cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Яноба (Догубаязыт)
Яноба (Yanoba) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Агры иле Догубаязыт илчесенә караган бер авыл (köy).
Коштею (коммуна)
Коштею — Румыниянең Тимиш жудецында урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Юманай (Ядернә районы)
Юманай (Юманай, Юманай) — Чуашстанның Ядернә районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429068. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97253865010. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2102000012000.
Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2136.
Халык
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 100 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (97,46%).
386 ел (б. э. к.)
386 ел (б. э. к.) — безнең эрага кадәр IV гасырга кергән ел.
Ротунда (Сучава)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Пиносо
Пиносо — Испаниянең Аликанте провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Фәния Азанова-Вафина
Азанова-Вафина Фәния Габдулгазиз кызы (1 май 1937, Кече Кәркәле, Миякә районы, БАССР, ССРБ) — совет галиме, агроном, укытучы һәм авыл хуҗалыгы хезмәткәре. Авыл хуҗалыгы фәннәре докторы (1993).
Биография
Азанова-Вафина Фәния Габдулгазиз кызы 1937 елның 1 май көнендә БАССР‑ның Миякә районы Кече Кәркәле авылында туа.
1963 елда Дүшәмбе шәһәрендә Таҗик авыл хуҗалыгы институтын тәмамлый.
1959 елдан алып 1980 елга кадәр Таҗик ССР фәннәр академиясенең Химия институтында эшли. 1981—1995 елларда Фәния Габдулгазиз кызы Таҗик аграр университетына укыта.
1980-1981 елларда Башкортстан авыл хуҗалыгы гыйльми-тикшеренү институтында өлкән, 1995 елдан алып төп, 2001-2008 елларда баш тикшеренүче булып эшли.
1993 елда Фәния Азанова-Вафина авыл хуҗалыгы фәннәре докторы исемен яулый. Фәния Габдулгазиз кызының гыйльми тикшеренүләре авыл хуҗалыгы предприятиеләре калдыклары һәм соры күмернең черемә берләшмәләре нигезендә комплекслы ашламалар әзерләүгә багышланган. Ул 75 тән артык гыйльми эшләр һәм 8 уйлап табуның авторы була.
Кара Лазургер
Кара Лазургер — Россия территориясеннән ага торган елга. Дагстан Республикасы биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Кара Койсу елгасының сул ярыннан 47 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 32 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Көнбатыш Каспий су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Сулак елгасы, инешенән Чиркейск гидроузеленә чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Терек.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Шматова
Шматова (Шматова ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Полацкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Аллери
Аллери — Франциянең Сомма департаментында урнашкан коммуна.
Сан-Жоржи (Сантана)
Сан-Жоржи  — Португалиянең Мадейра округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
(10927) Vaucluse
(10927) Vaucluse — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1998 елның 29 гыйнварында R. Roy тарафыннан Blauvac обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1998 BB42» саналган.
Дубрава (Левоча)
Дубрава  — Словакиянең  округында урнашкан авыл.
Тарихы
Авыл елда нигезләнгән.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Сребрна-Весь
Сребрна-Весь — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Максара (Печорская Пижма кушылдыгы)
Максара — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы, Ненец АО биләмәләрендә ага. Елга  Печорская Пижма елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 15 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Печора елгасы кушылдыклары бассейны Уса кушылганчы, елга бассейны — Печора.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Зур Пульниково (Камышлов районы)
Зур Пульниково (Большое Пульниково) — Свердловск өлкәсенең Камышлов районы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (99%).
Козьнево-Велике
Козьнево-Велике — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Эммонак (Аляска)
Эммонак  — Америка Кушма Штатларының Аляска штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Эммонак шәһәре  елда нигезләнгән.
GSC7128-1512
GSC7128-1512 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Еспондеян
Еспондеян — Франциянең Эро департаментында урнашкан коммуна.
Руда-Стравчинска
Руда-Стравчинска — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Планес (Испания)
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Пепин (округ, Висконсин)
Пепин — Америка Кушма Штатларының Висконсин штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Дюран шәһәре.
Вурмлинген (Тутлинген)
Вурмлинген (Wurmlingen) — Алманиянең Баден-Вюртемберг җирендә урнашкан коммуна.
Караколкөй (Кареси)
Караколкөй (Karakolköy) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Балыкесир иле Кареси илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Вурмлинген (Тутлинген)
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Пепин (округ, Висконсин)
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1858 елда оештырыла.
Пулави (Кросненский повяты)
Пулави — Польшаның Карпатасты воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Пепин (округ, Висконсин)
Территориясе
Округ мәйданы 601 км² тәшкил итә.
Гриҗони (Падова)
Гриҗони — Италиянең Венеция төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Пулави (Кросненский повяты)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Гриҗони (Падова)
Географиясе
Гриҗони Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Дженсен-Бич (Флорида)
Дженсен-Бич  — Америка Кушма Штатларының Флорида штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
(12037) 1997 CT19
(12037) 1997 CT19 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Дженсен-Бич (Флорида)
Географиясе
Дженсен-Бич халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
(12037) 1997 CT19
Тарихы
1997 елның 11 февралендә Т. Кодзима тарафыннан Тиёда обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1997 CT19» саналган.
Харву-Яха (Ид-Яха кушылдыгы)
Харву-Яха — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Ид-Яха елгасының сул ярыннан 30 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 45 км.
Алливилле
Алливилле — Франциянең Сомма департаментында урнашкан коммуна.
Харву-Яха (Ид-Яха кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Кара диңгезе елгалары бассейны Надым елгасының көнчыгыш чигеннән Пур елгасы бассейнының төньяк-көнбатыш чигенә чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Пур.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Морсилья (коммуна)
Морсилья (Morsiglia) — Франциянең Югары Корсика департаментына караган коммуна, Кап-Корс кантонына карый.
Сребрниця (Лодзь воеводалыгы)
Сребрниця  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Интерлахен (Флорида)
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Зворник
Зворник (Zvornik) — Босна-Һерцеговинаның Серб Җөмһүрияте төбәгендә урнашкан шәһәр.
Халык саны — 63386 кеше (2013).
Сан-Мартинью (Фуншал)
Сан-Мартинью  — Португалиянең Мадейра округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Козьнево-Лисаки
Козьнево-Лисаки — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Петербургның Колпино районы
Колпино районы (Колпинский район) — Петербург шәһәре районнарының берсе.
