cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Френчтаун (Нью-Джерси)
Френчтаун  — Америка Кушма Штатларының Нью-Джерси штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Илиеши (Муреш)
Илиеши — Румыниянең Муреш жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Сенерг
Сенерг (Sénergues) — Франциянең Аверон департаментына караган коммуна, Лот-э-Дурду кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 44,90 км².
NGC 2541
NGC 2541 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Борован
Борован — Болгариянең Враца өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
NGC 2541
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Борован
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Оклалы (Лүлебургаз)
Оклалы (Oklalı) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Кыркларэли иле Лүлебургаз илчесенә караган бер авыл (köy).
(3588) Кирик
(3588) Кирик  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1981 елның 8 октябрендә Черных Л. И. тарафыннан Кырым обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1981 TH4» саналган.
Винтсенайм-Кошерсберг
Винтсенайм-Кошерсберг (Wintzenheim-Kochersberg) — Франциянең Түбән Рейн департаментына караган коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 1,95 км².
Күбәк (Бүздәк районы)
Күбәк — Башкортстанның Бүздәк районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 452724, — 80217837003.
Фалерна
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Тунга-Юган
Тунга-Юган — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО, Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елга Логась-Юган елгасының сул ярына тамагыннан 167 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 41 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Түбән Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об елгасы Төньяк Сосьва елгасы кушылган урынган Салехард каласына кадәр. Кече елга бассейны — Об кушылдыклары бассейны, Төньяк Сосьва тамагыннан түбән, елга бассейны — (Түбән) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Зильц (Пфальц)
Зильц  — Алманиянең Рейнланд-Пфальц җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ле-Тампль-де-Бретань
Ле-Тампль-де-Бретань — Франциядә урнашкан коммуна, Атлантик Луара департаментында урнашкан.
Бетпейдж (Нью-Йорк)
Бетпейдж  — Америка Кушма Штатларының Нью-Йорк штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Бетпейдж халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Пероль (Од)
Пероль — Франциянең Од департаментында урнашкан коммуна.
Ű
Ű йә икеле басымлы u — латин әлифбасының хәрефе, маҗар телендә кулланыла. Анда ул алгы рәт, югары күтәрелешле, иренләшкән, /уː/ (озын әйтелгән /у/) авазны белдерә. Татар телендә аңа Ү хәрефе туры килә.
Зур Улаган
Зур Улаган — Россия территориясеннән ага торган елга. Алтай Республикасы биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Башкаус елгасының уң ярыннан 90 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 54 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Телец күле су бассейны. Кече елга бассейны — Бия һәм Катунь, елга бассейны — Об (өске өлеше) Иртеш кушылганга чаклы.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Сен-Жульен-л'Арс
Сен-Жульен-л'Арс — Франциянең Вьенна департаментында урнашкан коммуна.
Ботево (Враца өлкәсе)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Фальконара-Альбанесе
Фальконара-Альбанесе — Италиянең Калабрия төбәгендә урнашкан коммуна. провинциясе составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Эгг-Гарбор-Сити (Нью-Джерси)
Эгг-Гарбор-Сити  — Америка Кушма Штатларының Нью-Джерси штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Эгг-Гарбор-Сити шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Плотники (Свеча районы)
Плотники (Плотники) — Киров өлкәсенең Свеча районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
Фриголд-Боро (Нью-Джерси)
Фриголд-Боро  — Америка Кушма Штатларының Нью-Джерси штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
NGC 2542
NGC 2542 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Зиммерн (Вестервальд)
Зиммерн  — Алманиянең Рейнланд-Пфальц җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ясабоба
Ясабоба (Yasaboba ) — Әзербайҗанның Гусар районына караган авыл.
Ботуня
Ботуня — Болгариянең Враца өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Ле-Туш
Ле-Туш — Франциядә урнашкан коммуна, Атлантик Луара департаментында урнашкан.
Илиешть (Алба)
Илиешть — Румыниянең Алба жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(1578) Кирквуд
Тарихы
1951 елның 10 гыйнварында IAP тарафыннан Бруклин обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1951 AT» саналган.
Фаньяно-Кастелло
Фаньяно-Кастелло — Италиянең Калабрия төбәгендә урнашкан коммуна. провинциясе составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Чәч
Чәчләр тырнаклар кебек тиренең мөгезле үсентесе булып торалар. Кайда булуларына карап, аларның озынлыгы 1 мм дан берничә дистә сантиметрга кадәр, ә диаметры 0,05-0,5 миллиметрга кадәр була. Чәчләр тәүлегенә 0,3-0,5 мм үсәләр, кичләрен тизрәк үсүләре билгеле, ә иртән ял итәләр. Ирләрнең чәче 3 ел, ә хатын-кызларның 10 ел үсә, коелганнан соң яңа чәч үсеп чыга. Язын һәм җәй көннәрендә чәчләр тизрәк үсә. Баштагы чәчләр бер елга, 12,8 см үсәргә мөмкин. Кеше гомерендә чәч 9-10 метрга кадәр үскән булыр иде. Тик асылда алай булмый, чөнки ул бер чиккә кадәр генә үсә ала. һәрбер чәч тамырдан (тирегә күмелгән өлеш) һәм кендегеннән (тире өстеннән күренеп торган өлеш) гыйбарәт. Тамыр дерма эчендә нык утырган чәч суганчыгыннан үсә. Суганчык үзе кырына май бизләре ачылган чәч капчыгына урнашкан. Чәчләр тиредән чыккач бераз авышып торалар. Дерманың җәенке почмагыннан чәч капчыгына кечкенә генә мускул бара.
