cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Эль Мамейсито (Петатлан)
Тарихы
Бу җирләрдә беренче кешеләр якынча 20 мең ел элек күренә башлый. Болар ольмеклар дип уйланыла. Соңрак Теотиуакан йогынтысы көчәя. VIII — XV гасырларда ацтеклар йогынтысында була. 1521 елда испаннар керә, Испания яулап алганнан соң территория Мехико аудиенциясенең бер өлешен тәшкил итә, ул башта элекке ацтек империясе провинцияләреннән торган һәм соңрак Яңа Испания вице-корольлеге составына керә.
1849 елның 27 октябреннән Герреро штаты составында.
Ашагыалагөз (Варто)
Ашагыалагөз (Aşağıalagöz) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Муш иле Варто илчесенә караган бер авыл (köy).
Презтенто (Удине)
Презтенто — Италиянең Фриули-Венеция-Җулия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
LSM10
LSM10 —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
Вишесава
Вишесава (Вишесава) — Сербиянең Златибор округы җирлегендә (општина) урнашкан торак пункт.
Токты (авыл)
Токты (Тоқты) — Казакъстанның Павлодар өлкәсендә урнашкан авыл.
Вишесава
Климаты
Биредә кышлар кыска һәм карлы, җәйләр җылы. Иң салкын ай – гыйнвар, иң җылы ай – июль. Урта температура - 11 °C. Уртача еллык явым-төшем саны – 896 мм.
Токты (авыл)
Климаты
Биредә климат континенталь. Гыйнварның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. Җилләр розасында төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) җилләр өстенлек итә. Тотрыклы кар катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.
Магейитос (Коюка де Бенитез)
Магейитос — Мексиканың Герреро штатында урнашкан торак пункт. муниципалитеты составына керә.
Географиясе
Магейитос Мексиканың көньяк-көнбатыш өлешендә, Мехико шәһәреннән көньяктарак урнашкан.
Климаты
Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 21,9 °C.
Явым-төшем күбесенчә җәй көне, сентябрь айларында төшә, кыш коры.
Тарихы
Бу җирләрдә беренче кешеләр якынча 20 мең ел элек күренә башлый. Болар ольмеклар дип уйланыла. Соңрак Теотиуакан йогынтысы көчәя. VIII — XV гасырларда ацтеклар йогынтысында була. 1521 елда испаннар керә, Испания яулап алганнан соң территория Мехико аудиенциясенең бер өлешен тәшкил итә, ул башта элекке ацтек империясе провинцияләреннән торган һәм соңрак Яңа Испания вице-корольлеге составына керә.
1849 елның 27 октябреннән Герреро штаты составында.
Крамянец (Лагойский районы)
Крамянец  (Крамянец ) — Белоруссиянең Минск өлкәсе Лагойский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,8 °C, июльнеке — плюс 17,5 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Малшин
Малшин (Malšín) — Чехиянең Көньяк Чехия крае районында урнашкан авыл.
Эль Топете (Пенхамо)
Эль Топете — Мексиканың Гуанхуато штатында урнашкан торак пункт. муниципалитеты составына керә.
Малшин
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Эль Топете (Пенхамо)
Климаты
Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 16 — 22 °C.
Торе Гросо (Перуҗа)
Торе Гросо — Италиянең Умбрия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Эль Топете (Пенхамо)
Климаты
Явым-төшем аз күләмдә, уртача 400 мм — 700, һәм күбесенчә җәй көне төшә, кыш коры.
Торе Гросо (Перуҗа)
Географиясе
Торе Гросо Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Эль Топете (Пенхамо)
Тарихы
Безнең эрага кадәр 800-300 елларда бу җирләрдә чупикуарио халыклары яшәгән. X һәм XI гасырлар чикләрендә корылык аркасында бу халыклар биредән күченергә мәҗбүр була. Соңрак чичимеклар килеп урнаша башлый. 1520 елларда җирлеккә испаннар керә. Чичимек кабиләләре Испания басып алучыларына кадәр төп халык булган.
Торе Гросо (Перуҗа)
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Эль Топете (Пенхамо)
Тарихы
1824 елның 14 октябреннән Гуанхуато штаты составында.
Вишньева (Съеница)
Вишньева  (Вишњева) — Сербиянең Златибор округы җирлегендә (општина) урнашкан торак пункт.
Географиясе
Балкан ярымутравының төньяк өлешендә, диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Климаты
Биредә кышлар кыска һәм карлы, җәйләр җылы. Иң салкын ай – гыйнвар, иң җылы ай – июль. Урта температура - 11 °C. Уртача еллык явым-төшем саны – 896 мм.
Локалита Скункипани
Локалита Скункипани — Италиянең Сицилия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
LSM11
LSM11 —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
Крамяни
Крамяни (Крамяні ) — Белоруссиянең Минск өлкәсе Пухавицкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,8 °C, июльнеке — плюс 17,5 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Токушы
Климаты
Биредә климат континенталь. Гыйнварның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. Җилләр розасында төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) җилләр өстенлек итә. Тотрыклы кар катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.
Презтика I (Кротоне)
Презтика I — Италиянең Калабрия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Ашагыалагөз (Кызылырмак)
Ашагыалагөз (Aşağıalagöz) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Чанкыры иле Кызылырмак илчесенә караган бер авыл (köy).
Презтика I (Кротоне)
Географиясе
Презтика I Апеннин ярымутравының көньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан көньяк-көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Җаганнатһ
Җаганнатһ (Ория телендә: ଜଗନ୍ନାଥ, Jagannātha; туры мәгънәдә "Галәмнең Ходае"; элегрәк Җәггернаут) — Һиндстанда һәм Бангладешта җирле Һинд дине традицияләре буенча табыныла торган илаһ, җаганнатһчылыкның (шулай ук Одиша вишнуизмы буларак мәгълүм) төп илаһы, Пурушоттама, Пара Браһман..
Вишнуизмда — Вишну-Кришнаның бер формасы сыман, шиваизмда — Шиваның Бхайрава аспекты буларак; җәйничелектә — Җинапатһ исемле тиртханкара сыйфатында кабул ителә.
Иртуганы Баларама һәм кызтуганы дэви Субһадра белән өчлек өлеше, агачтан ясалган һәйкәлләр сыйфатында хөрмәт ителәләр. Җаганнатһ поты зур түгәрәк күзләр һәм симметрик йөз белән бизәлгән агач кисәгеннән ясала, күзгә күренә торган итеп куллары яки аяклары юк. Табыну процедуралары, серләр һәм ритуаллар үзенә Һинд динендә киң таралмаган ритуалларны кертә. Культ үзәге — Пури шәһәрендә урнашкан Җаганнатһ гыйбадәтханәсе булып тора.
Һиндстанның Одиша, Чһаттисгарх, Көнбатыш Бенгалия, Җаркһанд, Биһар, Гөҗәрат, Ассам, Манипур һәм Трипура штатларында зур әһәмияткә ия. Ул шулай ук Бангладеш Һиндулары өчен әһәмиятле.
Галимнәр фикеренчә, Пури шәһәре элек автохтон культ үзәге булса кирәк — Кришна культы белән берләшкәндә җирле Җаганнатһ илаһы исеме сакланып кала. Җаганнатһның килеп чыгуы һәм эволюциясе ачык түгел. Кайбер галимнәр Ригведаның 10.155.3 гимнын мөмкин булган чыганак дип интерпретациялиләр, әмма башкалар килешмиләр һәм ул кабилә тамырлары белән синкретик/синтетик илаһ дип раслыйлар.