Район 1936 елда нигезләнгән. Халык саны — 175 098 кеше (2010).
(10928) Caprara
(10928) Caprara — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1998 елның 25 гыйнварында М. Томбелли, Д. Форти тарафыннан Азиаго обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1998 BW43» саналган.
Полоп
Полоп — Испаниянең Аликанте провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
388 ел (б. э. к.)
388 ел (б. э. к.) — безнең эрага кадәр IV гасырга кергән ел.
Роуа
Роуа — Румыниянең Муреш жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кошула (коммуна)
Кошула — Румыниянең Ботошань жудецында урнашкан коммуна.
Ядернә (Ядернә районы)
Ядернә (Чирĕккасси, Ядрино) — Чуашстанның Ядернә районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429070. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97253890006. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2102000012100.
Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2136.
Халык
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (98,71%).
Яноба (Айдынтепе)
Яноба (Yanoba) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Байбурт иле Айдынтепе илчесенә караган бер авыл (köy).
Шмидзельшчына
Шмидзельшчына (Шмідзельшчына ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Талачинский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Пирс (округ, Висконсин)
Пирс — Америка Кушма Штатларының Висконсин штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Эллсуэрт шәһәре.
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1853 елда оештырыла.
Территориясе
Округ мәйданы 1492 км² тәшкил итә.
Исәнгол
Исәнгол — Татарстан Республикасының Минзәлә районындагы авыл.
Халык саны — 108 тирәсендә. Почта индексы — 423714.
Тарих
1714 елда нигезләнгән.
Кахто-ляр
Кахто-ляр — Россия территориясеннән ага торган елга. Дагстан Республикасы биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Аварское Койсу елгасының уң ярыннан 79 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 16 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Көнбатыш Каспий су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Сулак елгасы, инешенән Чиркей һидротөененә чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Терек.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Дубрава (Снина)
Дубрава  — Словакиянең  округында урнашкан авыл.
Тарихы
Авыл елда нигезләнгән.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
(12038) 1997 CE20
(12038) 1997 CE20 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1997 елның 12 февралендә Т. Кобаяси тарафыннан Оидзуми обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1997 CE20» саналган.
Аллонвиль
Аллонвиль — Франциянең Сомма департаментында урнашкан коммуна.
Реклама
right|250px|thumb|Урам рекламасы мисалы Рекла́ма — төрле формада, төрле чаралар ярдәмендә физик һәм юридик зат, товар, идея, башлангычлар турында таратыла торган мәгълүмат. Ул аерым төркем кешеләргә юнәлтелгән була, рекламалана торган әйбергә карата кызыксыну уяту яки саклау максаты белән таратыла.
Рудзиско (Свентокшиж воеводалыгы)
Рудзиско  — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Реклама
Реклама бирүче дип аны җитештерү, урнаштыру, тарату өчен кирәкле мәгълүматка ия юридик яки физик зат, аның чыганагы атала.
Реклама җитештерүче – радио, телевизион, элемтә каналлары, эфир вакытына бәйле техник чаралар кулланып, рекламаны урнаштыру һәм тарату белән шөгыльләнүче юридик яки физик зат. Ә рекламаны кулланучылар исә реклама җиткерелеп, шуның нәтиҗәсендә, тәэсир ителә торган юридик һәм физик затлар була.
Рудзиско (Свентокшиж воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Реклама
«Татар теленең аңлатмалы сүзелеге»ндә рекламаның түбәндәге мәгънәләре урын алган: реклама файдаланучыларны, кулланучыларны, сатып алучыларны, тамашачыларны һәм башкаларны тарту, аларның игътибарын җәлеп итү максаты белән үткәрелгән чара. Берәр кеше яисә берәр нәрсә турында популярлык, шөһрәт тудыру максаты белән мәгълүмат тарату; кемнең дә булса дикъкатен юнәлтү берәр кеше яисә берәр нәрсә турында хәбәр-мәгълүмат бирә, игълан итә торган белдерү, плакат, афиша, вывеска һәм башкалар.
Реклама сүзенең тамыры латинча reclamare сүзеннән алынган, француз телендә réclame “кычкырып әйтәм» мәгънәсендә кулланыла.
Реклама сүзенең икенче мәгънәсеннән чыгып, рекламаны игълан, плакат, афиша белән тәңгәлләштерергә мөмкин. Әлеге сүзнәрнең мәгънәләре «Татар теленең аңлатмалы сүзлеге»ндә түбәндәгечә бирелә:
Игълан – берәр нәрсә турында газета-журналга урнаштырылган яки стенага эленеп куелган белдерү
- берәр нәрсә турында рәсми белдерү, рәсми хәбәр
Афиша – берәр төрле тамашаны игълан итә торган зур язма игълан.
Плакат — агитация, белешмә яки реклама өчен урамнарда, җәмәгать учрежденияләрендә эленә торган, гадәттә, эре хәрефләр белән язылган, рәсемле язу.
Реклама тарихы
right|300px|thumb|[[Поляк телендә кинофильм рекламасы, 1937]] Хронологик яктан тикшергәндә, язуны файдалану-файдаланмауга карап рекламаның 4 төрен бүлеп чыгаралар:
Аерым галимнәр бик борынгы заманнарда барлыкка килгән малга, милеккә тамга сугу күренешен рекламаның иң беренче яралгысы буларак каралырга мөмкин дип исәплиләр. Чөнки тамгалар «бу әйбер минеке, тимәгез» дип мал иясе турында мәгълүмат җиткергән. Мондый тамгалар маллардан тыш, колларына яки үзе ясаган әйберләргә куелган. Мәсәлән, кирпичкә, таш блокларга, керамика әйберләренә. Беренче реклама текстлары Борынгы Мисырда һәм Грециядә барлыкка килә. Ул чор реклама текстлары бик гади, күп очракта, хәбәр бирү характерында булган. Аларны өйнең стеналарына элгәннәр, ә материал булып папирыс яки таш кулланылган.
Беренче реклама бюросы Венециядә 1530 елда оешкан. Ә 1630 елда Франциядә беренче газета чыга һәм анда реклама шактый күп урын алып тора. Көнбатыш Европада реклама XVIII гасырда барлыкка килә. Радио эфир аша беренче реклама 1920 елда, ә беренче телереклама 1930 елларда чыга.