Салкын вакытта, стресслы ситуацияләрдә бу мускул кыскарып чәчне турайта. Бу вакытта «чәч үрә торды» дип сөйлиләр. Кеше башында уртача 80 меңнән 200 меңгә кадәр чәч үсә. Чәчләр туры һәм бөдрә булып үсәргә сәләтле. Чәчнең төсе нәселдән килә һәм ул мөгезле аксым — кератинның күпме булуына бәйләнгән. Шуңа күрә кайбер кешеләр — брюнет, башкалары — коңгырт чәчле (шатен), өченчеләре — блондин булалар. Баш чәчләренең куе булуы аларның нинди төстә булуына бәйләнгән. Җирән чәчле кешеләрнең башында якынча 80 мең чәч, кара чәчлеләрнең — 100 мең, ә күпереп торган чәчле блондиннарның башында 140 меңгә якын чәч була.
Бала бер тәүлектә 5-80 бөртек чәч, зурлар—100 гә якын, картлар 120 шәр чәч югалта. Коелган чәч урынына яшьләрдә яңа чәч үсеп чыкса, картлар моннан мәхрүм кала, аларда яңа чәчләр үсә алмый.
Оклуҗа (Билеҗик)
Оклуҗа (Okluca) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Билеҗик иле Билеҗик илчесенә караган бер авыл (köy).
Чәч
Кешеләрнең чәченнән марганец, бакыр, натрий, бром, цинк, титан, хәтта алтын белән көмеш — барысы 40 ка якын элемент алырга булыр иде. Галимнәр акыл эше башкарган кешеләрнең чәчендә бакыр һәм цинк элементларының күбрәк булуын ачканнар. Ә менә чал кергән чәчләрдә никель күбрәк икән. Башкалардан аермалы буларак, мондый чәчләрдә һаваның күбрәк булуы да исбатланган.
Озерчанка
Озерчанка — Россия территориясеннән ага торган елга. Калуга өлкәсе, Орловкая өлкәсе, Тула өлкәсе, Брянск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Жиздра елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 10 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Ука бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Ука елгасы кушылдыклары бассейны Мукшы елгасы кушылганчы, елга бассейны — Ока.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Синоп (Брәзил)
Синоп (Sinop) — Бразилиянең Мату-Гросу штатында урнашкан шәһәр һәм.
Татарлы (Чаршамба)
Татарлы (Tatarlı) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Самсун иле Чаршамба илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Перфит-дю-Разес
Перфит-дю-Разес — Франциянең Од департаментында урнашкан коммуна.
Винтсенбак
Винтсенбак (Wintzenbach) — Франциянең Түбән Рейн департаментына караган коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 6,96 км².
Сен-Клер (Вьенна)
Сен-Клер — Франциянең Вьенна департаментында урнашкан коммуна.
Яңа Таулар
Яңа Таулар — Башкортстанның Бүздәк районында урнашкан авыл.
Сен-Партан
Сен-Партан (Saint-Parthem) — Франциянең Аверон департаментына караган коммуна, Лот-э-Дурду кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 20,43 км².
Турнесь-Иоль
Турнесь-Иоль — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО, Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елга Войкар елгасының уң ярына тамагыннан 23 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 24 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Түбән Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об елгасы Төньяк Сосьва елгасы кушылган урынган Салехард каласына кадәр. Кече елга бассейны — Об кушылдыклары бассейны, Төньяк Сосьва тамагыннан түбән, елга бассейны — (Түбән) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Боошкон
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Телец күле су бассейны. Кече елга бассейны — Бия һәм Катунь, елга бассейны — Об (өске өлеше) Иртеш кушылганга чаклы.
Чатгем-Боро (Нью-Джерси)
Чатгем-Боро  — Америка Кушма Штатларының Нью-Джерси штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Зиммерн (Хунсрюк)
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
NGC 2543
NGC 2543 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Эзбери-Парк (Нью-Джерси)
Эзбери-Парк  — Америка Кушма Штатларының Нью-Джерси штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Эзбери-Парк шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Феролето-Антико
Феролето-Антико — Италиянең Калабрия төбәгендә урнашкан коммуна. провинциясе составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Оклук (Арач)
Оклук (Okluk) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Кастамону иле Арач илчесенә караган бер авыл (köy).
Ле-Френ-сюр-Луар
Ле-Френ-сюр-Луар — Франциядә урнашкан коммуна, Атлантик Луара департаментында урнашкан.
Брусен (Враца өлкәсе)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(4447) Киров
(4447) Киров  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1985 елның 7 ноябрендә Эдвард Боуэлл тарафыннан Андерсон-Меса обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1985 VE1» саналган.
Ени Һәят (Гусар)
Ени Һәят  (Yeni Həyat ) — Әзербайҗанның Гусар районына караган авыл.
Сен-Кристоф (Вьенна)
Сен-Кристоф — Франциянең Вьенна департаментында урнашкан коммуна.
Солдатка
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Түбән Идел бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Асбассейн юк, елга бассейны — Куйбышев сусаклагычыннан алып Каспийга койганчыга кадәр Идел елгасы.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Феролето-делла-Кьеза
Феролето-делла-Кьеза — Италиянең Калабрия төбәгендә урнашкан коммуна. провинциясе составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Татарлы (Һайраболу)
Татарлы (Tatarlı) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Текирдаг иле Һайраболу илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
488 (сан)
488 (дүрт йөз сиксән сигез) - 487 белән 489 арасындагы натураль сан.
Буковец (Враца өлкәсе)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Биг-Флетс (сан алу урыны, Нью-Йорк)
Биг-Флетс  — Америка Кушма Штатларының Нью-Йорк штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Биг-Флетс халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Илиешть (Горж)
Илиешть — Румыниянең Горж жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Теофилу-Отони
Теофилу-Отони — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Минас-Жерайс штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Зиммерталь
Зиммерталь — Алманиянең Рейнланд-Пфальц җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Чезилгертс (Нью-Джерси)
Чезилгертс  — Америка Кушма Штатларының Нью-Джерси штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
489 (сан)
489 (дүрт йөз сиксән тугыз) - 488 белән 490 арасындагы натураль сан.
