cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
(16500) 1990 SX10
(16500) 1990 SX10 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1990 елның 16 сентябрендә Генри Хольт тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1990 SX10» саналган.
Меһмет Акиф Эрсой (Паландөкен)
Меһмет Акиф Эрсой (Mehmet Akif Ersoy) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Эрзурум иле Паландөкен илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Сылтамалар
Mehmet Akif Ersoy, Palandöken Mehmet Akif Ersoy, Palandöken
Баһчелиевлер (Инҗесу)
Баһчелиевлер (Bahçelievler) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Кайсери иле Инҗесу илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Үтәнгеш
Үтәнгеш — Татарстан Республикасының Яшел Үзән районындагы авыл.
Почта индексы — 422525.
Казе Бадия (Модена)
Казе Бадия — Италиянең Эмилия-Романья төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
(8995) Rachelstevenson
(8995) Rachelstevenson — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Казе Бадия (Модена)
Географиясе
Казе Бадия Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Ерла
Ерла — Россия территориясеннән ага торган елга. Кострома өлкәсе, Вологда өлкәсе, Түбән Новгород өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Межа елгасының уң ярыннан 27 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 20 км.
Казе Бадия (Модена)
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
(8995) Rachelstevenson
Тарихы
1981 елның 1 мартында Шелте Бас тарафыннан Сайдинг-Спринг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1981 EB9» саналган.
Ерла
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Сан-Себастьян-ду-Уэсти
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Канар утраулары
Канар Утраулары, шулай ук "Кәнәриләр" буларак билгеле - ул Марокконың көньяк яры янында аның көньяк чигеннән 100 км га көнбатышта урнашкан архипелаг һәм Испаниянең автоном җәмгыяте. Кәнәриләр Европа Берлегенең ерак урнашкан регионнары арасында. Алар шулай ук Испания хөкүмәте тарафыннан таныглган тарихи милләт буларак танылган сигез регионнарның берсе.
Төп утраулар (зурдан кечкенәгә кадәр): Тенерифе, Фуэртевентура, Гран Канария, Ланзароте, Ла Пальма, Ла Гомера һәм Эль Һиерро. Архипелагка шулай ук берникадәр утраулар һәм утраучыклар керә: Ла Грациоза, Альграница, Лобос утравы, Монтанья Клара, Рокве дел Оесте һәм Рокве дель Эсте. Борынгы вакытларда утраулар чылбырын еш "Бәхетле утраулар" дип атаганнар. Географик урнашуга карап, Кәнәри утраулары Испаниянең иң көньяк регионы. Кәнәри утраулары Макаронезия регионының иң зур һәм халык саны иң зур булган архипелагы.
Архипелагның пляжлары, климаты һәм әһәмиятле табигый манзаралары, бигрәк тә Гран Канарияда Маспаломас һәм Тенерифеда Тейде Тавы (океан төбеннән үлчәгәндә дөньяда өченче иң биек вулкан) һәм Тейде Милли Паркы аны туристларның төп максаты итә, елына 12 миллион зиярәт кылучы килә, бигрәк тә Тенерифе, Фуэртевентура, Гран Канария һәм Ланзаротега. Явым-төшемнәр дәрәҗәсе урнашуга һәм күтәрелүгә карап төрле була. Архипелагта яшел өлкәләр һәм сахра да бар. Температура инверсиясе дәрәҗәсеннән өстән булу сәбәпле утрауның биек таулары астрономик күзәтүләр өчен идеаль. Шул сәбәпле, утрауларда ике профессиональ күзәтүханә төзелгән булган: Тенерифе утравында Тейде күзәтүханәсе һәм Ла Пальма утравында Рокве де лос Мучачос күзәтүханәсе.
Груб-ам-Форст
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Канар утраулары
Автоном Җәмгыятьнең башкаласы Санта Круз де Тенерифе һәм Лас Пальмас де Гран Канария көндәш шәһәрләре арасында бүленгән, алар үз чиратында Испаниянең Санта Круз де Тенерифе провинциясе һәм Лас Пальмас провинциясе башкалалары булып тора. Лас Пальмас де Гран Канария 1768 елдан бирле, 1910-ынчы елларда кыска периодтан кала, Кәнәриләрнең иң зур шәһәре булып торган. 1833 ел Испания территориаль бүленеше белән 1927 ел арасында Санта Круз де Тенерифе Кәнәриләрнең бердәнбер башкаласы булган. 1927 елда дикрит Кәнәриләрнең башкаласы бүленергә тиеш дип кушкан һәм бу хәзергәчә сакланып калган. Канар утрауларының зурлык буенча өченче шәһәре Сан Кристобаль де ля Лагунa Тенерифеда Дөнья Мирасы урыны. Шәһәр шулай ук Канар Утрауларының иң югары киңәшмә органы булган Consejo Consultivo de Canarias өчен өй булып тора.
Испания Империясе вакытларында Кәнәриләр Америкаларга баручы испан галеоннары өчен төп тукталыш булган, алар көньякка хөкем сөрүче төньяк-көнчыгыш юнәләш җилләрне тотар өчен килгән.
Джалга-Дунда
Джалга-Дунда — Россия территориясеннән ага торган елга. Калмык Республикасы, Ростов өлкәсе, Ставрополь крае биләмәләрендә ага. Елга 286 км Маныч-Гудило күле 286 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 62 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Тын су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Маныч елгасы башыннан Пролетарск сусаклагычына кадәр,   Калаус һәм Егорлык елгаларын кетрмичә. Кече елга бассейны — Тын кушылдыклары бассейны, Северский Донец тамагыннан түбән, елга бассейны — Тын (бассейнның Россия өлеше).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Унсити
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Укта
Укта — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Куликово (Киров өлкәсе)
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (97%).