Борынгы цивилизацияләрдә җитештерү һәм социаль мөнәсәбәтләрнең алга китүе мәгълүмат бирү ихтыяҗы тудыра. Бу мәгълүматның бер өлешендә адресатка йогынты ясау һәм билгеле бер эшне башкаруга стимул бирү күздә тотыла. Нәкъ менә бу белдермәләрдә хәзерге рекламаның беренче яралгылары барлыкка килә.
Иң борынгы сәүдәгәрләр үзләренең сатып алучылары белән мөнәсәбәтләрне сөрән салу ярдәмендә урнаштырганнар. Сәүдәгәр үзенең сәүдә урынына халыкның игътибарын кычкырып җәлеп иткән.
Сатып алучыларның фикеренә cөрән салып, кычкырып йогынты ясау борынгы заманнарда киң колач җәя. Бу, үз чиратында, сөрән салучы һөнәренең таралуына һәм популярлашуына китерә. Сәүдәгәрләр тарафыннан махсус ялланган бу кешеләрнең төп бурычы булып, халыкка теге яисә бу товарны мактап, сатып алырга чакыру торган. Борынгы рус дәүләтендә дә сөрән салучыларның киң таралганлыгы мәгълүм. Тарихтан төрки, шул исәптән болгар халкының да сәүдәгә һәвәс булуы билгеле. Бу турында үз вакытында мәшһүр сәяхәтчеләр Ибн Фадлан, әл-Гарнатый да искәртеп китәләр.
Белгәнебезчә, Болгар территориясендә Көнбатыш һәм Көнчыгыш илләрнең сәүдә юллары кисешкән. X гасыр Болгар илен Ибн Фадлан болай тасвирлый: «Аларның сатучылары бик күп икән, һөнәрчелек шактый үскән, шәһәрләре саны да күп 160ка җитә: Болгар, Биләр, Сувар шәһәрләре Болгар иле, өчен генә түгел, ә шул заман Көнбатыш Европа өчен дә эре шәһәрләр булып исәпләнгән. Алар һөнәрчелек һәм сәүдә үзәге булып танылганнар».
Шуңа күрә, болгар хәзәр, кыпчак базарларында да сөрән салучыларның булуы ихтимал. Барыбызга да мәгълүм Кол Галинең «Кыссаи Йосыф» поэмасында түбәндәге юлларны очратабыз: Әлеге юллар сатуга тәкъдим ителгән колга реклама (бүгенге көн күзлегеннән – антиреклама) буларак каралырга мөмкин.
Галимнәр В.В. Ученова, Н.В. Старых Идел буе Болгар дәүләте чорыннан алып Казан ханлыгы җимерелгәнгә кадәр телдән яшәп килгән рекламаның 3 төрен күрсәтәләр:
Г. Тукайның XX гасыр башында иҗат ителгән «Печән базары, яхуд Яңа Кисекбаш» әсәрендәге юллар шуны раслый:
XIX гасыр башында Россия территориясендә 1700-ләп ярминкә уздырылган. Алар миллионнарча табыш китергән.
Мәсәлән, XVI гасыр уртасыннан XIX гасыр башына кадәр иң танылган Мәкәрҗә (Макарьевская) ярминкәсе уздырылган. Бу ярминкә Түбән Новгородтан 88 км. түбән, Иделнең сул ягында урнашкан, Макарьев монастыре каршында июль аенда уздырылган. Биредә Россиянең барлык төбәкләреннән һәм Кавказ арты, Урта Азия, хәтта Иран, Индиядән килгән сәүдәгәрләр катнашкан. Алар җимеш, яшелчәдән алып ашлык, металлга кадәр сатканнар. XVII гасыр ахырында сатудан кергән табыш 80 мең тәшкил иткән. Ләкин 1816 елгы көчле янгыннан соң, Мәкәрҗә ярминкәсе Түбән Новгород шәһәренә күчә.
1480 елда басма станокның уйлап табылуы рекламаның үсешенә китерә.
Татар матбугат рекламасы тарихы
Уку-язу халык арасында таралуга бәйле тарихта язма реклама текстлары күренә башлый. Шулай да язма реклама гади халык арасында ул чорда әле киң таралыш тапмый. Моның төп сәбәбе – халыкның укый-яза белмәвендә булса кирәк. Бу чорга хас реклама үрнәге — кәгазь битләренә кулдан язылган мәгълүматлар.
Рекламаның яңа төре – басма реклама текстлары барлыкка килүгә китап бастыру эшен җайга салу зур этәргеч бирә. Басма газета-журналлар таралу белән бергә вакытлы матбугатта урын алган реклама текстлары да еш күренә башлый. Ләкин күп кенә татар сәүдәгәрләре, рекламаның отышлы якларын аңлап бетермичә, рекламаны бирүнең кыйммәт булувына зарланалар. 1894-нче елда «Казанский телеграф» газетасы»нда «Нәрсә ул Реклама» дип аталган һәм рекламаның барлык отышлы якларын ачып күрсәткән зур мәкалә бастырыла.
Бу чорда реклама эшчәнлегендә игътибар күбрәк эленмә такталарга бирелә. Әлеге эленмә такталар төрле зурлыкта булып, аларда отышлы, яңгыравык сүзләр язылган, сатылган әйберләренә күрә оригиналь рәсем төшерелгән. Мәсәлән, бакалея лавкасының эленмә тактасында матур чәй савытлары, кәнфитләр ясалган. Сатучылар, приказчиклар урамга чыгып, үз кибетләрендә сатылган товарны мактап, сатып алучыларны кибеткә керергә чакыру эшен дәвам иткәннәр.
Шулай да, алдынгы татар сәүдәгәрләре үз рекламаларын татар газеталары булмаганлыктан, рус телле газеталарда бастырырга мәҗбүр булга, чөнки алар зур регионга таралып, күбрәк халык тарафыннан укылган.
Реклама һәрвакыт үзе иҗат ителгән чорның рухын чагылдыра, кешеләрнең көнкүреш мәшәкатьләрен тасвирлый, психологиясен ачып бирә. Мәсәлән, Хәлим Ахмеровның сәгать кибетенә рекламасы: «Хәлим Ахмеровның сәгать кибетендә төрледән төрле сәгатьләр: стена, аш бүлмәсе сәгатьләре, төрле механизмлы кесә сәгатьләре, будильниклар, музыкаль тартмалар. Һәм Яңалык! Сәгать сукканда әтәч кычкыруын ишетәсегез килсә, безгә килегез! Печән базары. Сәйдәшев кибеты янында».
