cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Азәрбайҗан гимны
Гимнның тарихы
“Azәrbayсan marşı”. Тугандаш ил-дәүләтнең үз исеме белән аталган бу гимн да совет заманында, империя таркалуга юл тоткан елларда ук языла башлаган була. Көйязар Гозәер Хаҗибәйли (Uzeyir Hacibәyli) аның көен “Азәрбайҗан маршы” дип атаган. Соңрак башка бер музыка белгече Айдын Азим (Аydın Аzim) аны хор һәм оркестр башкаруы өчен нәкъ бүгенге рәвешендә аранжировкалаган. Азәрбайҗан Җөмһүриятенең бәйсезлеге игълан ителгәннән соң ярты ел үткәч, 1992 елның 27 маенда бу гимнга Милли Мәҗлес карары белән Әхмәд Җавад (Әһmәd Cavad) язган җыр тексты беркетелә. Шигырьнең рус теленә тәрҗемәсен Сиявуш Мәмәд-задә (Siyavuş Mәmәd-zade) эшләгән.
Илнең үзендәге чараларда гимн гадәттә тулысы белән уйнала һәм җырлана. Халыкара вакыйгаларда башкару өчен билгеләнгән җыйнак вариантта гимнның җиденче-ундүртенче юлларын төшереп калдыралар.
Хәлбуки, Гозәер Хаҗибәйли — Азәрбайҗан Совет Социалистик Җөмһүрияте гимны көенең дә авторы. Ул аның музыкасын Төркиягә мөһаҗирлеккә киткәч язган булган. 1944 елда аңа шагыйрь Сәмәд Вургун (Sәmәd Vurğun) сүзләре беркетелгән. 1978 елда исә союздаш җөмһүрият гимны текстын бераз кыскартканнар һәм үзгәрткәннәр — Сталин турындагы юлларны алып ташлау өчен. Шуннан соң гимн бүгенге “Азәрбайҗан маршын” кабул иткәнче гамәлдә була.
Кәрамәтулла Айдаров
Кәрамәтулла Айдаров (Кәрамәтулла Әхмәт (Әхмәди) улы Айдаров,, — , ) — мөселман дин эшлеклесе, укытучы, «Хөсәения» мәдрәсәсендә гарәп теле укытучысы, ҮМДН Голәмәләр шурасы әгъзасы (1926), 1920-елларда Пермь җәмигъ мәчете имамы. ?-1948 елларда Сәмәрканд университеты укытучысы.
Моны да карагыз
<ul></ul>
Рәйдә Гайсина
Гайсина Рәйдә Миргали кызы (2 март 1938) — галим-рус теле белгече, югары мәктәп укытучысы, җәмәгатьче. Филология фәннәре докторы (1984), профессор (1984).
Биографиясе
Рәйдә Миргали кызы Гайсина 1938 елның 2 мартында БАССРның Чишмә районы Чишмә эшчеләр бистәсендә туган. 1996—2011 елларда Башкорт дәүләт университетының хәзерге рус тел гыйлеме кафедрасы мөдире. 1987—1996 елларда Башкортстанның Хатын-кыз берлеге җитәкчесе. Россия Федерациясе югары мәктәбенең атказанган хезмәткәре (2010), Башкорт АССР-ының атказанган фән эшлеклесе (1987), Россиянең мактаулы югары һөнәри белем бирү хезмәткәре (2001).
Фәнни эшчәнлеге
Телдә лингвистик — фәлсәфи мөнәсәбәт категориясен һәм релятивлык семантик категориясен, сөйләм контакты төшенчәсен һәм аны белдерү системасы чараларын өйрәнүгә, когнитив лингвистикага, чагыштырма семантика (рус теле, башкорт теле һәм татар теле материалында) проблемаларына; вузда лингвистика дисциплиналарны укытуның методологик һәм методик мәсьәләләрен эшләүгә багышланган 350-гә якын фәнни һәм фәнни-методик хезмәте бар, вуз дәреслекләре авторы.
Вольск районы
Вольск районы (Вольский район) — Сарытау өлкәсе керүче муниципаль район.
Административ үзәк — Вольск шәһәре.
Тарих
Район 1928 елның 23 июлендә Түбән Идел краеның Вольск округы эчендә оештырылган. Аның элекке Сарытау губернасы Вольск өязе территориясенең өлеше кертелгән.
1936 елда Вольскига өлкә буйсынуындагы шәһәр статусы бирелә, Вольск районы исә бетерелә.
1951 елда район торгызыла, аның бетерелгән Киң Карамыш районы территориясе кертелгә.
1960 район районга бетерелгән Черкасское районы җирләре кушыла.
1996 елда Шиган бистәсе шәһәргә үзгәртеп корыла һәм район составыннан чыгарыла. 2005 елда Вольск шәһәре район белән берләштерелә.
Административ бүленеш
Вольск районы 2 шәһәр җирлеге һәм 13 авыл җирлеге керә.
Рифә Рахман
Рифә Рахман - язучы. 1962 елның 18 сентябрендә ТАССРның Кукмара районы Мәмәшир авылында туа. Арча педагогия училищесын, Казан дәүләт университетның филология факультетын тәмамлый. «Мәгърифәт» газетасында журналист һәм баш мөхәррир ярдәмчесе булып та эшли. "Гаилә һәм мәктәп" журналында бүлек мөхәррире булып эшләгән. 1996 елдан Татарстан Язучылар берлеге әгъзасы. Дистәдән артык шигырь һәм чәчмә әсәрләр китабы бар.
Млинне (Лимановский повяты)
Млинне — Польшаның Кече Польша воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Изкия Порто (Напуль)
Географиясе
Изкия Порто Апеннин ярымутравының көньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан көньякка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Рожков
Рожков — фамилия.
Яциска
Яциска — Польшаның Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Медведкова (Талица шәһәр округы)
Медведкова (Медведкова) — Свердловск өлкәсенең Талица шәһәр округы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
Актаныш районы
Актаныш районы (Актанышский район) — Россия Федерациясе Татарстан Республикасы составындагы, аның төньяк-көнчыгышында урнашкан  муниципаль район һәм административ-территориаль берәмлек. Мәркәзе — Актаныш авылы. 28 авыл җирлеге һәм 87 авылдан тора.
