cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Динис Исламов
Чыганаклар
3. Җыр сафта кала (җыентык, төзүчесе С.Сафуанов). Уфа, 1961.
Черри (округ, Небраска)
Территориясе
Округ мәйданы 15437,42 км² тәшкил итә.
Динис Исламов
Чыганаклар
4. Окопта язылган шигырьләр (җыентык, төзүчесе Г.Байбурин). Уфа, 1971.
Черри (округ, Небраска)
Искәрмәләр
Черри (округ, Небраска)
Шәрифуллина
Шәрифуллина — фамилия.
Малахова (Верхотурье шәһәр округы)
Малахова (Малахова) — Свердловск өлкәсенең Верхотурье шәһәр округы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
Рафельбуньоль
Рафельбуньоль — Испаниянең Валенсия провинциясендә урнашкан муниципалитет.
1 нче Иркен урам (Казан)
1 нче Иркен урам (улица Привольная 1-я) — Казанның Вахит районында, Постау бистәсендә урнашкан урам.
Географиясе
Һөнәрчелек урамыннан башланып, Вишневски урамына барып җитмичә тәмамлана.
Ушлеп
Ушлеп — Россия территориясеннән ага торган елга. Алтай Республикасы, Алтай крае биләмәләрендә ага. Елга  Чулда елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 21 км.
Вик-Фезансак (кантон)
Вик-Фезансак — Франциянең Жер департаментында урнашкан коммуна.
Ушлеп
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Бия һәм Катунь, елга бассейны — (Югары) Об Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
HD123218
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Чырышкас-Морат
Чырышкас-Морат (Чӑрӑшкас Мӑрат, Чиршкас-Мураты) — Чуашстанның Урнар районында урнашкан авыл.
HD123218
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Гроспёсна
Гроспёсна (Großpösna) — Алманиянең Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Чырышкас-Морат
Климат
Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.
Гроспёсна
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Чырышкас-Морат
Халык
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 242 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (99%) алып тора.
Вронув (Пулавский повяты)
Вронув  — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Җиҗони (Лука)
Җиҗони — Италиянең Тоскана төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Җиҗони Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Ак-Дүбә
Халык
Халык исәбе — 4298 кеше.
Киллик (Бозова)
Киллик (Killik) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Шанлыурфа иле Бозова илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Трнава Гора
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(6135) Billowen
(6135) Billowen — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1990 елның 14 сентябрендә Генри Хольт тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1990 RD9» саналган.
Сивковы (Кирово-Чепецк районы)
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча даими яшәүче халкы юк.
2 нче Иркен урам (Казан)
2 нче Иркен урам (улица Привольная 2-я) — Казанның Вахит районында, Постау бистәсендә урнашкан урам.
Рай (Аризона)
Рай  — Америка Кушма Штатларының Аризона штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Рай халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Гали Шамигулов
Шәмигулов Гали Камалетдин улы (15 октябрь 1890 ел — 25 ноябрь 1959 ел) — совет фирка һәм дәүләт эшлеклесе. 1919 елның июленнән 1920 елның октябренәчә Башкортстан Үзәк Башкарма Комитеты һәм Башкорт АССРы Халык Комиссарлары Советы рәисе. Ватандашлар сугышында катнашучы. Хезмәт Кызыл Байрак ордены кавалеры (1944).
Рай (Аризона)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гали Шамигулов
Биографиясе
Гали Камалетдин улы Шәмиголов 1890 елның 15 октябрендә Стәрлетамак шәһәрендә туган.
1917 елның февраленә кадәр Стәрлетамакта, Корганда, Чиләбедә революцион хәрәкәттә катнаша. Революцион эшен Югары Өфәледә, Кыштымда алып бара.
1917 елда Татар социал-демократик фиркасе булдыру инициаторлары арасында була, Үзәк башкарма комитеты (РСДРП-ның урындагы оешмаларына кергән большевистик төркеменең) әгъзасы. Чиләбедә татар-башкорт группасы белән җитәкчелек итә. 1918 елдан — Ырынбур губерна фирка комитеты әгъзасы.
1919-1920 елларда Ырымбурдагы Кызыл гвардия башкорт-татар отрядлары командиры, Ырынбур губерна революцион комитеты рәисе урынбасары, милли эшләр буенча губерна комиссары, Кызыл Армия Көньяк группасы сәяси бүлеге хезмәткәре.
1919 елның июленнән 1920 елның октябренә кадәр Башкортстан Үзәк Башкарма Комитеты һәм БАССР-ның Халык Комиссарлары Советы җитәкчесе.
1959 елның 25 ноябрендә Киев шәһәрендә вафат була.
Копитувка
Копитувка — Польшаның Кече Польша воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Мясткув-Косьцельни
Мясткув-Косьцельни — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Аккапы (Сейһан)
Аккапы (Akkapı) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Адана иле Сейһан илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Чыгиры
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Брежетуба
Брежетуба — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Эспириту-Санту штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Стеучень (коммуна)
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Шелл-Лейк (Висконсин)
Шелл-Лейк  — Америка Кушма Штатларының Висконсин штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Шелл-Лейк шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(13370) Júliusbreza
(13370) Júliusbreza — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1998 елның 7 ноябрендә П. Колены, Л. Корнош тарафыннан Модра обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1998 VF» саналган.
Кубас
Кубас — Татарстан Республикасының Чистай районындагы авыл.
Халык саны — 603 тирәсендә. Вакыт зонасы — MSK (Мәскәү вакыты) яки UTC+4. Почта индексы — 422954.
Тарих
1710 елда нигезләнгән.
Демография
Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): руслар.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.0 °C.
Врончи Ласек
Врончи Ласек — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Пома (Ивдели кушылдыгы)
Пома — Россия территориясеннән ага торган елга. Свердловск өлкәсе, Төмән өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Ивдель елгасының сул ярыннан 75 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 16 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Тауда елгасының, инештән тамагына чаклы, инештән алып Морозко авылы янындагы су үлсәү постына чаклы Сосьва елгасын кертмичә. Кече елга бассейны — Тубыл, елга бассейны — Иртеш.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Илейдагы (Улуборлу)
Илейдагы (İleydağı) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Ыспарта иле Улуборлу илчесенә караган бер авыл (köy).
