cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
(10773) Jamespaton
Тарихы
1991 елның 7 гыйнварында Роберт Макнот тарафыннан Сайдинг-Спринг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1991 AK2» саналган.
(11881) Мирстейшен
(11881) Мирстейшен — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Мирбо-сюр-Без
Мирбо-сюр-Без (Mirebeau-sur-Bèze) — Франциянең Кот-д’Ор департаментына караган коммуна, Мирбо-сюр-Без кантонына карый.
(11881) Мирстейшен
Тарихы
1990 елның 20 августында Эрик Эльст тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1990 QO6» саналган.
Клода (Мазовия воеводалыгы)
Клода  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Мирбо-сюр-Без
Географиясе
Коммуна мәйданы — 22.19 км².
Вест-Деланд (Флорида)
Вест-Деланд  — Америка Кушма Штатларының Флорида штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Вест-Деланд халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Красная Буда (Крычавский районы)
Красная Буда  (Красная Буда ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Крычавский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Якынҗа (Шебинкарахисар)
Якынҗа (Yakınca) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Гиресун иле Шебинкарахисар илчесенә караган бер авыл (köy).
Кашиаш (Оэйраш)
Кашиаш  — Португалиянең Лиссабон округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Гронски Бенядик
Гронски Бенядик — Словакиянең  округында урнашкан авыл.
Тарихы
Авыл елда нигезләнгән.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Безенчук районы
Безенчук районы (Безенчукский район) — Самар өлкәсе составына керүче муниципаль район.
Административ үзәк — Безенчук шәһәр тибындагы бистәсе.
Халык
Милли состав (2010): руслар — 86,5%, чуашлар — 2,8%, украиннар — 2,0%, казакълар — 1,5%, татарлар — 1,5%, мордва — 1,4%.
Административ бүленеш
Безенчук районы составына 2 шәһәр җирлеге һәм 11 авыл җирлеге керә:
Яңа Тоскаево
Яңа Тоскаево (Çĕнĕ Тускел, Новое Тоскаево) — Чуашстанның Ялчык районында урнашкан авыл.
Халык
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 0 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: юк.
Кадыйр Габдрахманов
Кадыйр Габдрахманов (Кадыйр Габделхак улы Габдрахманов,, — , ) — сәясәт эшлеклесе, дипломат, Сембер губерна башкарма комитетының милләтләр бүлеге сәркәтибе (1918), Сембер хәрби-инкыйлаби трибуналы рәисе урынбасары (1919), Көнчыгыш халыкларының комунистик оешмалары үзәк бюросы сәркәтибе (1920). Төркидә дипломат эшендә (1921-1923), Азәрбайҗан, Казакъстан һәм Гөрҗистанда фирка эшендә (1923-1931), Үзәк җиңел сәнәгать нәшрияты директоры урынбасары (1933-1938), СССР ФА нәшриятендә мөхәррир, СССР Тышкә сәүдә халык комиссариатының Көнчыгыш идарәсендә өлкән киңәшче, «Международная книга» сәүдә кантуры директоры урынбасары (1938-?), Алматыда фирка эшендә (1942-1946), ГССР сәүдә министрлыгы эксперты (1946-1948).
Искәрмәләр
<references group="" responsive="">
Таубербишофсхайм
Таубербишофсхайм (Tauberbischofsheim) — Алманиянең Баден-Вюртемберг җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сен-Мартен-де-Шан (Шер)
Сен-Мартен-де-Шан — Франциянең Шер департаментында урнашкан коммуна.
Керәшен Пакшины
Керәшен Пакшины — Татарстан Республикасының Мамадыш районындагы авыл.
Халык саны — 106 тирәсендә. Вакыт зонасы — MSK (Мәскәү вакыты) яки UTC+4. Почта индексы — 422189.
Тарих
1646 елда нигезләнгән.
Демография
Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): татарлар.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.0 °C.
GSC4778-122
GSC4778-122 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Байкоңгыр
Байкоңгыр (Байқоңыр) — Казакъстан Республикасының бер шәhәре. Рус телле чыганакларда Байкоңгыр космодромы урнашкан шәһәр Байконур дип, Байкоңгыр үзе исә Байконыр дип атала. Байкоңгыр космодромы белән берлектә Казакъстаннан Россия тарафыннан 2050 ел кадәр арендага алынган. Халык исәбе якынча 60 мең кеше тәшкил итә.
1995 елга кадәр Ле́нинск дип атала.
