cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Яшел Үзән районы
Хәзерге заман
1994-1999 елларда районны Сергей Когонин җитәкләгән. Киләсе биш елда аны Равил Зиннәтуллин алыштырган. 2004 елдан постны Геннадий Емельянов биләгән, аннан соң нибары бер елга, 2009 елдан 2010 елга кадәр, район башлыгы итеп Радик Хәсәнов билгеләнә. Аны, шулай ук бер елга, Сергей Батин алыштырган, ул инде 2012 елда ук Федерация Советы һәм Татарстан Республикасы башкарма хакимияте органы әгъзасы булган. 2013 елдан 2019 елга кадәр район башлыгы итеп Александр Тыгин сайланган. 2016 елда ул район территорияләрен төзекләндерү буенча ун еллык «ишегалды стандарты» программасын башлап җибәргән, ә 2017 елда Яшел Үзән алгарышлы үсеш территориясе статусын алуга ирешә. 2019 елда Александр Тыгин Дәүләт Советына китә, ә район башлыгы итеп Михаил Афанасьевны сайлыйлар, ул шулай ук Яшел Үзән мэры булып санала. .
Милли состав
2020 ел башына Яшел Үзән районында 165 915 кеше яшәгән. Милли состав буенча халык түбәндәгечә бүленә: 40,4% татарлар, 56,2% руслар, 2,7% чуашлар һәм 0,7% марилар. Шәһәр шартларында (Яшел Үзән шәһәре, Васильево һәм Карамалы Тау шәһәр тибындагы бистәләре) район халкының 75,16% ы яши.
Муниципаль-территориаль бүленеше
Яшел Үзән муниципаль районына 3 шәһәр и 21 авыл җирлеге керә.
Сәнәгате
Яшел Үзәндә 14 сәнәгать предприятиесе эшли, аларның продукциясе тышкы экспортка бара. Җитештерүнең иң мөһим юнәлешләре булып суднолар төзелеше, машина төзелеше, агач эшкәртү санала. Шулай ук район территориясендә химик-лаборатор савыт-саба җитештерү дә үсеш алган.
Яшел Үзән районының шәһәр төзүче заводларының берсе - 1898 елда нигез салынган Серго исемендәге Завод (ПозиС). Ул «Техмаш» корпорациясе составына, ул үз чиратында «Ростех» дәүләт корпорациясе структурасына керә. Завод хәрби һәм граждан продукциясен 50гә 50гә чагышәтырмасында җитештерә. 2015 елда производствода 5,3 мең кеше эшләгән, ә керем- 9,9 млрд.сум. булган. 2017 елда завод Татарстан оборона-сәнәгать комплексы предприятиеләре рейтингында бишенче урынны алган. .
Горький исемендәге Яшел Үзән заводы — Россиянең иң эре судно төзү заводларының берсе, ул илнең система барлыкка китерүче предприятиеләре исемлегенә керә. Предприятие эшчәнлегенең төп юнәлеше - эчке һәм тышкы базарларга кораблар төзү, илнең оборона заказын үтәү. 2017 елда заводның чиста табышы 90,5 млн. сум тәшкил иткән, шул рәвешле предприятие шәһәр һәм район бюджетларының 50% ын тәэмин итә. 2018 елдан башлап завод «Ак барс» холдингына керә.
Яшел Үзән фанер-мебель комбинаты «Камаз» заводы генераль директоры Сергей Когогин һәм аның абыйсы Александр тарафыннан контрольдә тотыла. Җитештерелә торган продукциянең 70% тан артыгы дөнья базарына экспортлана, IKEA белән хезмәттәшлек оештырылган. 2018 елда заводта 1100 кеше эшли, табыш 1,7 млрд.сум тәшкил итә, шул исәптән чиста табыш — 148,9 млн. сум.
2020 елның гыйнвар-сентябрь айларында районда икътисадый эшчәнлекнең чиста төрләре буенча 30 млрд. 252,5 млн. сумлык үзе җитештергән товарлар озаткан.
Авыл хуҗалыгы
Районда язгы һәм көзге бодай, көзге арыш, арпа, солы, бәрәңге, яшелчә игелә. Терлекчелекнең төп тармаклары - сөт-ит терлекчелеге, кошчылык, умартачылык. Төп авыл хуҗалыгы инвесторлары: «Кызыл Шәрык Агро» һәм «Ак Барс Холдинг». Районда «Майский» агрокомбинаты, «Казан» кошчылык фабрикасы, Яшел Үзән сөт комбинаты һәм башка авыл хуҗалыгы компанияләре эшли.
Яшел Үзән сөт комбинаты «Россиянең иң эре 100 сөт компаниясе» рейтингына керә һәм Татарстанда оештырылган беренче көннәреннән үк балалар өчен сөт ризыкларын сертификатлаштырган бердәнбер җитештерүче булып тора. 2019 елда комбинат 89 000 тонна продукция җитештергән, керем 5,5 млрд. сум тәшкил иткән, ә төрле дәрәҗәдәге бюджетларга 251,2 млн. сум акча түләнгән.
XX гасыр уртасыннан районда 32 га мәйданлы «Майский» теплица агрокомплексы эшли, предприятие ел саен 42 000 тонна яшелчә җитештерә. 2013 елда компания хезмәткәрләр өчен үз торак комплексын төзи башлаган. 2018 елга төзелешкә генә дә инвестицияләр күләме 614 млн. сум тәшкил иткән. 2019 елга ике тулай торак һәм 650 кеше яши торган өч күпфатирлы биш катлы йорт тапшырылган. Предприятие даими рәвештә балалар һәм дини хәйриячелек эшендә катнаша, 2018 елда мохтаҗларга ярдәм итүгә 15,1 млн.сум җибәрелгән. .
2020 елның беренче яртысында районның авыл хуҗалыгының гомум продукциясе 4 млрд 182 млн сум тәшкил иткән.