Тыва Халык Җөмһүрияте
Тыва Халык Җөмһүрияте (Тьvа Arat Respuʙlik, Тыва Арат Республик) — Көньяк Себердә урнашкан булган өлешчә танылган дәүләт (ССРБ (1924 елда һәм Монголия (1926 елда) тарафыннан танылган) 1921—1944 елларда гамәлдә торган. 1921—1926 елларда аның рәсми исеме Танну́-Ту́ва (Таңды Тыва) булган. Күпчелек дәүләтләр ТХҖны Кытай Җөмһүриятенең өлеше буларак таныганнар. 1944 елда ССРБ составына Тыва автономияле өлкәсе рәвешендә кергән.
Пшезхлебе
Пшезхлебе — Польшаның Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Калядзичы (Пружанский районы)
Калядзичы  (Калядзічы ) — Белоруссиянең Брест өлкәсе Пружанский районында урнашкан авыл.
Ла-Бернардьер
Ла-Бернардьер — Франциянең Вандея департаментында урнашкан коммуна.
Вильконталь-сюр-Аррос
Вильконталь-сюр-Аррос — Франциянең Жер департаментында урнашкан коммуна.
Шайенн (округ, Небраска)
Шайенн — Америка Кушма Штатларының Небраска штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Сидней шәһәре.
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1867 елда оештырыла.
Территориясе
Округ мәйданы 3098,38 км² тәшкил итә.
Искәрмәләр
Шайенн (округ, Небраска)
Брежинью (Пернамбуку)
Брежинью  — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Пернамбуку штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Гросрёрсдорф
Гросрёрсдорф (Großröhrsdorf) — Алманиянең Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Трнава-при-Лаборци
Трнава-при-Лаборци — Словакиянең  округында урнашкан авыл.
Рафельгуараф
Рафельгуараф — Испаниянең Валенсия провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Трнава-при-Лаборци
Тарихы
Авыл елда нигезләнгән.
Рафельгуараф
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Профессор Нужин урамы (Казан)
Географиясе
Кирмән урамыннан башланып, Пушкин урамы белән киселештә тәмамлана.
Тарих
Хәзерге исемен 2004 елның 12 ноябреннән йөртә.
Трнава-при-Лаборци
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Ханебчета-Се
Ханебчета-Сё — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Юрибей елгасының уң ярыннан 63 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 19 км.
Вреденберг (Алабама)
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ханебчета-Се
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Кара диңгезе елгалары бассейны Таз елгасының төньяк-көнчыгыш чигеннән Енисей култыгы су бассейнына чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Таз.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Азат Хәлимов
Азат Хәлимов, Азат Мөхәррәм улы Хәлимов (1958 елның 8 сентябре, ССРБ, РСФСР, ТАССР, Яшел Үзән районы, Юдино) — музыкант-аккомпаниатор, виртуоз баянчы, җырлар, баян өчен эшкәртмәләр авторы. Габдулла Тукай исемендәге Татар дәүләт филармониясенең эстрада бүлеге музыкант-аккомпаниаторы (1982—2003 елларда). Татарстанның атказанган артисты (1999).
Тәрҗемәи хәле
1958 елның 8 сентябрендә Яшел Үзән районы (1958 елның 16 июленә кадәр Юдино районы) Юдино бистәсендә (1965 елдан Казанның Киров районы эчендә) туган. Әтисе Мөхәррәм, табиб; әнисе Заһидә, укытучы; сеңлесе Лилия, табиб; энесе Айрат, архитектор. Әтисенең бәйле, гаилә башта Кама Тамагында яши. 1967 елда, балаларын музыка мәктәбенә бирү өчен, әти-әнисе Яшел Үзәнгә күченә. Азат Хәлимов баян классы буенча Яшел Үзән музыка мәктәбен һәм Ильяс Әүхәдиев исемендәге Казан музыка училищесын (1977), Казан дәүләт консерваториясен (1982, укытучысы Ильяс Шәрипов) тәмамлаган. Татар дәүләт филармониясенә Илһам Шакиров бригадасына баянчы булып эшкә килә.
1982—2003 елларда Г. Тукай исемендәге Татар дәүләт филармониясенең эстрада бүлегендә эшли. Биредә ул Әлфия Авзалова, Габдулла Рәхимкулов, Эмиль Җәләлетдинов, Зилә Сөнгатуллина, Венера Ганиева, Флёра Сөләйманова, Рөстәм Маликов, Зөһрә Сәхәбиева, Вафирә Гыйззәтуллина, Георгий Ибушев һ. б. күренекле сәнгать осталары белән эшли. Сәхнәдә милли киемнәрдән чыгыш ясый.
2003 елдан Татарстанның халык артисты Зөһрә Шәрифуллина иҗат төркеменең музыка җитәкчесе. Иҗат төркеме белән Татарстанның күп авыл-шәһәрләрендә, РФ төбәкләрендә чыгыш ясый.
Иҗаты
А. Хәлимов — татар милли музыкасының табигате, тарихы белән беррәттән, татар композиторларының әсәрләрен, дөнья классикасын тирәнтен белүче, бай репертуар туплаган талантлы музыкант. Җырларга оста итеп аранжировкалар ясау белән шөгыльләнә. Үзенең чыгышларында төрле концерт гармуннарында өздереп уйнаучы буларак тамашачы мәхәббәтен яулаган виртуоз гармунчы. Сәхнәдә концерт саен биш гармунда уйный: сигез телледән башлый, дүрт телле белән тәмамлый. Барлык төрле гармуннарда, тальянкада, фортепьянода, балалайкада, гитарада, синтезаторда уйный.
Йөзләп җыр авторы. Беренче җырын 1988 елда язган. «Болгар» ансамбле өчен Гөлшат Зәйнашева сүзләренә болгарлар турында язылган җырны беренче булып Зөлфәт Хәким башкара. Әлеге җыр ССРБ телевидениесенең 1нче каналыннан тапшырыла. Унбиш җырын Зөһрә Шәрифуллина башкара.
