cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Делимаһмутлу (Һалкапынар)
Делимаһмутлу (Delimahmutlu) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Конья иле Һалкапынар илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Судол (Любуш воеводалыгы)
Судол  — Польшаның Любуш воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Сьмярдово-Краенске
Сьмярдово-Краенске — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Бусе (Алье)
Бусе — Франциядә урнашкан коммуна, Овернь — Рона — Альплар регионы Алье департаментында урнашкан.
NGC 1905
NGC 1905 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Цапарево
Цапарево — Болгариянең Благоевград өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Буйни-Ксенже (Лодзь воеводалыгы)
Буйни-Ксенже  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Оути (кратер)
Оути — Венера планетасының -61.6°N, -267.7°W координаталары буенча урнашкан, диаметры якынча 10,5 километр озынлыкта булган кратеры.
Исеме
Оути кратеры фин хатын-кыз исеме хөрмәтенә аталган.
(4217) Энгельхардт
(4217) Энгельхардт  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1988 елның 24 гыйнварында Кэролин Шумейкер тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1988 BO2» саналган.
Таловая (Паньшинка кушылдыгы)
Таловая — Россия территориясеннән ага торган елга. Волгоград өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Паньшинка елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 15 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Тын бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Тын кушылдыклары бассейны Хопра һәм Төньяк Донец кушылганчы, елга бассейны — Тын (бассейнның Россия өлеше).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Эмавиль
Эмавиль — Италиянең Валле-д’Аоста төбәгендә урнашкан коммуна. провинциясе составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
(20936) Nemrut Dagi
(20936) Nemrut Dagi — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Савоньер-ан-Пертуа
Савоньер-ан-Пертуа — Франциянең Мёз департаментында урнашкан коммуна.
(20936) Nemrut Dagi
Тарихы
1971 елның 13 маенда К. Й. ван Хаутен, И. ван Хаутен-Груневельд, Том Герельс тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «4835 T-1» саналган.
(4709) Энном
(4709) Энном  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Кыехалилинҗэли (Сулакъюрт)
Кыехалилинҗэли (Kıyıhalilinceli) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Кырыккале иле Сулакъюрт илчесенә караган бер авыл (köy).
(4709) Энном
Тарихы
1988 елның 12 октябрендә Кэролин Шумейкер тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1988 TU2» саналган.
Галлатин-Гейтвей (Монтана)
Галлатин-Гейтвей  — Америка Кушма Штатларының Монтана штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Галлатин-Гейтвей халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Соузга
Соузга (Соузга) — Алтай Республикасының Майма районында урнашкан авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Кыш озын һәм суык. Җәй кыска һәм кызу була. Июль һәм август айларында еш яшен яшнәүләр күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
Коры Шалушка
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Көнбатыш Каспий су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Черек елгасы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Терек һәм Идел арасындагы Каспий диңгезе елгалары бассейны.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
NGC 1906
NGC 1906 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Ринат Нуруллин
Ринат Нуруллин (Риннат Галеевич Нуруллин) — балалар шагыйре, язучы, тәрҗемәче, татар галиме, Татарстанның атказанган уйлап табучысы, техник фәннәр кандидаты. Татарстан Язучылар берлеге әгъзасы (2011), Шәйхи Маннур исемендәге премия лауреаты (2017), Ю. И. Островский исемендәге премия лауреаты (2017).
Тормыш юлы
1954 елның 20 августында Татарстан Республикасының Балык Бистәсе районы Зур Мәшләк авылында дөньяга килә. 1961 елда ул Зур Мәшләк авылының башлангыч мәктәбенә беренче сыйныфка укырга бара. 1962 елда аларның гаиләсе Иркутск өлкәсенә күчеп китә (Бохан районының Усть-Укыр һәм Хинь авылларында яшиләр). 1965 елда Нуруллиннар гаиләсе Котлы Бөкәш авылына кайтып урнаша. 1967 елда Ринат «Артек» пионерлар лагеренә юллама белән бүләкләнә. 1971 елда Ринат Нуруллин 48нче номерлы Котлы Бөкәш урта мәктәбен тәмамлый һәм Котлы Бөкәш «Сельхозтехника» бүлекчәсенең моторлар ремонтлау цехында слесарь булып эшли башлый. 1972-1977 елларда Казан авыл хуҗалыгы институтының механика факультетында белем ала. 1977 елдан алып 1982 елга кадәр «Сельхозтехника» дәүләт комитетына караган Стандартлаштыру һәм метрология лабораториясендә өлкән инженер һәм, соңрак, төркем җитәкчесе булып эшли, әмма 1978-1979 елларда Байкал арты хәрби округында (Песчанка, Кяхта һәм Сретенск торак пунктларында урнашкан хәрби частьләрдә) танкист булып хезмәт итә. Соңрак Татарстан Мелиорация hәм су хуҗалыгы министрлыгында (1982-1985 елларда), СССР фәннәр академиясенең Казан физика-техника институтында (1985-1987 елларда), Казан химия-технология институтында (1988-1990 елларда) инженерлык белгечлеге юнәлешендә эшли.
