cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Владимир Литвиненко
Гаилә
Хатыны — Татьяна Петровна Литвиненко (1958), «Урамда хезмәт күрсәтү үзәге» ҖЧҖ гамәлгә куючы.
Кызы — Ольга Владимировна Литвиненко (1983 елның 19 июле), Санкт-Петербург дәүләт университетының юридик факультетын һәм РФ Президенты каршындагы Төньяк-Көнбатыш дәүләт хезмәте академиясен тәмамлаган. Психология фәннәре кандидаты. 2000 елдан 2006 елга кадәр — Тау университетының икътисад буенча проректоры ярдәмчесе. 2007—2011 елларда — Санкт-Петербургның Закон чыгару җыены депутаты, «Гадел Россия» яшьләр оешмасы лидеры. 2011 елда Россиядән Польшага китеп, аның гражданлыгын ала. 2012 елның 9 февралендә «Гадел Россия» партиясенең үзәк советы аны «сәяси партиягә зыян сала торган гамәлләр өчен» төшереп калдыра.
Оныклары — Михаил, Эстер-Мария, Динә һәм Сара. Эстер-Мария Россиядә яши. Ольга Литвиненко, әтисен кызын урлауда, шулай ук заказга фәнни диссертацияләр әзерләү буенча бизнес булдыруда гаепли (шул исәптән 1997 елда илнең булачак президенты өчен дә).
(3778) Редже
(3778) Редже  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1984 елның 26 апрелендә В. Феррери тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1984 HK1» саналган.
Сен-Пьер-де-Кюртий
Географиясе
Коммуна мәйданы — 6,14 км².
Искәрмәләр
Сен-Пьер-де-Кюртий
ZAR1L
ZAR1L —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
Лос-Файос
Лос-Файос — Испаниянең Сарагоса провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Виньети I (Рим)
Виньети I — Италиянең Лацио төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Виньети I Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Үзәк Апеннин тауларыннан көнбатышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Дишташ (Рефахие)
Дишташ (Diştaş) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Эрзинҗан иле Рефахие илчесенә караган бер авыл (köy).
Пиибумәэ
Пиибумәэ (Piibumäe) — Эстониянең Тартумаа өязендә урнашкан авыл.
Желязна (Равский повяты)
Желязна  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Скотленд (Техас)
Скотленд  — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Скотленд шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сергей Казаков
Сергей Алексеевич Казаков (1873 елның 24 июле (6 августы), Рыбинск, Ярославль губернасы, Россия империясе — 1936 елның 21 августы, Мәскәү, ССРБ) — Россия һәм совет астрономы, Мәскәү дәүләт университеты профессоры.
Тормыш юлы
Сергей Казаков Рыбинск шәһәр идарәсе хезмәткәре гаиләсендә туган. 1883 елдан Рыбинск классик гимназиясендә укый, аны алтын медаль белән тәмамлый. 1891 елда Мәскәү университетының физика-математика факультетына укырга керә, аны 1895 елда тәмамлый. Профессор дәрәҗәсенә әзерлек өчен анда калган.
1900 елның 3 февраленнән университетта приват-доцент буларак укыта. 1904 елда ул Берлин исәпләү институтына стажировкага бара, нәтиҗәдә, кайтканнан соң, «Планета һәм комета орбитларын исәпләү һәм төзәтү» дигән махсус курс укый башлый (1920 елдан ул «Исәпләү техникасы һәм интерполирование» дип атала башлый). 1915 елның 11 мартыннан — университет обсерваториясенең өлкән ассистенты; 1918 елның 1 октябреннән — профессор, әмма 1917 елда тәкъдим ителгән «1904 I кометасы орбитасы» дисссертациясе гыйльми дәрәҗә юкка чыгару нәтиҗәсендә якланмаган. Сергей Казаков университетта аңа Павел Штернберг тапшырган күк механикасы курсын укыган.
Теоретик астрономия һәм астрометрия өлкәсендә эшли. Кометалар һәм планеталар орбиталарын билгеләү һәм төзәтү теориясе белән шөгыльләнә. 1904 I, 1907 III кометалар орбитларын һәм 1922 елга Перрайнның 1896 VII вакытлы кометасы элементларын исәпләп чыгара. Күк-механик өч җисем бурычында төп дифференциаль тигезләмәләрне интеграцияләү мәсьәләсен өйрәнә. 1914—1930 елларда зенит зонасында (50° тан 55° кадәр төньяк авышлык) йолдызларның урнашуын меридиан түгәрәктә билгели.
Механика-математика факультетының космогония һәм күк механикасы кафедрасы мөдире (1935—1936).
«Теоретик астрономия нигезләре» (1913) һәм «Сфера астрономиясе курсы» (1935) дәреслекләрен язган.
Канюхи (Вавкавыский районы)
Канюхи  (Канюхі ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Вавкавыский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Старий Громадзин
Старий Громадзин — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Нярэйша (Каковчынски авыл советы)
Нярэйша (Нярэйша ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Сенненский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Яңалык (Аксу районы)
Яңалык (Жаңалық) — Казакъстанның Алматы өлкәсендә урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат континенталь. Гыйнварның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. Җилләр розасында төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) җилләр өстенлек итә. Тотрыклы кар катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.
Пииганди
Пииганди (Piigandi) — Эстониянең Тартумаа өязендә урнашкан авыл.
Сен-Пьер-ла-Рош
Сен-Пьер-ла-Рош — Франциядә урнашкан коммуна, Ардеш департаментында урнашкан.
Колью
Колью — Россия территориясеннән ага торган елга. Вологда өлкәсе, Киров өлкәсе , Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Седка елгасының сул ярыннан 16 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 30 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Көньяк елгасы. Кече елга бассейны — Сухона, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Кожичково
Кожичково — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Немшка Гора
Немшка Гора — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сижина
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Кышкы Олимпия уеннары 1992
Кышкы олимпия уеннары 1992 (1992 Winter Olympics, Jeux olympiques d'hiver de 1992) — 1992 елның 8 февраленнән 23 февраленә кадәр Франциянең Альбервилль шәһәрендә узган халыкара спорт чарасы. Трамплиннан сикерү ярышлары Куршевель курортында уза.
