cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Әхмәдулла Шәфигуллин
Тәрҗемәи хәле
Бөек Ватан сугышы башлангач, Мәскәүнең Коминтерн районы эшчеләр батальонына языла. 1942 елның августында, сугыштан кайтарып, Монголиягә университет ачарга әзерлек эшләрен башлау өчен җибәрелә. Университет ачылгач, шунда физика кафедрасы мөдире, декан итеп калдыралар. 1944 елда СССРга кайтып, Мәскәү университетының физика факультетында магнитлылык кафедрасы доценты булып эшли башлый. 1948 елда физика-математика фәннәре докторлыгына диссертация яклый, эксперименталь физика кафедрасы буенча профессор дәрәҗәсен ала. 1948 елда СССР Югары белем министрлыгының университетлар буенча баш идарәсе башлыгы урынбасары итеп билгеләнә.
Казан дәүләт университеты
Вячеслав Елютин 1949 елның сентябрендә Казан дәүләт университетының уку-укыту эшләре буенча проректоры итеп җибәрә. Физика-математика факультетында физика кафедрасы оештыра һәм аның белән җитәкчелек итә. КДУ ректоры итәргә әзерлиләр, әмма билгеләнми кала.
1955 елның сентябреннән – Мәскәүдә Бөтенсоюз читтән торып укулы машина төзелеше институтының физика кафедрасы мөдире.
1960 елдан – Бауман исемендәге Югары техник университетның (МВТУ) гомуми һәм гамәли физика кафедрасы мөдире.
1965―1969 елларда Р. Я. Малиновский исемендәге Бронетанк гаскәрләре хәрби академиясенең физика кафедрасы башлыгы.
50 дән артык фәнни хезмәт, ике монография, фәнни мәкаләләр авторы. 1971 елның 14 августында Мәскәүдә вафат. Новодевичье зиратында җирләнгән.
Валя-Лунгулуй
Валя-Лунгулуй — Румыниянең Долж жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кингмен (Индиана)
Кингмен  — Америка Кушма Штатларының Индиана штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(17553) 1993 UQ5
(17553) 1993 UQ5 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1993 елның 20 октябрендә Эрик Эльст тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1993 UQ5» саналган.
Каменец (Новодугино районы)
Каменец — Русиянең Смоленск өлкәсе Новодугино районы составына керүче авылы. Извеково авыл җирлеге составына керә. Халык саны — 5 кеше (2007 ел).
Өлкәнең төньяк-көнчыгыш өлешендә, Новодугинодан 16 километрга көньяк-көнбатыштарак урнашкан, автоюлыннан 10 километрга көнбатыштарак Смоленск — Дорогобуж — Вязьма — Зубцов юлында тора, Французский (Слуя кушылдыгы) елга ярында. Авылдан 15 километрга көнчыгышырак Вязьма — Ржев сызыгында Т.п. 219-нчы км тимер юлы станциясе урнашкан.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь.
HD197374
HD197374 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Лестью
Лестью — Франциянең Луар һәм Шер департаментында урнашкан коммуна.
Шуваш
Шуваш (Şuvaş ) — Әзербайҗанның Астара районына караган авыл.
Богазкесен (Өзалп)
Богазкесен (Boğazkesen) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Ван иле Өзалп илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Унтерплайхфельд
Унтерплайхфельд — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Вонсош (Великопольское воеводалыгы)
Вонсош  — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Казе Питини (Удине)
Казе Питини — Италиянең Фриули-Венеция-Җулия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Гутна-Весь
Гутна-Весь — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Мнихус
Мнихус — Польшаның Ополе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(9916) Киберев
(9916) Киберев — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1978 елның 3 октябрендә Черных Н. С. тарафыннан Кырым обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1978 TR2» саналган.
Аднет
Аднет — Австриянең Зальцбург федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Монто (Арьеж)
Монто (Montaut) — Франциянең Арьеж департаментына караган коммуна, Порт-д'Арьеж кантонына карый.
Овайонҗалы (Карачобан)
Овайонҗалы (Ovayoncalı) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Эрзурум иле Карачобан илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Низяны
Низяны (Нізяны ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Вавкавыский районында урнашкан авыл.
Чекалда
Чекалда – Россия территориясеннән ага торган елга. Свердловск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Бисерть елгасының сул ярыннан 77 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 31 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы – Караидел елгасы, Нязепетровск гидротөененнән Павловск гидротөененә чаклы Әй елгасын кертмичә. Кече елга бассейны – Агыйдел, елга бассейны – Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Эмил Теодор Кохер
Эмил Теодор Кохер (, —, ) —. Физиология һәм медицина өлкәсендә Нобель премиясе иясе (1909).
(17554) 1993 VY
(17554) 1993 VY — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Унтеррайт
Унтеррайт — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Мирза Рәхмәтов
Мирза Рәхмәтов (, Җафар, Җидесу өлкәсе, Рәсәй империясе —, Дүшәнбе, Таҗикстан) — таҗик Совет дәүләт эшлеклесе. ТаҗССР Министрлар шурасы рәисе урынбасары (1951-1956), ТаҗССР Югары шурасы президиумы рәисе (1956-1963), ССРБның Йәмән Гарәп Җөмһүриятендәге һәм Мавританиядәге илчесе (1966-1975). 6 чакырылыш ССРБ Югары Шурасы депутаты, СБКФ Үзәк ревизия комиссиясе әгъзасы (1961-1966).