Осановка
Осановка — Россия территориясеннән ага торган елга. Киров өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Молома елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 24 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Нократ, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Айанж
Айанж (Hayange) — Франциянең Мозель департаментына караган коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 12,23 км².
Искәрмәләр
Айанж
Бредулец
Бредулец — Румыниянең Арджеш жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Каролина Бос
Каролина Бос (Caroline Bos; 1959 ел, Роттердам) — Нидирлан архитекторы. Амстердамда урнашкан архитектура фирмасының зур наградаларына ия булган UNStudio фирмасын оештыручы булып тора. Бос архитектура темаларына лекцияләр укый, шулай ук төрле мәктәпләрдә укыта. Аның архитектура рәсемнәре һәм проектлары төрле музейларда, башлыча Нью-Йоркның Хәзерге заман музеенда күрсәтелә.
Белеме
Каролина Бос 1991 елда Бирбектә (Лондон университеты) сәнгать тарихы өлкәсендә сәнгать бакалавры дәрәҗәсен ала, ә аннары Нидирланда Утрехт университетында архитектураның магистр дәрәҗәсенә ия була. Лондонда үзенең булачак ире Бен ван Беркель белән таныша.
Карьерасы
Башта Каролина Бос ире белән бергә «Forum» (1985-1986 елларда) һәм «Diagram Works» (1988 елда) кебек басмаларда журналист булып эшли. 188 елда ир Амстердамда «Berkel & Bos Architecturbureau» фирмасын оештыра, ул Нидерландта тәнкыйтчеләрнең танылуын алган берничә архитектура проектын әзерли.
1998 елда фирманың исеме «UNStudio» дип үзгәртелә. Компаниядән үз исемнәрен алып ташлауны ирле-хатынлы архитектура ул амбицияле төзелеш проектларын ашыру өчен кирәкле хезмәттәшлек, аның нигезендә архитектура, шәһәр төзелеше һәм инфраструктура өлкәсендә экспертлар командасы тора, дип аңлата. Бу карашны алар яңа бинаның урынын планлаштырганда якындагы территорияләрне һәм тирә-якны исәпкә алучы «тирән план кору» дип атый. Каролина Босны «UNStudio» фирмасында «яшерен корал» дип йөртәләр, чөнки аның махсус дизайнчы белеме юк һәм архитектурада үзенчәлекле алымга ия. Аны компанияда иң яхшы архитекторларның берсе дип исәплиләр.
2012 елның мартына компания штатында 17 илдән 153 хезмәткәр эшли, «UNStudio» исәбендә 69 бөтен проект исәпләнә. Каролина төрле проект командалары белән эшләп, аларның күпчелегенә керә. Бос эшләгән иң билгеле проектларга Утрехт шәһәрендә принц Клаус күпере (Нидерланд) һәм Штутгарттагы Mercedes-Benz музее карый.
Бос төрле институтларда, шул исәптән Арнемда архитектура академиясендә, Ливерпуль университетында, Вена техник университетында һәм Амстердамда Берлаг институтында укыта. Бен ван Беркель белән бергә чакырулы лектор сыйфатында Принстон университетында чыгыш ясый һәм аның белән бергә «UNStudio» компаниясендә берничә басманың автордашы була. 2012 елда ул Мельбурн университетының мактаулы профессоры исемен ала.
Пералёвка
Пералёвка (Пералёўка ) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Веткавский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Түреш
Түреш — топоним, гидроним.
Щаки
Щаки — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(16501) 1990 SX13
(16501) 1990 SX13 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1990 елның 23 сентябрендә Анри Дебеонь тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1990 SX13» саналган.
Күбәк
Күбәк — топоним, авыл исеме. Монгол теленнән алынма. Күбәк — «эт» төшенчәсен аңлаткан. Болгар-татарларда эт культы калдыгы. Икенче чыганак буенча, күбәк — борынгы төрки сүз, «эче (үзәге) куыш агач, куыш сабак» дигәнне аңлата.
Трой (Сок, Висконсин)
Трой  — Америка Кушма Штатларының Висконсин штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сан-Сепе
Сан-Сепе — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Риу-Гранди-ду-Сул штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Карахисар (Чорум)
Карахисар (Karahisar) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Чорум иле Чорум илчесенә караган бер авыл (köy).
Ботан
Ботан — Франциянең Бельфор җире департаментында урнашкан коммуна.
Хабувко
Хабувко — Польшаның Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Баһчелиевлер (Өзватан)
Баһчелиевлер (Bahçelievler) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Кайсери иле Өзватан илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Хабувко
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Оно (шәһәр, Фукуи)
Оно — Япония дәүләтенең Фукуи префектурасында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Оно шәһәре 1954 елның 1 июлендә шәһәр статусын ала.
Халкы
2008 елның 1 гыйнварына шәһәрдә 36763 кеше яшәгән. Халык тыгызлыгы - 1 км²-га 42.1 кеше тәшкил иткән.
Географиясе
Шәһәр территориясе 872.30 км² тәшкил итә.
Илдар Әбүзәров
Илдар Әбүзәров (Илдар Әнвәр улы Әбүзәров) – язучы, кыска хикәя жанры остасы. А.С. Пушкин премиясе лауреаты. Рус телендә яза. Хөсәен Фәезханов нәселеннән.
Иҗаты
Язучы буларак 1998 елдан билгеле. Беренче хикәясе «Нижний Новгород» журналында (Түбән Новгород) басылган.
Пушкин премиясе (2011)
«Мәдәни традицияләрне яңача үстергән өчен» (За новаторское развитие отечественных культурных традиций) номинациясендә «Корбан-роман» хикәяләр җыентыгы һәм «XVIII» романы өчен «Яңа Пушкин премиясе» ала.
