һәм Пульпо районында гитлерчылар оборонасын өзү бурычын куя. Дивизия командиры булачак һөҗүмдә төп бурычны подполковник Хәбибуллин полкы үтәргә тиеш дип таба. Полк көчле ут астында юка боз өстеннән елганың көнбатыш ярына беренче булып чыгарга һәм немецларның сигез айдан артык вакыт эчендә җентекләп корган өч полоса ныгытмаларын өзеп үтәргә тиеш була. Үз дивизиясендә генә түгел, корпуста да, армиядә дә Хәбибуллин иң яхшы полк командирларының берсе булып санала. Бу югары абруйны офицер Ленинград һәм Рига яннарындагы сугышларда, хәрби тәҗрибәсе һәм армиядә озак вакытлар хезмәт итүе белән яулап алган.
14 гыйнварга каршы төндә совет гаскәрләре Висланың көнчыгыш ярында сугышчан хәрәкәтләргә тулысынча әзер торалар. Хәбибуллин полкы беренче эшелонда була. Советлар Берлеге каһарманы капитан Маматов батальоны исә төнлә боз өстеннән елганы ике өлешкә бүлеп торган Кемпа-Канарска утравына үтә. Атакалаучы роталар яр буена чыккач, саперлар тарафыннан мина кырларында әзерләнгән тыкрыклар аша немецларның траншеяларына бәреп керәләр. Подполковник Хәбибуллин атаканың барышы турындагы хәбәрне түземсезлек белән көтә. Озакламый команда пунктына алгы отрядның уңышлы рәвештә һөҗүм итеп баруы турында беренче хәбәрләр килә. Ун сәгатьтә капитан отрядның Пульконы алуы турында хәбәр итә. Елга аша кичкән икенче һәм өченче батальоннар алгы отрядтан сулдарак хәрәкәт итәләр һәм артиллерия булышлыгында фашистларны Острувек авылында атакалыйлар Пулькода дошман тар-мар ителә. Икенче көнне полковник һөҗүмне дәвам иттерә һәм дошман тарафыннан ныгытылган Канары авылын штурмлый. Алга киткән полк дошманның тылына куркыныч тудыра. Дивизия немецларны ял һәм тынгы белми һаман эзәрлекләп бара, һәр көнне Польшаның яңа шәһәрләре азат ителә. Сугышларда үзен бик яхшы күрсәткән Хәбибуллин полкы 18 гыйнварда Сохачев һәм Лович шәһәрләрен, 19 гыйнварда Луҗ, 22 гыйнварда Аргенау һәм Александров шәһәрләрен алганы өчен командование приказларында билгеләп үтелә. Шушы уңышлы һөҗүм нәтиҗәсендә дивизия немец гаскәрләренең Варшава тирәсендә тупланган төркемнең тылына барып чыга. Дошманга камалу куркынычы яный башлый. Сугышчан бурычны уңышлы үтәгәне өчен дивизиягә Кызыл Байрак ордены тапшырыла. Ә подполковник Зәки Хәбибуллин исә 1945 елның 27 февралендә Советлар Союзы Герое исеменә лаек була.