Гаиләсе
Хатыны Зөһрә Шәрифуллина (1956), җырчы, ТР халык артисты (1997). Уллары Ринат, Булат.
Корнатка (Кече Польша воеводалыгы)
Корнатка — Польшаның Кече Польша воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Стилпень (коммуна)
Стилпень — Румыниянең Арджеш жудецында урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Чыгирынка
Чыгирынка (Чыгірынка ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Киравский районында урнашкан авыл.
Җизацио (Леко)
Җизацио — Италиянең Ломбардия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Чыгирынка
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Җизацио (Леко)
Географиясе
Җизацио Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
HD123225
HD123225 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Галимә Хәбирова
Хәбирова Галимә Фәткулла кызы (17 август 1928 ел) — травматолог-ортопед-галим, медицина фәннәре докторы (1982. Татарстан АССР-ның атказанган табибы (1985), ССРБ-ның сәламәтлек саклау отличнигы (1969) һәм ССРБ уйлап табучысы (1986).
Биографиясе
Галимә Фәткулла кызы Хәбирова 1928 елның 17 августында Башкорт АССР-ының Мәсәгуть кантоны Малаяз (хәзерге Салават районы Татар Малаязы) авылында туган. Малаяз урта мәктәбен тәмамлаганнан соң, 1956 елга белән Башкорт дәүләт медицина институтында югары һөнәри белем алган.
1962—1987 елларда Казан ортопедия һәм травматология фәнни-тикшеренү институтында (1982—1986 елларда бүлек мөдире) хезмәт итә. 1960 елдан Татарстан Фәннәр Академиясенең «Восстановительная травматология и ортопедия» фәнни-тикшеренү институтында (НИЦ) эшли.
Галимә Фәткулла кызының гыйльми эшчәнлеге даими аяк-кулларның йомшак һәм сөяк тукымаларына магнит яссылыгының тәсирен өйрәнүгә, кушма һәм күп санлы сынауларны диагностикалау һәм дәвалау дәвалавын камиллаштеруга, буын зарарлануын дәвалау ысулларына багышланган. Хәбирова катнашлыгында иң сөягенең проксима бүлеге сынуын, көпшә кебек озын чуклар остеомиелиты хирургик дәвалау ысулы, буыннар сынуын дәвалау саклагыч корылма җентекләп эшләнгән. 90-нан артык тикшеренү һәм 3 уйлап чыгару авторы.
Наборово
Наборово — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(6136) Gryphon
(6136) Gryphon — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1990 елның 22 декабрендә A. Натори, Т. Урата тарафыннан Якиимо обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1990 YH» саналган.
Киллик (Дөшемеалты)
Киллик (Killik) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Анталья иле Дөшемеалты илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Скиту-Тополницей
Скиту-Тополницей — Румыниянең Мехединць жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(13371) 1998 VH5
(13371) 1998 VH5 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Брежинью (Риу-Гранди-ду-Норти)
Брежинью  — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Риу-Гранди-ду-Норти штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Профессор тыкрыгы (Казан)
Профессор тыкрыгы (улица Профессорский, пер.) — Казанның Вахит районында урнашкан урам.
Географиясе
Щапов урамыннан башланып, 7 нче санлы йортка барып җитеп тәмамлана.
Тарих
Хәзерге исемен ким дигәндә 19 гасырдан йөртә.
Ушпа
Ушпа — Россия территориясеннән ага торган елга. Алтай Республикасы, Алтай крае биләмәләрендә ага. Елга  Бия елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 24 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Бия һәм Катунь, елга бассейны — (Югары) Об Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Вильфранш (Жер)
Вильфранш — Франциянең Жер департаментында урнашкан коммуна.
Каляды (Камянецкий районы)
Каляды  (Каляды ) — Белоруссиянең Брест өлкәсе Камянецкий районында урнашкан авыл.
Вулька (Красноставский повяты)
Вулька  — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Пшечице
Пшечице — Польшаның Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Симинская
Симинская (Симинская) — Киров өлкәсенең Котельнич районында урнашкан авыл.
Кызыл-Сай
Кызыл-Сай (Кызыл-Сай) — Кыргыз Республикасының Талас өлкәсе Бакай-Ата районындагы  авыл.
Симинская
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Кызыл-Сай
Халкы
Халкы - 1324 кеше.
Симинская
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча даими яшәүче халкы юк.
Треву-Трегиньек
Треву-Трегиньек (Trévou-Tréguignec) — Франциянең Кот-д’Армор департаментына караган коммуна, Перрос-Гирек кантонына карый.
Рафелькофер
Рафелькофер — Испаниянең Валенсия провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Чиршкасы (Мария Посады районы)
Чиршкасы (Чӑрӑшкасси, Чиршкасы) — Чуашстанның Мария Посады районында урнашкан авыл.
Климат
Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.
Халык
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 99 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (100%) алып тора.
Трниье
Трниье — Словакиянең  округында урнашкан авыл.
Тарихы
Авыл елда нигезләнгән.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Павел Ренненкампф
Павел-Георг Карл улы фон Ренненкампф (Павел-Георг Карлович фон Ренненкампф, Paul von Rennenkampf;, Конувере, Эстляндия губернасы — 1 апрель 1918, Таганрог) — алман чыгышлы рус хәрби башлыгы. Рус гаскәренең Кытай явында, рус-япон сугышында, Беренче бөтендөнья сугышында катнашкан.
Тәрҗемәи хәл
Дворян гаиләсендә туган.
Һелсингфорс җәяүле гаскәр укуханәсен (1873) һәм Генштаб академиясен тәмамаланган (1882).
1900 елда атлы гаскәр төмәне командиры булып Ихэтуань фетнәсен бастыруында катаншты. Рус-япон сугышы вакытында Байкал арты казак төмәне бәлән җитәкчелек иткән. 1906 елда Көнчыгыш Себердә коралланган инкыйлабчылар отрядлары белән көрәште. 1913 елдан — Вильно хәрби округы сәргсакәре.
