cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Вишнуизм
Этимология һәм терминология
«Вишнуи́зм» сүзе Санскрит сүзе Вишну (Санскритча - विष्णु), (Viṣṇu) -изм суффиксын өстәп ясалган, аның мәгънәсе "бөтен нәрсәне колачлаган, бөтен нәрсәгә үтеп кергән" - Вишну Ходаеның исеме. «Вайшнавизм» сүзе вайшнава (Санскритта - वैष्णव), (vaiṣṇava) Санскрит сүзенә -изм суффиксын өстәп ясалган, бу Вишну тарафдарын аңлата. . Вишнуизм тарафдарлары (Вишнуи́тлар яки Вайшна́влар) — алар «Вишнуга карый торганнар» дигәнне аңлата.. Гыйбарә көнкүреш Инглиз теленә XIX гасыр уртасыннан кергән, шул вакытта Лондонда Британия колонияләрендә диннәр һәм йолалар турында басмалар чыга башлаган. Британия Һиндстанында Инглиз теле рәсми тел булган, аны уку йортларында өйрәткәннәр, Һиндстан җәмгыятенең укымышлы катламнары шул телдә сөйләшкәннәр. 1850-нче еллардан бирле Бөекбританиядә күбесенчә Гаудия-вайшнавизм сампрадаясы тарафдарлары тарафыннан язылган Вишнуизм турында эшләр бастырыла. Исем беркетелде һәм 1877 елда Британия Һиндстан һәм Санскрит белгече Монье-Вильямс эшенә керде. , шуннан соң төшенчә киңрәк итеп "Бөекбритания һәм Ирландия Патша Азия җәмгыяте журналы"нда ачылган булган. (Инглиз телендә - The Journal of the Royal Asiatic Society of Great Britain and Ireland), 1882 елда «Вайшнавлар дине» мәкаләсендә. . Рус телендә төшенчәнең һәм аның синонимының үсеше берничә юл буенча барган. Һиндстанда 1785 елдан 1797 елга кадәр яшәгән Герасим Лебедев сәфәре нәтиҗәләре буенча эшендә Вишнуны "Биштньо" дип атаган, Вишнуизм тарафдарларын "Биштньоб" (аларны "сыланганнар" дип атаган) дип атаган, ә тарафдар хатын-кызларны - "Биштньоби" дип атаган. . «Вишнуизм» исеме XIX гасырның икенче яртысыннан Вишну исеменнән чыгарылма плюс суффикс итеп кулланыла. Хосусан, "Вишнуизм" мәшһүр дин әһеле Алексей Хомяковның (1804-1860) Һиндстан дине буенча эшләрендә искә алына. . Август Бартның (1834-1916) 1897 ел "Һиндстан Диннәре" тәрҗемә җыентыгында "Вишнуизм" төшенчәсе кулланыла. . Вишнуизм буенча Британия әдәбияте басмасы киңәюе белән XX гасыр рус телле чыганакларда беренче мәртәбә "Вишнуизм" кулланыла. . Соңыннан ике төшенчә алыштыра торган сүзләр буларак кулланыла.
Һинд дине һәм Вишнуизмның хасиятләре
Вишнуизмның төшенчәсе буенча аның нигезендә Вишну буларак Ходайга һәм аның чагылышларына табыну тора. Фактик рәвештә Вишнуизмда Ходай турында катнаш аңлау бар, ул Брахма-сампрадаяда саф монотеизмнан Шри-сампрадаяда монизмга кадәр. Барлык башка Илаһлар Вишнуга карата икенчел яки буйсынган булып карала. Аларга ярым-Ходайлар (дэвлар), Вишнуның аерым хасиятләре белән рухлар яки мәхлукатлар карый. Чыгарылма булып Кришнаизм тора, анда Кришна шәхесе буларак Ходайның персонификациясе Иң олы чынлык булып тора. Гомумән, Вишнуизм Һинд диненең башка юнәлешләреннән берничә хасиятләре белән аерылып тора:
Вишну: мәхәббәт һәм табыну образы
Вишнуга һәм аның шәхесләнүләренә (аватарларына) табыну Вишнуизмның нигезе булып тора. Вишну образы Галәмне саклаучы һәм дхарма яклаучысы буларак күрсәтелгән, аны матур дүрт-куллы яшүсмер итеп күрсәтәләр, тәне зәп-зәңгәр, сары киемнәргә киенгән аның күпсанлы атрибутлары һәм зиннәтле ташлары бар. (Вишну иконографиясен карагыз). Беренчел формада Махавишну буларак Ходай боҗраларга бөгелгән еланда йоклый Ананта-Шешада, ул Сәбәп океаны (Гарбходака) сулыкларында тынычлап тора. Еланда ятып, Вишну дөнья инде җимерелгән, ә башкасы Брахма тарафыннан барлыкка китерелмәгән чорларда "Брахма төннәре"ндә йоклый. Яңа барлыкка китерелгән дөньяда, Вишну үз сыену урынында, Вайкунтхада тора. Вишну юлдашлар белән әйләндерелгән (атлану кошы Гаруда, Вишваксена, риши хәкимнәр), якында гүзәл Лакшми, бәхет һәм муллык Алиһәсе утыра. Ул хатын идеалы матурлык, уңышлык һәм байлык чагылышы булып тора. Аны шулай ук башка исемнәр белән атыйлар, Шри (Алкышлы), Камала (Лотос), Индира (Сокландыргыч), Бху (Бәхетле), Сарасвати (Сүзгә Маһир), Шанти (Тыныч) һәм башкалар белән. Лакшми иренә мәңге тугъры, аның белән беркайчан да аерылмый, аны җир чагылышларында (аватарларында) юлдашы булып тора. Җирдә Лакшми чагылышлары Сита һәм Радха белән күрсәтелгән. Вишну Җиргә Вайкунтхадан Аватарлары образында төшә. Ул дөньяга куркыныч янаганда дхарманы (гаделлекне) торгызу өчен чагыла. Вишнуның беренче дүрт аватары булып Матсья (балык), Курма (ташбака), Вараха (кабан дуңгызы) һәм Нарасимха (арслан-кеше) тора. "Агни-пурана"да сөйләнгәнчә, Ходай хак Мануны коткару өчен чагылган, ул киләчәктә кешелеклелекнең атасы булган. Вишну дөньяга ташбака булып Ходайларны һәм шәйтаннарны Сөт океанын яздыру өчен һәм аннан үлемсезлек эчемлеген амританы алырга өндәү өчен килгән. «Махабхарата» һәм «Рамаяна»да Вишнуның башка чагылышларның батырлыклары тасвирлана, Кришнаның һәм Раманың. Вишнуның тугызынчы аватары булып Будда игълан ителгән. «Агни-пурана»да шулай ук унынчы аватарның, Калкиның киләчәге алдан әйтелә, ул атта кылыч белән җайдак буларак сурәтләнә. Ул бу дөньяга юкка чыккан дөнья гармониясен торгызыр өчен килгән. Валлабха-сампрадая, Нимбарка-сампрадая һәм Гаудия-вайшнавизм кебек традицияләр рәтендә, Кришна Вишну урынына Ходайның иң олы формасы һәм барлык аватарларның чыганагы булып карала.
