cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Михаил Кузнецов (1946)
Иҗаты
Акварель, белән язылган картиналарыннан торучы беренче күргәзмәсе Уфада 1976 елда уза. Катнашкан күргәзмәләре төрле дәрәҗәдә: республика (Казан, Әлмәт, Бөгелмә, Җәлил, Лениногорск), зона, Бөтенроссия (Мәскәү, Йошкар-Ола, Чабаксар, Пермь, Сембер) чит илләр (Минск, Күвәйт) күргәзмәләре, күмәк һәм махсус (шәхси) күргәзмәләр. Һәр яз саен Бөек Ватан сугышында Җиңүгә багышланган шәхси күргәзмәләрен ача (мәсәлән, 2016 елда ТР дәүләт сынлы сәнгать музееның конференц-залында «Ура! Әти сугыштан әйләнеп кайтты» күргәзмәсе ).
Алабугада уза торган заманча сәнгать арт-симпозиумнарында катнашып килә, 2017 елда узганында «Ак киндерләр» исемле шәхси күргәзмәсен оештыра.
«Ак киндерләр. Идел буе халыклары» сериясендәге әсәрләрендә Идел буенда яшәүче татар, башкорт, мари, чуаш, мари, удмурт кешеләренең милли үзенчәлекләрен яратып сурәтли («Нурия», «Гармунчы», «Гөлшат», «Мари кәләше», «Яшьләр», «Мари хатыны» һ. б.).
2018 елда, Тукай-Кырлай комплексында күргәннәренә нигезләнеп, «Кырлай» дигән яңа серия иҗат итә башлаган. Рәссам «Җир кешеләре», «Минем якташларым», «Сугыш кайтавазы», «Сугыштан соңгы балачак», «Без – үткәннән», «Гаилә альбомы» һ. б. серияләрен язуын дәвам итә.
Гаиләсе
Студент чакта ук өйләнгән, 3 баласы.
Заользе
Заользе — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Сабиако (Арканзас)
Сабиако  — Америка Кушма Штатларының Арканзас штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Апшакбеляк
Апшакбеляк (Апшакплак, Апшакбеляк) — Мари Илнең Йошкар-Ола шәһәр округында урнашкан авыл.
Сабиако (Арканзас)
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Апшакбеляк
Халык
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (94,1%), руслар (5,9%).
Влуки (Түбән Силезия воеводалыгы)
Влуки  — Польшаның Түбән Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Агауа
Агауа — Румыниянең Бреила жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кутнан
Кутнан (Couthenans) — Франциянең Югары Сона департаментына караган коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 1,64 км².
Юкарыеникөй (Рефахие)
Юкарыеникөй (Yukarıyeniköy) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Эрзинҗан иле Рефахие илчесенә караган бер авыл (köy).
Рацлавице (Кракивский повяты)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Кече Чернам
Кече Чернам — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы, Архангельск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Вычегда елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 10 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Вычегда, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Ипуэйрас (Токантинс)
Ипуэйрас  — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Токантис штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Императоре (Потенца)
Императоре — Италиянең Базиликата төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
(14062) Cremaschini
(14062) Cremaschini — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Павловице (Жирардовский повяты)
Павловице  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
(14062) Cremaschini
Тарихы
1996 елның 14 февралендә У. Мунари, М. Томбелли тарафыннан Азиаго обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1996 CR8» саналган.
Павловице (Жирардовский повяты)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Панцюхи
Панцюхи (Панцюхі ) — Белоруссиянең Брест өлкәсе Жабинскавский районында урнашкан авыл.
Заользе (Люблин воеводалыгы)
Заользе  — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Моризекур
Моризекур — Франциянең Вогез департаментында урнашкан коммуна.
Алаҗалы (Һарран)
Алаҗалы (Alacalı) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Шанлыурфа иле Һарран илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Көйҗүк (Эрҗиш)
Көйҗүк (Köycük) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Ван иле Эрҗиш илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Цабов
Тарихы
Авыл елда нигезләнгән.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
(6758) Ессеовенс
(6758) Ессеовенс — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1980 елның 13 апрелендә А. Мркос тарафыннан Клеть обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1980 GL» саналган.
Эллербек
Эллербек (Ellerbek) — Алманиянең Шлезвиг-Гольштейн җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Альбуньоль
Альбуньоль — Испаниянең Гранада провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(14063) 1996 DZ
Тарихы
1996 елның 21 февралендә Т. Кобаяси тарафыннан Оидзуми обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1996 DZ» саналган.
HD134793
HD134793 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Лейквъю (Вашингтон)
Лейквъю  — Америка Кушма Штатларының Вашингтон штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Яра-Нго-Яха
Яра-Нго-Яха — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Об култыгы урнашкан. Елга озынлыгы 23 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об култыгы бассейныннан көнбатыштагы елгалар. Кече елга бассейны — Об, Төньяк Сосьва кушылган урыннан түбәнрәк, елга бассейны — Об, Төньяк  Сосьва елгасы кушылган урыннан түбәнрәк.
(6759) 1980 KD
(6759) 1980 KD — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Кедровка (Васюган кушылдыгы)
Кедровка — Россия территориясеннән ага торган елга. Тум өлкәсе, Омск өлкәсе, Новосибирск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Васюган елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 13 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — (Югары) Об кушылдыклары бассейны Кет белән Васюган арасы, елга бассейны — (Югары) Об Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Сылтамалар
Кедровка (приток Васюгана)
Незевай
Незевай (Незевай) — Свердловск өлкәсенең Артёмовский шәһәр округы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Рацлавице (Меховский повяты)
Рацлавице — Польшаның Кече Польша воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Незевай
Халык
Халык саны динамикасы:
Рацлавице (Меховский повяты)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Леверкузен
Леверкузен — Алманиянең Төньяк Райн-Вестфалия җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кам-сюр-л'Иль
Кам-сюр-л'Иль — Франциянең Жиронда департаментында урнашкан коммуна.
