cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Салих Искәндәров
Салих Искәндәров, Салих Искәндәр улы Искәндәров (1905 ел, Казан губернасы, Мамадыш өязе — 1965 ел, ТАССР, Мөслим районы, Мөслим) — 1948-1957 елларда КПССның Мөслим район комитетының беренче сәркатибе.
Тәрҗемәи хәле
1905 елда Казан губернасы Мамадыш өязендә (хәзерге ТР Саба районында) ярлы керәстиян гаиләсендә туган. Ел ярымнан әтисе үлә. Кечкенәдән көтү көтә, батрак була. Әнисе белән Енисей буена, Красноярскига күчеп китә. Алпавытта чыпта үрә, рус малайларыннан русча сөйләшергә өйрәнә.
Октябрь инкыйлабыннан соң, комсомол ячейкалары, күмәк хуҗалыклар оештыруда катнаша. Күп еллар Саба районында эшли: район башкарма комитеты инструкторы, «Кызыл йолдыз» һәм «Кызыл көч» күмәк хуҗалыклары рәисе, авыл шурасы рәисе була. Казанда фирка өлкә комитетынының пропагандистлар курсын тәмамлагач (1937), Теләче районында фирка район комитетының өченче, икенче, беренче сәркатипләре булып эшли. Бөек Ватан сугышы башлангач, үзенә бирелгән броньнан баш тарта, ләкин фирка өлкә комитеты җитәкчене сугышка җибәрми, тылда эшләргә калдыра. Сугыш вакытындагы фидакәр хезмәте өчен Хөрмәт Билгесе ордены белән бүләкләнә.
Казанда икееллык фирка мәктәбен тәмамлагач (1948), Мөслимгә фирка район комитетының беренче сәркатибе итеп билгеләнә һәм 1957 елга кадәр әлеге вазифада эшли: авыр сугыштан соң тугыз ел дәвамында 73 күмәк хуҗалыгы булган Мөслим районын җитәкли. Ул кешеләргә һәм үзенә гаҗәп таләпчән, оста оештыручы була, халык арасында абруе да зур була.
Гаиләсе
Хатыны белән алты бала тәрбияләп үстерәләр. Балалары арасында очучы, укытучылар бар. Бер улы Минзәлә районы милиция бүлеге башлыгы (полковник) булып хезмәт итә.
Хәтер
Мөслим районы үзәгенең бер урамы Салих Искәндәров исемен йөртә.
Франклин (округ, Небраска)
Франклин — Америка Кушма Штатларының Небраска штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Франклин шәһәре.
Территориясе
Округ мәйданы 1491,37 км² тәшкил итә.
Воля-Тшидницка
Воля-Тшидницка — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Калена (авыл)
Калена  (Калена ) — Белоруссиянең Брест өлкәсе Иванавский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас, дәүләттә иң җылы климат шушы төбәктә. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза.
Пинион-Пайнс (Аризона)
Пинион-Пайнс  — Америка Кушма Штатларының Аризона штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Бомон (Жер)
Бомон — Франциянең Жер департаментында урнашкан коммуна.
Мусули
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Спулбер (коммуна)
Спулбер — Румыниянең Вранча жудецында урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Прадла
Прадла — Польшаның Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Чарничны
Чарничны (Чарнічны ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Горацкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Акйол (Милас)
Акйол (Akyol) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Мугла иле Милас илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Дуа (Вандея)
Дуа — Франциянең Вандея департаментында урнашкан коммуна.
Абхьяса
Сутра 1:12 "Практика да (абхьяса) һәм реакция итмәү (вайрагья) аңның мисаллары үрнәкләре өчен кирәк."
Сутра 1:13 "Шул тынлыкта калыр өчен практика тәэмин ителә." — бу Чип Хартранфт тарафыннан аның The Yoga Sutra of Patanjali эшендә тәрҗемә ителә.
Топорець
Топорець — Словакиянең  округында урнашкан авыл.
Тарихы
Авыл елда нигезләнгән.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Скиту-Делень
Скиту-Делень — Румыниянең Олт жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Браганса (Пара)
Браганса  — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Пара штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Тремевен (Кот-д’Армор)
Тремевен (Tréméven) — Франциянең Кот-д’Армор департаментына караган коммуна, Плуа кантонына карый.
Консьна-Гурна
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Иштван Бетлен
Иштван Бетлен (István Bethlen,, — , ) — Маҗарстан кыйраллыгы дәүләт эшлеклесе, Маҗарстан кыйраллыгының финанс (1921), гаделия (1924, 1929), чит ил эшләре (1924), авыл хуҗалыгы (1924) министры вазыйфаларын башкаручы, Маҗарстан кыйраллыгы премьер-министры (1921-1931).
(6124) Mecklenburg
(6124) Mecklenburg — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1987 елның 29 сентябрендә Ф. Бёрнген тарафыннан Таутенбург обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1987 SL10» саналган.