Әлеге рекламаларда шул чорның көндәлек тормыш сулышы чагыла. Мәсәлән, сәүдәгәр Апанай кунакханәсенә реклама: «Шәһәребез кунаклары өчен иң уңайлы һәм кыйбат булмаган номерлар һәм мебельле бүлмәләр. Печән базары Мәскәү урамындагы кунакханәдә бер айга һәм бер тәүлеккә номерлар алу: бер тәүлеккә 20 тиеннән 1 сум 20 тиенгә кадәр; бер айга 4 сумнан 15 сумга кадәр. Номерда торучыларга уртак аш бүлмәсендә аш әзерләү мөмкинлеге бар. Атлар һәм экипажлар өчен уңайлы ишек алды бар. Номерларга су уздырылган.»
Күргәнебезчә, әлеге рекламада кунакханәнең уңайлыклары һәм яшәү рәвеше турында шактый тулы мәгълүмат бирелә, башка кунакханәләрдән өстен булуы ассызыклана.
Аерым рекламаларда сәүдә үзәгенең борынгы, тирән тарихы булуына басым ясалган. Мәсәлән: «Мөхәммәд-Вафа Сәбитов дәвамчылары. Югары булмаган бәядән яхшы сыйфатлы товарны иң зур күләмдә саткан өчен 1882 елгы Бөтендөнья Мәскәү күргәзмәсендә һәм 1883 елгы Амстердам күргәзмәсендә, 1884 һәм 1885 еллардагы Лондон күргәзмәсендә, 1886-нчы елгы Казан күргәзмәсендә, 1888 елгы Копенһаген күргәзмәсендә грамоталар белән бүләкләнде, 1888 елгы Бөтендөнья Париж күргәзмәсендә өч медаль белән һәм 1890-нчы елгы Казан күргәзмәсендә Зур Алтын медаль белән бүләкләнде.
Мөхәммәд-Вафа Сәбитов дәвамчылары Казанның Печән базары мәчетендә һәм №7, 8, 9, 11 мәчетләрдә сату итә. Түбән Новгород ярминкәләрендә №14 мәчет каршында.
Җитештерәбез һәм сатабыз: алтын, көмеш, ука һәм ефәк белән чигелгән баш киемнәре, ир-атлар түбәтәйләре һәм фәсләр, хатын-кыз калфак һәм шапкалары». («Тәржеман». – 1891. – 28 декабря).
Сәүдәгәрнең конкуренциягә каршы торучанлыгы, байлык һәм дәрәҗә күрсәткече булып сәүдә кибетенең кайда урнашуы булган. Дәрәҗәле һәм кыйммәтле урамнар һәм сәүдә урыннары булган. Мәсәлән, «Камско-Волжская газета»сында түбәндәге типтагы игъланнарны күрергә була: «Воскресенская урамының иң яхшы урнында урнашкан лавканы арендага алам».
Тора — бара реклама сүзе халык аңында басма сүз, газета-журналлар белән тәңгәлләштерелә башлый. Г.Камал авторлыгында чыккан сәяси сүзлекләрнең берсендә бу төшенчә болай теркәлгән: «Алучыларның дикъкатен җәлеп итәр өчен нинди булса бер мал хакында басылып таратылган яки гәзитләрдә бастырылган игълан». Күргәнебезчә, рекламаның телдән-телгә генә түгел, ә һәрвакыт басылган булуы ул чор сүзлекләрендә дә чагылыш тапкан.
Кызганычка каршы, татар матбугаты үсешенә XX гасыр башында гына мөмкинлекләр ачыла, ягъни 1905 елдан соң гына татар газеталары күпләп басыла башлый.
XX гасыр башы татар вакытлы матбугатында реклама текстларын урнаштыру юнәлешендә бай тәҗрибә туплана. Шул чорда сәнәгать үсүе, завод-фабрикаларның сафка басуы рекламаның җанлануына китерә. Татар матбугатының беренче газета, журналлары эшләрен рекламадан башлаган.Үз укучысын җәлеп итү өчен, газета эшчәнлеге хакында реклама бирергә мәҗбүр булган. Татар матбугаты чәчәк аткан чорда һәр газета, журналда беренче битендә күзгә бәрелеп торган шрифт белән, мөмкин булганда төрле сурәт, нәкышләр, хәтта төсле буяулар белән бизәп, тәэсирле итеп язылган игъланнар урын алган. Реклама бирүчеләр үз игъланнарын җанландыру, укучыларның игътибарын җәлеп итү өчен төрледән-төрле сурәт-клишелар тәкъдим иткәннәр: герб-символлар, машина-техника, күренекле шәхесләрнең йөз-кыяфәтләре – болар барысы аерым игъланны гына түгел, бөтен газетаны да җанландырып җибәргән.
Шулай да, үз укучыларын, сатып алучыларын табу нияте белән, аерым эре сәүдәгәрләр татар газеталарында да игъланнарын рус телендә бастыралар.
Мәсәлән, «Бәянелхак» газетасы үзенең төп укучылары итеп шәһәр эшмәкәрләрен, сәүдәгәрләрне күргән, ә андыйлар бераз русча белгән. Шуңа күрә «Бәянелхак» редакциясе игъланнарны русча-татарча бирүне уңай күргән. Г. Тукай бу мәсьәләгә карата ачынып яза: «Татар игъланнарын халык аңын үстерүгә файдаланасы урынына русларга кирәк булган реклама бастырыла. Ә татар кешесе бит зиһенгә дә, җанга да яңалык, рухи азыклау өметеннән языла».Ибраһимов Г. Әсәрләр. 8 томда. 5 нче том. Әдәбият һәм сәнгать турында мәкаләләр, хезмәтләр / Г. Ибраһимов. – Казан: Татар. кит. нәшр., 1978. – Б. 63.