Беренче бөтендөнья сугышында башта 1-нче рус гаскәре белән җитәкчелек иткән. Көнчыгыш Пруссия операциясе барышында 1-нче гаскәрнең чара күрмәве 1914 елның августында 2-нче рус гаскәренең тар-мар итүгә, ә аннан соң 1-нче гаскәрнең үзенең җиңелүгә китергән. Уңыш китермәгән Лодзь операциясенән соң вазифаннан бушатылган.
Февраль инкыйлабыннан соң кулга алына һәм Петропавел кирмәненә утыртыла, мәхкәмә тикшерүе астында булган. Октәбер инкыйлабыннан соң җибәрелә һәм Тагарогка килеп утыра, анда ул чит исем астында яшәгән. бәлшәвикләр шәһәргә килгәч, алар аңа Кызыл Армиягә хезмәткә керергә тәкъдим итәләр.
Ренненкампф баш тарткан, шуның өчен кызыллар аны шәһәр читенә чыгаралар да, мәсхәрәләүдән соң атып үтерәләр.
Таганрогның Иске зиратында күмелгән.
Малахова (Эрбет шәһәр бүлгесе)
Малахова (Малахова) — Свердловск өлкәсенең Ирбит шәһәр округы составына керүче авыл.
Брежинью-ди-Назаре
Брежинью-ди-Назаре — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Токантис штатына карый.
Малахова (Эрбет шәһәр бүлгесе)
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Крестцы районы
Административ үзәге — Крестцы эшчеләр бистәсе.
Малахова (Эрбет шәһәр бүлгесе)
Халык
Халык саны динамикасы:
Крестцы районы
География
Территориянең мәйданы — 2790,63 км².
Малахова (Эрбет шәһәр бүлгесе)
Халык
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (91%).
Брежинью-ди-Назаре
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Шеридан (округ, Небраска)
Шеридан — Америка Кушма Штатларының Небраска штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Рашвилл шәһәре.
Михаил Касьянов
Михаил Касьянов, Михаил Михаил улы Касьянов, Касья́нов Михаи́л Миха́йлович (08.12.1957) — сәясәтче, җәмәгать эшлеклесе, РФ хөкүмәте рәисе (2000, май-2004, февраль), «МК Аналитика» консалтинг фирмасы җитәкчесе (2004 елдан), ПАРНАС сәяси фиркасе рәисе (2015 елдан).
Шеридан (округ, Небраска)
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1885 елда оештырыла.
Михаил Касьянов
Тәрҗемәи хәле
1957 елның 8 декабрендә Мәскәү өлкәсе Солнцево бистәсендә (1938 елдан дача бистәсе, 1976 елдан шәһәр, 1984 елдан Мәскәү шәһәре эчендәге район) туган. Әтисе — укытучы, мәктәп директоры, әнисе — «Особстрой» (соңрак «Главмосстрой») оешмасында баш икътисадчы булган. Урта мәктәпне (1974), Мәскәү автомобиль-юл институтын (МАДИ) (1976), ССРБ Госпланы каршындагы югары икътисад курсларын, ССРБ тышкы икътисадый элемтәләр министрлыгы каршындагы югары чит телләр курсларын тәмамлаган. 1976-1978 елларда Мәскәү хәрби округында Мәскәү шәрәфле каравыл ротасында хәрби хезмәтен үтәгән.
Иҗтимагый эшчәнлеге
Хөкүмәт рәислегеннән киткәч, актив рәвештә сәяси һәм иҗтимагый эшчәнлек алып бара, РФ хакимиятләрен «демократия принципларын җимерүдә, илдә сәяси ирекне кысуда» гаепли.
Крестцы районы
География
Новгород өлкәсе районнары белән чиктәш: көнбатышта Иске Русса, төньякта Крестцы, көнчыгышта Демянск районнары белән.
Аккая (Ортаһисар)
Аккая (Akkaya) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Трабзон иле Ортаһисар илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Шовано (Висконсин)
Шовано  — Америка Кушма Штатларының Висконсин штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Шовано шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ла-Бретоньер-ла-Кле
Ла-Бретоньер-ла-Кле — Франциянең Вандея департаментында урнашкан коммуна.
Ранчо-Меса-Верде (Аризона)
Географиясе
Ранчо-Меса-Верде халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Каратай (Чистай районы)
Каратай — Татарстан Республикасының Чистай районындагы авыл.
Тарих
1920-елларда нигезләнгән.
Демография
Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): руслар.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.0 °C.
Рәисә Кадыйрова
Рәисә Кадыйрова (Рәисә Григорий кызы Кадыйрова,, —, ) — химик-органик, химия фәннәре докторы (1989), профессор (1992), ТРның атказанган фән эшлеклесе (1998). 1958 елдан КХТИдә, 1964-1967 елларда КХТИнең Түбән Кама филиалы деканы. 1990-2001 елларда КВМАнең органик булмаган һәм аналитик химия кафедрасы мөдире. 2001 елдан КДЭУдә.
Меркурий (планета)
right|250px|thumb|Меркурий табигый яктылыкта Меркурий — Кояш системасында Кояшка иң якын урнашкан планета, Кояш тирәсендә 88 җирдәге тәүлек периодлы әйләнә. Эчке планеталар төркеменә керә. Кояш системасының иң кечкенә планетасы. Меркурийның күренүчән йолдыз зурлыгы −1,9 дан 5,5 гә кадәр үзгәрә, әмма Кояштан бик кечкенә почмакча ераклыкта (иң күбесе 28,3°) урнашу сәбәптән аны күрү ансат түгел. Югары киңлекләрдә караңгы төнге күктә Меркурийны күреп булмый, аны тик эңгер кыска вакытта күренергә мөмкин. Иң яхшы күренүчәнлек шартлары елына 6–7 тапкыр була (иң зур элонгация вакытында) иртәнге һәм кичке эңгер-меңгердә.
