cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Брадок (Асиповицкий районы)
Брадок  (Брадок ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Асиповицкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Комо (Төньяк Каролина)
Комо  — Америка Кушма Штатларының Төньяк Каролина штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Браништя (коммуна, Галац)
Браништя — Румыниянең Галац жудецында урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Курмангу
Курмангу (Courmangoux) — Франциянең Эн департаментына караган коммуна, Сент-Этьен-дю-Буа кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 14,82 км².
Арткы Карыки
Арткы Карыки (Кайри Карӑк, Задние Карыки) — Чуашстанның Кызыл Армия районында урнашкан авыл.
Климат
Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.
Халык
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 89 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (100%) алып тора.
Сибринг (Флорида)
Сибринг  — Америка Кушма Штатларының Флорида штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Сибринг шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Савуковчи
Климат
Савуковчи климаты уртача-континенталь. Кыш озын, салкын, ә җәй кыска, гадәттә җылы, яисә салкынча. Биредә кырау җәен дә күзәтелә. Җәй көне циклоннар активлыгы сүлпәнәя, көзен исә киресенчә, үсә, шуңа күрә дә явым-төшем күләме арта. Көз белән яз салкын.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: комилар (100%).
Марцинкув (Лодзь воеводалыгы)
Марцинкув  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Зимняя (елга)
Зимняя — Россия территориясеннән ага торган елга. Төмән өлкәсе, Омск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  ? елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 11 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Иртеш елгасы кушылдыклары бассейны Тубылдан алып Обка койганчы, елга бассейны — Иртеш.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Сылтамалар
Зимняя (река)
Каваклы (Испир)
Каваклы (Kavaklı) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Эрзурум иле Испир илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Гродовице
Гродовице — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Язьвиска
Язьвиска — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Гликур
Гликур — Франциянең Сен-Маритим департаментында урнашкан коммуна.
Галето (Комо)
Галето — Италиянең Ломбардия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Галето Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Эшкуркела
Эшкуркела — Португалиянең Визеу округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Тушев Дол
Тушев Дол — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Эмлек Кале (Шаркышла)
Эмлек Кале (Emlek Kale) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Сивас иле Шаркышла илчесенә караган бер авыл (köy).
Дарлингтон (округ, Көньяк Каролина)
Дарлингтон — Америка Кушма Штатларының Көньяк Каролина штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Дарлингтон шәһәре.
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1785 елда оештырыла.
Территориясе
Округ мәйданы 1469 км² тәшкил итә.
Сан-Фернандо-дел-Валье-де-Катамарка
Сан-Фернандо-дел-Валье-де-Катамарка (San Fernando del Valle de Catamarca) — Аргентинаның Катамарка провинциясендә урнашкан шәһәр.
Тарих
1683 елда нигезләнгән.
Дзярнув
Дзярнув — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Alança
Alan tele yäki Alança dip Törki teleneñ Qawqaz söylämen atıylar, ul Qaraçay yä Balqar xalıqlarınıñ tuğan söyläme. Anı Qaraçayça, Balqarça da atıylar.
Qawqazğa Urıslar kilep, 20. yöz başında Törki telen qullanudan betergänçe Alança xalıqara tel bularaq qullanılğan, mäktäplärdä dä.
Alançağa iñ yaqın söyläm diep Qırımçanı atarğa bula.
Üzençäleklär
Alançada Tatarçada kebek [q], [ğ], [ñ], [ä] awazları bar. «C» xärefe belän Qırımçaday awaz bilgelänä.
Alançanı c-söyläm dip atarğa bula, Tatarçada [y] awazı äytelgän cirlärdä Alançada [c] äytelä: yıl / cıl, yaña / cañı.
Päräwezdä
Төрки телләр
Малай (Волгоград өлкәсе)
Маляевка – Волгоград өлкәсенең Ленинск районы составына керүче татар авылы.
Тарих
Авылны 1865 елда Пенза мишәрләре нигезли.
Халык
2010 елгы җанисәп буенча авылда 1262 кеше яши. Күпчелеге татарлардан тора (76.1%)
Ле-Пуэнсонне
Ле-Пуэнсонне — Франциянең Эндр департаментында урнашкан коммуна.
Ярослав Владимир улы Зирәк
Изге кенәз Яросла́в I (октябрь 978 — 20 февраль 1054) — Киев Бөек кенәзе 1019 елдан, Рюриковичлар нәселеннән, чукындыруда Георгий (Юрий) исеме бирелә.
Тарихи мәгънә
Юрьев (хәзер Эстониядәге Тарту), Иделдә Ярославль, Юрьев-Русский, Карпат янындагы Ярославльны, Новгород-Северский шәһәрләрне нигезләнгән.
I Ярослав заманыныда беренче рус кәшишханәләр (монастырлар) барлыкка киләләр.
Әхмәдулла Йосыпов
Йосыпов Әхмәдулла Мөхәммәтзакир улы — хәрби хезмәткәр, полковник.
1903 елда Түнтәр авылында туган. Түнтәр мәдрәсәсендә укып башлангыч белем ала. Казан шәһәрендә эшләп үзлегеннән белемен күтәрә һәм Казан медицина институтына керә. Аны тәмамлап Казан шәһәрендә табиб булып эшли.