1991 елда Казан дәүләт авыл хуҗалыгы академиясенә (хәзерге исеме — Казан дәүләт аграр университеты) укыту эшенә күчә. Анда ассистент, өлкән укытучы, доцент, кафедра мөдире булып эшли. 1994 елда Ринат Нуруллин «Татарстан Республикасының атказанган уйлап табучысы» дигән исемгә лаек була, 1999 елда кандидатлык диссертациясе яклый. (2002-2005 елларда) Россия фәннәр академиясе Казан фәнни үзәгенең Механика һәм машиналар төзү институтында өлкән фәнни хезмәткәр булып эшләгәннән соң Казан дәүләт энергетика университеты доценты булып эшләде. Аның 360 тан артык фәнни һәм әдәби хезмәтләре, 86 уйлап табуга (кәшефләргә) таныклыгы бар. Фәнни хезмәтләре механика, биофизика, математика фәннәренә карый. Математика өлкәсендә татар сүзләреннән төзелгән яңа эчтәлекле санлы ребуслар авторы буларак билгеле. Аның катнашы белән техник терминнарга кагылышлы русча-татарча ике сүзлек төзелгән һәм геометрия фәне буенча белешмәлек язылган.
Әдәби иҗаты
Фәнни хезмәтләрдән тыш Ринат Нуруллин балалар өчен шигырьләр дә яза. Алар гади шигырьләр генә түгел, ә үзенчәлекле, мавыктыргыч логик башваткычлар рәвешендә бирелә; уйлап эш итәргә өйрәтәләр, зирәклекне арттыралар. Логик башваткычларның күпчелеген моңарчы татар телендә билгеле булмаган санлы ребуслар тәшкил итә. Алар шигырьләр канвасына үрелеп бирелә. Бу күренешне шигърияттә яңа юнәлеш дип бәяләргә нигезләр бар. Ринат Нуруллинның шигырьләренең уникаль булуы шунда ки, алар бары тик татар теле мохитендә генә яши ала һәм кайбер шигырьләрен гомумән башка телләргә тәрҗемә итү мөмкин түгел.
Ринат Нуруллинның 2004 елда «Өч бүре һәм өч сарык» hәм 2008 елда «Альпинист үрмәкүчләр» исемле китаплары Татарстан китап нәшриятында дөнья күрде, ә 2015 елда «Камыр батыр» исемле китабы «Сүз» нәшриятында чыкты. Башка әдәби әсәрләре һәм әдәбиятка кагылышлы мәкаләләре «Ватаным Татарстан», «Шәһри Казан», «Мәгърифәт», «Сабантуй» газеталарында, «Салават күпере», «Чаян», «Ялкын», «Казан утлары» һәм «Мәгариф» журналларында даими басылып тора. Салават күпере төсләрен хәтердә калдыру өчен балаларга тәкъдим ителгән һәм халыкка таралган «Куян Әфлисун Сорамый, Ярап Куя Зур Шалкан» такмагының авторы, Ринат Нуруллиның бу такмагы Плешаков А. А. дәреслеге тәрҗемәсендә дә кулланылды (Плешаков, А. А. Әйләнә-тирә дөнья: татар телендә башл. гомуми белем бирү мәкт. 1 нче с-фы өчен д-лек: 2 кисәктә. 2 нче кисәк / А. А. Плешаков; [Русчадан Н. К. Нотфуллина тәрҗ.]. — Казан: Татар. кит. нәшр., — 95 б.: рәс. б-н — (Россия мәктәбе). 2011 елдан Ринат Нуруллин — Татарстан Язучылар берлеге әгъзасы. 2012 елда Татарстан Язучылар берлегенең XVII съездында делегат буларак катнаша. Дөньякүләм танылган «Who is Who в России. Энциклопедия личностей серии Hübners Who is Who» энциклопедиясендә аның биографиясен бастырып чыгардылар.
Ринат Нуруллинның «Альпинист үрмәкүчләр» китабы Антуан де Сент-Экзюпериның «Нәни принц», Марк Твенның «Том Сойер маҗаралары», Редьярд Киплингның « китабы», Габдулла Тукай әкиятләре, Абдулла Алиш әкиятләре, Һанс Христиан Андерсен әкиятләре, Заһир Бигиев детективлары, Жүл Верн әсәрләре, Каюм Насыйриның «Әбүгалисина» китаплары белән беррәттән «Балалар укырга тиешле иң яхшы 10 китап» исемлегенә кертелгән. 2017 елда ул Шәйхи Маннур исемендәге әдәби премия лауреаты исеменә лаек була.
Санлы ребуслары
Ринат Нуруллин уйлап тапкан криптарифмнар: һәм башкалар.
Китаплары библиографиясе
Әдәби китаплары
2. Нуруллин Р. Г. Альпинист үрмәкүчләр: шигъри башваткычлар / Ринат Нуруллин. — Казан: Татар. кит. нәшр., 2008. — 88 б. — 5000 д. — ISBN 978-5-298-01656-8.
4. Нуруллин Р. Г. Яхиннар. — Казан: «Ихлас» нәшрияты, 2016. — 208 б. — 500 д. — ISBN 978-5-906701-70-1.
5. Нуруллин Ринат. Шаһмара табышмагы: шигъри әкият-башваткыч. — Казан: «Ихлас» нәшрияты, 2016. — 64 б. — 1000 д. — ISBN 978-5-906701-89-3.
6. Нуруллин Р. Г. Тургайлар сайраганда. — Казан: «Ихлас» нәшрияты, 2017. — 160 б. — 500 д. — ISBN 978-5-906701-94-7.
7. Нуруллин Р. Г. Байки Юркого Кота.] — Казань: ЗАО Издательский дом «Казанская недвижимость», 2017. — 86 с. — 300 экз. — ISBN 978-5-9909918-1-1.
