cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Татарстан Республикасының инвестицион үсеш агентлыгы
Тарих
2011 елның сентябрендә ИҮА, 1995 елда Женевада, турыдан-туры чит ил инвестицияләрен җәлеп итү тәҗрибәсе белән уртаклашу өчен, Россиянең Бөтендөнья инвестицион агентлыклар ассоциациясендә (World Association of Investment Promotion Agencies, WAIPA) беренче вәкиле булды. 2013 елның февралендә UIAA Генераль Ассамблеясы утырышында Ассоциациянең җитәкче комитеты составына кабул ителде һәм Көнчыгыш Аурупа буенча WAIPA директоры итеп билгеләнде. 2016 елның июнендә ТР ИҮА җитәкчесе Талия Миңнуллина «Инвестицияләр һәм үсеш агентлыкларының Милли ассоциациясе» (Наира) — Россия үсеш институтларын берләштерә торган федераль коммерциячел булмаган оешма идарәчелегенә керде. 2020 елның октябрендә ул ассоциация вәкилләренең гомуми җыелышы итеп халыкара дәрәҗәдә ассоциация вәкиле итеп сайланды. . Моннан тыш, Миңнуллин Татарстан Республикасының машина төзелеше кластерының Күзәтчелек советы рәисе булып тора һәм Татарстан Республикасының инвестицион советына керә. 2012 елда Татарстан Республикасы Президенты Указы белән оештырылган коллегиаль киңәшмә органы, ул регион икътисадына инвестицияләр җәлеп итү буенча барлык мәсьәләләр турында фикер алыша. .
Йәкләтелгән бурычы
ТР ИҮА җаваплылыгы зонасы — Татарстан Республикасында проектларның төп капиталына турыдан-туры чит ил инвестицияләрен җәлеп итү. Агентлык башта кече һәм урта бизнеска ярдәм итте[, бизнес-инкубатор сыйфатында чыгыш ясады, конкурс нигезендә субсидияләр һәм грантлар бүлде .Хәзерге вакытта ИҮА бары тик эре инвесторлар белән генә эшли, базарларны тикшерә, базарга чыгу стратегиясен эшләргә ярдәм итә, тәэмин итүчеләрне һәм подрядчыларны сайлый, документаль-хокукый базаны эшләүдә катнаша, инвесторларны озатып йөри һәм дәүләт хакимияте органнары белән аралашуда катнаша, юридик ярдәм күрсәтә. Шулай ук агентлык «Татарстан Республикасының Инвесторлар клубы» эшен тәэмин итә, анда катнашучылар республика җитәкчелеге һәм тармак министрлыклары белән формаль булмаган шартларда аралаша алалар.
Инвесторлар клубы-киңәшмә органы, 2014 елдан бирле ТР ИҮА каршында эшли һәм республика җитәкчелеге, профильле министрлыклар һәм ведомстволар вәкилләре катнашында квартал утырышларын үткәрә. Эре инвестор автомат рәвештә клуб әгъзасы була. Агентлык, үз чиратында, проектны гамәлгә ашыруның барлык этапларында инвесторны озатып йөри, шул исәптән мәгълүмати ярдәм күрсәтә. Клуб әгъзалары ТР ИҮА оештыра торган профильле чараларда катнаша.
2011 елдан АИР халыкара консалтинг компаниясе PwC белән берлектә "Инвестор юлкүрсәткече" чыгара. .
Оештыру структурасы
Инвестицион үсеш агентлыгы җитәкчесенә эшнең аерым юнәлешләре өчен җаваплы өч урынбасар буйсына. Алар башлангычында билгеле бер регионнардан, мәсәлән, гарәп илләре, Төркия, Кытай, БДБ илләре (беренче чиратта, Казахстан һәм Азәрбайҗан) инвестиция проектлары беркетелгән линия хезмәткәрләре һәм проект менеджерлары эшли. Эре инвестиция проектлары кысаларында АИР тармак министрлыклары вәкилләре катнашында ведомствоара эш төркемнәре төзи.
ИҮА җитәкчесе урынбасарларының җаваплылыгы түбәндәгечә бүленгән:
Ведомство буйсынуындагы органнар
2016 елда оештырылган ИҮАнең бүлендек оешмасы - "Халыкара программалар дирекциясе" коммерцияле булмаган автоном оешмасы. Компания конгресслар һәм күргәзмәләр оештыру, шул исәптән республикага инвестицияләр җәлеп итү белән бәйле дәүләт контрактлары буенча проектлар белән шөгыльләнә. Компания 2016 елдан ел саен «Россия - ислам дөньясы» саммитын уздыруны оештыра: KazanSummit». 2011 елдан бирле АНО директоры алыштыргысыз җитәкче һәм "Казан Экспо" МВЦ оештыручысы Адель Нагуманов.
2017 елда АНО дирекциясендә эшлекле туризмны үстерү өчен Конвеншн бюросы юнәлеше эшли башлады, ,.hj төбәккә эре конгресс-күргәзмә һәм эшлекле бөтенроссия һәм халыкара чараларны җәлеп итә, чөнки аларның катнашучылары - потенциаль инвесторлар. . Республика Бөтендөнья Конвеншн бюросының эшен алып баручы Халыкара конгресслар һәм конференцияләр ассоциациясенә (ICCA) керде. Эшлекле вакыйгалар бюросы саны буенча өч ел эшләү дәверендә Казан Мәскәү һәм Петербургтан кала өченче урында тора.
АИР «Татарстан Республикасы экспорты корпорациясе»нә буйсына. Компания «Татарстан Республикасы министрлар кабинеты каршында халыкара хезмәттәшлекне үстерү агентлыгы» ДУПны үзгәртеп кору нәтиҗәсендә төзелгән. Аның төп бурычы - республика товарларын Россиянең башка төбәкләренә һәм чит илләргә чыгару. Агентлык тәкъдиме буенча «Татарстан проектлары» компаниясе төзелде, аның бурычы - республикада инвестиция процессларын стимуллаштыру. 2017 елда аның эшенә төбәк бюджетыннан 10 млн сум бүлеп бирелгән. .