Франциядә узган уеннарда, СССР таркалып, Бәйсез Дәүләтләр Берләшмәсе (БДБ) үзенең командасын төзеп, Олимпия байрагы астында уеннарга юллана. Ә менә Алмания, йәки ГФР белән ГДР республикалары, киресенчә, берләшеп, бер ил буларак бәйгегә чыга. Шуңа карамастан, БДБ спортчылары тугыз алтын, алты көмеш һәм сигез бронза медаль яулап, команда беренчелегендә Алманиядән гына калыша. Чаңгы спортыннан Любовь Егорова (өч тапкыр), биатлоннан Евгений Редькин, тимераякта фигуралы шуудан Наталья Мишкутенок белән Артур Дмитриев, биюдән Марина Климова белән Сергей Пономаренко һәм аерым шууда Виктор Петренко, хоккей җыелма командасы һәм чаңгы спортын биатлонга алмаштырган үзенчәлекле спортчы Анфиса Резцова таныла. Чит ил вәкилләреннән Швеция чаңгычылары Олимпия чемпионнары булып, ССРБ белән генә бүлешеп, бөтен «алтын»ны диярлек үзләре белән алып кайталар. Ә Олимпия уеннарының иң яшь чемпионы, 16-сын гына тутырган Финляндия спортчысы Тони Ниеминен трамплиннан сикерүдә беренчелекне бирми, исемен Олимпия тарихына беркетә.
Кенилворт (Юта)
Кенилворт  — Америка Кушма Штатларының Юта штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Кышкы Олимпия уеннары 1992
Сылтамалар
Яшьлек газ.
Кенилворт (Юта)
Географиясе
Кенилворт халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Фокамберг
Фокамберг — Франциянең Па-де-Кале департаментында урнашкан коммуна.
Разак-де-Соссиньяк
Разак-де-Соссиньяк — Франциянең Дордонь департаментында урнашкан коммуна.
Вижики-Пенкале
Вижики-Пенкале — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Негрейруш
Негрейруш — Португалиянең Брага округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Яңалык (Ескелде районы)
Яңалык (Жаңалық) — Казакъстанның Алматы өлкәсендә урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат континенталь. Гыйнварның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. Җилләр розасында төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) җилләр өстенлек итә. Тотрыклы кар катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.
Аннино (метро станциясе)
«Аннино» метро станциясе (станция метро «Аннино») — Мәскәү метрополитенының Серпухов-Тимирязев сызыгының метро станциясе.
Станция 2001 елның 12 декабрь көнендә ачыла.
NGC 7082
NGC 7082 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда   тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Вайль-Марчезани синдромы
Вайль-Марчезани синдромы тоташтыргыч тукыманың сирәк системалы чиренә керә, аны Марфан синдромына каршылык итеп биреп була. Нәселдәнлек аутосом-доминантлы яки аутосом-рецессивлы төр буенча була ала.
1. Үсеш тоткарлану, брахидактилия белән аз хәрәкәтле буыннар һәм акылга артка калганлык белән сыйфатлана.
2.     Ике яклы аскы ясмык  эктопиясе 50% очракта  яшүсмерләрдә яки гомернең 3 нче дистәсендә очрый. Еш микросферофакия (рәс. 12.25д) һәм ясмыкның алга күчүе белән (рәс. 12.25е) сыйфатлана, бу бәбәкнең  ябык почмаклы бикләнүенә китерә ала.
3.     Башка күренешләргә аномаль почмак, асимметрияле күчәр озынлыгы һәм пыяласыман җисемнең пресениль деструкциясе керә.
Лумпьяке
Лумпьяке — Испаниянең Сарагоса провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Берлек
Берлек — күп мәгънәле сүз, топоним.
Гомоцистинурия
Гомоцистинуриянең сәбәбе - цистатионин-Р-синтетаза кимчелеге санала, бу гомоцистин һәм метионин туплануына китерә. Фенотипик күренешләре Марфан синдромына охшаш, ләкин тромблар ясалуга бирүчәнлек бар.
1.     Нәселдәнлек төре аутосом-рецессивлы.
2.     Билгеләре
•      Аксыл чәчләр һәм  биттә ачык кызыллык (рәс. 24.43).
•      Марфансыман кыяфәт,  ләкин арахнодактилия сирәк очрый.
•      Психик үсешнең  тоткарлануы һәм психик какшаулар.
3.     Өзлегүләр
•      Төрле яшьтә тамырлар  тромбозы, аеруча операциядән соң яки ​​бала тудырудан соң чорда.
4.    Дәвалау метионин һәм гомоцистин дәрәҗәсен киметү өчен пиридоксин кабул итүдән гыйбарәт.
5.     Офтальмологик күренешләре
а) еш: ясмык эктопиясе;
б)            еш булмаган: күрәкарау һәм челтәркатлау кубарылу
Гомоцистинурия аутосом-рецессивлы тумыштагы алмашу какшауларына керә, бу очракта бавырның цистатионин-синтетаза активлыгы кимүе өчен гомоцистеин һәм метионинның системалы туплануы була.
2. Ясмык сублюксациясе ешрак аскы-борын (рәс. 12.25в), гадәттә гомернең 1 нче дистәсендә барлыкка килә. Нормада күп цистеинлы Цинн бәйләвече аккомодацияне югалтуга кадәр таркала ала (рәс. 12.25г). Икенчел ябык почмаклы глаукома ясмыкның бәбәк өлкәсенә күчеп яки алгы камерага тулысынча дислокациясе чыгарган бәбәк бикләнүе өчен үсеш алырга мөмкин.
Пииганди (Канепи)
Пииганди (Piigandi) — Эстониянең Пылвамаа өязендә урнашкан авыл.
Газиз Кашапов музее (Яңа Үзи)
Газиз Кашапов музее (Музей Газиза Кашапова) — Татарстанның Аксубай районы Яңа Үзи авылында урнашкан муниципаль мәдәният оешмасы (музей). Аксубай туган якны өйрәнү музее филиалы. Музей татар язучысы, публицист Газиз Кашаповның (Газизҗан Салих улы Кашапов-Үзиле, 1942—1991) туган җирендә ачылган, аның тормышы һәм иҗаты белән таныштыра.