Килдере (Бозкыр)
Килдере (Kildere) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Конья иле Бозкыр илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Воля-Угруска
Воля-Угруска — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Тулой (елга)
Тулой — Россия территориясеннән ага торган елга. Алтай Республикасы, Алтай крае биләмәләрендә ага. Елга  Бия елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 54 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Бия һәм Катунь, елга бассейны — (Югары) Об Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Вест-Пойнт (Алабама)
Вест-Пойнт  — Америка Кушма Штатларының Алабама штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Чарнышын
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
(13357) Werkhoven
(13357) Werkhoven — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1998 елның 15 октябрендә Spacewatch тарафыннан Китт-Пик обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1998 TE29» саналган.
Фронтир (округ, Небраска)
Фронтир — Америка Кушма Штатларының Небраска штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Стоквилл шәһәре.
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1872 елда оештырыла.
Территориясе
Округ мәйданы 2524,18 км² тәшкил итә.
Петрес
Петрес — Испаниянең Валенсия провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Бразабрантис
Бразабрантис — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Гояс штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Икиямач (Ташлычай)
Икиямач (İkiyamaç) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Агры иле Ташлычай илчесенә караган бер авыл (köy).
Бонас
Бонас — Франциянең Жер департаментында урнашкан коммуна.
Грос-Дюбен
Грос-Дюбен (Groß Düben) — Алманиянең Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кальман Дараньи
Кальман Дараньи (Kálmán Darányi,, — , ) — Маҗарстан кыйраллыгы дәүләт эшлеклесе, Маҗарстан кыйраллыгы авыл хуҗалыгы (1935-1938) һәм эчке эшләр (1937, в.б.) министры, Маҗарстан кыйраллыгы премьер-министры (1936-1938).
Җибилмана (Палермо)
Җибилмана — Италиянең Сицилия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Маевка (Алапай шәһәр бүлгесе)
Маевка (Маевка) — Свердловск өлкәсенең Алапай муниципаль берәмлеге составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Езене
Езене — Франциянең Вандея департаментында урнашкан коммуна.
Маевка (Алапай шәһәр бүлгесе)
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
Каленкавичы
Каленкавичы (Каленкавічы ) — Белоруссиянең Брест өлкәсе Камянецкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас, дәүләттә иң җылы климат шушы төбәктә. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза.
Пращики
Пращики — Польшаның Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
HD123138
HD123138 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Халтако-Яха
Халтако-Яха — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Щучья кушылдыгының сул ярыннан 15 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 36 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Кара диңгезе елгалары бассейны Таз елгасының төньяк-көнчыгыш чигеннән Енисей култыгы су бассейнына чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Таз.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Франклин (округ Милвоки, Висконсин)
Франклин  — Америка Кушма Штатларының Висконсин штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Франклин шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Актау (Чистай районы)
Актау — Татарстан Республикасының Чистай районындагы авыл.
Халык саны — 212 тирәсендә. Вакыт зонасы — MSK (Мәскәү вакыты) яки UTC+4. Почта индексы — 422952.
Тарих
XVIII гасырда нигезләнгән.
Демография
Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): татарлар.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.0 °C.
Старкиожд (коммуна)
Старкиожд — Румыниянең Прахова жудецында урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Бразиландия
Бразиландия — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Мату-Гросу-ду-Су штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Акйол (Ятаган)
Акйол (Akyol) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Мугла иле Ятаган илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Чемурша
Чемурша (Шӑмӑш, Чемурша) — Чуашстанның Чабаксар районында урнашкан авыл.
Климат
Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.
Халык
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 442 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (98%) алып тора.
Мхово (Мазовия воеводалыгы)
Мхово  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Чарняковка
Чарняковка (Чарнякоўка ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Славгарадский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Ториса
Ториса — Словакиянең  округында урнашкан авыл.
Тарихы
Авыл елда нигезләнгән.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Воля-Хомейова
Воля-Хомейова — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Печерья
Печерья — Россия территориясеннән ага торган елга. Свердловск өлкәсе, Төмән өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Төньяк Тошемка елгасының уң ярыннан 43 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 13 км.
Консьна-Дольна
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Нина Михальская
Биографиясе
1925 елның 26 маенда Мәскәүдә инженер-урман белгече Павел Иванович Кузьмин һәм дефектолог Нина Федоровна Сыромятникова гаиләсендә туган. Мәскәү дәүләт университетының филология факультетын белем ала. 1948-1951 елларда В. И. Ленин исемендәге МДПИ-ның чит ил әдәбияты кафедрасы каршындагы аспирантурада укый. Укып бетергәч шунда эштәкала — ассистент, доцент, профессор (1968). 1968 елдан алып 1990 елга кадәр — чит ил әдәбияты кафедрасы мөдире. 1972-1983 елларда — рус теле һәм әдәбияты факультеты деканы. 1990 елдан — бөтендөнья әдәбияты кафедрасы профессоры. МДУ каршындагы докторлык советы җитәкчесе. Аурупа инглиз телчеләре ассоциациясе әгъзасы (ESSE). «Филологические науки» журналының редколлегия әгъзасы.