Элизабет (Нью-Джерси)
Элизабет  — Америка Кушма Штатларының Нью-Джерси штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Элизабет шәһәре  елда нигезләнгән.
Сылтамалар
Елізабет (Нью-Джерсі)
Турнесь-Йоль
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Түбән Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об елгасы Төньяк Сосьва елгасы кушылган урынган Салехард каласына кадәр. Кече елга бассейны — Об кушылдыклары бассейны, Төньяк Сосьва тамагыннан түбән, елга бассейны — (Түбән) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Сылтамалар
Турнесь-Йоль
Леже
Леже — Франциядә урнашкан коммуна, Атлантик Луара департаментында урнашкан.
(4994) Кисала
(4994) Кисала  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1983 елның 1 сентябрендә Анри Дебеонь тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1983 RK3» саналган.
Ямное
Торак пунктлар
Висамбур
Висамбур (Wissembourg) — Франциянең Түбән Рейн департаментына караган коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 48,18 км².
Оклук (Дадай)
Оклук (Okluk) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Кастамону иле Дадай илчесенә караган бер авыл (köy).
Ямное (Суна районы)
Ямное (Ямное) — Киров өлкәсенең Суна районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
Мөдәррис Ибраһимов
Мөдәррис Әхмәтзәки улы Ибраһимов (17 август 1925, Тайсуган, Әлмәт вулысы, Бөгелмә кантоны,, , — 20 август 2007, Миңнебай, Әлмәт районы, , 🇷🇺) — укытучы, язучы, тарихчы. Академик, Рафаил Төхфәтуллин премиясе лауреаты. Бөек Ватан сугышы ветераны.
Тәрҗемәи хәле
Ибрагимов Мөдәррис Әхмәтзәки улы (язучы, Рафаил Төхватуллин премиясе лауреаты, академик, тарихчы) 1925 елның 17 августында  Татарстан Республикасының Әлмәт районы Тайсуган авылында  дөньяга килгән. Тайсуган авылында дөньяга килсә дә, Мөдәррис абыйның малай вакытлары Шөгер, Кирлегәч, Сарабикол авыллырында үтә. Чөнки әтисе Әхмәтзәки абый 1926-1932 елларда шушы авылларда мөгаллимлек итә. 1932-1933 уку елында Миңлебай мәктәбенә директор итеп билгеләнә. Мөдәррис абый да биредә беренче сыйныфка укырга керә. Шушы дәвердән башлап аның тормышы Миңлебай авылы белән бәйле.1939 елда бик яхшы билгеләренә Миңлебай җидеелык мәктәбен тәмамлый. Хезмәт юлын 1941 елда Миңлебай авылындагы “Октябрь” колхозында табельче-кассир булып башлый. Төп эшеннән сон сабан сөрүче, урып-җыю, халыкны заемга яздыру, налог җыю, концерт-спектакльләр кую кебек җәмәгать эшләре белән шөгыльләнә.
1943 елның башында аны фронтка алалар. Украина, Румыния, Болгари, Югославия, Венгрия, Австрия илләренең немец фашистларыннан азат итүдә катнаша. Балатон күле янындагы каты бәрелешләрдә Мөдәррис абый берничә тапкыр яралана, контузия ала. Бөек Ватан сугышын Альп итәгендә союзниклар белән очрашып тәмамлый. Ике “Ватан сугышы” ордены, “Кызыл йолдыз” ордены һәм 16 медаль белән бүләкләнә. Һәрвакыт белемгә омтылган Мөдәррис абый Румыниядә 3нче Украина фронты каршындагы хәрби-сәяси училищы тәмамлый. Алдында хәрби карьера өчен киң юл ачыла. Ләкин аның ничек кенә булса да әтисенең юлын, укытучылык эшен дәвам итәсе килә. Әтисе Әхмәтзәки ага гына кабаттна укучылары алдына басып дәрес бирә алмый, яу кырында батырларча һәлак була.
Тик комсомол-партия эшендә купме генә онытылып эшләргә тырышмасын, Мөдәррис ага мәктәпне, укучыларны күңеленнән һич сызып ташлый алмый. 1951-1955 елларда Сөләй мәктәбендә рус теле һәм әдәбияты укыта, сонрак аны укыту бүлеге мөдире итеп күтәрәләр. Ләкин аны әтисе укыткан мәктәп үзенә тарта. 1955 елда ул Миңлебай мәктәбе директоры булып кайта. Бу вакытта инде ул Бөгелмә укытучылар институтын тәмамлап, Казан педагогия институнына кергән була. 1960 елда “Совет мәктәбе”  журналында чыккан Хәй Хисматуллинның Фатыйх Кәриминең тууына 90 ел тулу уңаеннан чыккан кыска гына мәкаләсен укыгач аның турында мәгълүматлар җыя башлый. Мөдәррис ага, ул мәкаләне укыгач шаккаткан идем, дип яза. Мәкаләне күршесе, үз замананың укымышлы кешесе Хафиз ага Даутовка алып кереп укый. Хафиз ага бик үк ачылып китми һәм “Әйдә, Нургали абзыйга барып кайтыйк әле” дип сүзен кыска тота. Мөдәррис ага мәкаләне укып чыккач “Әйе, без Фатыйх абзыйны да, әтисе Гыйльман ахунны да, кызлары Закирә һәм башка балаларын да яхшы беләбез” – ди. Аннан соң, үзләре дә сизмәстән, бу зыялы гаилә турында җанланып сөйли башлыйлар.
Мөдәррис ага якташларыбызның язмышы белән ныклабрак кызыксынып йөргән көннәрдә Хафиз абыйларга Казаннан бер кунак килеп төшә. Ул Ризаэтдин Фәхреддиннең бертуган энесе Зыятдин малае Нәҗип ага Фәхретдинов булып чыга. Нәҗип ага (1898-1989) Мөдәррис абыйга Казанда Фатыйх Кәриминең бертуган сеңлесе Закирә ханымның (1886-1984) яшәвен, әгәр Казанга килеп чыкса, бик теләп аның белән таныштырачагын әйтә.