8. Нуруллин Р. Г. Укымышлы чыпчыклар: балалар өчен шигырьләр һәм әкият / Ринат Нуруллин; (рәссамы Марат Рәхимов). — Казан: Татар. кит. нәшр., 2017. — 127 б. — 2200 д. — ISBN 978-5-298-03347-3.
9. Нуруллин Р. Г. Курайлар дөньсында. — Казан: «Ихлас» нәшрияты, 2019. — 120 б. — 1000 д. — ISBN 978-5-907039-05-6.
10. Нуруллин Р. Г. Луна над Артеком: стихотворения / Ринат Нуруллин. — Казань: «Ихлас», 2019. — 24 с. — 500 экз. — ISBN 978-5-907039-25-4.
11. Нуруллин Ринат. Кара тактада ак эз / Р. Г. Нуруллин. — Казан: «Ихлас» нәшр., 2019. — 152 б. — 500 д. — ISBN 978-5-907039-26-1.
12. Нуруллин Р. Г. Милләтпәрвәр галим. — Казан: «Халкыбыз мирасы» нәшр, 2022. — 112 б. — 250 д. — ISBN 978-5-905160-27-1.
Сүзлекләре
13. Русча-татарча техник терминнар сүзлеге / А. К. Юлдашев, Ә. З. Әфләтунов, Ә. Х. Җомагылов, Р. Г. Нуруллин. — Казан: Мәгариф, 2000. — 256 б. — Библиогр.: 256 б. (15 исем.). — 1000 д. — ISBN 5-7761-0728-8.
Фәнни китаплары
16. Әюпов М. Ю., Җаббаров А. Ф., Нуруллин Р. Г., Тарасевич С. Э. Уйлап табу эшендә математик җисемнәр: Урта белем бирү системасы математика укытучылары өчен ярдәмче әсбап. — Казан: РИЦ «Школа», 2007. — 28 б. — 3000 д. — (Серия: Яшь уйлап табучы китапханәсе).
17. Әюпов М. Ю., Газизов И. С., Җаббаров А. Ф., Нуруллин Р. Г. Могҗизалар, әкәмәтләр химиядә җитәрлек: Урта белем бирү системасы химия дәресләре өчен ярдәмче әсбап. — Казан: РИЦ «Школа», 2007. — 24 б. — 3000 д. — (Серия: Яшь уйлап табучы китапханәсе).
18. Әюпов М. Ю., Газеев Н. Х., Җаббаров А. Ф., Нуруллин Р. Г. Табигать — патентлар чишмәсе: Урта белем бирү системасы биология (анатомия, зоология, ботаника) укытучылары өчен ярдәмче әсбап. — Казан: РИЦ «Школа», 2007. — 48 б. — 3000 д. — (Серия: Яшь уйлап табучы китапханәсе).
19. Әюпов М. Ю., Газеев Н. Х., Җаббаров А. Ф., Нуруллин Р. Г. Без — табигать балалары: Урта белем бирү системасы биология, география һәм экология укытучылары һәм укучылар өчен ярдәмче әсбап. — Казан: РИЦ «Школа», 2007. — 20 б. — 3000 д. — (Серия: Яшь уйлап табучы китапханәсе).
20. Әюпов М. Ю., Җаббаров А. Ф., Нуруллин Р. Г. Зирәклек сукмаклары: Урта белем бирү системасы математика, физика, химия һәм биология укытучылары һәм укучылар өчен ярдәмче әсбап. — Казан: РИЦ «Школа», 2007. — 24 б. — 3000 д. — (Серия: Яшь уйлап табучы китапханәсе).
21. Әюпов М. Ю., Газеев Н. Х., Җаббаров А. Ф., Нуруллин Р. Г. Зиһен күнегүләре: Урта белем бирү системасы укытучылары һүм укучылары өчен ярдәмче әсбап. — Казан: РИЦ «Школа», 2007. — 20 б. — 3000 д. — (Серия: Яшь уйлап табучы китапханәсе).
22. Әюпов М. Ю., Газеев Н. Х., Җаббаров А. Ф., Нуруллин Р. Г. Уйлап табу күнегүләре: Урта белем бирү системасы укытучылары һәм укучылары өчен ярдәмче әсбап. — Казан: РИЦ «Школа», 2007. — 24 б. — 3000 д. — (Серия: Яшь уйлап табучы китапханәсе).
23. Әюпов М. Ю., Җаббаров А. Ф., Нуруллин Р. Г. Уйлап тапкач, нишләргә?: Урта белем бирү системасы укытучылары һәм укучылары өчен ярдәмче әсбап. — Казан: РИЦ «Школа», 2007. — 20 б. — 3000 д. — (Серия: Яшь уйлап табучы китапханәсе).
24. Ибатуллина Л. З., Нуруллин Р. Г. Математикадан кыскача белешмәлек. Геометриянең төп формулалары = Краткий справочник по математике. Основные формулы геометрии. — Казан: Яз, 2011. — 140 б. — Библиогр.: 140 б. (10 исем.). — 2000 д. — ISBN 978-5-904449-04-9.
25. Зимагулов А. Х., Нуруллин Р. Г., Зимагулов Т. А. Технические и технологические пути повышения эффективности и безопасности агрегатов на базе мобильных энергетических средств. — Казань: Казан. ун-т, 2012. — 278 с. — 150 экз. — ISBN 978-5-905787-47-
26. Əюпов М. Ю., Нуруллин Р. Г., Газиев Н. Х. Яшүсмер уйлап табучыларга. — Казан: «Ихлас» нəшрияты, 2015. — 172 б. («Яшь уйлап табучы китапханəсе» сериясе). — 750 д. — ISBN 978-5-906701-43-5.
