cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Каллиграфия
Гарәп язуында каллиграф язу стильләре
Мөхаккак – алты классик язу стильләренең берсе, “чын”, “төгәл” дип тәрҗемә ителә. Хәрефләр монументаль язылышлары белән аерылып тора.
Мәгъриби – Төньяк Африкада һәм Испаниядә Коръәнне күчереп язганда кулланылган стиль. Барлык аскы һәм өске юл билгеләрен куюы белән аерыла.
Нәсх – классик алты язуның берсе. Сүрия хаттатлары уйлап таба. Катлаулы күфи стилен алыштырып килә. 10 гасырдан алып алып Коръән китабын бу стиль белән күчергәнгә күрә, аны “хатты Коръәни” дип тә атыйлар. Бу стиль хәзерге заман басма гарәп шрифтының нигезендә ята.
Рикагъ (Рокъгә) – классик алты язуның берсе. Хәрефләрнең язылышы нәсх стиленә охшаш, тик үзенең йөгерек язылуы белән аерылып тора. Өзек хәрефләрнең кушылып язылуы мөмкин. Гади тормышта кулланыла торган иң ансат тиз язулы төр. Хәрефләрнең вертикаль элементлары гади туры гына язылган, укыр өчен җиңел язу.
Сөлс –өчтән бер өлеш дип тәрҗемә ителә. Классик алты язуның иң әһәмиятлесе. Кыска арада күп текст урнаштырырга мөмкинлек бирә. Хәрефнең вертикаль һәм горизонталь өлешләре 1/3 яки 2/6 нисбәтендә булырга тиеш. Бу стильдә камил яза алмаган кеше, чын хаттат дип танылмаган. Иң катлаулы һәм камил стильләрнең берсе.
Тәгъликъ – “эленеп торган” дип тәрҗемә ителә. Иранда XIII гасырда барлыкка килә. Гадәттә фарсы әдәби әсәрләре бу стиль белән язылганга “фарси” дип тә атала. Нәсх стиле белән чагыштырганда хәрефнең вертикаль элементлары кыскарак һәм нечкәрәк, ә горизондаль өлешләре дулкын сыман сыгылмалырак. Шигъри җыентыкларда кулланыла.
Хәзерге заманда
Хәзерге вакытта хөсне-хат сәнгать буларак сакланып калган һәм аңа ихтыяҗ зур дияргә була. Шәмаилләр, гаилә тугъралары модага кереп китте. Дини биналар: мәчет һәм мәдрәсәләргә, шулай ук кибетләр, кафелар кебек коммерция нокталар өчен элмә такталар хөсне-хат стилендә ясала. Яшь хатталар арасында бәйгеләр оештырыла.
Яңа Ивановски
Яңа Ивановский (Новоивановский) — Чиләбе өлкәсенең Верхнеуральск районы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: билгесез.
Тибодо (Луизиана)
Тибодо  — Америка Кушма Штатларының Луизиана штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Тибодо шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Вёльблинг
Вёльблинг — Австриянең Түбән Австрия федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Ленково
Ленково — Болгариянең Плевен өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
NGC 27
NGC 27 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Коҗаөз (Чобанлар)
Коҗаөз (Kocaöz) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Афйонкарахисар иле Чобанлар илчесенә караган бер авыл (köy).
Гаррис (Канзас)
Географиясе
Гаррис халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Шлирзе (Алмания)
Шлирзе  — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Зельгно
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Гульч
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Куйбышев тимер юлы
Ку́йбышев тимер юлы – Урта Идел буе җирләрен хезмәтләндерүче тимер юллар системасы.
1936 елның 26 маеннан башлап Самар-Златоуст һәм элекке Сызран-Вязьма тимер юлларын берләштерә. Юлларның тулаем озынлыгы 11 502,5 км, шул исәптән төп юллар озынлыгы – 7 234,8 км. Юлның идарәсе Самарда урнашкан. Куйбышев тимер юлы көнбатыштан көнчыгышка баручы ике параллель диярлек сызыктан тора. Берсе Кустарёвка – Инза – Сембер, икенчесе – Ряжск – Самар. Алар Башкортстанның Чишмә станциясендә бергә тоташа һәм Урал таулары эргәсендә тәмамлана. Башка ике линия: Рузаевка – Пенза – Ртищево һәм Сембер – Сызран – Сарытау төньяктан көньякка бара 400px|thumb|right|Куйбышев тимер юлы, 1940 ел Куйбышев тимер юлы иң зур сәнәгать комплексларын тәэмин итә: Чаллыдагы, Тольятти һәм Сембердәге автомобиль заводларын, карамай эшкәртү, химия сәнәгате заводлары һәм корал җитештерүче предприятиеләр.
Тарих
Куйбышев тимер юлына керүче беренче тимер юл – Моршанск – Сызран сызыгы 1874да төзелә, 1877 елда Кенәлгә кадәр сузыла. 1880 елда Идел аша Сызран күпере салына. 1888 елда Кенәлдән Уфага кадәр сузыла, 1890дә – Златоустка, 1892 елда – Чиләбегә.
Куйбышев тимер юлына керүче Рузаевка – Сызран сызыгы 1898 елда төзелеп бетә. Хәзер тимер юлның төньяк йөрешенә керүче Инза – Сембер сызыгы 1898 елда төзелә. Аннары Батраки (1900), Часовня-Пристань – Мәләкәс (1902) станцияләре барлыкка килә. 1911 елда юл Мәләкәстән Бөгелмәгә озайтыла. 1914 елда Чишмәдә төньяк һәм көньяк йөрешләр кушыла.
1936 елда Дим – Ишембай сызыгы төзелә.
1989 елның 4 июнендә Әшә – Олы-Теләк арасында Россия һәм СССР тарихында иң дәһшәтле тимер юл һәләкате килеп чыга. 575 кеше һәлак булган.
Чыганак
Русча wikipedia-дәге бит
Орһанлы (Антакья)
Орһанлы (Orhanlı) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Һатай иле Антакья илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
(17901) 1999 FT25
(17901) 1999 FT25 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1999 елның 19 мартында LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1999 FT25» саналган.
