cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Сирлес-Велли (Калифорния)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Монто (Луар һәм Шер)
Монто — Франциянең Луар һәм Шер департаментында урнашкан коммуна.
Нове Котковице
Нове Котковице — Польшаның Ополе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
XXXIV гасыр (б. э. к.)
XXXIV (утыз дүртенче) гасыр — безнең эрага кадәр 3301 елдан безнең эрага кадәр 3400 елга кадәр дәвам иткән гасыр.
Альтах
Альтах — Австриянең Форарльберг федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
HD198216
HD198216 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Юнаците
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гай (Гнезненский повяты)
Гай  — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Бозан (Алпу)
Бозан (Bozan) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Эскишеһир иле Алпу илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Новы Свет (Ивевский районы)
Новы Свет  (Новы Свет ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Ивевский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Валя-Маре (Негрешть, Васлуй)
Валя-Маре — Румыниянең Васлуй жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Валентина Эльпи
Валентина Андрей кызы Эльпи (паспортта - Андреева; 1913 елның 31 гыйнвар, Иске Буян, Цивильск өязе, Казан губернасы (хәзерге Чуашстанның Янтык районы) - 2014 елның 28 сентябрь, Чабаксар) - чуваш язучысы һәм драматургы. Чуваш АССРның атказанган мәдәният хезмәткәре (1989)
Тәрҗемәи хәле
Ярлы крестьян гаиләсендә туган. Башлангыч мәктәптә укыган, аннан соң Чувашиянең Ормар районы Ковали авылында сигезьеллык мәктәпне тәмамлаган. 1930 елда Чабаксар медтехникумына укырга керә, ләкин укуын тәмамлый алмаган.
Бер ел Урмара районының Бортас хастаханәсендә шәфкать туташы булып эшләгән. 1932-1934 елларда Козлов районы райгазетасы редакциясендә эшли. 1934 елда "Канаш" редакциясенә эшкә күчте (хәзер "Хыпар"). 1936-1938 еллар редакция хезмәткәрләрен әзерләү мәктәбендә белемнәрен арттырды. 1938-1968 елларда Чуаш АССР Совмины каршындагы радиотапшырулар һәм телевидение комитетының балалар тапшыруы мөхәррире вазифасына эшләгән.
Китаплар
Валентина Эльби үз эшләрен балаларга багышлаган. Язучының беренче хикәяләре республика газеталарында һәм журналларында 1946 елдан башлап языла.
Бьенвилл (приход, Луизиана)
Бьенвилл — Америка Кушма Штатларының Луизиана штатында урнашкан приход. Үзәге - Аркейдия шәһәре.
Тарихы
Рәсми рәвештә 1848 елда оештырыла.
Территориясе
Мәйданы 822 км² тәшкил итә.
Фельдкирхен-Вестерхам
Фельдкирхен-Вестерхам — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кәмран Бәкиров
Кәмран Бәкиров (, Шуша, АзССР, ССРБ —, Бакы, АзССР, ССРБ) — азәри совет фирка-дәүләт эшлеклесе. Азәрбайҗан КФ Сумгает шәһәр комитеты беренче сәркәтибе (1974-1978), Азәрбайҗан коммунистлар фиркасе ҮК беренче сәркәтибе (1982-1988). СБКФ ҮК әгъзасы (1986-1989), 9-11 чакырылышлары ССРБ Югары шурасы депутаты.
Казе Поцобон (Тревизо)
Казе Поцобон — Италиянең Венеция төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казе Поцобон Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Огузкент (Олур)
Огузкент (Oğuzkent) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Эрзурум иле Олур илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
(17596) 1995 EP1
(17596) 1995 EP1 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Прейоль
Прейоль (Prayols) — Франциянең Арьеж департаментына караган коммуна, Сабарте кантонына карый.
XXXV гасыр (б. э. к.)
XXXV (утыз бишенче) гасыр — безнең эрага кадәр 3401 елдан безнең эрага кадәр 3500 елга кадәр дәвам иткән гасыр.
Альтенберг-ан-дер-Ракс
Альтенберг-ан-дер-Ракс — Австриянең Штирия федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
(9951) Тираннозавр
(9951) Тираннозавр — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1990 елның 15 ноябрендә Эрик Эльст тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1990 VK5» саналган.
Милбанк (Көньяк Дакота)
Милбанк  — Америка Кушма Штатларының Көньяк Дакота штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Милбанк шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Дзедзинек
Дзедзинек — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Әдәбият
Дзедзінек
Юндола
Юндола — Болгариянең Пазарҗык өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Нове Сади (Ополе воеводалыгы)
Нове Сади  — Польшаның Ополе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Чокыр-туп
Чокыр-туп  — татар халык уены.
I вариант
Бу уен урамда яки болында уйнала. Балалар бер сызык буенча җиргә уенчылар санынча туп сыярлык чокыр казыйлар. Һәркемнең үзенә аталган чокыры була. Уен башланганда, балаларның берсе чокырлар буенча туп тәгәрәтеп җибәрә. Ул кемнең чокырына төшсә, шул кеше тупны алып башка уенчыларга ыргытып тидерергә тырыша. Ә уенчылар исә тупның кем чокырына төшкәне билгеле булгач та, төрлесе-төрле якка йөгереп качалар. Кемгә туп тигән, ул уеннан чыга һәм калган балалар тагын чокырлары янына җыелып тупны тәгәрәтәләр. Уен шул рәвешчә бер генә кеше калганчы дәвам итә. Кем иң соңга кадәр тупны тидерми, ул җиңүче була.