1930 елда барлыкка килә. 1963 елда ТАССР административ берәмлекләрен эреләндерү нәтиҗәсендә район бетерелә, территориясе Минзәлә районына тапшырыла, ләкин 1965 елның 12 гыйнварында ук яңадан торгызыла. 2020 ел башына районда 29 384 кеше яши. Район халкын бары тик авыл халкы гына тәшкил итә.
Район территориясендә 1995 елдан бирле Актаныш чыганагы эшләнә. Икътисадның нигезе — авыл хуҗалыгы. 2017 елдан 13 гектар мәйданлы «Актаныш» сәнәгать паркы эшли.
Урнашу
Актаныш районы Татарстанның төньяк-көнчыгышында урнашкан. Төньякта район Удмуртиянең Каракүл районы белән, көньякта Башкортстанның Бакалы районы, көньяк-көнчыгышта Илеш районы, көнчыгышта Кызыл Кама районы белән; төньяк-көнбатышта, Чулман елгасы аша, — Татарстанның Әгерҗе районы, көнбатышта — Минзәлә районы, көньяк-көнбатышта Мөслим районы белән чиктәш. Территориясенең мәйданы — 2037,8 квадрат километр, шуның 1251,44 квадрат километры — авыл хуҗалыгы өчен бирелгән җирләр, 154,38 квадрат километр мәйданда урманнар урнашкан. Район төньяктан көньякка — 60, ә көнбатыштан көнчыгышка 48 километрга сузылган.
Климат
Актаныш районы өчен уртача-континенталь климат хас. Җәй җылы, ә кыш исә уртача-салкын. Климат, нигездә, һава массаларының көнбатыш күчемнәре тәэсирендә формалаша. Атлантик океаннан күчүче җылы һәм дымлы һава массалары климатны йомшарта. Салкын һава Арктик бассейннан килә. Кыш көне еш кына уртача киңлекләрдәге салкын континенталь һава килеп керә. Җылы тропик һава көньяк-көнбатыштан, көньяктан, җәй көнне көньяк-көнчыгыштан килә.
Рельеф
Актаныш районы территориясендә бик күп санда инешләр, елгалар ага. Алар арасында Аурупада иң зурлардан саналган Чулман һәм Агыйдел дә бар.
Районның өслеге дулкынсыман тигезлектән тора. Биеклекләрнең амплитудасы 60–235 м тирәсендә. Территориянең иң түбән нокталары Агыйдел һәм Чулман елгалары тугайларында урнашкан. Ә иң югары урыннар районнның көньяк өлешендә. Рельефның 235 м биеклектәге иң югары ноктасы Пучы авылыннан көньяктарак урнашкан.
Файдалы казылмалар
Актаныш районында файдалы казылмалар аз. Районның бер өлешендә нефть ятмалары, Агыйдел белән Кама тугайларында ком һәм гравий бар.
Табигать
Урманнар район территориясенең 6,79 % өлеше алып тора. Алар бердәм массив булып оешмаган, 50 аерым участоктан торалар. Ылыслы урманнар бик аз. Иң еш очраганнары — имән яки каен-усак урманнары. Куаклыклар күп. Дала чиясе үскән урыннар очрый.
Район биләмәләренең биштән бер өлешен болыннар алып тора.
Рәсми символлар
Актаныш районының рәсми символлары — флаг һәм герб. Ике символның да бизәк-сурәтләре бер үк. Байрактагы чыгып килүче кояш районның көнчыгышта урнашуын аңлата. Кояш — озын гомер, активлык, көч һәм эш сөючәнлек билгесе дә булып тора. Ике акчарлак һәм дулкынсыман сызык район аша үткән елгаларның әһәмиятле ролен сурәтли. Ак төс (көмеш төс) — чисталык, камиллек, тынычлык символы. Районның хуҗалык эшчәнлеге 12 башактан торган көлтә белдерә. 12 башак — ул 12 ай, киная белән еллык авыл хуҗалыгы циклы хакында әйтелә. Көлтә — уңдырышлылык, дуслык билгесе.
Гербта шул ук символлар кабатлана. Районның рәсми символлары 2005 елның 10 декабрендә кабул ителә.
Борынгы тарих
Актаныш районы җирләрендә борынгы чорларда фин-угыр халыклары яшәгән. Бу турыда Такталачык, Чиялек, Татар Әҗбие, Семиостров, Ямалы, Мәсәде, Гәрәй, Илчебай, Ирмәш, Актаныш, Карач, Шәбез авыллары тирәсендә табылган бронза гасырының археологик мәгълүматлары сөйли.
Россия империясе чоры
Җирлектә Емельян Пугачев җитәкчелегендә баш күтәрү барышында һәм Ватандашлар сугышы вакытында хәрби хәрәкәтләр башкарыла, җирлек халкы Теләкәй, Күчем һәм Акай җитәкләгән баш күтәрүләрдә катнаша.
Казан ханлыгы Мәскәү дәүләтенә кушылгач, бу җирләр Казан приказының Минзәлә воеводалыгына буйсындырыла. 1708 елдан Казан губернасына, 1719 елдан Уфа провинциясенә, 1728 елдан Казан воеводасына, 1735 елдан — Башкорт комиссиясенә, 1744 елдан — Оренбург губернасына кертелә. 1781 елдан Уфа наместниклыгына буйсындырыла, 1796 елда кабат Оренбург губернасы составына күчә, 1865 елда Уфа губернасы Минзәлә өязенең бер өлеше була.