27. [http://rinatnurullin.ru/uchimsya-izobretat/ Аюпов М. Ю., Нуруллин Р. Г. Учимся изобретать]. — Казань: ЗАО Издательский дом «Казанская недвижимость», 2016. — 100 с. — 300 экз. — ISBN 978-5-9907552-7-7. — (Библиотека молодого изобретателя).
28. Гимадиев Н. Г., Нуруллин Р. Г. Потенциальная урожайность культур в зависимости от качественного разнообразия семян и почвы. — Казань: Татар. кн. изд-во, 2021. — 144 с.: илл. — 700 экз. — ISBN 978-5-298-04192-8.
Грудниця
Грудниця — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Валантин
Валантин — Франциянең Югары Гаронна департаментында урнашкан коммуна.
Алма (Мичиган)
Алма  — Америка Кушма Штатларының Мичиган штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Алма шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кампей (Савона)
Кампей — Италиянең Лигурия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Кампей Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Меһдили (Күрдәмир)
Меһдили  (Mehdili ) — Әзербайҗанның Күрдәмир районына караган авыл.
Сулув (Любуш воеводалыгы)
Сулув  — Польшаның Любуш воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Сивриҗе (Мидьят)
Сивриҗе (Sivrice) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Мардин иле Мидьят илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Шерман (Миссисипи)
Шерман  — Америка Кушма Штатларының Миссисипи штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Штольпе (Мекленбург)
Штольпе  — Алманиянең Мекленбург-Алгы Померания җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Мәсәй
Мәсәй (Моисеевка) — Самар өлкәсенең Кошки районында урнашкан авыл.
Сьнециска
Сьнециска — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Буйнице
Буйнице — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Сьнециска
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Делиһасанъюрду (Хекимһан)
Делиһасанъюрду (Delihasanyurdu) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Малатья иле Хекимһан илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Боталы (Киров өлкәсе)
Боталы (Боталы) — Киров өлкәсенең Суна районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: урыслар (100%).
Кулин-Еган
Кулин-Еган — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елга Куль-Еган елгасының уң ярына тамагыннан 195 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 35 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об елгасы Вах елгасы кушылган урынган Нефтеюганск каласына кадәр . Кече елга бассейны — Вах, елга бассейны — (Югары) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Эмарез
Эмарез — Италиянең Валле-д’Аоста төбәгендә урнашкан коммуна. провинциясе составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Лейдой (кратер)
Лейдой — Венера планетасының 23.3°N, -266.6°W координаталары буенча урнашкан, диаметры якынча 18,8 километр озынлыкта булган кратеры.
Исеме
Лейдой кратеры эстон хатын-кыз исеме хөрмәтенә аталган.
Церово (Благоевград өлкәсе)
Церово  — Болгариянең Благоевград өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Варен-сюр-Алье
Варен-сюр-Алье — Франциядә урнашкан коммуна, Овернь — Рона — Альплар регионы Алье департаментында урнашкан.
(2819) Энсо
(2819) Энсо  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1933 елның 20 октябрендә Эжен Дельпорт тарафыннан Уккел обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1933 UR» саналган.
Грушена
Грушена — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Думуслеу
Думуслеу — Румыниянең Селаж жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Кыякдеде (Шаркикараагач)
Кыякдеде (Kıyakdede) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Ыспарта иле Шаркикараагач илчесенә караган бер авыл (köy).
Думуслеу
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Летья
Летья (Letia) — Франциянең Көньяк Корсика департаментына караган коммуна, Севи-Сорру-Чинарка кантонына карый.
Савоньер-деван-Бар
Савоньер-деван-Бар — Франциянең Мёз департаментында урнашкан коммуна.
Буйнички
Буйнички — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Сурова (Любуш воеводалыгы)
Сурова  — Польшаның Любуш воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(20937) 1005 T-2
(20937) 1005 T-2 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1973 елның 29 сентябрендә К. Й. ван Хаутен, И. ван Хаутен-Груневельд, Том Герельс тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1005 T-2» саналган.
Дарышча
Дарышча (Дарышча ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Смаргонский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Сьредниця (Великопольское воеводалыгы)
Сьредниця  — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Валлевиль
Валлевиль — Франциянең Югары Гаронна департаментында урнашкан коммуна.
Штольпе (Пене)
Штольпе  — Алманиянең Мекленбург-Алгы Померания җирендә урнашкан коммуна.
NGC 1907
NGC 1907 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Галлатин-Ривер-Ранч (Монтана)
Галлатин-Ривер-Ранч  — Америка Кушма Штатларының Монтана штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Галлатин-Ривер-Ранч халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(221) Эос
(221) Эос  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1882 елның 18 гыйнварында Иоганн Пализа тарафыннан Вена обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «ук әлеге атамасы» саналган.
Зур Ашка
Зур Ашка — Россия территориясеннән ага торган елга. Пермь крае, Свердловск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Межевая Утка елгасының уң ярыннан 45 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 38 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Чусоваяелгасы, Ревда каласыннан Кын авылы янындагы су үлсәү постына чаклы. Кече елга бассейны — Чулман кушылдыклары бассейннары, Агыйдел кушылганга чаклы, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Урта Сайдыс
Урта Сайдыс (Средний Сайдыс) — Алтай Республикасының Майма районында урнашкан авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Кыш озын һәм суык. Җәй кыска һәм кызу була. Июль һәм август айларында еш яшен яшнәүләр күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: алтайлар (91%), руслар (9%).