И. Әбүзәров: «''Пушкин премиясен Тукай премиясе белән тиңләргә була. Заманында аны император академиясе әгъзалары, Иван Бунин, Алексей Куприн, Алексей Битов, Виктор Астафьев алган''».
Корбан-роман
«Корбан-роман» әсәре буенча Салават Юзеев Казанда «Инновация» студиясендә нәфис фильм төшерә (2013).
Сылтамалар
Язучы булу – үз-үзеңдә казыну ул
Канопус
Кано́пус (Canopus; Киль α, Киль альфасы, α Car) — күк йөзе көньяк ярымшарының Киль йолдызлыгындагы иң якты йолдызы. Күк йөзендә яктырыш буенча икенче йолдыз. Аның күренмә йолдызча зурлыгы −0,72m тәшкил итә.
Хасиятләр
Канопус — сарылы-аклы үтә зур йолдыз. Ул, «Гиппарх» астрометрия иярчене мәгълүматлары буенча, безнең Кояштан 310 яктылык елы ераклыкта урнаша. Аның массасы 8–9 Кояшныкына тигез, ә радиусы — Кояшныкыннан 65 тапкыр зуррак. Аның яктыртучанлыгы Кояшныкыннан якынча 14000 тапкыр артыграк.
Күзәтүләр шартлары
Йолдызның көньяк авышы 53 градус диярлек тәшкил итә, шуңа күрә аны Төньяк ярымшарда тик төньяк киңлекнең 37 градусыннан көньяктарак күзәтергә була. Россиядә аны күрергә булмый, ә элек Советлар Берлеге территориясендә тик Төрекмәнстанның көньягында күреп алырга була.
Тарих һәм исемнәр
Аның гарәп исеме Сөһәйл (سهيل сөһәйл — «күренекле»).
Грюнвальд (Бавария)
Грюнвальд  — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Версаль (Кентукки)
Тарихы
Версаль шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Вудлендс (Калифорния)
Вудлендс  — Америка Кушма Штатларының Калифорния штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Ульново (Острудский повяты)
Ульново  — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Вудлендс (Калифорния)
Географиясе
Вудлендс халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ульново (Острудский повяты)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(8996) Waynedwards
(8996) Waynedwards — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1981 елның 1 мартында Шелте Бас тарафыннан Сайдинг-Спринг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1981 EC10» саналган.
Казе Бадоди (Реҗо Эмилия)
Географиясе
Казе Бадоди Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Нагорный (Сосновка районы)
Нагорный (Нагорный) — Чиләбе өлкәсенең Сосновка районы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (56%), татарлар (16%), башкортлар (11%), алманнар (15%).
Ханлыглар (Шәрур)
Ханлыглар  (Xanlıqlar ) — Әзербайҗанның Нахчыван Автоном Республикасы Шәрур районына караган авыл.
Унсуэ
Унсуэ — Испаниянең Наварра провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Цинцерень (Прахова)
Цинцерень — Румыниянең Прахова жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сан-Симан (Гояс)
Сан-Симан  — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Гояс штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Вознесенка (Мари Ил)
Вознесенка (Вознесенка, Вознесенка) — Мари Илнең Юрино районында урнашкан авыл.
Халык
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (66,7%), украиннар (20,8%), чирмешләр (12,5%).
Меһмет Акиф Эрсой (Нурдагы)
Меһмет Акиф Эрсой (Mehmet Akif Ersoy) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Газиантеп иле Нурдагы илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Бреботт
Бреботт — Франциянең Бельфор җире департаментында урнашкан коммуна.
Перамога (Гомельский районы)
Перамога  (Перамога ) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Гомельский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
(16502) 1990 SB14
(16502) 1990 SB14 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1990 елның 23 сентябрендә Анри Дебеонь тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1990 SB14» саналган.
Щеглин-Подуховни
Щеглин-Подуховни — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
HD180250
HD180250 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Сәет Вахиди
Сәет Вахиди (Сәет Габделманнан улы Вахитов,, — , ) — тарихчы, педагог, Көнчыгышны өйрәнүче, археограф, кулъязмалар җыючы.
Тормыш юлы
Казан губернасы Спас өязенең Ташбилге авылында крестьян гаиләсендә туа. Туган авылының һәм Иске Рәҗәп авылының мәдрәсәләрендә укыганнан соң, 1905 елдан Казанда «Мөхәммәдия» мәдрәсәсендә белем ала. 1911 елда укуын тәмамлый һәм туган ягында балалар укыту белән шөгыльләнә башлый. Башта Уразлы мәктәбендә эшли, соңрак Мамадыш якларына китә. 1912 елда туган авылы Ташбилгедә мәктәп ачтыруга ирешә.
Авылларда укытучы булып эшләгән елларда татар тарихына караган кулъязма әсәрләрне туплый башлый. Күп кенә язма китаплар һәм документлар туплый. Шул исәптән, Казан ханлыгы чорына караган социаль-юридик документлардан берсе булган Сәхип-Гәрәй хан ярлыгын таба.
Совет чорында Сәет Вахиди кулъямалар эзләү эшен дәвам итә. 1925 һәм 1930 елларда үзе җыйган сирәк һәм уникаль кулъязмалар байлыгын Казан университетының китапханәсенә бүләк итә.
Казанда Үзәк татар музеенда Көнчыгыш кулъязмалары бүлеген җитәкли, Казанның төрле югары уку йортларында белем бирә. 1937-1938 елларда РФА Шәрекъне өйрәнү институтында эшләп ала.
1938 елда кулга алына, «Солтангалиевчеләрнең» берсе булуда гаепләнә. Вафат булу датасы турында төрле фаразлар бар. Миркасыйм Госманов аны 1941 ел да һәлак булган дип әйтә, Исмәгыйль Рәминең «Әдәби сүзлегендә» 1942 ел датасы китерелә. Күпчелек биографик мәгълүмат чыганакларында 1938 елда үлүе хәбәр ителә.