II вариант
Җиргә уенчылар саныннан бергә ким итеп рәттән чокырчыклар ясала. Уенчыларның һәрберсе үзенә бер чокыр билгели. Чокырсыз калган кеше тупны шул чокырлар буйлап, тәгәрәтеп җибәрә. Туп кемнең чокырында туктап кала, шул кеше тупны тиз генә алып «Стоп!» дип кычкыра. Бу вакытта туп тәгәрәтүче һәм барлык уенчылар чокыр яныннан еракка-рак йөгерергә тырышалар. «Стоп!» сүзен ишетүгә, алар урыннарында катып кала. Туплы кеше чокыр яныннан торып ип-тәшләренең берсенә тупны тидерергә тырыша. Туп тигән кеше үз оясын чокыры булмаган уенчыга бирә. Үзе исә туп тәгәрәтүче булып кала. Уен шул рәвешчә дәвам итә.
Шипишник
Шипишник (Шипишник) — Киров өлкәсенең Нема районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
XXXVI гасыр (б. э. к.)
XXXVI (утыз алтынчы) гасыр — безнең эрага кадәр 3501 елдан безнең эрага кадәр 3600 елга кадәр дәвам иткән гасыр.
Гөлфия Исхакова
Гөлфия Исхакова, Гөлфия Заһит кызы Исхакова (Вәлиева) (1957 елның 15 феврале, ТАССР, Әлмәт районы, Кәләй) – мәдәният хезмәткәре, ансамбль җитәкчесе, шагыйрә, Удмуртиядә (Воткинск) яшәп, татар телендә иҗат итә. Татарстан (2007) һәм Удмуртия (2007) язучылар, РФ журналистлар (2014) берлекләре әгъзасы. С. Сөләйманова (2016), Риза Шәфи (2008) исемендәге премияләр лауреаты.
Тәрҗемәи хәле
1957 елның 15 февралендә Татарстан АССР Әлмәт районы Кәләй (вариант: Сабанчы ) авылында туган. Лениногорск районы Мөэмин-Каратай авылында үскән, Иске Куак авылы мәктәбен (1974), В. Г. Садовников исемендәге Воткинск машина төзү техникумын (1984), Ижауда Удмурт республика мәдәният укуханәсен (2004) тәмамлаган. Егерме ел Воткинск машина төзү заводында технолог булып эшли. Берничә ел туган ягы Әлмәттә эшләп кайта. Воткинскида милли «Дуслык», «Тургай» (халык ансамбле) ансамбльләрен оештыра. 2001-2004 елларда Воткинск радиосында татарча «Сердәш» тапшыруларын әзерли һәм алып бара. «Яңарыш» газетасының (Ижау) Воткинскидагы хәбәрчесе була. Воткинскидагы П. И. Чайковский исемендәге бакча («Дуслык» клубы) хезмәткәре.
Кутс (Индиана)
Кутс  — Америка Кушма Штатларының Индиана штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Бозан (Аргуван)
Бозан (Bozan) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Малатья иле Аргуван илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Гай (Кольский повяты)
Гай  — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(17597) Stefanzweig
(17597) Stefanzweig — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1995 елның 4 мартында Ф. Бёрнген тарафыннан Таутенбург обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1995 EK8» саналган.
Фенстербах
Фенстербах — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Юнка (Киров өлкәсе)
Юнка (Юнка) — Киров өлкәсенең Кумёны районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
2002 елгы җанисәп буенча даими яшәүче халкы юк.
Ле-Мени-Аделе
Ле-Мени-Аделе — Франциянең Манш департаментында урнашкан коммуна.
Бәләкәй Изәк
Бәләкәй Изәк — Россия территориясеннән ага торган елга. Башкортстан Республикасы биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Изәк елгасының сул ярыннан 25 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 32 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Караидел елгасы, Павловка сусаклагычынан Шакша бистәсендәге су үлчәүпостына чаклы. Кече елга бассейны — Агыйдел, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Новыя Ганчары
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Янкулешть (Сату-Маре)
Янкулешть — Румыниянең Сату-Маре жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Нове Сёлковице
Нове Сёлковице — Польшаның Ополе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Сискок (Калифорния)
Географиясе
Сискок халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Альтенберг-бай-Линц
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Биран, Бһивани
Биран Һиндстанның Харьяна штатында Бһивани районында Тошам тэһсилда авыл. Ул Бһивани-Тошам Юлында Бһивани штаб-фатирыннан 13,9 км (8,6 миля)да урнашкан һәм 127111 Почта Индексына ия.
Демографиясе
2011 ел Һиндстан халык санын алу буенча Биранның халкы 5088 кеше булган, алар 1007 йортта яшәгән. Ир-атлар (2,676) халыкның 52.59%-тан тәшкил итәләр, ә хатын-кызлар (2,412) 47.4%. Биранда барысы 3433 укый-яза торган кеше булган һәм уртача укый-яза белү дәрәҗәсе 67.47% булган, бу дәүләттә урта дәрәҗә 74%-тан азрак. Ир кешеләр арасында укый-яза белү 60.58% (2080), һәм хатын-кызлар арасында укый-яза белү 39.41% (1,353). Биранда, 10.96% яки 558 шәхес алты яшьтән яшьрәк булган.
Бечегарбинә
Бечегарбинә (Beçeqarbinə ) — Әзербайҗанның Балакән районына караган авыл.
Казе Прадезе (Римини)
Казе Прадезе — Италиянең Эмилия-Романья төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казе Прадезе Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Түбән Сочь
Түбән Сочь — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Когель елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 33 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Печора кушылдыклары бассейны Уса кушылганчы, елга бассейны — Печора.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Кестанэлик (аянҗык)
Кестанэлик (Kestanelik) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Синоп иле аянҗык илчесенә караган бер авыл (köy).
Яңа Кулевчи
Яңа Кулевчи (Новокулевчи) — Чиләбе өлкәсенең Варна районы составына керүче авыл.