Көньяк Һиндстанда Вишнуизм
Гуптларның төшүеннән соң Вишнуизм Көньяк Һиндстанда Паллавлар дәүләтендә чәчәк ата башлаган. Альварларны иң олы бхакти мисалы сыйфаты буларак танудан соң һәм Шри-Вайшнавизм барлыкка килүгә кадәр Вишнуга табыну вайкханаса ритуаль традициясендә башкарылган. Ул Веда йолалары (Яджна (ут табынуы)га нигезгә) һәм Адвайта фәлсәфәсәнең катышмасы булган, монда беренче планга Вишнуның шәхессез аспекты чыккан. Соңыннан Вайкханаса традициясе ритуаль гыйбадәтханә табынуына әверелгән. .
V—VI гасырдан башлап, зур популярлыкка альварларның гимннары ия булган, бу Вишнуит тугъры шагыйрьләре һәм дини укытучылары булган.. Вишнуизмның традициясенең унике альвары бар. Агиографик бирелгән мәгълүматлар буенча, Кулашекхара патша булган, Тондарадипподи — Брахман булган, ә калганнар түбән иҗтимагый килеп чыгышка ия булганнар.. Альварлар тарихка дини гимннар авторлар буларак кергәннәр, алар Һиндстанның көньягында зур популярлыкка ия була башлаганнар.. Альварларның гимннары җыючылары Натхамауни тарафыннан "Дивья-прабандха" җыентыгына тупланган, анда дүрт меңнән күбрәк гимн. Аны «Вайшнава-Веда» яки «Дравида-веда» дип атыйлар. Бары тик альварларның берсен генә, Наммальварны теолог һәм фәлсәфәче дип атарга була. Аның "тәгълиматы" систематик булмаган һәм аның тарафыннан уйлап чыгарылган гимннар сериясе буенча таратылган булган. . Альварлар арасында Андаль дигән хатын бар, аңа бхактиның тере чагылышына буларак кына түгел табыналар, ә Вишну хатынының Лакшминың илаһи ипостасена буларак табыналар.. Альварларның дөньяга карашы түземлелек һәм иҗтимагый эгалитаризм белән аерылып торган. Альварлар дәгъва иткәнчә, Вишнуга якынаерга мөмкин иткән бердәнбер хасияте булып тугърылык ("прапатти") тора..
Вишнуизм эпистемологиясе һәм белем чыганаклары
Вишнуизмның дини теле булып Санскрит тора, анда төп изге текстлар язылган. Шулай да күп Вишнуит текстлары Тамил телендә һәм маниправала телендә язылган. Чыганак изге текстлар булып Веда тора. Аларга өч төр текстлар өстәмә булып тора, алар Ведага кушылалар. Аларга брахманизм әдәбияты карый — брахманнарның аңлатулары (комментарийлары), алар Брахманнар исемен алган, араньякалар («урман китаплары») һәм упанишадалар («кадерле тәгълимат»).
Безнең эрага кадәр V—II гасырларда Веда әдәбияты тупланмасы изге кыйссалар (смрити һәм Ведангалар) исәбенә киңәйгән. Смрити безнең эраның беренче гасырына формалашкан һәм үзенә "Махабхарата" һәм "Рамаяна" текстларын кертә. Аларда Вишну турында кыйссалар сериясе бар һәм Вишнуның чагылышлары турында (Пураналар), законнар җыентыклары (дхармашастралар), шул исәптән "Ману-смрити". Шрутига һәм смритига керүче текстлар Вишнуизмда да, Һинд диненең башка юнәлешләрендә дә хөрмәт ителә. Хәзерге Вишнуизм үзендә алдан килүче (кабилә) диннәренең мирасын берләштерә, һәм шулай ук башка борынгы Һинд диннәренең йогынтысына ия, беренче чиратта Буддачылыкның. Мәсәлән, Будда Вишну аватарлары санына керә..
Вишнуит дин тәгълиматының төп чыганаклары булып искә алынган Пураналар һәм самхиталар тора (гимннар, догалар һәм мантралар җыентыклары), алар Веда мираслары. Аларда соңрак дини догмалар булып киткән сюжетлар тасвирлана. Пураналар арасында Вишнуитларда иң ихтирам ителгәне "Вишну пурана" булып тора, ул изге текст булып тора. Бу әсәрдә Брахма уртаклыгы белән Вишнуның Галәмне барлыкка китерүе, һәм шулай ук Вишнуның илаһи әйтемнәре бар. Вишнуның дөньяны һәм тугърыларын коткару роле кыйссалар рәтендә яхшы иллюстрацияләнгән, мәсәлән, Прахлада һәм Дхрува белән сюжетлар. Нарасимха образында Вишну Прахладаны әтисе шәйтаннан коткара, бу Ходайга тугърыларның бөтен яманнардан һәм явызлыклардан саклануларын күрсәтә..
Вишнуизм изге текстларны таный (упанишадалар, Веданта-сутралар һәм "Бхагавадгита"ны һәм башкаларны) беренчел догмалар буларак таный. Бу изге текстларны өйрәнеп рухи белем алу мөмкинчелеген бирә. Шул ук вакытта Вишнуизм шәхси аңлауны, мантыйк ярдәмендә нәтиҗәләрне һәм интеллектуаль белем алу буларак лингвистик бәйләнешне таный. Шулай да Ходайны ирешү нәтиҗәләре карашыннан изге текстларны өйрәнү һәм фикер нәтиҗәләре Ходайга ирешергә мөмкинчелек бирми. Вишнуизм рухи практикага сайлау бирә, беренче чиратта бхактига һәм прапаттига.
Тормыш максаты, азат ителү һәм практика
Вишнуитлар җанның үлемсезлегенә ышаналар, кеше тормышының иң олы максаты булып мокша санала. Җан наданлык, ялгышлар, матди кыйммәтләр бәйлелекләргә күрә газап кичерә, болар Майя (иллюзия) булганга күрә килеп чыга. Шартлы (азат ителмәгән) җан кеше (яки хайван) тәнендә мәңге туу һәм үлем циклларына дучар булачак. Азат ителү җан үз рухи табигатен аңлагач кына мөмкин һәм Вишну (Кришна) формасындагы Иң олы чынлык (Брахман) белән тулы яки өлешчә кушылу була. Традициягә бәйле булып азат ителүнең хасиятләре аерылып тора. Тормыш дәверендә тулы азат ителү мөмкин түгел дип санала, чөнки тән шартлы. Рухи практикаларында Вишнуитлар үзләрен (өлешчә булса да) табыну шәхесе Вишнудан аерым яки аермалы буларак карыйлар. Төп максат булып Брахман белән кушылу булган Һинд диненең башка юнәлешләреннән аермалы буларак (мәсьәлән, Адвайта-ведантада) Вишнуизмда азат итү шәхеснең һәм өлешчә икелелекнең саклавы фикерен саклый. Азат ителү өчен Вайкунтхада Вишнуга яки аның аватарларының берсенә хезмәт итү рәхәтлегендә (Анандада) мәңге тормыш хас. «Бхагавадгита» азат ителүгә дүрт ысул тәкъдим итә::
Вишнуизмда сайлау соңгы юлга, беренче чиратта Бхактига бирелә. Ул чагыштырмача җиңелрәк һәм уңышка күбрәк шанс белән. Моннан ары, бхакти юлын бөтен кешеләр дә куллана ала, иҗтимагый статус, байлык, белем дәрәҗәсе һәм интеллектка карамастан. Бхакти практикасына Вишну исемнәрен кабатлау һәм аларга дан җырлау (джапа, бхаджан һәм киртан), аның формасына медитация (дхарана) һәм Вишну муртисына табыну (пуджа). Вишну муртисына табыну кагыйдәләре "Панчаратра" текстларында һәм төрле самхиталарда нигезләнгән..