Шул чор татар зыялыларын борчыган икенче төп мәсьәлә — реклама эчтәлегенең чынлыкка туры килмәве. Ул дәвердә рекламага, реклама бирүче һәм аны бастыручыга төрле караш, төрле фикер урнашкан. Халыкның күренекле әдипләре Г. Тукай, Г. Ибраһимов, Г. Камал да сәүдә-базар мөнәсәбәтләреннән читтә калмыйлар, газета-журнал битләрендә урнаштырылган, шәһәр урамнарында эленгән игъланнар турында үз фикерләрен укучыларга җиткергәннәр. Гасыр башының мәшһүр тәнкыйтьчеләрен реклама текстларында кулланылган тел чаралары, халыкка тәэсир көче кызыксындыра. Мәсәлән, Г. Ибраһимов 1912 елда «Йолдыз» газетасында басылып чыккан мәкаләсендә матбугат битләрендә кирәксез, ялган рекламаның күп булуына борчылып яза. «Русларның урам вә аяк асты гәзитләрен күргәнегез бардыр. Шул сатлык гәзитләрендә ялганчы җәһүтләрнең һәм җил өстенә корылган Варшава, Луҗ фабрикаларының, дәхи дә шуларга әхлакта шәрик булган һәртөрле аферистларның баштанаяк «алдау, куык вә афера» белән кабартылган игъланнары да күзегезгә чалынгалый булыр.
Сез шул куыкларны искә алыгыз да, һәр көн гәзитә битләрендә чыкмакта булган безнең китап базарның игъланнары белән чагыштырып карагыз: бер-беренә бөтенләй башкача күренергә тиеш булган шул ике төрле реклам арасында ике тамчы суның бер-беренә охшавы мәртәбәсендә үк якын бер кардәшлек бар түгелме?
Игълан — мәшругъ (шәригать кушкан дөрес эш) һәрбер сатучы үзенең малын дөньяга теләгәнчә фаш итәргә хаклы. Ләкин һәрбер эшнең чиге, чамасы бар. Игълан башка, куык вә реклам башка ».
Шулай да матбага чаралары, нәшир, журналистлар гасыр башында рекламаны үтемле итеп язу, аны укучыга җиткерү, ничек тәэсир итүен өйрәнүдә остарганнар, тәҗрибә туплаганнар. Шунлыктан ул чордагы күп кенә реклама материалларындагы факт, мәгълүматлар бүгенге көнгә кадәр кызыклыгын, әһәмиятен саклап кала алган.
Совет чорында реклама
1917 елгы Октябрь инкыйлабы иҗтимагый, сәяси, мәдәни тормышның барлык өлкәләренә үзгәрешләр алып килә, реклама тарихында да эзсез үтми. Аерым алганда, базар мөнәсәбәтләре туктатыла, икътисад дәүләт кулына күчә, игъланнарга карата дәүләт монополиясе турындагы указга кул куела. Икенче төрле әйткәндә, реклама эшчәнлеге тулысынча дәүләт карамагына күчә. Бу чорда бары тик сәяси реклама гына рөхсәт ителә.
1940-1950 елларда рекламаның матбугатта файдалануы сүлпәнәя. Беренчедән, «реклама» төшенчәсе сәяси идеология астына эләгә. Капиталистик һәм социалистик реклама капма-каршы куела. Капитализмга хас барлык күренешләр (уңае да, тискәресе дә) гел яман дип табыла.
Совет чорында реклама бюролары эшли башлый. Алар матбугат, радио, телевидение белән бәйләнештә торып, матбугат алар тәкъдим иткән вариантны баса торган була. Реклама бирүчеләр белән рекламаны бәян итүчеләр арасында арадашлык югала.
1950-1960 еллардан газеталар киноанонслар фотосурәтләрен баса башлый.
Соңгы ике дистә елда гына хәл үзгәрә башлады. Бер яктан, товар җитештерүчеләрнең, көнкүреш хезмәт һәм башка (сәнгати, мәдәни, хокукый, медицина һ.б.) хезмәт күрсәтүчеләрнең, сәүдәгәрләрнең мөстәкыйльлегенә юл куелу, икенче яктан, массакүләм чараларның да чагыштырмача иркенлек алуы йогынтысыз калмый. Татар рекламасы да хәрәкәткә килә, тамырдан үзгәре дип әйтергә була. Бүгенге реклама вазифалары, бурычлары, төрләре, күләме, сыйфаты белән дә, массакүләм мәгълүмат чараларына һәм гомумән халыкка мөнәсәбәте белән дә элеккегә заманнарга караганда чагыштыргысыз үзгәрә.
Алга киткән капиталистик илләрдә реклама эшчәнлеге җитештерү, икътисад, сәүдә-базар мөнәсәбәтләре белән тыгыз бәйләнгән, реклама төшенчәсе капитал, конкуренция (көндәшлек), маркетинг төшенчәләре белән тиң кулланыла. Шуның белән беррәттән реклама кеше аңында массакүләм аралашу чаралары белән дә (газета, журнал, радио, телевидение белән) янәшә тора. Шуңа күрә дә реклама саф икътисади күренеш булып кына калмыйча, сәясәткә, идеологиягә, әхлак-тәрбиягә дә караган катлаулы, үзенчәлекле бер җәмгыятьнең төрледән-төрле катламнарына да, тулаем бөтен халыкка да икътисади максатларны гына күздә тотып түгел, сәяси, идеологик, дини һ.б. максатларны да күздә тотып йогынты ясау мөмкинлеген бирә. Шуны истә тотып, хакимият башлыклары, иҗтимагый хәрәкәтләр, сәяси партияләр, бигрәк тә, сайлау кампанияләре барышында, рекламадан бик оста файдаланалар. Сәүдә-базар мөнәсәбәтләре алга чыккан заманда, реклама көчле коммуникация чарасына әверелә бара. Тик әлегә бу процессның төгәл механизмнары эшләнеп бетмәгән. Күтәрелгән проблемаларны хәл итәрдәй яңа буын тәрбияләү эшендә безнең методик әсбап билгеле бер өлеш кертер дип өметләнәбез.
Реклама төрләре
thumb|right|250px| "Билайн" рекламасы Реклама аерым кешеләргә дә, җәмгыятнең төрле катламнарына да, тулаем алганда бөтен халыкка да икътисади максатларны гына түгел, ә сәяси, идеологик, дини һәм башка максатларны да күздә тотып, йогынты ясау мөмкинлеген бирә. Үз чиратында, хакимият башлыклары, иҗтимагый хәрәкәтләр, сәяси партияләр, бигрәк тә сайлау кампанияләре барышында әлеге реклама үзенчәлегеннән бик оста файдаланалар.Реклама күренешен махсус өйрәнгән галимнәр хезмәтләрендә рекламаның күп төрләре күрсәтелә.