Раба-ле-Труа-Сеньёр
Раба-ле-Труа-Сеньёр (Rabat-les-Trois-Seigneurs) — Франциянең Арьеж департаментына караган коммуна, Сабарте кантонына карый.
Яңа Кулевчи
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (46%), татарлар (4%), казахлар (43%).
Валя-Маре (Нямц)
Валя-Маре — Румыниянең Нямц жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
XXXVII гасыр (б. э. к.)
XXXVII (утыз җиденче) гасыр — безнең эрага кадәр 3601 елдан безнең эрага кадәр 3700 елга кадәр дәвам иткән гасыр.
Дзедно
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Вашингтон (приход, Луизиана)
Вашингтон — Америка Кушма Штатларының Луизиана штатында урнашкан приход. Үзәге - Франклинтон шәһәре.
Тарихы
Рәсми рәвештә 1819 елда оештырыла.
Яшерен туп
Яшерен туп  — татар халык уены.
Уйнау тәртибе
Бу уен болында һәм киң урамнарда уйнала.
Уенда катнашучылар шобага әйтешләре ярдәмендә ике командага бүленәләр. Болын уртасына диаметры 5 6 метр булган түгәрәк сызалар һәм кайсы команда кая басарга тиешлеген хәл итү өчен шобага салалар. Аны «май сикертү» дип тә атыйлар. Ул болай эшләнә: бер такта кисәге табып, аның бер ягына төкерәләр дә югары чөеп җибәрәләр. Такта кисәге (йомычка) чыланган ягы белән өскә төшсә, «май» була, кире ягы белән төшсә — «коры» була. «Май» төшкән команда сызылган түгәрәкнең тышында калып, сызык аръягында әйләнеп йөри. Ә «коры» төшкән як түгәрәк эченә керә.
Тышта калган уенчылар бергә җыелып, эчтәгеләргә күрсәтмичә тупны берәрсенә бирәләр. Ул тупны куенына яшерә. Кемдә икәне беленмәсен өчен, тыштагыларның барсы да кулларын куеннарына тыгып йөриләр. Эчтәгеләр исә туптан сакланып, күзәтеп торалар. Түгәрәкнең тышында йөрүче туплы уенчы искәрмәстән генә эчтәгеләрнең берсенә ыргыта. Туп тигән кеше «үлә» һәм уеннан чыгарыла. Әгәр эчтә йөрүче кеше үзенә ыргытылган тупны очышта тотып ала алса, эчтәгеләр тышка чыга, тыштагылар эчкә керә.
Уен шул рәвешчә кабатлана-кабатлана эчтәгеләр «үлеп беткәнче» дәвам итә.
Арзан (Болгария)
Арзан  — Болгариянең Перник өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Монту-сюр-Бьевр
Монту-сюр-Бьевр — Франциянең Луар һәм Шер департаментында урнашкан коммуна.
(9952) 1991 AK
(9952) 1991 AK — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1991 елның 9 гыйнварында Х. Мори, М. Араи тарафыннан Йории обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1991 AK» саналган.
Фёринген (Швабия)
Фёринген  — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Бозанич (Миһалгази)
Бозанич (Bozaniç) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Эскишеһир иле Миһалгази илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
(17598) 1995 KE2
(17598) 1995 KE2 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1995 елның 23 маенда С. Отомо тарафыннан Такане обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1995 KE2» саналган.
Ле-Мени-Аман
Ле-Мени-Аман — Франциянең Манш департаментында урнашкан коммуна.
Гай (Конинский повяты)
Гай  — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Огузлар (Чанкая)
Огузлар (Oğuzlar) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Анкара иле Чанкая илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Миллер (Көньяк Дакота)
Миллер  — Америка Кушма Штатларының Көньяк Дакота штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Миллер шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кече Кудаш
Кече Кудаш — Россия территориясеннән ага торган елга. Башкортстан Республикасы биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Олы Козаш елгасының сул ярыннан 7,9 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 14 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Караидел елгасы, Павловка сусаклагычынан Шакша бистәсендәге су үлчәүпостына чаклы. Кече елга бассейны — Агыйдел, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Боһал, Бһивани
Боһал Һиндстанның Харьяна штатында Бһивани районында урнашкан авыл. Ул Бһивани шәһәрчеге штаб-фатирыннан якынча 27 км төньяк-көнбатышта урнашкан. 2011 ел Һиндстан халык санын алу буенча авылда 349 йорт булып халкы 1919 кеше булган, шуларның 991 ир кеше һәм 928-е хатын-кызлар булган. Анда бер гыйбадәтханә бар.
Нове Смарховице
Нове Смарховице — Польшаның Ополе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Бабица
Бабица — Болгариянең Перник өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ла-Кросс (Индиана)
Ла-Кросс  — Америка Кушма Штатларының Индиана штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Монту-сюр-Шер
Монту-сюр-Шер — Франциянең Луар һәм Шер департаментында урнашкан коммуна.
Новыя Герники
Новыя Герники (Новыя Гернікі ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Шчучынский районында урнашкан авыл.
Эстәрле (Ык кушылдыгы)
Стәрле (СТӘРЛЕБАШ (Стярлебаш), СТӘРЛЕ (Стярле)) елгасы − Ык елгасының сул кушылдыгы. Балтач (БАЛТАЧ (Балтачево)) авылыннан 7 км ераклыкта башланып, Урманай авылыннан югарырак төп елгага коя. Су туплау урыны тулысынча Азнакай районына туры килә, мәйданы − 645 км², озынлыгы 56,4 км. Елга калку булган тигезлектән ага. Стәрле елгасының 17 кечкенә кушылдыгы бар, иңе 8-10 метрга җитә. Ык елгасы белән чагыштырганда ул аз сулы. Аның бассейнында 7 буа төзелгән һәм бүгенге көндә халык хуҗалыгында кулланыла. Стәрле сүзе фарсы телендә су дигәнне аңлата.