Англия, Көнбатыш Европа, Америка, Көнчыгыш Европа әдәбияты тарихы белән шөгыльләнә. Югары уку йортларында һәм мәктәптә чит ил әдәбиятен укыту системасын эшләүгә зур игътибар бирә (уку әсбаплары сериясен бастырып чыгара). Әдәби процессны тарихи-теоретик анализлауның үз фәнни мәктәбен булдыра. XX гасыр әдәбиятендә нәфис ысуллар һәм жанрлар бәйләнешләрен тикшерә.
Библиография
400-дән артык фәнни, фәнни-методик хезмәтләр авторы.
Мактаулы исемнәре
- РСФСРның атказанган фән эшлеклесе(1975)
- МГУның мактаулы профессоры (1991).
- В. И. Ленин исемендәге МГПИ — МПГУ фәнни-тикшеренү эшләре конкурсы лауреаты (1986 һәм 1992).
- Русия инглиз телчеләре ассоциациясенең мактаулы рәисе.
Бүләкләре
- Хезмәт Кызыл Байрак ордены (1975)
- Дуслык ордены (2004)
- башка дәүләт бүләкләре
Пинон (Аризона)
Пинон  — Америка Кушма Штатларының Аризона штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Пинон халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Бопюи (Жер)
Бопюи — Франциянең Жер департаментында урнашкан коммуна.
(6125) 1989 CN
(6125) 1989 CN — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1989 елның 4 февралендә С. Уэда, Х. Канэда тарафыннан Кусиро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1989 CN» саналган.
Скиту-дин-Вале
Скиту-дин-Вале — Румыниянең Олт жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гросботен
Гросботен (Großbothen) — Алманиянең Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(13358) Revelle
(13358) Revelle — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1998 елның 14 октябрендә LONEOS проекты тарафыннан Андерсон-Меса обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1998 TA34» саналган.
Светлаковы
Светлаковы (Светлаковы) — Киров өлкәсенең Афанасьево районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
Треморель
Треморель (Trémorel) — Франциянең Кот-д’Армор департаментына караган коммуна, Брон кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 6,31 км².
Болын яны урамы (Казан)
Болын яны урамы (улица Подлужная) — Казанның Вахит районында, элекке Болын яны бистәсендә урнашкан урам.
Географиясе
Фукс бакчасыннан башланып, Миллениум күпере астында тәмамлана.
Тюлем
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Бия һәм Катунь, елга бассейны — (Югары) Об Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Пиканья
Пиканья — Испаниянең Валенсия провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Килеҗи (Акшеһир)
Килеҗи (Kileci) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Конья иле Акшеһир илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Бразиландия-ди-Минас
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Харлан (округ, Небраска)
Харлан — Америка Кушма Штатларының Небраска штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Алма шәһәре.
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1871 елда оештырыла.
Территориясе
Округ мәйданы 1433,48 км² тәшкил итә.
Надым
Надым (Надым) — Россия Федерациясенең Ямал-Ненец автономияле округындә урашкан шәһәр.
Халык саны — кеше.
Мхувко
Мхувко — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Надым
Тарих
Бер ел алдан биредә «Медвежье» газ чыганагы табылганнан соң 1968 елда яңадан нигезләнгән.
Мхувко
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Надым
Тарих
Шәһәр статусын 1972 елдан башлап йөртә.
Халык
Милләтләр (2010): руслар (75,1%), украиннар (9,1%), татарлар (5,1%), ненецлар (1,2%), башкортлар (1,1%), белоруслар (1,1%).
Пречув
Пречув — Польшаның Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Чарнявка (Хоцимский районы)
Чарнявка  (Чарняўка ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Хоцимский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Калилы
Калилы (Калілы ) — Белоруссиянең Брест өлкәсе Иванавский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас, дәүләттә иң җылы климат шушы төбәктә. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза.
Конти (Бжеский повяты)
Конти — Польшаның Кече Польша воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Халцыней-Яха
Халцыней-Яха — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Об борыны урнашкан. Елга озынлыгы 50 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Кара диңгезе елгалары бассейны Таз елгасының төньяк-көнчыгыш чигеннән Енисей култыгы су бассейнына чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Таз.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Җибилроса (Палермо)
Җибилроса — Италиянең Сицилия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Җибилроса Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Вестовер (Алабама)
Вестовер  — Америка Кушма Штатларының Алабама штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Стежари (коммуна)
Стежари — Румыниянең Горж жудецында урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Котып урамы (Казан)
Котып урамы (улица Полярная) — Казанның Вахит районында, Әмәт бистәсендә урнашкан урам.
Географиясе
Мотор урамыннан башланып, Дача урамы белән киселештә тәмамлана.
(13359) 1998 UC4
(13359) 1998 UC4 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1998 елның 20 октябрендә К. Корлевич тарафыннан Вишня обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1998 UC4» саналган.