Инвестицион потенциал
2016 елда Яшел Үзән чикләрендә шул исемдәге сәнәгать паркы булдырылган. 100 га мәйданлы участок Казанга якын. 2019 елда паркның резидентлары булып Ozon һәм Wildberries бүленеш үзәге торган. Ozon проектка якынча 2 млрд сум инвестицияли, аның проекты буенча якынча 1000 эш урыны барлыкка киләчәк. Wildberries инвестицияләре 4000гә якын эш урыны булдырып 5,5 млрд. сумга бәяләнә. 2020 елга паркның барлык межаланган участоклары резидентлар белән мәшгуль, алар арасында ике «Промэнерго» проекты һәм X5 Retail Group бүленеш үзәге файдалануга тапшырылган. Парк резидентларына Яшел Үзән ТОСЭР преференцияләре дә кагыла.
Шәһәр 2017 елда ТОСЭР (алгарышлы үсеш территориясе) статусын ала. Резидентның керү бусагасы төбәкнекеннән ике тапкыр диярлек кимрәк - 2,5 млн сум, 20 яңа эш урыны (беренче елга — 10), ун еллык инвестицияләрнең гомуми күләме 10 млн.-нан да ким булмаган күләмдә була, шул рәвешле, ТОСЭР җитәкчелеге 2027 елга кадәр 7,7 млрд. сумнан да ким булмаган күләмдә инвистицияләр җәлеп итәргә планлаштыра, ә резидентлар 2000дән артык эш урыны булдырырга тиеш була. 2020 елның июнь аена Яшел Үзәндә 12 резидент исәпләнә, ә җәлеп ителгән инвестицияләр күләме 1,2 млрд.сум тәшкил итә. ТОСЭРга 220 га Свияжск мультимодаль үзәге дә керә, аның төзелешенә федераль бюджеттан 7 млрд. сум җәлеп ителгән. Муниципаль хакимиятләр хәзерге вакытта мәйданчыкка резидентлар эзли.
Гыйнвар-июнь айларында районның төп капиталына кертелгән инвестицияләрнең гомуми күләме, бюджет акчаларын исәпкә алмыйча, 4 млрд 11 млн сум тәшкил иткән. .
Торак фонды
2005 елда Россия вице-премьеры Марат Хөснуллин «Яшел Үзән» яңа микрорайонын үстерү концепциясен тәкъдим иткән. Аны «шәһәр читендәге клуб» коттедж бистәсе төзелешеннән гамәлгә ашыра башлыйлар, тик Хөснуллин Мәскәүгә киткәннән соң төзелеш эшләре туктатыла. 2007 елда әлеге концепциягә алмашка «Зур Яшел Үзән» проекты килә, әмма аны гамәлгә ашыруга 2019 елда гына керешелә. Проект 4,2 меңнән артык гектар территориядә Яшел Үзәннән алып Казанга кадәр 4 млн. кв. м мәйданлы торак йортлар һәм социаль-эшлекле өлкә объектлары комплекслы төзелешен күздә тота. Яшел Үзән районыннан тыш, программага Казан, Васильево шәһәр тибындагы поселогы һәм Әйшә, Новопольский, Октябрь һәм Осиново авыл җирлекләре территорияләре керә. Булачак торак пунктның фаразланган исеме - Зур Яшел Үзән.
Транспорт
Район территориясе буенча уза торган төп автомобиль трассалары: М7 (Идел) «Мәскәү — Түбән Новгород — Казан — Уфа», Иделне Казан янында автомобиль юлы күпере буенча кисеп үтә, аңа «Р241» «Казан — Буа — Ульяновск» һәм «А295» «Йошкар-Ола — Яшел Үзән — М-7» (Яшел Үзән һәм Волжскны әйләнеп чыгу юлы булган) федераль автомобиль юллары тоташа. Төбәк юллары арасында «Карамалы Тау — Иске Түрлемә» (М-7) һәм «Васильево - А295»не аерып алырга мөмкин. Шәһәр янында Идел аша автомобиль юллары һәм тимер юл күперләре (2011 елда реконструкцияләнгән) һәм паром автокичүе эшли. Яшел Үзән һәм якын-тирәдәге «Казан» халыкара аэропорты арасында ара 70 км.
Тимер юл тармагы Яшел Үзәнне Марий Эл Республикасы белән тоташтыра, станциядән Волжскка электрлаштырылган тармак һәм электрлаштырылмаганы Йошкар-Ола − Яранскка таба китә. Район станцияләре һәм тукталыш пунктлары яки платформалары:
Зөя һәм Идел Каспий, Азов, Кара, Ак һәм Балтыйк диңгезләренә чыгуны тәэмин итә, бу маршрутта йөк судночылыгы үсеш алган. Су транспорты инфраструктурасы күбесенчә йөк причаллары белән тәэмин ителгән. Зөядә елга вокзалы бар, әмма утрауга су юлыу Казаннан гына алып барыла. Кышын боз кичүе эшли.
Район турыдан-туры республика башкаласы белән янәшә урнашканлыктан, анда мөһим икътисади объектлар урнашкан һәм район аша халыкара маршрутлар уза, 2007 елда анда автомобиль, тимер юл һәм елга юлларын берләштерүче Свияжск мультимодаль логистик үзәге төзелә башлаган. Беренче чиратта, бәясе 6,5 млрд. сум булганы 2015 елда ачыла, аңа суднолар кабул итү өчен причал стена, керү юллары, 600 кешегә исәпләнгән радиациягә каршы корылма, М-7 трассасы белән автомобиль юлы һәм транспорт чишелеше, «Свияжск» т/ю-станциясен яңарту керә. .