Сукутард
Сукутард — Румыниянең Клуж жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Альбуньюэлас
Альбуньюэлас — Испаниянең Гранада провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Водники (Түбән Силезия воеводалыгы)
Водники  — Польшаның Түбән Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Павловице (Липский повяты)
Павловице  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Кече Чисва
Кече Чисва — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы, Архангельск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Чисва елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 19 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Вычегда, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Заольшине (Люблин воеводалыгы)
Заольшине  — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
HD134799
HD134799 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Михляев йорты
Михляев йорты (дом Михляева) – Казан шәһәрендәге борынгы таш бина. Муса Җәлил урамы, 19 йорт адресы буенча тегү фабригы территориясендә урнашкан. Йорт хуҗасы I гилдия сәүдәгәр Иван Афанасий улы Михляев (дөресе Микляев) исеме белән аталган.
Тарих
XVII гасыр ахыры – XVIII гасырның I яртысында сәүдәгәр Микляевның таш пулатлары Казанның иң күренекле бинасы булган. Россия императоры Петр I, Персия сугышына барышлый, 1722 елның 27 маенда әлеге бинада туктап, үзенең 50 яшен билгеләгән. Патша Россия армиясе өчен постау әзерләүче казна фабригына тикшерү белән бара. Постауның сыйфатыннан канәгать калмыйча, постау фабригын сәүдәгәр Микляевка тапшыра. Постауның артык җитештерелгәнен үз файдасына сатарга рөхсәт бирә. Шуның хөрмәтенә сәүдәгәр үз йорты янәшәсендә зур чиркәү торгыза. Микляев йортын Петр һәм Павел чиркәвенә васыять иткән булган. Ләкин кирәкле кәгазьләрне тутырганда киткән хата аркасында 1728 елда бинага Микляевның мирасчысы — И.А. Дряблов хуҗа була. 1774 елдан шәһәр карамагына кала һәм анда казна оешмалары урнашкан була. Пулаттагы фатирларны арендага алып, кәсеп итүче һөнәрчеләр дә була. 1895 елда пулатларда шәһәр музее ачарга да уйлыйлар. Хәзерге вакытта бина белән Ш. Мәрҗани исемендәге Тарих институты идарә итә. Бинада үзгәртеп кору эшләре бара.
Бинаның архитектураы
Бинаны коручыларның исеме тарихта калмаган. Ул вакытта Украинада (Малороссиядә) шундый биналар кору киң таралу сәбәпле, бинаны малоросслар төзегән, дигән караш өстенлек итә.
Бинаны XVII гасыр ахыры – XVIII гасырның I яртысында ике катлы итеп төзегәннәр: өске каты агачтан, аскы каты таштан булган. Өске катында хуҗалар үзләре яшәгән, калын диварлы, кечкенә тәрәзәле түбәнге каты идән асты келәте булып хезмәт иткән. Петр I Казанга килеп киткәч, хәзерге (таш) кыяфәтенә кергән, булса кирәк. Бинаның гәрничләре (карниз) һәм тәрәзә яңакларының (наличник)  бизәлеше янәшәдә урнашкан Петр һәм Павел чиркәве (1723-1726) бизәлешенә тәңгәл килә. Йорттан әлеге чиркәүгә турыдан-туры керү юлы булган. Төньяктан йорт Микляев гаиләсенең йорт чиркәве — Косма Һәм Дамиан чиркәвенә терәлеп тора.
Төп фасадның уртасында икенче катка күтәрелүче баскыч булган. Аны 1774 елда бина шәһәр карамагына күчкәч сүткәннәр. Йортның төп керү юлыннан Идел елгасына турыдан-туры барырга мөмкин булган. ХIХ гасырда йорт каршысына ике катлы бина төзеп, төп керү юлын каплап куйганнар.
Бизәлеше буенча әлеге бина – рус бароккосы (башка исемнәре: Мәскәү бароккосы, Нарышкиннар бароккосы) стилендә салынган архитектура һәйкәле. Янәшәдәге Петр һәм Павел чиркәвенең бинасы белән берлектә Россия провинциясендә рус бароккосы стилендә салынган биналарның иң күркәм үрнәге санала.
Моны да карагыз
Московское барокко
Иражуба
Иражуба — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Баия штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Верстаковщина
Верстаковщина (Верстаковщина) — Киров өлкәсенең Слободской районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2010 елгы җанисәп буенча даими яшәүче халкы юк.
Империо (Новара)
Империо — Италиянең Пьемонт төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Империо Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Шеллмен (Джорджия)
Шеллмен  — Америка Кушма Штатларының Джорджия штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Шеллмен шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Үпкә абсцессы
Үпкә абсцессы — үпкә тукымаларының үлекле эрүе һәм ялкынсыну валигы белән әйләндереп алынуы ул. Ялкынсыну учагы чикләнгән була. Үпкә үлекләүгә сәбәп булып торган специфик бактерияләр юк. Бу афәтне стрептококклар, стафилококклар, пневмококклар китереп чыгара. Кайвакыт авыру югары сулыш юлларында булган сапрофит (үле органик матдәләр белән тукланучы микроорганизмнар) йогынтысында барлыкка килә. Бу микроорганизмнар үпкәләргә кереп төрле характердагы эренләү һәм үлек таралышына китерәләр.
Бу процессның киң таралуы, үз чиратында, организмның гомуми куәтенә һәм үпкә тукымаларының инфекцияләргә бирешүчәнлегенә бәйле. Үлекле процесс еш кына үпкә ялкынсынуын кичергәннән соң яки бронхоэктатик авыру катлауланганда барлыкка килә (үпкәдә абсцесс очракларының 68 % ы). Болар — икенчел абсцесслар һәм бу очракта инфекция бронхлар буенча тарала. Беренчел абсцесс кискен рәвештә үпкәләр яраланганда, үпкәләргә чит җисемнәр эләккәндә, югары сулыш юлларына ; операцияләр ясаганда (мәсәлән, миндальсыман бизне алдырганда) барлыкка килә. Шулай ук абсцесс инфекция кан һәм лимфа юллары аша килергә мөмкин һәм бу очракта инфекция организмның ерак участокларыннан да керә ала. Үпкә тукымаларының зарарлануы микроорганизмнар тәэсирендә генә түгел, шешләр череп таралганда һәм үпкәдә инфаркт булган очракларда да күзәтелә.