Һәр елның июньдә яки июльдә Һиндстанның көнчыгыш штатларында Җаганнатһка багышланган Ратһа ятра дип аталган фестиваль бәйрәм ителә. Башка ике ассоциацияләнгән илаһ белән бергә сурәте церемонияле рәвештә арбага урнаштырып баш гыйбадәтханәдән якынча 3 километр ераклыгында урнашкан Гундича гыйбадәтханәсенә тартыла. Анда берничә көн калудан соң төп гыйбадәтханәгә кайталар. Ходай Җаганнатһны арбада күрер өчен чарага күпсанлы лакх тугрылары килә. Шул ук вакытларда охшаш процессияләр дөнья буенча башка Җаганнатһ гыйбадәтханәләрендә дә оештырыла.
Күпчелек Вайшнава Һиндулары өчен, бигрәк тә кришнаитлар өчен Җаганнатһ Кришнаның һәм Маһавишнуның абстракт чагылышы, кайвакыт Кришна яки Вишнуның аватары. Кайбер Шайва һәм Шакта Һиндуларында ул Шиваның юк итү белән ассоциацияләнгән ярсулы манифестациясе Бхайраваның симметрия тулы тантрик формасы.
Этимологиясе
Дҗаганнатһ ул "Галәм" мәгънәсендә "дҗагат" һәм "Остаз" яки "Раббы" мәгънәсендә сүзләрдән кушылып ясалган Санскрит сүзе. Шулай итеп, Дҗаганнатһ "Галәм хуҗасы" дигәнне аңлата. Одиа телендә, Дҗаганнатһ башка исемнәргә бәйле, мәсәлән, Дҗага (ଜଗା) яки Дҗагабандһу (ଜଗବନ୍ଧୁ) ("Галәм Дусты"). Ике исем дә Дҗаганнатһтан килеп чыккан. Дәвам итеп, Илаһның физик кыяфәте нигезендә, Калья (କାଳିଆ) ("Кара төсле Ходай", әмма мәгънәсе шулай ук "Вакытлы Берәү" мәгънәдә булырга мөмкин), Дарубраһман (ଦାରୁବ୍ରହ୍ମ) ("Изге Агач Табышмагы"), Даруедебата (Ория телендә: ଦାରୁ ଦେବତା "Агачтан Ходай"), Чака акһи (Ория телендә: ଚକା ଆଖି) яки Чаканаян (Ория телендә: ଚକା ନୟନ) "Түгәрәк күзләр белән"), Чакадола (Ория телендә: ଚକା ଡୋଳା) "түгәрәк күз каралары белән") шулай ук сөйләмдә. Дина Кришна Джоши буенча сүзнең килеп чыгышы Сора халкының (Савараларның) Киттунг кабилә сүзеннән булырга мөмкин. Бу гипотеза Ведик кешеләр кабилә төбәкләрендә яши башлагач, кабилә сүзләрен кабул иткән һәм Илаһны Дҗаганнатһ дип атаганны раслый. О.М. Старза буенча алай түгелдер, чөнки Киттунг фонетик рәвештә бәйле түгел һәм Киттунг кабилә Илаһы яндырылган агачтан ясала һәм Дҗаганнатхтан бик аерылып тора.
Хасиятләр
Джаганнатх традициясендә (Одия Вайшнавизмы), Ходай Джаганнатх иң еш рәвештә иң олы Илаһ буларак Кришнаның абстракт формасы белән идентификацияләнә. Джаганнатх Брахман/Пара Брахман һәм Пурушоттама/Шунья Пуруша Һинду метафизик концепцияләренә эквивалент дип таныла, биредә ул Аватари булып тора, ягъни пространство һәм вакытта чиксез булуның һәм барлык аватарларның сәбәбе һәм тәңгәл килүе. Автор Дипти Райның Пратапарудра Дэвада язылганы буенча, Одишаның Сурьявамси Патшасы: Пратапарудрадэва вакытында Одиа шагыйрьләре Сарала Дасаның фикерен кабул иткәннәр һәм әдәби эшләрендә шуннан Вишнуның (Джаганнатх) барлык аватарлары килеп чыга һәм Галәми уеныннан соң анда эри (билайя) дип чагылдырганнар. Алар буенча Джаганнатх Сурья Пуруса, Ниракар һәм Ниранджан, ул Галәми уенны башкару өчен Нилачалада һаман бар... Пратапарудрадэва вакытында биш Вайшнава Сакһа "Иптәшләр" эшләрендә Джаганнатх (Пурушоттама) шуннан Рама, Кришна һ.б. килеп чыккан Пурна Браһман, бу Галәмдә тумышларын алганнар һәм ахырда Пурна Браһманга чумачак. Джаганнатх традициясендә ул Кришна/Вишнуның барлык хасиятләренә ия. Бу ышану аны төрле чараларда киендереп һәм аңа төрле аватарлар буларак табынып бәйрәм ителә. Пураналарда Вишну аватары Нарасимха агач баганадан пәйда булган дип әйтелә. Джаганнатх Нарасимха Аватарга Шри Нарасимха гимны белән агач мурти яки Дару Браһма буларак табыныла дип ышаныла. Һәр елны Һинду календаренең Бһадра аенда, Джаганнатх Вишнуның Вамана аватары формасында киендерелә һәм бизәлә. Джаганнатх 16-ынчы гасырда Пурига барганда Рагһунатһ дип атаган һәм Рамага буларак табынылган Тулсидаска Вишнуның башка аватары буларак Рама формасында пәйда булган. Кайвакыт кайберәүләр аны Кришнаның аватарларының (инкарнацияләренең) берсе дип (ягъни Буддһа-Джаганнатһ) яки Вишну (ягъни Вамана) дип саный. Аның исеме Вишнуның традицион (ун аватар) Дашаватарада очрамый, гәрчә билгеле Одиа әдәбиятында Джаганнатх Кришнаның аватары буларак мөрәҗәгать ителгән булган, Дашаватарада Будда аватары өчен эквивалентның алыштыручысы.
Тантрик Илаһ
Вайшнава традициясеннән тыш, Джаганнатһ Тантрик табынуның чагылышы булып тора. Иконографиядә симметрия, ритуалларда мандалалар һәм геометрик өлгеләр кулланы тантрик бәйләнеш тәкъдимен тәэмин итә. Джаганнатх Шайвитлар һәм Шакта секталарында Бхайрава яки Ходай Шива, яки Вимала Алиһәсенең ире буларак табыныла. Пурида Джаганнатх Гыйбадәтханәсенең каһиннәре Шакта сектасыннан, гәрчә Вайшнава сектасының йогынтысы доминант булып тора. Триада өлеше буларак, Балабһадра шулай ук Шива һәм Дурга манифестациясе Субһадра дип таныла. Маркандейя Пуранада Маркандейя олы хәкиме Пурушоттама Джаганнат һәм Шива бер дип игълан иткән. Хатхи Беша яки Гаджа Бешада (фил формасы) Махараштраның Ганапати Бһатта кебек тугърылары тарафыннан Ходай Ганеш буларак табыныла.