Тарих
Музей 1992 елда авыл мәдәният йорты бинасында ачыла. Музейны нигезләү эшендә туган төбәк тарихын өйрәнүче ирле хатынлы Зартдиновлар — Альбина Сәет кызы (мәктәп директоры) һәм Әхмәдулла Рәхмәтулла улы (музейның беренче директоры) башлап йөри. Мәдәният йорты каршына авыл халкыннан җыелган акчага Газиз Кашаповның бюсты урнаштырыла (авторы — Казан сынчысы А. Х. Габдрәшитов).
Экспонатлар
Музей фондында 1 154 экспонат саклана. Күргәзмәләрдә Г. С. Кашаповның шәхси әйберләре (шул исәптән хәрби формалары), XX гасыр белән бәйле йорт кирәк-яраклары, газета-журналлар, китаплары белән танышырга мөмкин.
Диярлар (Рефахие)
Диярлар (Diyarlar) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Эрзинҗан иле Рефахие илчесенә караган бер авыл (köy).
(285) Регина
(285) Регина  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1889 елның 3 августында Огюст Шарлуа тарафыннан Ницца обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «ук әлеге атамасы» саналган.
Желязна (Скерневицкий повяты)
Желязна  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Старий Дроженцин
Старий Дроженцин — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Сен-Пьер-де-Суси
Сен-Пьер-де-Суси (Saint-Pierre-de-Soucy) — Франциянең Савойя департаментына караган коммуна, Монмельян кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 14,91 км².
Искәрмәләр
Сен-Пьер-де-Суси
Палтену
Палтену — Румыниянең Арджеш жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Игдир (Хекимһан)
Игдир (İğdir) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Малатья иле Хекимһан илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Канюхи (Воранавский районы)
Канюхи  (Канюхі ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Воранавский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Нешперейра (Гимарайнш)
Нешперейра  — Португалиянең Брага округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Виково (Мазовия воеводалыгы)
Виково  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Немшка Лока
Немшка Лока — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гиперлизинемия
Гиперлизинемия — лизин-а-кетоглутарат-редуктаза кимчелеге белән чыккан тумыштагы алмашу какшавы. Бик сирәк очрый һәм аутосом-рецессивлы нәселдәнлек төренә ия. Системалы какшауларга буын бәйләвечләре кимчелеге, мускуллы гипотония, өянәкләр һәм акылга артка калганлык керә. Еш бәбәк эктопиясе белән бергә бара
Кози (Диңгез буе воеводалыгы)
Кози  — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Смиттон (Пенсильвания)
Смиттон  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Виньети II (Рим)
Виньети II — Италиянең Лацио төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Смиттон (Пенсильвания)
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Виньети II (Рим)
Географиясе
Виньети II Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Үзәк Апеннин тауларыннан көнбатышка таба урнашкан.
Обаль (Гарадоцкий районы)
Обаль (Обаль ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Вайханский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Пиигасте
Пиигасте (Piigaste) — Эстониянең Пылвамаа өязендә урнашкан авыл.
Дзёль
Дзёль (Дзёль) — Коми Республикасының Усть-Кулом районында урнашкан авыл.
Климат
Дзёль климаты уртача-континенталь. Кыш озын, салкын, ә җәй кыска, гадәттә җылы, яисә салкынча. Биредә кырау җәен дә күзәтелә. Җәй көне циклоннар активлыгы сүлпәнәя, көзен исә киресенчә, үсә, шуңа күрә дә явым-төшем күләме арта. Көз белән яз салкын.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: комилар (89%), руслар (9%).
ZBED1
ZBED1 —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
Сульфитоксидаза кимчелеге
Сульфитоксидаза кимчелеге — мускулларның көчәюче регидлыгы, тотрыксыз йөреш һәм акылга артка калганлык белән сыйфатланган аутосом-рецессивлы күкерт алмашы  какшавы. Бик сирәк очрый; үлем гадәттә беренче 5 ел эчендә була. Ясмык эктопиясе һәрвакыт бар.
Иштек
Иштек (Иштек, Иштеки) — Чуашстанның Әлек районында урнашкан авыл.
Скоттсвилл (Техас)
Скоттсвилл  — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан шәһәр.
Иштек
Климат
Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.
Халык
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 28 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (100%) алып тора.
Скоттсвилл (Техас)
Тарихы
Скоттсвилл шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Яңалык (Керболак районы)
Яңалык (Жаңалық) — Казакъстанның Алматы өлкәсендә урнашкан авыл.
17-нче армия
17-нче армия — төрле дәүләтләрнең кораллы көчләрендә армия исеме.
Piter Paul Rubens
Piter Paul Rubens (niderl. Pieter Paul Rubens, MAF: [ˈpitər 'pʌul 'rybə(n)s]; 1577-1640, Antwerpen) - könyaq-niderland (flamand) rässamı, üz eşlärendä barokko stilen gäwländergän.
Rubens icatında breygel realizmı häm Venetsiä rässam mäktäbe berläşterelgän.
Tärcemäi xäle
Antwerpen watandaşlarınıñ ğailäsendä tuğan.
Rubens yäşlege Zigen häm Köln şähärlärendä ütkän.
1601 yıldan Mantuan hertsogı Vinçentso Gonzagi saray dairäsendä eşlägän. Anda Rubens berençe surätlär icat itkän.
Soñraq Rubens Rim şähärenä küçkän, 1608 yılda Antwerpenğa qaytqan. Anda üz mäşhür kartinaların yasağan.
1621 yılda flamand regentı İzabella Holland Cömhüriäte belän Solıx kileşüe yasar öçen Rubensnı diplomat wäkile itep bilgelägän.
1622 yılda Mariä Mediçi Rubensnı Parij şähärenä çaqırğan. Anda ul mäşhür Lüksimbur sarayında galereyanı yasağan.
1629 yılda Rubens London şähärenä ingliz patşası Karl I belän Solıx kileşüen tözär öçen barğan. Rubens üz wazifasın bik yaxşı başqarğan.
Биектау (мәгънәләр)
Биектау — күп мәгънәле сүз.