Вишнуизмның ритуаль практикасы
Вишнуизмның дини практикасы бик күптөрле. Ритуаллар Вишнуит тормышында әһәмиятле вакыйгалар белән янәшә бара: балага уздыру, исем кушу, варнасаның иҗтимагый вазифаларына кабул итү, өйләнү-кияүгә чыгуы, өйне төзүне башлау һәм бетерү, үлем. Ритуалларның максаты күренмәгән көчләрнең һәм кармик нәтиҗәләрнең зарарлы йогынтысыннан арындыру, үз ягына алкышлы көчләр җәлеп итү, рухи күрсәтелгән хезмәтләргә ирешү. Хәзерге Вишнуизм тарафдарлары арасында бөтен вазифаларны һәм йолаларны 10%-тан азрагы үти. Ритуалларга җиңелрәк караш, аларны үтәү күп вакыт һәм көч таләп иткәнгә күрә. Хосусан, иртәнге йолаларның тулы циклы өчен өч сәгатьтән күбрәк вакыт кирәк. Моны бары тик брахманнар яки нык ышанучы Вишнуитлар үти ала..
Вишнуитлар Вишнуга гына табынмыйлар, ә шулай ук башка Ходайларга (кагыйдә буларак, Вишнуның өлешчә чагылышларына, мәсәлән, Дханвантарига табынганнар), эпик каһарманнарга, Аскеза көче белән хәтта Ходайларны бусындыра ала торган олы фикер ияләренә - ришиларга, һәм шулай ук бабаларына питарларга табыналар. Вишнуның күпсанлы ипостасьларына аларга багышланган гыйбадәтханәләрдә һәм башка Илаһларның гыйбадәтханәләрендә (Шива гыйбадәтханәләрендә кайвакыт Вишну хөрмәтенә приделлар бар), һәм шулай ук өйләрдә, часовняларда, басуларда һәм ачык изге урыннарда урамнарда табыналар. Вишну хөрмәтенә символик корбаннар белән рухи хезмәтләр үткәрәләр (Пуджалар яки Яджналар). Бабалар өчен искә алу йолалары башкарыла (шраддха)лар, аларга корбан ризыгын алып киләләр "(пинда)". Йолалар вакытында брахманнар Санскритта мантралар укыйлар. Шудраларга йолаларны мантраларның текстын тулысынча әйтмичә башкарырга мөмкин. Ритуалларны башкару вакытында күп игътибар гамәлләргә түгел, ә ышанучының психологик халәтенә бирелә. Кирәкле халәткә ирешү өчен мудралар, асаналар һәм медитация (дхьяна) кулланыла..
Санскаралар: тормыш циклы ритуаллары
Йолалар йорт йолаларына (грихья) бүленәләр, алар һәр өйдә булган алтарьда башкарыла, һәм зур корбан бирүләр (шраута). Өйдә пуджа өчен ризык әзерләнә, ул Вишнуга хуҗаның үзе тарафыннан яки ялланган брахман аша тәкъдим ителергә мөмкин. Кагыйдә буларак, йорт пуджасын йорт хуҗасы Вишнуит үзе өйдәгеләрдән башка үзе башкара. Брахманы махсус корбан бирүләр өчен чакыралар (хосусан, Сатья-Нараяна-махапуджа). Төп йорт йолалары булып 16 ритуал (санскара) санала: гарбхадхана (балага уздыру акты, аның алдыннан хакыйкатьле, сәламәт һәм уңышлы бала бүләк бирү өчен дога кылалар), пумсавана (йөклелекнең өченче аенда малай тууны тәэмин итү өчен), симантоннаяна (йөклелекнең дүртенче аенда яралгының гармоник үсеше өчен, ананы һәм булачак баланы яклар өчен), джатакарма (бала тууны бәйрәм итәр өчен), намакарана (исем кушу), нишкрамана (баланың йорт стеналары тышына беренче чыгуы), аннапрашана (баланың 6-ынчы аенда беренче дөге ризыгы), чудакарана (баланың чәчәләрен беренче кисү), карнаведха (колакларда тишек ясау), видьярамбха (укый-яза белүне башлау), ведарамбха (Веданы һәм упанишадаларны өйрәнүне башлау), кешанта (ир кешеләрнең битендә чәчләрне беренче кыру), самавартана (Веданы өйрәнүне һәм өйрәнчек дәвере бетү), упанаяна (варнага кабул итү, брахманнар өчен - изге бау упавита алу), виваха (өйләнү-кияүгә чыгуы), антьешти (соңгы юлга озату).
Кабул итү
Яшь яки башлаучы вишнуитлар мирас сызыгы буенча рухи остаздан гурудан рухи кабул итүне яки инициацияне (дикшаны) алалар. Дикша Сампрадаядан һәм санньяси тормышыннан алдан килә. Бу Һинд дине тарафдарлары өчен бик әһәмиятле адым, кабул ителү сампрадая җәмәгатенең тормыш буе тугъры булуны аңлата. Гадәттә кабул итү ритуаллар рәтеннән тора, хосусан, кандидат тормышының тулы тикшерүе, символик үз кремация, яңа исем алу һәм серле мантра тапшыру. Дикша-гуру танылган остазлар мирасы сызыгына керергә тиеш (гуру-парампара) һәм аңа кабул итүне биргәннәр белән контактта калырга тиеш..
Остаз өйрәнчекләрен Вишнуит фәлсәфәсе һәм практикасына өйрәтә һәм шулай ук кабатлау өчен үрнәк булып тора. Кайбер традицияләрдә остазның мәхәббәте азат ителергә мөмкинчелек бирә. Алдан билгеләнгәнчә, укучы билгеле мантрага ия була, аны ул Вишну һәм аның Аватарларның берсенең образында акылның игътибарын туплар өчен үзеннән һәм тавыш белән кабатлый. Мантраны кабатлау (мәсәлән,«ОМ Намо Вишнуве», «ОМ Намо Нараяная», «ОМ Вишнаве Намаха») "джапа" дип атала. Мантра еш тәсбих джапа-мала куллану белән беррәттән бара, Вишнуитларда алар туласи агачыннан тора. Мантра ирекле тавыш белән, шыпырт, яки бары тик акылда башкарыла. Исемнең кабатлавы барышында тугърының акылы Вишну белән кушыла дип санала.. Кайбер Вишнуит традицияләрдә кабул итү үзенә "самашраяна" йоласын ала. Кандидат чистару церемониясе аша үтә, аннан соң тугърының тәнендә кыздырып Вишну, Сударшана һәм Шанкха сурәтләре куела, ә кайбер традицияләрдә Вайкунтха капкалары. Шри-вайшнавизмда ритуал тормышта бары тик бер мәртәбә инициация вакытында үткәрелә, шул вакытта укытучы өйрәнчекне мантрага өйрәтә. Әмма Мадхва - Сампрадаяда тәндә Сударшана эзе "тапта мудра дхарана" ритуалында чикләнмәгән мәртәбә куелырга мөмкин. Ритуал шаяни - экадаши көнендә үткәрелә, ягъни ай календаренең ашадха (июнь-июль) аенда. . Алтыннан, көмештән яки бакырдан Вишну атрибутлары белән металлик штемпельләр хома (Яджна) барышында күмерләрдә кыздырыла. Шуннан соң аларга тәннәренең кайбер урыннарына кыздырып сурәт ясыйлар һәм тиредә пешүдән бизәк кала. Олы ирләргә атрибутларның эзләре биш урында кулларда һәм күкрәктә куелырга мөмкин. Хатын-кызларга һәм балаларга алар ике мәртәбә генә кулларда куела. «Тапта мудра дхарана» ышанучы Һинд дине тарафдарлары арасында популяр һәм ел саен Кришна гыйбадәтханәләрендә Мадхва-сампрадаядан санньясилар тарафыннан үткәрелә. Һиндстанда ритуал нерв системасына уңай тәэсир итә һәм чакраларны активлаштыра дип санала. .