1937 елда баҗасы, атаклы язучы Кави Нәҗми белән бергә сәяси гаепләүләр белән кулга алына. Бер елга сузылган тикшерүләрдән соң акланып азат ителә.
Сугыштан соң Ә.Йосыпов Казанга кайта һәм Казан медицина институтының хуҗалык эшләре буенча проректоры булып озак еллар эшли. Шушы чорда аны утызмеңчеләр сафында Арча районының Наласа авылына җибәрәләр, 1956-1957 елларда ул мондагы колхозның рәисе була. Әмма сәламәтлеге какшау сәбәпле кире медицина институтындагы эшенә кайта
Ә.М.Йосыпов 1966 елда Казан шәһәрендә вафат була.
Либрос
Либрос — Испаниянең Теруэль провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Наррагансетт-Пир (Род-Айленд)
Наррагансетт-Пир  — Америка Кушма Штатларының Род-Айленд штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Либрос
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Наррагансетт-Пир (Род-Айленд)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Поень (Бландиана, Алба)
Поень — Румыниянең Алба жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Якубово (Квидзинский повяты)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Марцинув (гмина Даликув)
Марцинув  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Курте
Курте — Франциянең Коррез департаментында урнашкан коммуна.
Аспах (Бакнанг)
Аспах (Aspach) — Алманиянең Баден-Вюртемберг җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Эшпаданеду (Синфайнш)
Эшпаданеду  — Португалиянең Визеу округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Элворд (Айова)
Элворд  — Америка Кушма Штатларының Айова штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Элворд шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Брады (Глуский районы)
Брады  (Брады ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Глуский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Браништя (коммуна, Димбовица)
Браништя — Румыниянең Димбовица жудецында урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Сенцюры
Сенцюры (Сенцюры ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Дубровенский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Уговець
Уговець — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Годервиль
Годервиль — Франциянең Сен-Маритим департаментында урнашкан коммуна.
Уговець
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Лидон
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Дибки (гмина Острув-Мазовецка)
Дибки  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
(4072) Яёи
(4072) Яёи  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1981 елның 30 октябрендә Х. Косай, К. Фурукава тарафыннан Кисо обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1981 UJ4» саналган.
Яловець (Диңгез буе воеводалыгы)
Яловець — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Гронзув
Гронзув — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Конвей (Төньяк Каролина)
Конвей  — Америка Кушма Штатларының Төньяк Каролина штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Лосха
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Төньяк Сосьва. Кече елга бассейны — Төньяк Сосьва, елга бассейны — Об, Төньяк  Сосьва елгасы кушылган урыннан түбәнрәк.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Марцинув (гмина Задзим)
Марцинув  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Төрек-Татар лицейлары
Төрек-Татар лицейлары дип Төркия ярдәме белән оештырылган мәктәпләрне атыйлар. 2004 елда Татарстанда 8 татар-төрек лицее эшли иде. Иң беренчесе, Эртугрул Гази исемендәге 2 номерлы лицей-интернат (Казан) Казанда 1992 елда ачылган.
Лицейлар татар телен Яңалиф нигезендә өйрәтү экспериментында катнашкан мәктәпләр арасына керәләр.
Каваклы (Өзватан)
Каваклы (Kavaklı) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Кайсери иле Өзватан илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Габделкадыйр Йосыпов
Йосыпов Габделкадыйр Мөхәммәтзакир улы — юрист.
1898 елда Түнтәр авылында туган. Шушында мәдрәсәдә белем ала. Балачагы әтисенең крестьян хуҗалыгында эшләп уза. Революция елларында ул Казан шәһәренә килә. Тиздән Кызыл Армия сафларына алына һәм Гражданнар сугышында катнаша. Аның 1920-1925 елларда кызыл комиссар буларак басмачыларга каршы көрәштә актив катнашуы мәгълүм.
Сугышлар тынгач аны Үзбәкстан ССРның Нәмәнган шәһәренә прокуратура органнарына эшкә җибәрәләр. Монда аңа хезмәт белән беррәттән белемен күтәрү өстендә күп эшләргә туры килә. Озак еллар дәвамында Нәмәнган шәһәренең баш прокуроры булып уңышлы эшләве аның  бу проблеманы да уңышлы хәл итүен дәлилли. Шушы хезмәттәге уңышлары өчен Г.М.Йосыпов югары дәүләт бүләкләре белән бүләкләнә, аңа Нәмәнган шәһәренең Почетлы Гражданины исеме бирелә.
Сидар-Ки (Флорида)
Сидар-Ки  — Америка Кушма Штатларының Флорида штатында урнашкан шәһәр.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Диллон (округ, Көньяк Каролина)
Диллон — Америка Кушма Штатларының Көньяк Каролина штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Дилло шәһәре.
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1910 елда оештырыла.
Территориясе
Округ мәйданы 1054 км² тәшкил итә.
Станислав Петров
Биография
1939 елның 3 апрелендә Горький шәһәрендә туган.
1956 - 1959 елларда Саратов хәрби химия училищесында укыган, аны мактау билгесе белән тәмамлаган. 1966 - 1971 елларда ул С.К. Тимошенко Кызыл Байрак Хәрби Химия Академиясенең командалык факультетында белем алуын дәвам итә. 1978 елдан 1980 елга кадәр СССР К.Е. Ворошилов исемендәге Кораллы Көчләренең Генераль штабының Хәрби академиясенең төп факультетында укыган.