Экология
Яшел Үзән районы территориясендә Идел-Кама дәүләт табигать тыюлыгының бер өлеше урнашкан — Ауропада иң эре тыюлыкларның берсе, мәйданы 8000 га, анда 55 төр имезүче, 195 төр кош һәм 30 төр балык яши. Яшел Үзән районына шулай ук изге агачлыклы Раифа тыюлыгы да керә, ул XVII гасырда урман чирмешәренең (мариларның) төп дога кылу урыны булган. Раифа участогы аша Сумка елгасы уза һәм анда 30 га мәйданлы һәм 20 метр тирәнлектәге Раифа күле урнашкан. Тыюлыкта иң зур дендробакча урнашкан, анда Төньяк Америка, Көнбатыш Ароупа һәм Азия үсемлекләренең 400 дән артык төре җыелган.
.
Социаль сфера
Яшел Үзән районында районара кан тамырлары үзәге, 17 дәвалау-профилактика учреждениесе, 50 фельдшер-акушерлык пункты эшли, аларда 450 дән артык табиб һәм 2800дән артык урта звено медицина хезмәткәре эшли. Район территориясендә «Васильево», «Сосновый Бор», «Дельфин» һәм «Волга» профилакторийлары урнашкан. Октябрьский бистәсендә Казан белән чиктәш җирдә Казан университетының В.П. Энгельгардт исемендәге Астрономия обсерваториясе урнашкан, аның базасында «Казан планетарие» заманча мәгърифәтчелек-күңел ачу комплексы һәм астропарк төзелгән.
Мәгариф дәүләт структурасы 52 балалар мәктәпкәчә учреждениесеннән, 58 мәктәптән, бер башлангыч һөнәри уку йортыннан, биш урта һөнәри учреждениедән һәм өч югары уку йортыннан гыйбарәт. Өстәмә белем бирү арасында Яшел Үзән балалар сәнгать һәм музыка мәктәбе, сәнгать мәктәбе, «Ал җилкән» сарае, халык иҗаты һәм тарихи-мәдәни мирас музейлары, ике мәдәният сарае бар. Васильево шәһәр тибындагы бистәсендә иҗат йорты һәм Константин Васильев музее ачылган. Җирле массакүләм мәгълүмат чаралары - «Зеленодольская правда» һәм «Яшел Үзән» район газеталары рус һәм татар телләрендә чыга.
2021 елдан Зөя шәһәре «Император маршрутының» бер өлешенә, Романовлар гаиләсе юлы тарихи-туристик маршрутына керә. Утрау үзе туристларга кызыклы, анда 10дан артык һәйкәл һәм алты музей урнашкан.
Шуй (Маш кушылдыгы)
Шуй (Тауда) — Россия территориясеннән ага торган елга. Пермь крае Октябрь районы биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Маш елгасының уң ярыннан 14 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 19 км.
Apostol Pavel
Apostol Pavel (Sawl, yähüdçä שאול‎ (Şawl), yunança Σαούλ (Saul), Σαῦλος (Saulos), Παῦλος (Paulos); latinça Paulus) (5/10, Tars - 64/67, Rim) - Unike apostol sanına kermägän häm yäşlektä xristiannarnı ezärläwdä qatnaşqan apostol, şulay uq "mäcüsi apostolı" dip yörtelä.
Eşçänlek
Pavel ellinistik üzäge Kilikiä başqalasında yähüd ğailäsendä tuğan. Anıñ yähüd iseme - Sawl, ätise - farisey bulğan, läkin Rim watandaşı. Şuna kürä Sawlnıñ ikençe latin iseme - Pavel bulğan. Yunança Pavel - Παῦλος - "keçe" digän süz, Sawl näq Pavel isemen yaratqan: "min apostollarnıñ iñ keçese" dip äytkän.
Шуй (Маш кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Apostol Pavel
Qısuçı
İncil kitabı häm İzge Aposrollar eşläre kitabı buyınça Sawl (çığış iseme) yäşlek çaqta xristiannarnı ezärlägän, xättä Stefan cäfalanuçın qıynaşta qatnaşqan.
Äyläneş
İncil kitabı buyınça 34 yäşlek Sawl Dimäşq qalasına taba barğanda kinät bilgesez tawış işetkän: "Sawl! Sawl! Nik sin mine quasın?" häm öç köngä suqırayğan.
Dimäşq şähärendä Sawl xristian keşese Ananiä tarafınnan tereltelgän häm çuqınğan. Äyläneştän soñ Pavel xristian dinen tarata başlıy, öç apostol säfären yasıy.
Xökem häm ülem
İerusalim şähärendä yähüdlär mäcüsilärne Söläyman Xramına kertkän öçen Pavelnı ğäyeplägän. Xökemnän soñ Pavel Rim şähärenä cibärelä häm küp ğazaplardan soñ üterelgän.
Rim watandaşı bulğanğa kürä Pavel täregä qadaqlanmağan bulğan, ä başsız qaldırılğan.
Üterü Neron idärä itkän çorda 64 yılda bulğan.
Нурулла Фазлаев
Нурулла Фазлаев, Нурулла Гарифулла улы Фазлаев, Фазлаев Нурулла Гарифуллович (1909 елның 6 марты, Сембер губернасы, Буа өязе, Мунчәли — 1997 ел, Казакъстан, Тараз) – Бөек Ватан сугышында катнашкан Советлар Берлеге Каһарманы, старшина.
Тәрҗемәи хәле
1909 елның 6 мартында Сембер губернасы Буа өязе (хәзерге Чүпрәле районы) Мунчәли авылында крестьян гаиләсендә туган. Авылда җиде сыйныфлы мәктәп тәмамлаган. 1929-1936 елларда Данбаста шахтада эшли. 1936-1940 елларда Җамбул (хәзерге Тараз) шәһәрендә (Казакъстан ССР) ремонт-төзелеш конторасында ташчы, урман эшкәртүче булып эшли. 1941 елның августында Кызыл гаскәргә алына. Ике ел Иранга кертелгән Кызыл гаскәр составында хезмәт итә, союздаш илләрдән кертелүче ярдәмне юллардан тоткарлыксыз үткәрүне тәэмин итү хезмәтендә була, кече командирлар әзерләүче курсларны тәмамлый, старшина итеп билгеләнә.