Радиореклама
Соңгы 20-25 елда Россия дә реклама камилләшә, үсә бара. Реклама текстлары вакытлы матбугатта гына түгел, ә иң элек телевидение, радиода зур урын алып тора. Радио безнең тормышка бик тирән үтеп керде. Көн саен радио тыңлаганда, без рекламаны да тыңларга мәҗбүр булабыз. Тикшеренүләр күрсәткәнчә, укыган информациягә караганда сүзләр ярдәмендә җиткерелгән информацияне баш мие тизрәк кабул итә, чөнки ишетү сәләтебез мәгълүматны тизрәк эшкәртә. Язылып куелган сүзне аңлау өчен 180 миллисекунд, ә әйтелгән сүзгә төшенү өчен 140 миллисекунд вакыт кирәк икән. Мәгълүматны тыңлау укуга караганда эффективрак, ә кеше тавышының тембры сүзләргә эмоциональлек өсти.
Радиорекламаның төрләре Иң киң таралган реклама төрләре булып радиоигълан, радиоролик, төрле радиожурналлар һәм радиорепортажлар санала.
Радиорекламаның тел үзенчәлекләре
Әгәр дә гади сатучы яисә сатып алучы рекламаны сәүдәне алга этәрүче чара буларак кабул итсә, тел белгече өчен ул, беренче чиратта, текст, һәм әлеге текстның төп бурычы потенциаль тамашачы, укучы яисә тыңлаучыга мөрәҗәгать итү. Радиореклама текстын төзү кагыйдәләре мәгълүматны тапшыру һәм кабул итү психологик кануннары белән билгеләнә. Ә алар, үз читарында, риторика, семантика, тел принципларына нигезләнә.
Радиорекламаның морфологик үзенчәлекләре:
Андрюшкина (елга)
Андрюшкина — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Печора елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 53 км.
Реклама
Радиорекламаның тел үзенчәлекләре
«Кәеф ничек?» — яңа карашлы газета»;
Андрюшкина (елга)
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Печора елгасы кушылдыклары бассейны Уса кушылганчы, елга бассейны — Печора.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Реклама
Радиорекламаның тел үзенчәлекләре
«Игътибар! «Себер урманы» ширкәте евровагонка, беседкалар тәкъдим итә.». («Яңа гасыр»);
«15 март Сара Садыйкова исемендәге дәүләт филармониясендә якташыбыз Илшат Хабибуллинның «Җырлыйм туган якта…» дигән концерт программасы була. Карамый калмагыз».
- Юлда була төрле хәлләр: я гаишник, я бөке, я кызганыч, я көлке – шунда ук шалтырат безгә, ярдәмеңә ярдәм белән җавап бирербез без дә.
- «Барс Рекордс» компаниясе конкурс игълан итә!Беренче сентябрьгә кадәр үзеңне камерага төшереп безгә җибәр”.
Радиореклама текстын синтаксик яктан дөрес оештыру да бик мөһим. Тыгыз синтаксик элемтә реклама мәгълүматын актуальләштерә, реклама идеясенә актив этәргеч бирүен тәэмин итә. Игътибарны җәлеп итү өчен текст башында риторик сорау, сорау-җавап формалары һ.б. кулланыла. Ә текст ахырында үтенеч, киңәш бирү, кабатлап әйтү төсмерле сүзләр файдаланыла. Радиореклама образларны халык иҗаты, әдәбияттан, җәмгыять тормышыннан һ.б. ала. Товар образы белән ассоциация тудыру өчен эпитетлар да кулланыла. Әдәбияттан шулай ук рекламага чагыштырулар, метафоралар һәм фразеологизмнар үтеп керә. Фразеологизмнар һәм тотрыклы сүзтемәләр радиорекламада киң файдаланыла, чөнки алар барлык кешеләргә таныш, җиңел кабул ителәләр, аларны трансформацияләргә мөмкин.
Текстларда мәкаль-әйтемнәрнең файдалануына мисаллар:
«Күп сүз – юк сүз. Кыскасы 18нче июльдә «Яңа гасыр» теплоход сәфәренә чакыра. Калганын әйтеп тормыйбыз… Ниләр буласын әйтеп тормыйбыз, кемнәр буласын гына искәртәбез…». Мисалдан күренгәнчә, сүз башындагы мәкаль сөйләмне ышанычлы, үтемле итә, интрига өсти.
Радиорекламада экстралингвистик чаралар
Музыкадан, сүзләрдән башка радиода белдерелә торган мәгълүматның тәэсир итү көченә түбәндәге факторлар йогынты ясый: эфирга чыгу вакыты, текст характеристикалары, реклама стиленең радиостанциягә туры килүе һ.б. Вакыт рекламада төп факторлардан санала, ә сценарийда кирәкле күләмдә сүзләр булырга тиеш. Психологлар киңәшләренә караганда, радиореклама 60-70 секундтан артмаска тиеш, чөнки кеше рекламаны ахырына кадәр тыңлап бетермәскә мөмкин. Текстның тагын бер мөһим ягы – ритмик-интонацион структурасы. Ритм һәм интонация текстның мөһим өлешләренә игътибарны юнәлтү һәм тоткарлау мәсьәләләрен хәл итә.
Кызганычка каршы, татарларда әлегә татар халкының милли гореф-гадәтләрен, яшеү рәвешен, мәдәни хәзинәләрен исәпкә алган милли реклама индустриясе барлыкка килмәгән. Милли рекламаның уңышы халыкның психологиясең, аның этнопсихологик үзенчәлекләрен, зәвыгын өйрәнүдән дә тора. Татар рекламасын иҗат иткәндә, аны өйрәнгәндә дә халыкның менталитетын, гореф-гадәтләрен, җенес һәм яшь үзенчәлекләрен исәпкә алырга кирәк. Тыңлаучы игътибарын «кычкырып» түгел, ә әдәби стильгә якын торган, интеллектны күтәрердәй реклама текстлары белән җәлеп итәргә кирәк.