Пётр Днепров
Петр Алексей улы Днепров (Петр Алексеевич Днепров) (16.1.1919, Уфа губернасы, Минзәлә өязе Островка авылы – 23.7.1974, Киев) — Совет Армиясеның гвардия майоры, Бөек Ватан сугышына катнашучы, Советлар Берлеге каһарманы (27.2.1945).
Әхмәтшин
Әхмәтшин – татар фамилиясе. «Әхмәтшаһ» исеменнән ясалган.
Татарча Википедиядә әлеге фамилияне кулланып ясалган түбәндәге мәкаләләр урнаштырылган:
Тшебишин (Ополе воеводалыгы)
Тшебишин  — Польшаның Ополе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Казе Форначе (Пескара)
Географиясе
Казе Форначе Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Криничата
Криничата (Криничата) — Киров өлкәсенең Шабалино районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
Валя-Флорилор
Валя-Флорилор — Румыниянең Клуж жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Пасека-Дварчаны
Пасека-Дварчаны (Пасека-Дварчаны ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Воранавский районында урнашкан авыл.
Миңнегәрәй Әхмәтшин
Миңнегәрәй Әхмәтшин (Миңнегәрәй Әхмәт улы Әхмәтшин) – дәүләт эшлеклесе, 1927-1929 елларда Татарстан АССР Үзәк башкарма комитеты (ТатҮБК / ТатЦИК) рәисе.
Тәрҗемәи хәле
1889 елда Уфа губернасы Минзәлә өязе (хәзерге ТР Тукай районы) Биклән авылында тимерче гаиләсендә туган. 12 яшькә хәтле авыл мәктәбендә укыган, аннары урман хуҗалыгында эшләгән. 17 яшендә хәрби хезмәткә чакырыла. Армиядә Октябрь инкыйлабы хәрәкәтләрендә катнаша.
Сәнәкчеләр фетнәсен бастыру
1920 елның 4 февралендә Минзәлә өязенең Новая Елань авылында башланып киткән Сәнәкчеләр фетнәсе тиз арада Уфа, Казан, губернасы Самара губерналарына җәелә. М. Әхмәтшин фетнәне тар-мар итү буенча гадәттән тыш комиссияне җитәкли. 1920 елның март урталарына фетнә аяусыз бастырыла.
Сәяси золым корбаны
1936-1937 елларда НКВД тарафыннан укмаштырылган «Совет дәүләте һәм фирка җитәкчеләренә каршы террор гамәлләре әзерләү»дә гаепләү эше буенча 34 кеше кулга алына. Күпчелеге, шул исәптән, М. Әхмәтшин атуга хөкем ителә.
1950 еллар уртасында ССРБ хәрби коллегиясе карары белән аклана.
Хәтер
Минзәлә шәһәрендә, Яр Чаллыда урамнарга исеме бирелгән.
Бьевиль-Бёвиль
Бьевиль-Бёвиль — Франциянең Кальвадос департаментында урнашкан коммуна.
Свейзи (Индиана)
Свейзи  — Америка Кушма Штатларының Индиана штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сен-Никола-де-Буа (Манш)
Сен-Никола-де-Буа — Франциянең Манш департаментында урнашкан коммуна.
Брезовиця (Радовлиця)
Брезовиця  — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кильдет
Кильдет — Россия территориясеннән ага торган елга. Кемерово өлкәсе, Красноярск крае, Томск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Чиндат елгасының уң ярыннан 73 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 28 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Чулым елгасы, Әчинск каласыннан Зырянское авылындагы су үлчәү постына чаклы. Кече елга бассейны — Об Иртеш кушылганга чаклы, елга бассейны — Об (өске өлеше) Иртеш кушылганга чаклы.
Иван Максимов (1903)
Иван Максимов (Иван Георгий улы Максимов,, — , ) — һәвәскәр тарихчы, инженер-механик, доцент, техник фәннәр кандидаты (1955), Ленинградның төрле уку йортларында укытучы.
Маравруша
Маравруша — Россия территориясеннән ага торган елга. Тверь өлкәсе, Вологда өлкәсе, Новгород өлкәсе, Ленинград өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга Кать елгасының уң ярына тамагыннан 15 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 17 км.
Тулша
Тулша — Россия территориясеннән ага торган елга. Ярославль өлкәсе, Вологда өлкәсе, Тверь өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Репа елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 35 км.
Маравруша
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Идел су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Молога башыннан тамагына кадәр. Кече елга бассейны — Рыбинск сусаклагычы бассейны елгалары, елга бассейны — (Югары) Идел, Куйбышев сусаклагычына кадәр (Ока бассейны кушылмай).
Тулша
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Идел бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Рыбинск сусаклагычы бассейны елгалары, елга бассейны — (Югары) Идел Куйбышев сусаклагычына кадәр (Ука бассейныннан тыш).
Маравруша
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Тулша
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
1974 елгы дөнья футбол чемпионаты
1974 елгы дөнья футбол чемпионаты (Fussball-Weltmeisterschaft 1974) — 1974 елда узган унынчы ФИФА дөнья футбол чемпионаты Чара 13 июннән 7 июлгә кадәр Алманиянең тугыз шәһәрендә (Мүнхен, Берлин, Һамбург, Дортмунд, Дүсселдорф, Гелзенкирхен, Франкфурт, Һанновер, Штуттгарт) үткәрелгән.
Ярышта 16 җыелма такым катнашкан, шуларның 9 - Аурупадан, 3 - Көньяк Америкадан, 1 - Төньяк Америкадан, 1 - Океаниядән һәм 1 - Африкадан. Австралия, Көнчыгыш Алмания, Һаити һәм Заир милли футбол җыелмалары дөнья чемпионтларында беренче тапкыр катнашканнар.
Ярыш ике этаптан торган: беренче этапта 16 такым дүрт төркемгә бүленеп, әйләнмә система буенча уйнады. Икенче этапта төркемнәрдә беренче һәм икенче урын алган такымнар «җиңелгән очракта төшеп калу» системасы буенча җиңүчене ачыклаганнар.