Табиблар практикасында абсцессның ике периодына игътибар итәргә туры килә: абсцесс ачылганчы булган период һәм абсцесс ачылганнан соң. Абсцесс ясалу периоды 10-12 көнгә кадәр сузыла. Чир башланганчы авырулар гомуми хәлсезлеккә, бизгәк тотуга, аз какырык белән йөткерүгә, күкрәктәге авыртуга зарланалар. Бизгәк беренче көннәрдә көчле була, аннан вакыты белән йомшаручанга әйләнә, алга таба гектик температура халәтенә китерә. Абсцесс зур булмаганда да, тын бетүе ачык сизелә. Бу периодта канда бик зур үзгәрешләр барлыкка килә, рентген белән караганда, абсцесс булган урында кырлары тигез булмаган караңгы участок күренә.
Икенче период абсцесс бронхларга агып чыкканнан соң башлана. Бу процесс авыз тулып бик сасы лайлалы, серозлы, үлекле какырык чыгу белән характерлана. Кайвакыт мондый какырык күләме 200 мл дан да артып китә. Авыруны караганда, аның абсцесс булган үпкәсенең сулыш алуда соңаруы сизелә, тыңлаганда төрле дәрәҗәдә гыжлау ишетелә. Какырык анализында микроорганизмнардан кала эластик җепселләр, холестерин кристалларын, майлы кислоталар табырга була. Бактериаль флора күп булса да, антибиотиклар белән дәвалаганда, ул флора ярлылана. Күп очракта абсцессларның төзәлүе аның кайда булуына, үлекнең агып чыгу мөмкинлегенә бәйле. Абсцесстан савыгу ул урында пневмосклероз (үпкә склерозы) барлыкка килү белән тәмамлана, тик 30-40 % очракта тулысынча савыгу барлыкка килми һәм процесс хроник күренеш ала. Бу хәл авыру катлаулануга китерә: үлек плевра куышлыгына агып чыгарга мөмкин, үпкәләрдән кан агу, яңа абсцесс участоклары барлыкка килү куркынычы арта, абсцесс метастазлары баш миенә, бавырга, талакка китәргә мөмкин. Катлаулану авыруның хәлен кискен рәвештә начарлата. Абсцессны дәвалау хастаханәдә алып барыла. Авырулар калорияләргә бай ашамлыклар белән тукланырга тиеш. Дәвалау процессында яңа, көчле антибиотиклар, какырыкны сыеклый торган һәм башка бик күп төрле : дарулар кулланыла. Авыруга какырык яхшырак чыгу өчен уңайлы поза тудыралар. Консерватив дәвалау нәтиҗәсез булып, 2-3 атнада процесс туктамаса, авыруга операция ясау мәсьәләсе көн тәртибенә баса.
Үпкә гангренасы
Үпкә гангренасы—череткеч бактерияләр тәэсирендә үпкә тукымаларының үлеп таркалуы. Ул күп вакытта анаэроб череткеч микроблар авыру бар­ лыкка китерү нәтиҗәсендә хасил була. Шулай ук спириллар, орчыкка. охшаш таякчыклар, авыз куышлыгында очрый торган сапрофитлар да авыруны китереп чыгаручылар булып санала. Үпкәләргә инфекция гомуми I сепсис авыруы вакытында кан аша да эләгергә мөмкин, шулай ук бронхлар ; аша үпкә абсцессы белән авыручыларда күзәтелә ала. Шикәр диабеты белән авыручыларда, алкоголизм белән чирләгән кешеләрдә, үпкәгә чит { җисем кергәндә, күкрәк читлегендә травма булганда, үпкә гангренасы башланырга мөмкин.
Гангрена белән үпкә абсцессының патогенезы (авыруның гомуми үсеш > закончалыклары барышы һәм бетүе турысындагы тәгълимат) бер-берсенә) охшаш, тик аларга организмның реакциясе төрлечә. Үпкә гангренасы турында сөйләгәндә сүз некроз турында бара һәм организм бу очракта бик көчле агулана.
Какырык ямьсез соргылт төстә. Савытка салсаң, ул өч катламга аерыла, бик сасы исле. Авыруның тән тиресе өслеге төссез, урыны-урыны белән күгәр­ гән төстә була. Ул интектергеч йөткерү аркасында үзенчәлекле поза ала.
Үпкә гангренасы бик куркыныч чир, вакытында дәваламаганда мондый ; авыру еш кына үлемгә илтә. Кайвакыт үпкә гангренасы үлекле яки череткеч плеврит авыруына әйләнә, ә аерым очракларда гомуми сепсис белән катлаулана. Еш кына авыру кан белән төкерә һәм аның авызыннан кан китү очраклары күзәтелә.
I Авыруны хастаханәгә салып дәвалыйлар. Дәвалау процессында бик I көчле, зур дозалар белән антибиотиклар кулланалар. Бер үк вакытта организмның көчен күтәрә торган комплекслы дәва (каннан ясалган препаратлар, витаминнар, һ.б.) билгеләнә. Авыруга какырык чыгару өчен җайлы поза бирергә тырышалар. Консерватив дәваның ярдәме тимәсә, хирургия катнашы таләп ителә.
Көйлү (Алтыэйлүл)
Көйлү (Köylü) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Балыкесир иле Алтыэйлүл илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Эллердорф
Эллердорф (Ellerdorf) — Алманиянең Шлезвиг-Гольштейн җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Паняцичы (Пинский районы)
Паняцичы  (Паняцічы ) — Белоруссиянең Брест өлкәсе Пинский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас, дәүләттә иң җылы климат шушы төбәктә. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза.
