cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Олы Елга (Балык Бистәсе районы)
Демография
Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): татарлар.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.0 °C.
Теремиски
Теремиски — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Сабан ае
Сабан ае (tat.lat. Saban ayı) - татар дәверлегендә икенче ай.
Сабан ае Милади тәкъвим буенча 21 апрельдән 21 майга кадәр сузыла.
Сабан (21.4-21.5) – төрки-татарда язгы кыр эшләре башлануны, гарәптә дә Рамазан - язгы, кызу кыр эшләре барышын аңлата.
Сабан аеның беренче көннәрендә – 21 апрельдән башлап, Идел-Урал-Себер төбәкләре төркиләре – татар-башкортлар Сабан туен, язгы кыр эшләре башлануны бәйрәм иткәннәр. Узган гасырның 30-нчы еллларда бу йоланы бәлшәвикләр печән аенда үткәрелеп килә торган Җыен белән бергә куштырттырганнар.
Сылтамалар
[http://www.azatliq.org/content/feature/24454699.html Татар дәверлеге кайчан югалды? ]
Утебо
Утебо — Испаниянең Сарагоса провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Diego Velaskes
Diego Rodriges de Silva i Velaskes (ispança Diego Rodríguez de Silva y Velázquez;, 1599, Sevilya - 1660, Madrid) - İspaniä rässamı, räsem sänğäteneñ ispan altın ğasırınıñ iñ böyek wäkile.
Tärcemäi xäle
Diego Velaskes 1599 yılda Sevilya şähärendä tuğan.
1611 yılda Fransisko Paçeko räsem mäktäbenä uqırğa barğan.
1617 yılda imtixan tapşırğannan soñ osta däräcäsen ala.
Berençe eşlär Diego "bodegones" stilendä yasıy.
Tiz arada Velaskes Sevilyada dan qazana.
İspaniä patşası Filip IV Velaskes yasağan üz räsemen kürep rässamğa wäğdä birä: "Sinnän başqa mine berkem surätlämäyäçäk".
1631 yılda Velaskes İspaniägä qayta häm saray däiräseneñ hofmeister (saray ostası) itep bilgelängän.
1643 yılda Velaskes patşa saray dairäseneñ citäkçese wazifasına kerä.
1648 yılda Velaskes ikençe tapqır İtaliägä bara, papa İnnokentiy X belän oçraşa.
1651 yılda Velaskes Madrid şähärenä qayta.
Velaskes İoan Çuqındıruçı Çirkäwendä kümelgän, soñraq Napoleon suğışları waqıtında şuşı çirkäw häm qäberläre frantsuz tarafınnan yuq itelgän.
Заосе-Брониславув
Заосе-Брониславув — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
NGC 7189
Тарихы
Әлеге галактика елда   тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
ZHX2
ZHX2 —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
Витипан-Логаро-Мацока (Тревизо)
Витипан-Логаро-Мацока — Италиянең Венеция төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Витипан-Логаро-Мацока Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Доглаҗык (Ешилъюрт)
Доглаҗык (Doğlacık) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Малатья иле Ешилъюрт илчесенә караган бер авыл (köy).
Форт-Верт
Тарихы
Форт-Верт шәһәре елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сылтамалар
Форт-Верт
Раһноя
Раһноя (Rahnoja) — Эстониянең Пярнумаа өязендә урнашкан авыл.
(1626) Садея
(1626) Садея  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Вицеюв
Вицеюв — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Перово
Перово — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Фолкрофт (Пенсильвания)
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Бейдленд (Пенсильвания)
Бейдленд  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Бейдленд халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Җир кабыгы
Җир кабыгы — Җир шарының тышкы каты катламы.
Төзелеше
Җир кабыгының төзелеше һәм калынлыгы буенча океан төбе кабыгыннан аерылып тора. Материкларда Җир кабыгының уртача калынлыгы 30-40 км, ә таулар астында ул 70 км га җитә; океан төбендә Җир кабыгының калынлыгы 3-7 км гына. Материклардагы Җир кабыгы 3 катлаудан тора: өске – утырма катлау, урта – “таргылташ” катлау һәм аскы – “базальт” катлау. Җир кабыгы океан төбендә 2 генә катлаудан – утырма һәм “базальт” катлаулардан тора. Температура һәм басым тирәнлек белән арта.Һәрбер 100 м га температура 3 градуска арта бара. Мәсәлә чишү.
Сен-Сюльпис-д'Екссидей
Сен-Сюльпис-д'Екссидей — Франциянең Дордонь департаментында урнашкан коммуна.
Педурою-дин-Дял
Педурою-дин-Дял — Румыниянең Арджеш жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Авока (Айова)
Тарихы
Авока шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Черешмә ае
Черешмә ае (tat.lat. Çereşmä ayı) - татар дәверлегендә өченче ай.
Черешмә ае Милади тәкъвим буенча 21 майдан 21 июньга кадәр сузыла.
Июнь аена туры килә диярлек.
Черешмә (21.5-21.6) – төрки-татарда да, Шәүвәл – гарәпләрдә дә язын үсемлекләрнең үсү чорын белдерә. Бу айның дәвамында йорт терлекләренең дә, кыргый киекләрнең дә ите ашарга яраксыз була. Чөнки кышын тупас һәм кипкән азык белән тукланган хайваннарның ите буш һәм арык була. Бу ай дәвамында мал-туар яңа Черәшеп – бөреләнеп килүче үлән ашап тәнен җыя – яңарта башлый.
Идел-Урал-Себер төркиләренең яшьләре бу ай дәвамында кичен болынга чыгып уеннар уйнаган, биегән-җырлаган. Сөрән һәм Җыенга Сөлге Җыю уены йолалары үткәрелә.
Сылтамалар
[http://www.azatliq.org/content/feature/24454699.html Татар дәверлеге кайчан югалды? ]
Ивановцы (Коми)
Ивановцы (Ивановцы) — Коми Республикасының Сысола районында урнашкан авыл.
Климат
Ивановцы климаты уртача-континенталь. Кыш озын, салкын, ә җәй кыска, гадәттә җылы, яисә салкынча. Биредә кырау җәен дә күзәтелә. Җәй көне циклоннар активлыгы сүлпәнәя, көзен исә киресенчә, үсә, шуңа күрә дә явым-төшем күләме арта. Көз белән яз салкын.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: комилар (98%).