Караҗалы (Терме)
Караҗалы (Karacalı) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Самсун иле Терме илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Рипа (Бихор)
Рипа — Румыниянең Бихор жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Чысци Мильчанския
Чысци Мильчанския (Чысці Мільчанскія ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Докшицкий районында урнашкан авыл.
Гранеро (Торино)
Гранеро — Италиянең Пьемонт төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Гранеро Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
211 ел (б. э. к.)
211 ел (б. э. к.) — безнең эрага кадәр III гасырга кергән ел.
Сенганув
Сенганув — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Поток-Великий (Свентокшиж воеводалыгы)
Поток-Великий  — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Клежа (коммуна)
Клежа — Румыниянең Бакеу жудецында урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Линкольн (округ, Арканзас)
Линкольн — Америка Кушма Штатларының Арканзас штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Стар-Сити шәһәре.
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1871 елда оештырыла.
Территориясе
Округ мәйданы 1453 км² тәшкил итә.
(10774) Eisenach
(10774) Eisenach — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1991 елның 15 гыйнварында Ф. Бёрнген тарафыннан Таутенбург обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1991 AS2» саналган.
Спартак (Реж шәһәр округы)
Спартак (Спартак) — Свердловск өлкәсенең Реж шәһәр округы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: билгесез
Новосилки Лисни
Новосилки Лисни — Польшаның Карпатасты воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Халидия мәдрәсәсе
«Халидия» мәдрәсәсе — 1825 елда Казанның Зәңгәр мәчете каршында ачылган дини уку йорты, кадими мәдрәсә. Казанның борынгы дини уку йортларыннан берсе. Атамасы мәдрәсәне 1917 елда ябылганга кадәр җитәкләгән имамнар фамилиясеннән (Халитов) алынган.
Тарих
XVIII гасырның соңгы чирегендә Иске Татар бистәсендә (хәзерге Казанның Вахитов районы) дүртенче (агач) мәчет буларак нигез салынган, 1815-1819 елларда (вариант: 1810-1815 елларда) кирпечтән төзелгән яңа бинага күчкән Зәңгәр мәчетнең (Зур Мещан (хәзерге С. Садыйкова) урамы белән Аркылы Тихвин урамнары чаты, (хәзерге Нариманов урамы, 18/19) беренче имамнарының берсе, Ырынбурның Каргалы мәдрәсәсен тәмамлаган Габденнасыйр Рахманколый (?-1835) 1825 елда Казан губернасы Тәтеш өязе (хәзерге Кама Тамагы районы) Бәки авылыннан Казанга күчеп килә, 4нче (Зәңгәр)  мәчетнең имам-хатыйбы һәм мөдәррисе булып хезмәт итә башлый. Шиһабетдин Мәрҗани раславынча, ул килгәнче мәхәлләдә мәдрәсә булмаган. Г. Рахманколый дини уку йорты оештыра, ә сәүдәгәрләр Йосыф һәм Корбангали Арсаевлар мәдрәсә өчен аерым бина төзеп бирәләр.
Габденнасыйр Рахманколый вафат булгач (1835), мәчет имамы булып аның энесе Хәбибулла Рахманкулов (1780-1850) кала. Аны Тәтеш өязе (хәзерге Кама Тамагы районы) Яңасала авылында туган Хаммат Халитов (?-1864) алыштыра. Хаммат Халитовның төпчек малае — татарның беренче драматургларыннан берсе Фатих Халиди (1850-1923). Х. Халитовтан соң имам булып Рахманкуловларның соңгысы, Шиһабетдин Мәрҗани шәкерте Гыясетдин Хәбибулла улы Рахманкулов (Гиясетдин Рахмәнколов) (?-1897) 6 ел хезмәт итә. 1870-1893 елларда имам булып Мөхәммәтзакир Хаммат улы Халитов (?-1893), 1894-1917 елларда Ибраһим Мөхәммәтзакир улы Халитов (1869-?) сайлана. Ибраһим Халитовның улы — татарның атаклы драма артисты, ССРБ халык артисты Фуад Халитов (1901-1981).