Мөдәррис ага озакка сузмыйча Казанга юл тота. Закирә ханым Мөдәррис абыйның Миңлебайдан икәнен һәм абыйсы Фатыйх Каримигә багышлап мәктәпнең бер классында музей почмагы ачарга ниятләп килгәнен белгәч, чиксез шатлана. Әтисе Гыйльма ахунның фотосүрәтен, Фатыйх Кәриминең өч китабын, ул Оренбургта чыгарган “Вакыт” газетасын бирә. Менә шушы дәвердә экспонатлар җыела башлый. 1998 елның 17 сентяберендә Фатыйх Кәрими музее рәсми төстә ачыла, ул Миңлебай мәдәният йортында урнашкан. Музей ачылганда галимнең һәм туганнарының шәхси әйберләре, китаплары һәм бик куп фотосүрәтләре тупланган була. Әлеге музей бугенге көндә дә бик матур гына эшләп килә.
Бүләкләре
Мөдәррис Ибраһимовның сугыштагы һәм тыныч тормыштагы батырлыгы халкыбыз һәм дәүләтебез тарафыннан олы бәяләнде. Ул партия, мәгариф, мәдәният оешмаларының уннарча мактау грамоталарына лаек булды. 1990 елда Әлмәт районына 60 ел тулу уңаеннан “Әлмәт таңнары” газетасы оештырган конкурста Мөдеррис абый үз очерклары белән беренче урынны, 1992 елда “Ватаным Татарстан” игълан иткән мәзәкчеләр конкурсында икенче урынны ала. Ә 1997 елда публицистика өлкәсендәге уңышлары өчен Рафаил Төхватуллин исемендәге премиягә лаек була. 2003 елда халык иҗатын барлау һәм туплаудагы, Фатыйх Кәрими музее өчен башкарган гыйльми, фәнни хезмәтләре өчен аңа Россия гуманитар фәннәр академиясенең академигы, Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәре дигән мактаулы исемнәр бирелде.
Библиографиясе
“Гыйбрәтле гомер”, “Сайланма әсәрләр” һәм “Үз сукмагым” дигән китаплары дөнья курде.
Хәтер
2020 елны җәмәгать эшлеклесе хөрмәтенә куелган стела, үсеп килүче буынга рәхмәт һәм горурлык символы булачак.
Сен-Сантен
Географиясе
Коммуна мәйданы — 22,78 км².
Сен-Лан
Сен-Лан — Франциянең Югары Пиреней департаментында урнашкан коммуна.
Ферруццано
Ферруццано — Италиянең Калабрия төбәгендә урнашкан коммуна. провинциясе составына керә.
Сизү органнары системасы
Сизү органнары кешегә үзен чолгап алган тирә-юньне кабул итәргә, өйрәнергә, күрергә мөмкинлек бирә. Күз күрә. Колак ишетә. Борын сизә. Тел тәм тоя. Тән тиресе кагылуны сиземли. Әйдәгез, шуларны карап китик әле.
Формасы буенча күз шарны хәтерләтә, шуңа күрә аны кайвакыт күз | алмасы дип тә йөртәләр. Күзнең диаметры — 2,5 см, авырлыгы 7-8 г якын, стенкалары баш сөяге белән чикләнә. Күз чокыры стенкаларыннан 6 мускул чыга, алар күз алмасына беркетелә һәм аның хәрәкәте белән идарә итә. Шуның нәтиҗәсенәдә кешенең алгы тулы күрү почмагы 125 градус була. Күзне хәрәкәтләндерү системасында тайпылыш килеп чыкканда,, кылый күзлелек формалаша.
Күзне ян яклардан һәм арттан күз чокыры, ә алгы яктан җәелгән конъ- ; юнктива һәм күз кабаклары саклый. Конъюнктива мөгез-пәрдәдән кала бар алгы якны каплый.
Күз кечкенә фотоаппаратка охшаган. Көзгегә карагач, күз уртасында кечерәк кенә кара түгәрәк күрәбез .Бу—күз бәбәге (зрачок). Бәбәк тишеме аша яктылык нурлары үтә һәм күзнең эчке як өслегендә күз алдыбыздагы : әйбернең кечкенә сүрәте барлыкка килә.
Табигать күрү органын тырышып саклый. Кашлар маңгайдан агып төшкән тирне күзгә керүдән, керфекләр белән күз кабагы кардан, тузаннан, яңгырдан саклыйлар. Күз кабагының эчке ягы яшьләнеп, ачылып-йомьи i ып торганда, алар күзгә эләккән тузанны берөзлексез юып төшереп торалар.
Күз сыекчасы эчке почмакка җыелып тормас өчен, борын куышлыгына махсус борын-яшь юлы чыга. Хатын-кызларның ирләргә караганда 4 тапкыр артыграк елаулары билгеле. Тик мәсьәлә хатын-кызларның күңеле, нечкә булуда түгел, ә каннарында сөт ясата торган гормон — пролактин ; булудан, ә ул гормон күз яше ясалуга да җавап бирә. Шул сәбәпле хатын- < кызларның күзе ешрак юешләнә дигән фикер бар.
Без колак белән ишетәбез. Башның сул һәм уң якларына урнашкан колак ; яфраклары тавышның кайсы яктан килгәнен аңларга ярдәм итә. Колак s яфрагы уртасында кечкенә генә тишек бар. Тавыш аның аша колак эченә керә дә туктап кала. Юка гына сизгер колак пәрдәсе тавышны тоткарлап тора. Тавыш аны тирбәндерә һәм колак пәрдәсе бу тирбәнешне урта колакка тапшыра. Тик әле ул берни ишетми. Анда тавыш бик кечкенә өч сөякне — чүкеч, сандал (наковальня) һәм өзәңге (стремя) сөякне генә тирбәндерә.