Сан-Симан (Сан-Паулу)
Сан-Симан  — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Сан-Паулу штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Ерщук
Ерщук — Россия территориясеннән ага торган елга. Кострома өлкәсе, Вологда өлкәсе, Түбән Новгород өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Юза елгасының сул ярыннан 9 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 14 км.
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Унешево
Унешево — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Аленкур-ла-Кот
Аленкур-ла-Кот (Alaincourt-la-Côte) — Франциянең Мозель департаментына караган коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 4,17 км².
Тру (Висконсин)
Тру  — Америка Кушма Штатларының Висконсин штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Бредуц
Бредуц — Румыниянең Ковасна жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Хажино
Хажино — Польшаның Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Грюненбах
Грюненбах — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Баһчелиевлер (Талас )
Баһчелиевлер (Bahçelievler) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Кайсери иле Талас илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Бретань (Бельфор җире)
Бретань — Франциянең Бельфор җире департаментында урнашкан коммуна.
Осиновская
Осиновская — Россия территориясеннән ага торган елга. Киров өлкәсе, Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга Боровица елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 11 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Нократ, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Перамога (Крывски авыл советы)
Перамога  (Перамога ) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Буда-Кашалёвский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Урдакс
Урдакс — Испаниянең Наварра провинциясендә урнашкан муниципалитет.
(8997) Davidblewett
(8997) Davidblewett — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Урдакс
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(8997) Davidblewett
Тарихы
1981 елның 1 мартында Шелте Бас тарафыннан Сайдинг-Спринг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1981 ES14» саналган.
Санта-Аделия
Санта-Аделия — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Сан-Паулу штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Карахисар (Кешан)
Карахисар (Karahisar) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Эдирне иле Кешан илчесенә караган бер авыл (köy).
Лейма Гбови
Лима Роберта Гбови (Leymah Roberta Gbowee; 1 февраль 1972 ел) — Либерияның тынычлык урнаштыру эшмәкәре, «хатын-кыз хокуклары һәм хәвефсезлеге өчен көрәштә һәм тынычлык урнаштыруда катнашкан өчен» Тавакуль Карман һәм Элен Джонсон-Серлиф белән тынычлык буенча 2011 елгы Нобель премиясе лауреаты.
Биографиясе
Лейма Гбови үзәк Либериядә туа. Беренче ватандашлар сугышы башлангач, 17 яшьлек Лейма илнең башкаласы Монровиягә күчә. Психологка укый һәм хәрби хәрәкәтләрдә катнашкан балалар белән эшли.
2002 елда социаль хезмәтче булып эшләп йөргән Гбови Либериядәге икенче ватандашлар сугышы барганда либерий хатын-кызларның тынычлык өчен хәрәкәтен оештыра. Хәрәкәт балык базарында эшләгән хатын-кызлар арасында башлана. Аңа Монровиянең торган саен күбрәк христиан һәм мөселман хатыннары кушыла бара. Гбови җитәкчелегендә хәрәкәт Либерияның ул чактагы президенты Чарльз Тейлор белән очраша һәм аның Ганадагы ил сөйләшүләрендә катнашу вәгъдәсен алуга ирешә.
Гбови Ганада Либерия хатын-кызлары төркеменә җитәкчелек итә. Делегация Аккрада президент сарае диварлары янында тавышсыз протест үткәрә. Шулай ук «җенси забастовка» (Аристофанның «Лисистрата» комедиясендә тасвирланган тынычлыкка ирешү ысулы) оештыра. Протест акциясе барышында аны кулга алырга җыенганнарына, Гбови шәрә калып чишенү белән яный (Көнбатыш Африка мәдәниятендә бу иң көчле ләгънәт дип санала), һәм янау җиңә— аны кулга алмыйлар.
Лейма Гбови Комфорта Фримен белән бергә WIPNET хәрәкәтен (Women in Peacebuilding Network, «Женщины в Построении Мира») оештыра һәм президентка мөрәҗәгать чыгара.
Хәрәкәт төрле хөкүмәтләр вәкилләре белән тынычлык кору буенча уңышлы сөйләшүләр үткәрә.
Хәрәкәт тырышлыгы белән 2003 елда Либериядә икенче ватандашлар сугышын тәмамлауга ирешә һәм ил президенты итеп Элен Джонсон-Серлиф, Африка тарихында беренче хатын-кыз, сайлана.
Лейма Гбови — «конфликтларны хәл итү» специальносте буенча гуманитар фәннәр магистры, аны Виргиния Көнчыгыш Меннонит Университетында ала. Ул — Гананың Аккра шәһәрендә урнашкан "Тынычлык һәм иминлек буенча Африка хатын-кызлары берекмәс"нең  башкарма директоры. 2008 елда аның турында «Загони дьявола обратно в ад» дигән документаль фильм төшерелә.
Бадару
Бадару — Франциянең Лозер департаментында урнашкан коммуна.
Вертленд (Кентукки)
Вертленд  — Америка Кушма Штатларының Кентукки штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Вертленд шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Газелл (Калифорния)
Газелл  — Америка Кушма Штатларының Калифорния штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Газелл халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Утячики
Почта индексы — 422403.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.3 °C.
(16503) Аято
(16503) Аято — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1990 елның 15 октябрендә Ц. Сэки тарафыннан Гэйсэй обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1990 TY» саналган.
Казе Базеҗо (Тревизо)
Казе Базеҗо — Италиянең Венеция төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казе Базеҗо Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Куликовщина
Куликовщина (Куликовщина) — Киров өлкәсенең Орлов районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Кацуяма
Кацуяма — Япония дәүләтенең Фукуи префектурасында урнашкан шәһәр.
