cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
(2071) Надежда
Тарихы
1971 елның 18 августында Смирнова Т. М. тарафыннан Кырым обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1971 QS» саналган.
Сфероидаль дегенерация
«Мөгезкатлауның сфероидаль дегенерациясе» атамасының синонимнары бар: «мөгезкатлау эластозы», «Лабрадор кератопатиясе», «климатлы тамчылы  кератопатия» һәм «төерле Биетти дистрофиясе». Гадәттә ачык һавада эшләүче, ешрак ир-атларны зарарлаучы билгесез сәбәпле ике яклы дегенератив барыш. Төп алшартлы фактор — ультрашәмәхә нурларның йогынтысы, чөнки симптомнарның чагылганлыгы  һәм ачык һавада булу дәвамлыгы арасында төгәл бәйләнеш күзәтелә. Халәт чагыштырмача куркынычсыз, әмма сирәк очракларда күрү начарлану белән бергә  була ала.
1.   Гистология. Строманың алгы бүлекләрендә Боумен мембранасын алмаштыручы аномаль аксымсыман утырмалар (рәс. 9.61а).
2.    Билгеләре
• Мөгезкатлауның интерпальпебраль аралыгы перифериясендә урнашкан, строманың өске катламнарында гәрәбә төсле вак  бөртекләр.
•     Вакыт үтү белән томанлану киеренкелеге арта, бөртекләр кушыла һәм барыш  мөгезкатлау үзәгенә тарала (рәс. 9.61б).
•     Үскән очракларда үзгәрүләр стромаль томанлану таҗы белән әйләнгән  төерләрдән гыйбарәт (рәс. 9.61в).
Лаваль-ан-Ланнуа
Лаваль-ан-Ланнуа (Laval-en-Laonnois) — Франциядә урнашкан коммуна, Эна департаментында урнашкан.
Өренчай (Элазыг)
Өренчай (Örençay) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Элазыг иле Элазыг илчесенә караган бер авыл (köy).
Сфероидаль дегенерация
3. Дәвалауга кояштан саклаучы күзлекләр ярдәмендә ультрашәмәхә нурлардан саклану, күрүне яхшырту максаты белән өске кератэктомия һәм башка калган чаралар нәтиҗәсез булган очракта катлы кератопластика керә.
Оберкирн
Оберкирн — Алманиянең Рейнланд-Пфальц җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Елдырымчатак (Кызылҗаһамам)
Елдырымчатак (Yıldırımçatak) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Анкара иле Кызылҗаһамам илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
От-Епин
От-Епин — Франциянең Уаза департаментында урнашкан коммуна.
980 (сан)
980 (тугыз йөз сиксән ) - 979 белән 981 арасындагы натураль сан.
Пленуа (Югары Марна)
Пленуа — Франциянең Югары Марна департаментында урнашкан коммуна.
Тарано
Тарано — Италиянең Лацио төбәгендә урнашкан коммуна. провинциясе составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Эжене
Эжене (Hegeney) — Франциянең Түбән Рейн департаментына караган коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 1,76 км².
Ай-Мекуль
Ай-Мекуль — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елга Мекуль елгасының сул ярына тамагыннан 9 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 16 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об елгасы Нефтеюганск каласынан  Иртеш елгасы кушылганга кадәр. Кече елга бассейны — Вах, елга бассейны — (Югары) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Киндергук (шәһәр, Нью-Йорк)
Киндергук  — Америка Кушма Штатларының Нью-Йорк штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Төерле Зальцман дегенерациясе
Төерле Зальцман дегенерациясе хроник кератит, аеруча трахома нәтиҗәсендә үсеш ала. 1.    Билгеләре
•   Строманың өске катламнарында аерым  урнашкан, төерле, чыгып торучы соргылт зәңгәр томанланулар (рәс. 9.62).
•   Төер нигезе эпителийда тимер утырмасы таҗы  белән әйләнеп алынырга мөмкин.
•   Мөгезкатлауның рецидивлы эрозияләре очрый  ала.
Түбән Аташ
Почта индексы — 452313, — 80224830002.
Николс-Гиллс (Оклахома)
Николс-Гиллс  — Америка Кушма Штатларының Оклахома штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Николс-Гиллс шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Фаулервилл (Ливингстон округы, Нью-Йорк)
Географиясе
Фаулервилл халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Керендень
Керендень — Румыниянең Бихор жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Елдырымьяглыҗа (Кызылҗаһамам)
Елдырымьяглыҗа (Yıldırımyağlıca) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Анкара иле Кызылҗаһамам илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Обер-Костенц
Обер-Костенц — Алманиянең Рейнланд-Пфальц җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Таркуйния
Таркуйния — Италиянең Лацио төбәгендә урнашкан коммуна. провинциясе составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Лавакрес
Лавакрес (Lavaqueresse) — Франциядә урнашкан коммуна, Эна департаментында урнашкан.
Крайници
Крайници — Болгариянең Көстендил өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(1906) Неф
(1906) Неф  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1972 елның 5 сентябрендә Пауль Вильд тарафыннан Циммервальд обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1972 RC» саналган.
Отбо
Отбо — Франциянең Уаза департаментында урнашкан коммуна.
Сурская Рудоха
Сурская Рудоха — Россия территориясеннән ага торган елга. Архангельск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Рудоха елгасының уң ярыннан 12 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 39 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Вага елгасы. Кече елга бассейны — Төньяк Двина, Вычегда һәм Кече Төньяк Двиналар кушылган урыннан түбәнрәк, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Пон-ла-Виль (Югары Марна)
Пон-ла-Виль — Франциянең Югары Марна департаментында урнашкан коммуна.
Брюи (Югары Альплар)
Брюи (Bruis) — Франциянең Югары Альплар департаментына караган коммуна, Розан кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 25,15 км².
Дозовка (Весляна кушылдыгы)
Дозовка — Россия территориясеннән ага торган елга. Пермь крае, Киров өлкәсе, Удмуртия биләмәләрендә ага. Елга  Весляна елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 55 км.
Зәйнәб (кратер)
Исеме
Зәйнәб кратеры фарсы хатын-кыз исеме хөрмәтенә аталган.
Өреншар (Малазгирт)
Өреншар (Örenşar) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Муш иле Малазгирт илчесенә караган бер авыл (köy).