Халидия мәдрәсәсе «Чиркәүне дәүләттән, мәктәпне чиркәүдән аеру турында» РСФСР ХКШ декреты (20.01.1918) буенча 1918 елда, 4нче (Зәңгәр) мәчет карары белән 1932 елның 10 мартында ябыла һәм бина кунакханә итеп файдаланыла башлый. Мәдрәсә, иганәче-химаячеләренең фамилияләренә бәйле рәвештә, берничә исем йөртә: Арсаев мәдрәсәсе (Й. Һәм К. Арсаевлар бина төзеп бирәләр), «Айтуганов мәдрәсәсе» (Айтугановлар яңа бина бүләк итәләр, химаяче булып торалар), «Мөстәкыймов мәдрәсәсе» (Габделмәннан Биккенә улы Мөстәкыймов), «Халидия». Казанның иң зур мәдрәсәләреннән берсе булып исәпләнгән: XX гасыр башына мәдрәсәдә 155 шәкерт укыган. Халидия мәдрәсәсе уку-укыту программасы Якын Көнчыгыш мәдрәсәләре традицион уку-укыту программасыннан шактый аерылган. Мәдрәсә шәкертләренә рус мәдәнияте, әдәбияты, алар аша алга киткән Европа халыклары әдәбияты, фәне һәм мәдәнияте белән танышырга мөмкинлек бирелгән.
Мюн-Канлова
Мюн-Канлова — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Урта Хадыта елгасының уң ярыннан 49 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 16 км.
Халидия мәдрәсәсе
Тарих
XIX гасыр ахырыннан 1918 елга кадәр мәдрәсә Екатерина урамы белән Икенче Аркылы урам чатындагы (хәзерге Тукай урамы, 68/16) сәүдәгәр Габделмәннәф Мөстәкыймов йорында урнаша.
Мюн-Канлова
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Кара диңгезе елгалары бассейны Надым елгасының көнчыгыш чигеннән Пур елгасы бассейнының төньяк-көнбатыш чигенә чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Пур.
(11882) 1990 RA3
Тарихы
1990 елның 14 сентябрендә Генри Хольт тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1990 RA3» саналган.
Вальдеговия
Вальдеговия — Испаниянең Алава провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Расселлвилл (Алабама)
Расселлвилл  — Америка Кушма Штатларының Алабама штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Расселлвилл шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Саннивейл (Техас)
Саннивейл  — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Көньяк Каква
Көньяк Каква — Россия территориясеннән ага торган елга. Свердловск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Каква елгасының уң ярыннан 155 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 13 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Сосьва елгасы, инештән алып Морозко авылы янындагы су үлсәү постына чаклы. Кече елга бассейны — Тубыл, елга бассейны — Иртеш.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Ярдәм поселогы
Ярдәм — Татарстан Республикасының Спаск районындагы поселок.
Вакыт зонасы — MSK (Мәскәү вакыты) яки UTC+3.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.7 °C.
Ульбек-пре-ле-Гро-Тей
Ульбек-пре-ле-Гро-Тей — Франциянең Эр департаментында урнашкан коммуна.
Кашкайш (район)
Кашкайш  — Португалиянең Лиссабон округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Красная Буда (Чавуский районы)
Красная Буда  (Красная Буда ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Чавуский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Зур Рассоха (Зур Томан кушылдыгы)
Зур Рассоха — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы, Ненец АО биләмәләрендә ага. Елга  Зур Томан елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 21 км.
GSC4778-1380
GSC4778-1380 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Зур Рассоха (Зур Томан кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Печора елгасы кушылдыклары бассейны Уса кушылганчы, елга бассейны — Печора.
GSC4778-1380
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Зур Рассоха (Зур Томан кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
212 ел (б. э. к.)
212 ел (б. э. к.) — безнең эрага кадәр III гасырга кергән ел.
Клонна
Клонна — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Рипа (Горж)
Рипа — Румыниянең Горж жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(10775) Лейпциг
(10775) Лейпциг — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Вест-Лилмен (Флорида)
Вест-Лилмен  — Америка Кушма Штатларының Флорида штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Вест-Лилмен халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(11883) 1990 RD5
(11883) 1990 RD5 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1990 елның 15 сентябрендә Генри Хольт тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1990 RD5» саналган.
Тегернау
Тегернау (Tegernau) — Алманиянең Баден-Вюртемберг җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Павлодар
Павлодар — Казакъстанда урнашкан шәһәр, Павлодар өлкәсенең административ үзәге. Астана шәһәреннән 450 км ераклыкта урнаша.
Шәһәр халкы саны — 353 930 кеше.
Сендзейовице (Лодзь воеводалыгы)
Сендзейовице  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Поток-Жондови
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Фундаменталь тәэсир итешүләр
Фундаменталь тәэсир итешүләр — элементар кисәкчекләрнең һәм алардан торган җисемнәрнең сыйфаты буенча аерылып торган тәэсир итешүләре.