Ortatürk
Ortatürk tele, qayçaqta Urta törki tel (Ortatürk tili) — maxsus program yärdämendä buldırıluçı yasalma tel. Tel 1993 yıldan birle eşlänä, 2008 yılda tämam barlıqqa kilä başlıy. Anıñ töp maqsatı - törki xalıqlar arasında aralaşuğa bulışu. Ortatürk barlıq tellärne ber tel belän alıştıru öçen yasalmıy. Ul tik üzara añlaşuğa häm bağlanışlarnı urnaştıruğa täğäyenlänä. Avtorı - professör, fälsäfä fännäre doktorı, tel belgeçe Baxtiyar Kärimov.
Bu telneñ süzlege tübändägeçä saylana: matematika lingvistikasına nigezlängän "Ortatürk canlı" programınnan faydalanıp 50 zamança häm iske törki tellärdän ber tiñdäş süz (ekvivalent) isäplänä. Şul süzneñ (törle fonetik formalarda) törki tellärneñ kübesendä bulu şartı bar.
Mäsälän, "Ortatürk canlı" programınnan faydalanıp "bars" süze öçen tiñdäş süz "bars" isäplängän. Bu şikeldä süz 20 törki teldä bar. Böten tawış törläre isäpkä alınsa isä, bu süz törkilärneñ 76%'nıñ söyläşkän 31 teldä bar. Ortatürk teleneñ inde 10 000'nän artıq süze bar. Telneñ älifbası latin älifbası nigezendä eşlängän.
Ğabdulla Tuqaynıñ "Tuğan tel" şiğere (özek) ortatürk telendä:
Бразиландия-ду-Сул
Бразиландия-ду-Сул — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Парана штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Илбей (Варто)
Илбей (İlbey) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Муш иле Варто илчесенә караган бер авыл (köy).
Нарат-Елга
Наратъелга — Татарстан Республикасының Чистай районындагы авыл.
Вакыт зонасы — MSK (Мәскәү вакыты) яки UTC+4. Почта индексы — 422980.
Тарих
Авыл зиратында Һ. В. Йосыпов XIII—XIV йөзләргә мөнәсәбәтле кабер ташы таба. Олы Бахта елгасының уң кушылдыгы Кала-Елга суының сул ярындагы Нарат-Елга авылы янында болгар чорына мөнәсәбәтле шәһәрлек, борынгы болгар заманнарына нисбәтле авыл урыны, зират Алтын Урда чорыныкы булуы ихтимал дип билгеләнгән эпитафик язмалар мәгълүм. Д. А. Корсаков (XVIII йөз) җыентыгында Нарат-Елга авылы искә алына. Анда 60 йомышлы татар, 18 керәшен яшәгән. А. Артемьев китабында күрсәтелгәнчә, авылдагы 82 хуҗалыкта 156 ир-ат һәм 164 хатын-кыз яшәгән, авылда мәчет булган. 1898 елда Нарат-Елга авылында татарлар яшәгән. К. П. Берстель хезмәтендә күрсәтелгәнчә, Нарат-Елга авылында барлыгы 925 кеше исәпләнгән, алар ислам дине тотканнар. Авылның оешуы турында аксакаллар түбәндәгеләрне сөйлиләр: «Нарат-Елгага башлап бер сунарчы килеп утырган. Чистайга бара торган юлның уң ягында тау башында куш нарат үскән. Куш нарат эченә сунарчы куыш ясаган да шунда яши башлаган. Сунарчы янына бер эскрипкә уйнаучы кеше дә килеп куыш корган. Аннан соң башкалар да бер-бер артлы килеп, гаилә белән торырлык куышлар корып, бергәләшеп көн күрә башлаганнар».
Авылның ни өчен Нарат-Елга дип аталуы сер түгел. Монда нарат агачлары күп үскән. Аларның тамырлары 1911 елда тау казыганда бик күп чыккан. Авыл эчендәге күл буенда үскән ике төп нарат агачы турында әле дә сөйлиләр. Ул нарат агачлары шулкадәр юан булган, мулла өенең идәнен, түшәмен җәяргә дә җиткән. Кыскасы, заманында авылның исеме җисеменә бик туры килгән.
Казан ханлыгы тез чүктерелгәннән соң, бу авылга 20 ләп рус гаиләсе килеп урнашкан дип сөйлиләр. Тора-бара алар рус телен онытып, татарча сөйләшә башлаганнар. Хакимият әһелләре бу хәлдән куркып, Нарат-Елга русларын Каргалы янындагы Тукмаклы дигән рус авылына күчергәннәр.
Воля-Чолновска
Воля-Чолновска — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Нарат-Елга
Тарих
Патша хакимиятләренең чукындыру сәясәте халыкны урыннан кузгаткан. Халык, иманын җуюдан куркып, башка эшләр белән бәйләнешле сәясәтне дә чукындыру түгелме икән дип шикләнгән. 1897 елда Россиядә халык санын алу — перепись башлана. Халык арасында «патша хөкүмәте татарларны чукындырып бетерергә тели икән» дигән хәбәр тарала. Күп кенә татарлар күчеп китәргә әзерләнә. Байтагы күчеп тә китә.