1959-1966 елларда Воронеж хәрби округының химик саклау бүлекчәләрендә взвод һәм компания командиры булып хезмәт итә. 1971 елдан 1982 елга кадәр ул Беларусия Хәрби округында түбәндәге позицияләрдә хезмәт итә: танк дивизиясенең химик хезмәте җитәкчесе урынбасары һәм җитәкчесе, өлкән офицер, әлеге хәрби округның химик көчләре җитәкчесе урынбасары һәм җитәкчесе. 1982 елдан 1986 елга кадәр - Себер хәрби округының химик гаскәрләре һәм Германиядәге Совет көчләре төркеме җитәкчесе булып хезмәт итә.
1986 - 1989 елларда - Химия гаскәрләре командирының беренче урынбасары, 1989 - 1992 елларда - СССР Саклау Министрлыгының Химия гаскәрләренең җитәкчесе. С.В. Петров Чернобыль атом электр станциясендәге афәт нәтиҗәләрен бетерүдә катнашкан. 1992-2001 елларда - Россия Федерациясенең РХБ Саклау гаскәрләренең баш командиры. С.В. Петров федераль максатчан программа кысаларында химик коралны юк итү буенча эш җитәкчесе дә була.
Ньюпорт-Ист (Род-Айленд)
Ньюпорт-Ист  — Америка Кушма Штатларының Род-Айленд штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Ньюпорт-Ист халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Эшпиньоза
Эшпиньоза — Португалиянең Визеу округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Сан-Мигел (Аргентина)
Сан-Мигел (San Miguel) — Аргентинаның Буйныс-Айрыс провинциясендә урнашкан шәһәр.
Тарих
1864 елда нигезләнгән.
Сейнорога-Яга
Сейнорога-Яга — Россия территориясеннән ага торган елга. Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Кара елгасының уң ярыннан 112 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 25 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Баренцев диңгезе бассейны елгалары Печора елгасы бассейнының көнчыгышынан Зур Ою елгасы бассейнынң көнчыгыш чигенә чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Печора һәм Об елгалары арасындагы, Баренец диңгезенә коючы, елгалар бассейны.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Ле-Транже
Ле-Транже — Франциянең Эндр департаментында урнашкан коммуна.
Җүәһирә Хәмитова
Хәмитова (Йосыпова) Җәвәһирә Мөхәммәтзакир кызы — мәгариф хезмәте ветераны.
1901 елда Түнтәр авылында туган. Түнтәр мәдрәсәсен тәмамлый һәм әтисе хуҗалыгында эшли. Тиздән үсмер кыз Казан шәһәренә килә һәм укытучылар институтына укырга керә. Институтны тәмамлаганнан соң озак еллар Казан шәһәренең төрле мәктәпләрендә балалар укыта. Хезмәт юлының иң зур өлеше Казан шәһәренең 18-гомумбелем мәктәбе белән бәйле. 1934 елда Җ.М.Хәмитова балаларга белем һәм тәрбия бирүдәге тырыш хезмәтләре өчен Ленин ордены белән бүләкләнә.
1957 елда Казан шәһәрендә вафат була.
Курт (коммуна)
Курт (Courtes) — Франциянең Эн департаментына караган коммуна, Реплонж кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 9,06 км².
Зәй-Чишмә
Зәй-Чишмә — Татарстан Республикасының Әлмәт районындагы авыл.
Халык саны — 282 тирәсендә. Почта индексы — 423430.
Тарих
XVIII гасырда нигезләнгән.
Демография
Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): руслар.
(2270) Яжи
(2270) Яжи  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Зәй-Чишмә
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.3 °C.
(2270) Яжи
Тарихы
1980 елның 14 мартында Эдвард Боуэлл тарафыннан Андерсон-Меса обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1980 ED» саналган.
Галето (Торино)
Галето — Италиянең Пьемонт төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Галето Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Дибув (Мазовия воеводалыгы)
Дибув  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Брады (Чавуский районы)
Брады  (Брады ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Чавуский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Котыс
Котыс — Россия территориясеннән ага торган елга. Пермь крае биләмәләрендә ага. Елга  Иньва елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 46 км.
Уде
Уде — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Котыс
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Чулман кушылдыклары бассейны Агыйдел кушылганчы, елга бассейны — Чулман.
Асперг
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Поень (Бучум, Алба)
Поень — Румыниянең Алба жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Линарес-де-Мора
Линарес-де-Мора — Испаниянең Теруэль провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кивьялы
Кивьялы (Кивьял Нурӑс, Кивьялы) — Чуашстанның Урнар районында урнашкан авыл.
Климат
Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.
Халык
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 141 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (97%) алып тора.
Гротники-Дуже
Гротники-Дуже — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Светлый Родник
Светлый Родник (Светлый Родник) — Коми Республикасының Троицко-Печорск районында урнашкан авыл.
Климат
Светлый Родник климаты уртача-континенталь. Кыш озын, салкын, ә җәй кыска, гадәттә җылы, яисә салкынча. Биредә кырау җәен дә күзәтелә. Җәй көне циклоннар активлыгы сүлпәнәя, көзен исә киресенчә, үсә, шуңа күрә дә явым-төшем күләме арта. Көз белән яз салкын.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: руслар (100%).