Үпкә артериясе эмболиясе
Үпкә артериясе һәм аның тармаклары еш кына эмболия (кан тамырының чит матдәләр белән томалануы) барлыкка килү урыны булып тора. Кан тромбларыннан ясалган, һава, май, бик сирәк кенә паразит, тукыма эмболияләре очрый. Болар арасында кан тромбы эмболиясе аеруча игътибарга лаек.
Үпкә артериясе эмболиясе—куркыныч авыру, ул еш кына үлемгә китерә.
Үпкә артериясе баганасы, артериянең төп тармагы һәм уртача, вак тармак эмболияләрен аерып карыйлар.
Үпкә артериясе баганасы һәм үпкә артериясенең зур тармагында барлыкка килгән эмболия кисәк кенә, яшен тизлегендә була, авыруларга һава җитми, кайвакыт авыру кычкырырга да өлгермичә вафат була.
Әгәр үпкә артериясе бөтенләй томаланмаса, авыру берничә сәгатьтән яки көннән үлергә мөмкин. Бу очракта аңа суларга һава җитми, ул күкрәк сөяге артында, йөрәгендә бик көчле авырту сизә. Авыруның йөзе агарып. чыгып, тәне салкын тир белән каплана, ул коса башлый, аның бит һәм очлык мускулларын көзән җыера. Кайвакыт аңы югала, бераздан бу халәт сырхауны комага китерә, аның сулыш алу рефлекслары бозыла. Үпкә артериясенең уртача һәм вак тармаклары эмболиясе авыруларның күкрәк һәм йөрәк өлкәсендә көчле авырту, тын бетү, йөрәк кагу, коры йөткерү, тирләү кебек симптомнар белән характерлана. Авыру тынычсызлана, йөзендә курку чагыла. Еш сулый, битләре күгәреп чыга. Пульс 120-130 га кадәр җитә. Температура 37,5-38 градуска кадәр күтәрелә. ? Кайбер шартларда үпкә артериясенең уртача һәм вак тармаклары эмболиясе үпкә инфарктына китерә. Югарыда күрсәтелгән симптомнардан кала, үпкә инфаркты кан төкерү белән характерлана. Бар вакытта булмаска да мөмкин. Аерым очракларда ул тиренең һәм күз алмасы тышкы катлавының саргаюына китерергә мөмкин. Күкрәк читлеген рентген белән тикшергәндә инфаркт булган өлеш өчпочмак формасында каралып күренә. Кайвакыт кү­ ләгә түгәрәк формада була. Үпкә инфаркты пневмония, серозлы яки үпкә пәрдәсенең канлы ялкынсынуы, сирәгрәк перикардит, ә көчсезләнгән авы­ руларны үпкә абсцессы яки гангренасы кебек катлаулануга китерергә мөмкин.
Диагноз авыруның кискен башланып китүен искә алып, махсус тикшерү­ләр — рентген, ЭКГ, ЭхоКГ, УЗИ, сцинтиграфия, ангиопульмонография һәм анамнез нигезендә куела.
Дәвалауда кислород, гепарин һәм башка антикоагулянтлар кулланыла.
Соңгы елларда, кан басымы түбән булмаганда, гепарин белән фибринолитик препарат — стрептокиназа кулланыла башлады. Үпкә артериясенең тромбоэмболиясе булганда, 1 сәгатьтән соң кан басымы терекөмеш баганасының 90 мм дан түбән, сидек бүленеп чыгу сәгатенә 20 мл дан аз булса, операция ясау күздә тотыла.
Үпкә эмболиясенең профилактикасы. Тромб ясалып, эмболиягә китерүче чыганакларны (аскы очлыклар тромбофлебиты) вакытында дәвалау, операция кичергән авыруларга, йөрәк-кан тамыры авырулары булган сырхауларга, тромбоэмболия булмасын өчен, үз вакытында тиешле медицина ярдәме күрсәтү.
Саксесс (Арканзас)
Саксесс  — Америка Кушма Штатларының Арканзас штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Алаҗамесҗит (Кушадасы)
Алаҗамесҗит (Alacamescit) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Айдын иле Кушадасы илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Алиса могҗизалар дөньясында (мәгънәләр)
Бу сүзнең берничә аңламы бар:
(14064) 1996 DT3
(14064) 1996 DT3 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1996 елның 16 февралендә Эрик Эльст тарафыннан CERGA обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1996 DT3» саналган.
Павловице (Пясечинский повяты)
Павловице  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Кю (коммуна)
Кю (Cult) — Франциянең Югары Сона департаментына караган коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 6,88 км².
Альбуньян
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Камарсак
Камарсак — Франциянең Жиронда департаментында урнашкан коммуна.
Цейков (Требишовский округ)
Цейков  — Словакиянең  округында урнашкан авыл.
Тарихы
Авыл елда нигезләнгән.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
(6760) 1980 KM
(6760) 1980 KM — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1980 елның 22 маенда Анри Дебеонь тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1980 KM» саналган.
Джастин Бибер
Джастин Бибер American Music Awards (22 ноябрь, 2010) бәйгесендә «ел әртисе» була. Джастин MTV Music Awards церемониясенең йолдызы; әлеге бәйгенең юрамасы нәтиҗәсендә, Бибер елның иҗ әйбәт җырчысы, елның яңа ачышы, поп/рок жанрын иҗ әйбәт башкаручы, җң әйбәт әлбүм өчен сын һәм тагын бер махсус бүләк ала.