Коры Умирка
Коры Умирка — Россия территориясеннән ага торган елга. Ырынбур өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Умирка елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 10 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Түбән Идел бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Асбассейн юк, елга бассейны — Куйбышев сусаклагычыннан алып Каспийга койганчыга кадәр Идел елгасы.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Деличай (Эрҗиш)
Деличай (Deliçay) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Ван иле Эрҗиш илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Алпина (Мичиган)
Алпина  — Америка Кушма Штатларының Мичиган штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Алпина шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Энтро
Энтро — Италиянең Валле-д’Аоста төбәгендә урнашкан коммуна. провинциясе составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
(20938) 1075 T-2
(20938) 1075 T-2 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1973 елның 29 сентябрендә К. Й. ван Хаутен, И. ван Хаутен-Груневельд, Том Герельс тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1075 T-2» саналган.
Монтес (кратер)
Монтес — Венера планетасының -17.9°N, -266.5°W координаталары буенча урнашкан, диаметры якынча 21,1 километр озынлыкта булган кратеры.
Исеме
Монтес кратеры Лола Монтес хөрмәтенә аталган.
Сивриҗе (Оф)
Сивриҗе (Sivrice) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Трабзон иле Оф илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Грушковець
Грушковець — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Шлейтер (Миссисипи)
Шлейтер  — Америка Кушма Штатларының Миссисипи штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Черешница
Черешница — Болгариянең Благоевград өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Карамалы (Самар өлкәсе)
Халык
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: мәгълүмат юк.
Дарэни
Дарэни (Дарэні ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Ивевский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Буйни-Шляхецки
Буйни-Шляхецки — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Риф Гайнанов
Риф Гайнанов – грек-рим көрәше буенча Халыкара класслы спорт остасы, Россиянең атказанган тренеры. СССР һәм дөнья Кубоклары иясе, 1985–1992 елларда – грек–рим көрәше буенча СССР җыелма командасы өлкән тренеры. Күп еллар Россия Спорт көрәше федерациясе вице–президенты вазифасын башкарган. 2003 елдан – Бөтенроссия билбаулы көрәш федерациясе һәм Халыкара билбау спорт көрәше федерациясе башлыгы. Педагогика фәннәре кандидаты.
Тәрҗемәи хәле
Риф Фәткылбаян улы Гайнанов 1958 елда Туймазы районына караган Нарыш исемле татар авылында (хәзер Октябрьски каласы) дөньяга килә. Октябрьскиның икенче мәктәбе каршындагы ирекле көрәш түгәрәгендә шөгыльләнә. Беренче тренерлары — Венер Гайнуллин, Николай Батов.
Мәктәптән соң Әлмәт физкультура техникумына укырга керә. Аны кызыл дипломга тәмамлагачтын, ул 1977 елны Мәскәүдәге физкультура институтына укырга керә ала.
Институтны тәмамлап Гайнанов кафедрада ике елга укытучы-стажер буларак кала. Кандидатлык диссертациясен яклый.
1983 елны фән белән шөгыльләрен туктата һәм туплаган белемнәрен практикада кулланышка кертә.
1983 елдан алып 1985 елга кадәр Риф Гайнанов СССР җыелма командасы составында СССР һәм Дөнья кубогын яулый. 1985-1992 елларда профсоюзлар Спорт җәмгыятендә өлкән тренер булып эшли. СССР җыелма командаларын Европа, Дөнья һәм Олимпия бәйгеләренә әзерли. Аның шәкертләре арасында танылган көрәшчеләр Сергей Забейворота, Геннадий Атмакин, Камандар Мәҗидов.
1992 елда профсоюзлар спорт җәмгыяте таркала. Риф Гайнанов үзен ирекле базар икътисадында сынап карый. Ул нефть һәм авто сатып көн күрә. Ангарск азот-тук заводын кулына төшерә. «Форбс» журналы аны миллиардерлар исемлегенә кертә.
Шулай да, Гайнанов спорт дөньясы белән арасын өзми. 1998 елны ул Россиянең барча көрәш төрләрен туплаган Көрәш федерациясе вице-президенты итеп сайлана. 2002 елда яңа төзелгән билбаулы көрәш Россия федерациясе президенты итеп сайлана.
Гайнанов үзенең төп максаты итеп акча туплауны түгел, билбаулы көрәшне Олимпия уеннарында күрү максатын алдына куйган. Шул спорт төренең чын энтузиасты булган. Аның катнашлыгында бер Мәскәүдә генә унлап билбаулы көрәш бүлекчәсе эшли башлаган. Россиянең 45 төбәгендә билбаулы көрәшнең урындагы бүлекләре булдырылды. Аның тырышлыгында 7 Дөнья чемпионаты уздырылды, билбаулы көрәш Җәйге Универсиада программасына кертелде.
2009 елның ноябрендә Риф Фәтхелбаян улы гаиләсе белән чит илдә ял иткәндә, йөрәге кинәт туктап үлгән. Кабере Мәскәүнең Троекурово зиратында.
Кампекс (Валле д'Аоста)
Кампекс — Италиянең Валле д'Аоста төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Кампекс Альп таулары үзәнендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнбатышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Мәһәррәмли (Күрдәмир)
Мәһәррәмли  (Məhərrəmli ) — Әзербайҗанның Күрдәмир районына караган авыл.