Рио-Кварто
Рио-Кварто (Río Cuarto) — Аргентинаның Кордоба провинциясендә урнашкан шәһәр.
Тарих
1786 елда нигезләнгән.
Ямно (Диңгез буе воеводалыгы)
Ямно — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Марцинув (Кутновский повяты)
Марцинув  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Дьёр
Дьёр (Győr, Raab, Ráb, Yanıkkale) — Маҗарстанның Дьёр-Мошон-Шопрон өлкәсендә урнашкан шәһәр.
Сәгать поясы
Халыкара стандарт буенча Дьёр Үзәк Европа вакыты (Central European Time, CET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +1:00 гә тигез.
Тарих
Аррагона дип аталган беренче зур авыл БЭК 5 гасырда барлыкка килгән; төп халкы кельтләр булган. Аррагона исеме сигез гасыр буе кулланылып килгән, ә аның кыскартылган формасы алман һәм словак телләрендә хәзер дә кулланыла. БЭ 10 елда шәһәрне римлылар басып алганнар. 4 гасырда шәһәр ташландык хәлгә килгән.
5 гасырда Дьёр әтрафында славяннар, лангобардлар яшәгәннәр, 568 дә Рааб Авар каганлыгына кушылган, 9 гасыр башында, аварлар франклар тарфыннан тар-мар ителгәчтен, Франклар империясе кулына төшкән. 10 гасырда бирегә маҗарлар күченеп килә һәм шәһәр хәзерге исемен йөртә башлый.
Халык
Милләтләр (2011): маҗарлар — 95,2%.
Браништя (коммуна, Мехединць)
Браништя — Румыниянең Мехединць жудецында урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Гоммервиль (Сен-Маритим)
Гоммервиль — Франциянең Сен-Маритим департаментында урнашкан коммуна.
Эшпинью (Мангуалде)
Эшпинью  — Португалиянең Визеу округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Элджин (Айова)
Элджин  — Америка Кушма Штатларының Айова штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Элджин шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Дорчестер (округ, Көньяк Каролина)
Дорчестер — Америка Кушма Штатларының Көньяк Каролина штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Сент-Джордж шәһәре.
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1868 елда оештырыла.
Территориясе
Округ мәйданы 1494 км² тәшкил итә.
Сенчуки
Сенчуки (Сенчукі ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Талачинский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Гротники-Мали
Гротники-Мали — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Удмат
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(4661) Йебес
(4661) Йебес  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1982 елның 17 ноябрендә M. de Pascual тарафыннан Yebes обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1982 WM» саналган.
Марцинув (Паенчанский повяты)
Марцинув  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Наталья Поклонская
Наталья Владимир кызы Поклонская (1980, Кырым өлкәсе) — 18 март, 1980 ел, Михайловка авылы, Ворошиловград өлкәсе, УССР, СССР) —  баштарак Кырым, Украина, соңрак Россия дәүләт эшлеклесе, юрист. 2021 елның 13 октябреннән  Россия Федерациясенең Кабо-Вердедагы Гадәттән тыш һәм вәкаләтле илчесе. 2016―2021 елларда  Дәүләт Думасы депутаты (VII чакырылыш).
РФ иң яшь генералы.
Кайчакта бик сәер гамәлләр ясавы билгеле, мәсәлән Бөек Ватан сугышы каһарманнарына багышланган Үлемсез полк чарасында Россиянең соңгы императоры Николай II сурәте белән чыга. Мәдәният ирегенә каршы чыгып, күренекле режиссер Учитель төшергән "Матильда" дигән фильмны тыярга чакыра.
Гаилә
Аның ике бабасы да Бөек Ватан сугышында һәлак булган, әбисе алман оккупациясендә чыдап яшәгән. Ата-анасы — пенсионерлар, Кырымда торалар.
Гаиләсе: аерылган, кызын тәрбияли. Фортепианода уйный, рәсем ясарга ярата.
Дан
Прокурор хезмәтенә керү сәбәпле чыгыш ясаганнан соң Наталья Поклонская бөтен дөньяда, аеруча Япониядә дан казана (Натальянең тышкы күренеше япон аниме матурлык стандартына туры килә). "Кырымда нәрсә булганын аңламыйбыз, ләкин Наташаны яклыйбыз, ул чибәр" — дип яза япон ирләре блогларында. Пәрәвездә Натальянең күп һәвәскәр сурәтләре, видеоклиплары, аның турында җырлар бар.
Мөхәммәт Булак
Мөхәммәт Булак яки Булак, Гияс-әд-Дин Бүләк хан (tat. lat. Möxämmät Bulaq , 1360-1380)- Алтын Урда ханы 1370 елдан, Мамай Урдасы ханы (1370-1380).
Алтын Урданың низаглашу чорында идарә иткән хан.
Тарих
Габдуллаһ хан үлгәннән соң Мамай тарафыннан Алтын Урда тәхетенә утыртылган.
Хаҗи Тарханда, Кырымда, Яңа Маҗарда тәңкәләр суккан.
1372 елда Алтын Урда көнчыгыш өлеше идарә иткән хаким - Урус хан Сарай шәһәрен басып алганнан соң Мөхәммәт Булак Мамайга Кырымга качкан.