Шул чордагы авыл тормышына кагылышлы риваятьләрнең берсе «Налог өчен сатылган кызлар» дип атала.
XIX гасырның соңгы чирегендә берничә тапкыр илгә ачлык килгән. Хөкүмәт салымнарын түләү бик авыр булган. Ул вакытта аны казна салу дип йөрткәннәр. Налогларын түләмәүчеләргә бик каты җәза биргәннәр, мал-туарын, кием-салымнарын һәм башка әйберләрен тартып алганнар. Авыл башлыклары гына җыеп бетерә алмагач, волость башлыклары, кораллы көчләр белән авылга килеп, налогы бетмәгән кешеләрдән, налог таләп иткәннәр. «Түли алмыйм, бернәрсәм дә юк» дигән кешеләрне җыеп, базга, идән астына ябып куя торган булганнар. Ябылучылар арасында гаиләсендә фәкать кызлар гына булган Гайнулла агай да була. Налогларын түләргә сүз бирүчеләрне идән астыннан чыгарып торганнар. Идән тактасы ачылгач, Гайнулла агай да, башын тыгып:
— Ике җиткән кызым бар, налогларымны түләгән кешеләргә кияүгә бирер идем,— дип, калтыраган тавыш белән өй эчендәге кешеләргә эндәшкән. Шунда булган Саттар агай белән Сәйфелмөлек агайлар киңәшәләр дә кызларны үз улларына алырга булалар. Гайнулла агайга идән астыннан чыгарга кушалар. Саттар агай үзенең Җиһанша исемле улына Гайнулла агайның кече кызы Миңлесафаны, Сәйфелмөлек исә Гайнулла агайның олы кызы Фәхриҗамалны Баттал исемле улына хатынлыкка алырга булып, агайның налогын түләгәннәр. Налог өчен сатылган бу кызларның оныкларының балалары Нарат-Елгада әле дә бик күп.
Авыл тирә-юнендәге җир-суларның һәркайсы авыл халкының тормышы, көнкүреше, гореф-гадәтләре, географик тирәлекнең табигый үзенчәлекләре белән тыгыз бәйләнгән. Тирә-юнь урман белән капланган вакытлардагы исемнәр әле дә кулланылышта йөри: Түбән каенлык, Имәнлек, Бабай куагы, Ачылык һ. б. Түбән каенлык дип йөртелә торган үзәнлектә ап-ак каен агачлары үсеп утырган. Мөслим ягындагы Озынтай үзәнлегендә дә калын каен урманы булган. «Мөслим авылы ягындагы урманнан келәт бурадык»,— дип сөйли Гыймран Мөхәммәтәмин улы. XX гасыр башына монда ялгыз үсеп утырган вак каеннар гына калган. Шомырт елгасы буенда да хәзер шомырт юк инде. Ул елга ярыннан бик көчле чишмә чыгып торган. Халык аның суын бик яраткан. Талкыш авылының бер мулласы җәй айларында әлеге чишмә суын үзе өчен авылга кайтарта торган булган. 1955 еллардан соң аның суы азаеп кала. Авылның көнчыгышындагы елгасын Эмеш дип атаганнар. Авылда тагын Ярлы күл, Урман күле, Әсән елгасы һ. б. топонимик берәмлекләр очрый.
Күренекле кешеләр
Авылдан зыялы шәхесләр байтак чыккан. Язучы, Татарстанның һәм Россиянең атказанган мәдәният хезмәткәре Кояш Закир кызы Тимбикова (1937—2003), Г. Камал исемендәге Татар академия театры директоры, Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәре Шамил Зиннур улы Закиров (1945) һәм аның энесе Бөтендөнья татарлары конгрессы Башкарма комитеты рәисе, Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәре Ринат Зиннур улы Закиров (1948) Нарат-Елга авылында туып үскәннәр.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.0 °C.
(6126) 1989 EW1
(6126) 1989 EW1 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1989 елның 5 мартында Зденка Ваврова тарафыннан Клеть обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1989 EW1» саналган.
Чергаши
Чергаши (Чӗркаш, Чергаши) — Чуашстанның Чабаксар районында урнашкан авыл.
Климат
Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.
Халык
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 243 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (94%) алып тора.
Союз-11 (галәми кораб)
Союз-11 - 1971 елда Салют-1 дигән орбиталь станциягә беренче экипажны китергән пилотлы галәми кораб (моннан элекке Союз-10 корабы орбиталь станция белән уңышсыз тоташтырыла, шуңа күрә экипаж станциягә керә алмый).
1971 елның 29 июнендә Җиргә кайтканда югары биеклектә төшерелә торган аппарат герметиксызлана һәм галәмчеләр Георгий Добровольский, Владислав Волков, Виктор Пацаев һәлак була. Ул вакытта скафандрлар кулланылмый.
Каза вентиляцион клапан кинәт ачылуы сәбәпле булган. Бу һәлакәттән соң скафандрлар мәҗбүри тәртиптә кулланыла башлый һәм клапан төзәтелә.