Яраткан кызы
Селена Гомес (җырчы) (аерылыштылар хэзерге конгэ))
Лейкленд-Норт (Вашингтон)
Лейкленд-Норт  — Америка Кушма Штатларының Вашингтон штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Лейкленд-Норт халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Яра-Седа-Яха (Малха-Яха кушылдыгы)
Яра-Седа-Яха — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Малха-Яха елгасының сул ярыннан 5 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 23 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об култыгы бассейныннан көнбатыштагы елгалар. Кече елга бассейны — Об, Төньяк Сосьва кушылган урыннан түбәнрәк, елга бассейны — Об, Төньяк  Сосьва елгасы кушылган урыннан түбәнрәк.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Аурупа Берлеге гимны
“Шатлыкка мәдхия” (Ode an die Freude) — Фридрих Шиллерның иң данлыклы шигырьләреннән берсе. Бөек алман шагыйре аны 1785 елның җәендә язган. Автор үзе иҗат иткән әсәрдән канәгать булмаган һәм аңа берничә тапкыр үзгәрешләр керткән. Соңрак, 1824 елда, шигырь Людвиг ван Бетһовен тарафыннан аның тугызынчы симфониясендә көйгә салынган. Европа Берлеге Шурасы “Шатлыкка мәдхия”не 1972 елда гимны дип кабул итте. Гомумаурупа чараларында аның көе генә уйнала — Европа Берлегендәге бер генә илнең дәүләт теленә дә өстенлек бирмәс өчен. Ләкин теләсә кайсы ил эчендә үткәрелә торган милли вакыйгаларда аның җирле телгә тәрҗемәсе дә җырлана ала. Татар теленә исә шактый зур күләмле шигырьнең киң кулланыла һәм дини каршылыклар тудырмый торган куплетлары тәрҗемә ителде.
Марыль-Кы
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Таз елгасы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Таз.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Монако
Мона́ко Кенәзлеге яки Мона́ко (фр. Principauté de Monaco) — Көньяк Европада, Урта диңгез ярында урнашкан кечкенә дәүләт. Коры җир буенча Франция белән чиктәш. Дөньяның иң кечкенә илләренең берсе, шулай ук халык тыгызлыгы буенча Монако алдынгы позициядә. Бөтен илне узар өчен кешегә уртача 56 минут кирәк.
Тарих
Франция илне өч яктан уратып ала, шул ук вакытта башка ягы Урта Диңгез белән чиктәш. Монаконың мәйданы 2,02 кв. км (0,78 кв. миля) һәм халкы якынча 37800; ул дөньяда кечкенәлек буенча икенче һәм халык иң тыгыз яшәгән ил. Монаконың җир чиге 4,4 км (2,7 миля), яр буе сызыгы 4,1 км (2,5 миля) һәм киңлеге 1700 дән алып 349 м га кадәр үзгәрә (1859 дан алып 382 ярдка кадәр). Илнең иң югары ноктасы Les Révoires Ward-та диңгез дәрәҗәсеннән 161 метр (528 м) калкып торган Монт Ангель авышлы өслекләрендә Chemin des Révoires дип аталган тар юл булып тора. Монаконың халкы иң күп булган урыны Монте Карло һәм халкы иң күп булган уенты - Лавротто/Бас Мулен. Җирне мелиорацияләү нәтиҗәсендә Монаконың җир массасы 20 процентка арткан. Кечкенә булса да, Монако бик борынгы һәм мәшһүр, бигрәк тә үзенең байлар һәм атаклылар өчен уен мәйданы буларак, бу туристлар өчен тамаша һәм Урта Диңгездә икътисади двигатель булып тора. Женева яки Цюрихта кебек үк, 2014 елда халыкның 30%-ы миллионерлардан торган.
Монако конституцион монархия формасында дәүләт башында Принц Альберт II торган кенәзлек. Принц Альберт II конституцион монарх булса да, аның сәяси куәте зур. Гримальди Йорты Монакода, кыска тынышлар белән 1297 елдан бирле хөкем сөргән. Рәсми телләр француз теле, ләкин монегаск телендә, итальянча һәм инглизчә күп сөйләшәләр һәм аңлыйлар. Дәүләтнең суверенитеты рәсми рәвештә Франко-Монегаск 1861 ел Килешүендә рәсми танылган һәм Монако 1993 елда Берләшкән Милләтләрнең сайлаучы әгъзасы булып киткән. Монаконың бәйсезлегенә һәм аерым чит ил сәясәтенә карамастан, аның саклавы Франция җаваплылыгында. Шулай да, Монако ике кечкенә хәрби төркемне тәэмин итә.
Икътисади үсеш 19-ынчы гасыр ахырында беренче казиносы - Монте Карло ачылу белән һәм Париж белән элемтә булганнан соң көчәя. Шул вакыттан бирле, Монаконың йомшак климаты, матур пейзажлары һәм комарлы уен мөмкинчелекләре кенәзлекнең бай һәм мәшһүрләр өчен беренче турист максаты һәм ял итү үзәге статусына кертем ясаган. Соңгы елларда, Монако әһәмиятле банк үзәгенә әйләнгән һәм уңышлы рәвештә үзенең икътисадын хезмәт сферасына һәм кечкенә, югары-табышлы, пычратмаучы сәнәгатьләргә диверсификацияләгән. Дәүләттә керем салымы юк, бизнес салымнары түбән һәм ул салым гаване булу өчен киң танылган. Ул шулай ук ел саен уза торган урамнарда боҗра мотор узышы Монако Гран Приның хуҗасы булып тора, ул Беренче Формуланың оригиналь Гран Приларның берсе.
Монако рәсми рәвештә Европа Берлегенең өлеше түгел, ләкин Европа Берлегенең хезмәтләрендә, таможня һәм чик контрольләрен кертеп, катнаша. Үзенең Франция белән мөнәсәбәтләре аша, Монако евроны бердәнбер валюта итеп куллана (моңа кадәр ул Монегаск франкын кулланган.). Монако Европа Шурасына 2004 елда кергән. Ул шулай ук Халыкара Франкофония Оешмасы әгъзасы.