Сотчемъю
Сотчемъю — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Кожва елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 41 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Печора кушылдыклары бассейны Уса кушылганчы, елга бассейны — Печора.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Саут-Виттиер (Калифорния)
Саут-Виттиер  — Америка Кушма Штатларының Калифорния штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Саут-Виттиер халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Богазкору (Везиркөпрү)
Богазкору (Boğazkoru) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Самсун иле Везиркөпрү илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Түбәтәй алыш
Түбәтәй алыш  — татар халык уены.
Уйнау тәртибе
Яз көне чәчү беткәч, болыннарда уйнала торган уен. Балалар мәйдан уртасына 2—3 м диаметрлы түгәрәк сызалар һәм мәйдан уртасына кечкенә чокыр ясап, аңа буксә (чүпрәк туп) салалар. Шобага әйтешләре ярдәмендә балалар ике төркемгә бүленәләр. Аннан кайсы команданың эчтә, кайсының тышта буласын шобага белән билгелиләр. Эчтә каласы команданың атаманы буксә янына, калганнары түгәрәкләнеп чокыр тирәсенә басалар. Тышта калган команданыкылар ничек кенә булса да түгәрәккә кереп буксәне алып чыгарга тырышалар. Әгәр дә тыштагылар эчтәгеләрдән берәүнең түбәтәен тартып алып көрчеккә (мәйданнан читтә билгеләнгән урын: агач, стена һ. б.) алып барып сукса, тыштагылар үз урынында кала. Әгәр дә буксәне яки түбәтәйне алганда эчтәге команданыкылар тыштагыларның берсенә аяк белән кагыла алса, тыштагылар эчкә кереп, буксә саклаучы була. Буксә алынса, уен бетә.
Ядера
Ядера — Румыниянең Марамуреш жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Валя-Лунчий
Валя-Лунчий — Румыниянең Клуж жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Кесенөзү (Себен)
Кесенөзү (Kesenözü) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Болу иле Себен илчесенә караган бер авыл (köy).
Валя-Лунчий
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Обориште (Пазарҗык өлкәсе)
Обориште  — Болгариянең Пазарҗык өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ле-Тампль (Луар һәм Шер)
Ле-Тампль — Франциянең Луар һәм Шер департаментында урнашкан коммуна.
Коламбия (Көньяк Дакота)
Коламбия  — Америка Кушма Штатларының Көньяк Дакота штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Коламбия шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Вонсоше (Великопольское воеводалыгы)
Вонсоше  — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(17555) 1993 VC5
(17555) 1993 VC5 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1993 елның 4 ноябрендә Роберт Макнот тарафыннан Сайдинг-Спринг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1993 VC5» саналган.
(9917) Keynes
(9917) Keynes — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1979 елның 26 июнендә К. Торрес тарафыннан Cerro El Roble обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1979 MK» саналган.
Гутово (Бродницкий повяты)
Гутово  — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Габдерәхим Хуҗабаев
Габдерәхим Хуҗабаев (, Хуҗант, Фәрганә өлкәсе, Рәсәй империясе —, Мәскәү, ССРБ) — таҗик Совет дәүләт эшлеклесе. Үзбәкстан ССР игенчелек халык кәмисәре (1925-1929), ТаҗАССР Халык кәмисәрләре шурасы рәисе (1929), ТаҗССР Халык кәмисәрләре шурасы рәисе (1929-1933).
Марчас
Марчас — Россия территориясеннән ага торган елга. Мордва Республикасы, Рязань өлкәсе, Түбән Новгород өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга Вад елгасының сул ярына тамагыннан 114 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 16 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Ока су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Мокша Темников каласы янындагы су үлсәү посынан тамагына кадәр, Цна елгаларын кетрмичә. Кече елга бассейны — Мокша, елга бассейны — Ока.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Мокра (Ополе воеводалыгы)
Мокра  — Польшаның Ополе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Чухломинский
Чухломинский (Чухломинский) — Киров өлкәсенең Киров шәһәренда урнашкан тимер юл станциясе.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
Унтеррот
Унтеррот — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
HD197417
HD197417 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Кингсбери (Индиана)
Кингсбери  — Америка Кушма Штатларының Индиана штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Никанавцы
Никанавцы (Ніканаўцы ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Вавкавыский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Айбисвальд
Айбисвальд — Австриянең Штирия федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Том
Том (Томь, Том) — Көнбатыш Себердәге елга, Об елгасының эре уң кушылдыгы.
Айбисвальд
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Том
Озынлыгы 827 км, бассейн мәйданы 62000 км². Абакан тезмәсенең көнбатыш битләүләреннән башлана. Кар, яңгыр суларыннан туена. Уртача су чыгымы кою урыныда 1110 м³/сек. Октябрь-декабрь башларыннан апрель ахырына кадәр боз белән капланган. Эре кушылдыклар: сул — Мрассу, Кондома, Унга; уң — Уса, Тайдон һ.б. Том тамагыннан Тум шәһәренә кадәр көймәләр йөрешле. Том бассейнында Кузнецк күмер бассейны бар.
Том буенда Междуреченск, Мыски, Новокузнецк, Кемерово, Юрга, Тум, Северск шәһәрләре урнашкан.
Монтульё (Арьеж)
Монтульё (Montoulieu) — Франциянең Арьеж департаментына караган коммуна, Сабарте кантонына карый.