Фестенбергсгройт
Фестенбергсгройт — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Әхмәтһади Максуди
Әхмәтһади Низаметдин улы Максуди (Әхмәдһади Максуди, Һади Максуди, Әхмәд Максуди, احمد هادی مقصودی буларак та билгеле, 28 сентябрь 1868 ел ― 28 июнь 1941 ел) ― атаклы татар мөгаллиме, җәмәгать эшлеклесе, журналист һәм нашир. Ул төзегән «Мөгаллим сәни» гарәп имлясы дәреслеге бүгенге көндә дә актуальлеген югалтмый һәм төрле милләт кешеләре тарафыннан кулланыла. Шулай ук, Әхмәтһади Максуди Казанда беренче татар китапханәсен — «Китапханәи Исламия»не оештыручы буларак та билгеле.
Альтенбург (Түбән Австрия)
Альтенбург  — Австриянең Түбән Австрия федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Әхмәтһади Максуди
Тормыш юлы
Әхмәтһади Максуди 1868 елның 28 сентябрендә Казан губернасы Ташсу авылында,  (хәзерге Биектау районына керә ) авыл мулласы Низаметдин (1845/46-1900) гаиләсендә туган. Бу гаиләдә татар дөньясының ике олуг шәхесе — Һади һәм Садри Максудилар туып-үскәннәр.
Әхмәтһади башта үз авылындагы әтисе мәдрәсәсендә укый. 1881 елны ул Казанга килә, заманының мәшһүр мәдрәсәләренең берсе булган «Күл буе» яки «Галләмия» мәдрәсәсенә укырга керә һәм сигез ел дәвамында шунда белем ала. Укып бетергәч, 1890-1892 елларда шунда мөгаллимлек итә. Мәдрәсә мәгариф системасына җитди үзгәрешләр кертергә кирәклеген аңлап, Һади 1892 елда татар мәгарифендә чын мәгьнәсендә инкыйлаб ясап, татар әлифбасына 6 хәреф кертә һәм «Имляда ишетелгәнчә язу тиешле»  дигән кагыйдәсеннән файдаланып, үзенең «Мөгаллим әүвәл»  әлифбасын бастырып чыгара. Әлеге дәреслек 1918 елга кадәр барлыгы 32 басма кичерә, татар балалары өчен генә түгел, ә казакъ, башкорт, кыргыз, үзбәк балаларының да уку китабы булуы белән уникаль күренешкә әйләнә.
Һади Максуди татар мәктәп-мәдрәсәләре өчен 30 дан артык исемдә дини һәм фәнни дәреслекләр, методик кулланмалар яза һәм аларның һәрберсе диярлек 2—3—6 басма кичерәләр. Соңрак галим Җ. Вәлиди аның «Төрки сарыф» (морфология), «Төрки нәхүе» (синтаксис), «Шифаһия» («Гарәп телен өйрәнү өчен 100 дәрес») кебек хезмәтләренә югары бәя биреп: "Бу китаплар туган телебезне өйрәнү өлкәсендә чын мәгьнәсендә фәнни хезмәтләр булды" дип әйтә. Аның «Мөгаллим әүвәл» һәм «Гыйбадәте Исламия» дәреслекләре бөтен бер тарихи чорны алып торалар, алар хәтта, гарәп теленә тәрҗемә ителеп, Мисыр мәктәпләрендә дәреслек булып та кертеләләр.
Наширлек
1893 елда Максуди Төркиягә китә һәм андагы яңа ысул белән укыту системасы белән таныша. Татар телендә газета чыгарырга теләгән Һади анда газета чыгару серләренә дә өйрәнә. Монда ул төрек язучысы Җ. Мидхәт белән таныша, «Икьдам» газетасы мөхәрире белән дуслаша, хәтта бераз вакыт әлеге гәзиттә эшләп тә ала. Төркиядән кайтышлый ул, Исмәгыйль Гаспринский чакыруы буенча, Кырымда Бакчасарайда туктала, андагы Зынҗырлы мәдрәсәсендә укыта, «Тәрҗеман» газетасында эшли.
1896 елны Һ. Максуди Казанга кайта һәм Казан укытучылар мәктәбендә экстерн юлы белән имтиханнар тапшырып укытучы дипломы ала. 1897 елда «Бертуган Юнысовлар» химаясындагы мөселман балалар приютында татар теле, тарихы һәм география фәннәрен укыта. Ул бу елларда яңача дәреслекләр язу һәм мөгаллимлек итү белән шөгыльләнә.
1892 елдан башлап татарча газета чыгаруны үзенә максат итеп куйган Максуди 1905 елга кадәр 4-5 мәртәбә «Йолдыз», «Көндез», «Казан» исемендәге газеталар һәм «Йолдыз»  исемендәге журнал чыгарырга рөхсәт итүне сорап Матбугат эшләре буенча Баш идарәгә үтенеч хатлары яза, әмма рөхсәт ала алмый. Ләкин 1905 елгы инкыйлаб моңа мөмкинлек тудыра, һәм 1906 елның 15 гыйнварында өченче татар гәзите «Йолдыз» газетасының беренче саны дөнья күрә. Шул көннән башлап 12 ел дәвамында беренче елларда атналык, аннан атнага 2 мәртәбә, тора—бара көндәлек булып чыга башлаган газетаның тиражы да 5-6-8 меңгә житә. Газета яхшы кәгазьдә, югары техникалы һәм җиңел укыла торган телдә басыла.