Упасана
Дини табыну («упасана») күпсанлы йолалардан һәм практикалардан тора, аларга Яджна һәм Пуджа керә. Аларны башкару конкрет Вишнуит традицияләргә бәйле, алар гасырлар буена формалашкан. Веда вакытларында Вишнуга табынуның төп формасы булып яджна торган. Ут корбан бирүе өчен күп санлы объектлар тәкъдим ителгән булган, йөзләрчә баш мөгезле терле малдан һәм атлардан бәйләм утынга кадәр. Хәзерге вакытта ритуаль табыну күбесенчә Вишнуга бүләкләр һәм тәкъдим ителгән әйберләр белән чагылган. Болар чәчәкләр, җимешләр һәм хуш исле әйберләр булырга мөмкин. Аларны формаль ритуаль һәм рәсми булмаган шәхси җиһазландыруда тәкъдим итәләр. "Упасана" дип ритуаль табынуның барлык тышкы формаларын түгел, ә эчке гамәлләрне дә, мәсәлән, медитацияне һәм прапаттины атыйлар. Табыну формалары арасында аермалар бар. Аларның бер өлеше мәҗбури (нитья), ә бер өлеше мәҗбури түгел (наймиттика)..
Пуджа
Гыйбадәтханәләр Вишнуитлар җәмәгатенеке дә, аерым йорт хуҗалары - меценатларныкы да булырга мөмкин. Җәмәгать гыйбадәтханәләрендә пуджалар көненә алты мәртәбә башкарылырга мөмкин. Аларның максаты Вишнуитны азат ителү юлына мокша алып бару. Рухи хезмәтне башлар алдыннан брахманнар башта үзләрен Олы Барлык белән тәңгәлләштерәләр, соңыннан Вишнуны изге сурәткә яки муртига керергә чакыралар. Ритуаль хезмәт вакытында гамәлләрнең тәртибе регламентланган һәм "упачара" ("хезмәт" яки "әдәплелек") дип атала. Ритуаль йолалар күпсанлы һәм өлешчә сарай яны ритуалларын кабатлыйлар. Ходайга тәхетне, кулларны һәм аякларны юу өчен суны, киемне, чәчәк бйәләмнәрен, хуш исле әйберләрне һәм башка бүләкләрне тәкъдим итәләр..
Һәрбер сампрадаяда пуджаның үз кагыйдәләре эшләнгән, алар шул сампрадаяның әгъзалары өчен мәҗбури. Пуджа бер үк вакытта Вишнуитның Ходайга тугърылык акты да, аның мәрхәмәте (алкышын) алу ысулы да булып тора. Көн саен өй пуджасы гыйбадәтханәләрдә бигрәк тә бәйрәм көннәрендә үткәрелә торган грандиоз церемониянең кыскартылган юрамасы булып тора. Пуджа кимендә уналты гамәлдән тора. Аларга Ходайны чакыру; аңа урын тәкъдим итү (иңү өчен мурти); сәламләү; табаннарны юу; авызны һәм кулларны чайкау өчен суны тәкъдим итү һәм шулай ук эчү өчен һәм бал белән катыштырылган суны тәкъдим итү; коену яки чәчәкләр сибү; киендерү; ароматик майлар тәкъдим итү; чәчәкләр тәкъдим итү; хуш исле әйберләр яндыру; янучы лампа белән изгеләштерү; хөрмәт итеп идәнгә сузылу һәм әйләнеп узу; саубуллашу.
Гыйбадәтханәдә һәм өйдә табыну
Вишну муртисы гыйбадәтханәләрдә дә, өйдә дә куелалар. Гыйбадәтханәләрдә күп санлы Вишнуитлар хезмәт итәләр, брахманнар гына түгел, ә ярдәмчел персонал да - бакчачылар, музыкантлар, биючеләр, җыештыручылар, рәссамнар, артистлар. Хосусан поварлар Ходайга тәкъдим иткәннән соң, шуннан соң килүчеләргә бирер өчен прасад пешерәләр, музыкантлар традицион музыка уен коралларында уйныйлар, ә артистлар Вишнуга гимннар җырлыйлар. Традиция буенча зур гыйбадәтханә комплекслары өчен берничә мөстәкыйль гаилә җаваплы була, аларның вазифаларына гыйбадәтханәне, брахманнарны һәм гыйбадәтханә хезмәтен тәэмин итү керә. Гаилә җаваплылыгы буыннан буынга тапшырыла..
Йорт хөрмәт ителүендә Вишну йортның чын хуҗасы буларак, ә гаилә әгъзалары аның вакытлы торучылары буларак карала. Зур өйләрдә Вишну алтаре йортның үзәк өлешен алып тора, аның тирәли тора торган бүлмәләр, кухня һәм келәтләр урнашкан. Көн саен Вишну өчен йорт пуджаларын кертеп ритуаллар үткәрелә..
Вишну һәм аның тугъры Вишнуитлар арасында берничә тип мөнәсәбәт культивацияләнә. Болар ана һәм бала арасында, остаз һәм өйрәнчек арасында, ир һәм хатын арасында, дуслар арасында мөнәсәбәтләр булырга мөмкин. Ике якның да мөнәсәбәтләрдә нык элемтәсе бар. Йортта сайланган шәхси мөнәсәбәткә тәңгәл булган сурәт яки Вишну муртисы куела. Аның янында хатыны Лакшми куела, ул Вишну һәм Вишнуитлар арасында мөнәсәбәтләрдә ана буларак катнаша, ул әтисенә балалар исеменнән мөрәҗәгать итә. Гаилә муртисы гаиләдә яки ыруда киләсе буын тарафыннан мирас итеп алына..
Мөнәсәбәтләр берничә рухи практика бәрабәренә культивацияләнә. Иң популярларга шраванам, ванданам, харинама, смаранам, севанам карый.:
Мөстәкыйль көн саен өйдә хезмәттән башка Вишнуитлар өйдә махсус Сатья-Нараяна-махапуджаны башкаралар (Satya-Narayana Mahapuja). Шул көнне өйгә ритуалны башкару өчен тәҗрибәле Брахманнар чакырыла. Вишну образы чәчәкләр һәм яфраклар белән бизәлгән пьедесталда куела. Пуджа барышында Вишнуга ризык һәм эчемлекләр, туласи тәкъдим ителә һәм шулай ук аның 1000 исеменә дан җырлана (Вишну-сахасранама). Пуджа ир-хатыннар тарафыннан башкарыла һәм еш Ходайның мәрхәмәтенә ия булу өчен яки аның алкышы өчен рәхмәт буларак башкарыла..
