cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Татар театры
Тарих
Әмма даими опера сезоннары 1874 елда башланган. 1874 елның 26 августында беренче тапкыр Казан опера труппасы артистлары тарафыннан М. И. Глинканың «Патша өчен тормыш» операсы куела, бу дата Казанда даими опера сезоннары башлану датасы булып санала.
1874 елның 4 декабренә төнлә театр бинасы янып бетә. Казан театрының стационар бинасы, 1875 елда яңадан төзелгәннән соң, әлеге Ирек мәйданындагы сквер урынында 1919 елдагы янгынга кадәр урнашкан булган. Янгыннан соң бинаны торгызмаганнар. 1907 ел башында Җаек шәһәрендә беренче татар Сәйяр театр коллективы барлыкка килә. Труппаның оештыручысы — Ильяс Батыргәрәй улы Кудашев-Ашказарский. Беренче халык спектакле «Ут һәм караңгылык» 1907 елның 19 маенда Оренбургта куела. Труппаның беренче исеме — «И. Кудашев-Ашказар җитәкчелегендәге мөселман драма артистларының Россиядә беренче труппасы».
1914 елда театр бинасы фильмнарны күрсәтү, драмаларны һәм оперетларны кую өчен зал ахыргы төс ала. Тамашачылар залы 505 тамашачыны сыйдыра ала. 26 метр киңлектәге һәм 18 метр тирәнлектәге сәхнә, 14 метр диаметрлы борылышлы әйләнеш белән җиһазландырылган була.
1920 елларда авыл мигрантлары татар театрының еш тамашачысы була, бу вакытта драматург һәм прозаик Кәрим Тинчурин һәм композитор Салих Сәйдәшев музыкаль драманың яңа жанрын иҗат итә, аның нигезен традицияләре авыл һәм җыен бәйрәмнәре тәшкил итә. Шәһәр мохитендә (Ырынбур, Казан, Уфа, Троицк, Ханкирмән һ.б.) барлыкка килгән татар театры башлангыч этапта төрек театры йогынтысында европа театр традицияләрен мирас итеп ала һәм алар рус театр сәнгате аша тасвирлана.
1934 елда ТАССР Халык Комиссарлары Советы Казан шәһәрендә Татар дәүләт опера театрын (опера һәм балет түгел, ә нәкъ опера театрын) төзү турында карар кабул итә. 1939 елның 17 июнендә театр Нәҗип Җиһановның «Качкын» операсы белән ачыла. Театрның үз бинасы булмаганга, спектакльләр башка театр сәхнәләрендә барган. Бина 1936 елда Мәскәү архитекторы Скворцов проекты буенча төзелә башлый (башка мәгълүматлар буенча, баш архитектор 1937 елда репрессияләнгән Николай Круглов була ). Соңрак Казан архитекторы Исмәгыйль Гайнетдинов проектка төзәтмәләр кертә.
1948 елда драма театрына Василий Качалов исеме бирелә һәм театр Василий Качалов исемендәге Казан дәүләт зур драма театры дип атала башлый.
Бөек Ватан сугышы башлану уңаеннан, театрның яңа зур бинасын төзү 20 елга сузыла һәм алман хәрби әсирләренең хезмәтен кулланып, 1950 нче еллар уртасында гына тәмамлана. 1956 елның 28 сентябрендә Ирек мәйданында театрның яңа бинасы Н. Җиһановның «Алтынчәч» операсы белән тантаналы рәвештә ачыла. Шул ук елны театрга Советлар Союзы Герое Муса Җәлил исеме бирелә һәм театр рәсми рәвештә Муса Җәлил исемендәге Татар опера һәм балет театры дип атала башлый. Сугышка кадәр нацистлар әсирлегендә һәлак булган танылган татар шагыйре театрда әдәби бүлек белән җитәкчелек иткән.
Еллерсли (Мэриленд)
Географиясе
Еллерсли халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ламочка
Ламочка (Лампочка) — Россия территориясеннән ага торган елга. Тамбов өлкәсе, Мордовия Республикасы биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Челновая елгасының сул ярыннан 35 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 32 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Ука су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Цна елгасы, Тамбов каласыннан тамагына чаклы. Кече елга бассейны — Мокша, елга бассейны — Ука.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
HD246748
HD246748 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
(2353) Альва
(2353) Альва  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1975 елның 27 октябрендә Пауль Вильд тарафыннан Циммервальд обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1975 UD» саналган.
Яков Харитонов
Яков Харитонов (Яков Моисеевич Харитонов,, — , ) — Дан орденының тулы кавалеры (1944, 1944, 1945).
Гүлверен (Асарҗык)
Гүлверен (Gülveren) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Самсун иле Асарҗык илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Сабироба
Сабироба (Sabiroba ) — Әзербайҗанның Хачмаз районына караган авыл.
Казчина Риналди (Удине)
Казчина Риналди — Италиянең Фриули-Венеция-Җулия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Фридрихсдорф (Таунус)
Фридрихсдорф  — Алманиянең Гессен җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Вогульцы
Вогульцы (Вогульцы) — Киров өлкәсенең Фалёнки районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (91%), арлар (5%).