Барлыгы 32 уен уйналган, 97 туп кертелгән. Иң күп туп кертүчеләр: Гжегож Ләто (Польша) - 7 туп, Йоһан Неескенс (Нидерландлар), Анджей Шармах (Польша) - 5 туп.
Финалда Көнбатыш Алмания җыелмасы Нидерландларны 2:1 исәбе белән җиңеп, икенче тапкыр дөнья чемпионы исеменә лаек булган. Өченче урын өчен мачта Польша футбол җыелмасы Бразилияне 1:0 исәбе белән җиңгән.
Зельново (Куявия-Диңгез буе воеводалыгы)
Зельново  — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Мәчкәрә мәчете
Мәчкәрә мәчете — 1791 елда Казан губернасы Мамадыш өязе (хәзерге Татарстанның Кукмара районы) Мәчкәрә авылында салынган мәчет. 2005 елда төзекләндерү эшләре башланган.
Тарих
Мәчетне 1791 елда беренче гильдия Малмыж сәүдәгәре Габдулла Габдессәлам улы Үтәмишев (?—1832) төзеткән. Ике катлы Җәмигъ мәчете авыл үзәгендә, урамнар кисешкән җирдә урнашкан. Заманында иң яхшы шәһәр мәчетләре дәрәҗәсендә йөргән мәчетнең бинасы классицизм стиле элементлары кушылган «Петербург бароккосы» һәм татар декоратив сәнгате стилендә төзелгән. Манараның кыйбласын галим Габденнасыйр Курсави күрсәткән (Г. Курсавиның бертуган сеңлесе Мәрхәбә — Габдулла Үтәмишевның хатыны). 1793 елда мәчеттә беренче намаз укыла.
Мәчетнең Сатыш, Иж-Бубый белән бер дәрәҗәдә торган мәдрәсәсе дә булган. Шәкертләр Казан, Сембер, Уфа, Нократ губерналарыннан, Урта Азия төбәкләреннән килеп укыганнар. Мәдрәсәдә булачак зур шәхесләр — бөек акыл иясе Каюм Насыйриның әтисе Габденнасыйр, тарихчы-галим Хөсәен Әмирхан (1814—1893), дин белгече Габденнасыйр Курсави, галим-фәлсәфәче Ш. Мәрҗанинең бабасы Сөбхан әл-Мәрҗани (1747—1834) гыйлем алган. Мәдрәсәдә мәгърифәтче, «» дәреслеге авторы Җамалетдин Бикташи (1832—1873) укыткан ..
Мәчет манара белән 139 ел, манарасыз 79 ел торган. Мәчетенең манарасы 1930 елда киселә. 1971 елга кадәр бинада ындыр табагы урнаша. Аннары буш тора.
Яңа тарих
2005 елда авылның имамы Мөнир Фәтхетдин улы Йосыпов җитәкчелегендә төзекләндерү эшләре башлана. Гади кешеләрдән 3 миллион 300 мең сум җыела. Наил Шакиров (Кукмара районының элеккеге башлыгы), Равия Кәримуллина, Флера Зыятдинова («Мирас» фондыннан), Рөстәм Миңнеханов (1998-2010 елларда ТР Премьер-министры) ярдәм итә.
HD20273
HD20273 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Вёльфниц (Клагенфурт)
Вёльфниц  — Австриянең Каринтия федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Шлюссельфельд
Шлюссельфельд — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гульчевко
Гульчевко — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Тшебошовице
Тшебошовице — Польшаның Ополе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(17902) Britbaker
(17902) Britbaker — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1999 елның 19 мартында LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1999 FM26» саналган.
Чендемерово
Чендемерово (Чылдемыр, Чендемерово) — Мари Илнең Сернур районында урнашкан авыл.
Халык
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (97,3%), урыслар (2,7%).
Гили (Канзас)
Гили  — Америка Кушма Штатларының Канзас штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Гили халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Лилия Нуретдинова
Лилия Нуретдинова (Нуретдинова Лилия Фоат кызы) — Олимпия һәм дөнья чемпионы, җиңел атлетика буенча СССР атказанган спорт остасы.
Тормыш юлы
Лилия Нуретдинова Чистай районы Нарат-Елга авылында 1963 елның 20 сентябрендә туа. Беренче тренеры - әтисе, СССР спорт остасы, СССР атказанган тренеры Фоат Нуретдинов. Кама политех институтын инженер-механик белгечлеге буенча тәмамлый.
Спорт карьерасы
1992 елда XXV Олимпия уеннарындагы 4x400 м эстафетада катнашып олимпия чемпионы, ә 800 м йөгерүдә катнашып көмеш медаль иясе була. 1991 елда Токиода җиңел атлетика буенча III дөнья чемпионатында 800 м йөгерүдә беренчелекне яулый.
1990 елда Сиәтлда II Яхшы ниятләр уеннарында көмеш медаль, ә Сплитта (Югославия) Европа чемпионатында бронза медаль яулый.
400, 800, 1500 м дистанцияләргә йөгерүләр буенча күп тапкыр СССР һәм Россия чемпионы.
Орһанлы (Дефне)
Орһанлы (Orhanlı) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Һатай иле Дефне илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Кшама
Кшама (Санскрит телендә:क्षमा, IAST:kṣamā) ул түземлек, вакытны ирекле итү һәм хәзер гамәл кылуны аңлатучы Санскрит сүзе. А. А. Макдонелл аны түбәндәгечә билгели: "түземлек, тыелу, хәлгә керү (... карата)". Кшама шулай ук бик түземле булуны һәм кичерергә һәм онытырга сәләткә ия булуны күрсәтә. Кшама концепциясе ун традицион яманы яки чикләүләрне формалаштыра, алар Шандилья Упанишада һәм Вараха Упанишада һәм Горакшанатханың Хатха-йога-прадипикасын кертеп күп язмаларда кодлаштырылган. Ул кайвакыт исем булып та кулланыла.