Соңгы сугыш
Генерал Владимиров дивизиясе Берлинга таба бара. Бу юлда кечерәк ике шәһәр Альт-Руппин һәм Ной-Руппин торалар. Дивизиянең үзәк, удар полкы булган 1069 нчы укчы полкы төн караңгылыгыннан оста файдалана. Таң алдыннан зур югалтусыз Альт-Руппин шәһәре алына. Ной-Руппин шәһәрендә гитлерчыларның булу-булмавы билгеле булмый. Шулай ук күпернең ни дәрәҗәдә саклануы да билгесез. 1 май көнне иртә белән Хәбибуллин 2 нче батальон командиры капитан Саввотинга бер рота автоматчыны күпер аша Ной-Руппинга җибәрергә боера. Ә ике ротага күпердән ерак түгел позициягә урнашып, сигнал көтәргә куша. Генерал-майор Б.А. Владимиров үтенечен тагын катгый рәвештә кире кага. Полк штабыннан кузгалмаска, штабтан торып идарә итәргә приказ бирә. Күпер өчен барган сугыш   кискенләшә. Хәбибуллин полкы белән  алгы сызыкка ыргыла. Фашистларны ярсып кыйнаган Зәки Хәбибуллин күпергә якынлашканда, күпер тирәли атышлар бара. Күпер өстендә яткан ротага баш күтәрергә дә мөмкинлек юк. Үзе белән килгән майор Орловскийга һәм тагын берничә кешегә полкның төп көчләрен бирегә юнәлдерергә, Байракны алып чыгарга һәм полк артиллериясенә ут нокталарын юк итәргә боера. Үзе атыш кимегән арада күпергә ыргыла. Командирны алгы сафта күргән сугышчылар бердәм күтәреләләр. Хәбибуллин күперне йөгереп уза. Баш өстендә пулялар сызгыра. Подполковникка дошман пулясы эләгә һәм ул 1945 елның 1 маенда һәлак була. Зәки Хә­бибуллинның үлеме аеруча үкенечле була: сугыш тә­мамланырга санаулы көн­нәр генә калганда аның гомере 33 яшендә өзелә. Старград-Шециньски шәһәрендә җирләнә (Польша).
Сылтамалар
Зәки Хәбибуллин «Ил каһарманнары» порталында
Казчина Бузето (Падова)
Казчина Бузето — Италиянең Венеция төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казчина Бузето Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Дудки-Колёния
Дудки-Колёния — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Бокам-Линьи
Бокам-Линьи (Beaucamps-Ligny) — Франциянең Нор департаментына караган коммуна, Лилль-6 кантонына карый.
HD225184
HD225184 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Высокий Колок
Высокий Колок (Высокий Колок) — Сембер өлкәсенең Яңа Малыклы районында урнашкан сала.
Халык
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: мордва (72%), руслар (20,5%), татарлар (3,1%), чуашлар (2,6%).
Грачевка (Кече Чуран кушылдыгы)
Грачевка — Кече Уран елгасы кушылдыгы. Ырынбур өлкәсенең Кызыл Гвардия районы, Сорочинск районы биләмәләрендә ага. Елга   елгасына кушылып, аның булып тора. Елга озынлыгы 16 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Түбән Идел бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Асбассейн юк, елга бассейны — Куйбышев сусаклагычыннан алып Каспийга койганчыга кадәр Идел елгасы.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
(3275) Оберндорфер
(3275) Оберндорфер — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1982 елның 25 апрелендә Эдвард Боуэлл тарафыннан Андерсон-Меса обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1982 HE1» саналган.
Габбас Гыйматдинов
Габбас Гыйматдинов (8 февраль 1925, Туймәт, ТАССР, ССРБ — 2 гыйнвар 1997, Норлат) — совет фирка-дәүләт эшлеклесе. Социалистик Хезмәт Каһарманы (1971), ССРБ шәрәфле нефтьчесе (1981).
Тәрҗемәи хәле
Казан педагогия институтын (1962), Минзәлә авыл хуҗалыгы техникумын (1967) бетергән. СБКФ Беренче Май һәм Ямаш район комитетлары икенче сәркәтибе, Ямаш район шурасы башкарма комитеты рәисе (1954-1955), Шөгер район шурасы башкарма комитеты рәисе урыбасары (1956-1958), СБКФ Теләче (1958-1959), Саба (1959-1962) һәм Октябрь (1965-1987) район комитетлары беренче сәркәтибе. Татарстан АССР Югары шурасы рәисе урынбасары (1974-1989). Татарстан АССР Югары шурасы депутаты (1963-1989).
Водь теле
Водь теле (үзатамасы — vad'd'a) — водьларның ( чудьлар, үзатамалары vaddalain, vadjakko, maavatsi (бу җирнең халкы)) теле. Водь теле юкка чыгу чигендә. РФнең Ленинград өлкәсе Кингисепп районының берничә авылында көнкүрештә аралашу теле булып хезмәт иткән. 2002 елгы халык исәбен алу мәгълүматлары бенча, водь телендә 774 кеше сөйләшкән (бу санны лингвистлар арттырылган дип саный), чынбарлыкта, водьларның гомуми саны 73 кеше генә калган (2002, халык исәбен алу) — ↓ 68 (2010, бәяләмә).