Куликовщина
Халык
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
Униково (Вармия-Мазурия воеводалыгы)
Униково  — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Кацуяма
Халкы
2008 елның 1 гыйнварына шәһәрдә 26333 кеше яшәгән. Халык тыгызлыгы - 1 км²-га 104 кеше тәшкил иткән.
Portu futbol taqımı
Portu futbol taqımı (portugalça Futebol Clube do Porto) — Portugaliä Portu şähäreneñ hönäri futbol taqımı.
Sagriş Ligasında çığış yasıy. 1893 yılda nigezlängän.
Униково (Вармия-Мазурия воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Portu futbol taqımı
1933 yılda Portu Portugaliä çempionatına nigez saluçılarınıñ berse bulğan.
Щегляцин
Щегляцин — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Portu futbol taqımı
Portugaliäneñ 30 tapqır çempionı, 24 tapqır Kubok iäse.
Щегляцин
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Portu futbol taqımı
Öy stadionı - "Eştadiu do Dragão", 52 202 keşe sıydıra.
Benfika häm Sporting belän Portugaliäneñ zur öçäwenä kerä.
İke tapqır Çempionnar ligasında ciñä.
Töp köndäşe - Benfika futbol taqımı.
Меһмет Акиф Эрсой (Арнавуткөй)
Меһмет Акиф Эрсой (Mehmet Akif Ersoy) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Истмала иле Арнавуткөй илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Гундельсхайм (Югары Франкония)
Гундельсхайм  — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Джуве
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Тын су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Маныч елгасы башыннан Пролетарск сусаклагычына кадәр,   Калаус һәм Егорлык елгаларын кетрмичә. Кече елга бассейны — Тын кушылдыклары бассейны, Северский Донец тамагыннан түбән, елга бассейны — Тын (бассейнның Россия өлеше).
Санта-Албертина
Санта-Албертина — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Сан-Паулу штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Ципар
Ципар — Румыниянең Арад жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(16504) 1990 TR5
(16504) 1990 TR5 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1990 елның 9 октябрендә Роберт Макнот тарафыннан Сайдинг-Спринг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1990 TR5» саналган.
Харново (Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы)
Харново  — Польшаның Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Хәмид Мөштәри
Биографиясе
Хәмид Мөштәри 1900 елның 22 июлендә Ырынбурда укытучы гаиләсендә туа. Ул башта приют каршындагы мәктәптә, соңрак Казанның 2нче ир-балалар гимназиясендә укый. 1918 елда гимназияне алтын медальгә тәмамлый. Мөштәри 1918 елда Казан университетының физика-математика факультетына укырга керә. Әмма, сәламәтлеге какшау сәбәпле, 1920 елда Ташкәнт шәһәрендәге Урта Азия университетына күчә. Университетны 1923 елда тәмамлаганнан соң, ул яңадан Казанга кайта. 1925 елда Мөштәри Мәскәү университетының аспирантурасына укырга керә. Дөньякүләм танылган академик С.А.Чаплыгин, фәнни җитәкчесе буларак, аның алдына математика, физика, механика фәннәрен тирәтен өйрәнү бурычын куя. 1929 елда ул кандидатлык диссертациясен яклый һәм, шушы елдан башлап, Мөштәринең фәнни һәм педагогик эшчәнлеге тулысынча Казан белән бәйләнгән. Ул Казан коммуналь төзелеш институтының теоретик механика һәм эластиклык теориясе кафедрасын, соңрак Казан химия-технология институтының теоретик механика кафедрасын җитәкли.
1934-1938 елларда ул юка кабырчыкның нәсызыкча теориясенә нигез сала, ә 1938 елда Мәскәү университетында шушы теориягә багышланган гыйльми эшләре буенча докторлык диссертациясен яклый.
Перамога (Патапавски авыл советы)
Перамога  (Перамога ) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Буда-Кашалёвский районында урнашкан авыл.
Хәмид Мөштәри
Биографиясе
1946-1972 елларда Х.Мөштәри СССР ФА Казан филиалының физика-техника институты директоры була, шуның белән бергә, 1976 елга кадәр институтның кабырчык теориясе бүлеген һәм Казан химия-технология институтның теоретик механика кафедрасын җитәкли.
Перамога (Патапавски авыл советы)
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Опытный (Чиләбе өлкәсе)
Опытный (Опытный) — Чиләбе өлкәсенең Троицк районы составына керүче авыл.
Хәмид Мөштәри
Биографиясе
Х.Мөштәринең нәсызыкча механикасы буенча язган хезмәтләре безнең илдә генә түгел, чит илләрдә дә яхшы мәгълүм. Аларда булган идеяләр бүген дә әһәмиятен югалтмыйлар, фәннең бу өлкәсен үстерүгә һаман да зур өлеш кертә бирәләр.
Опытный (Чиләбе өлкәсе)
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Хәмид Мөштәри
Биографиясе
Х.Мөштәри 1981 елның 23 гыйнварында вафат була.
Опытный (Чиләбе өлкәсе)
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (58%), татарлар (16%), украиннар (11%), казахлар (15%).
Баһчелиевлер (Батталгази)
Баһчелиевлер (Bahçelievler) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Малатья иле Батталгази илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Упалти
Упалти — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Ту-Крикс (Висконсин)
Ту-Крикс  — Америка Кушма Штатларының Висконсин штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Мөгезкатлауның эндотелиаль Фукс дистрофиясе
Эндотелиаль Фукс дистрофиясе — мөгезкатлауның эндотелиаль күзәнәкләренең тиз югалтуы белән сыйфатланган ике яклы чир. Ешрак хатын-кызларда очрый һәм бу патология белән интегүчеләр арасында беренчел ачык почмаклы глаукоманың югары торалышы белән бәйле.