Радиорекламада тавыш һәм музыка
Музыка — радиорекламада игътибарны җәлеп итү чараларының берсе. Реклама башланган һәм тәмамланган вакытта бер үк музыка кую отышлы санала.Уңышлы реклама музыкасы (джинглз) күп еллар дәвамында файдаланырга мөмкин.Еш кына радиорекламаны тыңлаучыга җиткерү өчен, тавышның ягымлы булуы гына да җитә. Аерым очракларда рекламаның реальлеген арттыру йөзеннән төрле тавыш эффектлары кулланыла. Тавыш эффектларының төп өч чыганагы бар: мануаль эффектлар, яздырылган тавышлар һәм электрон эффектлар. Мануаль эффектлар студиядә үк тудырыла, мәсәлән: ачылган ишек, адымнар, эт өрүе тавышы һ.б. Яздырылган тавышлар профессиональ фонотекадан сайлап алына. Электрон эффектлар махсус аппаратларда (осцилляторлар, ревербиратор) барлыкка китерелә.
Телевизион реклама (TV реклама)
Телевизион рекламаны рекламаның иң яңа төрләреннән берсе дип әйтергә була. Һәм ул бик тиз үсә, үзгәрә, камилләшә бара. TV реклама слайд, киноролик яки видеоролик рәвешендә булырга мөмкин. Видеороликлар кеше катнашында төшерелгән яки мультипликацион булырга мөмкин. Соңгыларының мөмкинлекләре компьютер анимациясе ярдәмендә арттырыла.
TV рекламаның төрләре:
Нинди сюжетка корылуына карап коммерция рекламасы 3 төргә бүленә:
Телевизион рекламаның җитешсезлекләре
Телевизорны иң күп тамашачы караган вакыт – 18.00 дән – 23.00 кадәр. Көндез һәм кич телевизорны күбрәк хуҗабикәләр, пенсионерлар һәм студентлар карый. Димәк бу вакытларда әлеге категория тамашачылар куллана торган әйбер, товар яки хезмәт күрсәтүнең рекламасын кую уңышлы.
Социаль реклама
300px|thumb| Социаль реклама 300px|thumb|2009 ел башында Казан урамнарында урнашкан социаль реклама мисалы Социаль реклама тормышны социаль яктан камилләштерү максатына корылган. Мәсәлән: табигатьне саклау, фәкыйрьлекне бетерүгә омтылыш, кош-корт һәм хайваннарны яклау, наркомания белән көрәш, һаләкәтләрне булдырмауны пропагандалый торган рекламалар. Алар кешеләрне сакчыл, мәрхәмәтле, башка җан ияләренә карата ихтирамлы булырга өндиләр. Социаль реклама – нинди дә булса конкрет товарны түгел, ә бәлки дөньяга булган карашны рекламалау. Ул үзенең нәтиҗәсен ерак киләчәктә генә күрсәтергә мөмкин.
Социаль реклама СССР вакытында да тәрбия чарасы буларак яши һәм кулланыла. Ул чор кешеләре «Икмәк – безнең байлыгыбыз», «Ашау алдыннан кулларыгызны юыгыз», «Яктылыкны һәм җылылыкны саклагыз», «Урманнарны янгыннан саклагыз» кебек лозунглары белән үсте.
Хәзерге заман күзлегеннән караганда, социаль реклама –җәмгыятьнең яшәү рәвешенә, социаль кыйммәтләргә булган караш, мөнәсәбәт. Мәсәлән, Америкада социаль рекламага бик үзенчәлекле һәм кыйммәтле даруга караган кебек карыйлар, социаль җитешсезлекләрне булдырмау инструменты итеп кабул итәләр. Алга киткән илләрдә социаль рекламаны үстерүне күздә тоткан дәүлет һәм дәүләтнеке булмаган программалар эшләп килә. Россия дә исә бу процесс үзенә генә хас булган индивидуаль юл белән бара.
Мәсәлән, наркоманияне бары бергә генә җиңеп була! Әгәр сез наркотикларны тарату яисә куллану очракларын күрәсез икән, шалтыратыгыз: 57-77-001 (радиодан); Балигъ булмаган балаларны караучысыз калдырмагыз. Шырпыларны аларның кулы җиткән урыннарга куймагыз. Һәр елны Республикада балаларның ут белән шаяруы аркасында 300гә якын янгын чыга һәм аларда уртача 10 бала һәлак була (радиодан). Өйдән чыкканда электр көнкүреш җайланмаларын һәм электр җылыткычларын кабызган килеш калдырмагыз. Ел саен электр җайланмаларын урнаштырганда һәм кулланганда янгын куркынычсызлыгы кагыйдәләрен бозу сәбәпле бер мең ярымга якын янгын чыга (радиодан). Җылытыйк нарасый йөрәген! 1 июнь – Халыкара балаларны яклау көне уңаеннан «Яңа гасыр» радиосы «Җылытыйк нарасый йөрәген» дип исемләнгән хәйрия акциясен игълан итә. 5075 номерына «Син ялгыз түгел» дигән сүзләрне юлла. Хәбәрегезне «Бала» сүзе белән башлагыз. СМС хәбәрләрдән килгән акча Мамадыш милли балалар йортында тәрбияләнүче ятимнәргә кием, музыка кораллары һәм спорт җиһазларын алуга китәчек. Ятимнәргә бергәләп ярдәм итик! (телевидениедән һәм радиодан).
Яки светофорга туктаган һәм бик ашыккан шоферның сыкранганы ишетелә һәм катгый боеру яңгырый: «Юлда кабаланмагыз! Бу Сезнең соңгы ашыгуыгыз булырга мөмкин!».
Шулай ук, 2008 елның хәйрия елы дип игълан ителүе социаль рекламага тәэсир итте. ТНВ каналында хәйриячелекне, бигрәк тә ятим балаларга карата мәрхәмәтле булуга, аларны гаиләле итүгә багышланган роликлар күпләп күрсәтелә башлады. Аларның үзенчәлеге — кеше күңеленә тирән тәэсир итү, хисләргә йогынты ясау.
2009 елны Спорт һәм сәламәт яшәү рәвеше дип игълан итү Татарстанда социаль рекламаның үсешенә китерде. Алар сәламәт яшәү рәвешен пропагандалыйлар һәм үткән 2008 Россия дә гаилә елына бәйле — сәламәт яшәүне гаилә белән берлектә алып барырга өндиләр.