Тарих
Водь теле — Урал телләре гаиләсенең фин-угыр телләре төркеме балтика буе - фин астөркеменә караучы тел. Водь теле эстон теленең төньяк-көнчыгыш диалектларына якын тора. Элегрәк водь теле диалектларга бүленгән булган: XIX гасырда үле телгә әйләнгән кревин диалекты (†); XX гасыр уртасында үле телгә әйләнгән көнчыгыш диалекты (†); ижора теленең көчле йогынтысына дучар булган һәм үле телгә әйләнеп баручы куровица диалекты; элек киң таралган булып, XXI гасыр башына ике сөйләштә генә исән калган көнбатыш диалекты.
Фонетика
Водь теленең фонетика өлкәсендә сузыклар киң һәм тар әйтелешләре белән капма-каршы куелалар. Сингармонизм күренеше бар: сузыкларның рәт гармониясе күзәтелә. Алгы рәт сузыклары алдында каты k авазы йомшак č авазына үзгәрә (куровица һәм кревин диалектларында күзәтелми). Катлаулы морфологик чиратлашулар башкарыла.
Морфология
Морфология өлкәсе килешләр күп булу белән аерылып тора. Телдә послелоглар күп, бәйлекләр аз. Тартым категориясе юкка чыккан. Водь фигыленең 3 юнәлеше бар: индикатив, императив, кондиционал (фигыльнең потенциалис юнәлеше юкка чыккан). Индикатив юнәлештә аналитик киләчәк заман формасы барлыкка килгән (иске синтетик хәзерге-киләчәк заман формасы сакланган хәлдә). Күплек санның 3нче зат формалары имперсонал формасы белән кысрыклап чыгарылган. Фикердән баш тарту махсус баш тарту фигыле ярдәмендә башкарыла.
Синтаксис
Синтаксис өлкәсендә борынгыдан килгән полипредикатив җөмләләр, күбесенчә, һинд-аурупа телләрендәгечә катлаулы җөмләләргә алмашынып бара.
Лексика
Рус һәм ижора телләреннән алынмалар күп кабул ителүгә карамастан, водь теленең үз лексикасы да яхшы сакланган.
Язу
Водь телендә беркайчан да язма сөйләм булмаган. Әмма XVII гасыр азакларыннан башлап, күп күләмдә водь җанлы сөйләме үрнәкләре (транскрипциядә генә булса да) язып барылган.
2003 һәм 2004 елларда энтузиастлар тарафыннан 10 һәм 14 водь әкиятен эченә алган ике җыентыкны бастырып чыгарыр өчен модификацияләнгән латин алфавиты кулланылган. 2014 елда «Водь теле буенча уку ярдәмлеге» (авторлары — Конькова О. И., Дьячков Н. В., редактор — Мөслимов М. З.) басылып чыга. Ярдәмлектә водь алфавиты һәм телнең кайбер грамматик нормалары теркәлгән.
Кудудет
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Чулым елгасы, инештән Әчинск каласына чаклы,. Кече елга бассейны — Об Иртеш кушылганга чаклы, елга бассейны — Об (өске өлеше) Иртеш кушылганга чаклы.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Бәширли
Бәширли (Bəşirli ) — Әзербайҗанның Горанбой районына караган авыл.
Многоудобное
Многоудобное (Многоудобное) — Диңгез буе краеның Шкотово районында урнашкан авыл.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (93%), украиннар (6%). Әлеге торак пунктта татарларның өлеше - 1%.
(18990) 2000 RW31
Тарихы
2000 елның 1 сентябрендә LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «2000 RW31» саналган.