NGC 3012
NGC 3012 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Дозовка (Весляна кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Чулман кушылдыклары бассейны Агыйдел кушылганчы, елга бассейны — Чулман.
NGC 3012
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Дозовка (Весляна кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Тойгар (Җаник)
Тойгар (Toygar) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Самсун иле Җаник илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Таштау
Таштау — Башкортстанның Дүртөйле районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 452313, — 80224830003.
Фейрмаунт (Нью-Йорк)
Фейрмаунт  — Америка Кушма Штатларының Нью-Йорк штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Фейрмаунт халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Оберлар
Оберлар — Алманиянең Рейнланд-Пфальц җирендә урнашкан коммуна.
Кременик
Кременик — Болгариянең Көстендил өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Оберлар
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кременик
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Чокыр Деловая Кубра
Чокыр Деловая Кубра — Россия территориясеннән ага торган елга. Самар өлкәсе, Сарытау өлкәсе, Сембер өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Кубра елгасының кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 15 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Түбән Идел бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Асбассейн юк, елга бассейны — Куйбышев сусаклагычыннан алып Каспийга койганчыга кадәр Идел елгасы.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Отей-ан-Валуа
Отей-ан-Валуа — Франциянең Уаза департаментында урнашкан коммуна.
Лаверсин
Лаверсин (Laversine) — Франциядә урнашкан коммуна, Эна департаментында урнашкан.
Терелле
Терелле — Италиянең Лацио төбәгендә урнашкан коммуна. провинциясе составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Елеҗик (Акъюрт)
Елеҗик (Elecik) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Анкара иле Акъюрт илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
982 (сан)
982 (тугыз йөз сиксән ике) - 981 белән 983 арасындагы натураль сан.
Потен-Ожевиль
Потен-Ожевиль — Франциянең Югары Марна департаментында урнашкан коммуна.
Ай-Нанг-Юган
Ай-Нанг-Юган — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елга Нанг-Юган елгасының уң ярына тамагыннан 106 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 21 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об елгасы Нефтеюганск каласынан  Иртеш елгасы кушылганга кадәр. Кече елга бассейны — Вах, елга бассейны — (Югары) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
(845) Наэма
Тарихы
1916 елның 16 ноябрендә Макс Вольф тарафыннан Хайдельберг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1916 AS» саналган.
Ильинское (Нема районы)
Ильинское (Ильинское) — Киров өлкәсенең Нема районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (96%).
Эйвиллер
Эйвиллер (Eywiller) — Франциянең Түбән Рейн департаментына караган коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 4,69 км².
Керензел
Керензел — Румыниянең Бихор жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
NGC 3013
NGC 3013 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Земфира (кратер)
Исеме
Земфира кратеры чегән хатын-кыз исеме хөрмәтенә аталган.
Кирквуд (Нью-Йорк)
Кирквуд  — Америка Кушма Штатларының Нью-Йорк штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кырыйдагы Террьен дегенерациясе
Кырыйдагы Террьен дегенерациясе — мөгезкатлауның периферия өлеше юкаруы белән сыйфатланган идиопатияле ялкынсынусыз сирәк чир. Ешрак ир-атларда очрый (якынча 75%) һәм гадәттә ике күзне дә зарарлый, әмма төрле дәрәҗәдә.
Ачыклау
1.    Гомернең 4 дистәсеннән соң башта симптомсыз барган мөгезкатлауның перифериясе  зарарлануы белән билгеләнә.
2.     Билгеләре
•      Уртача чагылган  өске тамырлану белән еш бәйләнгән, гадәттә өске бүлекләрдән башланучы һәм  бөтен перифериягә таралучы, саргылт төстәге нокталы нәфис стромаль томанлану. Стромаль томанлану чыганагы лимбтан катнашмаган лимб өлкәсе белән аерылган (рәс. 9.63а).
•      Беренчел карауда  чыганак сениль дуганы хәтерләтә ала. Бу стадия гадәттә симптомсыз бара һәм бик әкрен көчәя.
•      Көчәюче  мөгезкатлауның периферия юкаруы тышкы кырые сөзәк булган, ә мөгезкатлау үзәгенә  караганы төгәл күренгән улакчык ясалуга китерә.
•      Сирәк очракта  мөгезкатлау тишелүе үзеннән-үзе яки күзнең тупас җәрәхәте нәтиҗәсендә  барлыкка килә ала (рәс. 9.63б).
•      Әкренләп күрү  начарлану мөгезкатлау астигматизмы арту белән бәйле.
•      Кайвакыт авырту  синдромы һәм ялкынсыну күренешләре булмау эпизодлары кабатлана ала.
•      Дәвамлы чир  булганда гадәттә 9 һәм 3 сәгать ноктасында псевдоптеригиум үсеше мөмкин (рәс.  9.63в).
Дәвалау
Чагылган астигматизмда газ үткәрүче ялганма линзалар тәкъдим ителә. Хирургик дәвалау мөмкин, мәсәлән буразнаны ураксыман кисеп алу белән мөгезкатлауның катнашмаган кырыен бергә тегү; әмма бу катнашуның нәтиҗәсе бик әйбәт түгел. Ялганма линзалар гадәттә яхшырак күрү үткенлеген тәэмин итә.
Коры Шуной
Коры Шуной — Россия территориясеннән ага торган елга. Архангельск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Шуной елгасының сул ярыннан 17 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 16 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Вага елгасы. Кече елга бассейны — Төньяк Двина, Вычегда һәм Кече Төньяк Двиналар кушылган урыннан түбәнрәк, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Камыш (Весляна кушылдыгы)
Камыш — Россия территориясеннән ага торган елга. Пермь крае, Киров өлкәсе, Удмуртия биләмәләрендә ага. Елга  Весляна елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 10 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Чулман кушылдыклары бассейны Агыйдел кушылганчы, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Крумово (Көстендил өлкәсе)
Крумово  — Болгариянең Көстендил өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Өреншар (Көсе)
Өреншар (Örenşar) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Гүмүшхане иле Көсе илчесенә караган бер авыл (köy).