Чаралар
Түбәндә АИР оештыра яки хуплый торган иң эре һәм даими вакыйгалар тәкъдим ителгән.
Эш нәтиҗәләре
2013 елның 9 ае нәтиҗәләре буенча Татарстан төп капиталга инвестицияләр күләме буенча Россиянең 5 топ субъектына керде. 2013 елда республика икътисадына инвестицияләр Россия буенча уртача 1,4 %ка кимү фонында 10,6 %ка үсте .2015-2017 елларда АИР 700 дән артык потенциаль инвестор белән эшләде. 2017 елга агентлык карамагында 17 проект бар иде, шул исәптән 11 проектны гамәлгә ашыру стадиясендә. 2012-2015 елларда РИРА катнашында 1435 эш урыны булдырылган .2019 ел нәтиҗәләре буенча ИҮА инвестицияләрнең рекордлы үсеше турында хисап тотты: елның 9 ае эчендә генә дә аларның күләме 2018 ел белән чагыштырганда 1,6 млрд долларга җитте - 4 тапкырга күбрәк. .
Перечная (елга)
Перечная — Россия территориясеннән ага торган елга. Ненец АО, Архангельск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Ак диңгез урнашкан. Елга озынлыгы 15 км.
Raca
Raca yä radja (sanskrit राज, rāja - xakim) - Hindstan cir biläwçe, patşa, kenäz titulı. Zamana hindi tellärendä rāj - rac dip yañğırıy, "xakim" digän süz. Hind dine buyınça kşatriy varnasınnan bulırğa tieş.
Перечная (елга)
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Raca
Aziä qayber xalıqları - İndoneziä, Malayziä, Tailand häm bütän - raja süzen üzläştergännär.
Xatınnar öçen titul iseme - rani (yä maharani).
Bügenge Britan İndiä warisları - İndiä, Paqstan, Bangladeş illärendä racalar mirasçıları östenleklärdän mäxrüm itelgännär läkin alar şuşı titulların saqlıylar.
Malayziädä qayber monarxiä berämlekläreneñ xakimnäre raca (raja) dip yörtelä.
Ädäbiät
Törkem:Һиндстан тарихы Törkem:Һинд дине
Сиу-Рапидс (Айова)
Сиу-Рапидс  — Америка Кушма Штатларының Айова штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Сиу-Рапидс шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ставрополь крае
Ставрополь крае (Ставропольский край) — Россия Федерациясенең Европа өлеше субекты. Төньяк Кавказ федераль округына керә.
Административ үзәге — Ставрополь шәһәре.
География
Ставрополь крае Кавказ алдының үзәк өлешен, Каспий буе түбәнлегенең көнбатыш өлешен һәм Зур Кавказның төньяк битүләрен алып тора. Көнбатышта Кубан елгасының киң террасалары җәелгән. Тигезлек территориясенең зур өлешен платосыман Ставрополь калулыгы алып тора.
Табигый газ чыганаклар бар. Көнчыгыш өлешендә нефть, тауларда бакыр һәм кургашын, тутыя, полиметалл чыганаклар, ташкүмер, барит, утка чыдамлы балчык, доломит, мәрмәр, шифалы пычрак, төрле минераль һәм термаль чыганаклар бар.
Тигезлекнең климаты — континенталь дала климаты. Гыйнварның уртача температурасы -3,4°…-4,9°, июльнеке +22°…+25°. Еллык явым 300–600 мм, вегетация дәвере 207—220 көн.
Туфраклары нигездә кара туфрак һәм кәстәнә. Урманнар күбесенчә таулы урыннарда. Киң яфраклы, югарырак ылыслы урманнар, аннан югары субальп болыннары бар.
Кыргый хайваннардан, далада кимерүчеләр, керпе, төлке, бүре, ләтчә, сайгак, Кума елгасы буендагы камышлыкларда кыргый мәче, кабан, Маныч үзәнендәге күл һәм сазлыкларда су кошлары, тауларда болан, коралай, көрән аю, селәүсен, алтай тиене яши. Кошлар күп. Тау кәҗәсе, тур очрый.
Административ бүленеш
Ставрополь крае 26 муниципаль районга һәм 9 шәһәр округына бүленә.
Икътисад
Төп сәнәгать мәркәзләре: Ставрополь, Невинномысск, Пятигорск, Нефтекумск, Будённовск, Георгиевск, Лермонтов.
Ставрополь крае — эре авыл хуҗалыгы районы. Бодай, көнбагыш, шикәр чөгендеге һ. б. игелә. Мәйвачылык, йөземчелек үсеш алган. Нәзек йонлы сарыкчылык, ит-сөт терлекчелеге бар. Зур Ставрополь, Невинномысск һ.б. каналлар, сугару системалары бар.
Затеречный — Грозный нефтьүткәрегече, Ставрополь — Украина — Мәскәү — Санкт-Петербург газүткәргечләре бар. Тимер юллар озынлыгы 944 км. Каты өслекле автомобиль юллары озынлыгы 17 059 км. Минеральные Воды һәм Ставрополь халыкара аэропортлары бар.
Ла-Сарса (Бадахос)
Ла-Сарса — Испаниянең Бадахос провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Мокрско-Дольне
Мокрско-Дольне — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Крецив
Крецив — Польшаның Карпатасты воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Слоним
Слоним (Слонім, Слоним, Słonim) — Беларусның Гродно өлкәсендә урнашкан шәһәр.
Сәгать поясы
Халыкара стандарт буенча Слоним Көнчыгыш Европа вакыты (Eastern Eurupean Time, EET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +2:00 гә тигез.
Тарих
1252 елда нигезләнгән.
Халык
<div style=*font-size:88%*>
Арпаяз
Арпаяз — Татарстан Республикасының Кукмара районындагы авыл.
Халык саны — 176 тирәсендә. Почта индексы — 422130.
Тарих
1678 елда нигезләнгән.
Демография
Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): татарлар.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.6 °C.