Бөек Ватан сугышы
1943 елдан фронтта. Үзәк һәм 1нче Украина фронтларында сугышларда катнаша. 1нче Украина 13нче армия 19нчы -сапер бригадасы 281нче аерым штурм инженер-сапер батальонында отделение белән җитәкчелек итә. Курск дугасында отделениегә хәрәкәт итүче армия үтәсе юлны миналардан чистарту бурычы йөкләнә. Беренче көнне отделение 500 мина, икенче көнне 750 мина, өченче һәм алдагы көннәрне 1000 әр мина табып, зарарсызландыра. 1945 елның 26 гыйнварында каһарманлык күрсәткән. Һохбаушвиц авылында (Сьцинава шәһәреннән 6 км төньяктарак, Польша) Одер елгасын кичү өчен, беренче булып, борам кичүе сала. 5 тәүлек эчендә әлеге борам аркылы 100 дән артык автомашина, туплар үтә, корал ташыла. Шулай итеп, совет солдатларына аргы якта плацдарм тоту өчен зур ярдәм күрсәтелә. 1945 елның 10 августында Советлар Берлеге Каһарманы исеме бирелә.
Сугыштан соң
1945 елда хәрби хезмәттән азат ителә. Җамбул (хәзерге Тараз) шәһәрендә яши.
Поибрене
Поибрене — Болгариянең Пазарҗык өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Устерсбах
Устерсбах — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Түләгүван
Түләгүван (Tüləgüvan ) — Әзербайҗанның Астара районына караган авыл.
Лейк-Андес (Көньяк Дакота)
Лейк-Андес  — Америка Кушма Штатларының Көньяк Дакота штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Лейк-Андес шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Айтцинг
Айтцинг — Австриянең Югары Австрия федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Кесиккэли (Кадирли)
Кесиккэли (Kesikkeli) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Османие иле Кадирли илчесенә караган бер авыл (köy).
(17569) 1994 LB8
(17569) 1994 LB8 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1994 елның 8 июнендә Анри Дебеонь, Эрик Эльст тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1994 LB8» саналган.
Карл Ландштайнер
Карл Ландштайнер (, —, ) —. Физиология һәм медицина өлкәсендә Нобель премиясе иясе (1930).
Андрей Кузьмин (1981)
Андрей Кузьмин (Андрей Эдуардович Кузьмин,, — , ) — Россия һөнәри һоккейчесе (һөҗүмче).
Язуриле
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(9929) McConnell
(9929) McConnell — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1982 елның 24 февралендә галимнәр тарафыннан Ок-Ридж обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1982 DP1» саналган.
Ожирен
Ожирен (Augirein) — Франциянең Арьеж департаментына караган коммуна, Көнбатыш Кузеран кантонына карый.
Богазкөпрү (Коҗасинан)
Богазкөпрү (Boğazköprü) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Кайсери иле Коҗасинан илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Овакышлаҗык (Милас)
Овакышлаҗык (Ovakışlacık) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Мугла иле Милас илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Василий Кузьмин
Васили Кузьмин (Василий Иванович Кузьмин,, — , ) — РИ җәррахы, Мәскәү һәм Казан университетлары профессоры.
Валя-Маре (Алба)
Валя-Маре — Румыниянең Алба жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Маре (Луар һәм Шер)
Маре — Франциянең Луар һәм Шер департаментында урнашкан коммуна.
Нарок (Ополе воеводалыгы)
Нарок  — Польшаның Ополе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Отто Һайнрих Варбург
Отто Һайнрих Варбург (, —, ) —. Физиология һәм медицина өлкәсендә Нобель премиясе иясе (1931).
Ла-Шез-Бодуен
Ла-Шез-Бодуен — Франциянең Манш департаментында урнашкан коммуна.
Дембно (Куявия-Диңгез буе воеводалыгы)
Дембно  — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Сволл-Медоус (Калифорния)
Сволл-Медоус  — Америка Кушма Штатларының Калифорния штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Сволл-Медоус халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Рафаиль Закиров (1949)
Рафаиль Закиров, Рафаиль Шәкүр улы Закиров (1949 елның 20 мае, ССРБ, РСФСР, ТАССР, Казан - 2020 елның 17 июле, РФ, Мәскәү) — Россия Федерациясенең атказанган хәрби очучысы, генерал-лейтенант, РФ Гадәттән тыш хәлләр министрлыгының Авиация идарәсе башлыгы (1995 елдан). ГТХМ авиациясен төзүче буларак очкыч ярдәмендә янгын сүндерүнең беренче технологияләрен эшләү белән шөгыльләнә. Аның җитәкчелегендә Ми-8, Ка-32, Ми-26 боралакларын һәм Ил-76 очкычын кулланып янгыннарны сүндерүнең уникаль технологияләре эшләнгән.
Врочево
Врочево — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Рафаиль Закиров (1949)
Тәрҗемәи хәле
1949 елның 20 маенда Казанда туган. 1972 елда Сызрань югары хәрби авиация училищесын тәмамлаган. Карпат буе хәрби округында вертолет экипажы, звено, эскадрилья белән җитәкчелек итә. 1982 елда тәмамлаган. Төркистан хәрби округында, Алманиядәге совет гаскәрләре төркемендә җитәкче вазифалар башкарган. Әфганстан сугышында катнашкан. Коры җир гаскәрләре авиациясенең командующие идарәсенең хәрби әзерлек башлыгы урынбасары вазифасында хәрби хезмәтен тәмамлаган.