Пластмассалар
Пластма́ссалар (пласти́к ма́сса) яки пла́стик – полимерлар нигезендә ясалучы, җылытканда тиешле формага кереп, суытканнан соң шул форманы саклый торган органик материаллар. Синтетик полимерлар нигезендә ясалган пластмассалар аеруча киң таралган.
Җитештерү масштаблары буенча алар полимер материаллар арасында беренче урында торалар. Механик ныклыгы зур, тыгызлыгы кечкенә, химик яктан бик тотрыклы булулары белән беррәттән, алар яхшы җылылык изоляторы, электр изоляторы үзлекләренә ия һ. б. Пластмассаларны арзан чималдан җитештерәләр, алар эшкәртүгә җиңел бирелә һәм алардан бик күп төрле әйберләр ясарга мөмкин. Болар барысы да халык хуҗалыгының барлык тармакларында һәм техникада, көндәлек тормышта аларның киң кулланылуын тәэмин итә.
Беренче пластмассаны инглиз металлургы Александр Паркс 1855 елда ясый. Паркс аны үзе хөрмәтенә «паркезин» дип атый, соңрак аны целлулоид атамасы кысрыклый. Паркезин азот әчелеге һәм эреткеч сыекча белән эшкәртелгән целлюлозадан эшләнгән булган.
Пластмассалар җитештерү үсеше табигый пластик материаллардан (сумаладан ясалган сагыз, шеллак) башланды, химик яктан модификацияләнгән табигый материаллар белән дәвам итте (резин, нитроцеллюлоза, коллаген, галалит), ахырдан тулысынча синтетик молекулаларга җитте (бакелит, эпоксид сумала, поливинилхлорид, полиэтилен һ.б.).
(17903) 1999 FS27
(17903) 1999 FS27 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1999 елның 19 мартында LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1999 FS27» саналган.
Пластмассалар
Пластик тамгалау системасы
Пластик калдыкларны утилизацияләү максатлары өчен 1988 елда махсус тамгалар һәм идентификация кодлары системасы уйлап чыгарылган. Пластик тамгалары өчпочмак формадагы өч уктан һәм аның эчендәге пластик төрен күрсәтүче саннан тора.
Пластик җитештерү
Полиэтилен – ак төстәге термопластик каты материал. Ул кулга парафин кебек майлы булып тоела. Полиэтиленның янучанлыгы, аның реагентларга карата химик тотрыклылыгы турында алдан әйтергә мөмкин. Полиэтилен аз гына яктыра торган зәңгәрсу ялкын белән яна. әчелек, селте, оксидлаштыручы (калий перманганаты) эремәләр аңа тәэсир итми. Куертылган нитрат әчелеге полиэтиленны җимерә. Полиэтиленның химик яктан тотрыклы булуы, аны төрле торбалар, химик аппаратлар төзү эшендә детальләр эшләү, химик агрессив сыеклыкларны саклау һәм күчереп йөртү өчен савытлар ясауда кулланырга мөмкинлек бирә
Полипропилен тотып карауга майлысыман, ак төстәге термопластик материал. Ул үтә чыдамлы изоляция, торбалар, машина детальләре, химик аппаратуралар ясау өчен тотыла. Күп тапкырлар бөгелү-сыгылуларга һәм ышкылуларга шактый чыдам булуы аркасында аннан бик нык арканнар ишәргә, ятьмә ясарга, техника өчен тукымалар әзерләргә мөмкин. Полипропиленнан эшләнгән әйберләр, полиэтиленнан эшләнгәннәренә караганда, югарырак температураларда (120—140 °С ка кадәр) кулланыла ала.
Поливинилхлорид — сызыкча макромолекулалары «баштан — койрыкка» тибында төзелгән термопластик полимер (Mr 10000 нән 150000 гә кадәр). Аны табу, таркалганда чылбырны үстерә башлау өчен, ирекле радикаллар бирүче инициатор катнашында хлорвинилны (винилхлоридны) радикаллы полимерлаштыруга нигезләнгән.
Брезовиця (Хрпеле-Козина)
Брезовиця  — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Пластмассалар
Пластик җитештерү
Винипласттан химик яктан тотрыклы торбалар, химик аппаратлар өчен детальләр, аккумулятор банкалары һ.б. күп нәрсәләр ясыйлар. Пластикат исә линолеум, ясалма күн, клеенка, су үткәрми торган плащлар әзерләү өчен тотыла, үткәргечләрне, шул исәптән су асты кабельләрен, изоляцияләү өчен файдаланыла.
Брезовиця (Хрпеле-Козина)
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Пластмассалар
Пластик җитештерү
Полистирол — сызыкча структуралы полимер. Аның молекуляр массасы 50 000 нән 300 000 гә кадәр җитә. Аны мономерны радикаллы полимерлаштыру юлы белән инициатор катнашында табалар. Полистирол — бик яхшы диэлектрик үзлекле термопластик материал, селтеләр тәэсиренә һәм нитрат әчелегеннән кала барлык әчелекләргә химик бирешмәүчән.
Үтә термопластик материал буларак, полистиролдан төрле формадагы бик күп төрле әйберләр ясыйлар. Яхшы диэлектрик буларак, аны электр- һәм радиоаппаратура детальләре, кабель изоляциясе җитештерү өчен тоталар. Аннан декоратив бизәү әйберләре, төрле панельләр, тышлагыч плиталар һәм бик күп башка нәрсәләр ясыйлар. Ул көнкүреш әйберләре — яктырту аппаратурасы, савыт-сабалар, галантерея әйберләре, балаларга уенчыклар һәм башка нәрсәләр эшләү өчен киң кулланыла. Полистиролның куллану мөмкинлекләрен чикләп килгән кимчелекләреннән берсе — бәрелгәндә чагыштырмача тиз уалучан булуы. Хәзерге вакытта полимерны синтезлау процессында каучык кулланып, бәрелүгә чыдамлы полистирол (бәрелү үзлеге зур булган) табалар. Хәзер күбрәк шундый полистирол кулланалар. Полистирол полимерга күбекләндерүче матдәләр өстәп пенополистирол табалар. Андый полистирол ябык күзәнәкле катып калган күбек структурасын ала. Бу материал бик җиңел. Пенополистирол, җылылык һәм тавыш изоляцияләүче материал буларак, төзелештә, суыткычлар техникасында, мебель җитештерү промышленностенда кулланыла. Аның белән үткәргеч торбаларны изоляциялиләр, транспортлана торган приборларны, азык продуктларын һ. б. төрәләр.