Пукажув (Лодзь воеводалыгы)
Пукажув  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Арганил (район)
Арганил  — Португалиянең Коимбра округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Скривен (округ, Джорджия)
Скривен — Америка Кушма Штатларының Джорджия штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Силвейния шәһәре.
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1793 елда оештырыла.
Территориясе
Округ мәйданы 1678 км² тәшкил итә.
Салават Рәхмәтулла
Салават Рәхмәтулла, Салават Ибраһим улы Рәхмәтуллин (1942 елның 1 феврале, СССР, РСФСР, БАССР, Авыргазы районы Солтанморат ― 2021 елның 15 июле, РФ, Мәскәү) ― Башкортстанда яшәп иҗат иткән татар шагыйре. Башкортстанның (1993) һәм Татарстанның (2012) Язучылар берлекләре әгъзасы. Галимҗан Ибраһимов һәм Илдар Юзеев исемендәге бүләкләр иясе.
Тәрҗемәи хәл
Салават Ибраһим улы Рәхмәтуллин 1942 елның 1 февралендә Башкортстанның Авыргазы районы Солтанморат авылында колхозчы гаиләсендә туа. 1959 елда ул үз авылында урта мәктәпне тәмамлагач, Эстәрлетамак шәһәре төзелешләрендә балта остасы булып эшли. С.Рәхмәтулла 1960-1965 елларда Эстәрлетамак дәүләт педагогия институтының рус теле һәм әдәбияты факультетында белем алганнан соң, туган районындагы Торымбәт урта мәктәбенә уку-укыту бүлеге мөдире итеп эшкә җибәрелә.
Укто
Укто — Франциянең Сен-Маритим департаментында урнашкан коммуна.
Салават Рәхмәтулла
Тәрҗемәи хәл
Хәрби хезмәттән кайткач, Ишембай районы Петровский балалар йортында — директор ярдәмчесе, туган авылында — рус теле һәм әдәбияты укытучысы, Гафури районында (Аккүл авылында) мәдәният йорты директоры була. 1984 елда Эстәрлетамакта Язучылар оешмасы ачылгач, Башкортстан Язучылар союзы идарәсе тәкъдиме белән С.Рәхмәтулла Эстәрлетамакка күчеп килә: педагогия институтында, интернат-мәктәптә, Ю.Гагарин исемендәге мәдәният һәм ял паркында, «Ашказар» шәһәр газетасы редакциясендә эшли. Хәзерге вакытта ул профессионал язучы, фәкать әдәби иҗат эше белән генә шөгыльләнә. С.Рәхмәтулла студент елларында факультетта оештырылган әдәби түгәрәккә йөри, шигырьләр яза башлый. Тәүге иҗат җимешләре белән «Кызыл таң», «Ленинчы» газеталарында, «Агыйдел» журналында, «Яшь көчләр» әлманахы китапларында чыгышлар ясый. «Әйтелмәгән әйтер сүзләрем» исемле беренче китабы 1978 елда басылып чыга. Шуннан соң «Яңгыр, яу, яу!» (1981), «Күперләр» (1985), «Быел мәктәпкә барам» (1990) һ.б. китаплары дөнья күрә.
Аның шигырьләре, поэмалары, тәрҗемәләре, публицистик мәкаләләре газета-журналларда даими басылып килә. Ул 1992, 1998 һәм 2008 елларда «Кызыл таң» газетасының лауреаты була, 1999 елда шагыйрьнең исеме бу газетаның Почет кенәгәсенә теркәлә. 1997 елда шагыйрь «Тулпар» журналы лауреаты исеменә лаек була. БР Авыргазы районы хакимияте Г. Ибраһимов премиясе белән бүләкли.
Ул балалар өчен дә иҗат итә.
Татарстан шигърият сөючеләре шагыйрь белән беренче мәртәбә «Казан утлары» журналында басылган шигырьләре («Казан утлары», № 12, 1971) аша таныша. Ары таба әдәби әсәрләре «Идел», «Мәйдан» журналларында, «Ватаным Татарстан», «Мәдәни җомга», «Татарстан яшьләре», «Көмеш кыңгырау» газеталарында дөнья күрә.
Дрегоешть (коммуна, Сучава)
Дрегоешть — Румыниянең Сучава жудецында урнашкан коммуна.
Салават Рәхмәтулла
Тәрҗемәи хәл
Салават Рәхмәтулланың әдәби эшчәнлеге Х.Гыйләҗев, Г.Ибраһимов (Башкортстан), И.Юзеев (Татарстан, Чаллы) исемнәрендәге премияләр, «М.А.Шолоховның тууына 1000 ел» истәлек медале белән билгеләнә. 1979 елда Американың Гарвард университеты китапханәсе шагыйрьнең «Әйтелмәгән әйтер сүзләрем» исемле шигырьләр җыентыгын соратып ала. Ул — озак еллар Эстәрлетамак Язучылар оешмасының бюро әгъзасы, шигърият секциясе җитәкчесе.
Дрегоешть (коммуна, Сучава)
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Салават Рәхмәтулла
Тәрҗемәи хәл
С. Рәхмәтулла — 1993 елдан Россия (Башкортстан), 2012 елдан Татарстан Язучылар берлекләре әгъзасы.
(11473) Барбареско
(11473) Барбареско — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Салават Рәхмәтулла
Тәрҗемәи хәл
2021 елның 15 июлендә озак авырудан соң Мәскәүдә вафат. 17 июльдә Стәрлетамакта җирләнә.
(11473) Барбареско
Тарихы
1982 елның 22 сентябрендә Эдвард Боуэлл тарафыннан Андерсон-Меса обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1982 SC» саналган.
(10452) Зуев
(10452) Зуев — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1976 елның 25 сентябрендә Черных Н. С. тарафыннан Кырым обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1976 SQ7» саналган.