ТАССР чоры
1920 елда Татарстан Республикасына кергән. Татарстан АССР эчендәге административ район рәвешендә 1930 елның 10 августында оештырыла, аңа Актаныш, Байсар, Такталачык, Өшәр (Семиостров), Иске Кормаш, Пучы һәм Әмәкәй волостьләре кертелә. Ул вакытта районга 53 авыл советы, 98 торак пункт кергән, аларда 54 813 кеше яшәгән (шуларның 52 474е — татар, 1494е — рус, 845е — башка милләт вәкилләре). 1935 елда бу административ берәмлек Актаныш һәм Калинин районнарына бүленә (соңгысының үзәге — Пучы авылы). 1940 елда район мәйданы — 1298 квадрат километр, ә саны — 41,9 мең кеше, авыл советлары саны — 27, торак пунктлар — 77 була. 1959 елда Калинин районы юк ителә, аның җирләре Актаныш һәм Мөслим районнарына бүлеп бирелә. Актаныш районы мәйданы 2044,5 квадрат километр тәшкил итә, ул 25 авыл советыннан һәм 129 торак пункттан тора. 1963 елның 1 февралендә район Минзәлә колхоз-совхоз территориаль-җитештерү идарәсенә буйсындырыла, ә 1965 елның 12 гыйнварында янәдән Актаныш районы итеп төзелә. Ул вакытта мәйданы 2019 квадрат километр тәшкил итә, халык саны 52,6 мең кеше була, 25 авыл советы һәм 112 торак пункт керә.
Татарстан республикасы чоры
2006 елда Россиядәге муниципаль реформа барышында «Актаныш муниципаль районы» муниципаль берәмлеге оештырыла.
Хакимият
Актаныш муниципаль районында хакимият муниципаль район башлыгы, муниципаль район советы (шурасы) һәм башкарма комитет тарафыннан гамәлгә ашырыла. Гамәлдәге идарә тәртибе 2006 елгы муниципаль реформадан соң урнаштырыла. Мәхкәмә хакимияте район идарә системасыннан бәйсез.
Район башлыгы
2013–2017 елларда район башлыгы вазифасын Фаил Камаев башкарган. 2018―2022 елларда район башлыгы — Энгель Фәттахов. «Муниципаль берәмлек» статусын алганнан соң районнын беренче башлыгы Энгель Фәттахов була. 2022 елның 22 июненнән ― Ленар Зарипов, 21 июньдә район башлыгы урынбасары итеп билгеләнгән, аңа кадәр ― ААҖ «Челтәр компаниясе» төзелә торган объектлар дирекциясен җитәкләүче, шулай ук Чаллы шәһәр советының IV чакырылыш депутаты.
Муниципаль район советы
Муниципаль район советы (шурасы) — Актаныш районының вәкиллекле җирле үзидарә органы. Ул район уставын кабул итә, район башлыгын сайлый, район бюджетын һәм аның үтәлеше хакында отчетны раслый, район үсеше программаларын һәм планнарын кабул итә; җирле референдумны игълан итә һәм үз мөмкинлекләре кысаларында башка төрле гамәлләр башкара.
Совет эчендә биш даими комиссия эшли. Актаныш районы Советы рәисе — Энгель Фәттахов.
Нови Буди (Новодворский повяты)
Нови Буди  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Актаныш районы
Башкарма комитет
Актаныш муниципаль районы Башкарма комитетына берничә бүлек керә :
Нови Буди (Новодворский повяты)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Актаныш районы
Башкарма комитет
Башкарма комитет җитәкчесе — Илшат Габделхәев. Аның төрле юнәлешләр буенча дүрт урынбасары бар.
Мәхкәмәләр
Актаныш район суды гомуми юрисдикциясе федераль мәхкәмәләренең түбән дәрәҗәсенә карый. Моннан тыш ике «мировой» мәхкәмә эшчәнлек алып баралар.
Административ бүленеш
Актаныш районында 26 авыл җирлеге составындагы 86 торак пункт бар.
Милләтләр
2010 елгы җанисәп мәгълүматы буенча, Актаныш районында 31971 кеше яшәгән. Шуның 30989 (96,9 процент) — татарлар. Халык саны буенча икенче урында чирмешләр (1,6 процент). Руслар халыкның 0,6 процентын тәшкил итә. Актаныш районында 108 башкорт бар, бу исә гомуми халык санының якынча 0,3 процент өлешен алып тора. Шулай ук бу республиканың марилар саны буенча икенче урында торган бердәнбер районы.
Сәнәгать
Районның ташкүмер системасы катламнарында берничә вак нефть чыганагы, шул исәптән 1960нчы елда ачылган Актаныш нефть яткылыгы ачыкланган. 1995нче елда Азнакай нефте эшли башлый. 2009нче елдан башлап нефть чыгару белән «Татарстанның Кече нефть компаниясе» шөгыльләнә. Бу тармак өчен төзелеш һәм төзелеш материаллары һәм эшләнмәләр җитештерү өлкәсендә төп оешмаларның берсе булып «Газстройсервис» тора.
Сәнәгать күбесенчә районның төп икътисади эшчәнлеге булган авыл хуҗалыгына хезмәт күрсәтә. Компанияләр, нигездә, авыл хуҗалыгы продукциясен эшкәртү һәм техниканы ремонтлау белән мәшгуль. Биредә 2020 елга түбәндәге эре предприятиеләр эшли: «Актаныш икмәк комбинаты», «Агрокөч» филиалы — «Актаныш икмәк кабул итү предприятиесе» , «Актанышагропромснаб» , «Актаныш агрегат заводы» ЯАҖ , «Актаныш-хлеб» ҖЧҖ , «Мехотряд» ҖЧҖ , Актаныш  кирпече , «Актаныш сөт  комбинаты» , «Актанышурман». 2020 елның гыйнвар-сентябрь айларында гына да 2,6 миллиард сумлык урында җитештергән товар төяп җибәрелгән, ә 2013 ел мәгълүматлары буенча, бер ел эчендә товарлар суммасы 1,4 миллиард сум булган. Район территориясендә 2017 елдан бирле 13 гектар мәйданлы «Актаныш» сәнәгать паркы эшли. Аның 2020 елга ул 8 процентка тулган.