Фенолформальдегид пластмассалар. Пластмассалар нигезен тәшкил итүче югары молекуляр фенолформальдегид сумаланы полимерлаштыру юлы белән түгел, бәлки поликонденсация реакциясе ярдәмендә синтезлыйлар. Сыйфатлары белән ул термопластик түгел, бәлки термореактив сыйфатлы санала. Башка пластмассалардан ул шушы ике билгесе белән аерыла. Сумала синтезлау өчен фенолны формальдегид белән, катализатор сыйфатында әчелек яки селте катнашында җылыталар. Фенолформальдегид сумалаларны төрле композиция материаллары белән бергә файдаланалар. Бәйләгеч ролен уйный торган полимер белән беррәттән, аларга тутырмалар, катыручы матдәләр, буягычлар һ. б. компонентлар өстиләр. Әйберләрне ясау процессында, мәсәлән, җылытып пресслаганда, башта — форманы тигез тутыра торган термопластик үзлекле пластмасса, соңрак җылыту һәм басым тәэсире астында пространстволы структура ала: каты монолит эшләнмәгә әверелә. Фенолформальдегид пластмасса нигезендә эшләнгән әйберләр механик яктан нык, җылытуга үтә чыдамлы, әчелекләргә бирешмәүчән булулары һәм диэлектрик сыйфатлары яхшы булу белән характерланалар.
Тутырма сыйфатларында җепселле материаллар, мәсәлән, киҗе-мамык чүбе, тукыма калдыгы файдаланып, волокнит дип атала торган пластмассалар табалар. Алардан күп кенә техник детальләр, рейкалар, втулкалар, фланецлар, электр ялгагычлары һ. б. ясыйлар.
Тутырма итеп агач онын файдаланып, фенолформальдегид пластмассалардан пресс-порошок әзерлиләр. Ә аны җылытып пресслау юлы белән, радио һәм электротехника кирәк-яракларының киң ассортиментын (штепсельләр, розеткалар, радиодетальләр, телефон трубкалары һ. б.) һәм шулай ук көнкүрештә кулланыла торган күп кенә приборлар ясыйлар.
Тутырма сыйфатында киҗе-мамык тукыма файдаланганда текстолит (текстиль таш) дип йөртелә торган нык пластмасса барлыкка килә. Аннан машиналарның аеруча җаваплы детальләрен: шестерня, подшипник вкладышлары, детальләр арасына кыстыру балдаклары, шкивлар һ. б. эшлиләр.
Агач-катламлы пластиклар киң таралган. Мондый пластикларны бик юка итеп ясалган агач табакларын — агач шпоннарны — фенолформальдегид сумала белән эшкәртеп (аннары пресслап) ясыйлар. Алар нык та, арзан да һәм шуңа күрә машиналар төзүдә конструкцияләү материалы буларак, транспортта, техниканың башка өлкәләрендә һәм шулай ук йорт җиһазы җитештерүдә уңышлы кулланылалар.
Тутырма сыйфатында пыяла тукыма кулланып эшләнгән пластиклар — пыяла текстолитлар (стеклотекстолитлар) бик киң кулланыла. Алар — аеруча нык, җылытуга бик чыдамлы, яхшы электр изоляцияләү материалы. Аларны автомобилләр, кораблар төзү эшендә, транспортта зур габаритлы һәм катлаулы конструкцияләр җитештерү өчен файдаланалар.
Кеше сәламәтлегенә йогынтысы
Пластик шешәләргә чәй яки исерткеч эчемлекләр салучылар да бар. Базарларда пластик шешәләрдә сөт яки май сатыла. Бакчачылар өчен биш литрлы шешәләр чиләк, канистр ролен үти. Ә кайберәүләр шул шешәләрне күтәреп, шифалы, изге су алырга йөри һәм суны айлар, еллар буе шунда саклый. Экспертлар фикеренчә, ул шешәләргә судан башка әйбер дә салырга ярамый һәм пластик савыт-саба бер тапкыр файдаланылганнан соң кабат кулланылырга тиеш түгел. Дөрес, шешә ябык вакытта, анда әче тудыргыч кергәнче, пластикның зыяны юк. Ачкач кына шешә тотрыклы үзлеген югалта. Изге суларны пластик шешәдә түгел, пыяла савытларда саклыйлар. Аңа чәй яки алкоголь эчемлекләр дә салмагыз.
Пластик тустаганнар чыдамрак булсын өчен стабилизатор кушалар, мондый савытка чәй яки аракы салуга зарарлы матдәләр бүленеп чыга башлый. Җәйге кафеларда шашлык салу өчен кулланылучы полистирол тәлинкәләрнең дә зыяны бар. Тәмле ит, китчүп белән бергә организмга агу да керәчәк. Пластмасса стаканнан аракы эчсәң, бөерләргә генә түгел, күзләргә дә тәэсире булачак. Пластик савытка майлы азык-төлек салып ашарга да киңәш ителми. Ул савытларны җылытканда зарарлы матдәләр бүленеп чыгу тагын да көчәя.
Пасеки (Вавкавыский районы)
Пасеки  (Пасекі ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Вавкавыский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Казе Форначе (Удине)
Казе Форначе — Италиянең Фриули-Венеция-Җулия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Венг-им-Гезойзе
Венг-им-Гезойзе — Австриянең Штирия федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Франклин (Луизиана)
Франклин  — Америка Кушма Штатларының Луизиана штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Франклин шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Буҗаккөй (Куйуҗак)
Буҗаккөй (Bucakköy) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Айдын иле Куйуҗак илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Зембже
Зембже — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Коҗапынар (Чамарды)
Коҗапынар (Kocapınar) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Нигде иле Чамарды илчесенә караган бер авыл (köy).