Гоби (Терни)
Гоби — Италиянең Умбрия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Галиәскар Акалаев
Галиәскар Акалаев, Галиәскар (Али Аскар) Хөснетдин улы Акалаев (1908—?) — инженер-механик. 1945—1963 елларда Казан медицина җиһазлары заводы директоры. Әлеге чорда завод үсеш кичерә, «Ясалма бөер» аппаратын чыгару җайга салына, заводның төп җитештерү корпуслары салына башлый.
Tatarstan sportı
Tatarstanda 2002. yılda 3615 fizik kultur törkeme, 130 balalar-yäşlär sport mäktäbe, sport yünäleşle 163 üsmerlär klubı, 6884 sport qorılması (şunıñ 34e stadíon, 1678e sport zalı, 50 se yabıq yözü basseynı h.b.), fizik kultur häm sport ölkäsendä yuğarı belemle 4011, maxsus urta belemle 1450 keşe eşli.
Tatarstanda 1930. yıllarnıñ 2. yartısınnan 2000. yılğa qädär maqtawlı isemnärgä layıq buluçılar: SSSRnıñ (Räsäy) atqaz. sport ostası - 21, Tatarstannıñ atqazanğan sport ostası - 58 häm sport ostası - 70 keşe. SSSRnıñ (Räsäy) atqazanğan trenerı - 68, Tatarstannıñ atqazanğan trenerı - 47 keşe. Tatarstanda bügenge köndä ğämäldäge sport törläre: şahmat, hokkey, futbal, arbada uzışu, basketbal, regbi, qılıçlı yarış w.b.
Törkemnär
Tatarstanda küreneşle sport törkemnäre bar:
Tatarstanda hokkey, futbal, basketbal, volleybal, tuplı hokkey w.b. törkemle sport uyınnar bar.
Çañğı, timerayaq, tägärayaq (roll) belän şöğellänü kiñ taralğan. Ämmä velosiped xäräkäte qızğanıçqa qarşı yuq, velosipedçılar öçen kiräkle şartlar tudırılmağan.
Taríx
Qazanda küp sport cämğiätläre barlıqqa kilä, alar arasında:
1918. yıldan soñ fizkultur-sport xäräkäte däwlät organnarı sosíal-mädäni säyäsäteneñ ber öleşenä äwerelä.
1918. yılda ildä ğomumí mäcbüri xärbi uqıtu sisteması buldırıla.
1919. da fizkultur, sport eşlären Qazan gouvernası xärbi komisariatı qarşındağı sportnı üsterü bülege häm ğuberna sport berlege citäkli.
1920.-1930. yıllardan fizkultur-sport eşe Fizik kultur qömitetlarına yöklänä, alarda sportnıñ ciñel häm awır atletík, yözü, boqs, köräş, fextowanie, şaxmat, şaşqa kebek törlären üsterügä zur ähämiät birelä.
1920. yılda TASSR Sälamätlek saqlaw häm Mäğärif xalıq qömis-tları qarşında fizik tärbiä birü bülekçäläre oyıştırıla, alar tarafınnan berençe märtäbä 1 häm 2. basqıç mäktäpläre öçen fizik kultur programnarı tözelä.
1934. tä republíkta ğömümi belem birü mäktäpläre uquçılarınıñ 80% fizkultur däreslärenä tartıla. «Gotov k trudu i oborone SSSR» (1931.-1934.) kompleksı häm Berdäm bötensoyuz klassifikasísı (1935.-1937.) kertelü ildä fizkultur häm sportnı üsterüdä möhim etap bulıp tora.
1940. yıllar başına GTO kompleksı normaların tapşıruçılar sanı 15 meñgä citä. Fizkultur belän şöğellänü awıl cirlärendä dä kiñ cäyelä.
1934. yılda 196 kolxoz häm sovxoz fizik kultur kollektífları häm 33 rayon fizik kultur sowetı eşli.
1936.-1937. dä Tatarstanda hönärberkläşlärneñ 10 irekle sport cämğiäte oyışa: «Burevestnik», «Plamya», «Molnia», «Start», «Azot», «Temp», «Medik», «Krılia Sovetov», «Neftánik», «Proletarskaya pobeda», ş.u. student yäşlär fizik kultur kollektífların berläştergän «Navka» cämğiäte häm 1927. yılda oyıştırılğan OSOAVİAXİM (1951.-1991.dä - DOSAAF, 1991. yıldan - OSTO).
1940. yıllar başına Tatarstanda 9 meñ çaması fizik kultur kollektífı, 30 irekle sport cämğiäte sowetı isäplänä. 35 meñgä yaqın keşe fizkultur häm sport b-n daimi şöğellänä, şunıñ 11 meñe - awıl rayonnarında. Tatarstannıñ qayber sportçıları häm cíılma qomandaları ciñel häm awır atletík, futbal, basketbal (xatın-qızlar), yözü, qılıç, çañğıda uzışu w.b. buyınça il külämendä uzdırılğan yarışlarda: İdel buyı xärbi olimpiadalarında (1921., 1923.-1924.), 1. Bötensoyuz spartakíadasında (1928) w.b. büläklär yawlí.
İkençe dönyawí suğışı yıllarında TASSR fizkultur-sport oyışmalarınıñ töp ígtíbarı yäşlärne Qorallı Köçlär saflarında xezmät itü öçen äzerläwgä yünältelä.
1980. yıllar axırı - 1990. yıllarnıñ 1. yartısında, Säyäsi häm íctímağí-íqtísadí tormışta üzgärtep qorular başlanğaç, ildä «Trud», «Burevestnik», «Spartak», «Urojay», «Lokomotív» h.b. irekle sport cämğiätläreneñ eşçänlege tuqtalıp qala, fizik kultur kollektíflarına häm sport klublarına citäkçelek itü profsoyuzlarnıñ Bötensoyuz irekle sport cämğiäte, Räsäy häm Tatarstannıñ Fizkultur, sport wä turízm buyınça däwlät komitätläre tarafınnan ğämälgä aşırıla.
Monı da qara: Tatarstannıñ fizkultur, sport wä turízm buyınça däwlät kömitäte.