«Йолдыз» газетасының тоткан кыйбласы, теге яки бу проблемаларга булган мөнәсәбәте, патша хөкүмәтенең милли сәясәте, Россия Дәүләт думаларында күтәрелгән мәсьәләләр һәм аларның чишелеше мәсьәләләре, анда тикшерелгән закон проектларына булган карашны күрсәтүе аша аның редакторы Һ.Максудиның да заманының иң зыялы, киң эрудицияле сәясәтче икәнен күрергә, шулай ук аның үзе язган һәм С.Максудиның “Йолдыз” да басылып барган үткен, кыю мәкаләләренә карап, Һ.Максудиның да татар җәмәгатьчелеге дөньясында тоткан урынын билгеләргә була.
1918 елның 21 июнендә 12 ел татар халкына хезмәт иткән «Йолдыз» газетасының соңгы —1900 саны чыга.
Җәмәгать эшчәнлеге
Әхмәтһади Максуди Казанда беренче татар китаханәсен —«Китапханәи Исламия» оештыручыларның берсе. Китапханә 1906 елның 2 гыйнварында ачыла һәм шул көннән башлап 1923 елга кадәр аның мөдире була. Китапханәнең матди ягы «Ярлы мөселманнарга ярдәм» жәмгыяте рәисе М—Б. Апанаев ярдәме белән шәһәр думасы аша хәл ителә, ел саен китапханәгә 1000 сумлап субсидия бирелеп барыла. Китапханә атнага ике көн бары тик хатын—кызлар өчен генә эшли.
Һ.Максуди «Иттифак әл–мөслимин»  фиркасын оештыручыларның берсе һәм аның барлык корылтайларының да эшендә катнашкан вәкил. Ул әлеге партиянең мәктәп-мәдрәсә эшләре комиссиясе секретаре буларак та шактый гына эшләр башкарган, ә Казан шәһәр думасы әгьзасы — гласный буларак, шушы проблемалар каралганда, дума жыелышларында чыгышлар ясаган.
Беренче бөтендөнья сугышын халык өстенә килгән олы афәт итеп кабул итеп, Максуди 1914 елның август аенда Казанда, Петроградтан кала икенче булып, сугышта һәлак булганнарның туганнарына һәм яралы солдатларга ярдәм итү өчен Мөселман комитеты төзүдә башлап йөрүчеләрнең берсе була. Мулла С. Иманколый белән берлектә оештырылган әлеге комитет бу елларда яралы мөселман солдатларының хәлләрен жиңеләйтү йөзеннән шактый гына эшләр дә башкара.
Инкыйлабтан соң
Октябрь инкыйлабыннан соң 5-6 тел белгән, З0 елдан артык педагогик стажлы һәм 30 лап дәреслек язып бастырган педагог-галимнең, 12 еллык журналистлык тәҗрибәсе булган татар дөньясында киң танылган шәхеснең — төрки халыклар арасында мәгариф һәм мәдәният өлкәсендә «хезмәтләре гаять бөек булган» Әхмәтһади Максудиның совет хөкүмәтенә кирәге калмый. 1927 елда хөкүмәт тарафыннан «пожизненно» дип 50 сум күләмендә пенсия билгеләнелә. Максуди башта педагогия институтында гарәп теле укытырга, аннан чыгарылгач, китап төпләү артелендә эшләргә мәжбүр була. Шушы шартларда да галим үзенең гыйльми эшчәнлеген туктатмый. 1927 елда ул 5000 тираж белән әле бүген дә үзенең фәнни кыйммәтен югалтмаган «Фәнни камус»ын — татарча беренче энциклопедик сүзлек бастырып чыгара.
Октябрь инкыйлабыннан соң башланган эзәрлекләүләр, татар зыялылары язмышы Һ. Максудины да читләтеп узмый. Һ. Максуди кулга беренче мәртәбә 1933 елның 16 гыйнварында алына. Ул ВСФП—Бөтенсоюз социал-фашист партиясен оештыруда һәм Казан тирәсендәге районнарда совет хакимиятенә каршы эш алып баруда, Төркия файдасына шпионлык итүдә, эмиграциядәге С.Максуди, Г.Исхакый, Ф.Туктаровлар белән элемтәдә торуда гаепләнә. 4232 нче номерлы әлеге эшне оештыручылар—НКВД органнары Казан һәм Казан тирәсендәге районнарның элеккеге мулла-мөдәррисләрен, мөгаллимнәрен жыеп алганнар һәм аларны контрреволюцион эш алып баруда гаепләп, төрлесен-төрле срокка хөкем иткәннәр. Һ. Максуди исә алар тарафыннан әлеге оешманың житәкчесе итеп билгеләнелә һәм 3 елга Вятка шәһәренә сөргенгә жибәрелә.
Һ. Максуди сөргендә дә үзенең гыйльми эшчәнлеген ташламый. Көнчыгыш фәлсәфәсен яхшы белгән галим монда көнчыгыш фәлсәфәсенә багышланган хезмәтен – «Восточная логика»ны — яза һәм аны русчага тәржемә итү белән шөгыльләнә. Бу — фәлсәфә буенча татарча язылган беренче хезмәт.
Сөрген срогы тулганнан соң, 1936 елның ахырында Һ.Максуди Казанга кайта. Ләкин ул иректә озак яши алмый. 1937 елның гыйнварында тагын шул ук контрреволюцион эшчәнлектә гаепләп аны кабат кулга алалар.
1938 елның 10 гыйнварында Һ.Максудига ачылган «эш», сәламәтлеге бик начарлану сәбәпле, туктатыла һәм 1939 елның 2 февралендә ябыла. Аңа, шулай итеп, хөкем карары чыгарылмыйча кала. Төрмәдән чыккач, Һ.Максуди инде озак яши алмый, ул 1941 елның 28 июнендә вафат була. Кабере Яңа Бистә зиратында, Тукай кабере белән янәшә.