Алар бу тирбәнешне эчке колакка тутырган сыеклыкка тапшыра. Менә шул сыеклык теләсә нинди тавышны кабул итә һәм аны баш миенә тапшыра.
Эчке колак бер үк вакытта ишетү һәм тигезлек тойгысын сизү системасы булып тора. Ишетү органы бормача (улитка) дип атала. Дөрестән дә ул моллюскка охшаган, кабырчык кебек 2,5 әйләнеш бөтерелгән. Сөяк лабиринт эчендә ярылы лабиринт бар. Алар икесе дә сыекча белән тулган; өзәңге сөякнең лабиринтка керә торган юлны каплаган тәрәзәгә сугуы, аның тирбәлешен барлыкка китерә. Ярылы лабиринт эчендә бормача бөтеркәләре озынлыгы буенча биш рәт неп-нечкә чәчләре булган (һәр күзәнәктә 60-70) күзәнәкләр сузыла. Бу — чәчле ишетү кәзәнәкләре; бер бормачада алар 24 меңгә якын.
Аскы яклары белән чәчле күзәнәкләр аерым җепселләрдән торган, арфага охшаган мембранага тоташа. Менә шул «арфа»ның музыкасын баш мие ишетә дә инде. Бормача сыекчасының тирбәнүе капламлы мембранага бирелә һәм анда электр импульслары барлыкка килә. Ишетү нервы бу импульсларны җыя һәм чигә өлкәсендәге баш мие кабыгына тапшыра. Ишетү нервында 35 мең нерв җепселләре бар, шуңа күрә ул баш миенә дөньядагы барча ешлык гаммаларын җиткерә ала.
Ишетү начарланганда, махсус ишетү аппараты ярдәмгә килә. Аның эше тавыш тирбәлешен турыдан-туры чигә сөягенә, ә аннан ишетү нервысының очларына тапшыруга нигезләнгән. Бу эффектны һәркем үзендә сынап карый ала: аз гына яңгыраган камертонны башка куеп тыңласаң, тавышның көчлерәк килгәнен ишетергә була.
Исне борын сизә. Ис сизү мәйданы 3 см2, ә анда 200 млн га якын «исни» торган күзәнәкләр ята. Күзәнәкләрнең борын куышлыгына карап торган ягында лайла белән капланган үсентеләре бар. Ис чыгарган молекулалар бу лайлада эри. һәр ис сизә торган рецептор-күзәнәкнең нигезендәге үсенте нерв җепселе белән тоташа. Ис сизә торган күзәнәктән баш миенә кадәр ара ерак түгел, шуңа күрә анда баручы нерв җепселләре бер-берсе белән тоташмаган, ә 15-20 җеп рәвешендә югарыга күтәрелеп, борын куышлыгының җыентыгы аша баш сөяге эченә керәләр. Алар монда баш мие вәкилләре — сул һәм уң сизү суганчаларына тоташа, чөнки сизү анализаторының югары бүлеге баш миендәге чигә өлкәсенең сул һәм уң ягына урнашкан.
Берәр әйберне иснәп карарга теләсәк, без борын тишекләрен киереп сулыйбыз, һава борын эченә эләгә, аның борылмалы каналлары аша уза һәм борынның эчке ягын каплаган сизгер нокталарга ис турында хәбәр итә. Шушы нокталар инде мәгълүматларны мигә тапшыра. Шулай булгач, борын — бер үк вакытта фильтр да, җылытучы һәм сакчы орган да.
Кеше 9 группа исне сизә: җиләк-җимеш исләре (эфирлылар); камфаралы (миндаль яки ароматлылар); чәчәк исләре (хуш исле); мускуслы исләр (амброзияле исләр); борычлылар (аларны хлорлы һәм күкертле дип тә йөртәләр); көйгән исләр; май һәм тир исләре; сасы (җирәнгеч); тизәк исләре (черегән, косасын китерүче исләр).
Кешеләр исләрне җылы, дымлы һавада яхшырак сизә. Хатын-кызларның ирләргә караганда исләрне көчлерәк сизүе билгеле. Бала дөньяга килгәч тә, иң әүвәл сөт исен сизә; ул исне әнисенә охшата һәм тынычлану той­ гысы кичерә. Үсә төшкәч, һәркемдә күңелгә ятышлы һәм ятышсыз исләр барлыкка килә. Безнең көннәрдә исләр белән кайбер авыруларны дәвалый­ лар, бу ароматерапия дип атала. Хәер, исләргә бик күп нәрсәләр — күңел күтәренкелеге, хәл-әхвәл, хәтта каршы җенес вәкилләре арасында уңыш яулау мөмкинлеге дә бәйләнгән булуын кем дә белә торгандыр.
Борын эчендәге борылмалы каналларны бик кечкенә төкләр каплап алган. Ул төкләр, җилдә селкенеп торган үлән кебек, берөзлексез тирбәнеп тора һәм һава белән эләккән тузан бөртекләре аларга ябышып кала.
Тузанлы юлдан кайтып кергәч, борын эчегезне кулъяулык белән сөртеп карагыз әле. Яулыкның каралуыннан бу «фильтр»ның күпме тузан тотканын һәм аны үпкәләргә уздырмавын күрерсез. Ә ничек җылыта дисезме? Борынның эчке ягы кан тамырларына бай лайлалы тышча белән капланган. Алар аша җылы кан ага. Шуңа күрә борынның тар каналларында мичтәге кебек кызу. Ул каналларда иң салкын һава да җылынып өлгерә.
Менә шул рәвешле безне борын еш салкын тиюдән дә саклый.
Тәм тою органы — тел. Тел күп санлы бик кечкенә тәм сизү имчәкләре белән капланган, алар авызга ачы яки татлы, тозлы яки тозсыз әйбер эләккәнен тоялар һәм шунда ук мигә хәбәр итәләр, һәрбер тәм тою ' рецепторы 10-15 сизгер күзәнәктән тора; ал ар бергәләшеп тәм төерен хасил итә. Балаларның тәм төере зурларныкына караганда яхшырак төзелгән.