Липи (Диңгез буе воеводалыгы)
Липи  — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Шор-Байраш
Шор-Байраш (Шор-Пайраш, Шор-Байраш) — Чуашстанның Әлек районында урнашкан авыл.
Климат
Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.
Халык
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 46 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (100%) алып тора.
Сан-Мигел-де-Ориш
Сан-Мигел-де-Ориш — Португалиянең Брага округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Заосе-Мончник
Заосе-Мончник — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Клевацишки
Клевацишки (Клевацішкі ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Астравецкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Беренчел ябык почмаклы глаукома
Беренчел ябык почмаклы глаукома (БЯПГ) — почмакның беренчел ябылуы күрү нервы зарарлануына һәм күрү кыры югалтуына китергән очракта гына кулланылган атама. Моңарчы БЯПГ хәзерге характеристикадан аермалы буларак күрү нервының зарарлануы белән  билгеләнмәгәнен атау мөһим. «Глаукома» атамасын куллануда бу килешмәүчәнлек фәнни нигезгә караганда, тарихи нигезгә ия һәм алдагы басмаларны күзәткәндә  буталчык яки ялгыш сәбәбе була ала.
Билгеләмә
Почмакның беренчел ябылуы анатомик яктан алшартлы күзләрдә бернинди башка патологиясез үсеш ала; бу очракларда АПК төсле катлау тамыры белән  бикләнгәндә сулы сыекча агып китүе бозылу өчен КЭБ арту күрү мөмкинлекләренә  яный ала. Чир кискен билгеләнә, әмма симптомсыз күрү югалуга кадәр бара ала. БАПГ-дан аермалы буларак диагноз шактый дәрәҗәдә җентекле биомикроскопия һәм гониоскопиягә бәйле. Дәвалау ысулын булдыру өчен төп патофизиологик механизмнарны аңларга кирәк.
Куркынычлык шартлары
1.    Яшь. Чир уртача 60 яшьтә билгеләнә; ел саен таралышы арта.
4.     Гаилә анамнезы. Беренче буындагы туганнар чир үсешенең югары куркынычлыгына ия, чөнки аларга нәселдән алшартлы анатомик факторлар күчә (алга таба кара).
Алшартлы анатомик факторлар
•      Күзнең кечкенә күчәр озынлыгында иридо-ясмык диафрагмасының чагыштырмача алгы урнашуы.
•      Алгы камера сайлыгы.
•      АПК-ның тар профиле.
Төсле катлауның мөгезкатлауга якын урнашуы АПК ябылуына китерә ала. Саналган үзенчәлекләр үсеше өч үзара мөнәсәбәтле факторларга бәйле.
1.    Ясмык үлчәме. Ясмык — үлчәме гомер дәвамында арткан бердәнбер күз төзелеше. Ясмыкның күчәр (алгы-арткы) үлчәме арту аның алгы өслеге мөгезкатлауга якынаюына китерә, шул ук вакытта экваториаль үсеше бәйләвеч аппаратын  какшатып, иридо-ясмык диафрагмасына алга күчәргә мөмкинлек бирә. Ике фактор да әкренләп алгы камераның көчәюче кимүенә китерә. БЯПГ белән күзләрдә алгы (1,8 мм) камера нормадан (2,8 мм) кимрәк, өстәвенә хатын-кызларда ул кимрәк  була.
2.     Мөгезкатлау диаметры. Алгы камера тирәнлеге һәм АПК киңлеге мөгезкатлау диаметры белән бәйле. БЯПГ мөгезкатлау диаметр 0,25 мм'га нормага караганда кимрәк.
3. Күзнең алгы-арткы озынлыгы. Ясмык торышы һәм мөгезкатлау диаметры күз алманың күчәр озынлыгы белән бәйле. Кыска күз гадәттә гиперметропияле рефракцияле, кечкенә мөгезкатлау диаметры һәм ясмыкның алгы урнашуына ия.
Патогенез
БЯПГ кискен өянәгенең патогенезы тулысынча аңлашылмый. Нормада арткы камерадагы басым бәбәк өлкәсендәге физиологик каршылык өчен алгыга караганда югарырак, чөнки төсле катлауның арткы өслеге ясмыкның алгы  капсуласында ята.
Бәбәк бикләнүе арткы камерадагы басым артуына китерә, төсле катлау тамыры алга күчә (төсле катлау бомбажы — 13.21б). Нәтиҗәдә төсле катлау мөгезкатлауның арткы өслеге белән бәйләнешкә кереп АПК яба һәм КЭБ  артуына китерә (рәс. 13.21в).
2. Бәбәк сфинктеры теориясе буенча АПК ябылуга китергән төп сәбәп бу мускул санала. Якынча 4 мм тигез диаметрда бәбәк сфинктерының иң югары дәрәҗәдә бикләү көче үсеш ала.
Классификация
БЯПГ бер-берсе белән өлешчә кисешкән биш стадиядән торуга карамастан, барышның көчәюе сирәк очракта гына төгәл стадия  дәвамчанлыгы белән сыйфатлана. Тәҗрибәдә ешрак аларның катнашы күзәтелә.
1.     Почмакның яшерен ябылуы.
2.     Килүче (аскискен) почмак ябылуы.
3.     Почмакның кискен ябылуы(тоткарлыклы һәм тоткарлыктан соң).
5.     Почмакның абсолют ябылуы (кискен тоткарлыклы БЯПГ соңгы стадиясе) тулы сукырлык белән сыйфатлана һәм алга таба каралмый.
Ачыклау
Яшерен ябык почмаклы глаукома — икенче күздә ябык почмаклы глаукоманың тоткарлы кискен өянәгендә билгеле дәрәҗәдәге дөреслек  белән билгеләнгән ретроспектив диагноз. Башта атама күзнең анатомик бирешүчәнлеген аңлатты.
1.     Симптомнар юк.
2.     Биомикроскопия
•      Алгы камера тирәнлеге уртачадан кимрәк, иридо-ясмык диафрагмасы кабарынкы формалы (рәс. 13.22а).
•      Төсле катлауның мөгезкатлауга якын урнашуы (рәс. 13.22б).
3.     Гониоскопия АПК ябылуын күрсәтә,  шул ук вакытта трабекула өлкәсе пигментациясе (Шеффер буенча градация  1 яки 0) басымсыз, кимендә, өч квадрантта күренми (рәс. 13.22в).
4.     Дәвалаусыз клиник барышы түбәндәге була ала.
•      КЭБ норма чигендә кала.
•      Кискен яки аскискен почмак ябылуы үсеш ала.