Вишну Ходаена церемониаль хезмәт итү өйдәгедән бер дәрәҗәгә катлаулырак. Брахман яки пуджари Агама текстларында аңлатылган кагыйдәләр һәм рекомендацияләр буенча эшләргә тиеш. Махсус фестиваль көннәрендә мурти гыйбадәтханәдән шәһәр буйлап күп кешеле процессиядә катнашу өчен гыйбадәтханәдән чыгарыла. Зур бәйрәмнәрне Вишну аватарларының "туу көннәре"ндә һәм аның җир чагылышары җиңү көннәрендә үткәрелә..
Вишнуга борынгы гыйбадәтханә табынуның калдыклары вайкханаса сектасында калган. Кечкенә җәмәгатьнең әгъзалары Көньяк Һиндстанның брахманнары Вишнуизмның хәзерге теологиясен һәм практикасын кабул итмичә, Ведик вакытларда практикаланган Яджналар (ут ритуалларын) практикалыйлар. Индологлар Вайкханасаны я Вишнуит сектасына, я Шри-вайшнавизмга карый. Шулай да Вайкханаса тарафдарлары остазлары итеп Альварларны да, Рамануджаны да танымыйлар. .
Бәйрәмнәр
Вишнуизмда күп бәйрәмнәр үткәрелә. Алар гомум-Һиндстан, асаба, секта (аерым традициянең, мәктәпнең яки җәмәгатьнең әгъзалары белән үткәрелә торган) һәм гаилә бәйрәмнәренә бүленә. Зур популярлыкка асаба гыйбадәтханәләрнең бәйрәмнәре ия, алар дини сәфәр урынына миллионнарча дини сәфәр кылучылар җәлеп итәләр, мәсәлән, Джаганнатха хөрмәтенә "ратха-ятра". Бәйрәмнәр риваять сюжетлары һәм борынгы игенчелек культлары белән бәйле. Иң мәшһүрләре булып Холи, Кришна-Джанмаштами, Дивали һәм Понгал тора. Холины февральдә яки мартта өч көн дәвамында Вишнуның улы, мәхәббәт Ходае Кама Ходае хөрмәтенә бәйрәм ителә. Кайбер Һинд дине тарафдарлары аны Кришнаның шәйтаннарны җиңүе белән бәйлиләр. Холида бәйрәм итүчеләр бер-берсенә төсле порошоклар сибәләр һәм төсле су коялар. Кришна-джаянти яки Кришна-Джанмаштами Кришнаның туган көнендә июль-августта үткәрелә. Риваять буенча Кришна әти-әнисе тотылган Матхура төрмәсендә туган булган. Кришна-джаянти Һиндстанда милли бәйрәм буларак үткәрелә. Дивали (утлар бәйрәме) октябрь - ноябрь башында биш көн дәвамында яңа ай көнендә бәйрәм ителә. Һиндстанның кайбер штатларында аны Айодхья тәхетенә Рама аватарының утыруы белән, ә башкаларында Вишнуның хатыны Лакшми белән бәйлиләр. Бәйрәм яңгырлар фасылының бетүен һәм кышның башы белән бәйлиләр. Бәйрәмнең символы булып ут тора, шуңа күрә йортларда төсле утлар һәм балчык лампалар яндыралар, ә урамнарда фейерверклар оештыралар. Понгал ("чүлмәкләрдә пешерелгән дөге") Һиндстанның көньягында билгеләп үтелә. Бәйрәм уңыш җыюга багышланган һәм январь уртасында өч көн дәвам итә. Вишну һәм аның аватарлары хөрмәтенә ел саен фестивальләр үткәрелә:
Вишнуның изге көннәре
Йога-майя Вишнуның илаһи көче, хатын-кыз формасында чагылган энергиясе булып тора. Риваять буенча Вишну Шеша еланында ятканда, Мука исемле шәйтан Галәмдә бушлык китереп чыгарган. Ходайның йокысын бозарга теләмичә Йога-майя Вишну тәненнән чыккан һәм шәйтанны Экадаши көнендә үтергән.. Тәртипне торгызу белән канәгать булып, Вишну Йога-майяны Экадаши-титхи (ekadashi-tithi) Алиһәсенә әверелдергән һәм Вишнуга Экадаши көнендә табынган илаһи мәрхәмәт алачак дип игълан иткән. Экадаши көнендә Вишнуитлар Ходай исемен җырлыйлар, гыйбадәтханәләргә йөриләр, изге суларда коеналар, ритуалларны башкаралар һәм изге эшләр кылалар..
Традицияләр: сампрадайялар
Вишнуизм традицияләре дүрт төп Сампрадайяга бүленә, аларның һәрберсенең үз хасияте бар. Дүрт сампрадайяга бүленү XVI гасырга формалашкан. Тануга ия булыр өчен традиция берәр традиция белән бәйләнешен исбатларга тиеш. Сампрадайяларның нигезләүчеләре булып Рамануджадан башлап элеккенең мәшһүр теологлары булып киткән. Аларның идеологиясе шактый төрле һәм Мадхваның теистик двайтасыннан Валлабханың саф недуализмына кадәр үзгәрә. Аларны бөтенесен төрле формаларда Вишнуга табыну берләштерә. Сампрадайяларны Ходай һәм җан арасында мөнәсәбәтләр, хакыйкать табигате, иллюзия, рухи практикалар һәм азат ителү ысулларына карашлар аерып тора. . Дүрт төп сампрадайялар тышында Вишнуизм традицияләрен классификацияләү авыр. Иң борынгы традиция булып вайкханаса тора, ул дүрт төп сампрадайядан да авыррак. Вишнуизм тарихында күп икенче дәрәҗә традицияләр барлыкка килгән, аларның кайберләре һаман да яши: Айодхьяда үзәге белән Рама культы, Пандхарпурда үзәк белән Витхоба культы, Маханубхава-сампрадая (Джалича Девада үзәге белән Панчакришна культы) һәм башкалар. Шулай да алар берникадәр дәрәҗәдә төп сампрадаяларга бәйле булганнар.
(16216) 2000 DR4
Тарихы
2000 елның 28 февралендә LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «2000 DR4» саналган.
Сакуарема
Сакуарема — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Рио-де-Жанейро штатына карый.
Вишнуизм
Гыйбадәтханәләр һәм дини сәфәр кылу урыннары
Археологик бирелгән мәгълүматлар буенча, Вишнуит гыйбадәтханәләр һәм иконография безнең эрага кадәр I-енче гасырына булган. Боларның иң әһәмиятле шәһадәтләре булып Самкаршана (Баларама) һәм Васудева (Кришна) гыйбадәтханәләре хәрабәләре арасында табылган язмалар булып тора. Беренче язма Мадхья-Прадешта шулай аталган Гелиодор баганасында табылган. Багана безнең эрага кадәр 113 ел белән даталана һәм Васудева хөрмәтенә куелган булган. Икенче язма Махараштрада Нанегхат мәгарә гыйбадәтханәсендә табылган. Наганика патшабикәсе тарафыннан корылган гыйбадәтханәдә башка Һинд дине Илаһлары белән бергә Санкаршана, Васудева искә алына. Язмаларның берсе гыйбадәтханәне изгеләштерү турында сөйли: Дхарма хөрмәтенә, Индрага, Самкаршанага һәм Васудевага, бөек Ай токымына һәм дөньяның дүрт яклаучысына - Яма Раджга, Варунага, Куберага һәм Индрага табыну.. Мокшага яки азат ителүгә ирешү өчен Вишнуитларга «сапта-мокша-пури» (sapta-moksha-puri)га яки җиде изге шәһәргә дини сәфәр кылырга киңәш ителә. :
Вишнуизмның кайбер традицияләре Көньяк Һиндстанда шулай ук Канчипурамга киләргә киңәш итәләр, чөнки бу гыйбадәтханә шәһәрендә Вишну алкышлар бирүче итеп күрсәтелә..