Бәлки шуңадыр да балалар ризыкка нәзберек була.
Бит нервы, гизүче нерв, тел-йоткылык нервлары бик җаваплы эш башкаралар, алар баш миенең чигә бүлегендәге югары тәм сизү бүлегенә ; безнең авызга нинди тәмдәге ризык керүе турындагы хәбәрне җиткерәләр.
Кеше үз авызында нәрсә булганын һәрвакыт белеп торырга тиеш, шуның өчен тәм төеренең сизгерлеге бик көчле. Мәсәлән, шикәр тәмен белү өчен, суда 0,5 % шикәр булуы, тоз тәмен сизү өчен — 0,25 % тоз, әче тәмне аеру өчен — 0,02 % әче матдә, кислотаны сизү өчен—0,01 % кислота булу җитә.
Баллы, тозлы, әче, яндыргыч — дүрт төп тәмне безнең тел бик яхшы сизә.
Тел очы татлы әйбергә аеруча сизгер. Туңдырмага телеңне тидереп алуга, аның тәмен беләсең. Телнең чит-чите ачы һәм тозлы әйберне, тел уртасы ; әчкелтем (кислый) әйберне тиз тоя.
Тел дә — сакчы органнарның берсе. Ялгыш кына кабылган тәмсез яки сасыган ризыкны тел шундук сизә һәм, без, уйлап та тормыйча, авызга кергән зарарлы нәрсәне төкереп ташлыйбыз.
Кеше тиресендә 2 млн күзәнәк-рецепторлар бар. Иң күбе — авырту сизүче рецепторлар — алар 1,5 млн нан артык. Болар организмның иң гади сизү I күзәнәкләре: нерв җепселе очы тире күзәнәкләре арасына тармакларын чы­ гара һәм ярсыткычларны кабул итә. Авырту рецепторлары бик тиз хәбәр бирә: анда импульс барлыкка килү өчен бик аз (барлыгы 0,9 с) вакыт кирәк.
Җылыны яисә салкынны сизү өчен—0,16 с, тиеп сизү өчен 0,12 с вакыт кирәк.
Табигать кеше гәүдәсенә сизгер нерв очларын бик акыллы урнаштырган.
Тиренең бар участоклары да бер төрле сизми. Гәүдәдә авыртуны бик аз сизә торган участоклар, мәсәлән, яңаклар бар, ә менә хәрәкәт итә торган а органнарда алар күбрәк, бу урыннарда яралану куркынычы да зуррак, шуңа күрә сизгерлек тә югарырак.
Кеше организмында иң сизгер орган булып тел исәпләнә, аннан кала уч төбе, бармак битләре дә төрле ярсыткычларга бик сизгер.
Сапукая-ду-Сул
Сапукая-ду-Сул — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Риу-Гранди-ду-Сул штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Оптуха
Оптуха — Россия территориясеннән ага торган елга. Орловкая өлкәсе, Тула өлкәсе, Калуга өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  ? елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 66 км.
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Ени Таһирҗал
Ени Таһирҗал (Yeni Tahircal ) — Әзербайҗанның Гусар районына караган авыл.
Иске Карбаш
Иске Карбаш — Башкортстанның Бүздәк районында урнашкан авыл.
ᴨyчты индексы — 452724, — 80217837005.
Перьяк-де-Мер
Перьяк-де-Мер — Франциянең Од департаментында урнашкан коммуна.
490 (сан)
490 (дүрт йөз туксан ) - 489 белән 491 арасындагы натураль сан.
Бутан (авыл)
Бутан  — Болгариянең Враца өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Биллингтон-Гайтс (Нью-Йорк)
Биллингтон-Гайтс  — Америка Кушма Штатларының Нью-Йорк штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Сен-Леже-де-Монбрие
Сен-Леже-де-Монбрие — Франциянең Вьенна департаментында урнашкан коммуна.
Биллингтон-Гайтс (Нью-Йорк)
Географиясе
Биллингтон-Гайтс халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Филадельфия (Италия)
Филадельфия  — Италиянең Калабрия төбәгендә урнашкан коммуна. провинциясе составына керә.
Зин
Зин — Алманиянең Рейнланд-Пфальц җирендә урнашкан коммуна.
Филадельфия (Италия)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Биллингтон-Гайтс (Нью-Йорк)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Зин
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Линье (Атлантик Луара)
Линье — Франциядә урнашкан коммуна, Атлантик Луара департаментында урнашкан.
Честер-Боро (Нью-Джерси)
Честер-Боро  — Америка Кушма Штатларының Нью-Джерси штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Татарлы (Сүлейманпаша)
Татарлы (Tatarlı) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Текирдаг иле Сүлейманпаша илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Югары Кулаш
Югары Кулаш — Россия территориясеннән ага торган елга. Алтай Республикасы биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Чулышман елгасының уң ярыннан 143 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 22 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Телец күле су бассейны. Кече елга бассейны — Бия һәм Катунь, елга бассейны — Об (өске өлеше) Иртеш кушылганга чаклы.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Перьяк-Минервуа
Перьяк-Минервуа — Франциянең Од департаментында урнашкан коммуна.
Окумушлар (Артвин)
Окумушлар (Okumuşlar) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Артвин иле Артвин илчесенә караган бер авыл (köy).
Бырдарски-Геран
Бырдарски-Геран — Болгариянең Враца өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Атибая
Атибая — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Сан-Паулу штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Филандари
Филандари — Италиянең Калабрия төбәгендә урнашкан коммуна. провинциясе составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Эстелл-Манор (Нью-Джерси)
Эстелл-Манор  — Америка Кушма Штатларының Нью-Джерси штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Эстелл-Манор шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ерги кек
Ерги кек (Yerği kek ) — Әзербайҗанның Гусар районына караган авыл.