Tanılğan sportçılar
Tatarstannıñ tanılğan sportçıları Awrupı, dönya, Olympia uyınnarı çämpionnarı bulğannar: A.M.Ğälläm'evä, N.F.Ğiläc'evä, O.V.Danílova, S.A.Dómina, D.V.Kapustin, O.N.Knázeva, N.F.Kolesnikov, A.N.Kolesnikova, A.P.Kurnov, L.İ.Loginova, R.H.Näcmetdin'ev, V.G.Nikonova, L.F.Nuretdin'eva, F.P.Simaşov, L.E.Şubína h.b.;
Trenerlar: V.T.Gluxix, S.K.Dómin, V.V.Jitlov, N.İ.Moráşiçev, F.Ş.Nuretdin'ev, V.A.Pavlov, M.M.Säxäbetdin'ev, E.Ä.Timercan'ov, S.M.Ulyanov, Ä.Ş.Şäyxetdin'ev, S.S.Yarulla'in h.b.
Франопаль (Мёрский районы)
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Льере
Льере — Франциянең Эр департаментында урнашкан коммуна.
Капкөй (Ейьюбие)
Капкөй (Kapköy) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Шанлыурфа иле Ейьюбие илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Меккенбойрен
Меккенбойрен (Meckenbeuren) — Алманиянең Баден-Вюртемберг җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Летер
Летер — Франциянең Шаранта департаментында урнашкан коммуна.
Порт-Мэнсфилд (Техас)
Порт-Мэнсфилд  — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Порт-Мэнсфилд халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Болгария дәүләт гимны
— Оркестр башкаруында — Хор башкаруында
Урманчылык
Урманчылык — үсемлекчелекнең урман ресурсларын үстерү, өйрәнү һәм куллану белән шөгелләнүче бер тармагы. Шулай ук, урманны яхшырту, продуктивлыгын арттыру белән дә шөгелләнә. Урманчылык халык сорауларын агач һәм башка урман ресурслары белән тәэмин итә. .
Урман ресурслары - ягулык һәм эш материалы буларак хуҗалыкта кулланылучы урманның биологик ресурслары күплеге.
Заманча урманчылык урман үрчетү проблемалары, халыкны утын белән тэәэмин итү, кыргый хайваннарны саклау , табигый сулыкларны саклау белән шөгелләнә.
Бурычлары
Урманчылык урман биологиясен һәм экологиясен, утын,агачны уҗалыкта куллануны өйрәнүче фән булып та тора. Ул үз эченә Ботаника, Радиоэкология, Дендрология кебек фәннәрне дә берләштерә. Урманчыларның эш шартларын кайгырту да аның бурычы булып тора.
Урманчылык урманнарны кисү һәм кискән урынына яңаларын утыртуны үз өстенә ала.
Бүген урманчылык кафедралы күп югары уку йортларында оештырылган. Мәсәлән, Казан дәүләт технология университетында, Санкт-Петербург дәүләт урман техник академиясендә укытыла.
Акалаев
Акалаев — фамилия. Бертуганнар:
Ыр (елга)
Ыр — Россия һәм Казакъстан территориясеннән ага торган елга. Россиянең Ырынбур өлкәсе һәм Казакъстанның Актүбә өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга Җаек елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 332 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Җаек су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Җаек елгасы, Орск каласыннан Сакмар елгасы кушылган урынга чаклы.
Радовану
Радовану — Румыниянең Келераш жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Лобон
Лобон — Испаниянең Бадахос провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Зара (Круглянский районы)
Зара  (Зара ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Круглянский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Арзила
Арзила — Португалиянең Коимбра округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Вагринець
Вагринець — Словакиянең  округында урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Момина
Момина — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Йорданув (Мазовия воеводалыгы)
Йорданув  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Рим Зарипов
Рим Ибраһим улы Зарипов (1937 елның 26 сентябре, — 2009 елның 12 марты) — фирка һәм административ-хуҗалык җитәкчесе, Социалистик Хезмәт каһарманы (1986). СБКФнең Кукмара район комитеты беренче сәркәтибе (1980—1990), Татарстанның Дәүләт шурасында, аграр мәсьәләләр буенча комиссия рәисе (1991—1995).
Биография
Рим Зарипов 1937 елның 26 сентябрендә Татарстан АССР Балтач районының Балтач бистәсендә крестьян гаиләсендә туа. Татар. Үз авылында урта мәктәпне һәм 1960 елда Казан ветеринария институтын тәмамлый.
Хезмәт эшчәнлеген Балтач район авыл хуҗалыгы инспекциясендә зоотехник булып башлый. Тиздән аңа районның артта калган колхозларының берсен — ВЛКСМның 50 еллыгы исемендәге колхозны җитәкләү эшен тапшыралар. 1970 елда Рим Зарипов партиянең Балтач райкомының икенче секретаре итеп сайлана, 1978 елдан 1980 елга кадәр халык депутатларының Балтач район Советы башкарма комитеты рәисе була.
1980 елда СБКФ райкомының беренче секретаре итеп Кукмара районына эшкә җибәрелә. Районны ун ел дәвамында җитәкләгән. Бу елларда Зарипов тырышлыгы белән дистәләгән күпфатирлы торак йорт, мәктәп һәм мәдәният объектлары ремонтлана, төзелә. Районда каты өслекле юллар, капиталь күперләр төзелеше интенсив алып барылган, хезмәт күрсәтү, мәдәният һәм көнкүреш системасын үзгәртеп кору буенча кардиналь чаралар күрелә.
ССРБ Югары Советы Президиумының 1986 елның 17 июлендәге Указы нигезендә, дәүләткә авыл хуҗалыгы продуктларын җитештерүне һәм сатуны арттыру буенча планнарны һәм социалистик йөкләмәләрне үтәүдә күрсәткән югары күрсәткечләргә ирешкән өчен, Зарипов Рим Ибраһим улына Социалистик Хезмәт каһарманы исеме бирелә, Ленин ордены һәм «Урак һәм Чүкеч» алтын медале тапшырыла.