•      Почмакның аскискен яки кискен стадиясез хроник ябылуы үсеш ала.
Дәвалау
Дәвалау кирәклеге түбәндәге күрсәткечләр белән билгеләнә.
• Бер күздә кискен яки аскискен БЯПГ өянәге булса, икенче күздә кисәтүче лазерлы иридэктомия үткәрергә кирәк, чөнки 5 ел  дәвамында дәвалаусыз кискен басым күтәрелү куркынычлыгы якынча 50% тәшкил  итә.
• Ике күздә дә тар почмак булса, киләчәктә глаукоманың кискен өянәге үсеш алачагын билгели алган  бернинди кузгату сынавы һәм шарты юк. Шуңа карамастан, төгәл үткәрелгән лазерлы иридэктомиядә куркынычлык зур булмагач, лазерлы катнашу үткәрү  мөмкинлеген карарга кирәк.
Кабатланучы почмак ябылуы
Кабатланучы (аскискен) почмак ябылуы тар АПК белән килүче бәбәк бикләнүе белән анатомик яктан алшартлы күзләрдә барлыкка килә. Почмакның тиз ябылуы кинәт КЭБ артуына китерә. Аннары үзеннән-үзе бәбәк бикләнүе бетә, АПК ачыла һәм офтальмотонус дәрәҗәсе нормага кадәр кими. Өянәккә физиологик мидриаз (караңгы бүлмәдә телевизор карау) яки авыруның бите аска яки авыш  килеш торганда (теккәндә яки укыганда) алгы камераның физиологик саегуы өчен  килеп чыга ала. Кайвакыт хисле көчәнеш кузгатучы шарт була ала.
1.    Диагностика анамнезда күрүнең кабатланучы томанлануы белән мөгезкатлау эпителие шешү өчен (спектрның зәңгәр өлкәсе чыганакка якынрак урнаша)  яктылык чыганаклары тирәли нурлы боҗра булуга нигезләнгән, күздә уңайсыз  хисләр яки маңгай өлкәсендә баш авыртуы барлыкка килә ала. Мондый какшаулар вакыт-вакыт барлыкка килә һәм гадәттә 1-2 сәгать физиологик миоздан соң бетә  (яп-якты кояшта булу яки йоклаганда). Өянәкләр арасында күз гадәти күренә, әмма почмак тар кала.
2.     Дәвалаусыз клиник барышы төрле. Бер очракта глаукоманың кискен өянәге үсеш ала, икенчесендә — АПК хроник ябылуы.
Ябык почмаклы глаукоманың кискен өянәге
Кискен тоткарлы почмак ябылуы — авырту синдромы, кинәт һәм тулысынча АПК ябылуы өчен күрү үткенлеге кимү  белән сыйфатланган күрү сәләтенә янаган халәт.
Ачыклау
1.    Классик очракларда күренешләре — тиз көчәюче бер яклы күрү начарлану, күз өлкәсендә авырту һәм тоткарлы кызару. Кайвакыт бу укшыту һәм косу белән бара. Симптомнар төрлелеге турында онытмаска кирәк
Кайбер авыруларда, мәсәлән бу патология хас булмаган негроид раса кешеләрендә, чагылмаган авыртучанлык кына һәм бик югары КЭБ  карамастан тоткарлык күренешләр булмавын билгелиләр. Бу очракларда бердәнбер симптом күрү начарлану була.
1.    Биомикроскопия
•      Алгы камера сайлыгы һәм мөгезкатлау шешүе белән эпителиаль кабарчык ясалу һәм строма калынаю (рәс. 13.23а).
•      Алгы камера сайлыгы белән периферияле иридо-корнеаль бәйләнеш.
•      Мөгезкатлау шешүеннән соң сулы сыекчада күренгән томанланулар һәм күзәнәк өстәүләре.
•      Вертикаль овал формасында, ярымкиңәйгән халәттә калган, яктылык һәм аккомодацион этәргечләргә җавап бирмәгән бәбәк (рәс. 13.236).
•      Төсле катлауның үз тамырлары киңәю.
•      Бик югары КЭБ дәрәҗәсе (50-100 мм тк. бг. кадәр).
2.    Гониоскопияне мөгезкатлау  шешүе беткәнчегә кадәр кичектерергә яки урынлы гипотензив терапия барышында  яки урынлы глицерин кулланганда үткәрергә була. Әмма икенче күзгә гониоскопия тикшерүен үткәрү мөһим (гадәттә АПК яшерен бикләнүен ачыклыйлар). Зарарланган күзнең гониоскопиясендә тулы периферияле иридо-корнеаль бәйләнешен ачыклыйлар  (Шеффер буенча 0 — рәс. 13.23в).
NB Гониоскопиядә икенче күздә тар АПК ачыкланмаса, диагноз шикле була.
Медикаментоз терапия
1.    Ясмыкның артка күчүен тәэмин итү өчен авыруны  ашыгыч аркага яткызырга:
а) ацетазоламид 500 мг вена эченә һәм косу булмаса, 500 мг берьюлы эчәргә;
NB Сульфаниламидларга аллергия булмау турында белешергә кирәк!
б) урынлы:
-       предзол яки дексаметазон 4 тапкыр көнгә;
-      системалы каршылыклар булмаганда тимолол 0,5%;
в)  анальгетиклар һәм косуга каршы препаратлар(кирәк  булганда).
NB Уртача дәрәҗәдәге авырлык очракларында лазерлы иридэктомия үткәрү нәтиҗәле була ала.
2.    1 сәгатьтән соң пилокарпин 2% 4 тапкыр көнгә дәвалаудан 30 минуттан алып 1 сәгатькә кадәр вакыт арасында тамызалар.
Бу вакытка төсле катлауның ишемия дәрәҗәсе һәм КЭБ дәрәҗәсе кимү бәбәк сфинктерына дәвалауга  җавап бирергә мөмкинлек бирә. Көчле миотик дәвалау күрсәтелми. Икенче күзгә кисәтү буларак шулай ук пилокарпин 1% 4 тапкыр көнгә лазерлы иридэктомия  үткәргәнче тамызалар.
3. Тагын 30 минуттан соң түбәндәге гамәлне башкаралар.
•      КЭБ идарәсен башкаралар.
•      КЭБ дәрәҗәсе 35 мм тк. бг. төшмәсә, өстәмә эчкә глицерол 50% 1г/кг дозасында (шикәр чирендә сак булырга) һәм максималь  йогынтыга ирешү өчен сыекча кулланышын чикләү.