(4208) Киселёв
(4208) Киселёв  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1986 елның 6 сентябрендә Эдвард Боуэлл тарафыннан Андерсон-Меса обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1986 RQ2» саналган.
Илимбав
Илимбав — Румыниянең Сибиу жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
NGC 2545
NGC 2545 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Туш-Вож-Юган
Туш-Вож-Юган — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО, Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елга Об елгасының сул ярына тамагыннан 347 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 19 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Түбән Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об елгасы Төньяк Сосьва елгасы кушылган урынган Салехард каласына кадәр. Кече елга бассейны — Об кушылдыклары бассейны, Төньяк Сосьва тамагыннан түбән, елга бассейны — (Түбән) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Зингхофен
Зингхофен — Алманиянең Рейнланд-Пфальц җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Виттернайм
Виттернайм (Witternheim) — Франциянең Түбән Рейн департаментына караган коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 4,99 км².
491 (сан)
491 (дүрт йөз туксан бер) - 490 белән 492 арасындагы натураль сан.
Луифер
Луифер — Франциядә урнашкан коммуна, Атлантик Луара департаментында урнашкан.
Каразирек
Почта индексы — 452727, — 80217840002.
Бырзина (авыл)
Бырзина  — Болгариянең Враца өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сен-Фели-де-Люнель
Сен-Фели-де-Люнель (Saint-Félix-de-Lunel) — Франциянең Аверон департаментына караган коммуна, Лот-э-Дурду кантонына карый.
Блаувелт (Нью-Йорк)
Блаувелт  — Америка Кушма Штатларының Нью-Йорк штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Блаувелт халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сен-Леоме
Сен-Леоме — Франциянең Вьенна департаментында урнашкан коммуна.
Пеш-Люна
Пеш-Люна — Франциянең Од департаментында урнашкан коммуна.
Ала чумгалаклар
Ала чумгалаклар (Bucephala) — казсыманнар отрядыннан үрдәк кошлар семьялыгының кошлар ыругы.
Шило (Нью-Джерси)
Шило  — Америка Кушма Штатларының Нью-Джерси штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Ала чумгалаклар
Төрләр
Ауразия һәм Төньяк Америкада 3 төре таралган:
492 (сан)
492 (дүрт йөз туксан ике) - 491 белән 493 арасындагы натураль сан.
Ала чумгалаклар
Төрләр
Русиядә ала чумгалак киң таралган. Татарстанда да очрый.
Окурлар (Тунҗэли)
Окурлар (Okurlar) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Тунҗэли иле Тунҗэли илчесенә караган бер авыл (köy).
Инглвуд (Нью-Джерси)
Инглвуд  — Америка Кушма Штатларының Нью-Джерси штатында урнашкан шәһәр.
(2271) Кисо
(2271) Кисо  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Инглвуд (Нью-Джерси)
Тарихы
Инглвуд шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Филогазо
Филогазо — Италиянең Калабрия төбәгендә урнашкан коммуна. провинциясе составына керә.
Солят-Яха
Солят-Яха — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә ага. Елга  ? елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 45 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Түбән Об бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Асбассейн юк, елга бассейны — Пур.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
NGC 2546
NGC 2546 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Быркачево
Быркачево — Болгариянең Враца өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Татарлы (Җейһан)
Татарлы (Tatarlı) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Адана иле Җейһан илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Югары Тар-Тагай
Югары Тар-Тагай — Россия территориясеннән ага торган елга. Алтай Республикасы биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Чулышман елгасының сул ярыннан 135 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 20 км.
Зинспельт
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Югары Тар-Тагай
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Телец күле су бассейны. Кече елга бассейны — Бия һәм Катунь, елга бассейны — Об (өске өлеше) Иртеш кушылганга чаклы.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Угловат-Юган
Угловат-Юган — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО, Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елга Кушеватская кылымыгының уң ярына тамагыннан 26 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 76 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Түбән Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об елгасы Төньяк Сосьва елгасы кушылган урынган Салехард каласына кадәр. Кече елга бассейны — Об кушылдыклары бассейны, Төньяк Сосьва тамагыннан түбән, елга бассейны — (Түбән) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Люзанже
Люзанже — Франциядә урнашкан коммуна, Атлантик Луара департаментында урнашкан.
Фильйне-Вельятуро
Фильйне-Вельятуро — Италиянең Калабрия төбәгендә урнашкан коммуна. провинциясе составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Блоджетт-Миллс (Нью-Йорк)
Блоджетт-Миллс  — Америка Кушма Штатларының Нью-Йорк штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Блоджетт-Миллс халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сен-Лоран-де-Журд
Сен-Лоран-де-Журд — Франциянең Вьенна департаментында урнашкан коммуна.
Юхары Гәләнхур
Юхары Гәләнхур (Yuxarı Qələnxur ) — Әзербайҗанның Гусар районына караган авыл.
Абдусалам Гусейнов
Абдусалам Габделкәрим улы Гусейнов (1939 елның 8 марты, Алкадар, Дагстан АССР, ССРБ) — совет һәм Россия галим-философы, этика буенча белгеч. РФА академигы (2003), философия фәннәре докторы (1977), М. В. Ломоносов исемендәге МДУ профессоры (1982), МДУ этика кафедрасы мөдире (1996 елдан). 2006 елдан 2015 елга кадәр — РФА философия институты директоры.
Тормыш юлы
Милләте буенча — лезгин. Дагстан АССРның Касумент районы Алкадар авылында туа. Әтисе — Гусейнов Габделкәрим (1884—1979) — башлангыч сыйныф укытучысы булып эшләгән, әнисе — Рабият (1900—1997).