Һәлак булган галәмчеләр истәлегенә күп шәһәрләрдә урамнар аталган. Айда урнашкан "Һәләк булган астронавт" һәйкәлендә галәмчеләр исемнәре бастырылган.
Акйол (Силван)
Акйол (Akyol) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Диярбакыр иле Силван илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Конти (Прошовицкий повяты)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Чаромушки (Магилёвский районы)
Чаромушки  (Чаромушкі ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Могилёвский районында урнашкан авыл.
Казан-урыс сугышы (1467-1469)
1467—69 еллардагы казан-рус сугышы — Казан ханлыгы һәм Мәскәү кенәзлеге арасында сугыш. Рус елъязмаларында Беренче Казан дип тә атала.
Чаромушки (Магилёвский районы)
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Казан-урыс сугышы (1467-1469)
Сугыш сәбәпләре
Казан ханлыгының нигезләнүе Мәскәү һәм Казан арасындагы зур сугыш белән бер үк вакытта үткән, әмма аннаң соң озак еллар дәвамында алар тыныч мөнәсәбәтләрне саклаганнар. 1461 елда руслар Владимирда гаскәр туплаганнар, әмма казаннар илчеләрне җибәрделәр һәм сугыш башланмады. Сукыр Василий үлгәннән соң, югары Чулманда бәрелешләр башлаганнар, әмма зур сугыш 1487 елда гына башланды.
Мәхмүт хан үлгәннән соң, аның хатыны, йола буенча Касыйм ханлыгында хакимлек иткән аның энесе Касыйм кияүгә чыккан. Казан тәхетенә Мәхмүтнең уллары — башта Хәлил, ә ул үлгәч, Ибраһим хан менә. Шулай итеп, Касыйм хан Казан ханының әнисенә өйләнгән була, һәм, кайбер казанлылар Касыймның гамәлдәге ханнан тәхеткә хокуклары зуррак дип санаганнар. Касыйм үзе дә Казан ханы булырга хакы барлыгын белдерә. Аның биләмәләрендә зур хәрби көче булмаганлыктан, ул Мәскәү кенәзеннән гаскәр бирүен үтенә.
Сугыш хәрәкәтләре
1467 елның 14 сентябрендә рус гаскәре Казанга каршы яуга чыга, әмма ул шактый уңышсыз була. Касыймга булышу өчен җыелган гаскәр Зөя тамагында каршылыгына очрый, һәм кирегә борыла. Тиздән инде Касыйм хан да вафат була.
Ләкин Казан хөкүмәте Касыйм артында торучы чын дошманны инде ачыклаган була һәм сугышны дәвам итәргә карар бирә. Рус явына җавап итеп, шул ук елның кышын казанлылар Гәречкә яу чабалар. Казан чирүе аның тирә-ягын яуласа да, Гәречнең үзенә бәреп керә алмыйлар. Рус хөкүмәте Гәреч, Кастрама, Түбән Новгород, Мөрәм (Муром) шәһәрләренә гаскәр җибәрә. Гәречтән руслар Казан ханлыгына кергән чирмеш җирләренә талап бетерәләр, әмма Казанга ук барып җитмиләр.
Казаннар җавап рәвешендә рус җирләренә яу чабалар, төньяк юнәлешендә алар аеруча уңышлы хәрәкәт итә: Гәреч янында алар Юг елгасына кадәр барып җитәләр, Көчмән (Кичменга) кальгасен алалар, Кастрама ягында олысларны яулыйлар. Көньяк юнәлештә уңыш азрак була: Түбән Новгород ягында Хуҗам Бирде бәк әсирлеккә алына, Мөрәм ягында да казаннарның һөҗүме кире кагыла.
1468 ел
1468 елның җәен руслар, инициативаны үз кулына алалар һәм Түбән Новгороддан Казанга Идел буенча гаскәр җибәрәләр; Казаннан 40 чакрым ераклыкта Казан чирү тар-мар ителә. Шул ук вакытта Колыннан (Хлыновтан) чыккан хәрби отряд Нократ буйлап Чулманга төшә һәм казанлыларның тылында хәрәкәт итә башлый (нигездә, сәүдәгәр корабларны талау белән шәгыльләнәләр). Нократ ушкуйчыларны тар-мар итәр өчен, Казан хөкүмәте төньякка гаскәр җибәрә. Колын шәһәр уңышлы яулап алына һәм анды Казан калгае (наместнигы) билгеләнә. Шулай итеп, Иван Руноның рус партизан отряды камалышка эләгә; ул Чулман буйлап өскә күтәрелә һәм әйләнч юллар белән Устюг җиренә юнәлә.