Матди хасиятләр буенча Меркурий Айга охшаш, аның өслеге бик кратерлы. Планетаның иярченнәре юк, әмма бик сирәк һавалы атмосферасы бар. Планетаның чагыштырмача эре тимер төше бар, аның күләме планетаның бөтен күләменнән 70 % гыйбарәт. Планета өслегенең температурасы 90нан 700гә кадәр К (−180нән +430 гача °C) үзгәреп тора.
Меркурий хәрәкәте
Меркурийдәге йолдыз тәүлеге 58,65 җирдәге тәүлеккә тигез, ягъни 2/3 меркурийдәге елына тигез. Шуңа күрә бер меркурийдәге ел эчендә Меркурий үз күчәре тирәсендә бер ярым әйләнешкә әйләнә. Нәтиҗәсендә Меркурийда кояш тәүлеге ике меркурийдәге елына тигез яки өч меркурий йолдыз тәүлегенә тигез.
Матди хасиятләр
Меркурий җир төркеме планеталарыннан иң кечкенәсе. Аның радиусы 2439,7 ± 1,0 км тәшкил итә. Бу сан Юпитер иярчене Ганимедның һәм Сатурн иярчене Титанның радиусларыннан кимрәк. Шул ук вакытта Меркурийның массасы бу иярченнәрнең массаларыннан зуррак. Меркурийның тыгызлыгы шактый зур — 5,43 г/см³, Җирнең тыгызлыгыннан аз гына кимрәк. Җирнең зурлыгын исәпкә алып, бу хәл Меркурийның эчендә металларның күп булуын күрсәтә. Меркурийдә тоткарсыз төшүе тизләнеше 3,70 м/с² тәшкил итә. Икенче галәми тизлек — 4,25 км/с.
Көндезге өслек уртача температурасы 623 К (349,9 °C) тәшкил итә, төнге — 103 К (−170,2 °C).
Борынгы һәм урта гасырлар күзәтүләре
thumb|right|[[Ибне әш-Шәтир тәкъдим ителгән Меркурийның хәрәкәте моделе]] Борынгы греклар Гесиод дәверендә бу планетаны Στίλβων («Стилбон») һәм Ἑρμάων («Германон») исемнәре астында белгәннәр. Соңрак греклар иртәнге күктә күренеп торган планетаны «Аполлон», ә кичке күктә — «Гермес» дип атаганнар. Б.ч.к. IV гасырда грек астрономнары ике исем астында бер күк җисеме булуыны аңлаганнар. Римлылар бу планетаны Меркурий дип аттаганнар, чөнки ул күк йөзендә башка планеталардан тизрәк хәрәкәт итә. Аларның мифларында Меркурий греклардагы Гермеска тәңгәл килгән.
Атамалар
Татар халкы, бөтен гарәп-мөселман мәдәнияте бер өлеше буларак, әүвәл планетаның Готарид ( ғөтарид) гарәп исеме да кулланды, әмма хәзерге вакытта бу исем кулланмый.
Түбән Сырга
Түбән Сырга (Нижние Серги) — Россия Федерациясенең Cвирлaу өлкәсендә урнашкан шәһәр.
Халык саны — кеше.
Тарих
Шәһәр тибындагы бистә cтaтысын 1928 елдан, шәһәр cтaтысын 1943 елдан башлап йөртә.
Гросрюкерсвальде
Гросрюкерсвальде (Großrückerswalde) — Алманиянең Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Хөсәен Гыйззәтуллин
Гыйззәтуллин Хөсәен Гали улы (, —, ) — эпизоотолог, ветеринария фәннәре докторы (1956), профессор (1957). ТАССР һәм РСФСРның атказанган фән эшлеклесе (1965, 1975).
Биография
Гыйззәтуллин Хөсәен Гали улы 1910 елның 19 сентябрендә Россия империясе Казан губернасы Казан өязе Арча вулысы Кәче авылында дөньяга килгән. 1945 елдан Казан ветеринария институтында эшли. 1958-1963 һәм 1974-1980 елларда эпизоотология кафедрасы мөдире итеп билгеләнә, 1963-1974 елларда институт ректоры була.
Мактаулы исемнәре
ТАССР атказанган фән эшлеклесе (1965)
РСФСРның атказанган фән эшлеклесе (1975)
Королева Руска
Королева Руска — Польшаның Кече Польша воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Стилпу (коммуна)
Стилпу — Румыниянең Бузеу жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Чыгрынавка
Чыгрынавка (Чыгрынаўка ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Чавуский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
(6137) Johnfletcher
(6137) Johnfletcher — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1991 елның 25 гыйнварында A. Натори, Т. Урата тарафыннан Якиимо обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1991 BY» саналган.
(13372) 1998 VU6
Тарихы
1998 елның 12 ноябрендә Т. Кобаяси тарафыннан Оидзуми обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1998 VU6» саналган.
Аһимса
Аһимса (Аһинса) (Санскрит телендә: अहिंसा, ', Пали: ') аның мәгънәсе 'җәрәхәтләмәскә' һәм 'мәрхәмәтлелек' һәм ул Һинд динендә, Буддачылыкта һәм Җәйничелектә төп кыйммәткә карый. Сүз Санскрит тамыры һимстан алынган – сугарга; һимса ул җәрәхәт яки зыян, а-һимса ул моның каршысы, ягъни җәрәхәтләмәскә, яки зыян китермәскә. Аһимса шулай ук көч кулланмауга карый, һәм ул борынгы Һиндстан диннәрендә барлык терелек ияләренә, шулай ук хайваннарга да карый.