Куделичи
Куделичи — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Саитбей (Илкадым)
Саитбей (Saitbey) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Самсун иле Илкадым илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Сулиново
Сулиново — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Олешно (Великопольское воеводалыгы)
Олешно  — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Михайловский (Бәләбәй районы)
Михайловский — Башкортстанның Бәләбәй районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 452023, — 80209807007.
Швайггерс
Швайггерс — Австриянең Түбән Австрия федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Сита (ай кратеры)
Сита - Ай өслегенә кече күк объекты бәрелү нәтиҗәсендә барлыкка килгән, диаметры якынча 1,6 км булган кратер.
Атамасы
Кратерга атама Индий исеме хөрмәтенә бирелә.
Тарихы
Кратер Халыкара Астрономия Берлеге (International Astronomical Union (IAU)) тарафыннан 1976 елда раслана.
NGC 1151
NGC 1151 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Константин Харлампович
Константин Харлампович (Константин Васильевич Харлампович,, — , ) — чиркәү тарихчысы, илаһиятче, дәүләт киңәшчесе (19??), Казан университеты профессоры, Санкт-Петербург (1914) һәм Украина (1919) фәннәр академияләре академигы.
Янивка Захидна (Замостский повяты)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(19676) Ofeliaguilar
(19676) Ofeliaguilar — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Храстовець (Велене)
Храстовець  — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Баклин (Миссури)
Баклин  — Америка Кушма Штатларының Миссури штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Баклин шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гурбедиу
Гурбедиу — Румыниянең Бихор жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Асинавка (Каранёвски авыл советы)
Асинавка  (Асінаўка ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Смаргонский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Елизаветопольское
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (72%), казахлар (23%).
Кудеревщизна
Кудеревщизна — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Павел Харчик
Павел Харчик (Pawel Mihaýlowiç Harçik,, — , ) — Төрекмәнстан футболчысы (капкачы), Төрекмәнстан милли футбол җыелмасы әгъзасы (2004-2009), Төрекмәнстан чемпионы (1999), Россия чемпионатының бронза призчысы (2003).
(3581) Альварес
(3581) Альварес  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1985 елның 23 апрелендә Кэролин Шумейкер, тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1985 HC» саналган.
Манастирца
Манастирца — Болгариянең Тырговиште өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Хорольск
Хорольск (Хорольск) — Диңгез буе краеның Хороль районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат муссонлы. Кыш коры һәм суык, көннәре аяз. Яз озак бара, салкынча һәм температура тирбәлеше күзәтелә. Җәй исә җылы, явым-төшемле. Көз чагыштырмача җылы, коры һәм аяз. Җәй көне Тын океаннан җылы җил иссә, кышын төньяктан салкын җилләр исә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча даими яшәүче халкы юк.
Равиньи
Равиньи — Франциянең Майенн департаментында урнашкан коммуна.
Вулвич (Мэн)
Вулвич  — Америка Кушма Штатларының Мэн штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Бад-Шванберг
Бад-Шванберг  — Австриянең Штирия федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Скалигер (ай кратеры)
Скалигер - Ай өслегенә кече күк объекты бәрелү нәтиҗәсендә барлыкка килгән, диаметры якынча 86 км булган кратер.
Атамасы
Кратерга атама Жозеф Жюст Скалигер (1540—1609) хөрмәтенә бирелә.
Тарихы
Кратер Халыкара Астрономия Берлеге (International Astronomical Union (IAU)) тарафыннан 1970 елда раслана.
Сант
Сант (Santes) — Франциянең Нор департаментына караган коммуна, Лилль-6 кантонына карый.
Куакан
Куакан (Ҡыуаҡан) — Йөрүзән һәм Әй елгалары араcындагы, Агыйдел һәм Мияс елга башы башкортларының Табын берләшмәсенә караган төньяк-көнчыгыш башкорт ыруы. Раил Гомәр улы Кузеев Куаканнарны «Табын берләшмәсе эчендә сан буенча иң эре һәм составы буенча иң катлаулы берләшмә», дип атаган.
Тамгалары — чүмеч, ачкыч; агачлары — карагач, шомырт; кошлары — козгын, шоңкар; ораннары — Сандал.
Этноним
Куакан этнонимы Алтайдагы Курыкан, коман, кумандылар, ку-кижи (аккошлар) — «кошка табынучылар» мәгънәсендә) ыруларына барып тоташа. Курыканнар Алтайда караганлыктан, Куаканнарның Көньяк Уралга күченүе Теле кабиләсенең бер өлешенең көнбатышка күченүе белән бәйле булуы ихтимал. Куаканнар Көньяк Уралда Кара-Табыннар белән янәшә урнашкан.
Тарих
Табын берләшмәсенә алты кабилә кергән:
Табын кабиләсе үзе тугыз ырудан, Куакан — алты ырудан торган. «Табыннарның гомуми саны XVIII гасыр башында якынча 60 мең кеше булган. Бу бөтен башкорт халкының дүрттән бер өлешен тәшкил иткән» (Р. Г. Кузеев буенча).