Авыл хуҗалыгы
Авыл хуҗалыгы җирләре 1251,44 квадрат километр мәйданны били. Бу өлкәдә 15 җаваплылыгы чикләнгән җәмгыять һәм ике: «Әнәк» һәм «Актаныш» агрофирмасы, шулай ук 67 фермер хуҗалыгы  эшли. Авыл хуҗалыгын үстерүнең төп юнәлеше — ашлыкчылык-терлекчелек. Терлекчелекнең төп тармагы — ит-сөт терлекчелеге. Районда сабан бодае, көзге арыш, арпа, солы, борчак игәләр, бәрәңге, кукуруз үстерәләр. 2020 елда Актаныш районы көндәге сөт җитештерү буенча (178 тонна) Татарстанда бишенче урында тора. Авыл хуҗалыгы өлкәсендә Актаныш районы Татарстан Республикасы районнары рейтингында 3 нче урынны били. 2020 елның беренче яртыеллыгында авыл хуҗалыгының тулай продукциясе 1,2 миллиард сум тәшкил иткән (2013 ел өчен бу күрсәткеч 2 миллиард сумнан артык булган).
Инвестицион потенциал
Районда эшсезлек дәрәҗәсе 2010 елдан 2019 елга кадәр, күрсәткечләр 1,49 процентка кадәр кимегән 2011 елдан тыш, республика буенча уртачадан түбәнрәк була һәм 0,17 проценттан 0,39 процентка кадәр үзгәрә. 2020 елда коронавирус пандемиясе аркасында эшсезлек соңгы 8 елда иң зур күрсәткечкә — 0,51 процентка җитә, әмма бу бөтен республика буенча иң түбән күрсәткеч. 2010 елдан 2020 елга кадәр айлык уртача хезмәт хакының минималь куллану бюджетына карата нисбәте 1,56 пункттан 2,38 пункткача арта(+0,82). Шул ук вакытта, 2010 елда уртача хезмәт хакы 10 мең сумга якын булган, ә 2012 елда 14,5 меңгә кадәр арткан.
Республика Дәүләт статистикасы федераль хезмәте мәгълүматлары буенча, 2019 елда Актаныш районына 1,83 миллиард сум инвестиция җәлеп ителгән (бюджет акчаларыннан һәм кече эшмәкәрлек субъектларыннан кергән табышлардан тыш), бу гомуми төбәк өлешенең 0,6 процентын тәшкил итә. 2018 елда сумма 7 миллион сумга кимрәк була һәм 1,15 миллиард сум тәшкил итә. Татарстан Республикасының Социаль-икътисадый мониторинг комитеты бәяләве буенча, 2020 елның беренче яртыеллыгында районның төп капиталына инвестицияләр күләме 1,2 миллиард сумнан артык, ягъни инвестицияләрнең гомуми күләменнән 0,6 процент яки җан башына 426 мең сум, тәшкил иткән. 2010 елда бу күрсәткеч 4 тапкыр диярлек кимрәк — җан башына 114 мең сум була. Инвестицияләр юнәлеше буенча, комитет мәгълүмате буенча, авыл хуҗалыгы, балыкчылык, аучылык (барсы бергә 235 миллион сум), файдалы казылмалар чыгару (209 миллион сум), электр энергиясе (32 миллион сум) һәм төзелеш (10 миллион сум) алда бара.
Торак фонды
Районда сугыш һәм тыл ветераннарына йортлар салына, капиталь ремонтлар үткәрелә, төрле җәмәгать биналары төзелә. 2013 елда Актаныш авылында «Нөркә» торак комплексы төзү хакында карар кабул ителә.
Транспорт
Районның көньяк өлешеннән М-7 федераль юлы уза. Актаныш — Пучы, Актаныш — Дүртөйле, Актаныш — Бакалы — Октябрьски, Чуракай — Мөслим — Әлмәт юллары район һәм төбәк өчен әһәмияткә ия. Башкортстанның Агыйдел, Нефтекамск шәһәрләренә уңайлы юлны Агыйдел елгасы аша паром тәэмин итә (Әҗәкүл — Иске Җанҗегет маршруты).
Клирвъю-Ейкерс (Вайоминг)
Клирвъю-Ейкерс  — Америка Кушма Штатларының Вайоминг штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Актаныш районы
Экология
Көләгәш табигый һәйкәле — Татарстан территориясендә иң зур күл — сазлык массивы, районның төньяк-көнбатыш өлешендә урнашкан. Аның гомуми мәйданы 5000 гектарга якын, көнбатыштан көнчыгышка таба — 17,5 километрга, төньяктан көньякка 10 километрга сузылган. Биредә республикада иң эре торф чыганагы урнашкан: торфның гомуми запаслары 5 миллион тоннага якын. Күләгеш сазлыгы эчендә күлләр бик күп. Аларның иң зурысы — Көләгеш күле, массивка аның исеме бирелгән. Шунда ук Киндер күл, Әҗби күле һәм башка күлләр урнашкан. Моннан тыш, Агыйдел һәм Чулман тугайларында төрле күлләр күп. Аларның барысы да озынча формада һәм артык тирән түгел (мәсәлән, Актаныш авылындагы Иске Идел, Өшәр авылы янындагы Сөзәк күл, Әҗәкүл һ.б.).
Район сулыклары табигый һәйкәл статусына ия. Агыйдел елгасы кушылдыгы Сөн елгасы районның көнчыгыш чиге буйлап 67,2 км дәвамында уза. Каманың сул кушылдыгы — Ык елгасы. Чокылган күл. Сөн елгасының сул як ярында Чишмә авылыннан ерак түгел урнашкан төбәк әһәмиятендәге табигать һәйкәле. 100-50 метрга турыпочмаклы.
Клирвъю-Ейкерс (Вайоминг)
Географиясе
Клирвъю-Ейкерс халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Актаныш районы
Экология
Район территориясендә өлешләтә Чулман-Ык дәүләт ау тыюлыгы урнашкан. Ул 1963 елда поши, кыр кәҗәсе, горностай, Европа чәшкесе, ондатра, су кошларын саклау өчен оештырылган. Тулаем алганда, урманнар зур булмаган мәйданнарны били (район территориясенең 4,9 проценты), флораны имән-юкә һәм каен-усак агачлары тәшкил итә. Су бүлгеч һем чокырларнын текә авышлыгында типчәле-төрле үләнле һәм типчәле-чуалчыклы, елга тугайларын кыяклы-төрлө үләнле болыннар биләй. Елга үзәнендәге сазлыклы участокларда дым яратучы үсемлекләр үсә. Район территориясендә поши, куяннар, төлке, селәүсен, сусар, көртлекләр очрый.