Джаганнатхның Ведик килеп чыгышы
Риг веданың 10.155 гимнында океан өслегендә "апурушам" буларак йөзүче Дару (агач бүрәнә) искә алуы бар. Ачарья Сайяна апурушамны Пурушоттама белән бер үк һәм бу Дара агач бүрәнәсе Джаганнатх өчен илһам дип интерпретацияләгән, шулай итеп, Джаганнатхның килеп чыгышы безнең эрага кадәр 2-нче меңьеллыкка карый. Башка галимнәр бу интерпретацияне кире кагалар һәм гимнның дөрес контексты Арайиның "Алакшми Става"сы. Биджой Мисра буенча, Пури асаба кешеләре Джаганнатхны чынлап та Пурушоттама дип атыйлар, йөзеп йөрүче багананы коткаручы символы дип таныйлар һәм төбәкнең соңрак Һинду текстлары Иң Олы Мәхлукатны бөтен нәрсәдә булган, барлык җанлы һәм җансыз әйберләргә үтеп керә торган дип тасвирлыйлар. Шулай итеп, Ведик бәйләнеш интерпретацияләнергә тенденциясе булып, фикерләрнең бер-берсен капланышы бар.
Нарлы (Кахраманмараш)
Нарлы (Narlı) — Төркия Җөмһүриятенең Кахраманмараш иленә караган бер шәһәре.
Җаганнатһ
Җәйничелек килеп чыгышы
Пандит Нилакһанта Дас Җаганнатһ Җәйничелек килеп чыгышлы Илаһ дип фараз иткән, чөнки Натһ кушымчасы күп Җәйничелек Тиртһанкарларда бар. Ул Җаганнатһ Җәйничелек контестында "шәхесләндерелгән Дөнья" дигәнне аңлаткан һәм Җинанатһтан алынган дигәнне сизгән. Җәйничелек төшенчәләре шәһадәте, мәсәлән, мокша яки коткару дигәнне аңлаткан Кайвалья Джаганнатх традициясендә бар. Охшаш рәвештә “Балси Паһача” дип аталган, гыйбадәтханәгә алып баручы егерме ике баскыч дәрәҗәсе, Җәйничелекнең 24 Тиртһанкараларның беренче 22-сенә карый дип фараз ителгән булган. Аннирудһ Дас буенча, баштагы Джаганнатх Илаһына Җәйнечелек йогынтысы кичергән һәм Магадһага Маһападма Нандадан алынган Калинганың “Җина”сыннан башка түгел. Җәйничелек килеп чыгышы теориясе Хатхигумпһа язмасы тарафыннан тәэмин ителә. Анда Кумара калкулыгында Кһандагири-Удайягирида калган мемориалы табынуы искә алына. Бу урнашу Джаганнатх гыйбадәтханәсе урыны белән шул ук дип раслана. Шулай да, Старза раслаганча, Җәйничелек тексты Джаганнатх гыйбадәтханәсе Җәйничеләр тарафыннан төзекләндерелгән искә алына, әмма бу текстның чынлыгы һәм датасы ачык билгеле түгел. Җәйничелек килеп чыгышы тәкъдимен тәэмин итүче башка хәл шәһадәте булып эчтә һәм шулай ук массив Пури гыйбадәтханә комплексы янында, стеналарда кисеп ясалганны кертеп, Җәйничелек сурәтләрен табу булып тора. Шулай да, бу шулай ук соңрак өстәмә, яки толерантлыкны фараз итәргә мөмкинчелеген исәпкә алып, Җәйничелек тарафдарлары һәм Һинд дине тарафдарлары арасында ярдәм итешү яки якын элемтә булырга мөмкин булган. Старза буенча, Җаганнатһ традициясенә Җәйничелек йогынтысына бәяләмә бирү тәфсилле итеп ясалмаган шәһадәтнә исәпкә алып авыр, әмма Җаганнатһ традициясенең Җәйничелек килеп чыгышлы икәненә бернәрсә дә нигезләмә булып тормый.
Вайшнава килеп чыгышы
Вайшнава килеп чыгышы теорияләре иконографик детальләргә һәм Илаһлар өчлеге булуына нигезләнә, моны Буддачылык, Җәйничелек һәм кабилә килеп чыгышы теорияләрендә эзлекле рәвештә аңлату авыр. Вайшнава килеп чыгышы теориясе галимнәре раслаганча, төсләр караңгы төсле Кришна һәм ак төсле Баларамага карый. Алар Алиһә башта Эканамса (Шайва-Шакти традициясенең Дургасы, үги гаиләсе буенча Кришнаның кызтуганы) дип өстиләр. Соңрак ул Алиһәләр өчен Вайшнава төшенчәләре буенча Шубһадра (Лакшми) дип исеме үзгәртелгән булган. Вайшнава килеп чыгышы теориясенең зәгыйфьлеге булып аның ике системаны конфликтка этәрүе тора. Һиндстанның көнчыгыш төбәгендә Вайшнава Һиндуларның Баларама, Эканамса һәм Кришна өчлегенә табынулары хак булса, бу автоматик рәвештә Джаганнатх өчлеге шул уктан килеп чыкканны исбатламый. Кайбер урта гасыр текстлары, мәсәлән, Джаганнатх триадасын Браһма (Субһадра), Шива (Баларама) һәм Вишну дип тәкъдим итәләр. Тарихи шәһадәтләр һәм хәзерге практика Джаганнатх традициясенең Харихарага (Шива-Вишну кушылмасы) һәм шулай ук тантрик Шри Видья практикаларына көчле тугърылык фикере бар, боларның берсе дә Вайшнава килеп чыгышы фаразы белән туры килми. Дәвам итеп Һиндстанның үзәк һәм көнчыгыш төбәкләренең күп Джаганнатх гыйбадәтханәләрендә Шива сурәтләре, мәсәлән, Линга-йони ихтирам итеп кертелгән, бу фактны Һинд диненең Шайвизм һәм Вайшнавизм традицияләренең көчле көндәшлеген исәпкә алып аңлатырга авыр.
Кабилә килеп чыгышы
Кабилә килеп чыгышы теорияләре шартлы шәһадәтләргә һәм фаразларга, мәсәлән, Джаганнатх потының антропоморфик булмавы һәм зооморфик булмавына нигезләнә. Һинд диненең Джаганнатх традициясендә мирас каһиннәргә "Дайта"лар дип аталган брамин булмаган хезмәтчеләр керә, бу кабилә тамырлары белән кабул ителгән борынгы бабалар практикасы булырга мөмкин. Джаганнатх потлары өчен агач куллану шулай ук Һиндулар элеккеге практикаларны кабул иткәндә һәм аларны Ведик абстракцияләренә кушканда дәвам иткән кабилә практикасы булырга мөмкин булган. Мурти өчен агач куллану практикасы бик гадәти булмаган, чөнки потларның дизайны һәм корылышы буенча Һинду текстлары таш яки металлны киңәш иткән. Дайталар Һинд дине тарафдарлары, әмма борынгы Сабара (шулай ук Сора дип әйтелә) кабиләсе булган дип ышаныла. Аларның махсус привилегияләре булу дәвам итә, мәсәлән, якынча һәр 12 ел агачтан киселгән Джаганнатх потларын күчерүне беренче булып күрергә. Дәвам итеп, бу төркем Джаганнатх һәм юлдаш Илаһларына баш ашларны һәм тәкъдимнәрне оештыруның эксклюзив привилегияләренә ия булулары традицион рәвештә кабул ителә. Христиан дәгъвачысы һәм колониаль чор тарихчысы Верьер Элвин буенча, асаба риваятьтә Джаганнатх кабилә Илаһы булган ул брамин каһине тарафыннан чакырылып кертелгән булган. Элвин раславы буенча баштагы кабилә Илаһы Киттунг булган, ул шулай ук агачтан ясалган булган. Поляк Индологы Олгиерд М.Старза буенча бу кызык параллель, әмма җитешсезлеге бар, чөнки Киттунг Илаһы агач кисәген яндырып ясала һәм шулай ук хасиятләре буенча Джаганнатх килеп чыгышыннан аерылып тора. Стелла Крамриш буенча башка гипотеза буенча, бүрәнә үзәк Һиндстан кабиләләрендә булган Анга пен Илаһының символы һәм алар аны аның белән Һинд дине Кали Алиһәсенең хасияләтләрен чагылдырыр өчен кулланганнар. Шулай да, Старза раслаганча, бу теория зәгыйфь, чөнки Анга пенда кош яки елан беркетелгән баш итеп күрсәтелә һәм башка детальләр белән, бу кабилә Илаһын Джаганнатхка охшаш булмаган итә.