Мәсәлән:
«Сәламәт тәндә — сәламәт акыл»
Казан дәүләт педагогика университеты 12 нче майдан 31 нче майга кадәр түләүле читтән торып уку бүлегенә чакыра. Кабул итү имтиханнары 2 нче июньнән башлана. Телефон 292-20-17 (радиодан).
Социаль рекламаларның тагын бер үзенчәлекле максаты — сәүдәгәрләрне, төрле хәйрия программаларында катнашып, үзеңнең имиджыңны күтәрергә өндәү. Куп кенә бизнесменнар хәйрия акцияләрендә аңлы рәвештә катнашалар. Кемнәрдәдер үткән гасырларда популяр булган меценатлыкка омтылыш сизелә: алар культура һәм спорт проектларына зур суммада өлеш кертәләр. Балалар һәм картлар йортлары, реабилитация үзәкләре аларның игътибар үзәгендә. Дөнья масштабында моңа ачык мисал – AVON Америка косметик фирмасының күкрәк рагын кисәтүгә һәм аның белән авыручыларны терелтүгә керткән саллы өлеше. 6 миллиард доллар бюджеты булган Philip Morris концернысының тартуга каршы зур кампаниясең мисалга китерергә була. Оста уйланылган социаль реклама аерым очракларда сәяси рекламага күчәргә мөмкин.
(10929) Chenfangyun
(10929) Chenfangyun — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Реклама
Социаль реклама
Россия дә социаль, коммерциягә бәйле һәм сәяси рекламаларны шул бер үк кешеләр ясыйлар. Ләкин реклама ясаучылар сүзенә караганда, социаль рекламалар – профессионализмның иң биек ноктасы. Чөнки социаль рекламалар көчле эмоцияләр тудырырга тиеш (шок, курку, шатлык һ.б.). Кер юу порошогы яисә яңа ресторанны рекламалаый торган текстларга караганда социаль реклама текстларының тәэсир көче бик күпкә өстен булырга тиеш. Реклама эшләүчеләр үзләре дә социаль рекламаны яратып иҗат итәләр, чөнки коммерция белән бәйле рекламалар бер төрлегә әйләнделәр. Ә социаль рекламалар ясаганда иҗади идеяләрне тормышка ашыруда киң мөмкинлекләр ачыла, эшләгән эшең ләззәт һәм канәгатьлек хисе китерә.
2001 елдан башлап, Түбән Новгород шәһәрендә социаль реклама буенча Халыкара Фестиваль оештырыла. Идел елгасы ярында уза торган әлеге фистивәл бөтен Россия һәм СНГдан үзенең фикердәшләрен җыя. Димәк, бүгенге көндә социаль реклама барлык реклама төрләре арасында иң перспектив, табыш китерүчеләрдән, «элитар» булып тора дип әйтергә була.
(10929) Chenfangyun
Тарихы
1998 елның 1 февралендә BAO SCAP тарафыннан Синлун обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1998 CF1» саналган.
Реклама
Сәяси реклама
Сәяси реклама — сәясәтчеләр тарафыннан сайлау вакытында тавыш җыю максаты белән башкарыла. Әлеге реклама төрле кандидатларның уңай якларын күрсәтүгә, программаларының башкаларныкыннан өстенлеген раслауга кайтап кала. Әлеге төр рекламаларга төп таләп — дөрес информация бирү.
Сәяси рекламаның төрле тарату ысуллары бар. Листовкалар, плакатлар, буклетлар иң кулай чаралардан санала, чөнки алар телевидениедәге вакыттан, газетадагы урыннардан бик күпкә арзанрак. Сәяси рекламада иң отышлы булып сәяси плакат исәпләнә. Сәяси плакат – ул зур форматтагы реклама әсәре, аның төп билгесе булып рәсем (кандидатның фотосурәте, график символлар, рәсем, карикатура) тора.Сәяси плакатта иң мөһиме– лозунглар, чакырулар, халыкка симпатия белдерү. Плакатның эчтәлеге, форматы, характеры төрле булырга мөмкин. Плакатның рәсемнәре кешенең реаль бит размерына туры килсә һәм шрифты зур, укырга уңайлы булса, реклама тагын да отышлырак була.
thumb|right|250px| Сәяси листовка Сәяси листовкаларның тамырлары бик борынгы чорга барып тоташа. Аларның килеп чыгышын XIV гасырга бәйлиләр. Чөнки бу вакытта, беренчедән, кәгазь эшләү башлана, икенчедән, листовкалар бик арзан була. Алар иң мөһим сәяси текстларны халыкка җиткерү чарасы булып хезмәт иткән.Хәзерге көндә сәяси листовкалар сайлаучыларга тәэсир итә торган бер корал булып исәпләнә. Мәсәлән: «1995 елгы парламент сайлауларында КПРФ Россия буенча 13 млн. 158 мең листовкалар тараткан. Бу листовкаларның күбесе радио һәм телевидение үтеп керә алмаган регионнарда таратылган».
Телевидениедә сәяси рекламалар роликлар, видеоклиплар, видеофильмнар, реклама телетапшырулары ярдәмендә бирелә.
• Роликлар 15-20 секундтан алып 2-3 минутка кадәр бара. Аларның үзенчәлеге алар реклама блокларына бүленгән була.
• Блиц-ролик 15-20 секунд бара. Аның төп максаты – рекламаның предметы турында искә төшерү.
• Киңәйтелтән ролик 30 секунд яки күбрәк тә бара. Әлеге төр роликларның сюҗетын бик җентекләп эшләү сорала.
Реклама видеоклипы — бу клипта үзәктә сәясәтче яки партиянең берәр әгъзәсе булырга тиеш. Иң төп музыка булып партиянең гимны яңгырарга тиеш.
Шуны да истә тотырга кирәк: реклама тапшырулары турыдан туры эфирда күрсәтелми. Чөнки аны җентекләп тикшерергә кирәк. Бу табигый булмаган хәрәкәтләрне, күңелсез вакыйгаларны читләтеп китү өчен эшләнелә: «… неестественное в поведение человека перед камерой, адаптация его к ситуации, резкий жест или нелепая гримаса в прямой передаче могут предстать «визитной карточкой» человека, представляемой многомиллионной аудитории».