Хәтер
Татар вакытлы матбугатында аның үлеме турында хәбәр булмый. Әмма 1941 елның көз башында Әнкара да чыгучы «Яңа сабах» гәзитендә (1941 ел 17 декабрь) Г.Баттал-Таймасның Һ.Максудига багышланган мәкаләсе чыга. Анда: «Һ.Максуди төрки дөньяның танылган фикер адәмедер. Ул Әнкара хокук факультеты профессоры Садри Максуди Арсалның олы туганыдыр, һәм С.Максудиның бу дәрәҗәгә житүендә олы туганының да роле, тәэсире зурдыр» дигән юллар да бар. «Җөмһүрият» гәзитенең октябрь ае санында исә М.Фәйзи-Тогайның Һ. Максудиның үлеменә багышланган мәкалә-некрологы чыга.
Әхмәтһади Низаметдин улы Максудов 1995 елда Россия Федерациясенең 18.10.91 елгы «Сәяси репрессия корбаннарын реаблитацияләү» турындагы кануны  нигезендә гаепсез дип табыла һәм аклана.
Дзеженек
Дзеженек — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Арпа
Арпа (Hordeum vulgare) – Кыяклылар гаиләлеге, Hordeum ыругыннан үләнчел үсемлек.
Арпаның ике төре: ике рәтле арпа (H. distichon) һәм гади (дүрт-рәтле) арпа (H. vulgare) игелә. Беренче төрнең һәр төркемендә уртанчы башакчык кына уңдырышлы, калганнары редукцияләшкән. Икенче төрнең барлык башакчыкларында да бөртекчеләр барлыкка килә.
Арпа бөртегеннән он, ярдырмаган һәм ярдырган арпа ярмасы ясыйлар, каһвә суррогаты әзерлиләр. Орлыгыннан сыра кайнатканда сосла алалар. Арпа шулай ук мөһим терлек азыгы. Озын кылчыклы арпа (H. jubatum) – декоратив үсемлек.
Арпа төрләренең һәркайсы, үз чиратында, башакның тыгызлыгы (кабыклы һәм ялангач бөртекле), башак төсе һ.б. билгеләре буенча җыелма төркемнәргә бүленә. Арпа әһәмиятле терлек азыгы, ашамлык һәм техник культура. Арпа югары азык сыйфатларына ия һәм концентрацияләнгән азык буларак киң кулланыла. Энергетик туклыклылыгы буенча арпа солыны уза. Арпа оны икмәк пешерү сәнәгатендә бодай һәм арыш онына өстәмә буларак кулланыла. Арпа бөртеге ярма ярдыруда киң кулланыла. Сыра кайнату сәнәгате өчен төп чимал чыганагы булып санала. Сыра кайнату өчен үстерелгән арпаның сыйфаты үстерү, җыйганнан соңгы эшкәртү һәм аннан соңгы саклау шартларына бәйле. Бөртекнең составы туфрак-климат һәм агротехник шартларга туры китереп үстерелгән аерым сортлардан алынырга һәм аерылып торырга тиеш. ТРда арпа төп ашлык-фураж культурасы буларак үстерелә, чәчүлек мәйданы 381,4 мең га тәшкил итә, гектарыннан 34,3 ц уңыш алына (2005). ТРда чәчәргә рөхсәт ителгән сортлар: «Московский 2» (1984), «Нутанс 778» (1988), «Эльф» (1997), «Рәхәт» (1998), «Раушан» (1988), «Нур» (2002). Корткычлары – швед һәм гессен чебеннәре, яшелкүз, чыбык личинка, кандала-ташбакалар; авырулары – тузанлы һәм каты кисәү гөмбәләре, сабак һәм арпа күгәреге, ончыл чык һ.б. ТРда нигездә сабан арпасы үстерелә.
Ширкино (Киров өлкәсе)
Ширкино (Ширкино) — Киров өлкәсенең Яраң районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (84%), руслар (16%).
Фаиз Вахитов
Тәрҗемәи хәле
1916 елның 4 августында Уфа губернасы Бөре өязе (хәзерге БР Чакмагыш районы Тузлыкуыш авыл җирлеге) Таскаклы авылында туган. Уфада сәнгать техникумын тәмамлаган.
1934―1940 елларда ― Авыргазы һәм Дүртөйле колхоз-совхоз татар театрлары актеры.
1940 елда Уфа хәрби комиссариаты тарафыннан Кызыл гаскәргә чакырыла. 1941―1945 еллардагы Бөек Ватан сугышында Кавказны саклауда, Польшаны азат итүдә, Кенигсбергны яулауда катнаша. 63нче Керчь төнге бомбардировка авиаполкында Америкада җитештерелгән «Бостон» самолетында укчы-радист булып хезмәт итә. Барлыгы 155 хәрби очышта катнашкан, шуларның 150 се ― төнлә. Өлкән сержант. 1944, 1946 елларда Кызыл Йолдыз ордены белән бүләкләнгән.
А. Н. Островский исемендәге Ленинград театр институтын (хәзерге Россия дәүләт сәхнә сәнгате институты, ru) тәмамлаган (1956).
1946―1961 елларда ― Мәҗит Гафури исемендәге Башкорт дәүләт драма театры актеры. 1956―1961, 1965―1968 елларда ― әлеге театрның директоры. 1961―1965, 1968―1977 елларда ― БАССР Министрлар Советы каршындагы телевидение һәм радиотапшырулар комитеты режиссёры, соңрак баш режиссёры.