Хәзерге вакытта дүрт фундаменталь тәэсир итешү (Һиггс кырыннан тыш) билгеле:
Электромагнит һәм зәгыйфь тәэсир итешүләре - бердәм электрозагыйфь тээсир итешүнең күренеше.
Тарих
1687 елда Исаак Ньютон үзенең икенче канунында җисемнәр хәрәкәтенең сәбәбе - көч булып тора дип постулат ясый. Ул вакытта физикларга сыгылмалылык көче (Гук кануны), инерция кануны, ышкылу көче, һава каршылыгы көче, шартлау көче билгеле булган инде.
XVIII−XIX гасырлардагы тикшеренүләр нәтиҗәсендә матдәнең атом төзелеше ачылган, барлык билгеле көчләрнең күптөрлелеге - атомнар үзара тәэсир итешүе нәтиҗәсе булып тора дип исбатланган. Ул көчләрнең күпчелеге - электромагнит тәэсир итешүенең күренеше була.
Тик бер чыгарылма билгеле булган - тартым көче - массалы җисемнәр арасындагы гравитацион тәэсир итешү.
1930 елларда атом төшләре нуклоннардан (протоннар һәм нейтроннардан) тора дип ачыкланган. Димәк уңай коргылы протоннар ниндидер көч белән атом төшендә тотынып кала. Көчле тәэсир итешү хакында постулат итеп алынган. Ләкин ирекле нейтронның таркылышын билгеле көчләр аңлата алмаганнар, шуңа күрә зәгыйфь тәэсир итешү постулатланган. Шушы 4 көч микродөньяның бар күренешләрен яхшы тасвирлый.
2013 елда Һиггс бозоны ачылганнан соң, Һиггс кыры - бишенче фундаменталь тәэсир итешү дип йөртелә башлый.
Теорияләр
1863 елда Джеймс Максвелл махсус тигезләмәләр ярдәмендә электромагнетизм теориясен булдыра.
1915 елда Альберт Эйнштейн гравитацияне тасвирлаучы Гомуми чагыштырмалылык теориясен иҗат итә.
1967 елда Әбдүс Сәләм һәм Стивен Вайнберг электромагнетизм һәм зәгыйфь тәэсир итешүне берләштергән электрозәгыйфь тәэсир итешүнең теориясен иҗат итә.
1973 елда көчле тәэсир итешүнең теориясе - квант хромодинамикасы тәкъдим ителгән. Бар теорияләр нигезендә электромагнит, зәгыйфь, көчле тәэсир итешүләрне тасвирлаучы элементар кисәкчәләрнең Стандарт моделе төзелгән.
Хәзерге вакытта Стандарт модельнең барлык элементар кисәкчәләре ачылган. Ләкин Стандарт модель гравитацияне тасвирлый алмый.
Бердәм теорияне булдыру өчен гравитациянең квант теориясе Стандарт модель белән бердәм теориядә берләштерергә кирәк, ләкин әлегә гравитациянең квант теориясе төзелмәгән.
Фундаменталь тәэсир итешүләрне бердәм теориядә берләштерү өчен берничә намзәт-теорияләр бар: кыллар теориясе, гравитациянең элмәк теориясе һәм М-теория, ләкин әлегә аларда күп кимчелекләр бар.
Чысци Таварыския
Чысци Таварыския (Чысці Таварыскія ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Докшицкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Караҗалы (Кумру)
Караҗалы (Karacalı) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Орду иле Кумру илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Груба Борша
Груба Борша — Словакиянең  округында урнашкан авыл.
Тарихы
Авыл елда нигезләнгән.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Новосильци (Переворский повяты)
Новосильци — Польшаның Карпатасты воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Валье-де-Арана
Валье-де-Арана — Испаниянең Алава провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гранероло (Вербано-Кузио-Осола)
Гранероло — Италиянең Пьемонт төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Гранероло Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Мялга-Яха
Мялга-Яха — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Об борыны урнашкан. Елга озынлыгы 17 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Кара диңгезе елгалары бассейны Надым елгасының көнчыгыш чигеннән Пур елгасы бассейнының төньяк-көнбатыш чигенә чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Пур.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Ред-Бей
Тарихы
Ред-Бей шәһәре елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сен-Мишель-де-Воланжи
Сен-Мишель-де-Воланжи — Франциянең Шер департаментында урнашкан коммуна.
Якыттепе (Курталан)
Якыттепе (Yakıttepe) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Сиирт иле Курталан илчесенә караган бер авыл (köy).