Лепица
Лепица — Болгариянең Плевен өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гульчево (Великопольское воеводалыгы)
Гульчево  — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Дәүләтша
Дәүләтша — Башкортстанның Әбҗәлил районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 453626, — 80201831002.
Демография
Халык саны динамикасы:
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 168 кешенең яшәве мәгълүм.
Кильчековская
Кильчековская — Россия территориясеннән ага торган елга. Кемерово өлкәсе, Красноярск крае, Томск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Чулым  елгасының сул ярыннан 816 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 33 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Чулым елгасы, Әчинск каласыннан Зырянское авылындагы су үлчәү постына чаклы. Кече елга бассейны — Об Иртеш кушылганга чаклы, елга бассейны — Об (өске өлеше) Иртеш кушылганга чаклы.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Калифорния (мәгънәләр)
Калифо́рния:
Домре
Домре — Франциянең Мен һәм Луара департаментында урнашкан коммуна.
HD202730
HD202730 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Калифорния (штат)
Калифо́рния (California, ХФӘ: [ˌkʰælɪ̈ˈfɔɹnɪə]) – АКШның штаты. Илнең көнбатыш ярында урнашкан. Тын океанга чыга. Төньякта Орегон, көнчыгышта Невада, көньяк-көнчыгышта Аризона, ә көньякта Мексика белән чиктәш. Калифорния – АКШның 31нче штаты, ул 1850 елның 9 сентябрендә оешкан. Аңа кадәр Калифорния Испания һәм Мексика тарафыннан идарә ителгән.
Халык саны буенча Калифорния – АКШның иң күпсанлы штат (2000 ел җанисәбе буенча, һәм 2008 ел буенча). Мәйданы буенча Калифорния өченче (Әләскә һәм Техастан соң). Башкаласы – Сакраменто шәһәре, иң зур шәһәр – Лос-Анджелес. Башка зур шәһәрләр: Сан-Франциско, Сан-Диего, Сан-Хосе. ТМП күләме буенча Калифорния АКШта беренче урынны ала. Штатның рәсми атамасы – «Алтын штат».
Бьевиль-Кетьевиль
Бьевиль-Кетьевиль — Франциянең Кальвадос департаментында урнашкан коммуна.
Валя-Фрецией
Валя-Фрецией — Румыниянең Муреш жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Яңа Московское
Яңа Московское (Новомосковское) — Чиләбе өлкәсенең Октябрьское районы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (71%), украиннар (20%).
Шмидгаден
Шмидгаден — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кайбыч районы байрагы
Кайбыч районы байрагы — Татарстан Республикасы Кайбыч районының рәсми символы.
(17904) Annekoupal
(17904) Annekoupal — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Кайбыч районы байрагы
Гербның тасвирламасы
Байракта яшел кырдагы өч якка тармакланып киткән алтын кәүсәле һәм яшел яфраклы алтын чикләвекләре булган имән сурәтләнгән.
Байракта районның төп символы булган Кайбыч имәнлекләре билгесе булып имән сурәтләнгән. Имән  борынгыдан озын гомер, ныклык, вөҗданлылык, кыюлык, гайрәт, какшамаслык билгесе  булып санала. Гербта имәннең символикасы күпкырлы.
(17904) Annekoupal
Тарихы
1999 елның 19 мартында LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1999 FW30» саналган.
Кайбыч районы байрагы
Гербның тасвирламасы
Район байрагы яшел, алтын һәм көмеш төсләр гаммасы белән чагылдырыла. Яшел төс — табигать, сәламәтлек, тормыш үсеше, яңару символы. Алтын — уңыш, байлык, стабильлек, хөрмәт символы. Көмеш — чисталык, камиллек, тынычлык һәм үзара аңлашу символы.
Уезьдзець
Уезьдзець — Польшаның Ополе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Тоныклык
Төснең тоныклыгы — төснең шул ук төсмердә (hue) тонык яки аксыл төре булуы сыйфаты. Тонык төснең ачыклыгы (luminance) артыграк, әмма җетелеге (chrominance) кимрәк.
Свитсер (Индиана)
Свитсер  — Америка Кушма Штатларының Индиана штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Тютешь
Тютешь — Россия территориясеннән ага торган елга. Ярославль өлкәсе, Вологда өлкәсе, Тверь өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Ухтома елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 10 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Идел бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Рыбинск сусаклагычы бассейны елгалары, елга бассейны — (Югары) Идел Куйбышев сусаклагычына кадәр (Ука бассейныннан тыш).
Гуменице (Великопольское воеводалыгы)
Гуменице  — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Фатыйма Габитова
Фатыйма Габитова, Фатыйма Зәйнулла кызы Габитова, Fati'ma G'abi'tova (1903 елның 14 октябре, Җидесу губернасы, Капал — 1968 елның 6 гыйнвары, Алматы) — язучы, шагыйрь, тәрҗемәче, мөгаллим, казакъ әдәбияты белгече, төрле елларда казакъ мәдәниятендә күренекле эз калдырган 3 шәхеснең (Биләл Сүлиев, Ильяс Җансүгиров, Мохтар Әвәзов) хатыны булган.
Тәрҗемәи хәле
1903 елның 14 октябрендә Җидесу өлкәсе Капал өяз шәһәрендә (хәзер Казакъстанның Талдыкурган өлкәсе Капал авылы) сәүдәгәр гаиләсендә туган. Әтисе беренче гилдия Ырынбур сәүдәгәре Зәйнулла (?-1903), әнисе Гайниҗамал (Җылкыбаева), кыз туганнары Разия, Марзия. Кызлар өчен башлангыч рус мәктәбендә, якшәмбе татар мәктәбендә, «Якубия» мәдрәсәсендә укыган, Ырынбурда «Хөсәения» мәдрәсәсен экстерн тәртибендә тәмамлаган. 1914-1917 елларда сөргендә яшәүче алман хатыны Ида Карл кызы Кайзердан алман, француз телләрен, чех кешесеннән нота һәм мандолинада уйнарга өйрәнгән. 1918-1920 елларда 15 яшендә Капалдагы беренче баскыч татар мәктәбендә мөгаллимлек итә, аннары Яркәнт шәһәренең татар мәктәбендә укыта.