Камил Таңгалычев
Тәрҗемәи хәле
1968 елның 1 февралендә Мордва АССР Ельник районы Күгеш (Акчи) авылында туган. Күрше Зур Мордва Пошаты (ru) авылындагы урта мәктәпне (1985), «Рус теле һәм әдәбияты укытучысы» белгечлеге буенча М. Е. Евсевьев исемендәге Мордовия дәүләт педагогика институтының филология факультетын (1990) тәмамлаган. Мәктәпне тәмамлагач, 1985-1987 елларда Ельник районының «Трибуна колхозника» газетасы хәбәрчесе булып эшли. Институтта укыганда, 1987-1990 елларда, вузның «Учитель» күптиражлы газетасы мөхәррире булып тора. 1990-1993 елларда «Советская Мордовия» газетасы хәбәрчесе, 1993-1995 еллларда «Мордовия» газетасының публицистика бүлеге мөдире. 1995-2005 елларда атналык «Мордовия - 7 дней» газетасында сәясәт бүлеге мөхәррире. 2005-2006 елларда Саранскиның газета-журнал нәшриятында эшли. 2006 елдан РФ Федераль җыены парламент газетасының күзәтүчесе.
Мордовия Республикасы татарларының иҗтимагый-сәяси «Юлдаш» (Спутник) республика газетасы (Саранск) баш мөхәррире.
Иҗаты
1992 елда Мордовия китап нәшриятында «Миләш кыңгыраулары» (Рябиновые бубенцы) исемле беренче шигырьләр җыентыгы дөнья күрә. 1993 елда Мордовия телевидениесе «Рябиновые бубенцы» китабы буенча «Алсу күпер» (Розовый мост) видеофильмы төшергән. 1998 елда Саранскиның «Кызыл Октябрь» нәшрияты «Минем озатучым» (Мой поводырь) шигырьләр китабын бастыра. 1999 елда чыккан «Ай остаханәсе» (Лунная мастерская) китабында М. Ю. Лермонтов, А. С. Пушкин, Н. В. Гоголь, Л. Н. Толсой, Ф. И. Тютчев, А. Рублёв, Габдулла Тукай, А. С. Грибоедов, Александр Блок һ. б. язучылар иҗаты турында сөйли. 2000 елда чыккан «Киләчәк җир» (Грядущая земля) китабының каһарманнары — Һомер, Әбу Талиб, Ньютон, Чыңгызхан, Микеланджело, Зевс, Магеллан, Шекспир, Һаннибал, Сократ, Бетховен, Муса пәйгамбәр. Саранскида «Кызыл Октябрь» китап нәшриятында 2001 елда «Якындагы авыл» (Ближняя деревня), 2002 елда «Казанга юл» (Дорога в Казань), 2006 елда «Сайланма әсәрләр» (Избранное), 2014 елда «Җиз заманы» (Век жестяной), «Шигърият төбәге» (Край поэзии), «Шайтан таягы чәчәге» (Цветы татарника)  шигырь-эссе китаплары дөнья күрә. Шигырьләре «Казан утлары», «Казан», «Идел», «Дон», «Север», «Странник» журналларында, «Мәдәни җомга», «Татар дөньясы», «Литературная Россия» газеталарында, «Өченче меңьеллык шигърияте» (Поэзия третьего тысячелетия) җыентыгында (М., 2003), Америкада «Sulphur River» («Күкертле елга»), «Metamorphoses» («»), «Poetry New Vork» («Шагыйрәнә Нью-Йорк») журналларында басыла.
Лирический герой книг Камиля Тангалычева, следовательно, в какой-то мере и сам автор – не тот человек, который стремится освободиться от национальных и религиозных рамок, а человек, старающийся уместить в одном сердце две веры, – мусульманскую и христианскую, два языка – татарский и русский, две традиции.
Казе Пифери (Модена)
Казе Пифери — Италиянең Эмилия-Романья төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казе Пифери Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
(17556) Pierofrancesca
(17556) Pierofrancesca — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1993 елның 16 ноябрендә Винченцо Казулли тарафыннан Коллеверде ди Гвидония обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1993 WB» саналган.
Лагерный (Чиләбе өлкәсе)
Лагерный (Лагерный) — Чиләбе өлкәсенең Троицк районы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (75%), татарлар (4%), украиннар (6%), казахлар (13%).
Шуви
Шуви (Şuvi ) — Әзербайҗанның Астара районына караган авыл.
Вонсошки
Вонсошки — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Матрицалы квант механикасы
Матрицалы квант механикасы (tat.lat. Matritsalı kvant mexanikası) – Вернер Һайзенберг, Макс Борн, Иордан тарафыннан 1925 елда тәкъдим ителгән матрицалы квант механикасының математик мәсләге.
Богазкөй (Арифие)
Богазкөй (Boğazköy) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Сакарья иле Арифие илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Запаслы (уен)
Запаслы  — татар халык уены.
Матрицалы квант механикасы
Беренче эзлекле бәйсез квант теориясе. Квант күчешләренең Бор теориясен үстерә. Матрицалы механикада физик зурлыклар вакытка бәйле матрицалар белән тасвирлана.
Запаслы (уен)
Уйнау тәртибе
Тышта уйнала торган уеннарның берсе.
(9918) 1979 MK3
Тарихы
1979 елның 25 июнендә Элеанор Хелин, Шелте Бас тарафыннан Сайдинг-Спринг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1979 MK3» саналган.
Матрицалы квант механикасы
һәрбер физик зурлыгына A матрица туры килә:
Запаслы (уен)
Уйнау тәртибе
Балалар шобага әйтешләре белән ике командага бүленәләр.
Матрицалы квант механикасы
Комплекс зурлыклар c_n n-халәтенең булуы ихтималлык амплитудаларын билгели. Диагональ А-матрицаның элементлары билгеләнгән халәтенең физик зурлыгына туры килә, диагональ түгел элементлары – беренче халәттән икенче халәткә күчешләрне тасвирлый.