Табыннар зур Көнбатыш һәм Көнчыгыш кабиләләр бүлекчәсеннән тора. Көнчыгыш Табыннар башлыча Җаек артында: Җаекның югары башында һәм Урал елгасы белән Көнбатыш Себер елгаларының кисешкән урынында оешкан, Урал артының күлле далаларында, башка кабиләләр белән катнаш утырган. XVIII гасыр башына Көнчыгыш Табыннарның саны 26,5 меңгә җиткән, ди Р. Г. Кузеев.
Табыннарның бер тармагы булган Куаканнар XVI—XVII гасырларда эре һәм катлаулы кабиләгә әйләнгән. Ләкин XVIII—XIX гасырларда Куакан кабиләсе, вак төркемнәр булып, Урал аръягына, хәзерге Башкортстанның көнчыгыш җирләренә күчеп утырырга мәҗбүр булып, шактый таркаулык кичергән. Бу хәл Куакан җирләрен Йөрүзән һәм Әй елгалары, Зур һәм Кече Саткы елгалары агымында интенсив рәвештә тау заводлары төзү максатында колонизацияләү күренеше белән аңлатыла. Бик күп җирләр заводчылар кулына күчкән, ә куаканнар элекке җирләренең перифериясендә кысрыкланганнар яисә бу җирләрне бөтенләй ташлап киткәннәр. (Хәзер бу җирләрдә Чиләбе өлкәсенең Йөрүзән, Саткы, Бакал, Межевой Лог калалары урнашкан). Агыйделнең югары агымында куакан торак пунктлары сизелеп сирәгәйгән.
Куаканнарның Түбәләс ыруы чикләре хәзерге Сили (Сулея) бистәсеннән алып көнбатышка Йөрүзән елгасына кадәр сузылган. Көньяк-көнчыгышта Саткы-куакан ырулары, төньяк-көнчыгышта Әйле ыруы (хәзерге Иле, Колак авыллары) биләгән җирләргә кадәр, төньяктан Тырнаклы һәм Каратаулы башкортлары җире белән чикләнгән. Көнбатыштан Кыр-Көлә ыруы (Яхия, Мусабай, Миннеш авыллары), көньяк-көнбатышта Төркмән-Көлә ыруы (хәзерге Йөрүзән, Олы Кытау яки Кытау-Ивановск, Кытау-Тамак яки Усть-Кытау) җирләре белән чикләнгән. Түбәләс ыруы җирләре үзенең ямьлелеге, байлыгы белән күчмә халыкны җәлеп иткән. Мал йөртү өчен яланнар җәйрәп ята, урманнары төрле җәнлекләргә, аучылык кошларына бай, корт чолыкларга бал җыя. Әй, Йөрүзән, Сили, Олой елгаларында мыжгып балык үрчегән.
Казчина Роверина (Алесандрия)
Казчина Роверина — Италиянең Пьемонт төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Куакан
Тарих
Хәзер Түбәләс ыруы җирләренең күпчелек өлеше Чиләбе өлкәсенә карый, тик 10-15 проценты кына асабалар кулында калган.
Казчина Роверина (Алесандрия)
Географиясе
Казчина Роверина Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Куакан
Тарих
1770 елның 27 маенда Паллас Шихан елгасының Әйгә койган җирендә урнашкан Биктуган дигән башкорт авылына якын гына үткән. «Әй янындагы Олыйөр елгасы Биктуган авылының кайбер башкортлары бик күп сы җир алалар һәм аннан дары ясыйлар. Ләкин аларның берсе дә бу урынны күрсәтергә теләмәде», дип язган.
П.- С. Паллас әйтеп үткән табу һәм дары эшләү факты  күкертнең дә чыгарылуы турында раслый. Чөнки дарыны күкертсез эшләп булмый. Биктуган авылы тирә-ягы саф күкертле яткылыкларына мул булгандыр. Күкерт биредә известь ташларда һәм гипсларда, аеруча алар янәшә яткан урыннарда очрый. Зур яткылыклар анда юк, әмма XVIII гасырда башкортлар биредә үзләренә дары җитештерү өчен җитәрлек күкерт чыгарганнар, әлбәттә... Шулай итеп, Сухояз тамагындагы мәгарә вын башкортларның бер дары өчен куллануларына шик булырга мөмкин түгел. Биредә дарыны 1736-1740 еллардагы күтәрелеш вакытында җитештерүләре дә, бәлки, иртәрәк файдалана башлаулары да мөмкин»-, дип язган безнең ата-бабалар турында Дикъкать Буракаев. 1740 елдагы ихтилалдан соң яндырылган авыллар арасында Мишәр авылы булса, 1773-1775 еллардагы Крәстияннәр сугышыннан соң Биктуган авылы да яндырылган.
Куакан тарихына Р. Г. Кузеев карашы
Табын кабиләләр берләшмәсенең иң эресе — тугыз кабиләле Табын. Алар Урал артындагы җирләргә ия булган. Ә менә Кара-Табын, Барын һәм Күбәләк, Куактан кабиләләре Жалованный грамота белән асабалык хокукы алмаган. Олы Табын белән Куаканнар арасында җир өчен бәхәсләр чыгып торган. Бөтен Табын җирләреннән патшаның Жалованный грамотасы тик Кара Табыннарга гына дөрес була. XVI—XVII гасырларда Себер ханы Күчем ягында, Кара табыннар җитәкчелегендә башка Табын кабиләләре, шул исәптән Куаканнар да, Россиягә каршы торган. XVII—XVIII гасырларда, башкорт ихтилалларын кансыз бастыру аркасында, Табыннарның сәяси активлыгы сүрелгән.