Кыян (Арач)
Кыян (Kıyan) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Кастамону иле Арач илчесенә караган бер авыл (köy).
Суслув
Суслув — Польшаның Любуш воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Сьрудка (Мендзиходский повяты)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Суслув
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Валлег
Валлег — Франциянең Югары Гаронна департаментында урнашкан коммуна.
Креши
Креши — Франциядә урнашкан коммуна, Овернь — Рона — Альплар регионы Алье департаментында урнашкан.
Кулун-Сап
Кулун-Сап — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елга Куль-Еган елгасының сул ярына тамагыннан 222 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 19 км.
Штольпе-ам-Узедоме
Штольпе-ам-Узедоме — Алманиянең Мекленбург-Алгы Померания җирендә урнашкан коммуна.
Кулун-Сап
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об елгасы Вах елгасы кушылган урынган Нефтеюганск каласына кадәр . Кече елга бассейны — Вах, елга бассейны — (Югары) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
(20939) 1178 T-2
(20939) 1178 T-2 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Штольпе-ам-Узедоме
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кулун-Сап
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
(20939) 1178 T-2
Тарихы
1973 елның 29 сентябрендә К. Й. ван Хаутен, И. ван Хаутен-Груневельд, Том Герельс тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1178 T-2» саналган.
Солоная (Старый Дон кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Тын бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Тын кушылдыклары бассейны Хопра һәм Төньяк Донец кушылганчы, елга бассейны — Тын (бассейнның Россия өлеше).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Этрубль
Этрубль — Италиянең Валле-д’Аоста төбәгендә урнашкан коммуна. провинциясе составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Ушачиха
Ушачиха — Россия территориясеннән ага торган елга. Архангельск өлкәсе, Вологда өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Поча елгасының уң ярыннан 30 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 11 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Вага елгасы. Кече елга бассейны — Төньяк Двина, Вычегда һәм Кече Төньяк Двиналар кушылган урыннан түбәнрәк, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Годневщина
Годневщина (Годневщина) — Киров өлкәсенең Суна районында урнашкан авыл.
Халык
Халык саны динамикасы:
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: урыслар (100%).
Дунерень
Дунерень — Румыниянең Констанца жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Җыен
Җыен яки Корылтай — татарларда милли җыелыш, корылтай, күмәк ыруның ил, дөнья хәл торышы турында сөйләшеп, сүз, киңәш бирү өчен чакырган олы җыелышы.
Элек-электән үк татарлар тирә-юньндәге берничә авылның халкын берләштереп бер җыен уздыра торган булганнар.
Җыеннарның ыру, гомуми халык исеменнән үткәрелгәннәре еш кына ыру-ара, хәтта халыкара җыен төсен алган. Атайсал, Айдаболан җыенына, мәсәлән, Җиде ыру береге (Бөрҗән, Кыпчак, Түңгәвер, Юрматы, Тамъян, Катай, Үсәргән дигән ырулар) җыен җыйган. Зәйнулла җыены да шундый типтагы бәйрәм булган. Актүбә бәйрәмендә казаклар да катнашкан.
Тарихы
XVI гасыр уртасында рус патшасы Иван IV-нең чакыруы буенча, Мәскәү дәүләте белән Тарихи Башкортстанның берләшүе турында карар кабул иткәндә дә, башкортларның җиргә асабалык хокукын, динен, йолаларын тануы хакында Ак бәк патшаның «жалованная грамотасын» алып кайту уңае белән дә корылтайлар үткәрелгән. Россия белән Тарихи Башкортстанның шул документлар ярдәмендә ныгытылган договорлы мөнәсәбәте патша властьлары тарафыннан берьяклы бозыла башлагач, шул мөнәсәбәтләрне тергезүне таләп итеп, 1917 елда Февраль, Октябрь революцияләреннән соң, Россия составында Башкортстан дигән беренче автономияне игълан итү өчен дә башкортлар корылтай үткәргән.
«Җыенда җат кеше булмас», «Киңәшле җыен таркалмас» дип әйткәннәр. Борынгы заманнардан алып 1917-нче елгы революциягә хәтле Сабан туе бәйрәмен үләннәр тишелеп чыккач, мал-туарны болыннарга, кырларга чыгарып җибәргәч чәчү алдыннан май аенда уздырганнар. Чәчү беткәч Җыен узган. Сабан туен бер авыл үзе уздырса, Җыенны берничә авыл җыелып уздырганнар: «Җир җылынгач Җыен җыела» — халык мәкале. Шулай итеп, 5—10 авыл җыелышып бер җыен уздырганнар. Әмма революциядән соң коммунистлар Җыенны бетереп аның вакытында Сабан туен уздырырга булалар.