Хәрәкәт тигезләмәсе
Физик зурлыкны тасвирлаучы матрица хәрәкәт тигезләмәсе белән тасвирлана:
Запаслы (уен)
Уйнау тәртибе
Беренче команда икегә бүленеп (аралары 10 метрлап) сафларга басалар. Бер команда шул ике саф арасында тезелеп басып тора. Кырыйдагы балалар уртадагыларга туп ыргытып тидерергә тырышалар. Кемгә тия, ул уеннан чыга бара. Уртадагыларның берәрсе тупны очып барганда тотып алса, бу командага бер запас очко була. Запас очколары булганда уртадагы-лар туп тисә дә уеннан чыгарылмыйлар. Уен уртадагылар уеннан чыгып беткәнче дәвам итә.
Матрицалы квант механикасы
Хәрәкәт тигезләмәсе
биредә H – энергия матрицасы
Шрөдингер дулкынча механикасы матрицалы квант механикасына туры килә.
c_n \, халәт векторын билгели.
Матрица һәм \hat{A}-операторы арасында бәйләнеш  түбәндәгечә табыла:
Овакавагы (Каратай)
Овакавагы (Ovakavağı) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Конья иле Каратай илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Валя-Лупулуй (Бакеу)
Валя-Лупулуй — Румыниянең Бакеу жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Овчеполци
Овчеполци — Болгариянең Пазарҗык өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Мәмәтгали Корбанов
Мәмәтгали Корбанов (, —, ) — таҗик Совет дәүләт эшлеклесе. ТаҗССР җирле сәнәгать кәмисәре, игенчелек кәмисәре (1936-1937), ТаҗССР Халык кәмисәрләре шурасы рәисе урынбасары (1937), ТаҗССР ХКШ (Министралар шурасы) рәисе (1937-1946), Ош шәһәр башкармасы рәисе (1957-1960). 10-11 чакырылышлары ССРБ Югары Шурасы депутаты, СБКФ Үзәк ревизия комиссиясе әгъзасы (1939-1952).
Уку Сувисте
Уку Сувисте (Uku Suviste; 1982 елның 6 июне, Выру, Эстон ССР, ССРБ) — эстон поп-җырчысы, пианист һәм музыкаль продюсер. «Евровидение-2021» җыр бәйгесендә Эстония вәкиле.
Тормыш юлы
Уку 21 нче Таллинн музыка мәктәбендә укый. 1997 елда фортепиано классы буенча музыка мәктәбен тәмамлый. Җиңел атлетика һәм теннис уены белән шөгыльләнә. Армиядә Таллинн Бердәм батальоны бүлекчәсендә хезмәт итә.
Кара Атиг
Кара Атиг — Россия территориясеннән ага торган елга. Свердловск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Зур Атиг елгасының уң ярыннан 14 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 11 км.
Уку Сувисте
Тормыш юлы
Система администраторы белгечлеге буенча Эстон мәгълүмати технологияләр көллиятен тәмамлый. Георг Отс исемендәге Таллинн музыка училищесында эстрада-джаз җырлау кафедрасында укый.
Кара Атиг
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Караидел елгасы, Нязепетровск гидротөененнән Павловск гидротөененә чаклы Әй елгасын кертмичә. Кече елга бассейны — Агыйдел, елга бассейны — Чулман.
Уку Сувисте
Карьера
2006 ел дәвамында ул Lamen ритм-энд-блюз төркемендә икенче вокалист була һәм клавишаларда уйный.
Кара Атиг
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Уку Сувисте
Карьера
2010 елда Уку «Новая волна» халыкара яшь башкаручылар конкурсында өченче урынны ала.
2012 елда Эстония кораллы көчләре һәм Эстония оборона министрлыгы ярдәме белән «Võitmatu» җырына видеоклип чыга. Музыкаль клип Әфганстанда хезмәт иткән барлык хәрби хезмәткәрләргә һәм аларның гаиләләренә багышланган була. Видеода Эстония диск ыргытучысы, олимпия чемпионы Герд Кантер һәм америка спринтеры һәм 100 метрга йөгерүдә олимпия чемпионы Джастин Гэтлин катнаша.
2014 елда Уку «Su nägu kõlab tuttavalt» пародия тамашасында катнаша («Бергә бер!» тапшыруының Эстония версиясендә).
2018 елда «Голос» программасының җиденче сезонында катнаша, командасына эләгә һәм ярымфиналга барып җитә.
2020 елда Эстонияне «What Love Is» җыры белән «Евровидение»дә тәкъдим итәргә тиеш була, әмма бәйге COVID-19 пандемиясе аркасында гамәлдән чыгарыла.
Альбрехт Коссел
Альбрехт Коссел (, —, ) —. Физиология һәм медицина өлкәсендә Нобель премиясе иясе (1910).
Уку Сувисте
Карьера
2021 елда Уку Сувисте янә Eesti Laul милли сайлап алуында катнашу мөмкинлегенә ия була, нәтиҗәдә, Эстония вәкиле итеп «The Lucky One» җыры белән «Евровидение 2021» конкурсына сайлана. 20 майда бәйгенең икенче ярымфиналында катнаша, әмма финал өлешенә чыга алмый.
Яз (Бакеу)
Яз — Румыниянең Бакеу жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Сотчэмъёль
Сотчэмъёль — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Велью елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 19 км.
Яз (Бакеу)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сотчэмъёль
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Печора кушылдыклары бассейны Уса кушылганчы, елга бассейны — Печора.
Матбагачылык
Матбагачылык — басма продукция, беренче чиратта китаплар күбәйтү, ясау процессы.