Пенсиядә булганда Россия Федерациясе саклык банкының Кукмара бүлекчәсе идарәчесе булып эшли. 1996 елдан 2003 елга кадәр — Россия саклык банкының Балтач бүлеге идарәчесе.
Эфир
Эфи́р (αἰθήρ):
Урта Юрман
Урта Юрман — Россия территориясеннән ага торган елга. Πиреᴍ крае биләмәләрендә ага. Елга  Юрман елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 10 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн бүᴫгеында урнашкан. Кече елга бассейны — Чулман кушылдыклары бассейны Агыйдел кушылганчы, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Пукинин
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Кречкова
Кречкова — Польшаның Карпатасты воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Контекст сайлак
Контекст сайлак (ингл. context menu, яки shortcut menu ) — операцион системаның график интерфейсының элементы, ул үзеннән командалар исемлеген күрсәтә. Кулланучы аны сайланган объект өстеннән үзенә кирәкле гамәлләрне сайлап алыр өчен чакыра. Нинди объект өстендә контекст сайлак чакырылган, шул объетка гына аның командалары катнаша.
Чакыру ысуллары:
Разерфорд (Теннесси)
Разерфорд  — Америка Кушма Штатларының Теннесси штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Языбейдили (Бесни)
Языбейдили (Yazıbeydili) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Адыяман иле Бесни илчесенә караган бер авыл (köy).
(11474) 1982 SM2
(11474) 1982 SM2 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1982 елның 18 сентябрендә Анри Дебеонь тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1982 SM2» саналган.
GSC3575-2614
GSC3575-2614 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Лос-Сантос-де-Маймона
Лос-Сантос-де-Маймона — Испаниянең Бадахос провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Өлге (Татарстан)
Люга — Татарстан Республикасының Кукмара районындагы авыл.
Почта индексы — 422130.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.6 °C.
Сажино (Свердловск өлкәсе)
Сажино (Сажино) — Свердловск өлкәсенең Әртә шәһәр округы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (97%).
(11475) Велинский
(11475) Велинский — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1982 елның 11 ноябрендә Зденка Ваврова тарафыннан Клеть обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1982 VL» саналган.
Сиу-Сентер (Айова)
Сиу-Сентер  — Америка Кушма Штатларының Айова штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Сиу-Сентер шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Зара (Чэрыкавский районы)
Зара  (Зара ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Чэрыкавский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Уппвиль
Уппвиль — Франциянең Сен-Маритим департаментында урнашкан коммуна.
Полта
Полта — Россия территориясеннән ага торган елга. Ненец АО, Архангельск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Кулой елгасының сул ярыннан 206 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 168 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Ак диңгез елгалары бассейны Воронов борынынан Канин борынына чаклы (Мезень елгасын кертмичә). Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Мезень.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Дрегоешть (коммуна, Яломица)
Дрегоешть — Румыниянең Яломица жудецында урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
(10453) Banzan
(10453) Banzan — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1977 елның 18 февралендә Х. Косай, К. Фурукава тарафыннан Кисо обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1977 DY3» саналган.
Boeing 737 юнәлеш руле сораулары
1991 елдан Boeing 737 төре очкычында юнәлеш рульләре (rudder) белән эчке сәбәпләр аркасында коммандасыз хәрәкәтләр күзәтелә.
Гоби (Пяченца)
Гоби — Италиянең Эмилия-Романья төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Boeing 737 юнәлеш руле сораулары
Һәлакәтләр
Тикшеренүләр PCU клапан термик проблемаларын исбатлаганнар. Ватык нәтиҗәсендә юнәлеш руле кәнтрүлсез рәвештә каршы юнәлешкә авыша.
Яхшырту
2002 елда гына FAA руддерлар белән проблемалар танып Boeing 737 юнәлеш руле йөртү системасын төзәтергә боерган.
Семинол (округ, Джорджия)
Семинол — Америка Кушма Штатларының Джорджия штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Доналсонвилл шәһәре.
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1920 елда оештырыла.
Территориясе
Округ мәйданы 616 км² тәшкил итә.
Алпатова
Алпатова (балка Алпатова, Плотина) — Россия территориясеннән ага торган елга. Ростав өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Митякинка елгасының сул ярыннан 13 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 20 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Тын су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Северский Донец елгасы, елганвң РФ менән Украина чигеннән Калитва елгасы менән кушылган урынга чаклы. Кече елга бассейны — Северский Донец (су бассейнының Россия бүлеге), елга бассейны — Тын (су бассейнының Россия өлеше).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Меккесхайм
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Волковыск
Волковыск (Ваукавыск, Ваўкавыск, Волковыск, Wołkowysk) — Беларусның Гродно өлкәсендә урнашкан шәһәр.
Гомәр Гаипов
Гомәр Гаипов (Гомәр Хәсән улы Гаипов,, — , ) — фирка һәм  эшлеклесе.
Волковыск
Халык саны — 44084 кеше (2015).
Гомәр Гаипов
Хезмәт юлы
ТАССР Югары Шурасы депутаты (1947-1951, 1955-1959).
Волковыск
Тарих
1005 елда нигезләнгән.
Халык
<div style=*font-size:88%*>
Франопаль (Паставский районы)
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Аррифана (Вила-Нова-ди-Пояриш)
Аррифана  — Португалиянең Коимбра округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Малуи
Малуи — Франциянең Эр департаментында урнашкан коммуна.
Аррифана (Вила-Нова-ди-Пояриш)
Географиясе
Мәйданы —.
Момоциха
Момоциха — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Радомир
Радомир — Румыниянең Долж жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кавенчин (Гарволинский повяты)
Кавенчин  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Важец
Важец — Словакиянең  округында урнашкан авыл.
Тарихы
Авыл елда нигезләнгән.
Бодайбо (шәһәр)
Бодайбо (Бодайбо) — Россия Федерациясенең Иркутск өлкәсендә урнашкан шәһәр.
Халык саны — кеше.
Важец
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Бодайбо (шәһәр)
Тарих
Шәһәр статусын 1925 елдан башлап йөртә.