Иҗаты
Авыргазы һәм Дүртөйле колхоз-совхоз театрларында уйнаганда көчле характерлы образлар иҗат иткән: Исмәгыйль («Галиябану», Мирхәйдәр Фәйзи), Гайфулла («Кара йөзләр», Мәҗит Гафуриның повесте буенча Гайнан Әмири һәм В. Г. Галимов сәхнәләштергән), Вафа («Башмагым», Хәбибулла Ибраһимов) һ. б. Мәҗит Гафури исемендәге Башкорт дәүләт драма театры сәхнәсендә күбесенчә драматик һәм героик образлар иҗат итә: Ваһап («Таңчулпан», Кадыйр Даян), Сәфәров («Агыйдел ярында», Рәшит Нигъмәти), Арыслан («Вәгъдә онытылмый», Ибраһим Абдуллин) һ. б. Башкортстан телевидениесендә танылган актерлар тормышы һәм театрлар тарихы турында тапшырулар әзерләп алып бара.
Гаиләсе
Кызы Гүзәл Кирәева (14.06.1966), «театр режиссеры» белгечлеге буенча Уфа дәүләт сәнгать институтын тәмамлаган.
Ситрес (Калифорния)
Ситрес  — Америка Кушма Штатларының Калифорния штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Ситрес халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Штандр (уен)
Штандр  — татар халык уены.
I вариант
Бу уен күбрәк урамнарда, болыннарда, ишек алларында уйнала.
Балалар мәйдан уртасына йомры сызык сызалар һәм шунда кереп басалар. Балаларның берсендә туп була. Ул: «Штандр!» —дип кычкыра да тупны һавага чөеп җибәрә. Шул вакытта бер иптәшенең исемен әйтә, мәсәлән, Гөлфия булсын, ди. Балалар түгәрәктән йөгереп качалар. Ә Гөлфия тупны тизрәк тотып алырга тырыша. Тупны тоткач, «штандр» дип кычкыра. Качып баручы балалар бу сүзне ишетүгә «шып» туктыйлар. Гөлфия түгәрәк сызыгыннан берәр якынрак торган бала янына таба өч адым атлый, әгәр дә ераграк тоелса, алга таба төкерә дә төкереге төшкән урынга барып баса һәм иптәшенә тупны ыргыта. Тегесе дә тупны тизрәк тотып «штандр» дип кычкыра, балалар тагын урыннарында «катып» калалар. Уенчы тупны озак тоталмыйча йөргән арада, иптәшләре түгәрәк эченә кереп калырга тырышалар. Ә түгәрәк эчендәге кешеләргә туп ыргытырга ярамый. Әгәр барлык балалар да түгәрәк эченә кереп бетә алсалар, уен яңадан башлана.
II вариант
Туп белән уйнала торган уен. Бер бала тупны ала да, бер иптәшенең исемен кычкырып, тупны һавага чөя. Кемнең исеме чыккан, ул тупны тотып алып, бер иптәшенә бәрергә тиеш. Тидерә алса да, алмаса да, туп төбәлгән кеше тупны һавага чөя. Уен шулай берөзлексез бара. Әгәр бер кеше тунны өч мәртәбә тидерсә, аны «өйләндерәләр». «Өйләндерүнең» тәртибе болай: балалар бергә җыелып баш бармакларын өскә тотып торган килеш һәрберсенә таныш кыз исемнәрен кушып чыгалар да «гаепле» каршына киләләр: «Кемгә өйләнәсең?» — диләр. «Шуңарга!» — дип, бер малайның бармагына күрсәткәч, ул үзенә аталган кыз исемен әйтә. «Гаепле» шул кызга өйләнә булып чыга. Малайлар көләләр.
Тыбъю (елга)
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Печора кушылдыклары бассейны Уса кушылганчы, елга бассейны — Печора.
Валя-Маре (Олт)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Казе Преведел (Тревизо)
Казе Преведел — Италиянең Венеция төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казе Преведел Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
(17599) 1995 ON4
(17599) 1995 ON4 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1995 елның 22 июлендә Spacewatch тарафыннан Китт-Пик обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1995 ON4» саналган.
Ле-Мени-Аме
Ле-Мени-Аме — Франциянең Манш департаментында урнашкан коммуна.
Новий Бровинець
Новий Бровинець — Польшаның Ополе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Гай (Сьремский повяты)
Гай  — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Новий Бровинець
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Гай (Сьремский повяты)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Асия Миңнуллина
Асия Миңнуллина (Асия Минвәли кызы Миңнуллина) — сынчы-рәссам, Бакый Урманче (2007), Тукай (2010) премияләре лауреаты. Татарстанның атказанган сәнгать эшлеклесе (2006). РФ һәм ТР рәссамнар берлеге әгъзасы (1990).
Вермилион (приход, Луизиана)
Вермилион — Америка Кушма Штатларының Луизиана штатында урнашкан приход. Үзәге - Аббевилл шәһәре.
Асия Миңнуллина
Иҗаты
Республика (1984 елдан башлап), бөтенрусия (Тверь, 1989, Мәскәү, 2001, Переславль-Залесский, 2012), халыкара (Ливан, 2000) күргәзмә, семинар, симпозиумнарда катнаша.
Вермилион (приход, Луизиана)
Тарихы
Рәсми рәвештә 1844 елда оештырыла.
Асия Миңнуллина
Иҗаты
2012 Н. Фешин исемендәге Казан сәнгать укуханәсенең күргәзмәләр залында Асия Миннуллина һәм аның шәкертләренең юбилей күргәзмәсе узды.
Вермилион (приход, Луизиана)
Территориясе
Мәйданы 1538 км² тәшкил итә.
Альтендорф (Түбән Австрия)
Альтендорф  — Австриянең Түбән Австрия федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Байкалско
Байкалско — Болгариянең Перник өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кестанэлик (Айваҗык)
Кестанэлик (Kestanelik) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Чанаккале иле Айваҗык илчесенә караган бер авыл (köy).
Море (Луар һәм Шер)
Море — Франциянең Луар һәм Шер департаментында урнашкан коммуна.