Матбагачылык тарихы
Дөньяда иң беренче басма китап Кытайда барлыкка килә. Ван Чи исемле кеше иероглиф штампларын кызыл балчыктан ясый, аннары аларны махсус мичтә яндыра. Соңыннан китап итеп бастыра. Ләкин бу бик озак һәм мәшәкатьле эш була. IX гасырда Кытай кешесе җыелма шрифт уйлап таба. Бу шрифтны «хәрәкәтчел хәрефләр» дип атыйлар. Ул китап бастыру эшен күпкә җиңеләйтә.
1445 елдан китап бастыру бөтен Европага тарала. Борынгы Кытайда уйлап табылган кәгазь турында дә беләләр. Иң беренчеләрдән булып җыелмалы шрифт куллану ысулын Иоһан Гутенберг ысулын тәкъдим итә. Гутенберг тәкъдим иткәнчә, җыю кассасына металл хәрефләр — литерлар урнаштырыла. Хәреф җыючы аларны кассадан ала һәм, аерым бер тактага тезеп, текст «яза». Кабырынкы литерларга типография буявы (элгәре — гади корым) сылана, аның өстенә юеш кәгазь бите куела. Басу станогы кул көче белән эшләгән. Китап басылгач, җыелган текстны аерым хәрефләргә таратып, яңа текст төзегәннәр.
Китап басу станогы төзелеше ягыннан гади булган. Ул бастыргычтан һәм хәреф-литерлардан җыелган текст-раманы салып куя торган шудыргыч такта кисәгеннән торган. Рычагка баскач, бастыргыч буяу сыланган хәрефләр наборы рамасына төшкән. Бастыргыч белән набор арасына кыстырылган кәгазьдә оттиск — басып чыгарылган бит барлыкка килгән. Китап басылгач, җыелган текстны аерым хәрефләргә таратып, яңа текст төзегәннәр.
Литография
XVIII гасыр төгәлләнеп килгәндә, Европада литография (lithos — таш, grapho — язу) ысулы уйлап табыла. Бу ысул белән басканда шрифтлар җыеп азапланасы юк, бары тик оста рәссам-хаттат кына кирәк. Ташбасма ксилография белән чагыштырганда җиңелрәк башкарыла. Аның технологиясе гади: шома яки кытыршы өслекле ташка кулдан язу төшергәннәр (шуңа күрә татарлар арасында ул ташбасма дип йөртелгән дә), аннары әлеге өслекне әчелек белән эшкәрткәннәр. Басарга керешкәндә, буяу бары хәрефләр һәм рәсем-иллюстрация өстенә генә ябышкан. Литография ысулы белән басу арзангарак төшкән. Казанда беренче литографияне 1844 еллар тирәсендә Шаһи Яхин оештыра. Ул нигездә шамаилләр бастыру белән шөгыльләнә. Бу ысул катлаулы стиль белән язылган гарәп язулы текстларны күбәйтергә мөмкинлек биргән. Литография ысулында басылган китаплар төсләрне уңышлы файдалана башлыйлар, караңгы яшел, сыек кара төс, куертылган кара төс, хәтта кызыл һәм зәңгәр буяулар белән эшләргә мөмкинлек биргән.
Гектография
Гектография ысулы 1869 елда барлыкка килә. Гектографиянең өч төре бар: желатинлы, азотлы һәм спиртлы. Желатин гектография өчен шома, 1 өлеш желатин, 4 өлеш гөлсирин һәм 2 өлеш су салынган тартма файдаланыла. Калай тартмада масса куера һәм ката. Анилин кара белән язылган өлге кулъязма масса өстенә куела һәм кысылып тора. Берничә минуттан гектографта оттиск барлыкка килә. Ул яңадан куелган чиста кәгазь битләрендә кабатлана. Гектограф 100 якын оттиск бирә, ләкин аларның беренче килгән 30-50се генә укырлык була.
Линотип
Хәреф җыеп китап бастыру сәнгате һәм техникасы камилләшүен дәвам итә. Алга барышны бигрәк тә хәреф җыючылар хезмәтен җиңеләйтү һәм тизләтү бурычы ашыктыра. 1814 елда басу машинасы ясалу белән хәзерге полиграфиягә нигез салына.
Чыгышы белән алман булган америкалы Отмар Мергенталер 1884 елда линотип машинасын уйлап таба (латинча linea — сызык, грекча typos — басма). Линотип — типограф шрифтлардан текст юлларын «кою» (җыю) һәм алардан битнең макетын ясау өчен җиһаз. Линотип клавиратурадан, линотип матрицаларыннан торган "касса"лардан, эчендә юл ясала торган калып-"верстатка"дан һәм кою аппаратыннан тора. Цилиндрга урнаштырылган түгәрәк басма формалардан күптиражлы продукцияне тиз бастыра торган ротация машиналары уйлап табылу да алга китеш булды (латин сүзе rotatio — «әйләнешле хәрәкәт» мәгънәсендә. Камилләштерелгән линотиплар матбагачылыкта "фототип"лар һәм санак битләве пәйда булганчы сафта тора.
XIX гасыр уртасында пар белән баса торган машиналар һәм пресслар барлыкка килә. Алар югары полиграфия сыйфатын тәэмин итте. олиграфия — ул текст һәм сурәтләр бастыруда файдаланыла торган машиналар һәм җайланмалар җыелмасы (грекчадан: polls — күп, grapho — язам), техник сәнәгать тармагы. Полиграфия нәшрият һәм матбугат эшчәнлеген оештыруның матди-техник базасын тәшкил итә, китап бастырып чыгаруның күләмен һәм сыйфатын яхшыртуда хәлиткеч роль уйный Полиграфия технологиясе төп өч өлештән: форма ясау, бастыру һәм эшкәртү (тегү һәм төпләү) процессларыннан тора.