1469 ел
1469 елның язында руслар Казанга каршы яңа яу әзерлиләр. Бу юлы алар татар башкаланы Идел буйлап ике яктан кыскычка алырга ниятлиләр. К. Беззубцев җитәкчелегендәге төп гаскәр Түбән Новгороддан Идел буйлап Казанга төшәргә, Д. Ярославский җитәкчелегендәге гаскәре исә Устюгтан чыгып, Чулман, Нократ һәм Идел буйлап Казанга төп гаскәр белән бр үк вакытта Казанга барып җитәргә тиеш булган. Әмма шулай барып чыкмады: рус гаскәрләре Казанга аерым-аерым килә һәм аларның һөҗүме кире кагыла. Түбән Новгород гаскәре, бөек кенәзенең әмерен бозып, Казан янына иртә килә; алар Казан тирәләрендә янгын чыгарлар һәм шуның белән чикләнеп, Иделнең агымында өскәрәк урнашкан Коровнич утравына килеп урнаштылар. Казаннар алар артыннан чирү җибрәләр, әмма ул русларны тар-мар итә алмады. Рус гаскәре Түбән Новгородга кайтырга мәҗбүр булган.
Д. Ярославский җитәкчелегендәге гаскәр бу вакытта әле Чулманда булган; вяткалылар аларга ярдәмне күрсәтмиләр, шуңа күрә аның чирүендә нибары 1000 кеше генә булган. Шуның өстенә Ярославский чирүенең хәрәкәтләре Колындагы татар вәкилләренә билгеле булган. Солых төзү турында ялган хәбәр русларның уяулыгын киметә. 1469 елның 4 июлендә Чулман тамагында аларны Казан корабларыннан торган флотилиясе каршы ала һәм су өстендә сугыш була. Бу сугышта ярты гаскәре юкка чыгарыла шул исәптә Д. Ярославский, калганнар бер көймәдән икенчесенә сикерә-сикерә (монда аеруча кенәз Ухтомский уңыш казана) көч-хәл белән котылалар һәм Түбән Новгородга качып китәләр.
1 сентябрь көнне рус гаскәре яңадан Казанга барып җитәләр һәм аны камап алалар, ләкин тиздән солых турында сөйләшүләр башланалар. Солых буенча, хан 40 ел тупланган рус әсирләрне кире кайтарырга мәбҗүр булды.
Бретань-д’Арманьяк
Бретань-д’Арманьяк — Франциянең Жер департаментында урнашкан коммуна.
Ласло Бардошши
Ласло Бардошши (László Bárdossy,, — , ) — Маҗарстан кыйраллыгы дәүләт эшлеклесе, Маҗарстан кыйраллыгы чит ил эшләре министры (1941-1942), Маҗарстан кыйраллыгы премьер министры (1941-1942).
Четек (Висконсин)
Тарихы
Четек шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Пикасент
Пикасент — Испаниянең Валенсия провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
HD123163
HD123163 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Пиплс-Велли (Аризона)
Пиплс-Велли  — Америка Кушма Штатларының Аризона штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ториски
Ториски — Словакиянең  округында урнашкан авыл.
Тарихы
Авыл елда нигезләнгән.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Исләй
Исләй — Татарстан Республикасының Чистай районындагы авыл.
Халык саны — 304 тирәсендә. Вакыт зонасы — MSK (Мәскәү вакыты) яки UTC+4. Почта индексы — 422970.
Демография
Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): татарлар.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.0 °C.
Пробощовице (Силезия воеводалыгы)
Пробощовице  — Польшаның Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Светополье
Светополье (Светополье) — Киров өлкәсенең Нема районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
Макарова (Свердловск өлкәсе)
Макарова (Макарова) — Свердловск өлкәсенең Первоуральск шәһәр округы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Живран
Живран — Франциянең Вандея департаментында урнашкан коммуна.
Мшадля (Мазовия воеводалыгы)
Мшадля  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Вонвольниця (Пулавский повяты)
Вонвольниця  — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Пещерная
Пещерная (Пещерный) — Россия территориясеннән ага торган елга. Свердловск өлкәсе, Төмән өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы БатысТалица елгасының уң ярыннан 2,1 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 11 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Тауда елгасының, инештән тамагына чаклы, инештән алып Морозко авылы янындагы су үлсәү постына чаклы Сосьва елгасын кертмичә. Кече елга бассейны — Тубыл, елга бассейны — Иртеш.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Аркылы Кырым урамы (Казан)
Аркылы Кырым урамы (улица Поперечно-Крымская) — Казанның Вахит районында, Әмәт бистәсендә урнашкан урам.
Географиясе
Котып урамыннан башланып, Кырым урамы белән киселештә тәмамлана.
Калоднае
Калоднае (Калоднае ) — Белоруссиянең Брест өлкәсе Столинский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас, дәүләттә иң җылы климат шушы төбәктә. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза.
Тюстей
Тюстей — Россия территориясеннән ага торган елга. Алтай Республикасы, Алтай крае биләмәләрендә ага. Елга  Садра елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 11 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Бия һәм Катунь, елга бассейны — (Югары) Об Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Бразиландия-ду-Токантинс
Бразиландия-ду-Токантинс — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Токантис штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Хауард (округ, Небраска)
Хауард — Америка Кушма Штатларының Небраска штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Сент-Пол шәһәре.
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1871 елда оештырыла.
Территориясе
Округ мәйданы 1474,58 км² тәшкил итә.