1993 елдан Монако БМО әгъзасы, 2004 елдан — Европа Шурасы әгъзасы, шулай ук дәүләт ОБСЕ, Интерпол, ЮНЕСКО кебек оешмаларда әгъзалык итә.
Дин
Монако Кенәзлеге — рәсми дине булган аз санлы Европа дәүләтләренең берсе. Ил Конституциясенең 9 статьясы Рим католик чиркәвен дәүләт дине дип игълан итә. Шул ук вакытта, Конституция диннәргә табыну иреген игълан итә һәм кемне дә булса дини йолаларда катнашырга мәҗбүр итүне тыя. Хөкүмәт дини ирекләрне чикләми. Монако гражданнарының күпчелеге христиан динен тота (2010 елда халыкның 86 % ы).
1950-еллар уртасында Монакога Бәһаи дине тарафдарлары үтеп керә. Хәзерге вакытта алар кенәзлек халкының 0,2 % ын тәшкил итә (ягъни 70 кеше).
Монакода башка конфессияләр һәм диннәр вәкилләре дә бар, ләкин аларның саны аз һәм алар дини җәмгыять төзи алмый. Кайбер диндарлар (бигрәк тә мөселманнар) күршедәге Ниццага яки Франциянең башка шәһәрләренә йөри.
Монако Кенәзлегендә яшәүче якынча 3,8 мең кеше дини түгел.
Ираи (Риу-Гранди-ду-Сул)
Ираи  — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Риу-Гранди-ду-Сул штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Запоже
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(14065) Flegel
(14065) Flegel — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Импозте (Терамо)
Импозте — Италиянең Абруцци төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Импозте Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Мурманск арктика дәүләт университеты
Тарих
Мурманск Арктика дәүләт университеты 1939 елда укытучылар институты буларак оештырыла.
1956 елда педагогия институты итеп үзгәртелә, ул 2002 елда университет итеп үзгәртелә.
2010 елда Мурманск дәүләт педагогика университеты Мурманск дәүләт гуманитар университеты дип үзгәртелә.
2015 елда Мурманск дәүләт гуманитар университеты Мурманск Арктика дәүләт университеты дип үзгәртелә.
Кече Ырым
Кече Ырым — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Зур Ырым елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 16 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Вычегда, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Агафтон
Агафтон — Румыниянең Ботошань жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Водникув-Гурни
Водникув-Гурни — Польшаның Түбән Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Катха Упанишада
Катха Упанишада (санскрит телендә: कठोपनिषद् яки कठ उपनिषद्) (Kaṭhopaniṣad) ул мукһйя (беренчел) Упанишадаларның берсе, ул Кришна Яджурведа «Катха» мәктәбенең соңгы сигез секциясенә кертелгән. Ул шулай ук Катхака Упанишада буларак мәгълүм һәм 108 Упанишадаларның Муктика канонында 3 номер астында килә.
Водникув-Гурни
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Катха Упанишада
Катха Упанишада ике бүлектән (Адһьяя) тора, һәрберсе өч секциягә (Валлис) бүленгән. Беренче Адһьяя икенчесеннән борынгырак дип таныла. Упанишада ул Олы Хәким Ваджасравасаның улы — кечкенә малай Начикетаның риваять кыйссасы; малай Яма Раджны очрата (Һинд дине үлем Илаһы). Аларның әңгәмәсе кеше табигате, белем, Атман (Җан, Үз) һәм мокша (азат ителү) турында әңгәмәгә эволюцияли.
Катха Упанишаданың хронологиясе ачык түгел һәм бәхәсле, Буддачылык галимнәре ул иртә Буддачылык текстларыннан соң (безнең эрага кадәр бишенче гасыр) тезелгән булган дип раслыйлар, һәм Һинд дине галимнәре раслаганча ул безнең эраның 1-енче меңьеллыкның 1-енче өлешендә яки иртә Буддачылык текстларына кадәр тезелгән булуга охшаш дип раслыйлар.
Ул иң киң өйрәнелгән Упанишадалар арасында. Катха Упанишада 17-енче гасырда Фарсы теленә тәрҗемә ителгән булган, аларның күчермәләре Латин теленә тәрҗемә ителгән булган һәм Европада таратылган булган. Макс Мюллер һәм күп башкалар аны тәрҗемә иткәннәр. Башка фәлсәфәчеләр, мәсьәлән, Артур Шопенһауэр аны мактаганнар, Эдвин Арнольд аны «Үлем Сере» шигырендә китерә, һәм Ральф Валдо Эмерсон Катха Упанишадага үзенең «Үлемсезлек» эссесы ахырында һәм «Брахма» шигырендә китерә.
Этимология
Катха (Санскрит телендә: कठ) турыдан-туры мәгънәдә «бәла» дигәнне аңлата. Катха шулай ук Кришна Яджур-Веда тармагы нигезләүчесе олы фикер иясенең исеме булып тора һәм шулай ук Яджурведаның Катха мәктәбенең хатын-кыз укучысы өчен төшенчә булып тора. Паул Деуссен билгеләп үткәнчә Катха Упанишада керә торган һәм төрле мәгнәләргә символик керүче сүзләрне куллана. Мисал өчен, моңа охшаш рәвештә әйтелә торган сүзнең Катһаның (Санскрит телендә: कथा) турыдан-туры мәгънәсе «кыйсса, риваять, сөйләү, хикәя». Моңа якын мәгънәләр Катха Упанишада белән бәйле.
Начикетаның, Катха Упанишадада малай һәм үзәк персонаж, охшаш рәвештә шуңа бәйле сүзләр һәм текстка якын мәгънәләре бар. Паул Дэуссен тәкъдим иткәнчә На ксити һәм На аксиете, бу Начикетага охшаш сүз уеннары, аларның мәгънәсе «җимерелмәү, яки җимерелми торган нәрсә», бу Начикета кыйссасының икенче өлешенә карый. Охшаш рәвештә, На җити ул башка сүз уены һәм аның мәгънәсе «бетереп булмый торган», ул контекстуаль рәвештә Начикетаның өченче алкышына карый. Уитни да, Дэуссен да, бәйсез рәвештә Начикетага башка юраманы тәкъдим итәләр, һәм этимологик тамырлар Катһа Упанишадага карый: На-чикета сүзенең мәгънәсе шулай ук «Мин белмим, яки ул белми». Бу Санскрит сүзләрнең кайберәүләре Упанишада текстларына кертелгән.