1374 елда Урус хан көнчыгышка киткәч Чиркәс Сарай шәһәрен басып алган һәм хан итеп игълан ителгән.
1375 елда Мамай Сарай шәһәрен яулап хан тәхетен Мөхәммәт Булакка кире кайтарган.
Ләкин көнчыгыштан кайткач Урус хан яңадан Сарайны буйсындырган ләкин озак вакытта идарә итә алмаган.
1375 елда Гияс уд-Дин Каһанбәк Сарай шәһәрен алып хан итеп игълан ителгән.
Töfäñ
Töfäñ (Farsıça: -  تفنگ tofæng (tofäng)), borınğı utlı qoral (tup) ataması. 1 m ozınlığındağı yuan köpşäneñ asqı öleşendä darığa ut törtü öçen tişege häm stanğa berketü öçen caylanması bulğan. Töfäñ yomrı taşlar, yädrälär belän atqan. Şäreq illärendä 12. yözdän bilgele. İdel buyında töfäñ 1376 yılda Bolğar şähären saqlğanda qullanılğan.
Дибув-Колёния
Дибув-Колёния — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Каваклы (Гөлҗүк)
Каваклы (Kavaklı) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Коҗаэли иле Гөлҗүк илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Бразгучка
Бразгучка (Бразгучка ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Круглянский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Сопчоппи (Флорида)
Сопчоппи  — Америка Кушма Штатларының Флорида штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Сопчоппи шәһәре  елда нигезләнгән.
Конито (Төньяк Каролина)
Конито  — Америка Кушма Штатларының Төньяк Каролина штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Морено
Морено (Moreno) — Аргентинаның Буйныс-Айрыс провинциясендә урнашкан шәһәр.
Тарих
1864 елда нигезләнгән.
Лоскос
Лоскос — Испаниянең Теруэль провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ассамштадт
Ассамштадт (Assamstadt) — Алманиянең Баден-Вюртемберг җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Левру
Левру — Франциянең Эндр департаментында урнашкан коммуна.
Янин (Диңгез буе воеводалыгы)
Янин — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Куртиврон
Куртиврон (Courtivron) — Франциянең Кот-д’Ор департаментына караган коммуна, И-сюр-Тий кантонына карый.
Эшпинью (Мортагуа)
Эшпинью  — Португалиянең Визеу округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Куртиврон
Географиясе
Коммуна мәйданы — 15.63 км².
Паскоаг (Род-Айленд)
Паскоаг  — Америка Кушма Штатларының Род-Айленд штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Эшпинью (Мортагуа)
Географиясе
Мәйданы —.
Паскоаг (Род-Айленд)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гроховиска (Свентокшиж воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Şolom Aleyxem
Şolom (Şolem) Aleyxem (2 mart, 1859 - 13 may, 1916) - İdiş ädäbiäte yazuçısı häm populár yumorist, anıñ ícatta novellar, pieslär, mäzäklär. İdiş yazuçılarnı alğa cibärü öçen bik küp eş eşli, balalarğa İdiş telendä yuzçılardan iñ berençese.
Şolem Yakov Rabinoviç isemle (Urısça: Рабино́вич) xäzerge Ukrainadağı Pereyaslav şähärendä tua. Şolom Aleyxem icadi isemen ala. Kitaplarğa räsemnär yasí, uqıtuçı häm ravvin bulıp eşli. Başta Urısça häm İvritçä yaza, läkin 1883.tän İdiş telendä qırıqlap tom bastırıla. Şul waqıtta Räsäy yähüdläre arasında yazu häm icadi tele İvrit tele bula, bu telne uqımışlı Yähülär genä belälär. Şolem Aleyxem Räsäyneñ öç million nadan İdiş telendä genä söyläşäwçe Yähülär öçen yaza.
Citeşterüçänlege bik zur bula, monnan tış, ul başqa İdiş yazuçılarnı danın tarata. Die Yiddishe Folksbibliotek yıllıq basmasın möxärrirlek qıla. Awrupada häm Quşma Ştatlarda leksilär uqıy. Anıñ äsärlär törle tellergä tärcemä itelgän. Alarnıñ iñ populár: "Söt sawıtı Tevye" äsäre. Äsärendä yähüdlär-urıslarğa mönäsäbätlär, Qaragruhçılar pogromnarı (cäberläre) yazıp birgän.
Zolımnı sizep Şolom Aleyxem 1905. yılda Şveytsariägä küçä, soñraq, 1914.tä, Quşma Ştatlarğa küçep, Nyu York şähärendä urnaşa. Bu urında ul 57 yäştä ülä.
Пётр Прохоренко
Пётр Петрович Прохоренко (Пётр Пятровіч Прахарэнка; 1939-2008) - Деструктив булмаган тест физикасы өлкәсендә Совет һәм Беларусия галиме, техник фәннәр докторы (1988), профессор (1989), Беларусия Милли Фәннәр Академиясе академигы (2000; 1996 елдан бирле корреспондент). Беларусия Милли Фәннәр Академиясенең гамәли физика институты директоры (1993-2005).
Биография
1939 елның 19 сентябрендә Могилев өлкәсе Белиничский районының Меженец авылында крестьяннар гаиләсендә туган.
1956 - 1961 елларда Беларусия тимер юл инженерлары институтының механик факультетында укыган һәм аны мактау билгесе белән тәмамлаган Ул академик Е.Г. Коноваловның укучысы була.