Врочево
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
I гасыр
I (беренче) гасыр — 1 елдан 100 елга кадәр дәвам иткән гасыр.
Рафаиль Закиров (1949)
ГТХМ авиация башлыгы
Аның җитәкчелегендә Россия гадәттән тыш хәлләр министрлыгының Авиация идарәсе тарафыннан МИ-8, Ка-32 һәм Ми-26 вертолетлары өчен, ВСУ-5 һәм ВСУ-15 су сиптерү җайланмаларын кулланып, янгыннарны сүндерүнең уникаль технологияләре, ВОП-3 ярдәмендә нефть таралган мәйданга каршы көрәшнең, шулай ук дөнья практикасында аналогы булмаган Ил-76 очкычларын һәм ВАП-2 су сиптерү җайланмаларын кулланып, эре табигый һәм техноген янгыннарны сүндерү технологияләре эшләнә. ГТХМ авиациясе яңа очкыч — Бе-200ЧС амфибиясе белән тулыландырыла.
РФ коткару корпусын үстерүгә керткән өлеше өчен Рафаиль Шәкүр улы 1998 елда РФ Гадәттән тыш хәлләр министрлыгының премиясе лауреаты исеменә лаек була.
Россия ГТХМ авиациясе белән оста җитәкчелек итүе, гуманитар ярдәм күрсәтү һәм гадәттән тыш хәлләр нәтиҗәләрен бетерү буенча хөкүмәт биремнәрен вакытында һәм сыйфатлы үтәве, Россия гадәттән тыш хәлләр министрлыгының илдә һәм чит илләрдә абруен күтәрүе өчен исемле салкын һәм утлы корал белән бүләкләнгән.
2020 елның 17 июлендә каты авырудан соң Мәскәүдә вафат булган. Мәскәү өлкәсе Мытищи шәһәрендә урнашкан Федераль хәрби мемориаль зиратта югары хәрби хөрмәт күрсәтеп җирләнгән.
Тельпосъю
Тельпосъю — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Пятидырка елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 13 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Печора кушылдыклары бассейны Уса кушылганчы, елга бассейны — Печора.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Казе Поли (Пистоя)
Казе Поли — Италиянең Тоскана төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казе Поли Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Әмәт
Әмәт яки Әхмәд (ﺋﻪﻣﻪﺖ, tat.lat. Ämät) (XVI гасыр) – Казан ханлыгы рухание, Әмәт бистәсен нигезләүче.
Әмәт бистәсен салыну
Борынгы татар риваяте буенча Казан ханлыгы чорында изге кеше Әхмәд (Әмәт) Казан кирмәне һәм Кабан шәһәрлеге арасында авыл нигезләгән. Риваять буенча, Әхмәд имамы тау итәген таяк белән казыган һәм чиста чишмә килеп чыккан, чишмә тирәсендә Әхмәд якташлары, аннары шифалы чишмә янында башка килгән мөселманнар яши башлаган.
Соңрак шушы тау Әхмәд тавы яки Әмәт тавы дип атала башлаган, ә Әхмәд авылы – Әмәт бистәсенә әверелә. Әмәт тавы исеменнән русча Ометьево исеме килеп чыга.
Хатирә
Казан метрополитенында Әмәт станциясе бар, Горький тимер юлында "Әмәт тавы" (Ометьево) станциясе һәм "Метро Әмәт" тукталыш платформасы бар.
Хәзер Әмәт бистәсе Казанның Вахитов районына керә.
Чарлз Скотт Шерриңтон
Чарлз Скотт Шерриңтон (, —, ) —. Физиология һәм медицина өлкәсендә Нобель премиясе иясе (1932).
Уттенройт
Уттенройт — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Елена Стасова
Елена Стасова (, Санкт-Петербург, Санкт-Петербург губернасы, Россия империясе —, Мәскәү, Cəʙᴎт Социалистик Җɵᴍhүpᴎᴙтләр Беpᴫеᴦе) — инкылабчы, халыкара коммунистик, хатын-кыз, сугышка каршы һәм фашисларга каршы хәрәкәтләре эшлеклесе. РСДЭ(б)Ф ҮК Россия бюросы әгъзасы (1912, 1917), РК(б)Ф ҮК әгъзасы (1918-1920), РК(б)Ф ҮК җаваплы сәркәтибе (1919), РК(б)Ф ҮК сәяси бюросы әгъзасы (1919), ҮК оештыру бюросы әгъзасы (1919-1920), Үзәк контроль комиссиясе әгъзасы (1930-1934), Азәрбайҗан коммунистик фиркасе ҮК президиумы рәисе (1920), Халыкара инкыйлабчыларга ярдәм итү оешмасы (МОПР) ҮК рәисе (1927—1937), «Интернациональная литература» журналының баш мөхәррире (1937-1943).
Айх (Штирия)
Айх  — Австриянең Штирия федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Новасады
Новасады (Новасады ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Свислацкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Сарма (Мокша кушылдыгы)
Сарма  — Россия территориясеннән ага торган елга. Мордва Республикасы, Рязань өлкәсе, Түбән Новгород өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга Мокша елгасының уң ярына тамагыннан 183 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 63 км.
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Евгений Кузьмин
Евгени Кузьмин (Evgenıı Aleksandrovıch Kýzmın,, — , ) — Казакъстан һөнәри һоккейчесе (сакчы).
Попинци
Попинци — Болгариянең Пазарҗык өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(17570) 1994 NQ
(17570) 1994 NQ — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1994 елның 6 июлендә Элеанор Хелин тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1994 NQ» саналган.
II гасыр
II (икенче) гасыр — 101 елдан 200 елга кадәр дәвам иткән гасыр.