Искәрмәләр
Хауард (округ, Небраска)
Хәмит Ярми
Хәмит Ярми, Хәмит Хөснетдин улы Ярмөхәммәтов (1904 елның 5 мае, РИ, Тубыл губернасы, Төмән өязе, Кырынкүл — 1981 елның 30 октябре, ССРБ, РСФСР, ТАССР, Казан) — фольклор белгече, әдәбият галиме, филология фәннәре докторы (1969), Татарстан АССР атказанган фән эшлеклесе (1964), Тукай бүләге иясе (1989).
Тәрҗемәи хәле
1904 елның 5 маенда Тубыл губернасы Төмән өязе (хәзерге Төмән өлкәсе Төмән шәһәренең Үзәк округына керүче) Кырынкүл (Казарово) авылында туган. 1981 елда Казанда вафат. 1920 елга кадәр туган авылында яши. Олуг Манчел авылында яңа ысуллы мәдрәсәдә, Ямбайда белем ала. 1923—1930 елларда Төмәндә чыккан «Юксыллар чаткысы» (Искры пролетариата) гәҗитендә, Яркәү районы Бурбар авылында клуб, китапханә мөдире, Төмәннең 7нче татар мәктәбендә, медтехникумда укытучы, окронода инструктор булып эшли. Төмән татар педагогия техникумын, Казан дәүләт педагогия институтын (1930), КДУ каршында аспирантураны тәмамлый.
1930 елдан «Кызыл Татарстан» гәҗитендә, Татарстан китап нәшриятында, Татарстан язучылар берлегендә җаваплы сәркатип булып эшли. Хәмит Ярми гарәп графикасын да, латин алфавитын да, кириллицаны да яхшы белә; Владимир Ленин, Карл Маркс хезмәтләрен беренчеләрдән булып русчадан татарчага тәрҗемә итә.
Гыйльми эшчәнлеге
1939—1972 елларда ССРБ фәннәр академиясенең Г. Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институтында эшли: 1942—1944 елларда институтның директоры. 1944—1947 елларда институтның халык иҗаты бүлекчәсе мөдире.
Халык авыз иҗатын җыю буенча махсуслашкан утыздан артык фәнни-гамәли сәяхәттә катнаша. 300дән артык татар авылында була. Халык иҗатын җыеп төзегән кырыктан артык җыентыгы бар. Татар халкының, шул исәптән себер татарларының, шигъри авыз иҗатын өйрәнә. Төп фәнни хезмәте — «Татар халкының шигъри авыз иҗаты» (Татарское народно-поэтическое творчество). Шуның буенча филология фәннәре докторы диссертациясен яклый (1969).
Казан дәүләт университетының татар теле һәм әдәбияты бүлегендә татар фольклоры буенча лекцияләр укый. Татар халык иҗаты буенча дәреслекләр авторы.
Миклош Каллаи
Миклош Каллаи (Miklós Kállay,, — , ) — Маҗарстан кыйраллыгы дәүләт эшлеклесе, Маҗарстан кыйраллыгы авыл хуҗалыгы (1932-1935) һәм чит ил эшләре (1942-1943) министры, Маҗарстан кыйраллыгы премьер-министры (1942-1944).
(13360) 1998 UD8
(13360) 1998 UD8 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1998 елның 23 октябрендә К. Корлевич тарафыннан Вишня обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1998 UD8» саналган.
Тремюзон
Географиясе
Коммуна мәйданы — 7,10 км².
Хальмер-Яха (Сядай-Яха кушылдыгы)
Хальмер-Яха — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Сядай-Яха елгасының уң ярыннан 42 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 25 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Кара диңгезе елгалары бассейны Таз елгасының төньяк-көнчыгыш чигеннән Енисей култыгы су бассейнына чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Таз.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Брюньян
Брюньян — Франциянең Жер департаментында урнашкан коммуна.
Концлёва
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Скиту-дин-Дял
Скиту-дин-Дял — Румыниянең Олт жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Килимли (Кызылтепе)
Килимли (Kilimli) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Мардин иле Кызылтепе илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Чарчонае
Чарчонае (Чарчонае ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Хоцимский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Аркылы Болын яны урамы (Казан)
Аркылы Болын яны урамы (улица Поперечно-Подлужная) — Казанның Вахит районында, элекке Болын яны бистәсендә урнашкан урам.
Географиясе
Болын яны урамы белән генә кисешә.
Тарих
Хәзерге исемен 1968 елның 30 июленнән йөртә.
Вилсонвилл (Алабама)
Вилсонвилл  — Америка Кушма Штатларының Алабама штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Стежару (коммуна, Телеорман)
Стежару — Румыниянең Телеорман жудецында урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Бразилейра (Пиауи)
Бразилейра  — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Пиауи штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
(6127) Hetherington
(6127) Hetherington — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1989 елның 25 апрелендә Элеанор Хелин тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1989 HD» саналган.
Воргуле
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Илбейи (Кигы)
Илбейи (İlbeyi) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Бингөл иле Кигы илчесенә караган бер авыл (köy).