Халык
Милләтләр (2010): урыслар (91,4%), украиннар (2,3%), татарлар (1,3%).
Портер-Гайтс (Техас)
Портер-Гайтс  — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Каплан (Сома)
Каплан (Kaplan) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Маниса иле Сома илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Льера (Бадахос)
Льера — Испаниянең Бадахос провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Агрономия
Агрономия (грек. agros - кыр, nomos - канун) — гөмбәләр һәм үсемлекләр җитештерү һәм җитештерү поцессында барлыкка килгән күренешләрне өйрәнүче авыл хуҗалыгы фәне.
Бүлечәләре: җир эшкәртү, агрохимия, агрофизика, үсемлекчелек, селекция, орлыкчылык, фитопатология һ.б. Агрономия нигезен ботаника, үсемлекләр физиологиясе, генетика, биохимия, микробиология, туфракчылык кебек фәннәр тәшкил итә.
Денпасар
Денпасар Балиның башкаласы һәм утрауга капка. Шәһәрдә шулай ук Кече Сунда Утраулар өчен хаб бар. Балида туризм үсеше белән, Денпасарда бизнес үсә башлаган, бу Бали Провинциясендә иң югары үсеш дәрәҗәсе булган. Денпасарның халкы 2017 елда 897300 булган, 2010 ел халык саны алу буенча 788,445 елдан үсеп. Тирә-юнь метрополия даирәсендә якынча 2 миллион яшәүче булган.
Этимологиясе
Денпасар – Бали телендәге "ден", ул төньяк дигәнне аңлата, һәм "пасар", базар дигәнне аңлата – бу шәһәрнең базар-шәһәр буларак чыгышын күрсәтә, ул хәзерге шәһәрнең төньяк өлешендә хәзер Кумбасари Базар (элек "Пекен Паюк" дип буларак булган урында) урнашкан.
Колониаль эра
18-енче һәм 19-ынчы гасырларда Денпасар Бадунгның Һинду Маҗапаһит Патшалыгының башкаласы буларак функцияләгән. Шулай итеп, шәһәр элек Бадунг дип аталган. Патша сарае Балига 1906 елда Голландия интервенциясе вакытында таланган булган.
Бәйсезлек чоры
1958 елда Денпасар Бали Провинциясе хөкүмәте урнашуы урыны булган. Ул Бадунг Патшалыгы өчен дә, Денпасар Шәһәре өчен дә хөкүмәт үзәге булган.
Денпасарда да, Бадунг Патшалыгында да тиз физик, иҗтимагый һәм мәдни үсеш булган. Денпасар хөкүмәт үзәге генә түгел, ә шулай ук сәүдә, белем алу, сәнәгать һәм туризм үзәге булган.
Уртача халык үсеше елына 4,05% булган, бу күп шәһәр проблемаларына китергән. Денпасарга автоном шәһәр статусын бирү турында килешү китерелгән булган.
География
Тулаем территория 127,78 км² яки Бали Провинциясенең 2.18%-ы. Җир кулланылуының 2768 гектары дөге, 10,001 гектары коры җир, ә калган җир территориясе 9 гектар.
Бадунг Елгасы Денпасарны бүлә, шуннан соң ул Беноа Култыгына коя.
Климат
Денпасар, экватордан бераз гына көньякка таба урнашкан, аның климаты тропик дымлы һәм коры климат (Көппен климат классификациясе Aw), ел саен эссе һәм дымлы һава торышы була. Бу сәбәпле ел буена температура әз үзгәрә, уртача температура 28 градус Цельсий була. Бу ел ике фасылга бүленә: дымлы һәм коры. Дымлы фасыл ноябрьдән апрельгә кадәр дәвам итә, коры фасыл майдан октябрьга кадәр дәвам итә. Температура экстремаль түгел, кайбер вакытларда бик эссе булырга мөмкин.
Демография
Шәһәрнең халкы 2010 елда 788 445 кеше булган, бу алдагы унъеллыкта 533 252 кешедән үсеш. Провинция вебсайты мәгълүматы буенча 2017 елның декабренда халык саны 897 300.
Денпасарның халкы 2000-енче елдан 2010 елга кадәр ел саен 4%-ка үскән. 2002 ел Бали бомбалавының туризмга, эшләргә һәм башка утраулардан иммиграциягә депрессив йогынты ясаган. Шулай да, хәзерге трендлар дәвам итсә, Денпасар миллион кеше саныннан артык булачак дип көтелә. Денпасарда хатыннар ир кешеләрдән якынча 4.57%-ка артыграк. 2015 елгы халык санын алулары арасында эзләнү буенча шәһәрнең халкы 879 098 кеше булган.
Халыкның якынча 65.95%-ы Һинд дине тарафдарлары, ә Ислам иң зур азчылык дине (24.32%), аннан соң Христианлык (7.34%), Буддачылык (2.35%), һәм Конфуцийчылык (0.03%).
Идарә
Административ рәвештә, шәһәр дүрт районнан тора, ул 43 суб-районнан һәм 209 авылдан тора. Денпасарда җәмәгать хезмәтләрен камилләштерү өчен күп чаралар булдырылган.
Лёгле
Лёгле (Leuglay) — Франциянең Кот-д’Ор департаментына караган коммуна, Ресе-сюр-Урс кантонына карый.
Денпасар
Районнар
Денпасар дүрт районга бүленгән (kecamatan), түбәндә 2010 халык санын алу китерелгән:
Зур Денпасар
Зур Денпасар туристик төбәкләргә бүленә, боларга Кута һәм Убуд керә. Даими территориягә бөтен Бадунг (Петанг Районыннан тыш), һәм бөтен Гианьяр (Паянган Районыннан тыш), һәм ул Сарбагита буларак мәгълүм. .
Икътисады
Икътисадның структур үзгәреше һәм туризмның үсеше Денпасарга зур йогынты ясаган. Тулаем төбәк продуктында зур өлешне сәүдә, кунакханәләр һәм рестораннар алып тора.