Канюхи (Падлабенски авыл советы)
Канюхи  (Канюхі ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Гродзенский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Сен-Пьер-Сен-Жан
Сен-Пьер-Сен-Жан — Франциядә урнашкан коммуна, Ардеш департаментында урнашкан.
Космик очышлар
Космик очыш я галәми очыш — ул космос буйлап сәяхәт итү. Җир атмосферасыннан читтә космос киңлекләрен автоматик һәм идарә ителгән космик аппаратлар ярдәмендә тикшерү космонавтика дип атала. Җир белән космос арасында төгәл чикләр юк, шуңа күрә Халыкара авиация федерациясе ул чикне шартлы рәвештә Җир өслегеннән 100 км биеклекне билгеләде. Бу биеклектә аэродинамик көчләр файдаланып очар өчен беренче космик тизлеккә ия булырга кирәк, һәм очыш аэродинамик булудан туктап орбиталь буларак дәвам итә.
Космик очышларның физик нигезләре
Ракета Җирнең ясалма иярчене булсын өчен аңа 7,9 км/сәг тизлек бирергә кирәк. Мондый тизлеккә ирешү өчен ягулык массасы файдалы йөк массасыннан 55 тапкыр зуррак булырга тиеш. Димәк, старт вакытында ракета массасының күп өлешен ягулык массасы алып тора. Күпбаскычлы ракеталар Сергей Королев җитәкчелегендә совет галимнәре тарафыннан ясалганнар. Ике баскычлы Р–7 ракетасының төп өлеше – икенче баскыч, ә аның тирәсендә ягулык баклары һәм беренче баскычның реактив двигательләре урнашкан. Старт вакытында ике баскычның да двигательләре эшли башлый. Беренче баскычтагы ягулык запасы беткәч, алар аерылалар. Файдалы йөк ракетаның баш өлешендә урнашкан. Баш өлешкә атмосферада очкан вакытта һава каршылыгын киметү өчен агучан форма бирелгән. Космик пространствога чыккач баш өлеш тә төшеп кала, һәм автомат иярчен яки очучысы булган корабль мөстәкыйль оча башлый. Космик корабльның тизлеген арттыру яки юнәлешен үзгәртү өчен кечкенә генә реактив двигательләр кулланыла. Сыек ягулык ракеталары кирәсин һәм оксидлаштыргыч буларак, әче тудыргыч кулланалар.
Космонавтиканың иртә тарихы (1945 елга кадәр)
Беренче күкертле ракеталар якынча безнең эраның Х гасырларында Кытайда уйлап табылган. Алар берничә йөз еллар буена сигнал һәм фейрверк ракеталары буларак кулланылган. Соңрак сугышчан кабызу ракеталары барлыкка килгән. ХVII гасыр азакларында Һинд сугышчылары инглиз колонизаторлары белән сугышкан вакытта массасы 3 кг нан 9 кг га кадәрле булган кара төтенле күкертле 2 км га кадәр оча торган сугыш ракеталары кулланганнары билгеле. Бу куркыныч корал белән инглизләр кызыксынганнар һәм аны яраклаштырып 1807 елда Копенһагенны утка тотар өчен оста кулланалар.
Орбиталь очышлар
1957 елның 4 октябрендә Җирнең беренче ясалма иярчене космоска очыртыла. Авырлыгы 83,6 кг булган иярчен безнең планета тирәли 92 көн оча һәм дөньяның барлык радиостанцияләренә радиосигналлар җибәрә.
1959 елдан башлап безнең илдә космонавт булу өчен 20 кандидат әзерләнә. Беренче космонавт итеп Юрий Гагарин тәгаенләнә. 1961 елның 12 апрелендә Мәскәү вакыты белән 9 сәгать 07 минутта “Восток” исемле космик корабль бортында кеше белән космоска күтәрелә һәм, Җир шарын әйләнеп чыгып, 108 минут эчендә кире кайта. 1971 елдан 1982 елга кадәр вакыт эчендә Җир тирәли орбитага безнең ил “Салют” серияле 7 орбиталь станция чыгара. 1986 елдан 2001 елга кадәр Җир тирәли орбитада рекордлы срокта “Мир” станциясе эшли – аның 6 тоташтыру төене була, аның эчедә төрле вакытларда йөздән артык космонавт һәм астронавт эшләгән. Космонавт В. В Поляков орбиталь очу озынлыгы буенча дөнья рекорды куеп 438 тәүлек аның эчендә эшли. Хәзерге вакытта орбитада төрле илләр катнашында төзелгән Халыкара космик станция эшли. Аның беренче блогы безнең “Заря” йөк модуле була. Орбиталь станция – ул берничә айлар буена космонавтлар яши һәм эшли торган бөтен бер космик йорт. Алар анда фәнни экспериментлар үткәрәләр, космик объектларны тикшерәләр, безнең Җирне өйрәнәләр, шулай ук кунаклар кабул итәләр һәм посылкалар алалар. Һичшиксез, кунаклар космик корабльләрдә очып киләләр, кирәкле җиһазларны йөк корабльләре алып килә.
Планетаара очышлар
Айга ясалма иярченнәр, соңрак аңа төшеп утыра торган космик кораблар җибәрелү белән космик эра башлана. 1959 елның 2 январендә АМС “Луна – 1” Җирнең табигый иярченен тикшерә башлый. Барлыгы Айга “Луна” серияле 24, “Зонд” серияле 4 станция җибәрелә. Беренче аппаратлар Ай әйләнәсендәге орбитага чыгарга, ә калганнары – аның өслегенә төшәргә тиеш булалар. Айның Җирдән күренми торган ягының беренче сурәтен 1959 планетаара «Луна-3» совет станциясе төшереп ала. АМС лар йомшак кына өслеккә төшәләр, аны фотографиягә төшерәләр, температурасын үлчиләр, грунт пробасын алалар һәм анализ нәтиҗәләре белән Җиргә әйләнеп кайталар. Тикшерүләр Айның атмосферасы юк икәнен, өслегендә су булмавын, температураның көндез +130°С, ә төнлә -170°С ка кадәр суынуын күрсәтә. Мондый шартларда тереклек булмавы ачыклана.