Табыннарның борынгы риваятьләре аларның туган җире Алтай булган, диләр. Башкорт һәм казакъ риваятьләрендә урын алган Төмән бәк турындагы тарихлар да Табыннарның ата-бабалар иле Алтай һәм алар төрки чыгышлы икәнне раслый. Кукан һәм Сырлы кабиләләренең этник тарихы Кара-Табын кабиләсе белән тыгыз бәйләнгән. Бу турыда тулысынча туры килгән тамгалар, риваятьләр, шәҗәрә сөйли. Куаканнар риваятьләре ата-бабаларның «Алтайдан», «Байкал күленнән» килгәнен бәян итә. Куакан кабиләсенә караган Түбәләс ыруы (С. Мирасов буенча -түбә) башкортлары үзләренең ата-бабасы дип «Алтай тауларында» җирләре булган Таймас бине атыйлар. Бу риваятьләрдән билгеле: XIX гасырда да Түбәләс-Куаканнарарның Алтайдагы нәсел-тумачалары аларны һаман «Туган илгә кире кайтырга» өндәгәннәр. Риваятьләр ачык этнонимия белән тулыландырыла. Куаканнарның Кергеле, Кырлар нәсел берәмлекләренең Алтай челканнарда аналогиясе бар. Куаканнарда монгол (мангул) этнонимы да теркәлгән. Түбәләс ыруының ике арасында Сөн (һуннар) атамасының саклануы искиткеч. Мәгълүмат тапшыручы бабайлар «безнең ыруыбыз һуннардан» дип горурланып әйткәннәр.
Куаканнарның этник чыганакларын өйрәнгәндә, күп кенә тикшеренүчеләр «аккош» мәгънәсендәге төрки сүз «ку»га аерым игътибар биргән (Radloff, 1884, стр.211-212; Аристов, 1897, стр.5; Грумм-Гржимайло, 1926, стр. 209). Ку (коры) — Төньяк Алтайдагы Аккош елгасының борынгы төрки атамасы; ку-кши, куу-кижи - «Аккош елгасы кешеләре»- Төньяк Алтайдагы «аккошлар» яисә чалканнарның атамасы. Ку һәм куулар ыруг төркемнәре тываларда да бар. Куакан башкортлары риваятьләре Йөрүзән үренә тәүгеләрдән булып ике аучы егетнең килүе турында сөйли. Алар, ырудашларын күчереп китерер өчен, күңелләренә яткан җир сайларга чыккан булалар. Бу урын аларга бик охшаган, һәм иң зур ике тауга алар Күкши-тау һәм Башташ-тау (Башташ тавының иң биек ноктасын Түбәләйләр Аккашка дип йөртәләр) дип исем биргәннәр. Куаканнарның, гомумән, Табыннарның, Алтайлар белән матди мәдәнияттә дә, сынлы сәнгатьтә дә, туганлык системасында да бик күп гомуми охшашлыклары бар.
Әвәшле
Әвәшле – Россия территориясеннән ага торган елга. Башкортстан, Ырынбур өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Олы Иек елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 18 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Җаек бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны – Асбассейн юк, елга бассейны – Җаек (бассейнның Россия өлеше).
Чернышево
Чернышево (Чернышево) — Архангельск өлкәсенең Вельск районы составына керүче авыл.
Сәгать поясы
Халыкара стандарт буенча Moscow Time Zone (MSK/MSD) сәгать поясында урнаша. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +4:00 гә тигез.
Халык
2010 елда биредә 0 кеше яшәве билгеле.
2010 елгы җанисәп буенча авылда кеше яшәми.
Фрилендорф
Фрилендорф — Алманиянең Гессен җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Охш-Юган
Охш-Юган — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елга Кур-Ех елгасының сул ярына тамагыннан 17 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 21 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Түбән Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об елгасы Иртеш елгасы кушылган урыннан Төньяк Сосва елгасы кушылган урынына кадәр. Кече елга бассейны — Об кушылдыклары бассейны, Иртештән Төньяк Сосьва тамагына кадәр, елга бассейны — (Түбән) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Ногман Хәсәнов
Ногман Хәсәнов (Nu'mon Hasanov,, — , ) — СССР һәм Үзбәкстан футболчысы (ярымсакчы), Үзбәкстан милли футбол җыелмасы әгъзасы (1992-1997), Үзбәкстан чемпионы (1992, 1997, 1999, 2000).
Гүлверен (Һалылые)
Гүлверен (Gülveren) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Шанлыурфа иле Һалылые илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Сулково (Куявия-Диңгез буе воеводалыгы)
Сулково  — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Олимпя (Великопольское воеводалыгы)
Олимпя  — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Янивка Схидна (Замостский повяты)
Янивка Схидна  — Польшаның Люблин воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Храстовець (Заврч)
Храстовець  — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(19677) 1999 RN168
(19677) 1999 RN168 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1999 елның 9 сентябрендә LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1999 RN168» саналган.