1961-1964 елларда Ярославль паровозын ремонтлау заводында инженер һәм кибет менеджеры булып җитештерү эшендә хезмәт итә. 1964-1965 елларда ул Могилев машина төзелеше институтында металл каршылыгы бүлегендә ярдәмче булып эшли.
1965 елдан башлап Беларусия ССР Физика-Техник Институтында фәнни эштә аспирант, кече һәм өлкән тикшерүче булып эшли. 1973 елдан ул УЗИ тәэсирен өйрәнү өчен фәнни төркемнең оештыручысы һәм җитәкчесе була.
1974 - 1977 елларда Беларусия ССР Милли Фәннәр академиясендә физик һәм техник фәннәр кафедрасының фәнни сәркатибе булып фәнни хезмәтен дәвам итә. 1977 елдан 1983 елга кадәр Беларусия Коммунистик партиясенең Үзәк Комитетында оештыру эше буенча Фән һәм мәгариф учреждениеләре инструкторы вазифасын үти. 1984 - 2008 елларда Беларусия Милли Фәннәр Академиясенең Гамәли Физика Институтында фәнни эштә хезмәт юлын дәвам итә: капиллярлы күренешләр лабораториясе мөдире, 1993-2005 елларда - әлеге институтның директоры, 2005 - 2008 елларда - әлеге институтның баш тикшерүчесе.
Фәнни-педагогик эшчәнлеге һәм фәнгә керткән өлеше
П.П. Прохоренконың төп фәнни-педагогик эшчәнлеге физика өлкәсендә капиллярлы һәм җимергеч булмаган тест ысуллары һәм аларның техник диагностикасы белән бәйле була. Аның җитәкчелегендә капиллярлы җитешсезлекләрне ачыклауның теоретик нигезләре салынды. Әлеге технологик медиа һәм физик магнит һәм УЗИ кырларын кулланып, сынауның җитештерүчәнлеген һәм сизгерлеген контрольдә тотарга мөмкинлек бирде. П.П. Прохоренко Беларусия Милли Фәннәр академиясенең машина төзелеше мәсьәләләре буенча фәнни совет әгъзасы да булып тора.
1969-нчы елда ул "УЗИ тибрәнүләренең даими йөк астында киселгән деформациягә тәэсирен тикшерү" дигән тема буенча кандидатлык диссертациясен, 1988-нче елда техник фәннәр докторы дәрәҗәсе өчен докторлык диссертациясен яклады. 1989 елда ул СССРның Югары Аттестация Комиссиясе тарафыннан профессор академик титулына лаек булды. 1996 елда ул корреспондент әгъза, 2000 елда - Беларусия илли Фәннәр академиясенең тулы әгъзасы итеп сайланды. П.П. Прохоренко өч йөз илледән артык фәнни хезмәт язган, шул исәптән тугыз монография һәм уйлап табу өчен җитмеш сертификат иясе. Аның җитәкчелегендә ундүрт кандидат һәм өч фән докторы  әзерләнде.
Кеум (Демьянка кушылдыгы)
Кеум — Россия территориясеннән ага торган елга. Төмән өлкәсе, Омск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Демьянка елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 354 км.
Браставецу (коммуна)
Браставецу — Румыниянең Олт жудецында урнашкан коммуна.
Кеум (Демьянка кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Иртеш елгасы кушылдыклары бассейны Тубылдан алып Обка койганчы, елга бассейны — Иртеш.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Браставецу (коммуна)
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Эмлек Мезра (Шаркышла)
Эмлек Мезра (Emlek Mezra) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Сивас иле Шаркышла илчесенә караган бер авыл (köy).
Törki telläre älifbaları
Törki tele bik iske tellәrennәn bulğaç, anıñ belәn yazu öçen qullanılğan әlifbalar da baytaq bulğan. Törki xalıqlar sanı az bulmağaç alar ber әlifbadan ikençegә törle waqıtlarda küçkәnnәr ye, şuña kürә Törki telendә yazu öçen waqıtlı berniçә әlifba qullanıla.
Turan әlifbası
Turan әlifbası MA 200.–150. yıllarınnan başlap 10. yözg ә tikle qullanuda yörgәn. Bu әlifbada 36 tirәse bilge bar ide.
Törki әlifbası
Törki әlifbası fәnni eşlәrdә Orxon әlifbası/Kük-Türk adı belәn dә yöri. Törki әlifbasın qullanıp yazılğan istәleklәrneñ iñ iskese 7. yözneñ 2. yartısına qarıy dilәr. Bu әlifba 38 bilgedәn tora.
Ğәrәp әlifbası
İslam dinen qabul itü barğan sayın Törki xalıqlar üz telendә yazu öçen 28-xәrefle Ğәrәp әlifbasın qullana başlıylar. İdel-Uralda bu küçü 900. yıllarğa kilә.
19. yöz axırında әlifba üzgәrtü xәrәkәte başlana, Törki xalıqlar tağıñ östәmә xәreflәr östi başlıylar. Bu östәmә xәreflәr belәn әlifbalarnı «Yaña imla» dip atıy başlılar.
Latin әlifbası
Törki telend ә yazu öçen Latin әlifbası 13.–14. yözd әn ük yöri başlıt, kübrәk Könbatış Awrupa xalıqları belәn aralaşu öçen, anıñ belәn Codex Cumanicus ta yazılğan ide.