1.             Нәселдәнлек төре кайвакыт аутосом-доминатлы, әмма ешрак чир очраклы була.
2.             Өлкән яшьтәге пациентларда чирнең әкренләп көчәюе белән билгеләнә.
3.             Чорлылык
а) 1 нче стадия (cornea guttata):
-               десцемет мембранасының кимчелеге яки күперүе һәм аномаль эндотелиаль күзәнәкләр барлыкка килү (рәс. 9.55а);
-               көзгеле микроскопиядә дөрес эндотелиаль мозаика җимерелү белән бәйле кечкенә караңгы таплар күренә (рәс. 9.55б);
-                үскәнрәк очракларда меланин утырмасы белән бәйле була алган «ватылган металл» күренеше була (рәс. 9.55в);
б)       2 нче стадия
-                эндотелийның киртә үзенчәлекләренең декомпенсациясе мөгезкатлауның үзәк өлешендә стромаль шешү үсешенә һәм күрү начарлануга китерә. Башта шешенкелек иртән күбрәк чагыла, көн дәвамында мөгезкатлау ачыграк була;
-                строма калынлыгы якынча 30% артса, эпителий шешүе үсеш ала;
в)        3 нче стадия — микрокисталар һәм кабарчыклар ясалу белән чыдамлы эпителий шешүе  (кабарчыклы кератопатия — рәс. 9.55г, д). Аларның ертылуы көчле авыртуга һәм нерв азакларының ачылуы өчен уңайсызлыкка китерә.
4.             Дәвалау
а)       урынлы 5% натрий хлоридны тамчы яки мазь итеп кулланалар;
б)       бандаж контактлы линзалар ачылган нерв азакларын саклап уңайлык тәэмин итә һәм кабарчыклар утыруына булыша;
в)        үтәли кератопластика югары нәтиҗәле, аны вакытында куллану кирәк;
г)        башка ысуллар — конъюнктиваль кораманы астарлау һәм амнион ярысын күчереп утырту (начар фаразлы пациентлар өчен).
5.             Катаракта хирургиясе эндотелиаль күзәнәкләрнең югалтуын тизләтә һәм нәтиҗәдә декомпенсациягә китерә ала. Soft-shell вискоэластикларын куллану белән интраоперацион техника эндотелийны саклый һәм каты төш белән катаракта экстракциясендә кулланырга тиеш. Өчләтә процедура (катаракта хирургиясе, линза имплантациясе һәм кератопластика) эпителий шешүе яки операция алдындагы пахиметрия нәтиҗәсендә мөгезкатлауның калынлыгы 640 мкм күбрәк булган очрагында уйланырга тиеш.
Мөгезкатлау калынлыгы 640 мкм кимрәк булганда күрүгә карата яхшы нәтиҗә мөмкин.
Ани (шәһәр)
Ани (Անի; ἌνιονAbnicum Ani; хәзерге Төркиядә Ани кайчагында Оджаклы (Ocaklı) күрше авыл исеме буенча) дип атала, — урта гасыр җимерелгән әрмән шәһәре, хәзерге төрекләрнең  Карс провинциясендә  Әрмәнстан белән чиктәш урнашкан.
(8998) Matthewizawa
(8998) Matthewizawa — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Ани (шәһәр)
961 елдан 1045 елга кадәр Ани шул ук исемдәге патшалык башкаласы була, аның чикләре хәзерге Әрмәнстан һәм Төркиянең көнчыгыш өлешен алып тора. Шәһәр Ахурян елгасы чикләре һәм Бостанлар үзәне белән барлыкка килгән өчпочмаклы калкулыкта тора, аның урыны табигый оборона булып хезмәт итә. Ани 1001 чиркәү шәһәре дип атала, аның аша берничә сәүдә юлы үтә, һәм аның дини биналары, сарайлары һәм ныгытмалары дөньяда иң техник һәм сәнгатьчә камил булган.
(8998) Matthewizawa
Тарихы
1981 елның 3 мартында Шелте Бас тарафыннан Сайдинг-Спринг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1981 EG23» саналган.
Ани (шәһәр)
Башка чыганаклар буенча, XI гасырда, шәһәр үсеше биеклегендә, Анида 100-200 мең кеше яшәгән, ә шәһәр Константинополь, Багдад һәм Дамаск белән көндәшлек иткән. XII гасырда Ани яңадан әрмән кенәзләре нәселе Закаряннар тарафыннан төзелә һәм яңадан Әрмән мәдәнияте үзәгенә әверелә. 1319 елда җир тетрәүдән соң шәһәрнән китәләр. Ани әрмәннәре Әрмәнстан чикләреннән ерак урнашкан берничә колония булдыралар.
Этимология
Әрмән тарихчылары, аеруча Егише һәм Лазарь Парпеци, Ани турында V гасырда телгә алалар. Алар Анины калкулыкта Камсаракан ныгытмасы буларак тасвирлый. Шәһәр Даранаганың Карин төбәгендә урнашкан Ани-Камах ныгытмасыннан һәм мәҗүсилек җирлегеннән  исемен ала. Ани шулай ук Хнамк кебек билгеле, хәер, тарихчылар арасында аны ни өчен шулай атаулары турында бердәм фикер юк. Әрмән телен өйрәнгән немец лингвисты Генрих Хюбшман бу сүзнең «хнамель» (әрмән) сүзеннән килеп чыгарга мөмкин булуын әйтте, “кайгырту” дигән фигыль.