Аһимса Җәйничелекнең төп кыйммәтләренең һәм принципларның берсе, ул Һинд динендә Панча Махавраталарның беренчесе, һәм Буддизмда, биредә ул биш кагыйдәләрнең берсе. Аһимса күп-үлчәмле концепция булып тора, аны барлык җан ияләренең илаһи рухи энергиясенең ялкыны дигән фикер илһамландыра; шулай итеп, башканы җәрәхәтләү - үзеңне җәрәхәтләү дигән сүз. Аһимса шулай ук нинди генә булмасын канунсыз көч куллануның кармик нәтиҗәләре булуы карашына якын бәйләнеше бар. Һинд диненең борынгы галимнәре беренче булып шул принципны өйрәнгәннәр һәм вакыт узу белән Аһимса принципларын камилләштергән булсалар да, концепция Җәйничелектә этик фәлсәфәдә табигыйдан тыш статуска ирешкән булган. Җәйничелекнең егерме өченче "тиртһанкара"сы Парсванатха, безнең эрага кадәр 8-енче гасырда көч кулланмау концепциясен яңарткан, шуның яклы булган һәм дәгъвалаган. Маһавира, егерме дүртенче һәм соңгы тиртһанкара фикерне дәвам итеп безнең эрага кадәр 6-ынчы гасырда көчәйткән. . Популяр рәвештә, Махатма Ганди аһимса принципына көчле ышанган.
Аһимса 'җәрәхәт китермәү' карашына гамәлләр, сүзләр һәм фикерләр керә. Һинд диненең классик әдәбиятында, мәсьәлән, Махабхаратада һәм Рамаянада, һәм шулай ук хәзерге галимнәр арасында сугышта һәм үз-үзеңне яклау таләп иткән хәлдә Аһимса принциплары турында бәхәс алып барыла. Һиндстаннан тарихи әдәбият һәм хәзерге бәхесләр Гадел сугыш концепциясенә һәм тиешле үз-үзеңне яклау теорияләренә кертем ясаганнар.
Этимология
Аһимса сүзен кайвакыт Аһинса дип язалар. ул Санскрит сүзе һимстан алынган, ягъни бәрергә; һимса ягъни җәрәхәт яки зыян, шул ук вакытта а-һимса, аның каршысы, ул зыян китермәү яки законсыз көч кулланмау.
Борынгы Ведик текстлар
Аһимса Ведик текстларда эволюцияләгән әхлакый концепция булып тора. Иң борынгы кулъязмаларда турыдан булмаган рәвештә Аһимса искә алына, әмма ассызыкланмый. Вакыт узу белән Һинд дине язмаларында ритуаль практикалар яңартыла һәм Аһимса концепциясе арта барган рәвештә сафландырыла һәм ассызыклана, ахыр чиктә Аһимса соң Ведик чорда (якынча безнең эрага кадәр 500-енче ел) иң югары дәрәҗә булып китә. Мәсьәлән, Риг Веданың 10.22.25 гимнында Ходай Индрага дога кылган урында Сатья (хакыйкать) һәм Аһимса сүзләре кулланыла: अस्मे ता त इन्द्र सन्तु सत्याहिंसन्तीरुपस्पृशः । विद्याम यासां भुजो धेनूनां न वज्रिवः ॥१३॥ Rigveda 10.22 Wikisource; English: Unto Tähtinen (1964), Non-violence as an Ethical Principle, Turun Yliopisto, Finland, PhD Thesis, pages 23–25; Ригведада Аһимсаның башка очраган урыны турында биредә карарга мөмкин Rigveda 5.64.3, Rigveda 1.141.5; соңрак безнең эрага кадәр 1000 ел һәм безнең эрага кадәр 600 ел белән даталанган Яджур Ведада шулай дип раслана, "барлык мәхлукатлар да мидңа дустанә күз белән карасын, мин дә шулай карасын идем, һәм барыбыз да бер-беребезгә дус күзе белән карасын идек".
Аһимса төшенчәсе Яджурведаның Таиттирья Шакхасында очрый (TS 5.2.8.7), биредә ул үзеңә зыян китермәүгә карый. Ул берничә мәртәбә Шатапатха Браһманада "зыян китермәү" мәгънәсендә очрый. Аһимса доктринасы Брахманик мәдәнияттә соң Ведик чоры үсеше булып тора. Хайваннарга зыян китермәү фикеренең иң элек искә алуы ("пашу-Ахимса"), мөгаен әхлакый мәгънәдә, Яджурведаның Капистхала Катха Самхитасында (KapS 31.11), ул мөгаен безнең эрага кадәр 8-енче гасырда язылган.
Боукер раслаганча сүз төп Упанишадаларда очрый әмма киң таралган түгел. Канеда Упанишадаларда Аһимса сүзенең мисалларын китерә. Башка галимнәр Аһимсаның Ведада үсеш алган әхлакый концепция дип фараз итәләр, ул Упанишадаларда үзәк артучы концепция булып китте.
Безнең эрага кадәр 8-енче гасырдан алып 7-енче гасырга кадәр даталанган Чандогья Упанишада, иң борынгы Упанишадаларның берсе булып, Ведик чорда Һинд динендәге кебек мәгънәдә Аһимса сүзенең кулланышының (үз-үзенңне тотыш кодексы) иң иртә шәһадәте булып тора. Ул "барлык җан ияләренә" (sarvabhuta) карата тыя һәм Аһимсаны практикалаучы янә туулар циклыннан котыла дип әйтелә (CU 8.15.1). Кайбер галимнәр раслаганча безнең эрага кадәр 8-енче яки 7-енче гасырда искә алу Ведик Һинд динендә Җәйничелекнең йогынтысы булырга мөмкин булган. Башка галимнәр раслаганча бу мөнәсәбәт уйдырма, һәм гәрчә Җәйничелек борынгы традиция булса да, Җәйничелек эзен таба булган иң борынгы текстлары Ведик чор тәмамланганнан соң күп гасыр соңрак булган.
Шандилья Упанишадада ун тыелу исемлеге китерелә: Аһимса, Сатья, Астейя, Брахмачарья, Дайя, Арджава, Кшама, Дһрити, Маитаһара һәм Сауча. Канеда буенча, Аһимса принципы Һинд дине, Буддачылык һәм Җәйничелек өчен уртак әһәмиятле рухи доктрина булып тора. Турыдан-туры мәгънәдә аның мәгънәсе 'зыян китермәү' һәм 'үтермәү'. Аның асылында гамәлләр белән түгел, ә шулай ук сүзләрдә һәм фикерләрдә дә теләсә нинди җан ияләренә зыян китерүдән тыелу.