Асинавка (Навасёлкавски авыл советы)
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
NGC 1152
NGC 1152 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Саяд (Хачмаз)
Саяд  (Sayad ) — Әзербайҗанның Хачмаз районына караган авыл.
Бакнер (Миссури)
Бакнер  — Америка Кушма Штатларының Миссури штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Бакнер шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Скиапарелли (ай кратеры)
Скиапарелли - Ай өслегенә кече күк объекты бәрелү нәтиҗәсендә барлыкка килгән, диаметры якынча 24,2 км булган кратер.
Атамасы
Кратерга атама Джованни Вирджинио Скиапарелли (1835—1910) хөрмәтенә бирелә.
Ветловой Сунгай
Ветловой Сунгай — Россия территориясеннән ага торган елга. Алтай, Новосибирск өлкәсе, Кемерово өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Сунгай елгасының сул ярыннан 85 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 12 км.
Скиапарелли (ай кратеры)
Тышкы сылтамалар
Schiaparelli (crater)
Ветловой Сунгай
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Чумыш елгасы. Кече елга бассейны — Об, Чулым кушылганга чаклы (Томи елгасын керетмәсә), елга бассейны — Об (өске өлеше) Иртеш кушылганга чаклы.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Кудлачево
Кудлачево — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Манушевци
Манушевци — Болгариянең Тырговиште өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Нюгмас
Нюгмас — Россия территориясеннән ага торган елга. Архангельск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Кодима елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 73 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Төньяк Двина кушылдыклары бассейны Вычегда һәм Сухона елгалары кушылганчы, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Яңавыл (Бәләбәй районы)
Почта индексы — 452022, ОКАТО коды — 80209807008.
HD246785
HD246785 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Елликотт-СИти (Мэриленд)
Елликотт-СИти  — Америка Кушма Штатларының Мэриленд штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Елликотт-СИти халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Светлана Аллилуева
Светла́на Аллилу́ева (1957 елга кадәр Сталина), Светлана Иосиф кызы Аллилуева, სვეტლანა ალილუევა, Аллилуева Светлана Иосифовна, Svetlana Alliluyeva, мөһаҗирлектә Лана Питерс (Lana Peters) (1926 елның 28 феврале, ССРБ, Ленинград — 2011 елның 22 ноябре, АКШ, Висконсин) — мемуарчы, тәрҗемәче, филология фәннәре кандидаты. Иосиф Сталинның кызы. 1966 елда Һиндстанда вакытта АКШ илчелегенә качып, сәяси сыену урыны сорый.
1967 елда АКШта, Иосиф Сталинның гаиләсенә һәм хакимлек чорына багышланган, дөньякүләм зур кызыксыну тудырган «Дуска егерме хат» исемле мемуарлар китабы чыга.
Тәрҗемәи хәле
1926 елның 28 февралендә Ленинградта туган. Әтисе — Иосиф Сталин (1878-1953). Әнисе — Надежда Аллилуева (1901-1932), 1932 елның 9 ноябрендә үз-үзен атып үтерә.
Мәскәүнең 25нче үрнәк мәктәбен (1943), Мәскәү дәүләт университетының тарих факультетын (1949), КПСС ҮК каршындагы иҗтимагый фәннәр академиясе (хәзерге РФ дәүләт хезмәте академиясе) аспирантурасын тәмамлый. «Совет романында рус реализмының алдынгы традицияләре үсеше» темасына филология фәннәре кандидатлыгына диссертация яклый (1954). Инглиз теленнән тәрҗемә белән шөгыльләнә. 1957-1966 елларда Дөнья әдәбияты институтында совет әдәбиятын өйрәнү секторында эшли.
(1169) Альвин
(1169) Альвин  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Светлана Аллилуева
Мөһаҗирлектә
1966 елның 20 декабрендә, Мәскәүдә үлгән иренең җәсәден туган иленә озата бару өчен, А.Н. Косыгин ярдәме белән Һиндстанга барырга рөхсәт ала. виза срогы чыккач, ССРБга кайтудан баш тарта. 1967 елның 6 мартында АКШның Дәһлидәге илчелегенә качып, сәяси сыену урыны сорый. Швейцариядә, Бөекбританиядә, аннары АКШта яши. 1970 елда архитектор У. Питерска кияүгә чыгып, исемен Лана Питерска алмаштыра. 1982 елдан Бөекбританиядә яши, кызы Ольганы Кембриҗ мәктәп-интернатына урнаштырып, үзе сәяхәт итә.
1984 елда көтмәгәндә кызы белән ССРБга кайта, совет хакимияте аны энтузиазм белән каршы ала. Гөрҗистан ССР башкаласы Тифлистә яши башлый. Аңа совет ватандашлыгы кире кайтарыла, яшәү өчен яхшы шартлар тудырыла. 1967 елда ССРБда калдырган улы Иосиф һәм кызы Екатерина белән элемтәләрен яңарта алмый.
(1169) Альвин
Тарихы
1930 елның 30 августында Макс Вольф, Марио Ферреро тарафыннан Гейдельберг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1930 QH» саналган.
Светлана Аллилуева
Мөһаҗирлектә
Ике елдан М.С. Горбачев ярдәме белән кире Америкага китә, ССРБ ватандашлыгыннан баш тарта.