NGC 694
NGC 694 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда   тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Филявичы
Филявичы (Філявічы ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Шчучынский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Гөктепе (Биреҗык)
Гөктепе (Göktepe) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Шанлыурфа иле Биреҗык илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
16 март
16 март – Милади тәкъвимендә өченче айның уналтынчы көне. Ел ахырына кадәр 290 көн кала.
Плеско (Храстник)
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Рецнай
Рецнай — Австриянең Штирия федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Крылов (ай кратеры)
Крылов - Ай өслегенә кече күк объекты бәрелү нәтиҗәсендә барлыкка килгән, диаметры якынча 49,83 км булган кратер.
Атамасы
Кратерга атама Алексей Николаевич Крылов (1863—1945) хөрмәтенә бирелә.
Тарихы
Кратер Халыкара Астрономия Берлеге (International Astronomical Union (IAU)) тарафыннан 1970 елда раслана.
Беренде (София өлкәсе)
Беренде  — Болгариянең София өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Рецов
Рецов — Алманиянең Бранденбург җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Яңа Баландино
Яңа Баландино (Новобаландино) — Чиләбе өлкәсенең Эткүл районы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (97%).
Лядорудз (Конинский повяты)
Лядорудз  — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Нью-Ульм (Миннесота)
Нью-Ульм  — Америка Кушма Штатларының Миннесота штатында урнашкан шәһәр.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Паливодзизна
Паливодзизна — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Ле-Гон
Ле-Гон — Франциянең Шаранта-Маритим департаментында урнашкан коммуна.
Девенс (Массачусетс)
Девенс  — Америка Кушма Штатларының Массачусетс штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Девенс халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Трушковы
Трушковы (Трушковы) — Киров өлкәсенең Слободской районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
(18991) Tonivanov
(18991) Tonivanov — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
2000 елның 1 сентябрендә LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «2000 RD35» саналган.
(4927) О'Коннелл
(4927) О'Коннелл — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1982 елның 21 октябрендә Зденка Ваврова тарафыннан Клеть обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1982 UP2» саналган.
Гинешть (Димбовица)
Гинешть — Румыниянең Димбовица жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Дульковщизна
Дульковщизна — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Казчина Бянка (Бреша)
Казчина Бянка — Италиянең Ломбардия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казчина Бянка Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Франаполле
Франаполле (Франаполле ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Воранавский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Даммари-ан-Пюизе
Даммари-ан-Пюизе — Франциянең Луаре департаментында урнашкан коммуна.
Рёшиц
Рёшиц — Австриянең Түбән Австрия федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Струпин-Малий
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Крюгер (ай кратеры)
Крюгер - Ай өслегенә кече күк объекты бәрелү нәтиҗәсендә барлыкка килгән, диаметры якынча 45,94 км булган кратер.
Кандарла
Кандарла — Россия территориясеннән ага торган елга. Новосибирск өлкәсе, Тум өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга Шегарка елгасының сул ярына тамагыннан 41 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 15 км.
Крюгер (ай кратеры)
Атамасы
Кратерга атама Петер Крюгер (1580—1639) хөрмәтенә бирелә.
Тарихы
Кратер Халыкара Астрономия Берлеге (International Astronomical Union (IAU)) тарафыннан 1935 елда раслана.
Беренде-Извор
Беренде-Извор — Болгариянең София өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Кандарла
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об елгасы Новосибирск сусаклагычынан Чулым  елгасы менән кушылгансы,   Иняи һәм Томь елгаларын кетрмичә. Кече елга бассейны — (Югары) Об кушылдыклары бассейны, Томь кушылганга кадәр, елга бассейны — (Югары) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Беренде-Извор
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Вестборо (Массачусетс)
Вестборо  — Америка Кушма Штатларының Массачусетс штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Кандарла
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Вестборо (Массачусетс)
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Плетере (Кидричево)
Плетере  — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Периликая (Шаһинбей)
Периликая (Perilikaya) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Газиантеп иле Шаһинбей илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
NGC 695
NGC 695 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда   тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
(18992) Katharvard
(18992) Katharvard — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
2000 елның 3 сентябрендә LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «2000 RK40» саналган.
Лядорудзек
Лядорудзек — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.