Оберлаух
Оберлаух — Алманиянең Рейнланд-Пфальц җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Акбаш (Татарстан, берләштерү)
Акбаш – Татарстан республикасы Ютазы районы ндагы авыл. Район үзәге Уруссу эшчеләр бистәсеннән көньяк-көнбатышта 24 чакрым ераклыкта урнашкан. Инкыйлабка кадәрге чыганакларда  авыл Акбашево, Ташкичү атамалары белән искә алына. 18-19 нчы гасырларда авыл халкы типтәрләргә һәм җирбиләүче   башкортларга (башкорт-вотчинникларга) бүленгән. Халык игенчелек, терлек үрчетү, таулардан таш чыгару,  акбур яндыру, читән кәрзиннәр үрү, чүлмәк ясау белән шөгыльләнгән. 20 гасыр башында авылда волость идарәсе, земство почта станциясе, су тегермәне була. 1920 елга кадәр авыл Самара губернасы Бөгелмә өязе нең Александровка волосте үзәге булып торган. 1920 елдан – АССРның Бөгелмә кантоны составында. 1930 елның 10 августыннан – Баулы, 1935 елның 10 февраленнән -   Ютазы,  1963 елның  1 февраленнән  - Бөгелмә, 1965 елның 12 гыйнварыннан  янәдән Баулы һәм 1991 елның 6 апреленнән – Ютазы районнарында.(3)
Халык саны
Авылда бүгенге көндә авыл җирлеге башкарма комитеты, башлангыч мәктәп, мәдәният йорты, китапханә, балалар бакчасы, фельдшерлык-акушерлык пункты, кибет, почта бүлеге  эшләп килә. Авылда 2012 елда фельдшерлык-акушерлык пункты өчен яңа бина,  2015 нче елда күпфункцияле үзәк, 2018 елда балалар өчен спорт мәйданчыгы, 2020 елда Гаилә паркы  сафка басты һәм Билгесез солдат һәйкәле төзекләндерелде.
Географик урыны
Акбаш авылы Татарстан Республикасы Ютазы районының көньяк чигендә, Димскәй елгасының түбән агымы, Бөгелмә-Бәләбәй калкулыгының үзәк өлешендә урнашкан. Авыл көньяк – көнбатышта – Баулы районы, Төньяк-көнбатышта – Бөгелмә районы, төньякта – “Алма-Ата” күмәк хуҗалыгы җирләре, төньяк-көнчыгышта “Дим-Тамак” күмәк хуҗалыгы кырлары белән чиктәш. Табигый-тарихи яктан авыл Кама аръягының урман-дала өлеше булып тора. Акбаш авылы аша Ютазы тимер юл станциясен Баулы һәм Бөгелмә районнары белән тоташтыручы асфальт  түшәлгән  автомобиль юлы  үтә. Авыл хуҗалыгы җирләре 6 мең гектар, шуларның 4,5 мең гектары – чәчүлек җирләре. Кырларда уҗым һәм сабан бодае, арыш, солы, арпа, карабодай, борчак культуралары үстерелә. Хуҗалыкта ит, сөт җитештерүгә нигезләнгән терлекчелек өстенлек итә.
Рельеф
Авыл рельефының һәм аның тирәлегенең характерлызенчәлеге булып яруслылык тора. Яруслылык югары өслекле калкулыклар, елгаара тигезлекләрне аерып торучы авышлыкларның чиратлашуы нәтиҗәсендә барлыкка килгән. Елга үзәннәре өчен характерлы билге булып аның ассимметриясе тора. Рельефның ассимметриясе климатик һәм геологик факторлар нәтиҗәсендә барлыкка килгән. Акбаш авылының авыл хуҗалыгы җирләре Димескәй елгасының сул ягында урнашкан, ә елганың уң ягында - текә тау һәм ул халык телендә “Аркылы тау” дип атала. Акбаш инешенең сул ягы текә һәм ул “Әдел тау” исемен йөртә, ә аның дәвамындагы тау “Каршы тау” дип атала. “Әдел тау”ның чагыштырма биеклеге 70 метр.
Мәчетләр
1808 елда Акбаш авылында беренче мәчет, 1867 елда – икенчесе, 1915 нче елда өченче мәчет төзелә.1938 елда илдә хөкем иткән сәяси вакыйгалар соңгы мәчетнең дә манарасын кисеп төшерә. Шул вакыттан бирле Акбаш авылында азан тавышы яңгырамый. 2018 елда янәдән гыйбадәт йорты төзелә. Ул Сәхаутдин Миңлекәй исемен йөртә.
Авыл тарихы
Ютазы районы Акбаш авылы Татарстанның көньяк-көнчыгыш өлешенә урнашкан. Республиканың бу өлеше урман –дала зонасына керә. Авыл өч яктан таулар белән уратып алынган уйсулыкта утыра. Авылны нәкъ уртасыннан икегә бүлеп, инеш ага. Ул авылның түбән очында агымын әледән-әле үзгәртә, бик күп борылмалар ясый. Инеш аша өч урында күпер салынган. Аларның берсе Таш күпер дип атала, икенчесе – Пожар күпере (элек бу урында янгын сарайлары һәм каланча булган),  өченчесе – Типтәр күпере.
Тарихи исемнәр
Ык һәм Димскәй елгалары буйларында элек-электән кешеләр яшәгән. Бу турыда археологик табылдыклар да раслый. Акбаш мәктәбенең музей почмагында сакланучы, елгалар кушылган урындагы карьерларда табылган, мамонт сөякләре  моңа дәлил булып тора. Моннан унике мең еллар элек Ык елгасының уңъяк тау куышларында кешеләр яшәгән һәм мамонтлар аулап көн күргән. Неолит чорында ук (яңа таш гасыр) бу җирләрдә күчмә кабиләләр игенчелек һәм терлекчелек белән шөгыльләнгән. Утрак тормышка халык бары 3-4 гасыр элек кенә күчә башлаган. Тик Ык елгасы үзәненә урнашкан бу авылларның тарихы да галимнәр тарафыннан бик аз өйрәнелгән. Ык бассейнында урнашкан күпчелек авылларның атамалары беренче күчеп утыручыларның исемнәре белән бәйле. Туган як тарихын өрәнүче галимнәр фикеренчә, Уруссу – Ырыс исеменнән, Иске Турай – Түрәйдән, Туймазы – Туймаздан, Имангул - Иманголдан килеп чыккан. Соңгы өч вәкил чыгышы белән Төркестаннан борынгы Сәлмән ыруыннан булган Шейхдирбиш токымнары диләр. Аның 12 улының күбесе бу җирләрдә үз авылларына нигез салганнар. Дүртенче буында Атнаш Янбулат исеме дә очрый. Тик безнең Акбаш авылының чыгышын бу исем белән бәйләү каралмаган. 17 гасырның беренче чирегендә бу якларда җирләр яулау өчен көрәш башланып киткән. 1631 нче елда Корман Шейхдирбишев патшадан “...Ык елгасының һәм Ыкка коя торган мехлы җәнлекләргә һәм балыкларга, колмакка, кыргый җиләк-җимешләргә бай булган кушылдыклары һәм үзәннәре кергән елганың  ике як ярындагы җирләрне” (11.ЦГИА РБ ф.172,оп.1, д.69,л.243-244.) сорарга җитешми кала. Ә инде 1632 нче елда кыргызлар нәселеннән Колчан Куккузев Агыйдел елгасыннан Зәйгә кадәрле җирләрне (анда Ютазы, Баулы, Димскәй елгалары да телгә алына: “... Ык елгасы аша өскә һәм Димескәй елгасының өстенә кадәр”) биләү турында патша грамотасын алуга ирешә. (1.)