Понил
Понил — Россия территориясеннән ага торган елга. Свердловск өлкәсе, Төмән өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Лозьва елгасының сул ярыннан 214 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 144 км.
Аһимса
Эпослар
Һинд диненең эпосларының берсендә Махабхаратада, Аһимса Парамо Дһарма (अहिंसा परमॊ धर्मः) гыйбарәсенең күп искә алулары бар, турыдан-туры мәгънәдә бу иң югары әхлакый кыйммәткә кадәр законсыз көч кулланмау. Мәсьәлән, Маһапрастһаника Парвада шундый шигырь бар: अहिंसा परमॊ धर्मस तथाहिंसा परॊ दमः। अहिंसा परमं दानम अहिंसा परमस तपः। अहिंसा परमॊ यज्ञस तथाहिस्मा परं बलम। अहिंसा परमं मित्रम अहिंसा परमं सुखम। अहिंसा परमं सत्यम अहिंसा परमं शरुतम॥ Махабхаратадан өстәге абзац Һинд динендә Ахимсаның кардиналь әһәмиятен ассызыклый, аның турыдан-туры мәгънәсе шундый: Аһимса иң олы кыйммәт, Аһимса ул иң олы үз-үзеңне контроль, Аһимса иң бөек бүләк, Аһимса иң яхшы газаплану, Аһимса иң олы корбан, Аһимса иң яхшы көч, Аһимса иң бөек дус, Аһимса иң бөек бәхет, Аһимса иң олы хакыйкать, һәм Аһимсаи иң олы тәгълимат. Кайбер Аһимса Парамо Дһарма фразасы турында сүз алып барылган мисалларга Ади Парва, Вана Парва һәм Анушасана Парва керә. Башка темалар арасында Бхагавад Гитада берәү систематик көч куллану яки сугыш белән очраганда тиешле җавап турында икеләнүләр һәм сораулар турында сүз бара. Бу шигырьләр үз-үзеңне яклауда законлы көч куллану һәм гадел сугыш теориясе концепцияләре турында сүз бара. Шулай да бу интерпретация буенча килешү юк. Ганди, мәсьәлән, бу көч кулланмау һәм законлы көч куллану турында бәхәсне әхлакый сораулар белән очраганда һәр кеше эчендә эчке сугышның гади метафорасы дип саный.
Понил
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Тауда елгасының, инештән тамагына чаклы, инештән алып Морозко авылы янындагы су үлсәү постына чаклы Сосьва елгасын кертмичә. Кече елга бассейны — Тубыл, елга бассейны — Иртеш.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Аһимса
Халыкара Кришна Аңы Җәмгыятендә
Халыкара Кришна Аңы Җәмгыяте тарафдарлары кагыйдә буларак ит, балык һәм йомырка ашамыйлар.
Үзеңне үзең яклау, җинаять законы һәм сугыш
Һинд диненең классик текстларында Аһимсаны практикалаучы кешеләр сугыш, көч кулланып һөҗүм яки җинаятьтә гаепләнгән берәүгә җәза бирергә кирәк булганда эшли ала һәм эшләргә тиеш турында күп бүлекләр багышланган. Бу бәхәсләр гадел сугыш теорияләренә, акыл белән эш итеп үзеңне яклау һәм пропорциональ җәза бирү теорияләренә китергән. Артхашастрада башка темалар арасында ничек һәм нәрсә пропорциональ җавап һәм җәза булып торуы турында сүз алып барыла.
Һинд динендә Аһимса принциплары сугыштан ихлас һәм дөреслекне сөйләгән итеп әңгәмә корып арынырга кирәк икәнен таләп итә. Көч соңгы чара булырга тиеш. Әгәр дә сугыш кирәк икән, аның сәбәбе гадел булырга тиеш, аның максаты алкышлы, аның максаты явызлыкны чикләү, максаты тынычлык һәм ысулы канунлы булырга тиеш. Сугыш бары тик законлы хөкүмәт тарафыннан башланырга мөмкин. Сугыш кораллары оппонентка һәм карата пропорциональ итеп кулланырга, һәм теләсә нинди җимерү кораллары түгел. Сугышта кулланган барлык стратегияләр һәм сугыш кораллары оппонентны җиңәр өчен булырга тиеш, оппонентка каршы бәхетсезлекне китереп чыгару өчен түгел; мәсьәлән, укларны куллану рөхсәт ителгән, әмма авыртулы агу сыланган укларны куллану рөхсәт ителми. Сугышчылар сугыш кырында гаделлекне кулланырга тиеш. Сугыш дәвамында оппонентка каршы кансызлык тыелган. Җәрәхәтләнгән, коралланмаган оппонентларга һөҗүм итәргә һәм үтерергә ярамый, алар сезнең патшалыгыгызга китерелергә һәм медицина хезмәте күрсәтелергә тиеш. Балалар, хатын-кызлар һәм граждан кешеләрне җәрәхәтләү ярамый. Сугыш прогресста булганда, тынычлык өчен ихлас диалог дәвам итәргә тиеш.
Үз-үзеңне яклау эшләрендә борынгы Һинд дине текстларының төрле интерпретацияләре тәкъдим ителгән булган. Мисал өчен, Тәһтиен тәкъдим иткәнчә, үзеңне яклау тиешле, җинаятьчеләр Аһимса кагыйдәсе тарафыннан якланмаган һәм Һинд дине язмалары һөҗүм итүчегә карата көч куллануны яклыйлар. Аһимса пацифизм мәгънәсендә түгел.