2011 елның 22 ноябрендә АКШның Висконсин штатында Ричмонд шәһәре картлар йортында вафат була.
Гурбенешть
Гурбенешть — Румыниянең Келераш жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Янише (Люблин воеводалыгы)
Янише  — Польшаның Люблин воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Вер-Сен-Дени
Вер-Сен-Дени — Франциянең Сена һәм Марна департаментында урнашкан коммуна.
Форли
Форли — Италиянең Эмилия-Романья төбәгендә урнашкан коммуна. провинциясе составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Шванд-им-Иннкрайс
Шванд-им-Иннкрайс — Австриянең Югары Австрия федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Казчина Ровето (Алесандрия)
Казчина Ровето — Италиянең Пьемонт төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казчина Ровето Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Храстовиця (Мокроног–Требелно)
Храстовиця  — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(19678) Belczyk
Тарихы
1999 елның 9 сентябрендә LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1999 RO168» саналган.
Захарищевы
Захарищевы (Захарищевы) — Киров өлкәсенең Киров шәһәрендә урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (98%).
Фрицлар
Фрицлар — Алманиянең Гессен җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Олобок (Великопольское воеводалыгы)
Олобок  — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Реназе
Реназе — Франциянең Майенн департаментында урнашкан коммуна.
Гадсон (Мэн)
Гадсон  — Америка Кушма Штатларының Мэн штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Сулкувек
Сулкувек — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Гадсон (Мэн)
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Асинавшчына 2
Асинавшчына 2 (Асінаўшчына 2 ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Смаргонский районында урнашкан авыл.
Гадсон (Мэн)
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Асинавшчына 2
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Марчино
Марчино — Болгариянең Тырговиште өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гүлверен (Акчакале)
Гүлверен (Gülveren) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Шанлыурфа иле Акчакале илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Склодовская (ай кратеры)
Склодовская - Ай өслегенә кече күк объекты бәрелү нәтиҗәсендә барлыкка килгән, диаметры якынча 126 км булган кратер.
Атамасы
Кратерга атама Мария Склодовская-Кюри (1867—1934) хөрмәтенә бирелә.
Тарихы
Кратер Халыкара Астрономия Берлеге (International Astronomical Union (IAU)) тарафыннан 1961 елда раслана.
Тышкы сылтамалар
Skłodowska (crater) Skłodowska (lunar crater)
NGC 1153
NGC 1153 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Сар-Потери
Сар-Потери (Sars-Poteries) — Франциянең Нор департаментына караган коммуна, Фурми кантонына карый.
Кудравка
Кудравка — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Шваненштадт
Шваненштадт — Австриянең Югары Австрия федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Царевка
Царевка (Царевка) — Диңгез буе краеның Шкотово районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат муссонлы. Кыш коры һәм суык, көннәре аяз. Яз озак бара, салкынча һәм температура тирбәлеше күзәтелә. Җәй исә җылы, явым-төшемле. Көз чагыштырмача җылы, коры һәм аяз. Җәй көне Тын океаннан җылы җил иссә, кышын төньяктан салкын җилләр исә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (91%), украиннар (8%).
Желтински
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (90%).
Саитһалимпаша (Чифтелер)
Саитһалимпаша (Saithalimpaşa) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Эскишеһир иле Чифтелер илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Сейидләр (Хачмаз)
Сейидләр  (Seyidlər ) — Әзербайҗанның Хачмаз районына караган авыл.
Күллүҗе (Битлис)
Күллүҗе (Küllüce) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Битлис иле Битлис илчесенә караган бер авыл (köy).
Янишув (Красницкий повяты)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Банкер (Миссури)
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ага-Камар
Ага-Камар — Россия территориясеннән ага торган елга. Дагстан биләмәләрендә ага. Елга  Курах елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 18 км.
Екимово (Архангельск өлкәсе)
Екимово (Екимово) — Архангельск өлкәсенең Вельск районы составына керүче авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Кыш озын, салкын, ә җәй кыска, гадәттә җылы, яисә салкынча. Кырау җәен дә күзәтелә. Җәй көне циклоннар активлыгы сүлпәнәя, көзен исә киресенчә, үсә, шуңа күрә дә явым-төшем күләме арта. Көз белән яз салкын.
Сәгать поясы
Халыкара стандарт буенча Moscow Time Zone (MSK/MSD) сәгать поясында урнаша. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +4:00 гә тигез.
Ага-Камар
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Екимово (Архангельск өлкәсе)
Халык
2010 елгы җанисәп буенча авылда кеше яшәми.
Медовина
Медовина — Болгариянең Тырговиште өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(19679) Gretabetteo
(19679) Gretabetteo — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1999 елның 9 сентябрендә LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1999 RF179» саналган.
Равил Тумашев
Равил Рәхим улы Тумашев (1923-2016) — татар театр режиссеры, Г.Тукай исемендәге Дәүләт бүләге лауреаты.