1863. yılda Turan Cәmğiәteneñ İstanbulda uzğan qorıltayında Mirza Fethali Ahundzade Latinәlif nigezendә tözelgәn alifbasın tәqdim itә, әmma yaqlawçıları tabılmıy.
1922. yılda Törki xalıqlarğa irken aralaşu öçen Baquda “berdәm әlifba” uylap çığarıla wә Әzerilәr anı xezmәttә qullana başlıylar. 1924/1925 uqıtu yılında yaña әlifba mәktәplәrgә kerә.
1924. yılda Qaraçayça da Latinәlifle yazuğa küçә başlıy, 1925. yıldan birle Tönyaq Qawqaz xalıqları da küçә.
1926. yılda 26. Febrәld әn 5. Martına tikle Baquda Törkibelgeçlәr qorıltayı uza, anıñ rәise bularaq Samadağa Ağamalioğlu ide. Andağı qatnaşuçılar öç törkemgә bülengәnnәr:
Şul qorıltay tämamlanğaç 1926. yılnıñ Әpril ayında Qazanda “Yaña Tatar älifbası” cämğiәte oyışa. 1927. yılnıñ 3. Yülend ә Tatarstan xökümәteneñ maxsus qararı belәn Yañalif Tatar teleneñ räsmi әlifba itep raslana.
Галҗи (Виченца)
Галҗи — Италиянең Венеция төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Törki telläre älifbaları
Latin әlifbası
Törkibelgeçlәr qorıltayında Törkiyә öçen oxşaş bulğan әlifba kertәse digәn qarar çığarılğan bulğan, wä bu qarar buyınça 1928. yılda Törkiәd ә bu köngә tikle qullanuda yöri torğan әlifba qabul itelә.
Ирекле (Әлмәт районы)
Ирекле — Татарстан Республикасының Әлмәт районындагы авыл.
Törki telläre älifbaları
“Qara” çor
1936–1940. yıllarda Stalin qararı buyınça SSRB çiklәrendә yabılıp qalğan Törki xalıqlarnı mәcbüri “ber tön eçendә” Urıs älifbasına küçerәlәr. Ul ber dә tügel, hәr xalıq öçen ayırım әlifbalarnı Törkilәrne çuqındıruçı İlminski uylap çığarğan, Törkilәrne ber-bersennәn çitlәşterü öçen anıñ xezmәtlәre qullanılğan ide.
Галҗи (Виченца)
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Ирекле (Әлмәт районы)
Халык саны — 224 тирәсендә. Почта индексы — 423449.
Тарих
1926 елда нигезләнгән.
Törki telläre älifbaları
Soñğı yıllar
SSRB cimerelüennәn soñ ğına Törki berdәmlegen maqsat itep quyuçı Turançılıq yünәleşe yaña köç ciya başlağan.
Ирекле (Әлмәт районы)
Демография
Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): татарлар.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.3 °C.
Törki telläre älifbaları
Soñğı yıllar
2010. yılğa tikle başqa Törki xalıqlar da küçәrgә tieşlәr, alar arasında Tatarstan da tora.
Monı da qara
*
Лоуси-Я
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Төньяк Сосьва. Кече елга бассейны — Төньяк Сосьва, елга бассейны — Об, Төньяк  Сосьва елгасы кушылган урыннан түбәнрәк.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Узмани
Узмани — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сей-Яга
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Гонзевиль
Гонзевиль — Франциянең Сен-Маритим департаментында урнашкан коммуна.
Янишевко
Янишевко — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Дизин
Дизин — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Элдон (Айова)
Элдон  — Америка Кушма Штатларының Айова штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Элдон шәһәре  елда нигезләнгән.
Конкордия (Аргентина)
Конкордия (Concordia) — Аргентинаның Энтре-Риос провинциясендә урнашкан шәһәр.
Тарих
1821 елда нигезләнгән.
Эштер (Каштру-Дайри)
Эштер  — Португалиянең Визеу округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Лос-Ольмос
Лос-Ольмос — Испаниянең Теруэль провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(990) Йеркс
(990) Йеркс  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Сенькава (Верхнядзвинский районы)
Сенькава (Сенькава ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Верхнядзвинский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Грохолице (гмина Липник)
Грохолице  — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Поень (Видра, Алба)
Поень — Румыниянең Алба жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Грохолице (гмина Липник)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Поень (Видра, Алба)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Тивертон (сан алу урыны)
Тивертон  — Америка Кушма Штатларының Род-Айленд штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Тивертон халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кутернон
Кутернон (Couternon) — Франциянең Кот-д’Ор департаментына караган коммуна, Дижон 2-й кантон кантонына карый.
Ленже
Ленже — Франциянең Эндр департаментында урнашкан коммуна.
Каваклыбаг (Сур)
Каваклыбаг (Kavaklıbağ) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Диярбакыр иле Сур илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Ассельфинген
Ассельфинген (Asselfingen) — Алманиянең Баден-Вюртемберг җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Рәдиф Җамалетдинов
Рәдиф Рифкать улы Җамалетдинов — татар галиме, филология фәннәре докторы, профессор, Россия табигый фәннәр академиясе әгъза-мөхбире. Россиянең атказанган югары мәктәбе хезмәткәре (2020).