Сүзтезмә
Сүзтезмә́ (ингл. Phrase, рус. Словосочета́ние) – мәгънәсе һәм грамматик төзелеше буенча бергә торган ике яки берничә сүз. Сүзтезмә бер әйберне (затны, эшне, хәлне һ. б.) башка аңа охшаш әйбердән аерып, төгәлрәк итеп атый.
Frazo 語結合
Клермонт (Индиана)
Клермонт  — Америка Кушма Штатларының Индиана штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Вудро Вильсон
То́мас Ву́дро Ви́льсон (Thomas Woodrow Wilson; 1856 елның 28 декабре, Виргиния — 1924 елның 3 феврале, Вашингтон) — Америка Кушма Штатлары сәясәтчесе, илнең 28 нче президенты (1913—1921). Сәясәт белгече, тарихчы. АКШның Демократик фиркасе әгъзасы. 1910 елда Нью-Джерси губернаторы булып сайланган. 1919 елгы Тынычлык өчен Нобель премиясе лауреаты.
Вудро Вильсон Виргиния штатының Стаутон шәһәрендә туа. 1873 елда Төньяк Каролинада урнашкан Дэвидсон көллиятенә укырга керә. 1879 елда Принстон университетына кабул ителә. Университетны тәмамлагач, 20 елга якын хокук белән шөгыльләнә.
1910 елда аны Нью-Джерси штаты губернаторы булып сайлыйлар. Ә 1912 елда ул АКШ президенты сайлауларына җиңү яулый. Аңа 41,8 % тавыш бирелә, Теодор Рузвельт исә 27,4 % тавыш җыя. Әлеге президентлык вакытында Вудро Вильсон актив рәвештә Беренче бөтендөнья сугышына керүгә каршы чыга, тынычлык сәясәтен алып бара.
Насале (Ополе воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Вудро Вильсон
1916 елда янә президентлыкка тәкъдим ителә. Сайлау алды кампаниясе шигаре — «Ул безне сугыштан саклады». Сайлауда ул көчкә җиңде (кайберәүләре җиңүен сорау астына алалар). Алмания агрессиясе сәбәпле 1917 елның 6 апрелендә Беренче бөтендөнья сугышына керергә мәҗбүр була. Милләтләр Лигасын оештырырга тәкъдим итә. 1919 елгы Версаль тынычлык килешүен төзүдә актив катнаша.
1919 елның көзендә җитди авырып китә, инсультны кичерә. Президентлыкның соңгы 2 елында авыру хәлдә була, ләкин халыктан бу яшерелә. 1921 елда, Ак йорттан киткәч, Вашингтонда яшәвен дәвам итә. 1924 елның 3 февралендә вафат була.
АКШның 100 000 долларында аның сурәте урын ала.
Лейк-Норден (Көньяк Дакота)
Лейк-Норден  — Америка Кушма Штатларының Көньяк Дакота штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Лейк-Норден шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Богазлы (Арапгир)
Богазлы (Boğazlı) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Малатья иле Арапгир илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Якобень (Ботошань)
Якобень — Румыниянең Ботошань жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Врублево (Познанский повяты)
Врублево  — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Кол Гали
Кол Гали́ ( قل علی , Qol Ğəli, якынча 1183 ел – 1236 ел һәм 1241 еллар арасында) – күренекле татар-болгар шагыйре, урта гасырлар татар әдәбиятына нигез салучы. Аның иң мәшһүр әсәре – «Кыйссаи Йосыф (قصه یوسف)» поэмасы.
Врублево (Познанский повяты)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Кол Гали
Биография
Якынча 1183 елда Идел буе Болгар илендә туган. Бер юрама буенча ул Зәй елгасы буенда урнашкан кечкенә шәһәрдә туа.
Якобень (Ботошань)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кол Гали
Биография
Болгар Мәдрәсәсендә белем ала, соңрак мәгариф үзәге (элек Әбү Рәйхан әл-Бируни яшәгән һәм укыткан) Хәрәзм шәһәренең мәдрәсәсендә белем алуын дәвам итә. Озак еллар дәвамында мөселман мәданият мәркәзләре буенча сәяхәт итә. Гомеренең күп елларын Биләрдә, Болгарда, Алабугада, Нур-Суварда һәм Кашанәдә уздыра.
Якынча 1212 елда яза башлап 1233 елда үзенең мәңгелек Кыйссаи Йосыф поэмасын язып бетерә.
Кол Гали 1236 елда Биләрдә монголлар штурмында вафат була. Әмма шагыйрь үлемнән котылган һәм 1241 елда үз үлеме белән үлгән дигән фикер дә бар.
Мирас
«Кыйссаи Йосыф» поэмасында Йосыф пәйгамбәр тормышы турында язылган. Поэма Утыз Имәни тарафыннан 1839 елда бастырылган.
Кызыклы фактлар
Безнең көннәргә кадәр Кол Гали биографиясе бик каты бозылган һәм буталган рәвештә килгән. Мәсәлән:
Томас Һант Морган
Томас Һант Морган (, —, ) —. Физиология һәм медицина өлкәсендә Нобель премиясе иясе (1933).
Шалеевщина
Шалеевщина (Шалеевщина) — Киров өлкәсенең Котельнич районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (95%), татарлар (4%).
Оза (коммуна)
Оза (Auzat) — Франциянең Арьеж департаментына караган коммуна, Сабарте кантонына карый.
Марей-сюр-Шер
Марей-сюр-Шер — Франциянең Луар һәм Шер департаментында урнашкан коммуна.
Олег Кузьмин
Олег Кузьмин (Олег Александрович Кузьмин,, — , ) — Россия футболчысы (сакчы), Россия милли футбол җыелмасы әгъзасы (2015-2016), Россия чемпионатларының алтын (2000) һәм бронза (2010) призчысы, Россия кубогы (2011/12) һәм суперкубогы (2012) иясе.
Уттинг-ам-Аммерзе
Уттинг-ам-Аммерзе — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
III гасыр
III (өченче) гасыр — 201 елдан 300 елга кадәр дәвам иткән гасыр.