Тәрҗемәи хәл
1923 елның 21 апрелендә Семипалат шәһәрендә театр сәнгате әһелләре гаиләсендә туган. Әтисе Семипалат рус драма театры каршындагы татар труппасының режиссеры, әнисе шул труппаның артисты була. Балалары Равил тугач Тумашевлар гаиләсе Казанга кайта. Монда озак еллар авырганнан соң ун яшьлек Равилнең әтисе үлеп китә. Әнисе Мәскәүдә театр институтында (ГИТИС) уку сәбәпле аны Мәскәүдәге бер балалар йортына урнаштыра, Равил җиде сыйныфны шунда тәмамлый. 1941 елда Казанда урта мәктәп тәмамлый. Бөек Ватан сугышы башлану белән аны хәрби хезмәткә алалар. Шушы елның азагына кадәр оборона заводында эшли. 1942 елның башыннан сугышның ахырына кадәр фронтта була, күп сугыш операцияләрендә катнаша, сугышның барлык фаҗигаләрен кичерә.
1946 елда демобилизацияләнә һәм Мәскәү театр институтына (ГИТИС) укырга керә. 1951 елда аны тәмамлап Казанга кайта, Татар дәүләт академия театры сәхнәсендә Мирхәйдәр Фәйзинең «Галиябану» драмасы буенча диплом спектакле куя. Режиссер квалификациясе алып Татар дәүләт академия театрына эшкә кайта. Бу данлыклы коллективка ул үзенең ун ел иҗат гомерен багышлый. Ул татар сәхнәсенә дөнья классикларының, рус һәм татар драматургларының бик күп әсәрләрен чыгара, аларның күбесе татар сәхнәсендә беренче мәртәбә куела.
1962 елда Р. Тумашев Республика татар күчмә театрында эшли башлый. Баш режиссер, әнисе Кәшифә Тумашева пенсиягә киткәч театрның баш режиссеры булып кала һәм 1985 елның азагына кадәр шушы театрны җитәкли. Әлеге чор эчендә ул алтмыш спектакль куя. Алар арасында дөнья, рус һәм татар классиклары әсәрләреннән тыш яшь драматургларның беренче әсәрләре күп. Соңгысы — аның иҗат биографиясенең иң игелекле өлеше. Туфан Миңнуллин, Аяз Гыйләҗев, Илдар Юзеев, Ризван Хәмид, М.Шәрифуллин, Ю.Сафиуллин, Ю.Әминев кебек атаклы драматургларның беренче әсәрләрен сәхнәгә нәкъ менә Р.Тумашев күтәрде.
Р. Тумашев күп еллар дәвамында Казан театр училищесында, Казан мәдәният һәм сәнгать институтында үзешчән сәнгать өчен бик күп режиссерлар хәзерләде.
Бөек Ватан сугышында күрсәткән батырлыклары өчен ике орден, күп медальләр белән бүләкләнде. Татар театр сәнгатен үстерүдәге хезмәтләре өчен 1966 елда Татарстанның атказанган сәнгать эшлеклесе исеме бирелде. 1976 елда Т.Миңнуллинның «Үзебез сайлаган язмыш», А.Гыйлаҗевның «Сары чәчәк ата көнбагыш», И.Юзеевның «Сандугачлар килгән безгә» спектакльләре өчен Татарстанның Г.Тукай исемендәге Дәүләт бүләгенә лаек булды. 1993 елда аңа Татарстан Республикасының Мактау Таныклыгы тапшырылды.
2016 елның 2 гыйнварында Казанда вафат.
Казчина Рогорина I (Комо)
Казчина Рогорина I — Италиянең Ломбардия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казчина Рогорина I Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Еллиотт (Мэриленд)
Еллиотт  — Америка Кушма Штатларының Мэриленд штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Еллиотт халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
(650) Амаласунта
(650) Амаласунта  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1907 елның 4 октябрендә Август Копфф тарафыннан Хайдельберг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1907 AM» саналган.
Меңьеллык
Меңьеллык (шулай ук милле́ниум) — 1000 елга тиң булган вакытны үлчәү берәмлеге.
2005 ел
Вафатлар
right|120px|thumb|[[Мостай Кәрим]]
Нобель премиясе лауреатлары
right|140px|thumb|[[Эльфрида Елинек]]
Храше (Медводе)
Храше  — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Янишув (Опольский повяты)
Янишув  — Польшаның Люблин воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Пал-НАй-Ай-Юган
Пал-НАй-Ай-Юган — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елга Моур-Вош-Юган елгасының уң ярына тамагыннан 17 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 12 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Түбән Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об елгасы Иртеш елгасы кушылган урыннан Төньяк Сосва елгасы кушылган урынына кадәр. Кече елга бассейны — Об кушылдыклары бассейны, Иртештән Төньяк Сосьва тамагына кадәр, елга бассейны — (Түбән) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Вер-сюр-Марн
Вер-сюр-Марн — Франциянең Сена һәм Марна департаментында урнашкан коммуна.
Гурбешть (Кебешть, Бихор)
Гурбешть — Румыниянең Бихор жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Скоби (ай кратеры)
Скоби - Ай өслегенә кече күк объекты бәрелү нәтиҗәсендә барлыкка килгән, диаметры якынча 41,5 км булган кратер.
Атамасы
Кратерга атама Фрэнсис Ричард Скоби (1939—1986) хөрмәтенә бирелә.