Бульвар Дмитрия Донского (метро станциясе)
«Бульвар Дмитрия Донского» метро станциясе (станция метро «Бульвар Дмитрия Донского») — Мәскәү метрополитенының Серпухов-Тимирязев сызыгының метро станциясе.
Космик очышлар
Планетаара очышлар
Айга беренче булып Америка астронавты Нил Армстронг аяк баса (1969, 20 август). Якын киләчәктә Айда фәнни лабораторияләр төзү планлаштырыла, аларны ерак космик очышлар өчен станцияләр итеп файдалану мөмкинлеге карала.
Венераны тикшерү өчен 1961 елда “Венера” сериясендәге 16 космик станция җибәрелә. Беренче төшү аппаратлары планета өслегенә төшеп җитә алмыйча, аның тыгыз атмосферасында берничә сәгать эшләгәч янып җимереләләр. 1970 елда гына “Венера – 7” станциясенең төшү аппараты Венера атмосферасының бетен калынлыгын үтеп өслеккәщә. Анда атмосфера басымының безнекеннән 100 тапкыр зур, температурасының +500°С булуы ачыклана. Тере организмнар өчен бик кызу һәм 96% атмосферасы углекислый газдан тора, шуңа күрә галимнәр тормышның мондый шартларда булмаслыгына ышаналар.
Бульвар Дмитрия Донского (метро станциясе)
Станция 2002 елның 26 декабрь көнендә ачыла.
Космик очышлар
Планетаара очышлар
Марска старт алган беренче космик аппарат совет АМСы 1962 елның 1 ноябрендә җибәрелгән “Марс-1” була. 1971 елда “Марс-3” нең төшү блогы Марс өслегенең телевизион сурәтен, температура, атмосфераның басымы һәм төзелеше турында мәгълүмат җибәрә. Тикшерүләрне тагын 4 совет АМСы һәм Америка аппаратлары “Викинг -1”, “Викинг-2” дәвам итәләр. Марстагы шартлар бик кырыс булалар; атмосферасы 95% углекислый газдан тора, температура түбән. Марс җәенең иң кызу көнендә -20°С - 0°С салкын, ә кыш көннәрендә температура -130°С-ка кадәр төшә. Мондый суыкта су гына бозга әйләнми, ә углекислый газ да катып, Марсның кызгылт өслеген планетаның полюсларында поляр башлыклар барлыкка китереп, ак бәс белән каплый. “Марс Одиссей 2001” станциясе планета өслегендә бозлыклар яки су эзли. Шулай итеп, Марста да тереклек барлыгына ышаныч бетә, киләчәктә Марска очучысы булган корабльләр җибәрергә уйлыйлар.
Бульвар Дмитрия Донского (метро станциясе)
Мәскәү шәһәренең Северное Бутово районнарында урнашкан.
Космик очышлар
Планетаара очышлар
Кеше АМС лар ярдәмендә башка планеталарны да фотоларга төшергән: Юпитер, Сатурн, Уран, Нептун һәм аларның иярченнәре. 1986 елда Галлей кометасының төшен, 1991 елда астероидларны сурәткә төшерәләр, 2005 елда япон АМС ы “Хаябус) астероид грунтының тикшерергә ала, ул җиргә өйрәнү өчен алып кайтылачак. Һәм болар барысы да космоска кеше ясаган беренче адымнар гына.
Космонавтлар әзерләү
Космонавтларны сайлап алу һәм укыту белән Космонавтлар әзерләү үзәге (1969 елдан елдан Ю.Гагарин исемендәге) шөгыльләнә. Беренче космонавтлар отряды 1960 елның мартында төзелә. Кандидатларны Хәрби һава көчләре хезмәткәрләре арасыннан эзлиләр. Башта Авиация институты белгечләре 3461 очучының медицина кенәгәләре белән таныша. Отрядка алынучыларның яше – 35кә кадәр, буе – 175 см, авырлыгы 75 кгнан артмаска тиеш була. Шулар арасыннан 347 кешене сайлап алалар. Медицина белгечләреннән төзелгән дәүләт комиссиясе булачак космонавтларны кырыс сынаулар үткәреп тикшерә башлый: озаклап центрифугада әйләнү, һава аз калган барокамерада төрле күнегүләр эшләү, вибростендта селкетү һ.б.,һ.б. Бу мәхшәрне уза алучыларның психикасын гына тикшерәсе кала: стрессларга түзү, тиз реакция, хәтер, игътибарлылык, чыдамлык, үз-үзеңә тәнкыйтьчел караш, көтелмәгән хәлләрдә югалып калмау, кыюлык, коллективта үзеңне тота белү һәм юмор хисе космонавтлар өчен кирәкле сыйфатлар дип санала. Сынауларны уңышлы үткән 20 егет космонавтлар отрядына кабул ителә.
Космонавт булу өчен яшьләрне физик, интеллектуаль һәм психик сәламәтлек буенча сайлап алалар. Иң башта кеше югары техник белем алырга тиеш. Икенчедән, психикасы тотрыклы, төшенкелеккә бирелмәүчән булу кирәк. Ә физик ныклыкка таләпләр болай: 1 километрга йөгерү – 3 минут 35 секундтан артмаска, 800 метрга йөзү – 19 минуттан артмаска, 5 чакрым чаңгыда йөгерү – 21 минуттан артмаска тиеш. 60 метр араны 8,5 секундта чабарга, турникта ким дигәндә 14 тапкыр күтәрелергә кирәк. Озынлыкка 2 м 30 сантиметрга сикерү, 25 метрга 19  секундта йөзү таләп ителә.
Галәмгә беренче юл ярган илнең космонавтикасы һәм авиация тармагы бүген шактый кыен хәлдә. Моның шулай икәне – “Протон-М” элемтә спутнигының егылып төшүе һәм Казан күгендә “Суперджет-100” самолетының кабинасы сафтан чыгуында да чагыла. Русиядә космонавтиканың кризис хәленә төшүенә бары тик хөкүмәт үзе гаепле. Бу тармакка акча бик аз бүленә.