Сакуарема
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Вишнуизм
Гыйбадәтханәләр һәм дини сәфәр кылу урыннары
Вишнуитлар тормыш дәверендә Альварлар тарафыннан дан җырланган 108 дивьядешамга, изге урынга һәм гыйбадәтханәгә килергә тиеш. 108 дивьядешам Шри-вайшнавизм тарафдарлары өчен мәҗбури булып тора. 105 урын Һиндстанда урнашкан, берсе Непалда (Муктинатх) һәм тагын икесе рухи дөньяда. Соңгыларына "Парама-падам" (Ходайның изге табаннары) һәм Вишну булган "Тирупаркадал" (Сөт океаны) карый..
Дивьядешамнар арасында Һиндстаннан гына түгел, ә шулай ук башка илләрдән дә йөзләрчә мең дини сәфәр кылучы килүче иң популярлар аерылып тора.
Медзвядзёва
Медзвядзёва (Медзвядзёва ) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Буда-Кашалёвский районында урнашкан авыл.
Вишнуизм
Вишнуизм демографиясе
. Вишнуизм Һиндстан мәдәниятенең һәм Һиндстан фәлсәфәсенең иң ачык чагылышларының берсе булып тора. Аңа күрә иҗтимагый стратификация, мәдәни үз-идентификация, дөньяга караш формалаштыру, менталитет һәм тәртип үрнәкләре мөмкин. Вишнуизм дини традияләрен, йолаларны һәм бәйрәмнәрне билгели, бер сүз белән Вишнуитларның бөтен һөнәр сайлауга кадәр яшәү ысулын, киемнәр һәм сөйләшү стилен, дуслар түгәрәген һәм ризык пешерүне билгели. Вишнуитларның күбесе Һиндстанда яши. Тарафдарларның саны турында мәгълүматлар капма-каршы. Алман чыгышлы Канада Һинд дине белгече Клаус Клостермайер буенча Вишнуитлар булып Һинд диненең 70 %-ы тора (ягъни 700 млн тирәсе кеше). Berkley Center for Religion, Peace & World Affairs бәяләмәләре буенча, Вишнуитлар булып ̃Һинд дине тарафдарларының якынча яртысы булып тора, тагын чиреге Шива Ходаена табына. . Башкалар әйткәнчә, Вишнуитлар Шайвлардан күпкә әзрәк, аларның саны, мөгаен, 200 млн кеше тирәсе. Гәрчә Шиваизмда Вишнуизмга караганда чикләүләр күбрәк булса да, соңгысы йорт хуҗасының гаилә тормышына ориентланган (грихастха), шул ук вакытта Шива тормышка карата бәйсез булуның шәхесләнедерүе булып тора һәм Галәмне җимерү өчен җаваплы..
Медзвядзёва
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Вишнуизм
Вишнуизм демографиясе
Вишнуит җәмәгатьләре күбесенчә Көньяк Һиндстанда чәчәк аталар, беренче чиратта Һиндстанда, Непалда, Шри-Ланкада, Бангладешта һәм Бутанда. Һиндстанда 2011 ел халык санын алу буенча Һинд динен 80̥ % халык тота. . Шуннан башка, Вишнуитларның зур җәмәгатьләре Индонезиядә, Малайзиядә, Сингапурда, Берләшкән Гарәп Әмирлекләрендә, Суринамда, Көньяк Америка Җөмһүриятендә, Маврикий утравында, Фиджи утравында һәм башка дәүләтләрдә бар. Pew Research Center тикшерүе буенча АКШ-ында 53%-ы Һинд дине тарафдарлары булып тора, шул исәптән 19 % Вишнуитлар булып тора, ә 10 %-ы Шайвлар. Кечерәк өлеш Кришнаитларга (3 %) һәм Веданта фәлсәфәсе (2 %) тарафдарларына карый. .
Гәрчә Вишнуитлар барлык кыйтгаларда да бар, шулай да, Вишнуизм дөнья дине булып тормый, чөнки Көньяк Азиядән тыш Вишнуитларның төп массасы Көньяк-Азия диаспорасына карый. Вишнуитларның күпчелек өлеше Һиндстанда һәм Непалда яши. Һинд диненең төп культларының ареалларының чикләре шактый төгәл түгел. Вишнуизм Төньяк Һиндстанда һәм Көньяк Һиндстанда (Тамилнад һәм Керала), Шиваизм һәм Шактизм - көнякта һәм көнчыгышта. Вишнуитлар һәм шактлар йолаларга шайвлардан күбрәк игътибар бирәләр. Шул сәбәпкә күрә Вишнуит гыйбадәтханәләренә "Һинду булмаганнарга" («non-Hindu») керү Шива Ходае гыйбадәтханәләренә керүдән авыррак..
Вишнуизмның традицион ритуаль практикасында гаять катлаулы кабул итү юк. Вишнуит булып Вишнуизм принципларына буйсынучы һәр кеше була ала - Вишну шәхәсе буларак алкышлы Ходайга ышану, тормышның ахыргы максаты буларак җанны азат итү, изге текстларга ихтирам, көч кулланмау һәм дини түземлелек, реинкарнациягә ышану, вегетарианлык, Вишнуга мәхәббәт һәм тугърылык культивацияләү һәм башкалар (Һинд диненә күчүне кара). XIX гасыр ахырында - XX гасыр башында Һинд динен реформацияләү һәм неоиндуизмның үсеше аның Һиндстаннан, Көньяк-Көнчыгыш Азия һәм Африка чикләреннән тыш популярлаштырылуы белән билгеләнгән. Вишнуизм этник төркемнәр белән чикләнми башлаган. Америка Кушма Штатларында, Канадада, Бөекбританиядә (күбесенчә элеккеге Британия доминионнарында) һәм башка илләрдә, шул исәптән Россиядә һәм чиктәш дәүләтләрдә үзләрен Вишнуитлар дип атый башлаганнар..