Яджурведаныж Таиттирийя Упанишадасы кебек Катһа Упанишаданың һәр бүлеге Валли (वल्ली) дип атала, аның турыдан-туры мәгънәсе эт эчәгесе үләненә охшаш дару үләне, ул гадәттә үзе үсә, әмма төп агачка беркетелә. Паул Дэуссен раслаганча бу символик терминология дөрес һәм Кара Яджур Ведада Упанишадаларның табигатен чагылдыра, ул литургик Яджур Ведага бик бәйле һәм төп текстка беркетелгән.
Хронология
Катха Упанишаданың хронологиясе ачык түгел һәм галимнәр арасында төрле карашлар бар. Барлык карашлар аз шәһадәтләргә таяна, текстлар буенча архаизм анализы, стиле һәм кабатлаулар фикерләрнең эволюциясе охшаш булган расланмалардан һәм башка Һинд фәлсәфәләре йогынты ясарга мөмкин булган фаразларга таяна.
Буддачылык галимнәре, мәсьәлән, Ричард Кинг Катха Упанишадының тезелүен безнең эраның якынча 5-енче гасырга карый дип күрсәтә һәм хронологик рәвештә аны беренче Буддачылык Пали каноннарыннан соң күрсәтә.
Һинд дине галимнәре, мәсьәлән, Стивен Филлипс билгеләгәнчә хәзерге галимнәр арасында килешмәү бар. Филлипс Катха Упанишаданы Бриһадараньяка, Чандогья, Иша, Тайттирия, Айтарейя һәм Кенадан соң, әмма Мундака, Прасна, Мандуья, Свешасватара һәм Майтри Упанишадаларга кадәр һәм шулай ук иң иртә Буддачылык Пали һәм Җайна каноннарына кадәр тезелгән дип даталый.
Ранаде Филипска охшаш караш раслый, ул бераз башкача тезелгән һәм Катханың хронологик тезелешен борынгы Упанишадаларның дүртенче төркеменә куя, Мундака һәм Светасватара белән. Паул Дэуссен Катха Упанишаданы пост-прозаик дип күрсәтә, шулай да иртәрәк дәрәҗә Упанишадалар якынча Кена һәм Иша Упанишадалар вакытында тезелгән булган, моны гимннарның шигъри, математик метрик структурасыннан күреп була. Уинтерниц Катхака Упанишаданы Буддачылыкка кадәр һәм Җәйничелеккә кадәр әдәбият дип таный.
Структура
Катха Упанишаданың ике бүлеге бар, һәрберсе өч секция белән (валли), шулай итеп бөтенесе алты секция. Беренче секциядә 29 шигырь, икенче секциядә 25 шигырь, һәм өченче секциядә 17 шигырь. Икенче бүлек Катха Упанишаданың дүртенче секциясе белән ачыла һәм анда 15 шигырь, шул ук вакытта бишенче валлида шулай ук 15 шигырь бар. Соңгы секциядә 17 шигырь бар.
Катха Упанишадада булган Начикета исемле малай турында кыйссаның килеп чыгышы күпкә борынгырак. Начикета шулай ук Тайттирия Брахмананың 3.11 бүлеге шигырьләрендә искә алына, болар икесе дә охшаш кыйсса, һәм «Савитра», «Чатурһотра», «Вайсварджа» һәм «Аруна Агни» белән ритуаллар өчен биш ут корылуының берсенең исеме булып тора.
Структура һәм стиль Катха Упанишадада кайбер шигырьләр, башкалар арасында 1.1.8, 1.1.16-1.1.18, 1.1.28 кебек фәлсәфи түгел, текстның калган өлеше белән тәңгәл килми һәм соңрак кертү һәм интерполяция булырга мөмкин дип фараз итәргә була.
Улы әтисеннән сорый — Беренче Валли
Упанишада Ваджрасава кыйссасы белән башлана, ул шулай ук Аруни Ауддалаки Гаутама дип атала, ул бөтен дөньяви милкеннән ваз кичә. Шулай да, аның улы Начикета (Санскрит телендә: नचिकेता) иганә корбанын фарс итеп күрә, чөнки бу барлык әйберләр тузганчы кулланылган булган инде һәм кабул итүчеләр өчен аларның кыйммәте юк. Бүләк ителгән сыерлар, мәсьәлән, шулкадәр карт булган ки, алар 'соңгы суларын эчкәннәр' (पीतोदकाः), 'соңгы үләннәрен ашаганнар' (जग्धतृणाः), 'сөт бирмиләр' (दुग्धदोहाः), 'җимешсез' (निरिन्द्रियाः). Max Muller (1962), Katha Upanishad, in The Upanishads — Part II, Dover Publications, ISBN 978-0486209937, pages 1-2 with footnote 3 Борчылып, улы әтисеннән сорый, «Кадерле әтием, син мине кемгә бирерсең?»
Ул моны икенче һәм шуннан соң өченче мәртәбә әйткән.