Космик очышларның икътисади әһәмияте
Космик аппаратура магнит кырының тирбәнешен дә теркәп бара. Бу күрсәткеч тә җир куенындагы хәзинәнең кайда ятканын ачыкларга ярдәм итә. Телевидение тапшыруларын хәзер “Молния” тибындагы спутниклар ярдәмендә Җирдә яшәүче барлык халыклар да карый. Ул районнарда 20 миллионнан артык халык бар. Телефон элемтәсе дә космик аппаратлар ярдәмендә тормышка ашырыла. Андый катлаулы бурычны хәл итү өчен Русиянең Ерак Төньяк, Себер, Ерак Көнчыгыш районнарында 15 мең километрдан артыграк радиореле линияләре төзергә кирәк булыр иде.
Космик корабльләр авыл хуҗалыгына да зур ярдәм күрсәтә. Космик аппарат гаҗәеп зур мәйданда игеннәрнең торышын белергә, аларны саклау буенча тиешле чаралар үткәрергә мөмкинлек бирә. Орбитадан торып үткәрелгән күзәтүләр җирдән ничек итеп дөрес файдаланырга, теге яки бу культураны нинди туфракка чәчү аеруча кулай икәнлеген ачыкларга ярдәм итә.
Кайбер районнарда урман чикләрен, агач токымнарын һәм аларның яшен, урманнардагы янгыннарны ачыкларга ярдәм итә. Космик корабльләр төшереп алган төсле фоторәсемнәр урманның нәрсә белән авыру хакында дә төгәл мәгълүматлар бирә. Косманавтиканың халык хуҗалын үстерүгә керткән өлеше болар белән генә чикләнми, билгеле. Соңгы елларда космонавтиканың үсешен исәпләү техникасына, радиоэлектроника, материалларны өйрәнү, гидрология һәм башка тармакларга да гаҗәеп зур йогынты ясады. Су басулар, җир тетрәүләр, давыллар һ.б. стихияле һәлакәтләр турында алдан хәбәр итеп күпме кеше гомерен саклап калырга мөмкинлек туды һәм шулай ук күпме материаль байлыкларга экономия булды.
Луна (Сарагоса)
Луна — Испаниянең Сарагоса провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Dire Straits
Dire Straits (äyteleşe - dayo streyts, tärcemäse - Qısınqı xällär) - Böyekbritaniä rok-törkeme, Mark Nopfler (cırçı, gitara), Devid Nopfler (gitara), Con İllsli (basçı), Pik Wizzers tarafınnan 1977 yılda oyıştırılğan.
Törkem icatında melanxolik cırlar küp ide. Mark Nopflernıñ zur sälätlegenä kürä törkem bötendönya şöhräte alğan.
Dire Straits törkeme rok tarixında iñ säwdä uñışlı törkemnäreneñ isemlegenä kergän.
120 million artıq törkemneñ albomı küçermäse satılğan.
İñ tanılğan albom "Brothers in Arms" (Suğış buyınça Bertuğannar) 30 million danä satılğan.
İñ tanılğan cırları - «Telegraph Road» (Telegraf yulı), «Iron Hand» (Timer qul), «Sultans of Swing» (Swing soltannarı), «Romeo and Juliet», «Private Investigations» (Şäxsi tikşerenülär), «Money for Nothing» (Aqça buşqa), «Walk of Life» (Tormış yulı), «Tunnel of Love» (Mäxäbbät tunnele), «Brothers in Arms» (Suğış buyınça Bertuğannar), «Calling Elvis» (Elvisnı çaqıru).
Кернс (Юта)
Кернс  — Америка Кушма Штатларының Юта штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Балыклы (Федоровка районы)
Балыклы — Башкортстанның Федоровка районында урнашкан татар авылы. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 677 кешенең яшәве мәгълүм.
Балыклы авыл биләмәсе Федоровка районында иң эре һәм иң нәтиҗәле үсешүче административ берәмлекләрдән санала. Аңа караган биш авылда (Балыклы, Әтәч, Петровка, Ивановка һәм Полыновка) меңнән артык кеше гомер кичерә.
Балыклы авыл биләмәсенә караган торак пунктларда халык санының кимүгә түгел, елдан-ел артуга таба баруы очраклы түгел. Эш шунда — биредә производство һәм социаль объектлар ничек булган, барысы да сакланып калган һәм куәтләрен арттырып, яңалары белән дә тулылана бара. Әйтик, агымдагы елда гына хуҗалык базасында нефть сәнәгате тармагы өчен заманча торба бөгү предприятиесе — “Стрела” җәмгыяте сафка керде. Әлегә биредә 15 кешегә эш урыны булдырылса, предприятиенең икенче чиратын файдалануга тапшырганнан соң янә 50 кеше югары хезмәт хакы түләнүче эш урыннарына ия булачак. Соңгы чорда авыл биләмәсенә караган торак пунктларда ачылган яңа кибетләр, киосклар саны да дистәгә якынлашкан. Гомумән, Балыклы биләмәсен бүген куәтле авыл хуҗалыгы җитештерү ширкәтләре, ике мәктәбе, ике мәдәният йорты, ике китапханәсе, ике медицина пункты, балалар бакчасы, мәхәлләләре, кибетләре, почтасы булган, икътисади яктан да, социаль өлкәдә дә иркен сулыш алып яшәүче административ берәмлек дияргә тулы нигез бар.
Демография
Халык саны динамикасы:
Әҗми
Әҗми — Мәллә елгасы кушылдыгы. Татарстанның Азнакай районы биләмәләрендә ага. Елга  Милля елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 11 км.
Озынлыгы 11,3 км, бассейнының мәйданы 45,7 км². Елга башы Кызыл Сукачы авылыннан 3 км көньяк-көнбатыштарак, тамагы Әлки авылыннан 3 км көнчыгыштарак. Елга башының абсолют биеклеге 260 м, тамагыныкы — 148 м. Су җыелу мәйданының урманлылыгы 62%. Елганың 0,7 дән алып 3 км га кадәр озынлыктагы 5 кушылдыгы бар. Елга челтәренең тыгызлыгы 0,32 км/км². Күбесенчә кар сулары исәбенә туена. Җир асты туендыру модуле 1-3 л/с•км². Елга тамагында суының иң аз вакытындагы уртача күпьеллык чыгымы 0,06 м³/с. Язын суы каты (6-9 мг-экв/л), кышын һәм җәен бик каты (9-12 мг-экв/л). Гомуми минеральләшүе язын 400-500 мг/л, кышын һәм җәен 1000 мг/л га кадәр.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Чулман кушылдыклары бассейны Агыйдел кушылганчы, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Коржа (Луза кушылдыгы)
Коржа (Воржа) — Россия территориясеннән ага торган елга. Вологда өлкәсе, Киров өлкәсе , Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Луза елгасының сул ярыннан 211 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 44 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Көньяк елгасы. Кече елга бассейны — Сухона, елга бассейны — Төньяк Двина.