Җыен гимннары
Язын — язлауга, җәен — җәйләүгә, көзен — көзләүгә, аннан кире күчә-күчә, даими кышлар урынга, кайтып, малны  курага кертеп, тибенүләрен тибендә тотып, аучылык итеп яшәгән бабаларыбызга:
Мизгел бәйрәмнәре
Алтышар айлык ике мизгелдән торган ел тәүлегенә һәм халыкның кәсебенә тиешле йола бәйрәмнәре хасил булган. Алар шулай чиратлашкан: яңа ел тууын көн белән төн тигезләшкән вакытта (22-23 мартта) Нәүрүз бәйрәме белән билгеләгәннән соң, яз килүгә — Карга боткасы, Иртә яз (аны кыргыз-казак һәм кайбер башкортлар Кымыз борынчык дип атаган), кәккүк килүгә — Кәккүк чәе, Кузгалак бәйрәме; язгы эшләр тәмамлануга — Май чәе, Уен тавына чыгу (Хозурга чыгу, Сәхрәгә чыгу, Теләк салу) йола байрәмнәре үткәрелгән. Шуннан Ат аягы кыздыру көне, Сабантуй, Җыен; көн озаюдан туктагач — Җәйге Нардуган яки Кояш бәйрәме (25 июнь — 5 июль); көзен — Сөмбелә, Әбиләр чуагы; кыш үз көченә кергәч — Каз өмәсе, Сугым бәйрәме (Ит тәме әйтү); көн кыскарудан туктагач — Кышкы Нардуган (25 декабрьдән 5 февральгәчә), аннары февраль ахыры — март башларында — Сөрән, Кече ел, Олы ел, Баш итенә чакырышу (Сугым башын ашау) әйрәмнәре үткәрелә. Аларның күпчелеге милли җирлектә туса, кайберләре я төрки кардәшләребез, яисә фин-угыр һәм фарсы телле кәвемнәр белән уртак.
Мизгел бйрәмнәреннән тыш, башкортларның иҗтимагый тормышындаборын-борыннан  җыеннар мөһим роль уйнаган. Авыл (ара, кече ыру, аймак) күләмендә генә үткәреләме, ыру, кабилә, гомуми халык вәкилләре күләмендә оештырыламы, алар башкорт җәмгыятендә һәр мөһим эшне, килеп туган мәсьәләне (яу чабу, яу кайтару, ханга, патшага, башка хакимнарга вәкил, гарызнамә һ. б. җибәрүне) хәл иткәндә, уртак фикер, караш, карарга, аннары бер нигездән кузгалып, килешеп эшләү өчен, җыен җыйган булганнар.
Җыеннар турында иске матбугатта һәм әдәбиятта
1915 елда «Вестник Оренбургского учебного округа» дигән басмада Б.Зорин дигән бер «Башкорт бәйрәме — җыен» дигән мәкалә бастыра. Ул шулай башланып китә: «Җыен, башкортларның җәйге бәйрәме, гадәттә, уракка төшәр алдыннан үткәрелә һәм мондый бәрәмнәр 15 майдан 10-15-нче июльгәчә сузыла».
Әхмәтзәки Вәлидинең «Хәтирәләреннән» исә шул мәгълүм: «Апрельнең беренче яртысында—татар авылларында чиратлап... сабан туе, май азакларында башкорт авылларына җыен бәйрәмнәре...» уздырыла торган булган. Яшь чагында ул үзе шул ике бәйрәмдә дә катнашып йөргән.
Зорин билгеләвенчә, җыен — башкортларның иң яраткан бәйрәме. Ул хәтта ачлык елны да үткәрелә. Бер атнадан җыен дигәндә, кыз-кыркын, бичә-чәчә, әби-сәби — бөтенесе дә тырышып-тырышып, булган йорт җиһазын, кием-салымын чистарта: юасын юа, мөрҗәләрен агарта.
Җыеннар геграфиясе
Чиләбе, Курган тарафларында тамыр җәйгән башкортлар җыенны «мәйдан», көньяктагылар «бәйге» дип йөрткән. Кайвакыт мондый атамалар урынына кая баруны аңлаткан исемнәр генә кулланылган.
Ыру-ара җыеннар кайда үткәрелсә, шул урынның исеме белән аталган. Зәйнулла җыены, Актүбә җыены, Ишембай җыены, Бәембәт җыены кебекләре әнә шундыйлар рәтенә керә. Сәнәк җыены, мәсәлән, Көньяк Уралдагы матур Сәнәк ташында үткәрелер булган. Аны, нигездә, шул тирәдә яшәгән Тамьян, Түңгәвер, Бөрҗән, Карагай-Кыпчак ырулары бергәләп, Барда җыенын хәзерге Пермь краеның Барда авылында Гайнә ыруы башкортлары җыя торган булган.
(2148) Эпей
(2148) Эпей  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Җыен
Җыеннар геграфиясе
Киресенчә дә булгалаган: җыеннарның даны урын исеменә дә күчелгән. Дуан, Тырнаклы, Мырзалар дигән ырулар һәм аларның күрше-күләне җыен үткәрә торган тау аннары Хөкем тавы дип йөртелә башлаган. Бөрҗәндә Аскар-Исламбай ягындагы бер тауның — Әңгәмә тавы, Котан авылына якын бер түбәнең Туйбагы дип аталышы да җыенга бәйле. Бу турыда шушы атамалар белән бәйле топонимик риваятьләр бәян итә. Башкорт фольклорының башка жанрларына да, атап әйткәндә, «Чыңгызнамә», «Бабсак белән Күсәк», «Карасакал», «Юлай белән Салават», «Баек Айзар чәчән» ише эпосларда, «Икенче әрме» дигән җыр-риваятьтә һәм ыру шәҗәрәләрендә дә җыеннар чагылыш тапкан.