Филипсройт
Филипсройт — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Митчелл (Көньяк Дакота)
Тарихы
Митчелл шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(9953) 1991 EB
(9953) 1991 EB — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Новыя Лагадки
Новыя Лагадки (Новыя Лагадкі ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Навагрудский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
XXXVIII гасыр (б. э. к.)
XXXVIII (утыз сигезенче) гасыр — безнең эрага кадәр 3701 елдан безнең эрага кадәр 3800 елга кадәр дәвам иткән гасыр.
Огузлар (Этимесгут)
Огузлар (Oğuzlar) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Анкара иле Этимесгут илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Бедагар
Бедагар (Bedağar ) — Әзербайҗанның Балакән районына караган авыл.
Ле-Мени-Венерон
Ле-Мени-Венерон — Франциянең Манш департаментында урнашкан коммуна.
Усть-Катав (мәгънәләр)
Кизне́р:
«Огайо»
«Огайо» тибындагы су асты көймәләре (Ohio class SSBN/SSGN) — американың стратегик атом су асты көймәләр сериясының өченче буын, 1981 елдан 1997 елга кадәр сафка бастырылган су асты көймәләре буыны. «Огайо» — атом су асты көймәсе
Аждаһа таулары
Аждаһа таулары (Drakensberg, Drakensberge, зулу uKhahlamba, сесото Maluti яки Maloti, Драконовы горы) — Көньяк Африка Республикасы, Лесото һәм Свазиленд биләмәләрендә урнашкан тау системасы. югарыгы ноктасы — Тхабана-Нтленьяна тавы (3482 м) Лесотода урнашкан.
Тасвирлама
Тауларның күп төрле үсемлекләр һәм хайваннар дөньясы шулай ук эндемик яки сирәк очраган төрләр белән күрсәтелгән.
Тауларның күп өлеше Дракенсберг паркына кертелгән, бу парк ЮНЕСКО Бөтендөнья мирасының табигый объекты булып тора.
Төбәк кабиләләренең телендә бу таулар Кватхламба (зулу uKhahlamba) дип атала, ул «кыялы урын», «кыялар өеме» дип аңлатыла. Йөрү юлы  авыр булганы өчен ак колонизаторлар — бур халкы бу тауларны аждаһа яки Drakensberge дип атыйлар.
Көнчыгыш һәм көнбатыш битләүләренең климаты һәм үсемлекләре бераз аерыла. Көнчыгыш битләүләрдә мул (башлыча җәйге) яңгырлар ява (елына 2000 мм); ә көнбатыш битләүләре коры һәм кискен континенталь климатка ия. Кышын тау башларында кар ява.
Көнчыгыш битләүләре 1200 метрга чаклы һәрвакыт яшел яфраклы һәм ылыслы агачлы тропик «яңгырлы» урманнар, 1200-1500 метрдан 2000 метрга кадәр — чәнечкеле куаклыклар, ксерофитлар һәм суккулентлар (акация, алоэ), югарырак — тау болыннары һәм таш ишелмәләре белән капланган. Көнбатыш битләүләрен урманнар урынына саванналар һәм куаклыклар били.
Дзежно
Дзежно — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Новий Двур-Прудницкий
Новий Двур-Прудницкий — Польшаның Ополе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Баниште (Болгария)
Баниште  — Болгариянең Перник өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Бозармут (Ятаган)
Бозармут (Bozarmut) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Мугла иле Ятаган илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Мәмәндә
Мәмәнде(Мамонда, Мамка) — Россия территориясеннән ага торган елга. Башкортстан Республикасының Благовещен районы биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Бәләкәй Изәк елгасының уң ярыннан 17 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 33 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Караидел елгасы, Павловка сусаклагычынан Шакша бистәсендәге су үлчәүпостына чаклы. Кече елга бассейны — Агыйдел, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Гай-Великий (Великопольское воеводалыгы)
Гай-Великий  — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Яношда
Яношда — Румыниянең Бихор жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Муази
Муази — Франциянең Луар һәм Шер департаментында урнашкан коммуна.
Казе Преза (Удине)
Казе Преза — Италиянең Фриули-Венеция-Җулия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Явас (елга)
Явас  — Россия территориясеннән ага торган елга. Мордва Республикасы, Рязань өлкәсе, Түбән Новгород өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга КАС/ИДЕЛ/2231/350/105/39    кушыла. Елга озынлыгы 66 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Ока су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Мокша Темников каласы янындагы су үлсәү посынан тамагына кадәр, Цна елгаларын кетрмичә. Кече елга бассейны — Мокша, елга бассейны — Ока.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
(17600) Dobřichovice
(17600) Dobřichovice — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1995 елның 18 сентябрендә Л. Коткова тарафыннан Ондржеёв обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1995 SO» саналган.
Ла-Пас (Индиана)
Ла-Пас  — Америка Кушма Штатларының Индиана штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Альтенмаркт (община Гаубич)
Альтенмаркт  — Австриянең Түбән Австрия федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
(9954) Брахиозавр
(9954) Брахиозавр — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1991 елның 8 апрелендә Эрик Эльст тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1991 GX7» саналган.
Филленбах
Филленбах — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Валя-Маре (Рошиори, Бакеу)
Валя-Маре — Румыниянең Бакеу жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
XL гасыр (б. э. к.)
XL (кырыгынчы) гасыр — безнең эрага кадәр 3901 елдан безнең эрага кадәр 4000 елга кадәр дәвам иткән гасыр.
Рега (коммуна)
Рега (Régat) — Франциянең Арьеж департаментына караган коммуна, Мирпуа кантонына карый.
Сарсаз (Стәрле кушылдыгы)
Сарсаз — Татарстанның Азнакай районы территориясеннән агучы кече елга биләмәләрендә ага. Стәрле елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 14 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Чулман кушылдыклары бассейны Агыйдел кушылганчы, елга бассейны — Чулман.