Яңалык (Талгар районы)
Яңалык (Жаңалық) — Казакъстанның Алматы өлкәсендә урнашкан авыл.
(574) Регинхильд
Тарихы
1905 елның 19 сентябрендә Макс Вольф тарафыннан Хайдельберг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1905 RD» саналган.
Артек
«Арте́к» — Кырым ярымутравының көньягында Кара диңгез буендагы Аю тау итәгендә (Гурзуф бистәсендә) урнашкан халыкара балалар үзәге. Совет чорында — ССРБның иң атаклы пионер лагере. «Артек» — cовет иленең иң уңышлы проекты, могҗизалы бер әкияте булып саналды. Күп еллар буе монда социалистик илләрнең делегацияләрен кабул иттеләр.
Тарих
«Артек» туберкулездан җәфа чигүче балалар өчен лагерь-санаторий буларак, Россия Кызыл Хач җәмгыяте рәисе Зиновий Петрович Соловьёв башлангычы буенча оештырыла. Лагерь рәсми рәвештә 1925 елның 16 июнендә ачыла. Лагерьның беренче сменасына Мәскәүдән, Иваново-Вознесенскидан һәм Кырымнан 80 пионер килә. Аннан соң «Артек»та беренче чит ил делегациясе – Германия пионерлары булып китә.
Беренче артекчылар брезент палаткаларда яши башлыйлар. Ике елдан соң фанерадан төзелгән йортлар барлыкка килә. 1930нчы елларда югары паркта төзелгән кышкы корпус бәрабәренә «Артек» ел әйләнәсендә эшли башлый.
«Артек» хәтта Бөек Ватан сугышы вакытында да ябылмаган. Сугыш елларында ул Мәскәү аша Сталинградка, соңрак 1944 елга кадәр Алтайдагы Белокурихага күчерелә. Балаларның бер өлеше вакытлыча Казанда һәм Уфада да яшәп ала. 1944 елның апрелендә «Артек» территориясе дошманнардан чистартылгач, лагерь тиз арада торгызылып, августта балаларны кабул итә башлый, сугыштан соңгы беренче смена ачыла. Тагын 1 елдан исә лагерь территориясе бүгенге зурлыгына кадәр киңәйтелә. Иң авыр сугыш елларында да ул балаларны үзенә туплый алган, шул чакларда да илебез балаларны ял иттерү мөмкинлеген тапкан.
1960нчы елларда «Артек»ның халыкара хезмәттәшлекләре үсеш ала, биредә киң күләмле төзү эшләре алып барыла. Аерым алганда, «Прибрежный», «Горный», «Янтарный», «Хрустальный», «Алмазный» лагерь-комплекслары ачыла. 1969 елда инде «Артек»та 150 бина, 3 медицина үзәге, мәктәп, «Артекфильм» киностудиясе, 3 суда йөзү бассейны, 7000 урынлы стадион була. Совет чорында “Артек”ка юллама совет балалары өчен генә түгел, чит ил укучылары өчен дә дәрәҗәле бүләк санала. «Артек»ның иң популяр чакларында анда елына 27000 бала ял иткән.
Төрле елларда «Артек»ның шәрәфле кунаклары булып Леонид Брежнев, Юрий Гагарин, Индира Ганди, Урһо Кекконен, Никита Хрущёв, Җаваһарлал Неру, Отто Шмидт, Лидия Скобликова, Пальмиро Тольятти, Хо Ши Мин, Бенджамин Спок, Михаил Таль, Валентина Терешкова, Лев Яшин киләләр.
1990 елда, оештырып корулар нәтиҗәсендә, «Артек» бөтенсоюз пионер лагере балалар һәм яшүсмерләрнең ялын һәм сәламәтләндерелүен оештыруга юнәлтелгән «Артек» халыкара балалар үзәгенә әверелә.
1991 елда Украинаның бәйсезлеге игълан ителгәннән алып 2014 елның мартына кадәр Кырым территориясендә урнашкан лагерь Украина биләмәсендә була.
2014 елның 18 мартында Кырым Республикасы Россия составына кертелгәннән соң, «Артек» халыкара балалар үзәге федераль милек санала. 2015 елда «Артек» үзенең 90 еллык юбилеен үткәрде. 90 ел эчендә биредә дөньяның төрле почмакларында яшәүче миллионнан артык малайлар һәм кызлар ял итте.
Артекның төзелеше
Хәзерге Артек берничә лагерьдан тора, аларның аерым биналарын "дружина" дип атыйлар. Лагерьларның исемнәре һәм төзелеше мондый:
«Артекның акчәчәге» Артек эмблемасы булып тора.
Артек һәм мәдәният
«Артек»ка багышланган күп кенә китаплар бастырыла, фильмнар төшерелә һәм җырлар языла. Җырлар арасында иң популыр булып "Артекчылар анты" («Артековская клятва») җыры тора. Җырның тәрҗемәсе монда китерелгән:
АРТЕКЧЫЛАР АНТЫ Анатолий Ануфриев сүзләре Ринат Нуруллин тәрҗемәсе Владимир Боганов көе Кара диңгез өстендә Салют уты яна! Быргылар җор җырлыйлар Һәм барабан кага. Дусларым, ант бирергә Без җыелдык әле: Артекчы булган бүген, Артекчы булган бүген – Артекчы ул мәңге! Бердәм сафта барабыз, Юлдаш безгә җыр да. Артекчылар-геройлар Өндәп атлый алда. Аларның гади, кырыс Һәм горур сүзләре: Артекчы булган бүген, Артекчы булган бүген – Артекчы ул мәңге! Хушлашу чоры җитәр, Аерыр поездлар, Ерак булып тоелыр Аралар һәм еллар. Ләкин биргән антыбыз Хәтердә төпләнде: Артекчы булган бүген, Артекчы булган бүген – Артекчы ул мәңге!