Ани патшалыгының башкаласы
IX гасыр башына Аршаруник һәм Ширәктә Камсараканнарның элеккеге территорияләре, шул исәптән Ани, Багратидлар династиясе җирләре составына кертелә. Аларның сюзерен, Ашот IV Мсакер (806—827) 804 елда Хәлифәттән Әрмәнстанның ишханә ишханәсе (князьләрнең князе) титулын ала. Багратидларның беренче башкаласы Анидан 40 км көньяктарак урнашкан Багаран, икенчесе - Ширакаван, ул Анидан 25 км ераклыкта, һәм 929 елда Карс башкала була. 961-нче елда Ашот III (953—977) Анины башкала итә. Смбат II идарә иткәндә (977—989) Ани тиз үсә. 992 елда католикосат та бу шәһәргә күченә. X гасырда шәһәр халкы 50 дән 100 меңгә кадәр кеше тәшкил итә.
Шәһәр үсешенең иң югары ноктасы Гагик I (989—1020) идарә итүенә туры килә. Аның үлеменнән соң, ике варис арасында хакимият өчен көрәш башлана, һәм олысы Ховханнес- Смбат (1020—1041) Ани өстеннән хакимлек ала. Византия империясенең һөҗүменнән куркып, ул Византия императоры Василий IIне үзенең варисы дип игълан итә. 1022 елның гыйнварында Католикос Питер Василийга Ховханнес-Смбаттан хат бирергә китә, хатта ул Василийдан аның артыннан тәхеткә утыруын сорый. Ховханнес-Смбат үлгәннән соң (1041), Василийның варисы Михаил IV Ани өстеннән хакимлек игълан итә, ләкин Ани патшасы Гагик II (1042—1045) аңа буйсынмый. Византиянең берничә гаскәре шәһәрне алырга тырыша, ләкин аларның барлык һөҗүмнәре кире кагыла. 1045-нче елда, Византия шәһәр кешеләре кушуы буенча, Ани Византиягә бирелә һәм анда грек губернаторы идарә итә башлый.
Мәдәни һәм икътисади үзәк
Ани башта сәүдә юлларыннан читтә ятса да, зурлыгы, куәте һәм байлыгы аркасында мөһим сәүдә үзәгенә әйләнә. Шәһәрнең төп сәүдә партнерлары — Византия һәм фарсы империяләре, гарәпләр һәм Үзәк Азия һәм Россиядәге вак халыклар була. Ани үз заманындагы дөньядагы иң зур шәһәрләрнең берсенә әверелә.
Талау һәм ташлану
Анига Византия армиясе һөҗүм итә һәм төрекләр тарафыннан талана. 1044-нче елда византиялеләрнең һөҗүме турында, әрмән тарихчысы Вардапет Аристакес болай дип язган: "Бу көннәрдә Ром гаскәрләре Әрмәнстанга дүрт тапкыр бәреп керделәр, хәтта алар бөтен илне кылыч, ут һәм кулга алу белән чүлгә әйләндерделәр. Бу бәла-казаларны искә төшергәндә, минем рухым бутала, уйлар туктый, кулларымда курку калтырый, һәм мин хикәяне дәвам итә алмыйм, чөнки минем хикәям ачы, ул зур күз яшьләренә лаек!».
XII гасыр гарәп тарихчысы Сибт ибн әл-Джаузи, алдан фаразланган шаһит сүзләре буенча, 1064 елда төрек шәһәрен җимергән вакытта исән калганнарның барысын да әсирлеккә алганнар һәм алар 50 меңнән дә ким булмаган, дип язган . 1072-нче елда сәлҗүкләр Анины шеддадидларга, мөселман көрдләр династиясенә саталар. Шеддадилар, гадәттә, берничә бай Багратидларга өйләнеп, әрмән һәм христиан халкына карата тыныч сәясәт алып барганнар. Шеддадидлар үзләрен түземсез тота башлагач, халык христиан Грузиясенә ярдәм турында үтенеч җибәргән. Грузиннар 1124, 1161 һәм 1174 елларда Анины алалар, һәр тапкыр аны Шеддадидларга кире кайтаралар. 1124 елгы камалыш вакытында Анины Әрмәнстанның милли героинясы, Айцемник яклый.
1199 нчы елда Грузия патшабикәсе Тамара гаскәрләре Анины ала һәм Шеддадидларны куып чыгаралар; шәһәр белән идарә итү өчен әрмән генераллары Закарэ һәм Иванэ билгеләнә. Яңа династия Закаряннар дип аталган. Ани үсешә, күп биналар, ныгытмалар да, чиркәүләр торгызылды һәм төзелде.
Монгол империясе 1226 нчы елда уңышсыз шәһәрне чолгап ала, ләкин ун елдан соң алар Анины алып, халыкның зур өлешен юк итәләр.Ул шаһиншаһ калада булмаган вакытта колый. Закаряннар кайткач, шәһәр белән идарә итүне дәвам итәләр, ләкин хәзер алар грузиннар түгел, монголлар вассаллары була.
XIV гасырга Анины монгол династияләре Җалаиридлар һәм Чобанидлар җитәкли. Тамерлан Анины 1380нче елларда ала. Аның вафатыннан соң Кара-Коюнлу Әрмәнстан территориясен ала, хәер, өлкәнең административ үзәге Ереван га күчерелә. 1441 ел да әрмән католикосаты Эчмиадзинга кайта.Фарсы Сефевидлар династиясе 1510 нчы елдан 1579 нчы елга кадәр, ул Госман империясе нә күчкәч, Ани белән идарә итә. Шәһәр ныгытма диварлары чикләрендә, һәрхәлдә, XVII гасырга кадәр кала, ә аннары аларнан читтә йортлар төзи башлый. XVIII гасыр уртасына Ани бушый.