Беренче ире Биләл
1919 елда 16 яшендә мәгърифәтче Биләл Сүлиевка кияүгә чыга. 1920 елда беренче баласы Фәридә (1920-1930), 1923 елда улы Җанибәк (1923-1941) туа. Ире Биләл Казакъ АССР мәгарифен булдыруда, Җидесудагы барлык торак пунктларында мәктәпләр һәм интернатлар ачуда башлап йөри, Ташкәнттәге Казакъ педагогия институтын Алматыга, Ырынбурдагысын Актүбәгә күчерүне оештыра. 1929 елда Алматыда Казакъ университетын нигезләүдә катнаша. Фатыйма А. Байтурсынов исемендәге 8нче санлы Алматы казакъ мәктәбендә һәм Край тугызъеллык казакъ күрсәтмә-тәҗрибә мәктәбендә укыта. 1929 елда, ирен өлкә мәгариф бүлеге мөдире итеп билгеләгәч, гаилә Актүбәгә күченә. Һәр җирдә Фатыйма иренә терәк була. Актүбәдә 6нчы санлы казакъ мәктәбендә укыта. 1930 елның кышында гаиләгә олы бәла килә — кызлары Фәридә үлә. 1930 елда, ирен Семейгә педагогия институтының директоры итеп билгеләгәч, гаилә Семейгә күченә. Фатыйма анда фармацевтика техникумында укыта. 1931 елның 27 мартында, милләтчелектә гаепләнеп, Биләл кулга алына. Фатыймага беренче мәртәбә «халык дошманы хатыны» келәймәсе сугыла.
Икенче ире Ильяс
Ильяс Җансүгиров Биләлнең дусты, фикердәше, көрәштәше була. 1919 елда беренче мәртәбә Фатыйма белән очрашалар. Ильяс аңа мәхәббәт шигырьләре багышлый. 1932 елда Алматыда очрашалар һәм гаилә коралар. Ильяс үзенең дусты булган Биләлнең балаларын уллыкка ала, аларга бик игътибарлы була. 1933 елда уртак балалары — кызлары Өмет туа. Ире Ильяс 1932-1934 елларда Казакъ ССР язучылар берлеге рәисе, 1933-1936 елларда Казакъ сәяси әдәбияты нәшрияты башлыгы. Ул елларда Фатыйма коммунистик университетта казакъ телен укыта, дәүләт нәшриятында фольклор һәм балалар әдәбияты бүлегендә мөхәррир булып, Казакъ ССР халык мәгарифе комиссариатында китапханәләр кураторы булып эшли. 1934 елда казакъ язучылары делегациясе составында (Ильяс Җансүгиров, Сәкен Сәйфуллин, Бәембәт Майлин белән) Мәскәүдә ССРБ язучыларының I корылтаенда катнаша. 18нче үрнәк казакъ мәктәбендә һәм Алматы педагогия техникумында укыта.
1935 елда кызы Ильфа (Ильяс + Фатыйма) туа. Ильяс белән 5 ел яши. Фатыйма Габитова белән бергә яшәгәндә Ильяс Җансүгиров иң яхшы әдәби әсәрләрен (15 поэма, шуның эчендә казакъ әдәбияты классикасы дип табылган «Кулагер» поэмасы) иҗат итә. 1937 елның 13 августында, сәяси сәбәпләр белән, Ильяс Җансүгиров кулга алына. Фатыйма икенче мәртәбә «халык дошманы хатыны» исемен күтәрә. Эзәрлекләүләрдән сакланып, Фатыйма балаларын үз фамилиясенә яздыра. Фатыйманың алтынчы баласы — Булат Ильяс улы 1937 елның 16 ноябрендә туа. Әтисе аны бер генә мәртәбә күреп кала.
1938 елда гаиләне Алматыдан сөрәләр. Балаларын тартып алып, балалар йортына бирмәсеннәр, дип шикләнеп, өч баласын туган шәһәре Капалга, тутасы Хөббиҗамал янына җибәрә, үзе кечкенә Булат белән Семейгә сөрелә, 1938-1940 елларда шунда яши, рус педагогия укуханәсендә эшли. Күпме тырышса да, икенче ире Ильясның язмышы турында берни дә белә алмый. Ильястан калган кулъязмаларның бер өлешен күз карасы кебек саклый, НКВДга бирми.
Өченче ире Мохтар
Пенсиягә чыкканчы, 18нче казакъ ир балалар мәктәбендә эшли. Мохтар Әвәзов Фатыймага Алматының Мирная урамында (Иссык-күл урамы, 83) йорт сатып ала, аның балаларына һәрвакыт ярдәм итә, институтларда укытып чыгара. Фатыйма, мәктәптән эштән киткәч, көнчыгыш фольклорын җыя, тәрҗемәләр эшли, Ильяс Җансүгиров архивын тәртипкә китерә, күренекле замандашлары турында истәлекләр, шулай ук шигырьләр яза. 20 ел буе көндәлек алып бара. Фатыйма Габитова — сәләтле әдәбиятчы була, ләкин катлаулы тормыш шартлары талантына тулысынча ачылырга ирек бирми. Калдырган әдәби мирасында ватандарлык рухы белән сугарылган шигырьләре, матур хикәяләре, лирик этюдлар, тәрҗемәләр, әдәби-тәнкыйть мәкаләләре бар. Шигырьләрен казакъ шагыйрьләре Бәхетҗан Канапьянов, Кайрат Бакбергенов, Бахыт Каирбеков тәрҗемә иткән.