•      Алдагы чаралар нәтиҗә бирмәсә, 20% маннитол 1-2г/кг дозасында вена эченә 45 минут дәвамында билгелиләр.
NB Гипотензив препаратлар йогынтысыннан кимемәгән КЭБ-ның югары дәрәҗәсенә, кайвакыт мөгезкатлауга кылыйлык буенча  операция өчен кармак яки Цейсс гониолинзасы белән күчәрле басым йогынты ясый  ала. Почмак ябылуы функциональ холыкка ия булса, мондый манипуляция почмакны ачып һәм трабекуляр челтәргә рөхсәт биреп, сулы сыекчага төсле катлау һәм  мөгезкатлау почмагы арасына үтәргә мөмкинлек бирәчәк.
NdYAG-лазерлы иридэктомия
1.    Периферияле лазерлы иридэктомия максаты — алгы һәм арткы камера арасында төсле катлауның  перифериясендә колобома ясап элемтәне торгызу.
2.    Вакыты өянәк авырлыгына һәм мөгезкатлауның ачыклыгы кайту тизлегенә карап төрле була ала. Бәбәк бикләнүен алу өчен беренче ярдәм буларак иридэктомия үткәрү мөгезкатлау һәм төсле катлау шешү өчен катлаулы  була ала (гадәттә 48 сәг. дәвамында). Авыруга хәлне аңлатканнан соң өянәкләр арасындагы вакытта икенче күздә кисәтүче лазерлы иридэктомия үткәрергә  тәкъдим итәләр. Ябык почмаклы глаукоманың кискен өянәгендә лазерлы иридэктомия якынча 75% очракта нәтиҗәле. Нәтиҗә булмаганда трабекулэктомия тәкъдим ителә.
NB Лазерлы иридэктомиядән соң гадәти КЭБ булса да, АПК ачык икәнен расларга кирәк.
3.    Лазерлы иридэктомиягә уңайлы фараз шартлары.
•      Медикаментоз терапиягә әйбәт җавап белән иртә миоз почмакның җитәрлек дәрәҗәдә ачылуы турында аңлата.
•      АПК'ның 50% артык периметрында алгы периферия синехияләре булмый.
•      Глаукоматоз үзгәрешләр юк.
Дифференциаль диагностика
Диагнозны кую гадәттә авырлык тудырмый, әмма дифференциаль диагностикада түбәндәге халәтләрне исәпкә алырга кирәк.
1.    Кабарган яки күчкән ясмык белән почмакның икенчел кискен ябылуы.
2.     Неоваскуляр глаукома кайвакыт кискен авырту синдромы белән тоткарлык үсешенә китерә.
5.     Псевдоэксфолиацияләр белән кинәт КЭБ арту.
6.     Мигрень яки мигреньсыман невралгия (кластерлы баш авырту) төрендәге күз тирәли баш авыртуның башка сәбәпләре.
Клиник билгеләре
Кискен глаукома өянәген кичергән нәтиҗәне тоткарлыктан соң ябык почмаклы глаукома дип атыйлар. Ул өч клиник очракта күзәтелә ала.
1.    Операциядән соң чорда, бу очракта КЭБ уңышлы иридэктомиядән соң нормальләшә. Әмма кайвакыт (хәтта периферияле иридэктомиядән соң һәм почмак 180° буенча һәм күбрәк ачылганда да) КЭБ барыбер зарарланган трабекула өчен югары кала  ала. Бу очракларда КЭБ-ны тигезләү гипотензив терапия яки трабекулэктомия белән башкарыла.
2.     Кайбер очракта күзәтелгән АПК үзеннән-үзе дәвалаусыз ачылуы кабатланучы почмак ябылуында кебек дәвалау сорый.
3.     Керфексыман җисемнең функциясе бозылу керфексыман эпителийның ишемияле зарарлану белән бәйле  вакытлыча сулы сыекча эшләп чыгуы туктаудан гыйбарәт. Керфексыман җисемнең функциясе торгызылу КЭБ хроник күтәрелүе белән экскавация ясалу һәм күрү кыры  югалуына китерә ала.
Ачыклау
1.    Биомикроскопия
•      КЭБ кинәт артканда  десцемет мембранасы җыерчыклары (рәс. 13.24а).
•      Мөгезкатлау  эндотелиендә тут сибелү.
•      Ясмыкның алгы капсуласында яки бәбәк өлкәсендә субкапсуляр урнашкан вак соргылт-ак томанланулар моңа кадәр кискен өянәк  булуның ачыклау билгесе санала (рәс. 13.24б).
Алар ясмык эпителиенең урынлы некрозыннан гыйбарәт.
• Төсле катлауның стромаль бормалы атрофиясе (рәс. 13.24в).
•      Сфинктер параличы өчен ригидлы һәм өлешчә киңәйгән бәбәк белән бергә арткы синехияләр (кара рәс. 13.24в).
•      КЭБ компенсацияләнгән, субкомпенсацияләнгән яки югары.
1.     Гониоскопия. Ачык яки өлешчә ябык була алган тар АПК. Ачык АПК трабекуляр өлкәнең гиперпигментациясе мөмкин. Тутның туры тасмасы Швальбе сызыгы алдында элекке иридокорнеаль бәйләнеш өлкәсендә урнаша.
2.     Офтальмоскопия КНД тоткарлыгы һәм чагылган гипотониядә хориоидея җыерчыклыгын ачыклый. Кискен тамырлы какшаулар күрү нервы атрофиясенә китерә ала.
Патогенез
1.     1 нче төр («шуышма» глаукома) почмакның әкренләп һәм көчәюче синехиаль бикләнүе белән килеп чыга, һәрвакыт өстән башлана һәм әйләнмә  тарала. Бу керфексыман үсентеләрнең алгы урнашуы белән бәйле була ала: төсле катлауның яссы сыйфаты еш күзәтелә (алга таба кара).
2.     2 нче төр кабатланучы (аскискен) өянәкләр нәтиҗәсендә бәбәк бикләнүе өчен АПК-ның синехиаль бикләнүе белән килеп чыга.
3.     3 нче төр (катнаш) БАПГ белән бергә тар почмак булу белән гадәттә  миотикларны дәвамлы куллану белән бәйле.
Ачыклау
2. Офтальмоскопия БАПГ-га хас булган үзгәрешләрне ачыклый, күрү нервы башындагы кан әйләнеше бозылып, аның агарганлыгына китереп, яссы темпораль  экскавация ясаган очраклардан кала.