Кышкы Олимпия уеннары 1988
Кышкы олимпия уеннары 1988 (1988 Winter Olympics, Jeux olympiques d'hiver de 1988) — 1988 елның 13 февраленнән 28 февраленә кадәр Канаданың Калгари шәһәрендә узган халыкара спорт чарасы.
ХV Кышкы Олимпия уеннары был юлы да ССРБ һәм элекке ГДР спортчылары арасында киеренке узды. Калгари шәһәрендә үткән ярышларда Союз вәкилләре 11 алтын, 9 көмеш һәм 9 бронза медаль яулап, команда беренчелегендә алдынгылыкны бирмәде. Тимераякта парлы шууда Екатерина Гордеева белән Сергей Гриньков, биюдә – Наталья Бестемьянова белән Андрей Букин, чаңгы шууда ике тапкыр Тамара Тихонова, Вида Венцене, Алексей Прокуроров һәм Михаил Девятьяров, шулай ук хатын-кызлар эстафетасы командасы, алтынчы тапкыр рәттән биатлон буенча СССР җыелма эстафета командасы, бобслейдан ССРБ тарихында беренче тапкыр Янис Кипурс белән Владимир Козлов ике урынлы бобта һәм тимераякта йөгерүдән Николай Гуляев Олимпия чемпионнары булып танылды. Калгарида өчәр тапкыр югары подиумга Голландиянең тимераякта йөгерүчесе Ивон Ван Генипп һәм Финляндиянең трамплиннан сикерүчесе Матти Нюкянен күтәрелде.
Желязо (Лодзь воеводалыгы)
Желязо  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Разак-сюр-л'Иль
Разак-сюр-л'Иль — Франциянең Дордонь департаментында урнашкан коммуна.
Александр Габдулов
Александр Габдулов ( — ) — Рәсәй театр һәм кино актеры, Рәсәйнең халык актеры (1991). 1975 елдан Ленин комсомолы ис. Мәскәү театрында (1990 елдан «Ленком» театры). 100 дән артын филмдә, 15 тән артык спиктәкелдә уйнаган; режиссер буларак өч филм төшергән.
Нине
Нине — Португалиянең Брага округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Яңа Салавыч
Яңа Салавыч — Татарстан Республикасының Балтач районындагы авыл.
Почта индексы — 422256.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.6 °C.
Немшкий Ровт
Немшкий Ровт — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Пиилсе
Пиилсе (Piilse) — Эстониянең Ида-Вирумаа өязендә урнашкан авыл.
Дога (Күтахья)
Дога (Doğa) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Күтахья иле Күтахья илчесенә караган бер авыл (köy).
Викрот (гмина Мишинець)
Викрот  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Старий Камень (Подлясье воеводалыгы)
Старий Камень  — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
ZBED2
ZBED2 —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
NGC 7083
NGC 7083 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда   тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Виньето (Пяченца)
Виньето — Италиянең Эмилия-Романья төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Виньето Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Осип Абдулов
Осип Габдулов ( — ) — Рәсәй актеры, режиссер, Рәсәйнең халык артисты (1944). 1918 елдан сәхнәдә. 1943 елдан Моссовет исемендәге театрында. 20 дән артык филмдә, 10 нан артык спиктәкелдә уйнаган. ССРБ дәүләт премиясе лауреаты (1951).
Игҗилер (Полатлы)
Игҗилер (İğciler) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Анкара иле Полатлы илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Обаль (Сенненский районы)
Обаль (Обаль ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Сенненский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Фонтен-л'Еталон
Фонтен-л'Еталон — Франциянең Па-де-Кале департаментында урнашкан коммуна.
Козлини (Диңгез буе воеводалыгы)
Козлини  — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Пиилси
Пиилси (Piilsi) — Эстониянең Йыгевамаа өязендә урнашкан авыл.
Сен-Реми-де-Морьен
Сен-Реми-де-Морьен (Saint-Rémy-de-Maurienne) — Франциянең Савойя департаментына караган коммуна, Сен-Пьер-д’Альбиньи кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 6,37 км².
Искәрмәләр
Сен-Реми-де-Морьен
Палтин
Палтин — Румыниянең Сучава жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Нерадновци
Нерадновци — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Канюхи (Скидзельски авыл советы)
Канюхи  (Канюхі ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Гродзенский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Новайш (Вила-Нова-ди-Фамаликан)
Географиясе
Мәйданы —.
Желязовице
Желязовице — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Диасёръя
Диасёръя (Диасёръя) — Коми Республикасының Усть-Кулом районында урнашкан авыл.
Лусена-де-Халон
Лусена-де-Халон — Испаниянең Сарагоса провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Диасёръя
Климат
Диасёръя климаты уртача-континенталь. Кыш озын, салкын, ә җәй кыска, гадәттә җылы, яисә салкынча. Биредә кырау җәен дә күзәтелә. Җәй көне циклоннар активлыгы сүлпәнәя, көзен исә киресенчә, үсә, шуңа күрә дә явым-төшем күләме арта. Көз белән яз салкын.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: комилар (81%), руслар (15%).
Рампье
Рампье — Франциянең Дордонь департаментында урнашкан коммуна.
Габделхәмит II
Габделхәмит II ( — ) — Төркия солтаны (1876-1909). Каты кул белән хакимлек иткән. Габделхәмит хакимлек иткән чорда Төркия Көнбатыш Европа илләренең ярымколониясенә әйләнгән. Яшь төрек инкыйлабыннан соң (1908) тәхеттән төшерелгән.
Смитфилд (Пенсильвания)
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Старий Корнин
Старий Корнин — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Борай (Башкортстан)
Борай – Башкортстанның Борай районы үзәге. Борай Уфадан 150 км көнбатыш-төньяграк тарафта, Тере Танып елгасы кушылдыгы Сару елгасы буенда урнашкан.
Беренче тапкыр 1610 елда искә алына. 1864 елдан Борай – волость үзәге, 1930 елдан – район үзәге.