1946—1956 елларда Эзбербашта ун еллык урта гомуми белем бирү мәктәбендә укый. 1956 елда М. В. Ломоносов исемендәге МДУның философия факультетына укырга керә. Университетны 1961 елда «фәлсәфә һәм марксизм-ленинизм нигезләре укытучысы» квалификациясе белән тәмамлый. Профессор Валентин Асмус, Теодор Ойзерман (фәлсәфә тарихы), Дмитрий Чесноковта (тарихи материализм) белем ала.
1970 елның көзеннән 1971 елның җәенә кадәр Гумбольдт исемендәге Берлин университетында 10 айлык фәнни стажировка уза. 1970—1987 елларда — МДУ философия факультетының этика кафедрасы укытучысы.
1996 елдан бүгенге көнгә кадәр — МДУ философия факультетының этика кафедрасы мөдире (бу вазыйфада Юрий Смоленцевны алыштырган).
Фәнни эшчәнлек
1964 елда Мәскәү дәүләт университетында фәлсәфә фәннәре докторы, профессор А. Г. Спиркин җитәкчелегендә «әхлакның килеп чыгышы шартлары» темасы буенча фәлсәфә фәннәре кандидаты гыйльми дәрәҗәсенә диссертация яклый. 1977 елда шунда ук «Әхлакның социаль характеры» темасы буенча фәлсәфә фәннәре докторы дәрәҗәсенә диссертация яклый. 1970 елда философия кафедрасында доцент исеме бирелә, 1982 елдан — этика кафедрасы профессоры.
А. А. Гусейнов — «Этик фикер», «Этик фикер китапханәләре» белешмәләре инициаторы һәм җаваплы мөхәррире. Россия фәлсәфә җәмгыяте президиумы әгъзасы, «Россия Фәннәр академиясе хәбәрчесе» (2018 елдан башлап), «Фәлсәфә мәсьәләләре» һәм «Фәлсәфи фәннәр» журналлары редколлегияләре әгъзасы. «Гуманитар һәм социаль фәннәр» фәннәр комплексы буенча Россия мәктәп укучылары олимпиадалары советының эксперт комиссиясе әгъзасы.
493 (сан)
493 (дүрт йөз туксан өч) - 492 белән 494 арасындагы натураль сан.
Пешарик-э-ле-Пи
Пешарик-э-ле-Пи — Франциянең Од департаментында урнашкан коммуна.
Араукария
Араукария (Araucária) — Бразилиянең Парана штатында урнашкан шәһәр һәм.
Тарих
1890 елда нигезләнгән.
Веслец
Веслец — Болгариянең Враца өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Илиоара
Илиоара — Румыниянең Муреш жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кылкойрык
Кылкойрык (безкойрык, Anas acuta) — елга үрдәкләренең күп санлы һәм киң таралган төре.
Озынлыгы 70 см га кадәр. Иркәк үрдәкнең урта койрык каурыйлары тар һәм озын була. Ауразия һәм Төньяк Америкада таралган. Аучылык объекты.
Фланьяк
Фланьяк (Flagnac) — Франциянең Аверон департаментына караган коммуна, Лот-э-Дурду кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 12,93 км².
Виттерсайм
Виттерсайм (Wittersheim) — Франциянең Түбән Рейн департаментына караган коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 7,05 км².
Окчаөрен (Гөлова)
Окчаөрен (Okçaören) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Сивас иле Гөлова илчесенә караган бер авыл (köy).
Зинхахенбах
Зинхахенбах — Алманиянең Рейнланд-Пфальц җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кызылъяр (Бүздәк районы)
Кызылъяр — Башкортстанның Бүздәк районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 452727, — 80217840003.
Шип-Боттом (Нью-Джерси)
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Сен-Маку
Сен-Маку — Франциянең Вьенна департаментында урнашкан коммуна.
Ист-Орандж (Нью-Джерси)
Ист-Орандж  — Америка Кушма Штатларының Нью-Джерси штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Ист-Орандж шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Марсак-сюр-Дон
Марсак-сюр-Дон — Франциядә урнашкан коммуна, Атлантик Луара департаментында урнашкан.
(4409) Кисслинг
(4409) Кисслинг  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1989 елның 30 июнендә Алан Гилмор, тарафыннан Озеро Текапо обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1989 MD» саналган.
Вировско
Вировско — Болгариянең Враца өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Фирмо
Фирмо — Италиянең Калабрия төбәгендә урнашкан коммуна. провинциясе составына керә.
Татарлы (Арсуз)
Татарлы (Tatarlı) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Һатай иле Арсуз илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
NGC 2547
NGC 2547 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Оптушка
Оптушка — Россия территориясеннән ага торган елга. Орловкая өлкәсе, Тула өлкәсе, Калуга өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  ? елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 31 км.
NGC 2547
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Оптушка
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Ука бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Ука елгасы кушылдыклары бассейны Мукшы елгасы кушылганчы, елга бассейны — Ока.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
494 (сан)
494 (дүрт йөз туксан дүрт) - 493 белән 495 арасындагы натураль сан.
Плавийя
Плавийя — Франциянең Од департаментында урнашкан коммуна.
NGC 2548
NGC 2548 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Ун-Егарт-Соим
Ун-Егарт-Соим — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО, Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елга Артемь-Ван-Ю елгасының уң ярына тамагыннан 19 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 13 км.
Блу-Пойнт (Нью-Йорк)
Блу-Пойнт  — Америка Кушма Штатларының Нью-Йорк штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Ун-Егарт-Соим
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Түбән Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об елгасы Төньяк Сосьва елгасы кушылган урынган Салехард каласына кадәр. Кече елга бассейны — Об кушылдыклары бассейны, Төньяк Сосьва тамагыннан түбән, елга бассейны — (Түбән) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Блу-Пойнт (Нью-Йорк)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сорник-Яха
Сорник-Яха — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә ага. Елга  Көньяк Тыдыотта елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 16 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Түбән Об бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Асбассейн юк, елга бассейны — Пур.