Офсет басма
Офсет басма — китапларны (матбугатны) хәзер иң киң таралган басу ысулы. Аеруча күптөсле басмалар өчен уңайлы. Төп үзенчәлекләре: 1) калыптагы (формадагы) басыла торган һәм буш ара кисәкләре (элементлары) асылда бер үк яссылыкта урнашкан килеш, капма-каршы физик-химик сыйфатларга ия; 2) буяу калыптан кәгазьгә күчкәнче арадаш резин цилиндр аша үтә; нәтиҗәдә, басма форма озаккарак чыдый, басу процессы тизрәк һәм сыйфатлырак була.
Лазерлы басма
Лазерлы басмалар лазерлы принтерлар барлыкка килгәч (1969) пәйда булалар. Алар кәгазьне бик сыйфатлы, бер дә тавышсыз диярлек чыгара.
Агынтылы басма
Агынтылы басма (1976) — текст яки сурәтне кәгазьгә буяуны сиптереп бастыра. Шуңа күрә вакыт-вакыт буяу салынган "кассеталар"ын алыштырып торырга кирәк. Менә шуны картридж диләр. Принтерның бу төре шауламый, сыйфатлы бастыра. Әмма шунысы бар: принтердан чыккач, кәгазьнең буявы кайвакыт кипмәгән була.
Санлы басма
Хәзер басма продукция өчен күбрәк санлы, ягъни санлы җиһазлар ярдәмендә бастырыла. Бу төр басманың үзкыйммәте түбән, ләкин сыйфаты офсет ысулдан калыша. Киңформатлы санлы басманың бастыру киңлеге 5 метрга җитә.
Текст җыю, биткә салу, дизайн
Нәшрият техник редакция аша узган кулъязманы, башка шрифт яки төс кертү өчен икенче нөсхәсе — дубликаты белән бергә типографиягә (җыю цехына) озата. Бөтен шартын китереп «ясалган» — ретушьланган, кечерәйтү-зурайту өчен үлчәмнәре процентлап билгеләнгән рәсем-фотолар исә, аларны махсус яссылыкка төшереп бирсеннәр дип, цинкография цехына тапшырыла.
Тиздән ике арада «баганалап» җыелган текст (гранка), беренче, икенче корректура, "чиста бит"ләрне һәм рәсем басмаларын (оттиск, проба) алмашу, аларны үзара «чөкердәшеп» төзәтү-килештерү башлана. Газета яки журналның һәр саны, китапның һәр басмасы өчен өр-яңабаштан «уйнала» торган бу "матч"лар, нәкъ футбол кырындагы кебек үк, төрткәләшеп алу, аяк чалу һ.б. шундый атрибутлардан азат түгел иде. Ихтимал, берәүләргә кызыгы да шунда булгандыр әле. Бүген китапның электрон версия кыяфәтендәге макет нөсхәсе (яки оригинал-макеты) тулысынча нәшриятта/ редакциядә әзерләнә. Басмаханә инде аны күбәйтү вазифасын гына үз өстенә ала, «беренче нөсхә» өчен җавап бирми (моны китапның үзендә үк «әзер диапозитив / ориги-нал-макетның сыйфатына тәңгәл рәвештә нәшер ителде» яки «оригинал-макет нәшриятта әзерләнде» дип күрсәткәлиләр).
Текст җыю (набор), аны биткә салу (верстка), сәнгати бизәү (дизайн) хезмәтен санак осталары башкара. Китап макетын тезү һәм битләргә салу өчен башлыча Adobe Page һәм QuarkXPress санак программалары кулланыла. (Шулай ук, текст төренә, мөмкинлеккә карап, InDesing һәм Adobe FrameMaker программаларының да файдаланылуы мөмкин). Биткә салучы (верстка ясаучы) түбәндәге төп эшләрне башкара:
Татар матбагачылыгы
Татарларга басма китап XIV гасырдан бирле таныш. Дөньяда иң беренче типография Италиядә 1464 елда ачыла. Мәскәүдә типография 1553 елда ачыла. Беренче китап басучы Иван Федоров була. Беренче китаплар Италия, Төркия, Һиндстан, Мисыр илләрендә басыла башлый.
Казан университеты китапханәсендә 1593 елда Италиядә басылган Әбу Гали ибн Синаның гарәп телендәге китабы саклана. Шунда ук Ван Кулиның 1727 елда Истанбулда чыккан ике томлык «Төрки-гарәпчә сүзлек» саклана.
Гарәп шрифты белән татар телендә басылган беренче китап Лейпциг шәһәрендә 1612 елда табыла. Соңгы елларда Голландиянең Лейден университеты китапханәсендә 1618 елда Илбау шәһәрендә төрки телдә басылган бер китап табылды. Бу — татар телендәге безгә билгеле булган иң борынгы китапларның берсе. Ләкин ул әрмән хәрефләре белән басылган.
XVIII гасырның 20 нче елларында Петр I Фарсы иле походы уңаеннан «Манифест» чыгара. 1722 елда бу «Манифест» татар телендә аерым китап булып бастырыла. Ул дүрт биттән тора һәм Русиядә чыккан беренче татар китабы дип исәпләнә.1917 нче елгы революциягә кадәр татарлар Русиядә китап бастыру буенча руслардан кала икенче урында торган. Революциягә кадәр татар телендә 15 мең исемдә 5 миллионнан артык данә китап басылып чыккан.