Тәрҗемәи хәле
1969 елның 27 октябрендә Татарстанның Чүпрәле районы Кече Чынлы авылында туган. Урта белем алганнан соң, 1987—1989 елларда армия сафларында хезмәт итә. 1990—1995 елларда Казан дәүләт педагогика институтында укый, аспирантураны тәмамлаганнан соң, Татарстан Республикасы Мәгариф министрлыгының Республика фәнни-методик үзәгендә гыйльми хезмәткәр, 1995—1996 елларда КДПУның татар теле кафедрасында ассистент, татар теле һәм әдәбияты факультеты деканы урынбасары, соңрак декан булып эшли. 1999—2002 елларда Татарстан Республикасы Министрлар Кабинетының Татарстан халыклары телләрен үстерү бүлегендә баш референт вазифаларын башкарды. Ул чагыштырмача тел белеме буенча дистәләрчә җыентык-монографияләр авторы, шулай ук татар теле буенча дәреслекләр, программалар, төрле кулланмалар эшләүдә катнашты.
Рәдиф Җамалетдинов фәнни, педагогик, профессиональ оешмалар, укыту-методик берләшмәләр, шулай ук диссертацион һәм эксперт советлары эшендә актив катнаша. Ул – “Рус теле” һәм “РФ халыклары телләре” белгечлекләре буенча докторлык һәм кандидатлык диссертацияләрен яклау буенча диссертацион совет рәисе, Россия Федерациясе Мәгариф һәм фән министрлыгы каршындагы педагогик белем белгечлекләре буенча Укыту-методик берләшмә Советы Президиумы әгъзасы һәм әлеге берләшмәдә “Туган (татар) теле һәм әдәбияты” белгечлеге буенча укыту-методик комиссия рәисе дә булып тора.
2008 елның 15 февраленнән Рәдиф Җамалетдинов ТДГПУ ректоры вазыйфаларын башкара.
Бракава (Магилёвский районы)
Бракава  (Бракава ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Могилёвский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Кырым Автономияле Совет Социалистик Җөмһүрияте
Кырым Автономияле Совет Социалистик Республикасы (Крымская Автономная Социалистическая Советская Республика, Кърым Автономиялы Совет Социалист Республикасы, Кримська Автономна Соціалістична Радянська Республіка — РСФСР, УССР һәм Украина составында автономияле республика.
Башкала — Симферополь шәһәре.
1921—1946
1946 елның 25 июнендә, Кырым халкларның (кырымтатарлар, юнаннар, һ.б.) депортациясеннән соң Кырым АССР урынында Кырым өлкәсе оештырылган.
1946—1991
1946—1991 елларда Кырым АССР урыныда Кырым өлкәсе бар булган. 1948 елда Севастополь шәһәре Кырым өлкәсе составыннан чыгыарыла һәм РСФСР-ның турыдан-туры буйсынуга күчерелгән.
1954 елда Кырым өлкәсе Украин ССР составына күчерелгән.
1991—1995
1990 елда Кырым АССРның торгызылу мәсьәләсе күтәрелгән. Шул ук елның 20 гыйнварында Кырым өлкәсендә Кырым АССРның торгызылу турында референдум үткәрелгән, тавыш бирүчеләрнең 93%-ы моңа риза булган. 12 февралендә Кырым АССРы торгызылган.
1992 елның 26 февралендә Кырым Югары карары буенча Кырым Автономияле Совет Социалистик Республикасы атамасы Кырым Республикасы итеп үзгәртелгән, әмма Украина Югары Шурасы яңа исемне расламаган. 1994 елның 21 сентябрендә Кырым Автономияле Совет Социалистик Республикасы Кырым Автономияле Республикасына үзгәртеп корылган.
Янишево (Диңгез буе воеводалыгы)
Янишево — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Спрингфилд (Флорида)
Спрингфилд  — Америка Кушма Штатларының Флорида штатында урнашкан шәһәр.
Укане
Укане — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Спрингфилд (Флорида)
Тарихы
Спрингфилд шәһәре  елда нигезләнгән.
Укане
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Спрингфилд (Флорида)
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Седтыдин
Седтыдин (Седтыдин) — Коми Республикасының Усть-Кулом районында урнашкан авыл.
Климат
Седтыдин климаты уртача-континенталь. Кыш озын, салкын, ә җәй кыска, гадәттә җылы, яисә салкынча. Биредә кырау җәен дә күзәтелә. Җәй көне циклоннар активлыгы сүлпәнәя, көзен исә киресенчә, үсә, шуңа күрә дә явым-төшем күләме арта. Көз белән яз салкын.
Халык
Халык саны динамикасы:
Кирегаси
Климат
Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.
Халык
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 33 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (100%) алып тора.
Эджфилд (округ, Көньяк Каролина)
Эджфилд — Америка Кушма Штатларының Көньяк Каролина штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Эджфилд шәһәре.
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1785 елда оештырыла.
Территориясе
Округ мәйданы 1313 км² тәшкил итә.
Коннелли-Спрингс (Төньяк Каролина)
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Исидро-Касанова
Исидро-Касанова (Isidro Casanova) — Аргентинаның Буйныс-Айрыс провинциясендә урнашкан шәһәр.
Тарих
1911 елда нигезләнгән.