Клежань (коммуна)
Клежань — Румыниянең Джурджу жудецында урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Мирибель (Эн)
Мирибель (Miribel) — Франциянең Эн департаментына караган коммуна, Мирибель кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 24,49 км².
Литтл-Ривер (округ, Арканзас)
Литтл-Ривер — Америка Кушма Штатларының Арканзас штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Эшдаун шәһәре.
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1867 елда оештырыла.
Территориясе
Округ мәйданы 1378 км² тәшкил итә.
Красная Гара (Киравский районы)
Красная Гара  (Красная Гара ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Киравский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
213 ел (б. э. к.)
213 ел (б. э. к.) — безнең эрага кадәр III гасырга кергән ел.
Яңа Авыл (Тум өлкәсе)
Яңа Авыл (Берёзовая Речка) — Тум өлкәсенең Тум районында урнашкан торак пункт.
Тарих
1888 елда нигезләнгән.
Халык
Милләтләр (2010): татарлар — 55,6%, урыслар — 44,4%.
Санта-Анна (Техас)
Санта-Анна  — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(11884) 1990 RD6
Тарихы
1990 елның 8 сентябрендә Анри Дебеонь тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1990 RD6» саналган.
(10776) Musashitomiyo
(10776) Musashitomiyo — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1991 елның 12 февралендә Х. Мори, М. Араи тарафыннан Йории обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1991 CP1» саналган.
Түбән Сон
Түбән Сөн — Татарстан Республикасының Мамадыш районындагы авыл.
Вакыт зонасы — MSK (Мәскәү вакыты) яки UTC+4. Почта индексы — 422158.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.0 °C.
GSC4797-1543
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Клонна-Колёния
Клонна-Колёния — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Рипа-де-Жос
Рипа-де-Жос — Румыниянең Муреш жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Фавроль-ла-Кампань
Фавроль-ла-Кампань — Франциянең Эр департаментында урнашкан коммуна.
Тенген
Тенген (Tengen) — Алманиянең Баден-Вюртемберг җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Казакъстан тәңкәсе
right|200px|thumb|200 тәңкә Казакъстан тәңкәсе (каз. Қазақстан теңгесі, Qazaqstan teńgesі) — Казакъстан милли акча берәмлеге. Акчада гадәттә теңге дип языла. 1993 елдан гамәлдә.
тиң.
Кашоэйраш (Вила-Франка-ди-Шира)
Кашоэйраш  — Португалиянең Лиссабон округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Бессонова (Эрбет шәһәр бүлгесе)
Бессонова (Бессонова) — Свердловск өлкәсенең Ирбит шәһәр округы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (96%), чуашлар (5%).
Яңа Тянымово
Почта индексы — 429072. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97253845006. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2102000007800.
Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2136.
Халык
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 37 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (100,00%).
Кече Хариусная (Зур Хариусная кушылдыгы)
Кече Хариусная — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы, Ненец АО биләмәләрендә ага. Елга  Зур Хариусная елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 26 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Печора елгасы кушылдыклары бассейны Уса кушылганчы, елга бассейны — Печора.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Сендзейовице-Колёния
Сендзейовице-Колёния — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Вильябуэна-де-Алава
Вильябуэна-де-Алава — Испаниянең Алава провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Санта-Роза (Техас)
Санта-Роза  — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Поток-Колёния
Поток-Колёния — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Новосильци (Сяноцкий повяты)
Новосильци — Польшаның Карпатасты воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
214 ел (б. э. к.)
214 ел (б. э. к.) — безнең эрага кадәр III гасырга кергән ел.
Ә. Рудаки исемендәге тел һәм әдәбият институты
'''Ә. Рудаки исемендәге Тел һәм әдәбият институты''' (Институти забон ва адабиёт ба номи А. Рӯдакии, ) — Дүшәнбедәге Таҗикстан Фәннәр академиясенең тикшеренү институты. Бу Таҗикстан Фәннәр академиясенең иң борынгы тикшеренү институтларының берсе һәм таҗик телен һәм әдәбиятын өйрәнү белән шөгыльләнгән иң иске институт.
Институт Таҗикстандагы язма телне фарсы теленнән латинга һәм латиннан кирилл әлифбасына күчерүдә зур роль уйнады. Таҗик теленең тарихын, грамматикасын һәм диалектларын өйрәнү, ике телле сүзлекләр туплау, стилистика һәм идиоматик сүзлекләр бастыру, шигърият проблемаларын тикшерү, таҗик һәм рус телләрен чагыштырма өйрәнү, фольклор әсәрләрен туплау һәм бастыру, басмага әзерләү, борынгы, классик һәм хәзерге әдәби әсәрләрне өйрәнү Тел һәм әдәбият институтының төп эшчәнлеген тәшкил итәләр. Таҗикстандагы күп музейлар институт белән тыгыз бәйләнештә.