983 (сан)
983 (тугыз йөз сиксән өч) - 982 белән 984 арасындагы натураль сан.
Акбаш (Татарстан, берләштерү)
Авылның байлыгы – аның кешеләре.
Акбаш авылы халкы элек-электән хезмәт сөючәнлеге белән аерылып торган. Әле революциягә кадәр үк аның үзенең танылган калайчылары, тире эшкәртү осталары, тукучылары булган. Галимова Фәния белән тире эшкәртүдә беркем дә ярыша алмаган, Сәхбетдин белән Габделгани Галимовлар теккән туннарны аеруча яратып алганнар. Тимерчелек тә киң тарала бездә. Тимерче Әхмәтшакир үз эшенең остасы булган. Авылдашларын ул иң кирәкле көнкүреш җиһазлары белән тәэмин итеп торган (көрәк, сабан, тырма, балта, ишек тоткалары, пычаклар). Авылдагы ике су тегермәне авыл халкын он белән тәэмин иткән. Сугыштан соң совет халкы актив рәвештә сәнәгать һәм авыл хуҗалыгы өлкәләрен үзгәртеп кора башлый. Яңа заводлар, электр станцияләре төзелә. Җир эшкәртүдә тракторлар файдаланыла башлый, беренче электр чыбыклары сузыла. Ләкин акбашлыларга бу яңалыкларны куллану бәхете елмаймый, Бөек Ватан сугышы башлана. Бу сугышка Акбаш авылыннан 272 кеше алына. Шуларның 152се сугыш кырларында ятып кала, 90ы гына туган җирләренә исән-сау кайту бәхетенә ирешәләр. 1941нче елда Акбашта 270тән артык хуҗалык ике колхозга бүленеп эшлиләр. Һәр колхозда дүртәр бригада була. Аларны хатын-кызлар җитәкли. “Рокоссовский” колхозы бригадирлары: Шиһанова Шәмсия, Салахова Фәһимә, Шакирҗанова Сәгыйдә, Ахметова Рабига; “Трактор” колхозы бригадирлары: Хайруллина Җиһан, Камаева Хаҗәр, Галимова Якут, Халәпова Латифа. Колхоз председательләре булып Мөхәммәтҗанов Мөбәрәк, яңадан Насыйбуллин Закир эшли. Колхозның ул чорларда өч мең гектар чәчүлек җире булган, гектарыннан 5-7 ц икмәк ала торган булганнар. Авыл хуҗалыгы техникасы булмау сәбәпле, күп эшләр кулдан эшләнгән. Карт – корылар, хатын – кызлар, балалар фронт өчен, җиңү өчен көнне – төнгә ялгап хезмәт иткәннәр.
Яңа тормыш
Сугыштан соң ирләр өйләренә кайталар, яңа тормыш башлап җибәрәләр. Авыл үзгәрә, матурлана башлый, эштә техника хезмәте өстенлек ала. 1957 нче елда Акбаш, Ютаза, Алма–Ата авылларын үз эченә алган “Жданов” колхозы оеша. 1985 нче елда аларның һәрберсе аерым хуҗалык булып яши башлый. 1989 нче елдан Акбаш авылы “Игенче” исемендәге күмәк хуҗалык дип, 1995 нчедән “Акбаш” күмәк хуҗалыгы дип аталган, 2003 нчедән – “Якты юл”, 2005 нчедән –“Колос” исемен йөрткән. Үзгәртеп кору сәясәте авыл тормышында тирән, савыкмас яралар калдырган. Бүген авылыбызның җирләре (52630000кв.метр) 3 фермер арасында бүлгәләнгән (“Тимербаев” КФХ, “Гайнетдинов” КФХ, “Кәлимуллин” КФХ) – алар игенчелек һәм терлекчелек, яшелчәчелек белән көн итә. Әйе, Акбаш халкы тарих дулкыннарына ияреп, күп вакыйгаларны кичергән. Авылдагы һәр вакыйга күренекле шәхесләр белән бәйләнгән.
Тессеннано
Тессеннано — Италиянең Лацио төбәгендә урнашкан коммуна. провинциясе составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Никома-Парк (Оклахома)
Никома-Парк  — Америка Кушма Штатларының Оклахома штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Никома-Парк шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Отей (Уаза)
Отей — Франциянең Уаза департаментында урнашкан коммуна.
Цистиноз
Цистиноз — организм тукымаларында аксым булмаган цистин кристаллары туплануы һәм шунлыктан лизосомаль транспорт  кимчелеге булу белән сыйфатланган сирәк аутосом-рецессивлы чир.
1.   Системалы күренешләре. Чагылган үсү тоткарлану, иртә булган бөер җитешсезлеге, гепатоспленомегалия һәм гипотиреоз. Авыр формалы нефропатия белән авырулар гадәттә 20 яшь тулганчы үләләр. Системалы цистамин куллану бөерләр патологиясен булдырмаска мөмкин.
Ле-Катле
Ле-Катле (Le Catelet) — Франциядә урнашкан коммуна, Эна департаментында урнашкан.