Галим, академик Әбрар Кәримуллин "История татарской книги в контексте «Запад-Восток» дигән хезмәтендә язганча, Русиядә типографияләр барлыкка килгәч, татарлар патша галиҗәнапләренә басмаханәләр ачарга рөхсәт сорап мөрәҗәгать итә башлый. 1783 елдагы ирекле типографияләр ачарга рөхсәт итү турындагы фәрман да татарлар файдасына булмый. «Ирекле» басмаханәләрне Русиядә яшәүче башка ил вәкилләренә һәм рус милләтеннән булган кешеләргә генә ачарга хокук бирелә. Екатерина II татарларның китап бастыруга бәйле заказларын үз максатларында файдалана. Аның кушуы буенча басылган Коръәннең һәр данәсе 200 сум тора. Ул заманнарда атның бәясе исә 2 сум булган.
Ниһаять, 1797 елда Павел I татарларның үз басмаханәләрен булдыруга юл ачкан фәрманга кул куя. "Татар, фарсы, гарәп телләрендә дәреслекләр һәм халыкның белемен күтәрүгә кирәкле башка китаплар нәшер итү өчен ирекле татар басмаханәсе"н отставкадагы прапорщик, беренче нашир Габделгазиз Бурашев оештырырга алына. Аңа Сенат басмаханәсеннән гарәп язуы шрифтларының бер өлешен һәм станнар саталар. Элекке прапорщик бу җиһазларны Казанга алып кайта һәм гимназия бинасында татарның беренче типографиясен ачып җибәрә. Бу типографиядә 1801 елда беренче татар китаплары дөнья күрә.
Татар матбагалары
Татар китабын бастыру белән Казан наширләреннән тыш шөгыльләнгән басмаханәләрнең кайберләрең атыйк. Уфа губернасында: губернатор типографиясе (1905—1908: 16 исемдәге татар китабын 47,3 мең данәдә бастырган), Стәрлетамактагы «Нур» (1910—1913: барысы 30 китап, гомуми тиражы — 52 мең данә), Уфадагы «Шәрекъ матбагасы» (1908—1917: 200 китап, 578 мең данә һәм «Тормыш» (1914—1916: 11 китап, 42,4 мең данә) типографияләре; Ырынбурда: Ф. Кәрими җитәкчелегендә татар китабына хезмәт иткән матбагалар (барлыгы 1 миллион данә булып басылган 384 татар китабы); мулла һәм сәүдәгәр М.Хөсәенов ачкан «Дин вә мәгыйшәт» басмаханәсе (1906—1917: 180 мең данә тираж белән 104 китап нәшер ителә); Семипалатинскида «Ярдәм» матбагасы (1910 елларда төзелә, Ырынбур, Казан, Уфадагы татар наширләренең заказын үти); Әстерханда Габдрахман Гомәрев типографиясе (1907—1914; 58 исемдәге 124 меңгә якын китап); Петербургта Ильяс Бораганский типо-литографиясе (1894—1910; Казан татарлары, кырым татарлары, казакъ, гарәп, фарсы телләрендә әдәбият бастыра; нәшер ителгән китаплар саны — 119 исемдә, 430 мең данә) һ.б. Әлеге нәшрият һәм басмаханәләр татар көндәлек матбугатын оештыру һәм бастыру өлкәсендә дә зур хезмәт күрсәтә.
Кызыклы фактлар
Гутенберг инҗиле Европаның китап нәшер итү тарихында иң беренчесе дип исәпләнә. Ул 1456 елда дөнья күрә. Барлыгы 180 данәдә, аныү 45е — пергамент, ә калганнары су билгеләре белән расланган Италия кәгазендә бастырыла. Басма башка китаплардан бизәлеш сыйфаты белән аерылып тора. Безнең көннәргә мондый китапның тулы эчтәлекле вариантының 21е генә килеп җитә. Экспертлар бу китап өчен 25-30 миллион доллар сорый.
Башкортстан Республикасының атказанган артисты
Башкортстан Республикасының атказанган артисты — Башкортстанда кабул ителгән мактаулы исем. Әлеге исем бүләкләнүченең республика мәдәнияте үсешенә керткән зур өлешен һәм республиканың күпмилләтле халкы алдындагы казанышларын тануның иң югары чагылышы булып тора. «Башкортстан Республикасының атказанган артисты» исеменә лаек булган затларга күкрәкнең уң ягына беркетелүче күкрәк билгесе тапшырыла.
Нигезләмә
«Башкортстан Республикасының атказанган артисты» мактаулы исеме киң җәмәгатьчелек тарафыннан танылган, югары сәнгать үрнәге дип саналырдай образлар, спектакльләр, кинофильмнар, концерт, эстрада, цирк программалары, музыкаль, телевизион һәм радиотапшырулар иҗат иткән, сәнгать өлкәсендә 10 ел һәм аннан артыграк хезмәт итүче югары осталыкка ия булган артистларга, режиссерларга, балетмейстерларга, дирижерларга, хормейстерларга, музыкаль башкаручыларга һәм башка сәнгать әһелләренә бирелә.
«Башкортстан Республикасының атказанган артисты» дигән мактаулы исем бирүгә тәкъдим итү һәм билгеләнгән үрнәктәге Бүләкләү кәгазе Башкортстан Республикасы Башлыгы каравына кертелә.
«Башкортстан Республикасының атказанган артисты» дигән мактаулы исемгә лаек булган кешеләргә Башкортстан Республикасының Мактаулы исем бирү турында грамотасы һәм «Башкортстан Республикасының атказанган артисты» дигән күкрәк билгесе тапшырыла.
«Башкортстан Республикасының атказанган артисты» күкрәк билгесе күкрәкнең уң ягында йөртелә.
Тарих
«Башкортстан Республикасының атказанган артисты» дигән мактаулы исем турында Нигезләмә Башкортстан Республикасы Президентының 1996 елның 18 апрелендәге ПУ-228 номерлы Указы (2008 елның 27 июнендәге редакциясендә) белән расланган.