Җыеннар — хәзерге заманда
СССРда ХХ гасырның соңгы чорында «перестройка» дигән яман аты чыккан яңа алмашыну дәверендә ил-көн, милләт язмышын, аннары китер юлны тикшерү максатында, башкортларның «Урал» милли-иҗтимагый үзәге (җитәкчеләре Рәшит Шәкүров, Марат Колшәрипов) корылтайлар традициясен яңадан тергезә. Башкортстан Республикасында 1995 елда I-нче, 2002 елда II нче һәм 2010 елда III-нче бөтендөнья башкортлары корылтайлары рәсми рәвештә үткәреләләр.
Грушовле
Грушовле — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гангри-Горс (Монтана)
Гангри-Горс  — Америка Кушма Штатларының Монтана штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Гангри-Горс халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
NGC 1908
NGC 1908 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Буйнув
Буйнув — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Давбенки
Давбенки (Даўбенкі ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Шчучынский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Деличобан (Гөрдес)
Деличобан (Deliçoban) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Маниса иле Гөрдес илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Дубровка (Алтай Республикасы)
Дубровка (Дубровка) — Алтай Республикасының Майма районында урнашкан авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Кыш озын һәм суык. Җәй кыска һәм кызу була. Июль һәм август айларында еш яшен яшнәүләр күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: алтайлар (4%), руслар (94%).
Сальмань
Сальмань — Франциянең Мёз департаментында урнашкан коммуна.
Черешово (Благоевград өлкәсе)
Черешово  — Болгариянең Благоевград өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Нин (кратер)
Нин — Венера планетасының 3.9°N, -266.4°W координаталары буенча урнашкан, диаметры якынча 27,1 километр озынлыкта булган кратеры.
Исеме
Нин кратеры француз язучысы Анаинин хөрмәтенә аталган.
(1810) Эпиметий
Тарихы
1960 елның 24 сентябрендә К. Й. ван Хоутен, И. ван Хаутен-Груневельд,Том Герельс тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «4196 P-L» саналган.
Сиврикавак (Алтынөзү)
Сиврикавак (Sivrikavak) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Һатай иле Алтынөзү илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Кампел (Белуно)
Кампел — Италиянең Венеция төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Кампел Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Агордо
Агордо — Италиянең Венето төбәгендә урнашкан коммуна. провинциясе составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Альбион (Мичиган)
Альбион  — Америка Кушма Штатларының Мичиган штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Альбион шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Суха-Дольна (Любуш воеводалыгы)
Суха-Дольна  — Польшаның Любуш воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(20940) 1236 T-2
(20940) 1236 T-2 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1973 елның 29 сентябрендә К. Й. ван Хаутен, И. ван Хаутен-Груневельд, Том Герельс тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1236 T-2» саналган.
Ланжи
Ланжи — Франциядә урнашкан коммуна, Овернь — Рона — Альплар регионы Алье департаментында урнашкан.
Сьрудка (Познанский повяты)
Сьрудка  — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Грушце
Грушце — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Штралендорф
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Шубута (Миссисипи)
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Валькабрер
Валькабрер — Франциянең Югары Гаронна департаментында урнашкан коммуна.
Букова (Лодзь воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Коры Үрген
Коры Үрген — Үрген кушылдыгы. Башкортстанның Зиянчура районы биләмәләрендә ага. Елга озынлыгы 12 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Җаек бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Асбассейн юк, елга бассейны — Җаек (бассейнның Россия өлеше).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
(3838) Эпона
(3838) Эпона  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1986 елның 27 ноябрендә Ален Мори тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1986 WA» саналган.
Эльвира Сәгъди
Эльвира Сәгъди (Эльвира Саади) – спорт гимнастикасы буенча дөнья һәм Олимпия чемпионы.
Тәрҗемәи хәле
1974 елны Ташкәнт физик культура институтын тәмамлый.
1991 елдан Канадада яши. Шул илнең җыелма командасы тренерларның берсе.
Спорт казанышлары
Олимпия уеннары
Гимнастика буенча Дөнья чемпионатлары, Дөнья кубоклары һәм СССР беренчелекләре СССР :
Демет (Кызылтепе)
Демет (Demet) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Мардин иле Кызылтепе илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Давбянки
Давбянки (Даўбянкі ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Бераставицкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Черна-Места (Благоевград өлкәсе)
Черна-Места  — Болгариянең Благоевград өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Олы Романовка (Самар өлкәсе)
Олы Романовка (Большая Романовка) — Самар өлкәсенең Кошки районында урнашкан сала.
Халык
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (62,7%), чуашлар (22,6%), мордва (10,6%), татарлар (4,2%).
Агульяро
Агульяро — Италиянең Венето төбәгендә урнашкан коммуна. провинциясе составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Зия (кратер)
Зия — Венера планетасының 3.5°N, -265°W координаталары буенча урнашкан, диаметры якынча 16,8 километр озынлыкта булган кратеры.
Исеме
Зия кратеры гарәп хатын-кыз исеме хөрмәтенә аталган.
Кыяслар (Менген)
Кыяслар (Kıyaslar) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Болу иле Менген илчесенә караган бер авыл (köy).
Моллакәнд (Күрдәмир)
Моллакәнд  (Mollakənd ) — Әзербайҗанның Күрдәмир районына караган авыл.
Букове-Гурне
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Дунеря
Дунеря — Румыниянең Констанца жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сухлеб
Сухлеб — Польшаның Любуш воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Штрасбург (Уккермарк)
Штрасбург  — Алманиянең Мекленбург-Алгы Померания җирендә урнашкан коммуна.
Сухлеб
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Штрасбург (Уккермарк)
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
NGC 1909
NGC 1909 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.