Хәзерге чорда
XIX гасырның беренче яртысында Европа сәяхәтчеләре үз табышларын фәнни журналларда бастырып, калган дөньяга Анины ачалар. 1878 елда Карск өлкәсе, шул исәптән Ани, Россия Империясенә күчә. 1892 елда беренче казу эшләре башлана, Петербург Фәннәр академиясе иганә итә һәм көнчыгыш белгече Николай Марр үткәрә. Казу эшләре 1917 елга кадәр дәвам итә. Профессиональ казулар үткәрелә, күп биналарны ачыклыйлар; үлчәүләр ясала, табышлар фәнни әдәбиятта сурәтләнә. Тиздән җимерелергә мөмкин биналарга ашыгыч ремонт ясала. Минучихр мәчетендә музей һәм аның янында махсус төзелгән бина ачыла. Анига тирә-яктагы кешеләр даими йөри башлый, анда, хәтта шәһәрдә мәктәп ачу, парклар төзү һәм аналарны төзекләндерү өчен агачлар утырту тәкъдиме дә бар иде.
1918 елда Госман империясе Карсны ала. Төркия армиясе шәһәргә якынлашкач, археолог Ашхарбек Калантар шәһәрдән якынча 6000 әйбер чыгара. Иосиф Орбели чакыруы буенча алар Әрмән тарихының Ереван дәүләт музее коллекциясен тулыландыралар. Николай Марр әйткәнчә, шәһәрдә калган бар нәрсә урланган, йә юк ителгән. Төркия бирешкәч, Анины әрмән белгечләре торгыза башлый, тик Төркиянең Әрмәнстанга һөҗүм итүеннән соң шәһәр 1920 елда төрекләргә әйләнеп кайта. 1921 елда Ани шәһәрен Төркиягә беркеткән Карс килешүенә кул куела.
1921 елның маенда Төркиянең Бөек Милли Җыены Кязым Карабекирга «Ани һәйкәлләрен җир йөзеннән юарга» боера. Карабекир мемуарларда боерыкка буйсынудан баш тартуын язган, әмма Марр экспедициясенең барлык эзләрен юк итү аның үтәлешен күздә тота.
Заманча торышы
Коммерцияле булмаган, изге урыннарны саклау белән шөгыльләнүче Landmarks Foundation оешмасы аның юрисдикциягә бәйсез рәвештә якларга кирәклеген күрсәтә. 2004 елдан башлап шәһәрне фотога төшерү тыелды. Шәһәргә килү өчен рәсми рөхсәт кирәкми.
Төркия Мәдәният министрлыгы шәһәрне сакларга һәм торгызырга җыенуын хәбәр итә.
World Monuments Fund " 1996, 1998 һәм 2000 елларда Ани шәһәрен куркыныч астында булган 100 һәйкәл исемлегенә урнаштырды. 2011 елның маенда WMF соборны һәм Коткаручы чиркәвен, Төркия Мәдәният Министрлыгы белән берлектә саклауны консервациялиялауны башлавын хәбәр итә.
Астрономиядә
Шәһәр хөрмәтенә 1914 елда Россия астрономы Г. Н.Неуймин тарафыннан ачылган астероид атала.
Мәдәнияттә
Шәһәр турында күп кенә җырлар һәм шигырьләр язылган. «Теснем Анин у нор мернем» (әрм. («Увидеть Ани и умереть») — Ованес Ширазның атаклы поэмасы. Төрек-әрмән композиторы Ченк Ташкан аны музыкага салды.
Ани — Әрмәнстанда иң популяр хатын-кызлар исемнәренең берсеref>.
Хәләҗ (Шәрур)
Хәләҗ  (Xələc ) — Әзербайҗанның Нахчыван Автоном Республикасы Шәрур районына караган авыл.
Урдиайн
Урдиайн — Испаниянең Наварра провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Аллерен
Аллерен (Hallering) — Франциянең Мозель департаментына караган коммуна.
Бредяна
Бредяна — Румыниянең Алба жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Аллерен
Географиясе
Коммуна мәйданы — 3,55 км².
Бредяна
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кырымтатар академия музыкаль драма театры
Кырымтатар академия музыкаль драма театры, Qırımtatar akademik muzıkalı drama teatri, Къырымтатар академик музыкалы драма театри,, Крымскотатарский академический музыкально-драматический театр — Кырымның Симферополь шәһәрендә 1989 елдан иҗат итүче дәүләт мәдәният һәм сәнгать оешмасы, халыкара театр фестивальләре лауреаты. Театр репертуарында — кырымтатар классикасы, башка милләт драматургларының әсәрләре. Кырымтатар халкының бердәнбер театры. Спектакльләр кырымтатар һәм рус телләрендә бара. 2002 елда академия театры исеме бирелә. Сәнгать җитәкчесе-директор (1994 елдан) — Билял Шәүкәт улы Билялов, Украинаның атказанган сәнгать эшлеклесе (2006). Куючы-режиссер (1991 елдан) — Ринат Бекташев, Украинаның атказанган сәнгать эшлеклесе. Балетмейстер (1995 елдан) — Мөнир Аблаев, Украинаның атказанган артисты. Оркестр дирижеры (1989 елдан) — Юныс Эннанов, Кырымның атказанган сәнгать эшлеклесе.
Репертуар
Театр трагедия, драма, музыкаль комедия, әкият, курчак театры, фольклор концерты, балет жанрларында эшли. Елга 200 тамаша күрсәтә. Театрның визит карточкасы — «Мисхор кызы» кырымтатар легендасы нигезендә иҗат ителгән спектакль (Ю. Болат — И. Бахшиш, Я. Шәрәфетдинов).
Заһидулла Казнабаев
Заһидулла Мортаза улы Казнабаев  (1897—1943) — хәрби эшлекле.
Биографиясе
Заһидулла (Заһит) Мортаза улы Казнабаев 1897 елның октябрендә Ырынбур губернасы Орск өязе 2-нче Түңгәвер улусының (хәзерге Башкортстан Республикасы Җылаер районы) Балапан авылында туган. Милләте буенча башкорт.