Һиндстан чикләреннән тыш Вишнуизм: ИСККОН феномены
Вишнуизмның төп хасияте булып аның көнбатыш мәдәниятенә үтеп керү тора. Шиваизм һәм Шактизмнан аермалы буларак, Вишнуизм үсеш алган илләргә "экспортлана". Моңа күбесенчә халыкара берләшмәләрнең дини эшчәнелеге ярдәм иткән, мәсәлән, "Халыкара Кришна Аңы Җәмгыяте"нең (International Society for Krishna Consciousness, ISKCON). ИСККОН 1966 елда АКШ-ында Һиндстан чыгышлы вишнуит-садху Абхай Чаран Де тарафыннан нигезләнгән булган (1896-1977), ул Бхактиведанта Свами Прабхупада исемен алган. ИСККОН фәлсәфәсе нигезендә Бхакти дәгъвачысы, Гаудия-вайшнавизм вәкиле изге Чайтанья (1486 - 1533) фикерләре ята. Халыкара Кришна Аңы Җәмгыятенең дөньяның барлык диярлек илләрендә региональ челтәре бар, шул исәптән Россиядә дә. Ул Вишнуизм традициясенең берсе буларак Кришнаизмны тарату буенча актив эшне алып бара. ИСККОН әгъзалары үз динен орто-практика (сүз практикасы) дип атыйлар, ә тормышның максаты булып үзеңдә Бхакти-йогага рәхмәтле булып "Кришна аңы"н реализацияләү. Ходайга мәхәббәт Радханың Кришнага мәхәббәте буларак культивацияләнә. Тарафдарлар "Дас" (Ходай хезмәтчесе) титулы белән исемнәр алалар, традицион Һинд киемен кияргә яраталар (сари, дхоти, сандалияләр), маңгайга аерылып тора торган тамга куела (тилака). Ходайга хезмәт классик ритуалларның төп элементларын кабатлый, ә рухи практикага медитацияне, Кришна исемнәрен кабатлау (джапа), киртаннар һәм мантралар җырлау белән коллектив җырлар белән барабанда һәм цимбалларда уйнау..
Вишнуизмны академик өйрәнү
Вишнуизм Һинд дине белгечләренең игътибарын җәлеп итә. Кагыйдә буларак, Һинд дине турында гомумиләштерүче хезмәтләрдә Вишнуизм турында тармаклар бар. Монда бары тик эшләре махус бу традициягә караган авторларда тукталырга кирәк. Европа фәне Вишнуизмга XVIII гасыр ахыры - XIX гасыр башында игътибар иткән. Һинд дине белеменең Англия нигезчесе, филолог Уильям Джонс (1746-1794) Европалылар өчен кайбер Вишнуит текстларын ачкан, хосусан, "Гитаговинда" поэмасы, гәрчә 1769 елда ук Иезуитлар Бхагавата пурананы француз теленә тәрҗемә иткән. Һиндстанда торган беренче рус Һинд дине белгече Герасим Лебедев (1749-1817) Вишнуизмны өйрәнүгә үз кертемен ясаган, башкалар арасында Европада Инглиз телендәгедән соң икенче VIII гасыр популяр Кришнаит гимны "Бхаджа-говиндам"ны тәрҗемә иткән. .
Каравака-де-ла-Крус
Каравака-де-ла-Крус — Испаниянең Мурсия провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Вишнуизм
Вишнуизмны академик өйрәнү
Рус телле галимнәреннән Вишнуизм өйрәнүенә, аның Рамаизм кебек традициясен өйрәнүгә академик А. П. Баранников (1890-1952) керткән. Сталин чоры фәнни методологиясе һәм аның тәрҗемә стиле кимчелекләренә карамастан, аңа 1930-1940 елларда башкарылган Тулсидасның "Рамачаритаманаса" поэмасының бердәнбер тәрҗемәсе һәм комментарие эшләнгән булган. Баранниковтан соң Рамаизм өйрәнелмәгән диярлек. "Махабхарата"ның тәрҗемәчесе С. Л. Невелева (1937 елда туган) Вишнуит мифологиясенең иң архаик пластларын тикшерә башлаган. Көнбатышта кебек үк, Россия галимнәре күбрәк кришнаизмны өйрәнәләр. (Ю. Г. Кокова, В. В. Кузин һәм башкалар).
Тамил Альварларының фикер мирасына беренче мәртәбә фәлсәфәче А. М. Пятигорский (1929-2009) мөрәҗәгать иткән, ул аннан соң ССРБ-дан эмиграциягә киткән. Соңрак Тамил лирикасын А. М. Дубянский (1941 елда туган) өйрәнгән. Гаудия-вайшнавизм кебек традицияне кертеп Төньяк Һиндстан Вишнуит бхактисын Сазанова, Наталья Михайловна (1932-2006), Н.М.Корабельник, С. В. Ватман (1959 елда туган) һәм башкалар өйрәнгәннәр. Шри-вайшнавизм турында эшләр серияләре Р. В. Псху һәм Н. А. Сафинага карый. .
Хомоча
Хомоча — Румыниянең Вранча жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
HD175250
HD175250 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Рөстәм Сабитов
Рөстәм Сабитов (Рөстәм Нариман улы Сабитов, Рөстәм Нариман улы Сабитов) – композитор, РФ (2007) һәм БР (1997) атказанган сәнгать эшлеклесе. С. Юлаев (2010), Дм. Шостакович (2001) премияләре лауреаты. БР композиторлар берлеге рәисе (1992-2005).
Тәрҗемәи хәле
1955 елның 5 декабрендә, Уфада композитор Нариман Сабитов гаиләсендә туган. Уфада сәнгать укуханәсенең музыка белгече бүлеген, дәүләт сәнгать институтының теория-композиторлар факультетын (1980, Е. Земцова сыйныфы) тәмамлаган. 1981-1983 елларда Мәскәүдә ССРБ Зур театрында стажировка (җитәкчесе Фуат Мансуров) үтә. Уфада опера һәм балет театрында (1983-1990, 2005 елдан) дирижёр, Уфа сәнгать институтында (1990-1993) һәм аның каршындагы махсус музыка мәктәбендә (1990-1997) укытучы булып эшли. 1998 елдан Нариман Сабитов исемендәге музыкант-башкаручыларның ачык бәйгесе сәнгать җитәкчесе. 2012-2013 елларда Уфа опера һәм балет театрының директоры һәм сәнгать җитәкчесе.
Сен-Макс
Сен-Макс (CUN) (Saint-Max) — Франциянең Мёрт һәм Мозель департаментына караган коммуна.
Рөстәм Сабитов
Иҗаты
Төрле жанрларда һәм стильләрдә иркен иҗат итә. Халык көйләренең аһәңен заманча композиторлык техникасы белән көчәйтә.
Сен-Макс
Географиясе
Коммуна мәйданы — 1,85 км².
Рөстәм Сабитов
Бүләкләре, мактаулы исемнәре
ССРБ композиторлар берлеге әгъзасы (1988)
Чыганаклар
Татарский энциклопедический словарь. Казан: Институт Татарской энциклопедии АН РТ, 1998.
Моны да карагыз
[http://u7a.ru/articles/culture/6329 Маэстро, чыгу юлына! (Р. Сабитов эшеннән алынды)]
Ермолкино (Киров өлкәсе)
Ермолкино (Ермолкино) — Киров өлкәсенең Кикнур районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (77%), урыслар (23%).
Сквежинка
Сквежинка — Польшаның Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Свободна
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Казалпенато (Модена)
Казалпенато — Италиянең Эмилия-Романья төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казалпенато Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
(8749) Beatles
(8749) Beatles — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1998 елның 3 апрелендә Джон Бротон тарафыннан Риди-Крик обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1998 GJ10» саналган.
Явенга
Явенга — Россия территориясеннән ага торган елга. Вологда өлкәсе, Архангельск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга Кубена елгасының уң ярына тамагыннан 280 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 24 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Кубен күле һәм Сухона елгасы башыннан Кубен гидротөененә кадәр. Кече елга бассейны — Сухона, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Церпента (Остроленцкий повяты)
Церпента  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Эльдар Касыймов
Эльдар 1989 елның 4 июнендә Бакыда туа. Музыка мәктәбендә фортепианода уйнарга өйрәнә. Бакыдагы славян университетының халыкара мөнәсәбәтләр бүлеген тәмамлый.