Тарих
Тел институтын булдыру тарихы Таҗик Совет Социалистик Республикасы оешуы елларына барып тоташа. 1932 елның 17 мартында ССРБ Президиумы карары белән Тарих һәм Тел факультеты булдырыла. 1940 елда, аның нигезендә, ССРБ Фәннәр академиясенең Таҗик филиалына бәйсез фәнни институт булып кергән Тарих, Тел һәм әдәбият институты төзелә.
Таҗикстан ССР Фәннәр академиясе оешканнан соң, 1951 елның 14 апрелендәге Таҗикстан Министрлар Советы фәрманы белән дүрт фәнни тармак белән бәйсез тел һәм әдәбият институты булдырыла: тел, классик әдәбият, совет әдәбияты һәм сүзлекләр. 1955 елда Садриддин Айни музее институтның филиалы буларак оеша. 1958 елда, Әбү Абдулла Рудакиның 1100 еллыгы уңаеннан, институт бу шагыйрь исеме белән атала. 2011 елның 4 февралендә Таҗикстан Республикасы Фәннәр академиясенең Көнчыгышны өйрәнү һәм язма мирас институты Тел һәм әдәбият институты белән кушыла һәм Рудаки Тел, әдәбият, Көнчыгышны өйрәнү һәм язма мирас институты исемен ала. 2017 елда Көнчыгышны өйрәнү һәм язма мирас бүлеге Тел институтыннан кабат аерыла, һәм институт элекке исем астында эшчәнлеген дәвам итә.
Бүлекләр
Тел һәм әдәбият институты тел һәм фольклор бүлекләреннән гыйбарәт.
Тел бүлеге
Тел бүлеге нигездә "Таҗикстанның килеп чыгышы һәм үсеше тарихы" темасы өстендә эшли. Бүлекнең төп максаты - материаллар җыю һәм тикшеренү нәтиҗәләрен китап һәм мәкаләләр рәвешендә тәкъдим итү. Аның тикшеренүләренең төп юнәлешләренең берсе - таҗик диалектларын һәм Памир һәм Ягноб кебек Көнчыгыш Иран телләрен өйрәнү.
Фольклор бүлеге
Фольклор бүлеге таҗик фольклор әсәрләрен социаль-мәдәни традицияләр контекстында чагыштыру өстендә эшли. Кафедрада таҗик фольклоры фонды бар, анда тикшерүчеләр 70 ел эчендә Таҗик фольклорының 225,000 артык әсәрен яздырдылар, шул исәптән 21000 мәкаль, 8,200 табышмак, 30,000 дүрт һәм ике юллыклар, 28,100 бәет, 20,000 җыр, 13,200 гимн, 6100 миф, 3200 мәзәкләр һәм 118 героик шигырь.
Җитәкчеләр
Институт оешканнан бирле ул түбәндә китерелгән шәхесләр тарафыннан идарә ителә:
Рейнбов-Сити (Алабама)
Рейнбов-Сити  — Америка Кушма Штатларының Алабама штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Рейнбов-Сити шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Караҗалык (Сеетгази)
Караҗалык (Karacalık) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Эскишеһир иле Сеетгази илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Красная Горка (Мсциславский районы)
Красная Горка  (Красная Горка ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Мсциславский районында урнашкан авыл.
(10777) 1991 EB5
(10777) 1991 EB5 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1991 елның 13 мартында Анри Дебеонь тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1991 EB5» саналган.
Чычэли
Чычэли (Чычэлі ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Паставский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Ким совхозының икенче фермасы поселогы
Ким совхозының икенче фермасы — Татарстан Республикасының Спаск районындагы поселок.
Вакыт зонасы — MSK (Мәскәү вакыты) яки UTC+3.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.7 °C.
Сен-Мор (Шер)
Сен-Мор — Франциянең Шер департаментында урнашкан коммуна.
Гранҗа (Кунео)
Гранҗа — Италиянең Пьемонт төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Гранҗа Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
(11885) Сумман
(11885) Сумман — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1990 елның 25 сентябрендә Spacewatch тарафыннан Китт-Пик обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1990 SS» саналган.
Вест-Литтл-Ривер (Флорида)
Вест-Литтл-Ривер  — Америка Кушма Штатларының Флорида штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Вест-Литтл-Ривер халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Көньяк Лангур
Көньяк Лангур — Россия территориясеннән ага торган елга. Свердловск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Лангур елгасының уң ярыннан 117 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 10 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Сосьва елгасы, инештән алып Морозко авылы янындагы су үлсәү постына чаклы. Кече елга бассейны — Тубыл, елга бассейны — Иртеш.
Нгэва-Ях
Нгэва-Ях — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы КАР/НЫДА/82 урнашкан. Елга озынлыгы 40 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Кара диңгезе елгалары бассейны Надым елгасының көнчыгыш чигеннән Пур елгасы бассейнының төньяк-көнбатыш чигенә чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Пур.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Клоновець-Корач
Клоновець-Корач — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Клинчень (коммуна)
Клинчень — Румыниянең Илфов жудецында урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Рипа-Керемизий
Рипа-Керемизий — Румыниянең Вилча жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Мизерьё
Мизерьё (Misérieux) — Франциянең Эн департаментына караган коммуна, Треву кантонына карый.
Рипа-Керемизий
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Мизерьё
Географиясе
Коммуна мәйданы — 7,41 км².
Каштаньейра-ду-Рибатежу
Географиясе
Мәйданы —.
Грубий Шур
Грубий Шур — Словакиянең  округында урнашкан авыл.
Тарихы
Авыл елда нигезләнгән.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Ялаҗык (Дөртдиван)
Ялаҗык (Yalacık) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Болу иле Дөртдиван илчесенә караган бер авыл (köy).
215 ел (б. э. к.)
215 ел (б. э. к.) — безнең эрага кадәр III гасырга кергән ел.
Богатое районы
Богатое районы (Богатовский район) — Самар өлкәсе составына керүче муниципаль район.
Халык
Милли состав (2010): руслар — 90,5%, мордва — 1,7%, татарлар — 1,7%, украиннар — 1,3%, әрмәннәр — 1,2%.
Административ бүленеш
Богатое районы составына 5 авыл җирлеге керә:
Вильярреаль-де-Алава
Вильярреаль-де-Алава — Испаниянең Алава провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Логан (округ, Арканзас)
Логан — Америка Кушма Штатларының Арканзас штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Парис шәһәре.
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1871 елда оештырыла.
Территориясе
Округ мәйданы 1839 км² тәшкил итә.
(11886) Краске
(11886) Краске — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1990 елның 10 октябрендә Шмадель Л. Д., Ф. Бёрнген тарафыннан Таутенбург обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1990 TT10» саналган.
Пума
Пума яки тау арысланы, кугуар (латинча Puma concolor) — имезүчеләр сыйныфына, мәчелеләр гаиләсенә караган пумалар ыругыннан ерткыч җәнлек. Көньяк һәм Төньяк Америкада яши. Пумалар ыругының иң зур вәкиле.
Тәне озынлыгы 100-180 см, койрыгы озынлыгы 60-75 см, биеклеге 61-76 см, авырлыгы 105 кг җитә (ата пума).
Пума атамасы кечуа дигән индеец кабиләсенең теленнән чыккан.
Тасвир
Гадәттә ата пума авырлыгы 60-80 кг тәшкил итә, ана пума 20-30% җиңелрәк.
Пума тәне бик сыгылмалы, озынча, аяклары биек түгел, башы чагыштырмача зур түгел. Арткы аяклары алгылардан шактый авыррак. Койрыгы озын, көчле.
Аяклары киң, үткен тырнаклары белән, арткы аякта 4, алгы аякта 5 бармак.
Йоны бик куе, ләкин кыска, тупас, бер төстә (шуңа күрә латинча concolor атала). Җиткән пума йоны соры-көрән яки көрән-сары төстә.
Пума балалары йоны куерак, кара таплар белән капланган. Баштарак күзләре зәңгәр төстә, соңрак көрән яки гәрәбә төстә була. 9 айга йонда таплар юкка чыга.
Пума тигезлектән 4700 м биеклектәге тауларга кадәр очрый, тау, ылыс урманнарында, тропик урманнарда, пампаста (Америка даласы) да тора.
Тормыш
Көчле аякларына күрә пума тау битләрендә һәм агачларга җиңел менеп йөри.
Пума - ялгыз аучы. Күбесенчә төнлә боланнарны аулый, ләкин тычкан, тиен, куян, күсе, маймыл, кошлар, балык, кондызларны ашый ала. Хәттә койот, селәүсен, бүре, бүтән пума, аллигаторга һөҗүм итә ала.
Юлбарыс һәм леопардтан аермалы буларак пума йорт хайваннарына да һөҗүм итә - терлек, этләр, мәчеләр, кошлар.
Күзәтүчеләр буенча пумалар гризли һәм җиткән барибалны үтерә алган. Альфред Брем буенча пума бик кыю җәнлек, хәттә ягуарны куа ала.
Тәбигатьтә пуманың дошманы юк, ләкин АКШ тауларында пумалар һәм бүреләр арасында чын сугыш бара.
Пума бик сирәк кешегә һөҗүм итә, гадәттә читләтеп үтәргә тырыша, ләкин төнлә, тиз хәрәкәтләнүче, тәбәнәк буйлы ялгыз кешегә һөҗүм итә ала.
Табигатьтә пума 18-20 ел яши.
Тенинген
Тенинген (Teningen) — Алманиянең Баден-Вюртемберг җирендә урнашкан коммуна.
GSC4804-1643
GSC4804-1643 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Новотанець
Новотанець — Польшаның Карпатасты воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Сендзимировице
Сендзимировице — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Фарсо
Фарсо — Франциянең Эр департаментында урнашкан коммуна.
Саут-Маунтен (Техас)
Саут-Маунтен  — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Рейнсвилл (Алабама)
Рейнсвилл  — Америка Кушма Штатларының Алабама штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Рейнсвилл шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Поток-Малий
Поток-Малий — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(10778) Marcks
(10778) Marcks — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Красная Горка (Шкловский районы)
Красная Горка  (Красная Горка ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Шкловский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Амһара теле
Диалектлары
Амһара телендә шартлы рәвештә бер-берсеннән аз аерылып торучы 3 диалект күрсәтелә: Шоа, Гоҗам, Гондар диалектлары.
Тел үзенчәлекләре
Амһара телендә 7 сузык һәм 28 тартык аваз бар. Башка эфиосемит телләреннән, мәсәлән, Хәбәшстанның төньяк телләреннән, фонетикада ларингаль элементлар булмавы, лексикада  элементларының күплеге белән аерыла. Исем сүзтезмә ясаганда кушымчалар (бигрәк тә, төркем кушымчалары) актив кулланыла. Кушма сүзләр күп ясала. Башка семит телләреннән, мәсәлән, гарәп теленнән, борынгы яһүд теленнән һ. б. аермалы буларак, амһара телендә зат, токым (порода) рудиментлары гына калган. Алар урынына фигыльләрдә юнәлеш (залог) системасы үсеш алган. Фигыльләрдә аналитик формалар актив кулланыла. Синтаксис калыплашкан җөмләләрдән гыйбарәт, җөмләнең хәбәре иң соңгы сүз булып килә.
Хәзерге амһара теле Шоа диалектыннан XIX гасыр ахырында үсеш алып, интенсив рәвештә үсә.
Амһара телендә сөйләшүчеләр үзенчәлекле амһара авазларын белдерү өчен өстәмә билгеләр кертелгән, иҗекле куллана. Язу сулдан уңга таба.
Амһара телендәге беренче язмалар («хәрби җырлар») XIV гасырдан билгеле.
Клоновець-Курек
Клоновець-Курек — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Чэрвина (авыл)
Чэрвина (Чэрвіна ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Аршанский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Сен-Пале (Шер)
Сен-Пале — Франциянең Шер департаментында урнашкан коммуна.
Каштелу (Лиссабон)
Каштелу  — Португалиянең Лиссабон округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Рипаш
Рипаш — Румыниянең Хунедоара жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
216 ел (б. э. к.)
216 ел (б. э. к.) — безнең эрага кадәр III гасырга кергән ел.
Коарнеле-Капрей (коммуна)
Коарнеле-Капрей — Румыниянең Ясси жудецында урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Караҗами (Паяс)
Караҗами (Karacami) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Һатай иле Паяс илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Спутник (Эрбет шәһәр бүлгесе)
Спутник (Спутник) — Свердловск өлкәсенең Ирбит шәһәр округы составына керүче авыл.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (98%).
Чистая (Зур Янгыта кушылдыгы)
Чистая — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы, Ненец АО биләмәләрендә ага. Елга  Зур Янгыта елгасының кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 26 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Печора елгасы кушылдыклары бассейны Уса кушылганчы, елга бассейны — Печора.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Гранҗа (Торино)
Гранҗа — Италиянең Пьемонт төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Гранҗа Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.