Тарихы
Кратер Халыкара Астрономия Берлеге (International Astronomical Union (IAU)) тарафыннан 1988 елда раслана.
Фронхаузен
Фронхаузен — Алманиянең Гессен җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ольхово (Великопольское воеводалыгы)
Ольхово  — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Савкино (Бәләбәй районы)
Савкино — Башкортстанның Бәләбәй районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 452023, — 80209807009.
Сульново
Сульново — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Бергамо
Бергамо — Италиянең Ломбардия төбәгендә урнашкан коммуна. провинциясе составына керә.
Миндибай Юлмөхәммәтов
Миндибай Юлмөхәммәтов (Юлмухаметов Миндибай Бахтиярович; 15 май 1947 ел) — галим-педагог, мәгариф эшлеклесе. 1987-2007 елларда Башкортстанның мәгариф министры урынбасары. Педагогия фәннәре кандидаты. Башкортстан Республикасының атказанган халык мәгарифе хезмәткәре, Россия Федерациясенең мактаулы гомуми белем бирү хезмәткәре.
Биографиясе
Миндибай Бәхтияр улы Юлмөхәммәтов 1947 елның 15 маенда Башкортстанның Учалы районы Ильинка авылында эшче гаиләсендә туган.
1966 елда урта мәктәпне тәмамлаганнан соң, ул Башкорт дәүләт университетының филология факультетына укырга керә. БДУда Радищев исемендәге стипендия алып укый, аны кызыл дипломга тәмамлый.
1971 елда Имангул урта мәктәбендә башкорт теле һәм әдәбияты укытучысы булып эшли. Аннары Кунакбай урта мәктәбе директоры итеп билгеләнә.
1986 елда Миндибай Бәхтияр улы Юлмөхәммәтов Башкортстан укытучылар белемен камилләштерү институтының туган телләр кабинеты мөдире итеп алына. Биредә ул республика мәктәпләрендә ана теле һәм әдәбият укыту методларын һәм алымнарын камилләштерү буенча актив эшли, туган телләр укытуны яхшырту программасын төзи, имтихан билетлары һәм башка кулланмалар әзерли.
Асинишки
Асинишки (Асінішкі ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Смаргонский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Миндибай Юлмөхәммәтов
Биографиясе
1988—2005 елларда Мәгариф министрлыгының аттестация комиссиясе җитәкчесе.
1988 елдан «Башкортстан укытучысы» журналының мөхәррият әгъзасы.
2007 елдан Башкортстан гыйльми-методик укыту үзәгенең директор урынбасары.
Дәреслекләре һәм укыту программалары
Миндибай Бәхтияр улы Юлмөхәммәтов — мәгариф министрлыгында эшләгән елларда дәреслекләр, методик кулланмалар язуда һәм бастырып чыгаруда актив катнашкан авторларның берсе. Аның автордашлыгында:
Гыйльми-тикшеренү эшләре
1997 елда Мәскәүдә «Башкорт мәктәбенең V—IX сыйныфларында ана теле һәм әдәбият дәресләре арасындагы үзара бәйләнешләрне тормышка ашыру» темасына диссертация яза һәм аны уңышлы яклый.
Ренн-ан-Гренуй
Ренн-ан-Гренуй — Франциянең Майенн департаментында урнашкан коммуна.
Кудриче
Кудриче — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Данил Хәсәншин
Данил Хәсәншин (Данил Дәүләтша улы Хәсәншин,, — , ) — көйязар, БАССРның атказанган сәнгать эшлеклесе (1989).
Биографиясе
Данил Дәүләтшин улы Хәсәншин 1937 елның 22 августында Илеш районы Сүлте авылында колхозчы гаиләсендә туа. Балачак сугыш елларына туры килә.
Ун еллык мәктәпне һәм Нөркәйдә тракторчылар курсын тәмамлаганнан соң туган колхозында эшли, армиядә хезмәт итә. Балачактан ук, армиядә дә баянда уйный.
1965 елда Уфа музыка-педагогика училищесын тәмамлый, музыка укытучысы булып эшли. 1967-1972 елларда Казан дәүләт консерваториясендә укый. 1980 елда ассистентура — стажировка тәмамлый.
Композитор буларак, Данил Хәсәншин үз әсәрләрендә патриотик теманы күтәрә.
NGC 1154
NGC 1154 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Данил Хәсәншин
Биографиясе
Беренче тапкыр курайны симфоник оркестр өчен солирование инструменты буларак кертә.
Әсәрләре
Хәсәншин — төрле жанрдагы күп санлы музыкаль әсәрләр авторы.
Алты симфония, «Бөек рядовой» операсы, «Свадьба» балеты, күпсанлы симфоник, хор, камера-инструменталь һәм камера-вокал әсәрләре.
«Фронт җырлары» кантатасы - фронтовик шагыйрьләрнең шигырьләренә язылган.
«Айтыш» оркестры өчен концерт. «Халык тормышыннан сәхнә» ораториясе.
«Концерт-азан» жанрында скрипка һәм симфоник оркестр өчен концерт-симфонияләр циклы.
Коршаж (Обили кушылдыгы)
Коршаж — Россия территориясеннән ага торган елга. Архангельск өлкәсе, Вологда өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Обиль елгасының уң ярыннан 1 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 23 км.