Унтертингау
Унтертингау — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гутово (Торунский повяты)
Гутово  — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Лиль (Луар һәм Шер)
Лиль — Франциянең Луар һәм Шер департаментында урнашкан коммуна.
Мокре (Ополе воеводалыгы)
Мокре  — Польшаның Ополе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Ниве (Астравецкий районы)
Ниве  (Ніўе ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Астравецкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
HD197451
HD197451 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Айбль
Айбль — Австриянең Штирия федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
(17557) 1994 AX
(17557) 1994 AX — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1994 елның 4 гыйнварында Т. Кобаяси тарафыннан Оидзуми обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1994 AX» саналган.
Саут-Дос-Палос (Калифорния)
Саут-Дос-Палос  — Америка Кушма Штатларының Калифорния штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Колмен (Көньяк Дакота)
Колмен  — Америка Кушма Штатларының Көньяк Дакота штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Колмен шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Саут-Дос-Палос (Калифорния)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кесепынар (Күре)
Кесепынар (Kesepınar) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Кастамону иле Күре илчесенә караган бер авыл (köy).
Вонхабно (Великопольское воеводалыгы)
Вонхабно  — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Богазкөй (Кареси)
Богазкөй (Boğazköy) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Балыкесир иле Кареси илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Альвар Гульстранд
Альвар Гульстранд (, —, ) —. Физиология һәм медицина өлкәсендә Нобель премиясе иясе (1911).
Монфа (Арьеж)
Монфа (Montfa) — Франциянең Арьеж департаментына караган коммуна, Ариз-Лез кантонына карый.
Унтерфёринг
Унтерфёринг — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Чигишан
Чигишан – Россия территориясеннән ага торган елга. Свердловск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Бисерть елгасының уң ярыннан 159 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 20 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы – Караидел елгасы, Нязепетровск гидротөененнән Павловск гидротөененә чаклы Әй елгасын кертмичә. Кече елга бассейны – Агыйдел, елга бассейны – Чулман.
Валя-Лупулуй (Бузеу)
Валя-Лупулуй — Румыниянең Бузеу жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Казе Пицол (Тревизо)
Казе Пицол — Италиянең Венеция төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казе Пицол Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Овакент (Антакья)
Овакент (Ovakent) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Һатай иле Антакья илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Габделәхәт Каһһәров
Габделәхәт Каһһәров (, Кәнебадәм, Сәмәрканд өлкәсе, Россия империясе —, Дүшәнбе, ТаҗССР, ССРБ) — таҗик Совет дәүләт эшлеклесе. Ленинабад шәһәр башкармасы рәисе (1954-1955), ТаҗССР Министрлар шурасы рәисе урынбасары (1956-1961) һәм бер үк вакытта (1957 елдан) ТаҗАССР дәүләт планы рәисе, ТаҗССР Министралар шурасы рәисе (1961-1973), һәм бер үк вакытта ТаҗССР чит ил эшләре министры. 5-8 чакырылышлары ССРБ Югары Шурасы депутаты, СБКФ ҮК әгъзалыгына нәмзәт (1961-1976).
Яз (Васлуй)
Яз — Румыниянең Васлуй жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Огняново (Пазарҗык өлкәсе)
Огняново  — Болгариянең Пазарҗык өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кингсфорд-Гайтс (Индиана)
Кингсфорд-Гайтс  — Америка Кушма Штатларының Индиана штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Мердуш
Мердуш — Россия территориясеннән ага торган елга. Мордва Республикасы, Рязань өлкәсе, Түбән Новгород өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга Ирмеш елгасының сул ярына тамагыннан 43 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 39 км.
(17558) 1994 AA1
(17558) 1994 AA1 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1994 елның 4 гыйнварында Ё. Кусида, О. Мурамацу тарафыннан Yatsugatake обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1994 AA1» саналган.
Уганди (тарихи өлкә)
Уганди ( Ugandi, Унгавния, Унгауния, Унгания; Ugaunija; т.-нем. Uggn ) - хәзерге Эстониянең көньяк-көнчыгышында Тарту һәм Отепа шәһәрләре кергән тарихи сигез төбәкнең берсе (маакондас), шулай ук, бу территориядә яшәгән фин-угор кабиләләренең берсенең исеме. Псков кривичлары җирләре белән чиктәш.
Латыш телендә топонимның атамасы (Igaunija Игауния) - хәзерге Эстониянең бөтен җирләрен, шулай ук кривичлар җиренең исеме ( Krievija ) - бөтен Россияне билгеләгән кебек кулланыла.
Новадзевяткавичы
Новадзевяткавичы (Новадзевяткавічы ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Слонимский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Линьер (Луар һәм Шер)
Линьер — Франциянең Луар һәм Шер департаментында урнашкан коммуна.
Айген-им-Мюлькрайс
Айген-им-Мюлькрайс — Австриянең Югары Австрия федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Вощково
Вощково — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Мокре-Колёния
Мокре-Колёния — Польшаның Ополе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Войцех Ярузельский
Войцех Ярузельский (Во́йцех Ви́тольд Ярузе́льский, Wojciech Witold Jaruzelski) — 1981 елдан — ПХР Министрлары Советы рәисе һәм ПБЭФ ҮК беренче секретаре, 1989 елдан — Польша президенты.
Мокре-Колёния
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Войцех Ярузельский
Антикоммунист
Иоанн Павел II коммунизм идеяләренә дә, хәзерге капитализмның начар якларына – халыкның сәяси һәм социаль рәнҗетелүенә – дә каршы көрәшкән кеше буларак билгеле.
Вощково
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Дальково (Куявия-Диңгез буе воеводалыгы)
Дальково  — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.