2011 елда Евровидение 2011 бәйгесендә Нигәр Җамал белән бергә чыгыш ясый. Ярымфиналда дуэт 206 балл алып, 2 нче урынга ирешә. Финалда исә алар 221 балл туплый алалар һәм бәйге җиңүчесе булып игълан итәләр. Эльдар белән Нигәрнең уңышы нәтиҗәсендә Евровидение 2012 бәйгесе Бакыда үтәчәк.
Леобар
Леобар — Франциянең Ло департаментында урнашкан коммуна.
Юхары Узуноба
Юхары Узуноба (Yuxarı Uzunoba ) — Әзербайҗанның Нахчыван Автоном Республикасы Бәбәк районына караган авыл.
Баллы (Мут)
Баллы (Ballı) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Мерсин иле Мут илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Күз авырулары
Күз авырулары — кешенең күрү анализаторының органик һәм функциональ зарарлануы, аның күрү сәләте чикләнүе һәм шулай ук күзнең өстәлмә апаратының зарарлануы.
Искәртүләр
127 с.: ил. ISBN 978-5-298-02029-9
Шкляри-Дольне
Шкляри-Дольне — Польшаның Түбән Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Йөрек
Йөрек («Ирюк») — Россия территориясеннән ага торган елга. Киров өлкәсе биләмәләрендә ага. Малмыж шәһәре янында Шушма елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 22 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Нократ, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Седан (Канзас)
Седан  — Америка Кушма Штатларының Канзас штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Седан шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Тукай (Аксубай районы)
Тукай — Татарстан Республикасының Аксубай районындагы авыл.
Почта индексы — 423065.
(16217) Peterbroughton
(16217) Peterbroughton — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
2000 елның 28 февралендә Spacewatch тарафыннан Китт-Пик обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «2000 DR13» саналган.
Кхитокха
Кхитокха (Khitokha ) — Бутан дәүләтенең Чукха дзонгхагында урнашкан авыл.
Географиясе
Авыл Гималай таулары битендә, диңгез дәрәҗәсе өстеннән 1 010 метр биеклектә 26.9°N, -89.61667°W координаталы буенча урнашкан.
Альберт Яхин
Альберт Яхин (8 ноябрь 1931, Арча, Татарстан — 2 октябрь 2010, Казан) – язучы, журналист.
Биография
Язучы һәм әдәбият галиме Альберт Яхин 1931 елның 8 ноябрендә Татарстанның Арча районы Арча поселогында хезмәткәр гаиләсендә туган. 1949 елда – Тымытык урта мәктәбен, 1954 елда Казан дәүләт университетының татар теле һәм әдәбияты бүлеген тәмамлаганнан соң, Азнакай районы Тымытык авылы урта мәктәбендә ике ел укыту бүлеге мөдире булып эшли. 1956–1959 елларда аспирантурада укый, 1964 елда «Шамил Усманов иҗаты» дигән темага кандидатлык диссертация яклый.
1959–1975 елларда Альберт Яхин республика сатира журналы «Чаян» редакциясендә эшли: тугыз ел аның җаваплы сәркатибе һәм җиде ел баш редакторы вазифаларын башкара. 1975–1981 елларда Казан дәүләт университетының тарих-филология факультетында татар әдәбияты кафедрасына җитәкчелек итә.
1973 елда Альберт Яхинга РСФСРның атказанган сәнгать хезмәткәре дигән мактаулы исем бирелде.
Альберт Яхин әдәбиятка фән һәм журналистика аша килгән язучы. Шамил Усмановның фаҗигале тормыш юлы, иҗтимагый-сәяси һәм әдәби иҗат эшчәнлеге турында бай тарихи материал туплап, соңыннан шулар нигезендә ике әдәби-тикшеренү китабын һәм әдип-драматург Аяз Гыйләҗев белән берлектә «Шамил Усманов» дигән тарихи драмасын яза. Бу драма 1967 елда Г.Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры репертуарына кертелеп, озак еллар анда уңыш белән бара. 60нчы еллардан башлап, әдип юмористик жанрында активлык күрсәтә, аның дистәләрчә сатирик хикәяләре һәм фельетоннары дөнья күрә. Аларның бер өлеше 1975 елда «Әйттем исә кайттым» исеме белән аерым китап булып басылып чыга һәм рус теленә дә тәрҗемә ителә.
Соңгы елларда Альберт Яхин үзенең әдәби-фәнни тикшеренү эшләрен дә юмор-сатира жанрына бәйләп алып бара. 1979 елда «Мәзәк жанрын өйрәнү тәҗрибәсеннән» исемле хезмәте һәм 1983 елда рус телендә чыккан «Система татарского фольклора» исемле китабы бай фактик материалы, методикасы, оригиналь теоретик нәтиҗәләре һәм татар фольклористикасында яңача бер юнәлешне башлап җибәрүе белән кызыклы.
Евгений Баляйкин
Евгени Баләйкин (Евгений Викторович Баляйкин,, — , ) — Россия футболчысы (ярымсакчы), Россия чемпионатларының алтын (2008, 2009) һәм бронза (2010) призчысы, Футбол милли лигасы беренчелегенең бронза призчысы (2015/16).
ЗОлытоструйка
ЗОлытоструйка (Смердячка) — Россия территориясеннән ага торган елга. Иваново өлкәсе, Владимир өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Смердяга елгасының уң ярыннан 14 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 13 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Ука су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Уводь елгасы, инештән тамагына чаклы. Кече елга бассейны — Ука кушылдыктары бассейны Мокша елгасы кушылган урынга чаклы, елга бассейны — Ука.
Лез-Отель-Вильвийон
Лез-Отель-Вильвийон — Франциянең Эр һәм Луар департаментында урнашкан коммуна.
Салвадор-дас-Мисойнс
Салвадор-дас-Мисойнс — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Риу-Гранди-ду-Сул штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Маһмутлу (Аксеки)
Маһмутлу (Mahmutlu) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Анталья иле Аксеки илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Вербен (Эльба)
Вербен (Werben) — Алманиянең Саксония-Анхальт җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Скибно
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Лас-Торрес-де-Котильяс
Лас-Торрес-де-Котильяс — Испаниянең Мурсия провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Доржи Банзаров
Доржи Банзаров (Банзарай Доржо,, — , ) — бүрәт галиме, шәркыятьче, маңгул халыкларын өйрәнүче.
(8750) Nettarufina
(8750) Nettarufina — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1960 елның 24 сентябрендә К. Й. ван Хаутен, И. ван Хаутен-Груневельд,Том Герельс тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «2197 P-L» саналган.
Мёдухав
Мёдухав (Мёдухаў ) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Акцябрский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Юлия Гаген-Шварц
Юлия Вильгельмина Эмилия Гаген-Шварц (Julie Wilhelmine Emilie Hagen-Schwarz; 1824 елның 27 октябре, Прангли, Эстләндия губернасы, Россия империясе — 1902 елның 20 октябре, Юрьев, Лифләндия губернасы, Россия империясе) — Россия империясенең рәссамы-портретчы. XIX гасырның Көнбатыш-Аурупа сәнгать мәктәбе вәкиле. Рәссам Август Маттиас Хагенның олы кызы.