Кесиккөпрү (Сарайкент)
Кесиккөпрү (Kesikköprü) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Йозгат иле Сарайкент илчесенә караган бер авыл (köy).
Юва (Караидел кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Караидел елгасы, Нязепетровск гидротөененнән Павловск гидротөененә чаклы Әй елгасын кертмичә. Кече елга бассейны — Агыйдел, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Вагади
Вагади (Vaqadi ) — Әзербайҗанның Астара районына караган авыл.
(17571) 1994 PV
Тарихы
1994 елның 14 августында Т. Кобаяси тарафыннан Оидзуми обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1994 PV» саналган.
Айхберг (Штирия)
Айхберг  — Австриянең Штирия федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Севилл (Калифорния)
Географиясе
Севилл халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Маяк (Чесма районы)
Маяк (Маяк) — Чиләбе өлкәсенең Чесма районы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (78%), татарлар (4%), алманнар (5%), казахлар (6%).
Наседле
Наседле — Польшаның Ополе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Валя-Маре (Арджеш)
Валя-Маре — Румыниянең Арджеш жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ламбервиль (Манш)
Ламбервиль — Франциянең Манш департаментында урнашкан коммуна.
Врублево (Шамотульский повяты)
Врублево  — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Казе Полина (Трапани)
Казе Полина — Италиянең Сицилия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казе Полина Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Равногор
Равногор — Болгариянең Пазарҗык өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сергей Кузьмин
Сергей Кузьмин (Сергей Евдокимович Кузьмин,, — , ) — СССР хәрби эшлеклесе, генерал-майор (1962), Советлар Берлеге каһарманы (1945).
Җорҗ Виппл
Җорҗ Виппл (, —, ) —. Физиология һәм медицина өлкәсендә Нобель премиясе иясе (1934).
V гасыр
V (бишенче) гасыр — 401 елдан 500 елга кадәр дәвам иткән гасыр.
Әмәт бистәсе
Әмәт бистәсе яки Әмәт тавы яки Әхмәд тавы (tat.lat. Ämät bistäse, русча Ометьево) – Казан шәһәрендә тарихи бистә. XVI гасырда татар рухание Әмәт имамы тарафыннан нигезләнгән бистә.
Әмәт бистәсен салыну
Борынгы татар риваяте буенча Казан ханлыгы чорында изге кеше Әхмәд (Әмәт) Казан кирмәне һәм Кабан шәһәрлеге арасында авыл нигезләгән. Риваять буенча Әхмәд имамы тау итәген таяк белән казыган һәм чиста чишмә килеп чыккан, чишмә тирәсендә Әхмәд якташлары, аннары шифалы чишмә янында башка килгән мөселманнар яши башлаган.
Соңрак шушы тау Әхмәд тавы яки Әмәт тавы дип атала башлаган, ә Әхмәд авылы – Әмәт бистәсенә әверелә. Әмәт тавы исеменнән русча Ометьево исеме килеп чыга.
Әмәт бистәсе бүген
Әмәт бистәсенә хәзер Вишневский урамыннан Әмәт магистраленә кадәр зур торак комплекс керә. Риваятьтәге чишмә юкка чыккан, ләкин туфрак сулары бар һәм Казан метросы төзегәндә үзе турында бик хәтерләткән.
Казан метрополитенында Әмәт станциясе бар, Горький тимер юлында "Әмәт тавы" (Ометьево) стансасы һәм "Метро Әмәт" тукталыш платформасы бар.
Хәзер Әмәт бистәсе Казанның Вахитов районына керә.
Новая Беразина
Новая Беразина (Новая Беразіна ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Ивевский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Якобень (Клуж)
Якобень — Румыниянең Клуж жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
HD197889
HD197889 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Ирина Кузьмина
Ирина Кузьмина (Ирина Фёдоровна Кузьмина,, — , ) — СССР опера җырчысы (лирик-колоратур сопрано), РСФСР (1977) һәм Төрекмән ССРның (1965) атказанган, Бүрәт АССРның халык әртисе.
Уффенхайм
Уффенхайм — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Темпья
Темпья — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Манская Волосница елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 16 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Печора кушылдыклары бассейны Уса кушылганчы, елга бассейны — Печора.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Наченславице
Наченславице — Польшаның Ополе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Айхберг-Траутенбург
Айхберг-Траутенбург — Австриянең Штирия федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
(17572) 1994 PX11
(17572) 1994 PX11 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1994 елның 10 августында Эрик Эльст тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1994 PX11» саналган.
Клир-Лейк (Индиана)
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Богазөрен (Кулу)
Богазөрен (Boğazören) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Конья иле Кулу илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Мароль (Луар һәм Шер)
Мароль — Франциянең Луар һәм Шер департаментында урнашкан коммуна.
Югыз
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Караидел елгасы, Нязепетровск гидротөененнән Павловск гидротөененә чаклы Әй елгасын кертмичә. Кече елга бассейны — Агыйдел, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
(9931) Гербгауптман
Тарихы
1985 елның 18 апрелендә А. Мркос тарафыннан Клеть обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1985 HH» саналган.
Саровка (Сатис кушылдыгы)
Саровка  — Россия территориясеннән ага торган елга. Мордва Республикасы, Рязань өлкәсе, Түбән Новгород өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга Сатис елгасының сул ярына тамагыннан 39 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 22 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Ока су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Мокша Темников каласы янындагы су үлсәү посынан тамагына кадәр, Цна елгаларын кетрмичә. Кече елга бассейны — Мокша, елга бассейны — Ока.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
VI гасыр
VI (алтынчы) гасыр — 501 елдан 600 елга кадәр дәвам иткән гасыр.
Һенри Дейл
Һенри Дейл (, —, ) —. Физиология һәм медицина өлкәсендә Нобель премиясе иясе (1936).