Начикета, Катха Упанишада, 1.1.1-1.1.4., Paul Deussen, Sixty Upanishads of the Veda, Volume 1, Motilal Banarsidass Начикета үлми, әмма әтисенең аны Үлемгә бирүен кабул итә, һәм Яма Радж сыену урынына зиярәт кыла — бу Һинд дине Илаһлар пантеонында үлем Илаһы. Начикета килә, әмма Яма Радж үзенең сыену урынында булмый. Начикета кунак буларак өч төн ач булып тора, шулай Катха Упанишаданың беренче Валлисының 9-ынчы шигырендә әйтелә. Яма килә һәм кунакка хөрмәт күрсәтмәгән өчен гафу үтенә, шулай итеп ул Начикетага өч теләк тәкъдим итә. Начикетаның беренче теләге ул Яманың аны үлем сыену урыныннан кире гаиләсенә кайтару һәм аның әтисе тыныч, яхшы кәефтә һәм ярсуланган булган итеп ул кайтканчы кебек булсын дип. Катха Упанишаданың 1.1.11 шигырендә расланганча Яма Радж беренче теләкне шунда ук үти.
Үзенең икенче теләге алдыннан Начикета күк ул курку булмаган, борчу булмаган, карт яшь булмаган, сусау булмаган һәм бәла булмаган урын дип кереш сүз әйтә. Ул шуннан соң Катха Упанишаданың 1.1.13 шигырендә кешегә һичшиксез күккә килер өчен тиешле ут ритуалы турында күрсәтмә турында Яма Раджтан сорый. Яма җавап итеп ут ритуалын тәфсилләп сөйләп бирә, шуларга ничек кирпечләр куелган булуы, һәм утның ничек дөньяны төзүнең символы булуы керә. Начикета Яма аңа нәрсә сөйләгәне турында истә тота, ритуалны кабатлый, бу хасияте белән Яманы канәгатьләндерә һәм ул бу ут ритуалы шуннан соң «Начикета утлары» дип аталачак дип игълан итә. Яма шулай дип өсти «өч Начикета утлары» белән беррәттән, өч бәйләнеше булган теләсә кем дә (әнисе белән, әтисе белән дә, остазы белән дә), өч төр карма башкаручы (ритуаллар, тәгълимат һәм иганә), һәм шундагы белемне аңлый торган, бәладән азат була. Начикета шуннан соң өченче теләк сорый һәм Ямадан 1.1.20 шигырьдә кешеләрнең «кеше үлгәннән соң нәрсә була? Ул башка формада булырга дәвам итәме? яки юкмы?» турында икеләнеп сорый. Катха Упанишаданың калган шигыре Яма Раджның туры «әйе яки юк» дип җавап бирүдән баш тартуның чагылышы булып тора. Яма раслаганча хәтта Илаһлар да бу сорау турында билгеле җавап бирергә шөбһәләнәләр һәм Начикетаны башка теләк сайларга өнди. Начикета әгәр дә Илаһлар монда икеләнә икән, ә ул «Яма Радж» үлем Илаһы буларак җавапны белгән бердәнбер булып тора. Яма аңа шуның урынына барлык төр дөньяви байлык һәм рәхәтләр тәкъдим итә, әмма Начикета кеше тормышы кыска дип әйтә, Яма Раджны дөньяви байлыкны һәм рәхәтне үзенә калдырырга сорый һәм купшы байлык, нәфес һәм рәхәтләр китә торган һәм заяга дип әйтә, һәм шуннан соң Атманны (Җанны) белүдә карашында тора һәм «үлемнән соң нәрсә була?» соравына күп игътибар бирә.
Сулигете
Сулигете — Румыниянең Хунедоара жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Катха Упанишада
Яхшылыкның начарга каршы теориясе — Икенче Валли
Яма Радж өйрәтүендә прейя (प्रेय, प्रिय, кадерле, ләззәтле) белән, шрейя (श्रेय, яхшы, алкышлы бөеклек) арасында аерманы аңлата. Яхшы аерыла һәм кадерле аерыла,
Сулигете
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Катха Упанишада
Яхшылыкның начарга каршы теориясе — Икенче Валли
аларның икесенең дә максатлары төрле,
Кем үзе өчен яхшыны сайлый, муллыкка килә,
кем кадерлене сайлый, максатны югалта.
Яхшы һәм кадерле кеше янына якны килә,
Акыллы кеше икесе турында да уйлый һәм аларны аера;
Акыллы кеше яхшыны кадерле өстеннән сайлый,
Ахмак, саран һәм сусаулы, кадерлене сайлый.
Yama, Katha Upanishad, 1.2.1-1.2.2 1.2.14 дән алып 1.2.22 шигырьгә кадәр, Катха Упанишадада Веданың асылы булып кешене азат һәм хөр итү, нәрсә булган аша һәм булмаган аша карарга бирү, үткәннән һәм киләчәктән азат булу, игътибарны Наданлыктан Белемгә таба җәлеп итү, рәхәт һәм бәладән тыш балкышлы булу ысулларына таба. Моны Атман-Брахман реализациясе аша ирешергә була, шулай дип Катха Упанишада раслый, һәм бу асылны Ведада Ом (ॐ, Aum) сүзе аша искә төшерәләр, шулай дип 1.2.15-1.2.16 шигырьләрдә раслана. Катха Упанишаданың икенче Валлисында сөйләүче буларак Яма Радж кеше беркемнән дә, бернәрсәдән дә, хәтта үлемнән дә курыкмаска тиеш дип раслый, чөнки кешенең асылы, аның Атманы тумаган да, үлми дә, ул мәңге, ул Брахман. Бу абзацлар киң өйрәнелгән булган, һәм Эмерсонны башкалар арасында илһамландырган, Күрүче (Атман, Үз) тумаган, һәм үлми,
Ул беркемнән дә килеп чыкмаган, һәм ул беркем дә булмый,
Мәңге, борынгы, ул мәңге булып кала,
ул үтерелми, гәрчә тән үтерелсә дә.
Әгәр дә үтерүче ул үтерә дип уйласа,
әгәр дә үтерелгән ул үтерелгән дип уйласа,
алар аңламыйлар;
чөнки бу үтерми, һәм тегесе үтерелми.
Үз (Атман), кечкенәдән дә кечкенәрәк, бөектән дә бөегрәк,
ул һәрберәүнең йөрәгендә качырылган,
Саранлыктан азат, һафаланудан азат, тыныч һәм канәгать,