Сәяси золым
1938 елның 23 апрелендә кулга алына. 1938 елның 10 июнендә ике елга хөкем ителә, Алматыдан Семейгә сөрелә. 1950 елның 10 июнендә аклана.
Гаилә хәле
Фатыйма Габитова — казакъ мәдәниятендә күренекле эз калдырган 3 шәхеснең: мәгърифәтче Биләл Сүлиев, шагыйрь Ильяс Җансүгиров, язучы Мохтар Әвәзовның хатыны, музасы һәм юлдашы, җиде бала анасы булган. Язмышында бик авыр вакытларны — өлкән кызының иртә үлеме, ике иренең атып үтерелүе, улының фронтта һәлак булуы, репрессияләргә дучар булу, кече яшьтәге балалары белән ике мәртәбә сөргендә булуны башыннан кичерә. Ләкин тормыш авырлыклары әлеге көчле холыклы, акыллы, горур һәм чибәр ханымны сындыра алмаган. Үзенең тормыш юлдашы булган шәхесләргә карата гомер буе мәхәббәт, хөрмәт һәм тугърылык хисләрен саклаган, алардан туган балаларга яхшы тәрбия бирергә тырышкан, олы шәхесләрне онытырга юл куймаган.
I ире (1918-1932 елларда) Биләл Сүлиев (Bila'l Su'leev) (1893-1938), күренекле мәгърифәтче, атаклы мөгаллим, Казакъстанда совет мәгариф системасына нигез салучы. Балалары: II ире (1932-1938 елларда) Ильяс Җансүгиров (Ili'i'as Jansu'girov) (1894-1938), билгеле шагыйрь, XX гасыр башы казакъ әдәбиятының күренеле вәкиле. Фатыйма Габитова — Ильясның IV хатыны була. Балалары: III ире (1943-1945) Мохтар Әвәзов (1897-1961), язучы, «Абай юлы» романы авторы. Баласы:
Брезовиця (Шмарешке Топлице)
Брезовиця  — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
NGC 28
NGC 28 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Сен-Патрис-де-Клед
Сен-Патрис-де-Клед — Франциянең Манш департаментында урнашкан коммуна.
Метил (Киров өлкәсе)
Метил (Метил) — Киров өлкәсенең Шабалино районында урнашкан тимер юл разъезды.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
Коҗапынар (Бурдур)
Коҗапынар (Kocapınar) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Бурдур иле Бурдур илчесенә караган бер авыл (köy).
Венг-им-Иннкрайс
Венг-им-Иннкрайс — Австриянең Югары Австрия федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
1978 елгы дөнья футбол чемпионаты
1978 елгы дөнья футбол чемпионаты (Copa Mundial de Fútbol de 1978) — 1978 елда узган унберенче ФИФА дөнья футбол чемпионаты Чара 1 июннән 25 июнгә кадәр Аргентинаның биш шәһәрендә (Буйныс-Айрыс, Кордоба, Мар-дел-Плата, Росарио, Мендоса) үткәрелгән.
Ярышта 16 җыелма такым катнашкан, шуларның 9 - Аурупадан, 3 - Көньяк Америкадан, 1 - Төньяк Америкадан, 1 - Азиядән һәм 1 - Африкадан. Иран һәм Тунис милли футбол җыелмалары дөнья чемпионтларында беренче тапкыр катнашканнар.
(17905) Kabtamu
Тарихы
1999 елның 19 мартында LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1999 FM31» саналган.
1978 елгы дөнья футбол чемпионаты
Ярыш ике этаптан торган: беренче этапта 16 такым дүрт төркемгә бүленеп, әйләнмә система буенча уйнады. Икенче этапта төркемнәрдә беренче һәм икенче урын алган такымнар «җиңелгән очракта төшеп калу» системасы буенча җиңүчене ачыклаганнар.
Пасиничы
Пасиничы (Пасінічы ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Слонимский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Буҗаккышла (Аксеки)
Буҗаккышла (Bucakkışla) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Анталья иле Аксеки илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Мартыновка (Молога кушылдыгы)
Мартыновка  — Россия территориясеннән ага торган елга. Тверь өлкәсе, Вологда өлкәсе, Новгород өлкәсе, Ленинград өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга Молога елгасының уң ярына тамагыннан 12 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 10 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Идел су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Молога башыннан тамагына кадәр. Кече елга бассейны — Рыбинск сусаклагычы бассейны елгалары, елга бассейны — (Югары) Идел, Куйбышев сусаклагычына кадәр (Ока бассейны кушылмай).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Орһун (Этимесгут)
Орһун (Orhun) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Анкара иле Этимесгут илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Оманда ислам
Оманда ислам  (الإسلام في عمان) — Оман территориясендә ислам дине. Рәсми мәгълүматлар буенча, Оман халкының (5 млн 106 мең кеше) 85,90 % ы (4 млн 386 мең кеше) (бөтендөнья мөселманнарының 0,20 % ы) — Ислам дине тарафдары (2020). Илнең Төп кануны буенча, дәүләт дине — ислам, шәригать — законнарның төп чыганагы. Барлык конфессияләр өчен дин иреге тәэмин ителә. Дини билге буенча дискриминация тыела һәм, җәмәгать тәртибе бозылмаган очракта, дини йолаларны үтәү иреге күздә тотыла.
Тарих
Хәзер Оман дип аталучы төбәктә гарәпләр безнең эраның 700-елларыннан яши. Португалиялеләр әлеге җирләрне 1507 елда яулап ала, 150 елдан соң алар кысрыклап чыгарыла. Фарсылар идарәсе 1737—1749 елларда була.
1967 елда нефть запаслары ачылгач, Оманның заманча икътисадына нигез салына.
1970 елда Оман солтанының улы, илне либеральләштерү һәм модернизацияләү өчен, әтисе солтан тәхеттән. Яңа солтан үз сүзенә тугъры булган: хатын-кызлар һәм 21 яшьтән өлкәнрәкләр өчен сайлау хокукларын киңәйткән, шулай ук АКШ белән сәүдә мөнәсәбәтләрен яхшырткан.