Цистиноз
2.    Кератопатия гомернең беренче елында билгеләнә һәм  конъюнктива белән мөгезкатлауда цистин кристалларының көчәюче утырмасы белән  сыйфатлана, бу эпителиаль эрозияләр, күз чагылу, блефароспазм һәм гомернең 1  дистәсе ахырына күрү начарлануына китерә.
Мөгезкатлау перифериясендә кристаллар строманың бөтен катламында, ә үзәгендә — алгы өчтән икесендә утыра (рәс.  9.64а). Соңрак төсле катлау, күз ясмыгы капсуласы һәм челтәркатлау җәлеп ителә, бу алга таба күрү начарлануга китерә.
3.    Дәвалау. Урынлы цистамин 0,2% берничә атна дәвамында тамызу кристаллы утырмалар кимүенә китерә ала.
Түбән Манчыр
Түбән Манчыр — Башкортстанның Дүртөйле районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 452316, — 80224830004.
Фелтс-Миллс (Нью-Йорк)
Географиясе
Фелтс-Миллс халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Ай-Нерум-Яун
Ай-Нерум-Яун — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елга Мильтон-Яун елгасының уң ярына тамагыннан 22 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 10 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об елгасы Нефтеюганск каласынан  Иртеш елгасы кушылганга кадәр. Кече елга бассейны — Вах, елга бассейны — (Югары) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Монже (Югары Альплар)
Географиясе
Коммуна мәйданы — 27 км².
(2935) Нарум
(2935) Нарум  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1976 елның 24 октябрендә Ричард Уэст тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1976 UU» саналган.
Прасле
Прасле — Франциянең Югары Марна департаментында урнашкан коммуна.
Кутугерци
Кутугерци — Болгариянең Көстендил өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Тольфа
Тольфа — Италиянең Лацио төбәгендә урнашкан коммуна. провинциясе составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Оберлашайд
Оберлашайд — Алманиянең Рейнланд-Пфальц җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
984 (сан)
984 (тугыз йөз сиксән дүрт) - 983 белән 985 арасындагы натураль сан.
Өренъюрт (Гемерек)
Өренъюрт (Örenyurt) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Сивас иле Гемерек илчесенә караган бер авыл (köy).
Зенобия (кратер)
Зенобия — Венера планетасының 29.3°N, -28.6°W координаталары буенча урнашкан, диаметры якынча 39,1 километр озынлыкта булган кратеры.
NGC 3014
NGC 3014 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Отреш (Уаза)
Отреш — Франциянең Уаза департаментында урнашкан коммуна.
Эйшхоффен
Эйшхоффен (Eichhoffen) — Франциянең Түбән Рейн департаментына караган коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 2,30 км².
Клаверак (Нью-Йорк)
Клаверак  — Америка Кушма Штатларының Нью-Йорк штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Фервъю (Вестчестер округы, Нью-Йорк)
Фервъю  — Америка Кушма Штатларының Нью-Йорк штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Фервъю халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кыршалево
Кыршалево — Болгариянең Көстендил өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Керепчешть
Керепчешть — Румыниянең Галац жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Чокыр Домашка
Чокыр Домашка — Россия территориясеннән ага торган елга. Самар өлкәсе, Ырынбур өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Домашка елгасының кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 13 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Түбән Идел бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Асбассейн юк, елга бассейны — Куйбышев сусаклагычыннан алып Каспийга койганчыга кадәр Идел елгасы.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Торре-Каджетани
Торре-Каджетани — Италиянең Лацио төбәгендә урнашкан коммуна. провинциясе составына керә.
Обермошель
Обермошель — Алманиянең Рейнланд-Пфальц җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ле-Шармель
Ле-Шармель (Le Charmel) — Франциядә урнашкан коммуна, Эна департаментында урнашкан.
(4245) Наииц
(4245) Наииц  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1981 елның 29 октябрендә биредә эшләүче галимнәр тарафыннан Нанкин обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1981 UC10» саналган.
Анатолий Логунов
Анатолий Алексеевич Логунов (1926 елның 30 декабре, Обшаровка (хәзерге Самара өлкәсенең Приволжье районы) — 2015 елның 1 марты, Мәскәү, Россия) — совет һәм Россия физик-теоретигы, физика-математика фәннәре докторы (1959), профессор. М. В. Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты ректоры (1977—1992). ССРБ Фәннәр академиясе вице-президенты (1974—1991).
X һәм XI чакырылыш ССРБ Югары Советы Советы депутаты (1979—1989), СБКФ Үзәк комитеты әгъзасына кандидат (1981—1986), СБКФ ҮК әгъзасы (1986—1990).
Тормыш юлы
Анатолий Логунов Самара өлкәсенең Приволжье районы Обшаровка авылында тирән крестьян тамырлары булган эшче гаиләдә туа. Әтисе — Логунов Алексей Иванович (1904—1987). Әнисе — Логунова Агриппина Кузьминична (1904—1992).
Югары сыйныфларда укытучысы А. М. Колпаков йогынтысында математика белән мавыга. Урта мәктәпне тәмамлаганнан соң, Куйбышев авиация институтына укырга керә, гаилә Мәскәү өлкәсенә күчү сәбәпле, Мәскәү авиация институтының радиотехника факультетына күчә, әмма физиканың фундаменталь мәсьәләләре белән шөгыльләнергә теләп, экстерн рәвештә Мәскәү дәүләт университетының физик факультетының өч курсы өчен имтихан тапшыра һәм физик факультетта укуын дәвам итә. Физик факультетны тәмамлагач (1951) МДУ аспирантурасында калдырыла һәм ике елдан соң кандидатлык диссертациясен яклый (1953), Я. Я. Терлецкий укучысы.
МДУда Н. Н. Боголюбов җитәкчелегендәге теоретик физика кафедрасында эшли (1954—1956); аннары — Атом-төш тикшеренүләре берләштерелгән институтының Теоретик физика лабораториясенең фән буенча директор урынбасары (Мәскәү өлкәсе, Дубна шәһәре) (1956—1963); Югары энергия физикасы институты директоры (Мәскәү өлкәсе, Протвино шәһәре) (1963—1974 һәм 1993—2003); Югары энергия физикасы институты фәнни җитәкчесе (1974—2015); ССРБ Фәннәр академиясе вице-президенты (1974—1991); МДУ квант теориясе һәм физика югары энергия кафедрасы мөдире; Мәскәү физика-техник институтының «Тиз процессларны тикшерү методлары» кафедрасының фәнни җитәкчесе (1978—1980); М. В.Ломоносов исемендәге Мәскәү дәүләт университеты ректоры (1977—1992).