Денпасарның икътисадына шулай ук сувенир кисеп алынган әйберләр һәм сыннар алып тора. Һөнәрләр шулай да кризис кичерә, чөнки глобаль кризис булган һәм Вьетнам, Таиланд, Һиндстан, Малайзия һәм Кытайдан көндәшлек зур булганга күрә.
Архитектурасы
Чын Бали үзенең балчык стеналары һәм салам капкалары өчен мәгълүм булган. Шулай да, капка яшәүчеләре һәм кибетләр шәһәр Балиның хасияте булып тора.
19-ынчы гасыр ахырыннан соң хәким итүче гаиләнең резиденциясе шәһәрнең үзәге булып тора. Базар мәйданы Бадунг Патшалыгында әһәмиятле роль уйнаган.
21-енче гасырда Денпасарда массив планлаштырылмаган төзү булган. Шулай да базар мәйданы һаман әһәмиятле рольне уйный, ә аның фасады Бали мәдәниятенең традицион элементларын чагылдыра.
Туризм
Денпасарның төрле манзаралары бар. Ак ком пляжлары бөтен утрауда билгеле. Серф пляжы булып Серанган Утравы тора. Санур пляжының сулары салкынрак һәм Кояшта кызыну һәм һава еланнарын очыру өчен әйбәт.
Нгураһ Раи Халыкара Аэропортыннан ун минутта Кута шәһәре урнашкан, анда күпчелек кунакханәләр, рестораннар, сәүдә үзәкләре, кафелары, базар урыннары һәм туристлар өчен спалар урнашкан. Денпасар даирәсендә җирле кибетләрдә Бали һөнәрләренең бөтен төрләре бар. Боларга сәнгать әйберләре, чүлмәкләр, текстиль һәм көмеш керә. Батик саронглар һәм ир кеше күлмәкләре шулай ук күпләп сатыла.
Белем бирү
Денпасарда төрле университетлар һәм учреждениеләр бар. Боларның кайберәүләре:
Һава
Шәһәргә Нгураһ Раи Халыкара Аэропорты хезмәт итә, ул Индонезиядә иң тыгыз эшли торганнарның берсе.
Диңгез
Денпасарга диңгез керүе булып Беноа Гаване тора. Порт шәһәр үзәгеннән 10 км да урнашкан һәм 1924 елдан бирле эшли.
Җир өсте транспорты
2011 елның августыннан бирле шәһәрдә тиз автобуслар транзиты системасы эшләгән, ул Транс Сарбагита дип атала.
Спорт
Денпасарда 2008 ел Азия Пляж Уеннары булган. Шулай ук 2009 Азия Җәядән Ату Чемпионаты үткәрелгән булган.
Кречовичи (село)
Кречовичи — Польшаның Карпатасты воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Денпасар
Спорт
Денпасарның футбол тәкымы Перседен Денпасар дип атала, ул Лига Нусантарада уйный.
Агрономия
Сылтамалар
علم الإنتاج النباتي Agrarwissenschaften
Денпасар
Мәдәният һәм манзаралар
Денпасарда төрле манзаралар бар:
Языбелен (Деврекани)
Языбелен (Yazıbelen) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Кастамону иле Деврекани илчесенә караган бер авыл (köy).
Пулька (Лодзь воеводалыгы)
Пулька  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Усбурка
Усбурка — Россия территориясеннән ага торган елга. Пермь крае, Киров өлкәсе, Удмуртия биләмәләрендә ага. Елга  Коса елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 15 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Чулман кушылдыклары бассейны Агыйдел кушылганчы, елга бассейны — Чулман.
(10454) Vallenar
(10454) Vallenar — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1978 елның 9 июлендә Г.-Э. Шустер тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1978 NY» саналган.
(11476) Stefanosimoni
(11476) Stefanosimoni — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1984 елның 23 апрелендә В. Феррери, В. Дзаппала тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1984 HH1» саналган.
Меерсбург
Меерсбург (Meersburg) — Алманиянең Баден-Вюртемберг җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ассафарже
Ассафарже — Португалиянең Коимбра округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
GSC3575-2685
GSC3575-2685 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Зара Авхимкавская
Зара Авхимкавская (Зара Аўхімкаўская ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Чавуский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Qırım
right|150px|thumb Qırım ul Qara diñgez tönyaq yarında   urnaşqan yarımutraw. Qırım krizısı häm ütkärelgän Qırım statusı turında referendum näticäsendä Qırım Cömhüriäte Rusiä eçenä kerä.
Cäğräfiä
Qırım alanı 25 900 km² zurlığında: Tönyaqtan Könyaqqa 200km wä Çığıştan Batışqa 325km ozınlığında. Çik ozınlığı 2500km çaması. Alannıñ 72%ın tigezlek, 20%ın tawlar wä 8%ın küllär ala.
Tarix
1944 yılnıñ 18 mayda Sovet ğäskärläre Qırım Tatarlarını Urta Aziägä sörälär, küçerü waqıtında Qırım Tatarlarınıñ yartısı wafat bula.
1985 yılda Qırım tatarlarına kire üz watanına qaytırğa röxsät itelä.
1992 yılnıñ 5 mayına Qırım Cömhüriäte üzidäräne iğlan itkän.
Xalıq
2000. yılğı beleme buyınça 260 800 Qırımtatar yäşi.
2001 .. yılğı beleme buyınça 2 024 056. Urıslar (58,5 %), Ukrainnar (24,3 %), Qırımtatar (12,1 %), Beloruslar (1,4 %), Tatarlar (0,5 %) wä başqa xalıqlar.
Фролкавичы
Фролкавичы (Фролкавічы ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Бешанковицкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Ютазы районы
Ютазы муниципаль районы (Ютазы районы, Ютазинский район) — Россия Федерациясе Татарстан Республикасы составындагы административ-территориаль һәм муниципаль берәмлек (муниципаль район). Административ үзәк — Урыссу шәһәр тибындагы поселогы. 2020 ел башына районда 20 248 кеше яшәгән. Шул исәптән шәһәр халкы — 10 633, авыл халкы — 9615.