Дәвалау
1.    1 нче төр («шуышма» глаукома). Бәбәк бикләнүе кисәкләрен алу өчен башта лазерлы иридэктомия башкаралар. Калган офтальмогипертензия алга таба медикаментоз дәвалана. Нәтиҗә булмаса трабекулэктомия үткәрү тәкъдим ителә.
2.     2 нче төр (иридэктомиядән соң). Кирәк булганда гипотензив терапияне өстәргә кирәк.
3.     3 нче төр (катнаш)  сайланган гипотензив рәвештә БАПГ дәвалавы буларак, аңа өстәмә лазерлы  иридэктомия үткәрергә кирәк.
NB АПК синехиаль бикләнүе 2 квадранттан артык булган очракта, офтальмотонус коррекциясенә катарактаны кисеп алу уңай  йогынты ясый ала.
ZHX3
ZHX3 —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
Николай Бусленко
Николай Пантелеймонович Бусленко (1922-1977) - Совет галиме-математигы, техник фәннәр докторы (1960), профессор (1962), СССР Фәннәр академиясенең әгъза-корреспонденты (1966).
Кибернетиканың комплекслы проблемалары буенча СССР Фәннәр академиясенең Фәнни Советы Президиумы әгъзасы. Бусленконың күп санлы үзара бәйләнешле очраклы факторлар тәэсире шартларында эшләүче катлаулы системаларны ЭВМ-да модельләштерү буенча әсәрләре билдәлелек ала; аннан соңгы хезмәтләре зур системаларны сан һәм сыйфат ягынан тикшереүләрнең машина ысулларына багышланган. Н. П. Бусленко СССР Фәннәр академиясеның «Программирование» журналын булдырыусы һәм редакторы була.
Биографиясе
1922 елның 15 февралендә Киев өлкәсенең Ржищев шәһәрендә туган.
1940 елның сентябреннән Кызыл Армиядә хезмәт итә. Ленинград артиллерия училищесын тәмамлаган (1941).
Пальминка
Пальминка (Пальмінка ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Вайханский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Николай Бусленко
Биографиясе
1941 елның июненнән 1945 елның маена кадәр Бөек Ватан сугышында катнаша. Ул Ленинград, Көнбатыш һәм 2 нче Белоруссия фронтларында сугыша. Ул туп артиллерия полкының батарея командирыннан гаубицалы артиллерия бригадасы батальоны командирына тиклем күтәрелә.
1952 елда Ф. Е. Держинский исемендәге Артиллерия академиясен тәмамлаганнан соң, реактив снарядларның очыш теориясе һәм аэродинамикасы кафедрасында укытучы булып калдырыла. 1955- нче елда СССР Оборона Министрлыгының 1-нче Исәпләү үзәгенең фәнни житәксече (СССР Оборона Министрлыгының Компьютер үзәге) А.И. Китов Бусленконы бу яшерен фәнни-производство үзәгенә өлкән фәнни хезмәткәр вазыйфасына чакыра. А. И. Китов үзенең талантлы хезмәткәренә яҡшы мөнәсәбәттә була, аны инде бер елдан лаборатория башлыгы (1956), ә тиздән математик модельләштерү бүлеге башлыгы итеп билгеләп куя.
Гомеренең ахырына кадәр Бусленконы А.И.Китов белән фәнни һәм үзара хөрмәтле дуслык мөнәсәбәтләре бәйли. Аерым алганда, Бусленко Китовның глобаль компьютер челтәре ярдәмендә бөтен ил икътисадына идарә итү өчен СССР-да Берләшкән дәүләт компьютер үзәкләре челтәрен (EGSVT) булдыру турында проектына ышанган яклаучы  була (проект 1959-нчы елда КПСС Үlзәк Комитетына Н. С. Хрущевка тәкъдим ителә).
Алтмышынчы еллар ахырында МФТИДӘ Бусленко җитәкчелегендә катлаулы системалар белән идарә итү һәм математик модельләштерү өлкәсендә бурычлар белән шөгыльләнүче кафедра төзелә.
1968-1977 елларда ул СССР Радио Сәнәгать Министрлыгының Автоматик аппаратура фәнни-тикшеренү институты лабораториясен җитәкләй. 1972-1977 елларда И. М. Губкин исемендәге Мәскәү нефть химиясе һәм газ сәнәгате институтының аның туры катнашуы белән булдырылган гамәли математика һәм информатика кафедр асын җитәкләй..
Мәскәүдә яшәй, 1977 елның 25 февралендә үлә, Мәскәүдә Введенка зиратында (25 нче участок) җирләнгән.
Бүләкләре
- 2 нче дәрәҗә Ватан сугышы ордены(1943),
- Кызыл Байрак ордены (1944, 1945),
- «Хөрмәт Билгесе» ордены (1975) - медальләр
- СССР Дәүләт премиясе лауреаты (1986, үлгәннән соң).
Хезмәтләре
Иң мөһим хезмәтләре:
Тибори-Вулька
Тибори-Вулька — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Фабара
Фабара — Испаниянең Сарагоса провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
NGC 7190
NGC 7190 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда   тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
(1364) Сафара
(1364) Сафара  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1935 елның 18 ноябрендә Луи Бойер тарафыннан Алжир обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1935 VB» саналган.
Жена (Рона)
Жена — Франциянең Рона департаментында урнашкан коммуна.
Витичо (Ливорно)
Витичо — Италиянең Тоскана төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Витичо Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Икинҗилер (Акчадаг)
Икинҗилер (İkinciler) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Малатья иле Акчадаг илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Печән ае
Печән ае (tat.lat. Peçän ayı) - татар дәверлегендә дүртенче ай.
Вицинки (Мазовия воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Печән ае
Печән ае Милади тәкъвим буенча 21 июньдән 21 июльгә кадәр сузыла.
Печән (21.6-21.7) аеның башында Идел-Урал-Себер яклары төркиләре Биләр-Болгарда ирекле һәм рәсми рәвештә ислам динен кабул итүгә багышлап ел саен Җыен бәйрәме уздырганнар. 1930-нчы елларда большевиклар әлеге Җыен бәйрәмен “дини эчтәлекле” дип тыеп аны апрель ахырындагы Сабан ае башында үтә торган Сабан туе белән алмаштыралар.
Рәсәйнең баш мөфтие Тәлгать хәзрәт Таҗ үд-дин 1989 елдан башлап бу Олуг Җыен мәрасимен – бәйрәмен милләт һәм өммәткә кайтарып бирүгә күп иҗтиһад кылды – күп тырышты.
Печән аеның 22-нче көнендә, (хәзерге дәверлектә 12 июльгә туры килә) хатын-кызлар чәчәк бәйрәме уздырганннар. Печән – Хәзийран – Зү әл-кагъдәти аенда терлек-туар кыр-җәйләүләрдә симертелә. Кыргый киекләр һәм йорт хайваннарының итен әле бу айда да ашамаганнар.
Сылтамалар
[http://www.azatliq.org/content/feature/24454699.html Татар дәверлеге кайчан югалды? ]
Запади
Запади — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Сан-Мигел-де-Сейде
Сан-Мигел-де-Сейде — Португалиянең Брага округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Запади
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Сан-Мигел-де-Сейде
Географиясе
Мәйданы —.
Түбән Учекша
Түбән Учекша — Россия территориясеннән ага торган елга. Вологда өлкәсе, Киров өлкәсе , Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Луза елгасының уң ярыннан 391 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 16 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Көньяк елгасы. Кече елга бассейны — Сухона, елга бассейны — Төньяк Двина.
Перточа
Перточа — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Абитанти
Абитанти — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Учительская газета
Учительская газета (Укытучылар гәзите) — Россия мәгариф хезмәткәрләренә юнәлгән Мәскәүдә чыгучы атналык басма.
Бу гәзиткә 1924 елда Н.К. Крупс­каяның катнашлыгында нигез салына. Ул, ССРБ Мәгариф халык комиссариаты һәм мәгариф, югары мәктәп һәм фәнни учреждениеләр хезмәт­кәрләре һөнәри берлегенең Үзәк комитеты органы буларак, Мәскәүдә нәшер ителә башлый. Гәзитнең беренче мөхәррире — язучы Сергей Ингулов (1893-1938). Алга таба ул “Новый мир” журналы мөхәррире, “Политбеседы”, “Политграмота” китаплары авторы, СССРның Әдәбият һәм нәшрият буенча баш ида­рәсе нәчәлниге булып эшли. Анда Совет дәүләтенең күренекле эшлек­леләре А.В. Луначарский, М.И. Калинин, А.С. Макаренко, В.А. Сухомлинский чыгышлары басыла.
Бөек Ватан сугышы вакытында гәзит ел дәвамында Кировта нәшер ителә. Гәзиткә язылудан кергән акчага “Халык укытучысы” танклар колоннасына акча җыела. Сугыштан соңгы елларда “Учительская газета” беренчеләрдән булып В.А. Сухомлинский язмасын бастыра.
Гәзит 1970 елларда атнасына өч тапкыр 1,5 миллион данә белән чыга. 1974 елда Ленин ордены белән бүләкләнә. 1986 елның 19 октябрендә гәзиттә педагог-новаторлар төркеме, шулай ук, публицистлар С.Л. Соловейчик һәм В.Ф. Матвеевның “Хезмәттәшлек педагогикасы” дип аталган мәкаләсе дөнья күрә. Анда, авторитар педагогикадан баш тартып, мәктәпне демок­ратияләштерү һәм гуманлаштыру кирәклеге турында сүз бара.
1986 елның көзеннән 1989 ел ахырына кадәр гәзит совет мәгарифе системасын демократияләштерүчеләрнең трибунасына әверелә. Ул чордагы язмалар яңалык кертүче педагоглар һәм галимнәр (Ш. Амонашвили, В. Караковский, В. Шаталов, Э. Днепров), шулай ук, демократик карашлы журналистлар (С. Соловейчик, Т. Миледина, И. Ханхасаева) тарафыннан языла.
1989 елның 1 гыйнварыннан гәзит КПСС Үзәк Комитеты органы булып исәпләнә башлый. Бу хәл баш мөхәр­рирнең автоматик рәвештә алмашынуына китерә, В.Ф. Матвеев вазыйфасын Г.М. Селезневка тапшыралар. Ул килү белән редакция позициясе урта­ча карашлыга әверелә: дәүләт мәгариф структураларын, Педагогия фәннәре академиясен тәнкыйтьләү кими, педагог-новаторлар турында аз языла башлый. Тикшеренүчеләр бил­геләвенчә, гәзиткә Селезнев җитәк­челек итә башлагач, басмада торгынлык чоры башлана. Мәсәлән, Эдуард Днепров “Учительская газета” ачыктан-ачык артка чигенә башлады” дип язды. Шулай да, 1989 елда гәзит “СССР­ның ел укытучысы” дигән Бөтен­союз конкурсын үткәрү башлангычы белән чыга.
1991 елда ул бәйсез басмага әйләнә. 1992 елдан башлап, атна саен 24 битле гәзит булып чыга башлый. 2010 елда “Учительская газета” басма киңкүләм мәгълүмат чаралары өлкә­сендә Россия Федерациясе хөкүмәте премиясенә лаек була.
Ул Россиянең ике мөһим педагогия конкурсын оештыручы булып тора — “Россиянең ел укытучысы” һәм “Россия­нең иң яхшы мәктәпләре”.
Сен-Сюльпис-де-Марей
Сен-Сюльпис-де-Марей — Франциянең Дордонь департаментында урнашкан коммуна.
ZIC1
ZIC1 —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
Педуря (Алба)
Педуря — Румыниянең Алба жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Калмашбаш
Калмашбаш — Башкортстанның Чакмагыш районында урнашкан татар авылы. Авыл уртасыннан Калмаш елгасы ага, атамасы да елгадан килә. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 774 кешенең яшәве мәгълүм.
Тарихи белешмә
Калмашбаш Чакмагыш районының иң борынгы һәм зур авылларның берсе санала. Авыл тарихын һәвәскәр тарихчы Марат Ахунов язган. Авылга 1627 елда хәзерге Татарстанның Биектау районыннан берничә гаилә килеп утыра. Бабайларның элекке авылларын ташлап китүенә Явыз Иванның татарларны көчләп чукындыруы сәбәп булган.
Бабаларыбыз яшәү өчен урынны әүлия кабере булган изге җир белән янәшә Калмаш елгасы буеннан сайлаган. Авыл кешеләре үзләренә йортлар тергезү белән бергә авыл үзәгендә Аллаһ йорты да төзегәннәр.
Тарихи документларга караганда, Калмашбаш авылы кешеләре Түбән Новгород губернасының Шөбиле авылыннан Түрешкә күченеп килгән Исәнбирдиннарның берсен — Уразайны мәчеткә имам итеп чакыралар. Уразай Ходайбирде улының нәселе 1718 елдан алып 1918 елга кадәр 200 ел буе Калмашбаш, Иске Биккенә, Яңа Биккенә һәм башка авылларның мәчетләренең имамнары булып торалар.
Авыл зурайган саен анда мәчетләр саны да арткан. XIX гасыр башында Калмашбашта өч мәчет булган. Халык ул мәчетләрне тышкы булмышына карап төсләр белән аерып йөрткән. Яңа төзелгән мәчет урынындагы борынгы мәчетне Ак мәчет дип атаганнар. Югары оч мәчете — Зәңгәр мәчет, ә Кырла очындагысы Яшел мәчет дип йөртелгән. 1917 елдагы Октябрь революциясеннән соң да әле ул мәчетләр эшләвен дәвам иткән. Кызганычка каршы, 1937 елда мәчетләрнең манараларын кисеп, агачыннан төрле административ биналар корганнар. Ак мәчетне Шаһгали бай йорты янәшәсенә күчереп, мәктәп ясыйлар.
Совет хакимияте елларында авылның дин әселләре эзәрлекләнә. Аларның берәүләре Сталин лагерьларында корбан була, ә икенчеләре авылдан читкә китәргә мәҗбүр була.
Форт-Стоктон (Техас)
Форт-Стоктон  — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан шәһәр.
Калмашбаш
Мәгариф
Калмашбаш мәктәбенең дини уку йорты буларак — 300, дәүләт мәктәбе буларак 100 еллык тарихы бар. Соңгы гасырда мәктәптә 206 педагог эшләгән. Шуларның бишесенә югары исем бирелгән. Мәктәп үзенең укучылары белән дә горурлана. Төрле елларда Калмашбаш мәктәбе арасыннан бер профессор, фән кандидатлары, югары уку йорты преподавательләре, республика сәм район, ведомство җитәкчеләре үсеп чыккан. Исемнәре билгеле язучылар, шагыйрьләр, тарихчылар, журналистлар, колхоз-совхоз рәисләре, мәктәп директорлары, баш табиблар, район гәзите редакторы бар. Шактый укучы хәрби юлны сайлаган, 22 кеше Россия, Башкортстан яисә башка өлкә сәм республиканың мактаулы исемнәрен йөртә.
Форт-Стоктон (Техас)
Тарихы
Форт-Стоктон шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Калмашбаш
Мәгариф
Бүген 23 укытучыны берләштерүче мәктәп коллективы 133 укучыга белем бирә. Мәктәпкә капиталь ремонт эшләнгән, автобус бирелгән. Ул күрше Иске Биккенә, Кашкар авылларыннан балаларны укырга йөртә.
Фоллс-Крик (Пенсильвания)
Фоллс-Крик  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Клеи
Клеи (Клеі ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Ашмянский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Нури Арсланов
Нури Газиз улы Арсланов — татар шагыйре, Г.Тукай исемендәге ТР Дәүләт премиясе лауреаты (1985).
Тәрҗемәи хәл
Ул 1912 елның 19 сентябрендә Казакъстанның Кызылъяр (Петропавел) шәһәрендә эшче-көнлекче гаиләсендә дөньяга килә. 1928 елда Күкчәтау шәһәрендә җидееллык татар мәктәбен тәмамлый, аннары, укуын дәвам итү теләге белән Казанга килеп, 1928-1931 елларда сәнгать техникумының рәсем бүлегендә укый. Техникумны тәмамлагач, 1933 елның көзенә кадәр әүвәл Татарстанның Кукмара эшчеләр бистәсендә, аннары Урта Азия мәктәпләрендә рәсем-сызым укытучысы һәм Ерак Көнчыгыш шәһәрләрендә рәссам-бизәүче булып эшли.
1933 елның сентябреннән Нури Арсланов яңадан Казанда — балалар журналы «Пионер» (хәзерге «Ялкын») һәм «Яшь ленинчы» газетасы редакцияләрендә рәссам вазифаларын башкара. 1934-1936 елларда гаскәри хезмәт срогын тутырып кайтып, газета-журнал редакцияләрендәге әүвәлге эшендә ике еллап эшләп алгач, совет-фин сугышы башланып, Нури Арслановны янәдән армия сафларына чакыралар. Ул махсус миномет батальоны составында сугыш хәрәкәтләрендә катнаша, сугышны фин шәһәре Сартавалада тәмамлый. Фронттан кайтып, редакциядәге рәссамлык эшендә ике елны тутырырга да өлгерми, сугышның тагы да афәтлерәге — Ватан сугышы башлана. 1941 елның август аеннан 1946 елның июленә кадәр Н.Арсланов кабат хәрби киемдә. Әүвәл ул Сембер шәһәрендә хәрби училищеда укый, аннары рота командиры сыйфатында Төньяк-Көнбатыш фронтның Ржев шәһәре юнәлешендәге канлы сугыш хәрәкәтләрендә катнашып, авыр яра ала һәм госпитальгә озатыла. Дәваланып чыккач, 1943 елның языннан 1946 елның җәенәчә Татарстанның Буа һәм Яшел Үзән шәһәрләре хәрби комиссариатларында өлкән инструктор булып хезмәт итә. Фронттагы сугышчан хезмәтләре өчен Совет хөкүмәте аны Кызыл Йолдыз ордены һәм «Батырлык өчен» медале белән бүләкли.
1946 елдан ул СССР Язучылар берлеге әгъзасы.
Сугыштан соң Нури Арсланов ун елга якын «Совет Татарстаны» (хәзерге «Ватаным Татарстан») редакциясендә — рәссам, 1964-1972 елларда «Казан утлары» журналында шигърият бүлеге мөдире булып эшли. 1972 елдан ул бөтенләе белән профессионал язучы хезмәтенә күчә.
Нури Арслановның поэзия мәйданындагы беренче иҗат тәҗрибәләре Күкчәтау җидееллык мәктәбендә укыганда ук кәгазьгә төшә башласалар да, шигъриятнең олы юлына аяк басканчы аңа бик күп тормыш сынауларын үтәргә, тәҗрибә тупларга, берничә ел сугышның канлы, фаҗигале-афәтле чынбарлыгын башыннан кичерергә туры килә. Әдәбиятка ул сугыш тәэсирләреннән туган «Мәхәббәт» (1942) һәм «Рус кызы» (1943) исемле поэмалары белән килеп керә. Кешеләрнең ватанпәрвәрлек, фронттагы батырлыкларын данлаган бу поэмалар үз вакытында әдәби җәмәгатьчелек тарафыннан жылы каршы алына һәм матбугатта авторның иҗади сәләтенә зур өметләр баглаган әсәрләр итеп бәяләнә, һәм чыннан да шуннан соңгы еллардагы иҗаты белән Н.Арсланов бу өметне тулысыңча аклый, аның шигъри таланты, осталыгы, әсәрләрендәге фикер тирәнлеге, тематик киңлеге һәм эмоциональ тәэсир итү көче китаптан китапка үсә-чарлана бара. Илленче елларда бөтен дөньяга җәелгән тынычлык өчен көрәш, колониаль халыкларның милли азатлык хәрәкәтләре, сугыштан соңгы Татарстан тормышындагы социаль һәм икътисади үзгәрешләр, республикада нефть сәнәгатенең барлыкка килүе — болар берсе дә шагыйрьнең игътибарыннан читтә калмый. «Ай Хян белән Ли» (1950), «Корея гөле» (1951), «Давыл кызы» (1954), «Яшьлек чишмәсе» (1954), «Көзге» (1955), «Тапкыр игенче» (1959) кебек төрле милләтләрнең халык авыз иҗаты әсәрләреннән файдаланып язылган поэма-легендалар һәм поэма-әкиятләр, лирик һәм публицистик шигырьләре, поэмалары тупланган «Девон фонтаннары» (1953), «Якты юл» (1954), «Язгы яңгыр алдыннан» (1958) җыентыклары, балалар өчен язылган «Ауда» (1953), «Сыерчык» (1957), «Кара-маймалай әкияте» (1960) исемле китаплар һәм, ниһаять, «Баулылар», «Көймәдә» кебек популяр җырлар Нури Арслановның бу еллардагы иҗади кызыксынулары даирәсенең киңлеген ачык күрсәтәләр.
Узган гасырның алтмышынчы елларыннан башлап Нури Арсланов шигърияте нигезендә яткан лирик-фәлсәфи башлангычлар, тагы да көчәеп һәм тирәнәеп, үзенчәлекле бер шигъри дөнья тудыруга китерә. Заман турында, туган җир, халык, милләт язмышы турында фәлсәфи уйланулар рәвешендә язылган шигырьләр, «Моңсар» (1966), «Горур Гайшә» (1967), «Романтика» (1969), «Майра» (1969), «Сак-Соклар» (1987) кебек поэмалар Нури Арслановны совет чоры татар поэзиясенең алгы сафына бастыра.
Нури Арслановнын шигъри теле искиткеч бай һәм үзенчәлекле хасиятләргә ия. Татар халык иҗатын һәм классик әдәбиятны, Шәрекъ һәм төрки халыклар поэзиясен тирәнтен белү аңа үз иҗатында форма һәм тел-сурәтләүнең яңа чараларын, төрләрен табарга, күп кенә төрки сүзләрне, традицион китаби гыйбарәләрне бик урынлы һәм табигый яңгырашында шигырь тукымасына кертеп җибәрергә мөмкинлек бирә. Бер үк вакытта Нури Арсланов Шәрекъ поэзиясе классикларыннан Гомәр Хәйям, Хафиз Ширази, гомумтөрки әдәбиятыннан Мәхтүмколый, Токтогол, Абай һәм башкаларның шигъри әсәрләрен татар теленә тәрҗемә итә, алар тәэсирендә үзе дә Шәрекъ классик поэзиясе үлчәмендә һәм формаларында шигырьләр, робагыйлар яза. Аның шулай ук рус һәм Көнбатыш шагыйрьләре Пушкин, Лермонтов, Гете, Шелли, Байрон иҗатларыннан да шигъри тәрҗемәләре байтак.
Шагыйрьнең күп кенә лирик шигырьләре композиторлар тарафыннан музыкага салынган. «Республикам минем» (Нәҗип Җиһанов музыкасы), «Казан кызы» (З.Хәбибуллин музыкасы), «Үрдәкләрем-дүдәкләрем» (И.Хисамов музыкасы) кебек җырларын татар җыр сәнгатенең гүзәл үрнәкләре исәбенә кертергә мөмкин.
Нури Арсланов — бай шигъри мирас калдырган шагыйрь. Үзе исән чагында аның утыздан артык китабы басылып чыга. 1985 елда «Иделем-илем» исемле шигырьләр һәм поэмалар китабы өчен ул Татарстан Республикасының Г.Тукай исемендәге Дәүләт премиясенә лаек була. Әдәбият өлкәсендәге казанышлары өчен ул шулай ук «Почет Билгесе» (1957), Хезмәт Кызыл Байрагы (1971) һәм Халыклар Дуслыгы (1982) орденнары белән бүләкләнә.
Урак ае
Урак ае (tat.lat. Uraq ayı) - татар дәверлегендә бишенче ай.
Нури Арсланов
Тәрҗемәи хәл
Нури Арсланов 1991 елның 12 апрелендә вафат була. Кабере Казанның Яңа бистә зиратында.
Урак ае
Урак ае Милади тәкъвим буенча 21 июльдән 21 августка кадәр сузыла.
Нури Арсланов
Гаиләсе
Беренче хатыны Әминә Әхмәт кызы Бикчәнтәева (1913-1986), язучы. Балалары: улы Илдар, музыкант, кызы Зөбәрҗәт. Икенче хатыны Клавдия Тихон кызы.
Раһумәэ (Рәпина)
Раһумәэ (Rahumäe) — Эстониянең Пылвамаа өязендә урнашкан авыл.
Урак ае
Август аена туры килә диярлек.
Сылтамалар
[http://www.azatliq.org/content/feature/24454699.html Татар дәверлеге кайчан югалды? ]
Липинки-Крулевски
Липинки-Крулевски — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Тибори-Жохи
Тибори-Жохи — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Пальчыки
Пальчыки (Пальчыкі ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Сенненский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Сьюдад-дел-Эсте
Сьюдад-дел-Эсте (Ciudad del Este) — Парагвайның Альто-Парана департаментында урнашкан шәһәр.
Тарих
1957 елда нигезләнгән.
Доглаҗык (Эскипазар)
Доглаҗык (Doğlacık) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Карабүк иле Эскипазар илчесенә караган бер авыл (köy).
NGC 7191
NGC 7191 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.