Физика-математика фәннәре докторы (1959), профессор (1961), ССРБ Фәннәр Академиясе академигы (1972), «Теоретическая и математическая физика» журналының баш мөхәррире, «Asia Pacific Peace Forum» халыкара журналының редакция советы әгъзасы.
ССРБның сәяси һәм иҗтимагый тормышында актив катнаша: СБКФ әгъзасы (1960 елдан), Мәскәүдән 10-11 чакырылыш ССРБ Югары Советы Советы депутаты (1979—1989), СБКФ ҮК әгъзасына кандидат (1981—1986), СБКФ ҮК әгъзасы (1986—1990).
1973 елда «Правда» газетасына галимнәрнең «академик А. Д. Сахаровның үз-үзен тотышы» турындагы хатын имзалаган ССРБ ФА академикларының берсе була. Хатта Сахаров «дәүләт төзелешен, Советлар Берлегенең тышкы һәм эчке сәясәтен бозучы гаризалар белән чыгыш ясауда», ә академикларның хокук саклау эшчәнлеге «совет галименең намусын һәм абруен боза торган» дип бәяләнгән.
2015 елның 1 мартында вафат була. 4 мартта Мәскәүнең Троекурово зиратында җирләнгән.
Гаилә
Өйләнгән, улы һәм кызы бар. Оныгы — Анна Енютина.
Фәнни эшчәнлек
Фәнни мәнфәгатьләре өлкәсе: кырның квант теориясе, югары энергия физикасы, гравитация теориясе.
Кырның квант теориясен үстерүгә, көчле үзара ярдәм итешүче кисәкчәләр белән процессларны өйрәнү өчен дисперсион мөнәсәбәтләрне нигезләүгә һәм куллануга, киң даирә мәсьәләләрне хәл итүдә кулланыш тапкан ренормгруппа методын булдыруга фундаменталь өлеш кертә. П. С. Исаев, Л. Д. Соловьев, А. Н. Тавхелидзе һәм И. Тодоров төркеме белән элементар кисәкчәләрнең үзара бәйләнешләренең төрле процесслары өчен дисперсион мөнәсәбәтләрне чыгара, шул исәптән нуклоннарда \pi-мезоннар фототуу процессларын да. Беренче тапкыр сыгылмалы процессларны, виртуаль очлы «блоклар»ны һәм күп кенә кисәкчәләрнең туу процессларын өйрәнү өчен дисперсион мөнәсәбәтләр методын нәтиҗәле куллана. Квант электродинамикасында һәм югары энергияләрдә адроннар таралуны тасвирлау өчен киң кулланыла торган ике кисәкчәнең релятивистик бурычын карауның яңа нәтиҗәле ысулын һәм тиешле динамик тигезләмәләрне (Логунов — Тавхелидзе квазипотенциаль тигезләмәләрен) тәкъдим итә. Югары энергияләрдә көчле үзара тәэсир итешүнең сыйфатламаларын үткәрү өчен катгый асимптотик теорияләр билгели. Померанчукның билгеле теоремасын тулы кисемтәләр һәм энергия үсеше белән нәтиҗәле хезмәттәшлек радиусы арта барган очрагы өчен гомумиләштерә.
1967 елда югары энергияләрдә кисәкчәләрнең сыгылмалы хезмәттәшлеге процессларын өйрәнүгә принципиаль яңа алым тәкъдим итә. Аның нигезендә инклюзив үлчәү яки инклюзив реакция концепциясе ята, анда бирелгән сортның бары тик бер яки берничә бүлеп бирелгән өлешенең характеристикалары өйрәнелә, әмма, гомумән алганда, барлык мөмкин булган реакция каналларында.
Альтернатив гравитация теориясе
1970 еллардан башлап альтернатив гомуми чагыштырмалылык теориясе (ОТО) — гравитациянең релятивистик теориясен (РТГ) автордашлары белән бергә булдыра һәм үстерә, анда гравитация кыры геометрик түгел, ә Фарадей — Максвелл рухындагы физик кыр булып Минковскийның яссы киңлеге өстендә 2 һәм 0 спин күзаллана. РТГда барлык кырлар өчен, шул исәптән гравитация өчен дә, бердәм киңлек-вакытлы континум булып Минковскийның псевдоевклид киңлеге тора, анда координаталарның инерциаль системасы төшенчәсе саклана һәм энергия-импульсны саклау законы һәм хәрәкәт саны моменты законнары бар.
ОТОдагы, аның фикеренчә, проблемаларга күрсәтеп, Логунов, аның гравитация белән риманов тензоры киңлегенең тиңдәшлеге аркасында физик теория сыйфатында яраклы булмау, ОТОның фундаменталь саклау законнар белән туры килмәүгә китергәнлеге турында әйткән.
Әмма ул һәм аның хезмәткәрләре тарафыннан китерелгән ОТОның төрле җитешсезлекләре, бигрәк тә аның фаразлары төгәллеген кире кагу белән бәйлеләре, фәнни даирәләрдә шактый тәнкыйтькә дучар ителгән.
Моннан тыш, РТГның үзенә каршы аргументлар тәкъдим ителә, мона Логунов рецензияләнә торган кайбер журналларда тиешле каршылыкларны бирә. Кайбер чит ил белгечләренең тәнкыйтенә җавап мәкаләсен, фаразларның төгәллеге турындагы мәсьәлә күтәрелгән очракта, Лоскутов бирә. Томас Ортин, үз чиратында, Логуновның «Релятивистская теория гравитации и принцип Маха» дигән мәкаләсенә таянып, бу эштә тәкъдим ителгән Эйнштейнның тиңдәшлек принцибын тәнкыйтьләүне «кызыклы» буларак тасвирлаган.
Гомумән алганда, ул эшләгән гравитация теориясе аз билгеле һәм аның төркеменән читтә сирәк цитата итеп китерелә. Шуңа да карамастан, ул Голландия физигы Тео М. Ньюенхайзен һәм Чехия физигы В. Шпичка тарафыннан ышаныч ала, алар ОТОдан баш тартырга һәм РТГга күчәргә кирәк дигән фикер белдерделәр, чөнки соңгысы, алар күзлегеннән караганда, кайбер өстенлекләргә ия.