Аһимса тарафыннан илһамдырылган үзеңне яклау теорияләре гадел сугыш теорияләренә охшаш принциплар төзиләр. Иң элек Япониядә килеп чыккан Айкидо үзеңне яклауның шундый принципларының берсен сурәтли. Айкидоның нигезләүчесе Морихэй Уэсиба илһамлануын Аһимса дип тасвирлаган. Бу интерпретация буенча Ахимса үзеңне яклауның интепретациясе булып тора, берәү дөнья агрессиядән азат икәнен кабул итәргә тиеш. Берәү кешеләр наданлыктан, хатадан яки куркудан башка кешеләрне һөҗүм итмәскә һәм шәхси зоналарына кермәскә (физик рәвештә яки тавыш рәвешендә). Уэшибма карашы буенча үзеңне яклау һөҗүм итүченең агрессиясен нейтральләштерү һәм конфликттан арыну өчен булырга тиеш. Иң яхшы яклану булып корбанны яклау тора һәм шулай ук һөҗүм итүче хөрмәт ителергә тиеш һәм мөмкин булса җәрәхәтләнмәскә тиеш. Аһимса һәм Айкидо астында дошманнар юк һәм тиешле үзеңне яклауның игътибар үзәгендә һөҗүмченең карашларын һәм агрессивлыкка омтылуларын, өлгермәгәнлекне нейтральләштерү тора.
Тәһтинен нәтиҗә ясанча үлем җәзасын бирү турында куркулар юк; аларның позициясе - үлем җәзасына тартылырга тиеш явызлар үтерелгән булырга тиеш, һәм бигрәк тә патша җинаятьчеләргә җәза бирергә тиеш һәм җинаятьчеләр аның үз ир туганнары һәм уллары булса очракта да, аларны үтерергә икеләнмәскә тиеш.
Башка галимнәр нәтиҗә ясаганча, Һинд диненең язмаларында язылганча теләсә нинди җинаять өчен җәза гадел, пропорциональ һәм рәхимсез булмаска тиеш.
Кеше формасында булмаган тормышта
Һинд дине 'зыян китермәү' концепциясе хайваннарга һәм барлык тормыш формаларына карата кулланыла. Бу концепция Ведның иң борынгы шигырьләрендә юк (безнең эрага кадәр 1500–1000 ел), әмма арта торган рәвештә пост-Ведик чорда үзәк фикерләрнең берсе булып китә. Ведаларның борынгырак катламында, мәсьәлән, Ригведада, хайваннарны ритуаль корбан чалу һәм кунакларга ашату искә алынган. Боларга кәҗә, үгез, ат һәм башкалар кергән. Шулай да текст күрсәтмә рәвешендә киң кабул ителмәгән. Кайбер шигырьләрдә итне ризык ашау рөхсәт ителгән, башкаларында шулай ук иттән һәм аеруча сыер итеннән тыелырга кушылган. Марвин Һаррис буенча Ведик әдәбият бездә ит ашау һәм ит ашаудан тыелудан икеләнү хисе тудырырга мөмкин.
Безнең эрага кадәр беренче меңьеллык дип даталанган Һинд дине текстларында башта ит ризык итеп искә алын, шуннан соң бары тик корбан ите генә ашалырга мөмкин дигән фаразлар тарала, соңыннан ит ашарга тыелган дип әйтелә, чөнки ул хайваннарны авырттыра һәм чәчәкләр, тамырлар һәм җимешләр генә ашаучыларның тормышы асыл зат тормышы дип тасвирлаган шигырьләр китерелә. Соңрак Ведик чор әдәбиятында (безнең эрага кадәр 500-енче ел) кешеләрне, мөгезле терлекне, кошларны һәм атларны үтерүне тыя һәм үтерүчеләрне җәзага тартыр өчен Агни Ходаена догалар укыла.
Һинд диненең соңрак текстлары Аһимсаны иң беренчел кыйммәт дип игълан итә, теләсә нинди тормышны үтерү яки зыян китерү "дхарма"га (әхлакый тормышка каршы) дип игълан итә. Соңыннан Упанишадаларда һәм Һинду эпосларында бәхәс кеше тормышын хайваннарны һәм үсемлекләрне берәр ничек үтермичә яши аламы дигән темага күчә; нинди һәм кайчан үсемлекләр яки хайваннар ашалырга мөмкин, хайваннарга каршы рәхимсезлек кешеләрне азрак рәхимле булырга мәҗбур итәме икәненә һәм берәү ахимса концепциясе белән кеше чикләүләре һәм ихтыяҗлары белән азрак зыян китерүе алуына күчә. Махабхаратада сунарчылык рөхсәт ителә, әмма аскетлар очрагында шуңа каршы килә, алар кырыс рәвештә рәхимсез булырга тиеш. 3-енче яки 4-енче гасырда язылган Һинд дине тексты Сушрута-самхитада 14 бүлектә тиешле диета билгеле даруларны дәвалау ысулы булып тора, һәм төрле балыкларны һәм итләрне йөкле хатыннарның авыруларын дәвалау өчен киңәш итә, һәм Чарака Самһитада ит дару ризыгы итеп күрсәтелә.
Һинд дине текстлары аша Аһимса кыйммәте турында күп фикерләр бар, әмма универсаль уртак фикерсез. Альсдорф вегетариан тормыш юлы тарафдарлары һәм ит ашаучылар арасында килешмәүләрне һәм бәхәсләрне әһәмиятле дип раслый. Хәтта тәкъдим ителгән чыгарылмалар – ритуаль корбан чалу һәм сунарчылык – Аһимса яклылар тарафыннан рөхсәт ителәмәгән. Махабхаратада ике як карашның төрле аргументлары китерелә. Шуңа өстәп, сунарчы озын итеп сөйләп һөнәрен яклый.
Хайваннарга зыян китермәү яклы күп аргументлар китерелгән булган, алар берәүнең нинди балкыш сизүенә, үлемнән соң нинди бүләк алуына, куркуны һәм зыянны бетерүне һәм законсыз көч куллануның кармик нәтиҗәләренә карый.
Борынгы Һинд дине текстларында Аһимса һәм хайван булмаган тормыш турында сөйләнелә. Алар табигатьнең заяга җимерүдән һәм шул исәптән кыргый һәм культивацияләнгән үсемлекләрне дә кертеп кисәтеп куялар. Аскет (санньясилар)ны җимеш ашау диетасында яшәргә илһамландырганнар, шулай итеп алар үсемлекләрне җимерүдән тыелганнар. Scholars Шулай итеп экологик зыян китерү Һинд дине традицисенә хас дип әйтелә, һәм аның концептуаль чыганагы кардиналь кыйммәт булып Аһимса булып тора.