Дембняки (Влоцлавский повяты)
Дембняки  — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Лейк-Престон (Көньяк Дакота)
Лейк-Престон  — Америка Кушма Штатларының Көньяк Дакота штатында урнашкан шәһәр.
Дембняки (Влоцлавский повяты)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Лейк-Престон (Көньяк Дакота)
Тарихы
Лейк-Престон шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Акбаш (мәгънәләр)
Акбаш – Астралылар гаиләсеннән күпеллык чәчәкле үсемлекләр ыруы.
Врублина
Врублина — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Радилово (Болгария)
Радилово  — Болгариянең Пазарҗык өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(9932) Копылов
(9932) Копылов — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1985 елның 23 августында Черных Н. С. тарафыннан Кырым обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1985 QP5» саналган.
Начиславки
Начиславки — Польшаның Ополе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Овапынары (Карпузлу)
Овапынары (Ovapınarı) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Айдын иле Карпузлу илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
VII гасыр
VII (җиденче) гасыр — 601 елдан 700 елга кадәр дәвам иткән гасыр.
Уффинг-ам-Штаффельзе
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Җөмлә
Җөмлә́ (телдә) – сүзләрнең грамматик яктан оештырылган кушылмасыннан гыйбарәт булган телнең минималь берәмлеге. Башкача әйткәндә, кеше сөйләменең минималь берәмлеге булып килә. Җөмлә уй-фикерне, сорауны яки өндәүне хәбәр итә. Җөмләнең төп билгеләре: предикативлык (хәбәрлек) һәм модальлек. Пунктуация кагыйдәләре буенча җөмлә нокта, өндәү билгесе, сорау билгесе яки күп нокта белән тәмамлана.
Шулай ук карагыз
Setning (setningafræði) 문장 Soorten zinnen Frase, oração e período Propoziţie Veta (filozofia)
Казе Полит (Тревизо)
Казе Полит — Италиянең Венеция төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казе Полит Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Лангронн
Лангронн — Франциянең Манш департаментында урнашкан коммуна.
Секвоя-Крест (Калифорния)
Секвоя-Крест  — Америка Кушма Штатларының Калифорния штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Секвоя-Крест халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Альберт Сент-Җөрҗи
Альберт Сент-Җөрҗи (, —, ) —. Физиология һәм медицина өлкәсендә Нобель премиясе иясе (1937).
Валя-Маре (Бебень, Вилча)
Валя-Маре — Румыниянең Вилча жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Новая Вергань
Новая Вергань (Новая Вергань ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Ивевский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Байкыбаш сөйләше
Байкыбаш сөйләше — татар теленең мишәр диалектына караган бер сөйләше. Фонетик яктан "Ц"-лаштырган сөйләшләргә карый.
Таралышы
Башкортстанның Балтач (көньяк-көнчыгыш өлеше), Байкыбаш (хәзерге Караидел) һәм Мишкә районының бер өлешендә таралган.
Бу сөйләш беренче мәртәбә Л. T. Мәхмүтова тарафыннан тасвирлана. Ул бу төбәккә 1954—1957 елларда диалектологик экспедицияләр оештыра һәм, тупланган бай материалларга нигезләнеп, тел үзенчәлекләренә анализ ясый, беренче булып байкыбаш сөйләшен аерып чыгара. Халык арасында сакланып килә торган легендаларга караганда, бу территориягә мишәрләр моннан 300—400 еллар элек килеп утырганнар. Алар үзләрен Сембер ягыннан, Ука суы буеннан килгән халык дип саныйлар. Еш кына бабаларының бабалары Алатыр өязе, Пьяна елгасы буеннан килүләрен дә искә алалар.
Үзенчәлекләре
Сөйләшнең башка фонетик үзенчәлекләре барлык мишәр сөйләшләренә дә хас: е~и: йел/йил – җил; о, ө~у, у: бөген – бүген, осак – усак. Тар авазларның әдәби телнең киң авазларына туры килүе, көнбатыш (мишәр) диалектындагы кебек: кагыз – кәгазь, мәктеп – мәктәп һ.б.
Сөйләмнең үзенчәлеге сузык авазлар өлкәсендә дә күренә. п~б: цыкылдаучы сөйләшләрдәге кебек, яңгырау [б] билгеле бер төркем сүзләр башында саңгыраулана (пети – бөти).
Шапта
Шапта (Шапта) — Киров өлкәсенең Кикнур районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (80%), руслар (20%).
(17573) 1994 PJ13
(17573) 1994 PJ13 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1994 елның 10 августында Эрик Эльст тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1994 PJ13» саналган.
Василий Кузьмин-Короваев
Васили Кузьмин-Короваев (Василий Михайлович Кузьмин-Короваев,, — , ) — хәрби эшлекле, Казан шәһәренең икенче воеводасы (1601-1605).
2009 елда вафатлар исемлеге
Бу мәкаләдә 2009 елда вафат булган кешләр исемлеге.
Айхграбен
Айхграбен — Австриянең Түбән Австрия федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Якобень (Сибиу)
Якобень — Румыниянең Сибиу жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Вружеви
Вружеви — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Кесиккөпрү (Кыршеһир)
Кесиккөпрү (Kesikköprü) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Кыршеһир иле Кыршеһир илчесенә караган бер авыл (köy).
Дембова-Лонка
Дембова-Лонка — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Юрмыс (Пут кушылдыгы)
Юрмыс — Россия территориясеннән ага торган елга. Свердловск өлкәсе Түбән Серги районы биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Пут елгасының сул ярыннан 24 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 17 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Караидел елгасы, Нязепетровск гидротөененнән Павловск гидротөененә чаклы Әй елгасын кертмичә. Кече елга бассейны — Агыйдел, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
HD198040
HD198040 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.