Бүләкләр, премияләр, мактаулы исемнәр
Премияләр:
Берлин, Братислава, Гавана университетлары, Карлов университеты (Прага), София, Хельсинкски һәм Япония университетларының мактаулы докторы, Фундаменталь тикшеренүләр институтының (Молизе, Италия) Теоретик физика бүлегенең тулы профессоры. Болгария Фәннәр академиясе (1978), ГДР Фәннәр академиясе (1978), Грузия Фәннәр академиясе (1996) чит ил әгъзасы.
Басмалар
Күпсанлы фәнни һәм фәнни-популяр мәкаләләр, басмалар һәм монографияләр авторы. Алар арасында:
Акбашта тарихи вакыйгалар
Акбаш авылы кечкенә авыл булса да, тарихи вакыйгаларның күбесенә ул да узенең кечкенә өлешен керткән.
Ык үзәнендә пугачевчылар
Емельян Пугачев җитәкчелегендәге крестьяннар сугышы Акбаш авылын урап узмаган. Чөнки бу вакытта инде авыл аша Уфа-Бөгелмә олы юлы үтә торган була. Юл Екатерина Икенче указы буенча төзелә. Юлны таштан салалар, ә балчыкны күлдән алалар. Бу чокырлар һәм юл бүгенге көнгәчә өлешчә сакланган. Крестьяннар сугышы 1773 нче елның августында Җаек далаларында башланып, көз ахырына Ык буйларына кадәр килеп җитә. Ә ялган патша Петр Федоровичның (Пугачевның) манифесты Бөгелмә өязенә 23-25 нче  сентябрьгә үк килеп ирешә һәм крестьяннарны чуалышларга чыгара. (Имамов В. Сәет-батыр. Пугачев восстаниесендә татарлар Яр Чаллы. 1994). Күрше өязләрдә дә чыгышлар булгалый. Мәсәлән, Тир өязендә крестьяннар чукынган алпавытның биләмәсен басып алалар. Казан губернаторы Брандт бу алпавытка татар-башкорт атлыларын җыярга һәм баш күтәргән крестьяннарга каршы чыгарга боера. Тик Тәвкилев атлылары Пугачев гаскәре белән беренче очрашуларда ук җиңеләләр. Кар һәм Фрейман исемле генераллары белән Тәвкилев Бөгелмәдә качалар. 400 атлыдан торган гаскәр җыеп, Фрейман 5 нче декабрьдә Тәвкилевне Ногайбәк крепостена баш күтәрүчеләрне бастырырга җибәрә. Тик әлеге отряд Кырым-Сарай һәм Акбаш авыллары арасында Пугачев ярдәмчесе Качкын Самаровның 600 җайдактан торган гаскәреннән җиңелә. Тәвкилев берничә ярдәмчесе белән Акбаш авылында яшеренеп өлгерә. (С.Миңлекәй үзенең китабында Тәвкилевнең чын тарихи йөзен ачмый.) Баш күтәрүчеләр аларны куып киләләр, кайбер йортларга ут төртәләр, Осип Тәвкилевне кулга алалар һәм 6 нчы декабрьдә җәзалыйлар. Декабрь ахырына барлык баш күтәрүчеләр Муса Мостафин җитәкчелегенәдә берләшәләр. Пугачев М. Мостафинга старшина исеме бирә. Гаврила Давыдовның рус крестьяннары, Аит Уразмәтовның чуашлары, башкортлар, удмуртлар кушылгач, бу төбәктәге җайдаклар саны өч меңгә җитә. Алар арасында Акбаш авылының да уннарча батыр уллары була. Генерал Фрейман, отрядында берничә мең казак булуга карамастан, Нугайбәк крепостена каршы походка чыгарга батырчылык итми.1774 нче елның башында губерна башлыклары Бөгелмәгә генерал-майор П. Голицынның гаскәрләрен тарта башлыйлар. 24 нче февральдә  А. Ларионов җитәкчелегендә Казан дворяннарыннан торган корпус килеп тә җитә. Февраль башында генерал Голицын Нугайбәк крепостена Ильинның җәза отрядын җибәреп карый. Баш күтәрүчеләр аларны Кырым-Сарай, Акбаш, Сумароково авыллары янында җиңәләр һәм кире Бөгелмәгә чигенергә мәҗбүр итәләр. 1774 нче елның 6 нчы мартында гына баштан-аяк коралланган патша гаскәрләре Ык елгасының икенче ягындагы крепостьны алуга ирешәләр.(1)
Авыр вакытлар
Столыпин реформасы җиргә бәяне өлешчә ныгыта. Тик Россиянең авыл хуҗалыгы үсеп китә алмый. Башланып киткән Беренче бөтендөнья сугышы, аннары революцияләр, гражданнар сугышы крестьян хезмәтенең бәясен төшерәләр. Революцион идеяләр безнең якларга авырлык белән үтеп керәләр. Гражданнар сугышы башлангач, күп ир-атлар сугышка киткәннәр. Авылда кызыллар һәм аклар арасында бәрелешләр булгалаган. Авыл кешеләре Кызыл Армиягә ярдәм күрсәткәннәр. “Сәнәкчеләр” восстаниесе вакытында авылда күп төрле вакыйгалар булган. Ә менә легендар Чапаевның походлары турында шактый гына легендалар сакланган. Безнең авыл аркылы үткәндә, Чапаев отряды Ютазы-Акбаш юлы буендагы җир асты корылмаларына урнашкан. Бу корылмалар бүгенге көнгә кадәр сакланганнар һәм “землянка” дип аталалар. Чапаевның легендар 25 нче дивизиясе Оренбург якларыннан килә. Колчак гаскәрләрен кысрыклап, алар Кәрәкәшле авылына кадәр килеп җитәләр. 1919 нчы елның 14 нче маенда 220 нче полк Кәрәкәшле авылына керә, 221 нче полк Ташлыда урнаша. Ык елгасын кичеп, алар Колчак армиясен Уфа ягына куалар(1). Тыныч 1920 нче ел җитә. 10 нчы январьда Кәрәкәшле һәм Акбаш авылларында беренче партия ячейкалары оештырыла. Кечкенә генә төркемнәр булсалар да, авылдашларының язмышларын язарга, үзгәртергә тиеш булалар алар. Көрәш дәвам итүгә карамастан, Акбашта Совет власте урнаша. Халык яңача яшәү шартларына күнегә башлый.