Кайбер галимнәр, мәсәлән, Кулке һәм Трипатһи Стамбһесвери яки Камбһесвари кебек кабилә Илаһлар Джаганнатх өчлегенә мөмкин булган кертем ясаучы дип фараз иткән. Шулай да, Старза буенча, алар чынлыкта кабилә Илаһлары түгел, ә Һиндстанның көнчыгыш штатларында кабул ителгән Шайва Илаһлары. Кабилә килеп чыгышы өчен тагын бер фараз урта гасыр Лакшми - Нарасимха культы аша. Бу гипотеза Джаганнатхның гадәти булмаган яссы башы, борылмалы авызы һәм зур күзләренә карап тәкъдим ителә, ул һөҗүм итәргә әзер арслан башының сурәтенең абстракциясе булырга мөмкин. Старза раслаганча, кабилә Нарасимха теориясе җәлеп итүчән булган вакытта, бу фаразның зәгыйфьлеге Нарасимханың формада абстракт чагылышы якындагы Конарк һәм Калинга гыйбадәтханә сәнгать эшләрендә Нарасимха сурәтләренә охшаган түгел булуда. Хәзерге Одишада агач багана Ходай белән күп Дадһиваман гыйбадәтханәләре бар, һәм болар Джаганнатх белән шул ук булырга мөмкин.
Синкретик килеп чыгышы
Эйч. Эс. Патнаик һәм башкалар буенча, Джаганнатх синкретик/синтетик Илаһ, ул Шайвизм, Шактизм, Вайшнавизм, Җәйничелек һәм Буддачылык кебек төп ышануларның аспектларын комбинацияләнгән. Джаганнатх Вишнуның Пурушоттама формасы буларак табыныла. Кришнаит сампрадайялар, мәсәлән, Гаудия-Вайшнавлар, аны көчле итеп Кришна белән идентификацияләгәннәр. Гаудия-Вайшнав традициясендә Балабһадра Баларамның абыйсы, Джаганнатх Кришнаның энесе һәм Субһадра сеңел булып тора. Джаганнатхның абыйсы дип танылган Балабһадра кайвакыт Шива буларак табыныла. Хәзер Джаганнатхның сеңлесе дип танылган Субһадра шулай ук Брахма булган Илаһ дип танылган. Ахырдан, дүртенче Илаһ Сударшана Чакра Кояшның арбасының символы булып тора Һинд диненең Саура (Кояш Ходае) традициясенең абсорбциясе. Бер платформада табынылган Джаганнатх, Балабһадра, Субһадра һәм Сударшан Чакра Чатурдһа Мурти яки “Дүрт мәртәбә форма” дип атала. О.М. Старза раслаганча Джаганнатһ Ратһа Ятра Шива лингалар, Вайшнава баганалары һәм кабилә халык фестивальләре йөреш ритуаллары синкретизмыннан эволюцияләргә мөмкин булганнар. Джаганнатхның Шайва элементы Тантризм һәм Шактизм ритуаллары һәм доктриналары белән үзара капланыша. Шайвалар буенча, Джаганнатх ул Бһайрава. Шива Пурана Джаганнатханы Шиваның 108 исеменең берсе дип искә ала. Тантрик әдәби текстлар Джаганнатхны Маһабһайрав белән идентификацияли. Синкретизм тезисын тәэмин итә торган башка шәһдәт булып Джаганнатхны Шри Янтраның абстракт тантрик символларында утыру факты тора. Дәвам итеп, аның Шри Чакрасы ("изге көпчәге") Виджамантра “Клим”да табыныла, ул шулай ук Калиның яки Шактиның Виджамантрасы. Баларамның Шешанага яки Шанкарсана буларак чагылышы Шайвизмның Джаганнатх культына йогынтысының шәһадәте билгесе булып тора. Шакти элементын чагылдыра торган өченче Илаһ, Дэви Субһадра һаман да Бһуванешвари Мантра белән табыныла. Тантрик текстлар Джаганнатхны үз фикерләре буенча Бһайрава дип, ә аның Вимала Алиһәсе белән шул ук булган юлдашын Шакти дип игълан итәләр. Джаганнатхка тәкъдимнәр “Маһапрасад” булып бары тик Вимала Алиһәсенә янә тәкъдим ителгәннән соң була. Охшаш рәвештә, Янтраларның төрле хасиятләре Ратна ведида уеп ясалган булган, анда Дҗаганнатх, Балабһадра һәм Дэви Субһадра куела. Калика Пурана Дҗаганнатхны Тантрик Илаһ итеп сурәтли. Авинаш Патра буенча, Дҗаганнатх традициясендә брамин булмаган “Дайта” каһиннәре өчен ритуаллар һәм махсус урын кабул ителгән; брамин каһиннәре белән бергә яши һәм эшли торган “Дайта” каһиннәре булуы кабилә һәм брахманик традицияләрнең синтезы булган дигәнне фараз итәргә мөмкинчелек бирә. Җәйничелек юрамасы буенча, Дҗаганнатх сурәте (кара төс) шуньяны чагылдыра, Субһадра барлыкка китерүче энергиянең символы булып тора һәм Балабһадра (ак төс) вакыйга Галәмен чагылдыра. Бу барлык сурәтләр борынгы Калинга Җайна Нила Мадһавадан эволюцияләгән. “Сударшана Чакра” Җәйничелек символының Дхарма Чакра өчен Һинду исеме дип фикер йөртелә. Тарихчы Җадунатһ Саркар сүзләре буенча: Одишаның төрле диннәре төрле гасырларда Дҗаганнатх традициясенә таба тартылырга тенденциягә ия булганнар һәм ахыр чиктә Дҗаганнатх табынуына кергән, кимендә теориядә.
Бердәм сурәттән Өчлеккә трансформация
Мадала Пандҗи Нила Мадһав Джаганнатхка трансформацияләнгән һәм Өчлек өлеше буларак түгел, ә унитар фигура буларак табынылган дип күзәтә. Иртә эпиграфияләр һәм әдәби чыганаклар бары тик бердәм Пурушоттама Джаганнатх Илаһына карый икәнен билгеләргә әһәмиятле. Мурари тарафыннан инша ителгән "Анаргһарагһава" пьесасында бары тик Пурушоттама Джаганнатх һәм аның хатыны Лакшми искә алына, ә Блабһадра һәм Субһадра турында искә алынмый. 1198 елга караган Дасгоба бакын такта язмасы шулай ук бары тик Пурушоттама Джаганнатхны Пури гыйбадәтханәсе башта Ганга патшасы Анантаварман Чодаганга (1078–1147) тарафыннан Вишну һәм Лакшми өчен төзелгән булу контекстында искә алына. Бу чыганакларда Балабһадра һәм Субһадра булуы турында бер сүз дә әйтелми. Мондый хәлләр булу Пурушоттама иң элек Илаһ булган һәм Балабһадра һәм Субһадра дәвам итеп бер фигурага өстәмә итеп кертелгән булган һәм Өчлек формалаштырган дигән аргументларга китергән. Анангабһима III [1211–1239] хөкеме вакытында, Балабһадра һәм Субһадраның иң элек ясалган мәгълүм искә алуы безнең эраның 1237 ел Паталешвара язуында. Алман Индологы Кульке буенча, Анангибһима III Джаганнатх, Балабһадра һәм Субһадра өчлегенең башлануында торган, бу Балабһадраның III Лакшми ның Субһадрага трансформациясеннән соң өстәлгән икәнен фараз итү нәтиҗәсенә килергә мөмкинчелек бирә.
Теология
Джаганнатха традициясе белән бәйле теология һәм ритуаллар Ведик, Пураник һәм тантрик темаларны кертә. Ул Ведик-Пураник Пурушоттама (туры мәгънәдә: Иң Олы Шәхес), һәм шулай ук Пураник Нараяна һәм тантрик Бһайрава. Вишнудһарма Пурана (як. 4-енче гасыр) буенча, Кришна Одрада (Одиша) Пурушоттама формасында табыныла. Ул Вайшнава фикерендә абстракт “кала” (вакыт) буларак үтә торган Ходай Кришна формасы метафизик Пара Браһман белән шул ук. Ул булуын төшенергә яки сизелергә мөмкин, әмма күренә торган булмаган абстракция, нәкъ вакыт кебек. Джаганнатх - ул Чайтанья (Аң) һәм аның юлдашы Субһадра Шакти (энергиясен) чагылдыра, шул ук вакытта Балабһадра Джнананы (белемне) чагылдыра. Салабега буенча, Джаганнатх традициясе Вайшнавизм, Шайвизм, Шактизм, Буддачылык, Йога һәм Тантра традицияләрендә булган теологияләрне үзенә кертә.
Кришна. Мәхәббәт һәм мәрхәмәтлелек
Джаганнатх теологиясе Кришнаныкы белән үзара капланыша. Мәсәлән, Дина Крушнаның 17-енче гасыр калссик “Раса каллола” әсәре Джаганнатхка мактау белән ачыла, шуннан соң бөтен булганда Илаһины аңлау өчен белемгә, мәхәббәткә һәм тугърылыкка омтылуга өнди торган теология кертелгән Кришна хикәясе сөйләнә. Рудрабһатта тарафыннан Каннада телендә 13-енче гасыр “Джаганнатһа виджайя” кушылган проза һәм шигърият тексты ул күбесенчә Кришна турында. Ул “Һари (Вишну), Һара (Шива) һәм Брахма” шул ук иң олы җанның аспектлары дип аңлата торган җырны кертә. Аның теологиясе, Одия тексты кебек иң олы якты җан “йөрәктә мәхәббәт” белән шул ук дигән тирәли фикерне игътибар үзәгендә тота. Ассамнан 15-енче гасыр Бхакти галиме Шанкарадева 1481 елда Джаганнатханың тугърысы булып киткән һәм Джаганнатха-Кришна турында төбәккә йогынты ясаган һәм хәзер дә Ассамда һәм Манипурда популяр булып торган мәхәббәт һәм мәрхәмәтлелек пьесаларын язган.
Шунья Брахма
Урта гасыр Одия галимнәре, мәсәлән Ананта, Ачьютананда һәм Чайтанья Джаганнатхның теологиясен “Шуньяның шәхесләнеше, яки бушлык” дип тасвирлаган, әмма тулысынча Буддачылыкта Шуньята формасында түгел. Алар Джаганнатхны “Шунья Брахма” буларак, яки альтернатив рәвештә “Ниргуна Пуруша” буларак (яки “абстракт шәхесләнгән Галәм”) дип раслыйлар. Вишну аватарлары дхарманы саклар өчен бу Шунья Брахмадан кеше формасына иңәләр.
Дхармик текстларда һәм традицияләрдә Джаганнатх
Гәрчә Джаганнатх үткәндә башка традицияләрдә идентификацияләнсә дә, хәзер ул күбрәк Вайшнав традициясе белән идентификацияләнә.
Вайшнавит юрамасы
Сканда Пурана һәм Брахма Пурана Джаганнатхпуриның барлыкка килүен Уджджайннан хөкем итә торган ихтирамлы патша Индрадьюмна хөкеме вакыты дип күрсәтә. Вайшнавалар белән бәйле икенче риваять буенча Ходай Кришна Джарадан иллюзор үлеме белән Аватарының максатын тәмамлагач һәм аның “үлемле” калдыклары таралырга калганнан соң, кайбер ихтирамлы кешеләр тәнне күргәннәр, сөякләрне җыйганнар һәм аларны тартмага салганнар. Алар тартмада ул Ходай Вишну үзе тарафыннан Индрадьюмна игътибарына күрсәтелгәнчегә кадәр калган; Ходай Вишну аңа агачтан Джаганнатхның потын яки муртисын ясарга һәм бүксәсендә Кришна сөякләрен изгеләштерергә кушкан. Шуннан соң Патша Индрадьюмна Ходайлар архитекторын, Илаһи балта остасына агач бүрәнәсеннән Илаһны кисеп ясарга кушкан, һәм ул мурти ахыр чиктән Пури ярларында юылган булган. Индра Вишвакарманы (шулай ук яшеренү кыяфәте алган Илаһ дип әйтелә торган) җибәргән, ул җибәрелүен эш комаучаламыйча һәм шәхсән эшләнү шартында кабул иткән. Һәркем Илаһи эш турында борчылган, Патша Индрадьюмнаны да кертеп. Ике көн көткәннән соң, Илаһны күрүе турында борчылган Патша теләген контрольдә тота алмаган һәм Вишвакарма эшли торган урынга зиярәт кылган. Шактый тиздән Вишвакарма бик борчылган булган һәм пот кисеп ясау эшен тәмамланмаган итеп калдырган; потлар кулсыз һәм аяксыз булган. Патша мондый хәлләр белән бик дулкынланган булган һәм Брахмага аңа ярдәм итәр өчен чакырган. Брахма Патшага кисеп ясалган потлар киселгән рәвештә илаһилаштырылыр һәм мәшһүр булыр дип вәгъдә иткән. Бу вәгъдә буенча эшләп, Индрадьюмна потларны рәсми рәвештә илаһилаштырыр өчен чара оештырган һәм бу вакыйгада булырга барлык Илаһларны чакырган. Брахма дини чарада баш каһин буларак утырган һәм потка тормыш (җан) керткән һәм аның күзләрен куйган (ачкан). Моның нәтиҗәсендә потлар мәшһүр булган һәм Джаганнатх Пурида танылган Джаганнатх Гыйбадәтханәсендә Кшетра (дини сәфәр кылу урыны) буларак табынылган. Шулай да, баштагы потлар гыйбадәтханә янында буада табылган дип ышаныла.
Рамаяна һәм Маһабһаратамнан хикәяләр
Прабһат Нанда буенча Вальмики Рамаянасында Джаганнатх искә алына. Кайберәүләр Патша Джанак Ситага ирешү өчен яджна башкарган һәм җирне башкарган риваять урын Сурьянараян Дас буенча Пурида урнашкан Гундича гыйбадәтханәсе белән шул ук җир дип ышаналар. Дас раслаганча Маһабһаратам Патша Индрадьюмнаның Ашвамедх Яджнасын һәм Джаганнатх культының дүрт Илаһы килүен тасвирлый.
Сарала Даса Маһабһаратам юрамасы
15-енче гасыр бөек Одиа шагыйре Сарала Даса Джаганнатхка кешелек коткаручысы дип дан күрсәткәндә, аны Будда формасы дип тә, Кришна манифестациясе дип тә таныган.
Иртә Вайшнава традицияләре
Вайшнавизм Одишада иртәрәк традиция дип таныла, аның тарихи эзләрен Иртә Урта Гасырларда табып була. Вишнудһарма Пурана (як. 4-енче гасыр) буенча инде Кришна Одрада (Одишада) Пурушоттама формасында табыныла. Бөек Вайшнав реформаторы Раманаджучарья Пурига 1107 ел һәм 1111 ел арасында зиярәт кылган һәм Патша Ананатаварман Чодаганганы Шайвизмнан Вайшнавизмга күчергән. Пурида ул Одишада Вайшнавизмны дәгъва итәр өчен Рамануджа Матхны нигезләгән. Аларнатһа Гыйбадәтханәсе аның Одишага килүенә шәһадәт булып тора. 12-енче гасырдан бирле Рамануджачарья йогынтысы астында Джаганнатх мәдәнияте арта торган рәвештә Вайшнавизм белән идентификацияләнгән булган. Көнчыгыш Гангалар хөкеме астында Вайшнавизм Одишада иң төп ышану булып киткән. Одиа Вайшнавизмы әкренләп төп Илаһ буларак Джаганнатхны игътибар үзәгендә тота башлаган. Шайвизм, Шактизм һәм Буддачылык Илаһларын Джаганнатх пантеонына кертеп секта аермалары бетерелгән булган. Ганга Патшалары Вишнуның барлык ун аватарларын да ихтирам иткән һәм Джаганнатхны барлык аватарларның сәбәбе буларак таныган. Вайшнава изгесе Нимбаркачарья Пурига зиярәт кылган һәм 1268 елда Радһаваллав Матханы нигезләгән. Мәшһүр шагыйрь Джаядэва Нимбарка һәм аның Радһа һәм Кришнаны игътибар үзәгендә тотуы тарафдары булган. Джаядэвның Гита Говинда иншасы Көнчыгыш Һиндстан Вайшнавизмында Радһа һәм Кришна концепциясенә яңа ассызыклау куйган. Һәм Пурида Джаганнатх Гыйбадәтханәсе Гита Говинда Кришнаит пьесасы беренче мәртәбә литургия тәкъдим ителгән урын булган. Бу фикер тиздән популяр булып киткән. Маһабһаратта Сарала Даса Джаганнатх турында аны Будда һәм Кришна белән тигез итә торган Универсаль Җан Иясе буларак фикер йөрткән. Ул Будда-Джаганнатхны Кришнаның аватарларының берсе дип таныган. Кайвакыт Джаганнатх Вишну аватары Вамана буларак ихтирам ителә. 16-ынчы гасырда Джаганнатх белән ассоциацияләнгән Гопалга табыну инде Одишада чәчәк аткан. Шулай итеп, Раджа Лангулийя Нарасимһа Дэва сигез гопи поты белән Гопинатһ сурәтен куйган. Һәм Һера-Панчами фестивале вакытында Джаганнатхка Кришнага кебек караганнар.
Чайтанья Маһапрабху һәм Гаудия Вайшнавизм
Гаудия Вайшнавизм (шулай ук Чайтанья Вайшнавизмы һәм Харе Кришна буларак мәгълүм) ул Һиндстанда 16-ынчы гасырда Чайтанья Махапрабху (1486–1534) тарафыннан нигезләнгән  a Вайшнава дини хәрәкәте. "Гаудия" Гауда төбәгенә (хәзерге көн Бенгалия/Бангладешка) карый һәм Вайшнавизм еш Кришна, Нараяна яки Вишну буларак мөрәҗәгать ителә монотеистик Илаһ яки Иң Олы Илаһи Шәхескә табыну" дигән сүз. Гаудия Вайшнавизмның игътибар үзәгендә Сваям Бһагаван яки Иң Баштагы Иң Олы Ходай Шәхесенә буларак Кришнага тугъры табыну (Бхакти). Шри Джаганнатх гел Бенгалия кешеләренә бик якын булган. Фактик рәвештә Пурида төп гыйбадәтханәгә зиярәт кылганда, пилигримнарның якынча 60%-ы Бенгалиядән. Моннан тыш, Ратха Ятра Көнбатыш Бенгалиядә тантаналы рәвештә бәйрәм ителә, биредә Ходай Джаганнатх  киң рәвештә йортларда һәм гыйбадәтханәләрдә табыныла. Көн Бенгалиянең иң зур дини фестивале Дурга Пуджага әзеләнү башлауны билгели. Бенгалилар арасында Шри Джаганнатхның киң популярлыгы Шри Чайтанья Махапрабхуга бәйле булырга мөмкин. Чайтанья Махапрабху тормышының соңгы 20 елын Пурида Джаганнатхның экстатик табынуына багышлап уздырган, аны ул Кришнаның формасы дип уйлаган. Махапрабху Санкиртан хәрәкәтен дәгъва иткән, бу Пурида Ходай исемен җырлауга бөек йогынты ясаган. Ул Сарвабһаума Бһаттачарья кебек атаклы галимнәрне фәлсәфәсенә әверелдергән. Ул шул вакыттагы Одиша патшасы Пратапрудра Дэвага һәм Одиша халкына зур йогынты ясаган. Чайтанья Махапрабху Ория Вайшнав традициясенең барышын Бһактины ассызыклап һәм Джаганнатхны Кришна белән көчле идентификацияләп үзгәрткән. Аның Гаудия Вайшнав фикер мәктәбе Джаганнатхның башка культлар һәм диннәр белән идентификацияне хупламаган, шулай итеп, Ходай Джаганнатхны Баш Илаһның Иң Олы Шәхесе Шри Кришна буларак итеп янә нигезләгән.
Халыкара Кришна Аңы Җәмгыяте Хәрәкәте
Халыкара Кришна Аңы Җәмгыяте хәрәкәте барлыкка килүенә кадәр, Джаганнатх һәм аның иң әһәмиятле фестивале ел саен уза торган Ратһа Ятра Көнбатышта чагыштырмача мәгълүм булмаган диярлек булган. Нигезләвеннән соң тиздән, Халыкара Кришна Аңы Җәмгыяте Көнбатышта гыйбадәтханәләр нигезләргә башлаган. Халыкара Кришна Аңы Җәмгыяте нигезләүчесе, киң рәвештә Шрила Прабһупада буларак мәгълүм булган Ачарья Чаран Бһактиведанта Свами Прабһупада Джаганнатхны иң сайланган формаларның берсе итеп сайлап алган һәм Джаганнатх Илаһын дөнья буенча ИСККОН гыйбадәтханәләрендә куйган. ИСККОН Джаганнатхны бөтен дөнья буйлап тәэмин иткән. Ел саен бәйрәм ителә торган Ратһа Ятра фестивале хәзер ИСККОН тарафыннан Көнбатышның күп шәһәрләрендә бәйрәм ителә, биредә алар популяр җәлеп итү чаралары булып торалар. ИСККОН тугърылары Джаганнатхка табыналар һәм Чайтанья Махапрабху хәтеренә Ратха Ятрада катнашалар, Джаганнатхка Пурида 18 ел буе табыналар һәм Ратһа Ятрада актив катнашалар.
Шактизмда Джаганнатх
Вимала (Бимала) Шакталар тарафыннан Пурушоттама (Пури) Шакти Питһада баш Алиһә буларак табыныла. Джаганнатх, Бһайрава буларак табыныла, традицион рәвештә һаман Шива формасы. Джаганнатх-Вишну Шива белән тигез карала, Ходайның берлеген чагылдырырга интерпретацияләнә. Шулай ук, моның белән бәйле рәвештә Вимала Шиваның хатыны Аннапурна Алиһәсе буларак табыныла. Каршы рәвештә, Тантриклар Джаганнатхны Вишну формасы түгел, ә Шива-Бһайрава дип таныйлар. Традицион (ортодокс традициясе) рәвештә Лакшми Джаганнатхның хатыны, Вимала Тантрик (ортодоксаль булмаган) тәгълимат буенча хатыны. Вимала шулай ук гыйбадәтханә комплексының сакчы Алиһәсе дип таныла һәм Джаганнатх баш Илаһ булып тора. Джаганнатх Шакталар тарафыннан 5 Ходайлар Вишну, Шива, Сурья, Ганеш һәм Дурга Илаһларының комбинациясе дип таныла. Джаганнатх Илаһи йокыга талганда (Саяна Ятра) ул Дурга аспектын ала дип ышаныла. "Ниладри Маһодайя" буенча Джаганнатх поты Чакра Янтрада урнаштырыла, Балабһадра поты Шанкһа Ятрада һәм Субһадра поты Падма Янтрада урнаштырыла.
Джаганнатх һәм Сикхчылык
1506 елда яки 1508 елда Сикхчылык нигезләүчесе Гуру Нанак Пурига Джаганнатхка килү өчен көнчыгыш Һиндстанга ("удааси" дип аталган) сәяхәте вакытында пилигрим булып барган. Аның тарафыннан Пурида ихтирам ителгән Джаганнатх ГыйбадәтханәсендәСикхчылык Аартисы Гаган мейн тһаал укылган булган. Бу арти Амритсарда Һармандир Саһибта Реһраас Саһиб & Ардас укудан соң җырлана (тәлинкәләр һәм лампалар, һ.б. белән башкарылмый). Гуру Тег Баһадур кебек соңрак Сикхчылык гурулары шулай ук Дҗганнатх Пурига килгәннәр. Пәнҗабның мәшһүр 19-ынчы гасыр Сикхчылык тарафдары хөкемдары Махараджа Ранджит Сингһ Джаганнатхка олы ихтирам белән караган, һәм иң кыйммәтле милкен Коһ-и-Нур бриллиантын Пурида Джаганнатхка бүләк иткән.
Джаганнатх гыйбадәтханәләре
Аста китерелгән бердәнбер гыйбадәтханәдән тыш, Һиндстанда күп гыйбадәтханәләр бар, тагын өчәү Бангладешта һәм берәү Непалда.
Пурида Джаганнатх Гыйбадәтханәсе Һиндстанда төп Һинду гыйбадәтханәләрнең берсе булып тора. Гыйбадәтханә ике ануратһа, ике конака һәм бер ратхадан торган Панчаратра (биш арба) типы белән Калинга архитектура стилендә төзелгән. Джаганнатх гыйбадәтханәсе яхшы ясалган пагалар белән панчаратра. Пагаларның чокырларында 'Гаҗасимһалар' (фил арсланнар) кисеп ясалган шулай ук тиешле итеп 'Җһампасимһалар' (Сикерүче арсланнар) урнаштырылган. Камил панчаратра гыйбадәтханә Пада, Кумбһа, Пата, Кани һәм Васанта ас-бүлекләренең уникаль Ория стиле белән Нагара-реха гыйбадәтханәсенә үскән. Апсидаль корылманың виманасы бер өстеннән берсе берничә бүлектән тора, Амалакашила һәм Калаша урнаштырылган түбәгә тарая. Пуриның Джаганнатх Гыйбадәтханәсенең дүрт бүлек корылмасы бар, атап ук әйткәндә - Бу типка карый торган Лингараджа гыйбадәтханәсе һәм башка гыйбадәтханәләр белән чагыштырганда гыйбадәтханә күтәрелгән платформада төзелгән. Бу Калинга гыйбадәтханә архитектурасы тарихында Дҗагамоһана, Бһогамандапа һәм Натьямандапа кебек пулатлар төп гыйбадәтханә белән бергә төзелгән беренче гыйбадәтханә. Төп гыйбадәтханәнең өч тышкы якларында миниатюр изге урыннар бар. Деула sanctum sanctorum (гарбһагриһа)ның өе булган биек шихара (гөмбәздән) тора. Казылма агачтан ясалган багана тәкъдим итү буларак лампалар урнаштыру өчен кулланыла. Гыйбадәтханәгә төп капка Арслан Капкасы (Сингһадвара)ны ике сакчы Илаһ Дҗайя һәм Видҗайя тарафыннан саклана. 16 яклы 11 метр (36 фут) биеклектәге гранит монолитик колонна сыман багана Сурьяның арба йөртүчесе Арунаны тотучы Аруна Стамбһа (Кояш Баганасы) буларак мәгълүм. Бу колонна монда Конарк Кояш гыйбадәтханәсеннән китерелгән булган. Мандала панҗиның гыйбадәтханәнең тарихи язмларында гыйбадәтханә хәзерге изге урында башта Сомавамши династиясенең Яяти Патшасы тарафыннан төзелгән булган. Шулай да, тарихчылар Мадала Панҗиның чынлыгын һәм тарихилыгын сорау астына куялар. Тарихчылар буенча, Деула һәм Мукһашала 12-енче гасырда Ганга Патшасы Анантаварман Чодаганга оныгы Анангабһимадэва тарафыннан төзелгән булган һәм Натамандапа һәм Бһогамандапа дәвам итеп тәңгәл килгән рвештә Гадҗапати Пурушоттама Дэва  (1462–1491) һәм Пратапрудра Дэва (1495–1532) хөкемнәре вакытында төзелгән булган. Мадала Панҗи буенча, тышкы пракара Гаҗапати Капилендрадева (1435–1497) тарафыннан төзелгән булган. Курма бедһа (Ташбака чолгап алуы) дип аталган эчке “пракара” Пурушоттама Дэва тарафыннан төзелгән булган.
Торе д'Азтари (Павия)
Торе д'Азтари — Италиянең Ломбардия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
LSM12
LSM12 —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
Презтиноне (Вербано-Кузио-Осола)
Презтиноне — Италиянең Пьемонт төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Презтиноне Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Толагай (авыл)
Климаты
Биредә климат континенталь. Гыйнварның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. Җилләр розасында төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) җилләр өстенлек итә. Тотрыклы кар катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.
Малшовице
Малшовице (Malšovice) — Чехиянең Устецк крае районында урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Тарихы
Авыл җирләре элек тарихи төбәгенә караган.
Демография
Халык саны динамикасы:
Вишньице
Вишньице (Вишњице) — Сербиянең Златибор округы җирлегендә (општина) урнашкан торак пункт.
Географиясе
Балкан ярымутравының төньяк өлешендә, диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Климаты
Биредә кышлар кыска һәм карлы, җәйләр җылы. Иң салкын ай – гыйнвар, иң җылы ай – июль. Урта температура - 11 °C. Уртача еллык явым-төшем саны – 896 мм.
Ашагыаладаг (Хамур)
Ашагыаладаг (Aşağıaladağ) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Агры иле Хамур илчесенә караган бер авыл (köy).
Мазазонтекомак (Хосе Хоакин де Эрера)
Мазазонтекомак — Мексиканың Герреро штатында урнашкан торак пункт. муниципалитеты составына керә.
Географиясе
Мазазонтекомак Мексиканың көньяк-көнбатыш өлешендә, Мехико шәһәреннән көньяктарак урнашкан.
Климаты
Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 21,9 °C.
Явым-төшем күбесенчә җәй көне, сентябрь айларында төшә, кыш коры.
Тарихы
Бу җирләрдә беренче кешеләр якынча 20 мең ел элек күренә башлый. Болар ольмеклар дип уйланыла. Соңрак Теотиуакан йогынтысы көчәя. VIII — XV гасырларда ацтеклар йогынтысында була. 1521 елда испаннар керә, Испания яулап алганнан соң территория Мехико аудиенциясенең бер өлешен тәшкил итә, ул башта элекке ацтек империясе провинцияләреннән торган һәм соңрак Яңа Испания вице-корольлеге составына керә.
1849 елның 27 октябреннән Герреро штаты составында.
Локалита Скункипани I
Локалита Скункипани I — Италиянең Сицилия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Локалита Скункипани I Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
LSM14B
LSM14B —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
Эль Мамеял (Кочоапа эль Гранде)
Эль Мамеял — Мексиканың Герреро штатында урнашкан торак пункт. муниципалитеты составына керә.
Географиясе
Эль Мамеял Мексиканың көньяк-көнбатыш өлешендә, Мехико шәһәреннән көньяктарак урнашкан.
Климаты
Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 21,9 °C.
Явым-төшем күбесенчә җәй көне, сентябрь айларында төшә, кыш коры.
Тарихы
Бу җирләрдә беренче кешеләр якынча 20 мең ел элек күренә башлый. Болар ольмеклар дип уйланыла. Соңрак Теотиуакан йогынтысы көчәя. VIII — XV гасырларда ацтеклар йогынтысында була. 1521 елда испаннар керә, Испания яулап алганнан соң территория Мехико аудиенциясенең бер өлешен тәшкил итә, ул башта элекке ацтек империясе провинцияләреннән торган һәм соңрак Яңа Испания вице-корольлеге составына керә.
Крапивна (Мядзельский районы)
Крапивна  (Крапіўна ) — Белоруссиянең Минск өлкәсе Мядзельский районында урнашкан авыл.
Эль Мамеял (Кочоапа эль Гранде)
Тарихы
1849 елның 27 октябреннән Герреро штаты составында.
Крапивна (Мядзельский районы)
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,8 °C, июльнеке — плюс 17,5 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Фындыклы (Ризе)
Фындыклы (Fındıklı) — Төркия Җөмһүриятенең Ризе иленә караган бер шәһәре.
Толкын (авыл)
Толкын (Толқын) — Казакъстанның Алматы өлкәсендә урнашкан авыл.
Фындыклы (Ризе)
Сылтамалар
Fındıklı, Rize
Торе де Торти (Павия)
Торе де Торти — Италиянең Ломбардия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Толкын (авыл)
Климаты
Биредә климат континенталь. Гыйнварның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. Җилләр розасында төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) җилләр өстенлек итә. Тотрыклы кар катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.
Торе де Торти (Павия)
Географиясе
Торе де Торти Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Волуяц (Ужице)
Волуяц  (Волујац) — Сербиянең Златибор округы җирлегендә (општина) урнашкан торак пункт.
Географиясе
Балкан ярымутравының төньяк өлешендә, диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Климаты
Биредә кышлар кыска һәм карлы, җәйләр җылы. Иң салкын ай – гыйнвар, иң җылы ай – июль. Урта температура - 11 °C. Уртача еллык явым-төшем саны – 896 мм.
Нингуно, Ла Ладрильера (Селая)
Нингуно, Ла Ладрильера — Мексиканың Гуанхуато штатында урнашкан торак пункт. муниципалитеты составына керә.
Географиясе
Нингуно, Ла Ладрильера Мексиканың үзәк өлешендә урнашкан.
Климаты
Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 16 — 22 °C.
Явым-төшем аз күләмдә, уртача 400 мм — 700, һәм күбесенчә җәй көне төшә, кыш коры.
Тарихы
Безнең эрага кадәр 800-300 елларда бу җирләрдә чупикуарио халыклары яшәгән. X һәм XI гасырлар чикләрендә корылык аркасында бу халыклар биредән күченергә мәҗбүр була. Соңрак чичимеклар килеп урнаша башлый. 1520 елларда җирлеккә испаннар керә. Чичимек кабиләләре Испания басып алучыларына кадәр төп халык булган.
1824 елның 14 октябреннән Гуанхуато штаты составында.
Презтоне (Сондрио)
Географиясе
Презтоне Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Манёва
Манёва (Maňová) — Чехиянең Көньяк Моравия крае районында урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Тарихы
Авыл җирләре элек тарихи төбәгенә караган.
Локалита Сото Монтикио (Авелино)
Локалита Сото Монтикио — Италиянең Кампания төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Локалита Сото Монтикио Апеннин ярымутравының көньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан көньякка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Торе дей Госо (Кунео)
Торе дей Госо — Италиянең Пьемонт төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Торе дей Госо Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Эль Торбельино, Пуерто дел Торбельино (Атархеа)
Эль Торбельино, Пуерто дел Торбельино — Мексиканың Гуанхуато штатында урнашкан торак пункт. муниципалитеты составына керә.
Географиясе
Эль Торбельино, Пуерто дел Торбельино Мексиканың үзәк өлешендә урнашкан.
Климаты
Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 16 — 22 °C.
Явым-төшем аз күләмдә, уртача 400 мм — 700, һәм күбесенчә җәй көне төшә, кыш коры.
Тарихы
Безнең эрага кадәр 800-300 елларда бу җирләрдә чупикуарио халыклары яшәгән. X һәм XI гасырлар чикләрендә корылык аркасында бу халыклар биредән күченергә мәҗбүр була. Соңрак чичимеклар килеп урнаша башлый. 1520 елларда җирлеккә испаннар керә. Чичимек кабиләләре Испания басып алучыларына кадәр төп халык булган.
1824 елның 14 октябреннән Гуанхуато штаты составында.
Толмачевка (Төньяк Казакъстан өлкәсе)
Толмачевка (Толмачевка) — Казакъстанның Төньяк Казакъстан өлкәсе‎ндә урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат континенталь. Гыйнварның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. Җилләр розасында төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) җилләр өстенлек итә. Тотрыклы кар катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.
LSM2
LSM2 —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.