Клирвъю-Ейкерс (Вайоминг)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Актаныш районы
Мәгариф
Районда 2019 ел соңына 13 урта, 20 төп гомуми, 31 башлангыч мәктәп, 1 кадет мәктәп-интернат, 1 коррекцион мәктәп-интернат, 39 балалар бакчасы, Актаныш технология техникумы исәпләнә. Шулай ук, Балалар иҗат үзәге, балалар сәнгать мәктәбе һәм аның филиаллары, спорт мәктәбе кебек белем бирү оешмалары эшли.
Актаныш районында «Сәләтле балалар өчен гуманитар гимназия-интернаты» ДАГУ урнашкан. Ул 2011 елның 1 октябрендә Татарстан Республикасы Министрлар Кабинеты карары нигезендә ачыла. Монда Татарстан, Россия һәм БДБ илләреннән татар балалары укыйлар.
Мәгариф өлкәсендә эшчәнлекне Башкарма комитетның Мәгариф идарәсе оештыра.
Мәдәният һәм сәнгать
Районда 113 мәдәният оешмасы бар, шулардан авыл мәдәният йортлары — 34, авыл клублары — 33. Авылларның күпчелегендә җәмәгать үзәкләре ачылган. Район үзәгендә Әлфия Авзалова исемендәге Мәдәният сарае, «Яшьлек» мәдәни үзәге, кинотеатр урнашкан.
Актанышта 1974 елда халык театры исеменә лаек булган Актаныш халык театры нигезендә 2019 елда оешкан Актаныш муниципаль драма һәм комедия театры, «Агыйдел» дәүләт җыр һәм бию ансамбле эшли. «Агыйдел» ансамбле 1966 елда ук оешкан халык ансамбле нигезендә 2012 елда оештырыла, 1990 елда «Агыйдел» халык җыр һәм бию ансамбле Татарстанның Муса Җәлил премиясенә лаек дип табыла.
Авылларда халык театрлары һәм башка төрле халык коллективлары эшчәнлек алып бара кайберләренең республика бәйгеләрендә җиңү яулаганнары да бар.
Музейлар
Райондагы кайбер авылларда һәм мәктәпләрдә туган якны өйрәнү музейлары бар. Иске Кормаш авылы мәктәбендә Башкортстанның халык рәссамы Зилфәт Басыйровның иҗат галереясы-музее эшли.
Сәламәтлек саклау
Район җирлегендә сәламәтлек саклау оешмалары системасы эшли. Ул Актаныш үзәк район хастаханәсеннән, Пучы участок хастаханәсе, Такталачык, Татар Суыксу, Иске Байсар амбулаторияләре һәм 61 фельдшерлык-акушерлык пунктыннан гыйбарәт. Үзәк район хастаханәсе 1974 елда ачылган, ул Актаныш авылында урнашкан. Үзәк хастаханә көненә 450 кешене кабул итә ала, ятаклар фонды — тәүлек буе ята торган 125 һәм көндез ята торган 36 урын.
Диннәр
Актаныш районында 52 мәчет эшли. Башка дин гыйбадәтханәләре юк. Мөселманнар хәнәфи мәзһәбендә, имамнар Татарстан Җөмһүрияте Мөселманнары диния нәзарәте буйсынуында. Район мөселманнарын Актаныш мөхтәсибәте берләштерә. Җирлектә мөселман бәйрәмнәре — Корбан гаете һәм Ураза гаете — уздырыла, мөселманнар өчен махсус бәйрәмнәр дә үткәрелә (мәсәлән, Мөселман Сабан туе ). Актаныш мөхтәсибәте айга бер үзенең газетасын нәшер итә.
Башка дин вәкилләренең рәсми берләшмәләре юк.
Җинаятьчелек
2017 елда Актаныш районында 235 җинаять теркәлгән, шуның 49 — авыр һәм аеруча авыр җинаятьләр, 128 җинаять урлашу белән бәйле. Актаныш, Актанышбаш һәм Пучы авыл җирлекләрендә аеруча күп җинаять кылынган. 2017 елда Актаныш районы территориясендә 29 юл-транспорт һәлакәте булган, шуларда 5 кеше һәлак булган һәм 28 кеше җәрәхәтләнгән. 2016 елда исә 41 һәлакәт булып, шуларда 14 кеше һәлак булган һәм 51 кеше җәрәхәтләнгән.
Күренекле кешеләр
Актаныш ягы төрле өлкәләрдә билгеле шәхесләр биргән төбәк:
Хилишеу-Хория (коммуна)
Хилишеу-Хория — Румыниянең Ботошань жудецында урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Актекке (Бафра)
Актекке (Aktekke) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Самсун иле Бафра илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
(6453) 1991 NY
(6453) 1991 NY — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1991 елның 13 июлендә Генри Хольт тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1991 NY» саналган.
Сөяк сыну
Сөяк сыну — сөякнең бөтенлеге бозылу. Симптомнары — травма булганда специфик шытырдау сизелү, кискен авырту, травма булган урында тире өслегенә мәрмәр төс керү, шешү, зарарланган очлыкның оюы.
Травмадан соң катлауланулар булмаганда, сөяк сынган урында, алар 3-5 атнадан ялганырга мөмкин һәм рентген белән тикшергәннән соң, гипстан ясалган бәйләвечне салдыралар. Кул сөякләренең тулысынча ялгануы 6 атнага кадәр сузыла. Аяк сөякләренең тулысынча ялгануы 6 айга кадәр вакыт таләп итә, аннан да озаграк булырга мөмкин.
Тайгак урыннарда егылу бик тиз, ә менә егылмый калу осталык таләп итә.
Мондый вакытта дөрес аяк киеме бик зур роль уйный. Аларның үкчәсе биек булмаска тиеш. Таймас өчен, аяк киеме табанына скотч, лейкопластырь ябыштыру да ярдәм итә. Аяк киеме табаны сырлы итеп, таймый торган материалдан эшләнсә куркынычсызрак.
Бозлавык вакытларда бик озын итәкле кысан кием кимәскә кирәк, чөнки андый кием кая булса да эләгергә мөмкин, йә арттан барган кешеләр аяклары белән басып, егылуыгыз бар. Кыскарак тоткычлы сумка белән йөрүегез уңайлырак. Озын тоткычлы сумка авырлык үзәген үзгәртә һәм хәрәкәтне тоткарлый. Кулларыгызны кесәдә тотмагыз. Аларны бераз читкә аерып йөрү киңәш ителә. Бу—тигезлекне сакларга ярдәм итә. Тротуарның читеннән барыгыз, чөнки аның уртасы шомарак була. Бозлавык булганда иң уңайлысы — бераз сыер сыманрак йөрү: кечкенә адымнар белән, табан астының бар өслегенә басып бару. Әгәр дә егела башлавыгызны сизеп алсагыз, арт санга утыру яхшырак. Бу егылу биеклеген киметә. Куллардагы орчык сөякләр бик тиз сынучан булганга күрә, аларны алга сузарга тырышмагыз! Егылганда бәрелү беләк сөягенә йә иңбашка туры килгәндә куркынычсызрак, янга таба егылу бәрелү көчен киметә.
Егылгач, тиз генә торып китәргә ашыкмагыз! Башны күтәреп, кулларны, аякларны селкетеп карагыз. Зыян күргән булсагыз, хәрәкәтне дәвам итү катлаулануга китерергә мөмкин. Әгәр көчле авырту сизмәсәгез, торып китә аласыз. Йорт түбәләреннән бозлар асылынып торган урыннар тирәсеннән йөрмәскә тырышыгыз. Мондый урыннарда боз кисәкләре төшеп, хәтта үлемгә китерү очраклары бар. Биналар яныннан барырга туры килгәндә, саклык йөзеннән түбә читләренә күз төшереп алыгыз.
Дивину
Дивину — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Минас-Жерайс штатына карый.
Ирвинтон (Джорджия)
Ирвинтон  — Америка Кушма Штатларының Джорджия штатында урнашкан шәһәр.
Дивину
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Ирвинтон (Джорджия)
Тарихы
Ирвинтон шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Торресилья-де-ла-Орден
Торресилья-де-ла-Орден — Испаниянең Вальядолид провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Базенье
Базенье — Франциянең Вогез департаментында урнашкан коммуна.
Дембина (гмина Закшев)
Дембина  — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Борив (Словакия)
Борив  — Словакиянең  округында урнашкан авыл.
Тарихы
Авыл елда нигезләнгән.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Скайлайн (Алабама)
Скайлайн  — Америка Кушма Штатларының Алабама штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Миңнеәхмәт Гайфуллин
Миңнеәхмәт Гайфуллин (Миңнеәхмәт Зиннәт улы Гайфуллин,, — , ) — нефтьче, Социалистик Хезмәт Каһарманы (1959).
Волко-Еган
Волко-Еган — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елга  Вах елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 12 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — (Югары) Об кушылдыклар бассейны Васюганнан Вагага кадәр, елга бассейны — (Югары) Об Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
(13693) Bondar
(13693) Bondar — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1997 елның 4 октябрендә Spacewatch тарафыннан Китт-Пик обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1997 TW15» саналган.
(6454) 1991 UG1
(6454) 1991 UG1 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Сул Саб-Яха
Сол Саб-Яха — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Саб-Яха елгасының сул ярыннан 125 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 36 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об култыгы бассейныннан көнбатыштагы елгалар. Кече елга бассейны — Об, Төньяк Сосьва кушылган урыннан түбәнрәк, елга бассейны — Об, Төньяк  Сосьва елгасы кушылган урыннан түбәнрәк.
Вангомадэ-Яха
Вангомадэ-Яха — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО, Красноярск крае биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Таз елгасының уң ярыннан 234 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 11 км.
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Яцкув (Силезия воеводалыгы)
Яцкув  — Польшаның Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Козкөй (Якакент)
Козкөй (Kozköy) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Самсун иле Якакент илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Орансан (Жер)
Орансан — Франциянең Жер департаментында урнашкан коммуна.
Рёдерауэ
Рёдерауэ (Röderaue) — Алманиянең Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Спинуш-де-Помезеу
Спинуш-де-Помезеу — Румыниянең Бихор жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Йолачан (Ташова)
Йолачан (Yolaçan) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Амасья иле Ташова илчесенә караган бер авыл (köy).
Млиньчиска
Млиньчиска — Польшаның Кече Польша воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
HD12869
HD12869 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Людзинавичы
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас, дәүләттә иң җылы климат шушы төбәктә. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза.
Хинова (коммуна)
Хинова — Румыниянең Мехединць жудецында урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Нови Буди-Осецки
Нови Буди-Осецки — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Федор Креков
Фөдор Креков (Фөдор Андрей улы Креков,, — , ) — Социалистик Хезмәт Каһарманы (1959).
Красницки
Красницкий — Татарстан Республикасының Яшел Үзән районындагы поселок.
Халык саны — 34 тирәсендә. Почта индексы — 423892.
Тарих
1920-елларда нигезләнгән.
Демография
Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): руслар.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.3 °C.
Кора (Вайоминг)
Кора  — Америка Кушма Штатларының Вайоминг штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Кора халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Изкия Сант'Иларио (Тренто)
Изкия Сант'Иларио — Италиянең Трентино-Альто-Адиҗе төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Изкия Сант'Иларио Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Васени
Васени (Васени, Васени) — Мари Илнең Килемар районында урнашкан авыл.
Әнәс Галиуллин
Әнәс Сәгыйдулла улы Галиуллин (1940 елның 14 декабре, ССРБ, РСФСР, ТАССР, Әлки районы, Чуаш Кичүе — 2018 елның 9 марты, РФ, ТР, Казан'') — Татарстанның халык артисты. Кәрим Тинчурин исемендәге Татар дәүләт драма һәм комедия театрында 55 елдан артык иҗат иткән, 100 дән артык роль башкарган. Озак еллар театрның профком рәисе булып эшләгән.
Тәрҗемәи хәле
1940 елның 14 декабрендә Татарстан АССР Әлки районы Чуаш Кичүе авылында туган. 1962 елда Алабуга мәдәният-агарту училищесын тәмамлый һәм шул ук елны Кәрим Тинчурин исемендәге Татар дәүләт драма һәм комедия театрына артист итеп эшкә чакырыла. 1976 елда Казан дәүләт мәдәният һәм сәнгать институтын тәмамлаган.
Эшчәнлеге
Әнәс Галиуллин Ә.Мирзаһитовның «Әнкәемнең ак чәчләре» спектаклендә Йолдыз, Т.Миңнуллиның «Нигез ташлары»нда Хәлил, шулай ук Г.Мдиваниның «Терезаның туган көне»ндә Антонио, С.Алешинның «Палата»сында Миша кебек рольләре белән халыкка  таныла. Яшь артист, театр сәнгате өлкәсендә белемен тагын да камилләштерү максатыннан, Казан дәүләт мәдәният һәм сәнгать институтына укырга керә һәм 1976 елда аны уңышлы гына тәмамлый.
Әнәс Галиуллин һәрвакыт ялкынланып, илһамланып иҗат итте. Театрда 55 елдан артык хезмәт итү дәверендә ул Юджин О’Нилның «Богауланган мәхәббәт» спектаклендә Симеон, М.Шамхаловның музыкаль «Кайнана»сында Аяз, И.Грекованың «Тол хатыннар көймәсе»ндә Фәрит, Т.Миңнуллинның «Нигез ташлары»нда Хәлил, Н.Исәнбәтнең «Хуҗа Насретдин»ында Ахун, Ш.Камалның «Хаҗи әфәнде өйләнә» спектаклендә Маклер, К.Тинчуринның «Американ»ында Шәех морза, «Сүнгән йолдызлар»ында Саттар, Г.Зәйнашеваның «Гайфи бабай, өйлән давай!»енда Саттар, Н.Хисамовның «Йосыф-Зөләйха»сында Кыйтфир, Н.Гыйматдинованың «Бер тамчы ярату»ында Сафуан, Н.Нестерованың «Әллә язмыш, әллә ялгыш… »ында министр урынбасары һәм башка бер-берсенә охшамаган, тамашачылар күңелен яулаган бик күп образлар тудырды. Күренекле артист аларның һәркайсын зур осталык белән тамашачыга җиткерә белде. Аның уенына табигыйлек, тормышчанлык, образны нечкә тоемлау хас иде.
Файдаланган әдәбият
Йолдызлар шаһит: [Повесть. С. Хәким кереш сүзе белән].—Казан: Тат.кит.нәшр., 1968.— 195 б. 15000. Рец.: Гыйззәтуллин Н. Солдат язмышы.—Соц. Татарстан, 1968, 15 окт.
Лепта (Тимшер кушылдыгы)
Лепта — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Тимшер елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 15 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Вычегда, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Ист-Даблин (Джорджия)
Ист-Даблин  — Америка Кушма Штатларының Джорджия штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Ист-Даблин шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Базуаль-е-Мений
Базуаль-е-Мений — Франциянең Вогез департаментында урнашкан коммуна.
Ләйлә Мәрданшина
Ләйлә Мәрданшина (Ләйлә Хәниф кызы Мәрданшина,, — , ) — Социалистик Хезмәт Каһарманы (1959).
Торресилья-де-ла-Торре
Торресилья-де-ла-Торре — Испаниянең Вальядолид провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Актепе (Кызылтепе)
Актепе (Aktepe) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Мардин иле Кызылтепе илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Дивину-ди-Сан-Лоренсу
Дивину-ди-Сан-Лоренсу — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Эспириту-Санту штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
(6455) 1992 HE
(6455) 1992 HE — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Дембина (гмина Стшижевице)
Дембина  — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Млодзейовице (Кече Польша воеводалыгы)
Млодзейовице — Польшаның Кече Польша воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(13694) 1997 WW7
Тарихы
1997 елның 23 ноябрендә Н. Сато тарафыннан Титибу обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1997 WW7» саналган.
Юл-транспорт казасы
Юл-транспорт казасы (ЮТК яки автоһәлакәт, автофаҗига) - (коры җир) юлларында транспорт чарасы хәрәкәте вакытында кешеләрнең үлеменә, йә яралануына китергән вакыйга; гадәттә юл хәрәкәте катнашучыларының юл хәрәкәте кагыйдәләрен бозу аркасында барлыкка килә.
Сәбәпләр
1985 елда британ һәм американ мәглүматларына нигезләнгән тикшеренү күрсәткәненчә, кешеләрнең үз-үзләрне тотуларына бәйле факторлар төрле өлештә 93% ЮТКларына китергәндә, ЮТКларның сәбәпләре түбәндәгечә бүленгән:
Вонт-Еган
Вонт-Еган — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елга  Элле-Еган елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 17 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — (Югары) Об кушылдыклар бассейны Васюганнан Вагага кадәр, елга бассейны — (Югары) Об Иртеш кушылганга кадәр.
Александровице (Түбән Силезия воеводалыгы)
Александровице  — Польшаның Түбән Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Люсина
Люсина (Люсіна ) — Белоруссиянең Брест өлкәсе Ганцавицкий районында урнашкан авыл.
Дилерманду-ди-Агиар
Дилерманду-ди-Агиар — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Риу-Гранди-ду-Сул штатына карый.
Минтимер Шәймиев
Минтимер Шәрип улы Шәймиев — Татарстан Җөмһүриятенең беренче президенты (1991—2010), Татарстан Республикасы Дәүләт Киңәшчесе (2010 елдан).
Биография
Минтимер Шәрип улы Шәймиев 1937 елның 20 гыйнварында хәзерге Актаныш районы Әнәк авылында крестьян гаиләсендә туа.
М. Ш. Шәймиевнең бабасы — Шәймөхәммәт урта хәлле, таза тормышлы игенче булган. Коллективлаштыру елларында, кулак дип санап, аны йортыннан, мал-туарларыннан мәхрүм иткәннәр. Минтимер Шәриповичның атасы — Шәһишәрип ага Шәймиев бөтен гомере буена авыл хуҗалыгында эшли (26 ел дәвамында рәисе булып тора).
1954 елда М. Ш. Шәймиев Пучыда урта мәктәпне тәмамлый һәм Казан авыл хуҗалыгы институтына укырга керә. Казан авыл хуҗалыгы институтының механикалаштыру факультетын тәмамлаганнан соң (1959) авыл хуҗалыгын механикалаштыру өлкәсендә эшли.
1991 елның 12 июнендә Татарстан Республикасының беренче Президенты итеп сайлана. Татарстанның күпмилләтле халкы республикада тынычлык һәм иминлекне ныгыту, катлаулы социаль-икътисадый проблемаларны хәл итү буенча М. Ш. Шәймиев тырышлыгына югары бәя бирә. Ике мәртәбә (1996 елның 24 мартында һәм 2001 елның 25 мартында) ул яңадан Татарстан Республикасы Президенты итеп сайлана. left|альт=|мини 1994—2001 елларда Россия Федерациясенең Федераль Мәҗлесенең Федерация Шурасы әгъзасы.
2005 елның 25 мартында Россия Федерациясе Президенты Владимир Путин күрсәтүе буенча, Татарстан Республикасы Дәүләт Советы тарафыннан М. Ш. Шәймиевкә Татарстан Республикасы Президенты вәкаләтләре бирелә.
Россия Федерациясе Дәүләт Советы әгъзасы (2000—2001 елларда Дәүләт Советы Президиумы әгъзасы).
2001 елның 1 декабреннән «Бердәм Россия» партиясенең Югары Советы рәистәше.
Татарстан Республикасы Президенты М. Ш. Шәймиевның вәкаләтләр чоры 2010 елның 25 мартында бетте.
2010 елның 21 апрелендә Татарстан Республикасы Дәүләт Киңәшчесе итеп билгеләп куелды.
2010 елның апреленнән «Татарстан Республикасы тарихи һәм мәдәни истәлекләрен торгызу Республика Фонды» коммерциячел булмаган оешмасының Попечительләр Советы Рәисе булып тора.
Россиянең Иҗтимагый телевидениесе Советы әгъзасы. Россия тарих җәмгыяте әгъзасы.
Йолачты (Генч)
Йолачты (Yolaçtı) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Бингөл иле Генч илчесенә караган бер авыл (köy).
Пустая (Кирово-Чепецк районы)
Пустая (Пустая) — Киров өлкәсенең Кирово-Чепецк районында урнашкан авыл.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
Хирсень (коммуна)
Хирсень — Румыниянең Брашов жудецында урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Галинур Мөлеков
Мөлеков Галинур Мөхәррәм улы (Мулюков Галинур Мухаррямович; 1 ноябрь 1949 ел) — галим-иктисадчы, ССРБ-ның фирка һәм хуҗалык эшлеклесе. 1982 елдан КПСС-ның Авыргазы район комитеты секретаре, 1985 елдан — КПСС‑ның Стәрлебаш район комитетының 1‑нче секретаре, 1990 елдан — КПСС-ның Башкортстан өлкә комитеты секретаре; 1991-2007 елларда — «Башсельстрой» җәмгыятенең генераль директоры. Башкорт АССР-ының 12‑нче чакырылыш Югары Советы һәм Башкортстан Республикасының 1‑нче чакырылыш Дәүләт Җыелышы — Корылтай депутаты. Икътисад фәннәре докторы (2001), профессор (2005). Башкортстан Республикасының атказанган авыл хуҗалыгы хезмәткәре (1992), Россия Федерациясенең хөрмәтле төзүчесе (1999). «Мактау Билгесе» ордены кавалеры (1981). Авыргазы районының мактаулы гражданины.
Биографиясе
Хезмәт юлын 1972 елда институтны тәмамлагач «Авыргазы» колхозында баш инженер булып башлый. Ары Авыргазы районы «Сельхозтехника» берләшмәсендә управляющий булып эшли.
1982-1985 елларда Авыргазы райкомында икенче секретарь 1985-1990 елларда КПСС-ның Стәрлебаш райкомында беренче катиб. 1990-1991 елларда КПСС-ның Башкортстан өлкә комитетында икенче сәркатиб. 1991 елдан «Башкирагропромстрой» берләшмәсе начальнигы.
Орбесан
Орбесан — Франциянең Жер департаментында урнашкан коммуна.
Борша (Словакия)
Борша  — Словакиянең  округында урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Нови Рацибори (Мазовия воеводалыгы)
Нови Рацибори  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(6456) Голомбек
(6456) Голомбек — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1992 елның 27 июлендә Элеанор Хелин, тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1992 OM» саналган.
Рёта
Рёта (Rötha) — Алманиянең Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кровгарт (Вайоминг)
Кровгарт  — Америка Кушма Штатларының Вайоминг штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Кровгарт халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Изкия-Мецана (Фоҗа)
Изкия-Мецана — Италиянең Апулия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Изкия-Мецана Апеннин ярымутравының көньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан көньяк-көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Гора Коробейникова (Махнёво муниципаль берәмлеге)
Гора Коробейникова (Гора Коробейникова) — Свердловск өлкәсенең Махнёво муниципаль берәмлеге составына керүче авыл.
Козлу (Җаник)
Козлу (Kozlu) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Самсун иле Җаник илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Гора Коробейникова (Махнёво муниципаль берәмлеге)
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (91%).
Базуаль-сюр-Мез
Базуаль-сюр-Мез — Франциянең Вогез департаментында урнашкан коммуна.
Варга-Кикя
Варга-Кикя — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО, Красноярск крае биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Кэдэяк кушылдыгының сул ярыннан 10,1 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 16 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Таз елгасы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Таз.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Спинь
Спинь — Румыниянең Хунедоара жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Мифтахетдин Шәймөхәммәтов
Мифтахетдин Шәймөхәммәтов (Мифтахетдин Бәдретдин улы Шәймөхәммәтов,, — , ) — Социалистик Хезмәт Каһарманы (1959).
Снид (Алабама)
Снид  — Америка Кушма Штатларының Алабама штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Торрескарсела
Торрескарсела — Испаниянең Вальядолид провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
HD128697
HD128697 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Василий Черемшанский
Василий Макарович Черемшанский (1821—1869, туган ае, көне, туган урыны һәм вафат булган урыны билгесез) — язучы, икътисадчы, географ, туган якны өйрәнүче.
HD128697
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.