Пре-су-Лафош
Пре-су-Лафош — Франциянең Югары Марна департаментында урнашкан коммуна.
Ай-Нюхсат-Юган
Ай-Нюхсат-Юган — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елга Нюхсат-Юган елгасының сул ярына тамагыннан 31 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 16 км.
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Мукополисахаридоз
Мукополисахаридоз (МПС) — мукополисахаридлар гидролизы ферментлары кимчелеге белән бәйле нәселле чирләр  төркеме (глюкозидазалар). Тәмамланмаган алмашу эшләнмәләре төрле тукыма һәм әгъзалардагы күзәнәк эчендәге вакуольләрдә туплана һәм сидектә дә табыла.
1.   Нәселдәнлек төре аутосом-рецессивлы, чыгарма X-хромосома  белән бәйләнгән рецессивлы нәселдәнлек төре белән Һунтер чиренең ике астибы  гына.
2.    Системалы күренешләре МПС тибына бәйле һәм аңа башның бит  өлешенең аномалияләре, сөлтәр аномалияләре, акыл артталыгы һәм йөрәк чирләре  керә.
3.    Кератопатия мөгезкатлау эпителиенең нокталы томанлануы һәм таралган стромаль  томанланулар белән сыйфатлана (рәс. 9.64б). Һунтер һәм Санфилиппо чирләреннән кала барлык МПС типларында кератопатияне күзәтәләр. Һурлер һәм Шейе синдромында мөгезкатлау патологиясе күбрәк чагылган, аны туганда ачыклыйлар. Мөгезкатлау томанлануын тумыштагы глаукома, кызылчадагы кератопатия, тумыштагы нәселле эндотелиаль дистрофия һәм тудыру җәрәхәтеннән аерырга  кирәк.
4.    Күз ягыннан башка күренешләр
а) пигментлы ретинопатия (Моркио һәм Маротто-Лами чирләреннән кала барлык очракларда);
б) КН атрофиясе (МПС барлык алты типларында, әмма Һурлер синдромында — күбрәк чагылган);
в)  глаукома сирәк очрый.
Тойгар (Назилли)
Тойгар (Toygar) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Айдын иле Назилли илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
985 (сан)
985 (тугыз йөз сиксән биш) - 984 белән 986 арасындагы натураль сан.
Вильсон чире
Вильсон чире (гепатолентикуляр дегенерация) — церулоплазмин кимчелеге белән бәйле сирәк патология. Тукымаларда бакыр утырмасы белән сыйфатлана.
1.    Бавыр чирләре, аскабык төерләре зарарлану яки психика какшаулары белән билгеләнә.
2.     Кератопатия барлык диярлек авыруларда билгеләнә һәм чирне ачыклаганда бик булыша. Десцемет мембранасының периферия өлешендә төрле яктыртуда төсен алмаштыручы бакыр бөртекләре туплануы (Кайзер-Флейшер боҗрасы) белән сыйфатлана (рәс.  9.64в). Бакыр башлыча асма меридианда туплана һәм пеницилламин терапиясендә юкка чыга ала.
NB Башлангыч стадияләрдә Кайзер-Флейшер боҗрасы гониоскопиядә яхшы күренә.
3.     Кайбер авыруларда «көнбагыш»  күренешендәге алгы капсуляр катарактаны табалар.
Нобл (Оклахома)
Нобл  — Америка Кушма Штатларының Оклахома штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Нобл шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Отфонтен
Отфонтен — Франциянең Уаза департаментында урнашкан коммуна.
Лелинци
Лелинци — Болгариянең Көстендил өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Светлаки (Кикнур районы)
Светлаки (Светлаки) — Киров өлкәсенең Кикнур районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
Торри-ин-Сабина
Торри-ин-Сабина — Италиянең Лацио төбәгендә урнашкан коммуна. провинциясе составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Обернайзен
Обернайзен — Алманиянең Рейнланд-Пфальц җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Жилова (кратер)
Жилова — Венера планетасының -66.3°N, -125.7°W координаталары буенча урнашкан, диаметры якынча 53 километр озынлыкта булган кратеры.
Исеме
Жилова кратеры рус астрономы Мария Жилова хөрмәтенә аталган.
Муадан
Муадан (Moydans) — Франциянең Югары Альплар департаментына караган коммуна, Розан кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 10,51 км².
Лецитин-холестерол-ацилтрансфераза кимчелеге
Кератопатия бөтен стромада күп санлы вак соргылт, еш перифериядә дуга сыман таплар белән билгеләнә (рәс.  9.64г).
Өреньяка (Кебан)
Өреньяка (Örenyaka) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Элазыг иле Кебан илчесенә караган бер авыл (köy).
Фервъю (Дачесс округы, Нью-Йорк)
Фервъю  — Америка Кушма Штатларының Нью-Йорк штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Фервъю халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(4493) Наитомицу
(4493) Наитомицу  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Електрик (Дефне)
Електрик (Elektrik) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Һатай иле Дефне илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Сылога
Сылога — Россия территориясеннән ага торган елга. Архангельск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Покшеньга елгасының уң ярыннан 52 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 13 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Вага елгасы. Кече елга бассейны — Төньяк Двина, Вычегда һәм Кече Төньяк Двиналар кушылган урыннан түбәнрәк, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Прессиньи (Югары Марна)
Прессиньи — Франциянең Югары Марна департаментында урнашкан коммуна.
Лез-Эри-ла-Вьевиль
Лез-Эри-ла-Вьевиль (Le Hérie-la-Viéville) — Франциядә урнашкан коммуна, Эна департаментында урнашкан.
NGC 3015
NGC 3015 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Торрита-Тиберина
Торрита-Тиберина — Италиянең Лацио төбәгендә урнашкан коммуна. провинциясе составына керә.
Оныл (Весляна кушылдыгы)
Оныл — Россия территориясеннән ага торган елга. Пермь крае, Киров өлкәсе, Удмуртия биләмәләрендә ага. Елга  Весляна елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 36 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Чулман кушылдыклары бассейны Агыйдел кушылганчы, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча: