cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ла Патрия (Коаваютла де Хосе Мария Изазага)
Климаты
Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 21,9 °C.
Явым-төшем күбесенчә җәй көне, сентябрь айларында төшә, кыш коры.
Тарихы
Бу җирләрдә беренче кешеләр якынча 20 мең ел элек күренә башлый. Болар ольмеклар дип уйланыла. Соңрак Теотиуакан йогынтысы көчәя. VIII — XV гасырларда ацтеклар йогынтысында була. 1521 елда испаннар керә, Испания яулап алганнан соң территория Мехико аудиенциясенең бер өлешен тәшкил итә, ул башта элекке ацтек империясе провинцияләреннән торган һәм соңрак Яңа Испания вице-корольлеге составына керә.
1849 елның 27 октябреннән Герреро штаты составында.
CDH22
CDH22 —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
Ла Флорида (Ирапуато)
Ла Флорида — Мексиканың Гуанхуато штатында урнашкан торак пункт. муниципалитеты составына керә.
Климаты
Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 16 — 22 °C.
Явым-төшем аз күләмдә, уртача 400 мм — 700, һәм күбесенчә җәй көне төшә, кыш коры.
Тарихы
Безнең эрага кадәр 800-300 елларда бу җирләрдә чупикуарио халыклары яшәгән. X һәм XI гасырлар чикләрендә корылык аркасында бу халыклар биредән күченергә мәҗбүр була. Соңрак чичимеклар килеп урнаша башлый. 1520 елларда җирлеккә испаннар керә. Чичимек кабиләләре Испания басып алучыларына кадәр төп халык булган.
1824 елның 14 октябреннән Гуанхуато штаты составында.
IC 4106
IC 4106 —  чикләрендә урнашкан.
Тавиры
Әлеге күк җисеме Индекс каталогының оригиналь басмасы исемлегенә керә. Шулай ук бу космик объект башка каталогларда буларак та сурәтләнә.
Эль Запоте, Ранчо (Агваскальентес)
Эль Запоте, Ранчо — Мексиканың Агваскальентес штатында урнашкан торак пункт. муниципалитеты составына керә.
Географиясе
Бу җирлеккә йомшак дала климаты хас, еллык уртача температура 17 — 18 °C (62.6 — 64.4 °F), шул ук вакытта май һәм июнь айларында уртача температура 22 — 23 °C (71.6 — 73.4 °F). Алар кызу айлар булып саналалар, һәм бу айларда температура 30 °C-тан (86.0 °F) артып китә ала. Гыйнвар — иң салкын ай, уртача 13 — 14 °C (55.4 — 57.2 °F) булса, температураның 4 °C-ка (39,2 °F) кадәр түбәнәюе белән билгеле. Салкыннар ноябрьдән февральгә кадәр бара. Явым-төшем аз күләмдә, уртача 526 мм (яки 20,7 дюйм), һәм күбесенчә җәй көне төшә, кыш коры.
Тарихы
Бу җирләрдә испан басып алучыларына кадәр чичимек кабиләләре яшәгән, 1530-1531 елларда җирлеккә испаннар керә.
1789 елның 24 апреленнән Сакатекас штатына кергән, 1835 елның 23 маеннан Агваскальентес штаты составында.
CDH23
CDH23 —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
Парадизо (Удине)
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Чаталчам (Кастамону)
Чаталчам (Çatalçam) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Кастамону иле Кастамону илчесенә караган бер авыл (köy).
Звестовице
Звестовице (Zvěstovice) — Чехиянең Высочина крае районында урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Тарихы
Авыл җирләре элек тарихи төбәгенә караган.
Демография
Халык саны динамикасы:
Базела (Бергамо)
Базела  — Италиянең Ломбардия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Базела Альп тауларының көньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Сере (Модена)
Географиясе
Сере Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Уги
Уги (Uhy) — Чехиянең Урта Чехия крае районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Тарихы
Авыл җирләре элек тарихи төбәгенә караган.
Демография
Халык саны динамикасы:
Корте Нарди (Пиза)
Корте Нарди  — Италиянең Тоскана төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Корте Нарди Апеннин ярымутравының төньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан төньякка таба урнашкан.
IC 4107
IC 4107 —  чикләрендә урнашкан.
Тавиры
Әлеге күк җисеме Индекс каталогының оригиналь басмасы исемлегенә керә. Шулай ук бу космик объект башка каталогларда буларак та сурәтләнә.
Калмак (авыл)
Климаты
Биредә климат континенталь. Гыйнварның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. Җилләр розасында төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) җилләр өстенлек итә. Тотрыклы кар катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.
CDH24
CDH24 —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
Парадизони (Вибо Валенция)
Парадизони — Италиянең Калабрия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Парадизони Апеннин ярымутравының көньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан көньяк-көнчыгышка таба урнашкан.
Чаталчам (Байрамич)
Чаталчам (Çatalçam) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Чанаккале иле Байрамич илчесенә караган бер авыл (köy).
Яглыбаят (Каратай)
Яглыбаят (Yağlıbayat) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Конья иле Каратай илчесенә караган бер авыл (köy).
Тикимил (Хенерал Элиодоро Кастильо)
Тикимил — Мексиканың Герреро штатында урнашкан торак пункт. муниципалитеты составына керә.
Географиясе
Тикимил Мексиканың көньяк-көнбатыш өлешендә, Мехико шәһәреннән көньяктарак урнашкан.
Климаты
Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 21,9 °C.
Явым-төшем күбесенчә җәй көне, сентябрь айларында төшә, кыш коры.
Тарихы
Бу җирләрдә беренче кешеләр якынча 20 мең ел элек күренә башлый. Болар ольмеклар дип уйланыла. Соңрак Теотиуакан йогынтысы көчәя. VIII — XV гасырларда ацтеклар йогынтысында була. 1521 елда испаннар керә, Испания яулап алганнан соң территория Мехико аудиенциясенең бер өлешен тәшкил итә, ул башта элекке ацтек империясе провинцияләреннән торган һәм соңрак Яңа Испания вице-корольлеге составына керә.
Франсиско Кампузано Роблес (Сан Хосе Итурбиде)
Франсиско Кампузано Роблес — Мексиканың Гуанхуато штатында урнашкан торак пункт. муниципалитеты составына керә.
Звестонин
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
CDH26
CDH26 —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
Звестонин
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Франсиско Кампузано Роблес (Сан Хосе Итурбиде)
Географиясе
Франсиско Кампузано Роблес Мексиканың үзәк өлешендә урнашкан.
Звестонин
Тарихы
Авыл җирләре элек тарихи төбәгенә караган.
Франсиско Кампузано Роблес (Сан Хосе Итурбиде)
Климаты
Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 16 — 22 °C.
Звестонин
Демография
Халык саны динамикасы:
Франсиско Кампузано Роблес (Сан Хосе Итурбиде)
Климаты
Явым-төшем аз күләмдә, уртача 400 мм — 700, һәм күбесенчә җәй көне төшә, кыш коры.
Корте Ненчетино (Пиза)
Корте Ненчетино  — Италиянең Тоскана төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Франсиско Кампузано Роблес (Сан Хосе Итурбиде)
Тарихы
Безнең эрага кадәр 800-300 елларда бу җирләрдә чупикуарио халыклары яшәгән. X һәм XI гасырлар чикләрендә корылык аркасында бу халыклар биредән күченергә мәҗбүр була. Соңрак чичимеклар килеп урнаша башлый. 1520 елларда җирлеккә испаннар керә. Чичимек кабиләләре Испания басып алучыларына кадәр төп халык булган.
1824 елның 14 октябреннән Гуанхуато штаты составында.
Корте Ненчетино (Пиза)
Географиясе
Корте Ненчетино Апеннин ярымутравының төньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан төньякка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Сере I (Фрозиноне)
Сере I — Италиянең Лацио төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Калмаккүл (авыл)
Калмаккүл (Қалмақкөл) — Казакъстанның Акмола өлкәсе‎ндә урнашкан авыл.
Сере I (Фрозиноне)
Географиясе
Сере I Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Үзәк Апеннин тауларыннан көнбатышка таба урнашкан.
Калмаккүл (авыл)
Климаты
Биредә климат континенталь. Гыйнварның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. Җилләр розасында төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) җилләр өстенлек итә. Тотрыклы кар катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.
IC 4108
IC 4108 —  чикләрендә урнашкан.
Тавиры
Әлеге күк җисеме Индекс каталогының оригиналь басмасы исемлегенә керә. Шулай ук бу космик объект башка каталогларда буларак та сурәтләнә.
Хаҗи (мәгънәләр)
Хаҗи ― күпмәгънәле сүз. Хаҗи ― мөселманнарда мактаулы исем (дәрәҗә).
Ла Флорида (Сан Луис де ла Паз)
Ла Флорида — Мексиканың Гуанхуато штатында урнашкан торак пункт. муниципалитеты составына керә.
CDH3
CDH3 —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
Ла Флорида (Сан Луис де ла Паз)
Географиясе
Ла Флорида Мексиканың үзәк өлешендә урнашкан.
Климаты
Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 16 — 22 °C.
Явым-төшем аз күләмдә, уртача 400 мм — 700, һәм күбесенчә җәй көне төшә, кыш коры.
Тарихы
Безнең эрага кадәр 800-300 елларда бу җирләрдә чупикуарио халыклары яшәгән. X һәм XI гасырлар чикләрендә корылык аркасында бу халыклар биредән күченергә мәҗбүр була. Соңрак чичимеклар килеп урнаша башлый. 1520 елларда җирлеккә испаннар керә. Чичимек кабиләләре Испания басып алучыларына кадәр төп халык булган.
1824 елның 14 октябреннән Гуанхуато штаты составында.
Парадизо-Прата (Мачерата)
Парадизо-Прата — Италиянең Марке төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Парадизо-Прата Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Чаталчешме (Агачөрен)
Чаталчешме (Çatalçeşme) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Аксарай иле Агачөрен илчесенә караган бер авыл (köy).
Углейов
Углейов (Úhlejov) — Чехиянең Кралове Градец крае районында урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Тарихы
Авыл җирләре элек тарихи төбәгенә караган.
Демография
Халык саны динамикасы:
Базелга (Тренто)
Базелга  — Италиянең Трентино-Альто-Адиҗе төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Базелга Альп тауларында, Италия башкаласы Римнан төньякка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Сере I (Кунео)
Географиясе
Сере I Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Эль Зорильо (Асьентос)
Эль Зорильо — Мексиканың Агваскальентес штатында урнашкан торак пункт. муниципалитеты составына керә.
Тарихы
Бу җирләрдә испан басып алучыларына кадәр чичимек кабиләләре яшәгән, 1530-1531 елларда җирлеккә испаннар керә.
1789 елның 24 апреленнән Сакатекас штатына кергән, 1835 елның 23 маеннан Агваскальентес штаты составында.
Яглыҗа (Кадынһаны)
Яглыҗа (Yağlıca) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Конья иле Кадынһаны илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Калмаккырган
Калмаккырган (Қалмаққырған) — Казакъстанның Актүбә өлкәсе‎ндә урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат континенталь. Гыйнварның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. Җилләр розасында төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) җилләр өстенлек итә. Тотрыклы кар катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.
Корте Нуова Амяни (Ферара)
Корте Нуова Амяни  — Италиянең Эмилия-Романья төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Корте Нуова Амяни Апеннин ярымутравының төньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан төньякка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Хаҗи
Мактаулы исем, гадәттә, кеше исеме алдына куела, мәсәлән, Хаҗи-Морат, Хаҗи-Рамазан), кайвакытта кеше исеме артыннан куела (Әхмәд-Хаҗи, Мөхәммәд-Хаҗи). Вакытлар узу белән диндәге мактаулы исем шәхси исемнәр (Хаҗи, Гаджи, Аджи) һәм фамилияләр (Аджиев, Гаджиев, Хаҗиев) разрядына күчкән. Хаҗ кылган хатын-кызларны хаҗҗә (حاجة‎), татарларда хаҗия дип йөртәләр.
CDH4
CDH4 —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
Туу
right|thumb|[[Афинаның Зевсның башыннан тууы. Борыңгы керамика, Лувр.]]
Туу — тормышның башлану вакыйгасы. Табигатьтә туу дип имезүчеләрнең ана карыныннан, кошларның, сөйрәлүчеләрнең, җир-су хайваннарының, буынтыкаяклыларның, күпчелек балыкларның йомыркадан барлыкка килүен атыйлар.
right|thumb|Яңа туган [[бала]]
<!--В символическом смысле понятием рождение принято обозначать начало любого существования, реального или вымышленного, в том числе у неодушевлённых вещей: «рождение Вселенной», «рождение новой эпохи», «рождение шедевра», «Рождение трагедии из духа музыки» (работа Ф.Ницше), «рождение электронных пар» и пр.
Рождение является важным понятием в некоторых философских и религиозных системах.
Физиологический аспект
right|thumb|Новорожденный младенец через несколько секунд после рождения.
Появлению человека на свет предшествует его (обычно) девятимесячное развитие в виде эмбриона; этот период между зачатием и родами называется беременностью. По завершении беременности происходит физиологически сложный процесс, в результате которого созревший плод вместе с последом исторгается из полости матки.
В современных развитых странах для рождения детей существуют специально оборудованные медицинские учреждения (родильные дома) с подготовленным врачебным персоналом. Родовспоможением занимаются акушеры. Кроме того, некоторыми родителями практикуются и домашние роды без привлечения врачебной помощи. До развития натальной медицины помощь при родах оказывали обычно опытные женщины — повивальные бабки. Институт повитух существует и по сей день в тех местах, где доступ к медицинскому обслуживанию затруднён либо ограничивается местными традициями.
Социальный и юридический аспект
Общественное отношение к рождению варьируется в зависимости от эпохи и культуры. Во многих архаичных обществах физическое рождение человека ещё не означает его «социального» рождения. Новорождённый ребёнок не считается самостоятельной личностью (у некоторых народов даже не имеет права на собственное имя). По достижении определённого возраста (обычно накануне достижения половой зрелости) необходимо пройти особые обряды посвящения, иногда символические, иногда довольно мучительные и даже опасные, чтобы получить полноправный социальный статус. Подобное отношение обусловлено особым сакральным пониманием акта рождения, что связано также с разнообразными табу.
Тем не менее, факт рождения обычно не означает предоставления полного спектра гражданских прав, которые (вместе с обязанностями) наступают с момента совершеннолетия.
В правовых системах большинства стран (в том числе Российской Федерации) рождение человека регистрируется как особый акт гражданского состояния. Ребёнок получает свидетельство о рождении, о чём составляется запись уполномоченным органом государственной регистрации.
В религии и мифологии
Символика рождения весьма распространена в религиях человечества. Понятие рождения при этом соотносится как с человеческой личностью (душой), так и с божествами, так и с мирозданием в целом.
<!-- Перенести в отдельную статью Появление человека
Необыкновенные формы рождения в мифах
-->
Звиков (Богарине)
Звиков  (Zvíkov) — Чехиянең Кралове Градец крае районында урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Тарихы
Авыл җирләре элек тарихи төбәгенә караган.
Демография
Халык саны динамикасы:
CDH5
CDH5 —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
Чаталчешме (Демирөзү)
Чаталчешме (Çatalçeşme) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Байбурт иле Демирөзү илчесенә караган бер авыл (köy).
Сере дел Бозко (Торино)
Сере дел Бозко — Италиянең Пьемонт төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Сере дел Бозко Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
IC 4109
Тавиры
Әлеге күк җисеме Индекс каталогының оригиналь басмасы исемлегенә керә. Шулай ук бу космик объект башка каталогларда буларак та сурәтләнә.
Углирже
Углирже (Uhlíře) — Чехиянең Кралове Градец крае районында урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Тарихы
Авыл җирләре элек тарихи төбәгенә караган.
Калмакшабын
Калмакшабын (Қалмақшабын) — Казакъстанның Көнбатыш Казакъстан өлкәсе‎ндә урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат континенталь. Гыйнварның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. Җилләр розасында төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) җилләр өстенлек итә. Тотрыклы кар катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.
Корте Палацина (Мантова)
Корте Палацина  — Италиянең Ломбардия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Корте Палацина Альп тауларының көньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Парадинья (Парма)
Парадинья — Италиянең Эмилия-Романья төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Парадинья Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Ла Педрегоса (Зирандаро)
Ла Педрегоса — Мексиканың Герреро штатында урнашкан торак пункт. муниципалитеты составына керә.
Географиясе
Ла Педрегоса Мексиканың көньяк-көнбатыш өлешендә, Мехико шәһәреннән көньяктарак урнашкан.
Климаты
Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 21,9 °C.
Явым-төшем күбесенчә җәй көне, сентябрь айларында төшә, кыш коры.
Тарихы
Бу җирләрдә беренче кешеләр якынча 20 мең ел элек күренә башлый. Болар ольмеклар дип уйланыла. Соңрак Теотиуакан йогынтысы көчәя. VIII — XV гасырларда ацтеклар йогынтысында була. 1521 елда испаннар керә, Испания яулап алганнан соң территория Мехико аудиенциясенең бер өлешен тәшкил итә, ул башта элекке ацтек империясе провинцияләреннән торган һәм соңрак Яңа Испания вице-корольлеге составына керә.
1849 елның 27 октябреннән Герреро штаты составында.
Тилапа (Искатеопан де Кваутемок)
Тилапа — Мексиканың Герреро штатында урнашкан торак пункт. муниципалитеты составына керә.
Географиясе
Тилапа Мексиканың көньяк-көнбатыш өлешендә, Мехико шәһәреннән көньяктарак урнашкан.
Климаты
Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 21,9 °C.
Явым-төшем күбесенчә җәй көне, сентябрь айларында төшә, кыш коры.
Тарихы
Бу җирләрдә беренче кешеләр якынча 20 мең ел элек күренә башлый. Болар ольмеклар дип уйланыла. Соңрак Теотиуакан йогынтысы көчәя. VIII — XV гасырларда ацтеклар йогынтысында була. 1521 елда испаннар керә, Испания яулап алганнан соң территория Мехико аудиенциясенең бер өлешен тәшкил итә, ул башта элекке ацтек империясе провинцияләреннән торган һәм соңрак Яңа Испания вице-корольлеге составына керә.
1849 елның 27 октябреннән Герреро штаты составында.
Яглылар (Ивринди)
Яглылар (Yağlılar) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Балыкесир иле Ивринди илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
CDH6
CDH6 —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
IC 4110
IC 4110 —  чикләрендә урнашкан.
Параҗери (Козенца)
Параҗери — Италиянең Калабрия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
IC 4110
Тавиры
Әлеге күк җисеме Индекс каталогының оригиналь басмасы исемлегенә керә. Шулай ук бу космик объект башка каталогларда буларак та сурәтләнә.
Параҗери (Козенца)
Географиясе
Параҗери Апеннин ярымутравының көньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан көньяк-көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Базелга дел Бондоне (Тренто)
Базелга дел Бондоне  — Италиянең Трентино-Альто-Адиҗе төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Базелга дел Бондоне Альп тауларында, Италия башкаласы Римнан төньякка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Ла Флорида де Гонзалез (Абасоло)
Ла Флорида де Гонзалез — Мексиканың Гуанхуато штатында урнашкан торак пункт. муниципалитеты составына керә.
Углиржов
Углиржов (Uhlířov) — Чехиянең Моравия-Силезия крае районында урнашкан авыл.
Ла Флорида де Гонзалез (Абасоло)
Географиясе
Ла Флорида де Гонзалез Мексиканың үзәк өлешендә урнашкан.
Углиржов
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ла Флорида де Гонзалез (Абасоло)
Климаты
Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 16 — 22 °C.
Явым-төшем аз күләмдә, уртача 400 мм — 700, һәм күбесенчә җәй көне төшә, кыш коры.
Тарихы
Безнең эрага кадәр 800-300 елларда бу җирләрдә чупикуарио халыклары яшәгән. X һәм XI гасырлар чикләрендә корылык аркасында бу халыклар биредән күченергә мәҗбүр була. Соңрак чичимеклар килеп урнаша башлый. 1520 елларда җирлеккә испаннар керә. Чичимек кабиләләре Испания басып алучыларына кадәр төп халык булган.
Углиржов
Тарихы
Авыл җирләре элек тарихи төбәгенә караган.
Ла Флорида де Гонзалез (Абасоло)
Тарихы
1824 елның 14 октябреннән Гуанхуато штаты составында.
Углиржов
Демография
Халык саны динамикасы:
Франсиско Лара Герреро (Акамбаро)
Франсиско Лара Герреро‎ — Мексиканың Гуанхуато штатында урнашкан торак пункт. муниципалитеты составына керә.
Географиясе
Франсиско Лара Герреро‎ Мексиканың үзәк өлешендә урнашкан.
Климаты
Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 16 — 22 °C.
Явым-төшем аз күләмдә, уртача 400 мм — 700, һәм күбесенчә җәй көне төшә, кыш коры.
Тарихы
Безнең эрага кадәр 800-300 елларда бу җирләрдә чупикуарио халыклары яшәгән. X һәм XI гасырлар чикләрендә корылык аркасында бу халыклар биредән күченергә мәҗбүр була. Соңрак чичимеклар килеп урнаша башлый. 1520 елларда җирлеккә испаннар керә. Чичимек кабиләләре Испания басып алучыларына кадәр төп халык булган.
1824 елның 14 октябреннән Гуанхуато штаты составында.
Звиков (Главнёвице)
Звиков  (Zvíkov) — Чехиянең Пльзень крае районында урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Тарихы
Авыл җирләре элек тарихи төбәгенә караган.
Калпаксай
Калпаксай (Қалпақсай) — Казакъстанның Төркестан өлкәсендә урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат континенталь. Гыйнварның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. Җилләр розасында төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) җилләр өстенлек итә. Тотрыклы кар катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.
Корте Панатончели (Лука)
Корте Панатончели  — Италиянең Тоскана төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Корте Панатончели Апеннин ярымутравының төньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан төньякка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Эль Инвернадеро (Пабельон де Артеага)
Эль Инвернадеро — Мексиканың Агваскальентес штатында урнашкан торак пункт. муниципалитеты составына керә.
Географиясе
Бу җирлеккә йомшак дала климаты хас, еллык уртача температура 17 — 18 °C (62.6 — 64.4 °F), шул ук вакытта май һәм июнь айларында уртача температура 22 — 23 °C (71.6 — 73.4 °F). Алар кызу айлар булып саналалар, һәм бу айларда температура 30 °C-тан (86.0 °F) артып китә ала. Гыйнвар — иң салкын ай, уртача 13 — 14 °C (55.4 — 57.2 °F) булса, температураның 4 °C-ка (39,2 °F) кадәр түбәнәюе белән билгеле. Салкыннар ноябрьдән февральгә кадәр бара. Явым-төшем аз күләмдә, уртача 526 мм (яки 20,7 дюйм), һәм күбесенчә җәй көне төшә, кыш коры.
Тарихы
Бу җирләрдә испан басып алучыларына кадәр чичимек кабиләләре яшәгән, 1530-1531 елларда җирлеккә испаннар керә.
1789 елның 24 апреленнән Сакатекас штатына кергән, 1835 елның 23 маеннан Агваскальентес штаты составында.
Пьедрас-Неграс (археологик зона)
Пьедрас-Неграс хәрабәләре (Испан телендә: Piedras Negras) — майя мәдәниятенең классик чорында иң зур  археология үрнәкләрнең берсе. Керамика табылдыкларга караганда, кала безнең эрага кадәр 700  елдан алып безнең эраның  820 елларына кадәр яшәгән, ә нык үсеше чоро  безнең эраның  600 — 810 елларына туры килә
Хәзерге атамасы «Negras Piedras» (исп. «кара таш») биналарны корган вакытта кулланылган таш төсеннән килә. Каланың үзенчәлекле исеме майя телендә  Йо’ки’б («керү» я «капка»)  кебек яңгырый. Усумасинта елгасы буенда кыя тора, анда  Йо’ки’б   (каланың борынгы исеме) тамгасы уеп язылган.
Кала Гватемалада Петен департаментының көнбатышында, «Сьерра-дель-Лакандон» милли паркы территориясендә урнашкан. Ул майя Усумасинта (Йокиб) патшалыгының баш каласы була һәм шул ук исемле елганың   төньяк ярында урнаша. Бер ничә башка, хәзер Ла-Хойянка, Ла-Онрадес, Пахараль, Сапоте-Бобаль һәм  Ла-Пасадита исемнәре белән  билгеле калалар  белән уратып алына.
Классик чорда кала Тикаль белән дуслык мөнәсәбәтләрен тота һәм Йашчилан белән дошманлаша.
Билгеле рус чыгышлы Америка археологы  Проскурякова Татьяна озак вакыт  Пьедрас-Неграсны өйрәнә һәм сүрәтен төшерә. СССР-да билгеле булмаган язуларының күчермәсен ала, алар майя язмаларын аңлатуны расларга мөмкинлек бирә, аны В. Кнорозов тәмамалап куя.
Чатальязы (Ихсангази)
Чатальязы (Çatalyazı) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Кастамону иле Ихсангази илчесенә караган бер авыл (köy).
Олы Ака
Олы Ака (Оло Аҡа, Большая Ока) — Башкортстан Республикасы Мәчетле районындагы авыл. Урта Ака (Түбән Ака), Степная авыллары белән бергә Олы Ака авылы хакимиятенә карый. 2010 елның 14 октябренә халык саны 1064 кеше. Уфадан 300, район үзәге Олы Устьикиннан 18 чакрымда урнашкан. Почта индексы — 452554, ОКАТО коды — 80242810001.
Тарихы
Олы Ака – районның иң зур авылларының берсе. Ул Свердловск өлкәсе белән чикләнгән. Тимер юллы шәhәрләрнең иң якыны – Кызыл Яр (Красноуфим). Аралары – 92 чакрым. Биредә акалылар даими рәвештә инде өч гасырдан артык яшиләр. Аларның тарихи ватаны Идел елгасына кушыла торган Ука бассейнында урнашкан Мишәр төбәге. Милли чыгышы буенча мишәрләр (хәзер урта диалект татарлары), яшәгән авыллары исеме – Олы Ака,  елга  атамасы – Ака. Авылга нигез салучы Мәскәү атлы була. Аның Көсеккәй исемле 9 нчы улыннан бүгенге акалыларнын нәсел чылбыры башлана.
Ака авылы турындагы беренче язма 1692 елның 22 декабренә карый. Бу язма - шул төбәктә җир биләүче булып саналган әйле башкорт вәкилләре белән төзелгән килешү. 1798 елда патша әмере белән төбәктә хәрби округлар (кантуннар) барлыкка килә. Олы Ака 2 нче башкорт кантунының 6 нчы юртасын тәшкил итә. Шул ук вакытта Олы Ака Пермь губерниясенең Красноуфим уездына кертелә hәм ул 46 торакны үз эченә алган волост үзәге дә була. 1923 – 30 елларда авылда төле кооперацияләр төзелә. Шуларның авыл хуҗалыгының универсаль кредит, машиналар кооперативы ширкәтләре, кулланучылар жәмгыяте, «Яңавыл» артеле, «Волга», «Урал», “Кызыл партизан», «Жиңү» кебек күмәк хуҗалыклар уңышлы эшли. Авылның беренче зур күмәк хуҗалыгы (колхозы) – «Гигант». Аннары ул таркала hәм «Ака», “Я.Б. Быкин”, «Коминтерн» колхозлары булып та йөри. 1942 елда «Коминтерн» колхозы өч артельгә бүленә: «Ака», «Коминтерн», «Габдулла Тукай». 1951 елдан Олы Ака hәм Урта Ака – Калинин исемендәге колхоз. Ул 1957 елда Мәсәгуть совхозының 5 нче бүлеге итеп үзгәртелә. 1965 елдан Олы Ака 5 авылны берләштергән «Әй» совхозының үзәге. Хуҗалык икътисадын иген үстерү, сөт hәм ит җитештерү тәшкил итә.
200px|thumb|right|Олы Ака авылы янында [[Ака суы]] Акалылар тарихи вакыйгаларда актив катнаша. Алар 1773 – 1775 еллардагы Крестьяннар сугышы hәм 1835 елдагы чуалышларның үзәгендә булалар. Революциягә кадәр Олы Акада 4 мәчет, земство мәктәбе, «Хафизия» кызлар мәктәбе, училище, земство станциясе, прәннек пешерү йортлары,  атналык базар, 20 февральдә hәм 15 ноябрьдә башланып, 4 көн дәвам иткән ярминкә, бихисап кибетләр, волость оешмалары урнаша. Биредә ике дистәдән артык ике катлы йортлар исәпләнә hәм төбәкнең эре сәүдәгәрләре яши. Шуларның берсе легендар сәүдәгәр – Хафиз Хәбибуллин.
Бөек Ватан сугышы чорында hәм аннан соң Олы Акада бөтен районда, аңа якын Свердловск, Чиләбе өлкәләрендә яшәүчеләр өчен урта белем бирүче татар мәктәбе эшли. Бүген Олы Ака елдан ел халкы кимеп барган, элекке казанышларын югалткан hәм җир хезмәтеннән аерылган торак пункты.
Сере деле Форке (Беневенто)
Сере деле Форке — Италиянең Кампания төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Олы Ака
Олы Ака мәчетләре
Авыл мәчетләре рәсми документларда искә алына. Мәсәлән, мәчетләрнең өченчесе хакында “1870 елга Пермь губерниясенең Красноуфим уездында мәчетләр саны, руханилары hәм мәхәллә кешеләре турындагы  ведомость” та әйтелә. Ул авылның түбәнге өлешендәге ике урам кушылган урында ачылган була. Аны Сары мәчет дип тә йөрткәннәр. Мәчетләрнең берсе Зәңгәр мәчет исемле булуы да билгеле. Аларның муллалары: Вайсулла Даутов hәм Мөхәммәтзариф Канзафаров, Мөхәммәтгали Габделзаманов hәм Газалетдин Шамаков, Бәдретдин Ваисов. Мәчетләр янында мәдрәсәләр эшләгән hәм hәрберсендә 50 ләп шәкерт белем эстәгән. Дүртенче мәчет 1907 елда ачыла. Аны авылның сәүдәгәрләре акчасына төзиләр. Ул базар мәйданында урнашканга күрә, аны Базар мәчете дип йөртәләр. Совет чорында Базар мәчете избач (изба – читальня), волост китапханәсе итеп файдаланыла. Хәзер бу мәчетләрнең берсе дә юк. Алар сүтелә hәм төзелеш материаллары итеп кулланыла. Бүгенге мәчет сәүдәгәр Хафиз Шакировның кирпеч бинасында урнашкан. Ул 2000 елда ачыла hәм аның ачылуы өчен күп көч салган Факиhа Рәхимова исемен йәртә. Бүген анда имам – хатиб булып, 1936 елда туган, югары техник белемле hәм читтән торып Уфа Ислам университетын тәмамлаган акалы Аферал Низамов тора. Шулай ук, Түбән Акада, 1914 елда төзелгән мәчет эшли. Бинасы әле дә сакланган. Ул башлангыч мәктәп итеп файдаланыла. 2009 елда мәхәлләгә кайтарып бирелсә дә, мулласы юклыктан, тотырыклы эшләми.
Сере деле Форке (Беневенто)
Географиясе
Сере деле Форке Апеннин ярымутравының көньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан көньякка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Олы Ака
Мәктәпкәчә яшьтәге балаларны тәрбияләү йортлары
Авылда ясле режимында эшләүче балалар бакчалары 50 еллар азагы һәм 60 еллар башында ачыла башлый. Аларга, нигездә, совхоз эшчеләрең балалары гына кабул ителә. Иң тәүге ясле бакчасы Түбән Акада (хәлле крестьян Сабит Шакировның ике катлы йортында) оештырыла. Аның тәүге мөдире булып Гайшә Закирова тәгаенләнә. Бирегә, атка җигелгән махсус арбага төяп, Олы Ака да яшәүчеләрнең дә балаларын йөртәләр. Соңрак, Олы Акада, ике ясле бакчасы ачыла. Беренчесе - Тынычлык  урамындагы 54 нче   санлы йортта урнаша. Ул совхоз карамагында була. Тәүге мөдире – Нәҗибә Гамирова, хезмәткәрләре: Нәсимә Галләмшина, Лилия Һадыева, Нәвилә Мирхәйдарова. Икенчесе (1960 ел) – Совет урамындагы 151 нче санлы йортта, Коминтерн исемендәге колхозның идарә бинасында ачыла. Мөдире – Гайшә Закирова, хезмәткәрләре: Римма Хуҗина, Зилара Миниәхмәтова, Фазила Клызбаева, Оркыя Шәмәкова, Зәйтүнә Дәүләтшина. Ясле бюджеттан финанслана һәм район үзәк хастаханәсенә, азак авыл советына карый. 1977 елда совхоз акчасына ясле бакчасының кирпечтән төзелгән яңа бинасы салына. Шул ук вакытта, 1978 елда, сәүдәгәр Хафиз Хабибуллинның ике катлы йортында (совет чорында “Әй” совхозының идарәсе) 4 төркемле  “Чебурашка”балалар бакчасы да ачыла. Бирегә ел саен 50 дән артык бала йөри. 1997 елда ясле белән балалар бакчасы берләштерелә. 2001 елда бакчаның 140 бала сыешлы ике катлы бинасы сафка кертелә. Аңа “Кояшкай” дигән исем бирелә. Бина, 2008 елда, оптимизация кысасында ябыла һәм “Кояшкай” урта мәктәпнең беренче катына күчерелә. Шул дәвер эчендә авылдагы яслеләр һәм балалар бакчасында дистәдән артык җитәкче эшли. Аларны, асылда, хуҗалык эшләрен алып бара алган дәрманына карап куялар. Күп еллар җитәкче булып эшләүче мөдирләр: Мөнәвәрә Хаҗиморатова, Шәрига Гыйбадуллина, Земфира Хөсәенова, Раушания Гайнанова, Рәйлә Биктимерова.
Мәгариф
Авылда мәдрәсәләр белән берәттән яңа ысуллар белән укытыла торган мәктәпләр дә ачыла. Шуларның берсе Олы Акада 1886 елда эшли башлый. Ул халык мәгарифе министрлыгына карый hәм аңа бер сыйныфлы Олы Ака рус – башкорт (соңыннан рус – татар)  училищесы  статусы бирелә. Аның мөдире булып Мостафа Мухамедов (1868 – 1933) билгеләнә. Аны авылда Мостафа учитель дип тә йөртәләр. Шулай ук училищеның курсалаучысы булып сәүдәгәр Хафиз Хәбибуллин тора. 1913 елда авылда икенче бер сыйныфлы рус – татар училищесы ачыла hәм анда 25 бала укый. Мөдир итеп Казан үзәк керәшен-татар мәктәбен тәмамлаучы Ефремова шәрифле ханым тәгаенләнә. Мәктәп мөдирләре:
Олы Ака урта мәктәбенең күренекле укучылары:
Акалыларның кушаматлары
Авылда рәсми исемнәрдән тыш, кешеләргә кушаматлары белән мөрәжәгать иту киң таралган. Акада кушаматсыз гаилә, нәсел юк дисәңдә, хата булмас. Ул кушаматлар бик борынгы, шуңа карамастан, алар бүген дә кулланышта. Нигездә, кушаматларны акалылар бер – берсенә  фигыль – кыяфәтләренә, холык – фигыльлләренә hәм көнкурештә шөгыльләнгән hөнәрләренә карап такканнар. Күпләрне кош – корт, хайваннар, җәнлекләр, бөҗәкләр атамасы белән дә «үртәләгәннәр». Үткән гасырнын 50 елларында урындагы тарихчы, акалы Самат Ваисов район гәҗитендә Ака авылында яшәүчеләрнең кушаматлары турында зур шигырь дә бастыра. Акалыларның кайбер кушаматлары: Тубал Даут, Ырыс Рамазан, Багана Минhаҗ, Карга Гиниәт, Китек колак Мөхип, Кысла Каюм, Камыр танау Нигәмәтьян, Бохар – Таhир – Сандугач, Кәмә колак Мөхәмәттин, Кара тәкә Салих, Кәзәкәй Галимьян, Губкин Гыйбадулла, Айгыр Сәфәр, Талкан Сәфәр, Куян Нигъмәт, Тубыкбаш Саяфәр, Гали  пышмылла, Тартай Рамазан, Тартай Мөхетдин, Каксыр Минкәй, Шырык hадый, Сираҗый сыерак, Көзән Баhап, Каты Йосып, Ысмала Хәбибулла, Сүбәк Әдиулла, Колак Шәмәк, Исрек Шафик, Әхтәр, Гәләү – горгылдыклар, Дөнья Мәгәфур, Карта Кәрим, Теттер Муса, Сулак Абзал, Сарыманай Гелметтин, Юан Вәли, Үгез Минкәй, Таз Гәриф, Таз Камалетдин, Кырик Гафур, Бозау Хаким, Дини Әхтәр – сүтикә, Сумырай Хәбип, Торна Гани, Комай Зәйнулла, Пыжыр Биктимер, Бүре Гариф, Бүре Хәсби, Актай Фәйзулла, Йәбрәй Ходайбирде, Тәкә Гаппас, Сыерчык Шәмәк, Төелде Фазыл, Песи Латип, Атаказ Хәниф, Аю Хисамый, Черки Гиниәт, Сөзәк Мәгәфур, Агач мөәзин Әхәт, Чупрәк Хафиз, Йөнле танау Хафиз, Сытыр Хәйрулла, Таракан Габдрахман, Кандала Хөрмәт, Бәрәкәй Ахун, Нохай Саләхи, Илиже Хәким, Бизмән Әвәл, Айгыр Латип, Баптай Дәүләтбай, Тартыш Рамазан,Сәмәй Мәкъсүт,Айбаш Рафаил  h.б. Соңрак hәм хәзер бирелгэн кушаматлар: Шатун Газиз, Биштин Рәхимьян, Күк бия,Дан Дамир,Фантомас, Суворов, Кутузов, Бройлер, Будулай, Штакетник, Автовеса, Миллионер. (Кушаматлар диалектта бирелде).
Топономика
Хан тау — археологик hәйкәл. Ул авылның көнбатыш тарафындагы зур булмаган ике тауның, яки Красноуфим шәhәренэ алып баручы олы юлның, ун ягын тәшкил итә. 20 гасыр башында шул тау тубәсендәге эре ташларның берсе астында каен тузына язылган хат табыла. Аңа, югалган атын эзләп йөрүче, яшь акалы Гыймат Бәдретдинов тап була. Авылда хатны укыйлар. Хатта әлеге тауда хан басып торганлыгы турында әйтелә. Риваятьләр раславынча, бу Мамай хан була. Ханның мал – туары шулкадәр күп була, көтүнең башын Ака елгасына су эчәргә куып китергәңдә (елга 5 чакрым ераклыкта), анын арткы рәтләре әле кузгалырга да уйламый. Шушы ук тауда «Зөл-факар» язулы шәрык кылычы да табыла (пәйгамбәр Мөхәммәтнең Али киявенең легендар кылычы шулай атала). Бу сүз мөселман яугирларының, корал жинелмәслек булсын өчен, кылыч йөзенә уеп язылган.
Мәрьям (Мәрйэн) кул. Мондый атамалы урынны акалылар Мәрьям исемле кыз баланың үкенечле үлеме белән аңлаталар. Бу тарихны ике вариантта сөйлиләр. Беренчесе. Бик күптәннән, көзнең соңгы көннәренең берсендә, ирле – хатынлы атларын җигеп, Татар Яманъелга авылына кунакка китәләр. Мәрьям исемле кызларын үзләре белән алмыйча, күршеләрендә калдыралар. Тик Мәрьямнең әти – әнисеннән каласы килми, елый – елый ат арбасы артыннан йөгерә. Тиз арада караңгы төшә hәм ул адаша. Иртәгесен басу кырындагы каенлы кулда (үзәнлектә) бичараның җиргә ябышып туңган үле гәүдәсен табалар. Әнә шуннан бу урынны Мәрьям кул дип йөртә башлыйлар. Икенчесе. Кышкы көннәрнең берсендә, ирле – хатынлы, атларын чанага жигеп, Яманьелга авылына китәләр. Калын юрганга төреп, Мәрьям исемле кыз балаларын да чанага салалар. Авылга төшә торган каен кулдан (үзәнлектән) күтәрелгәндә, кыз бала чанадан төшеп кала. Аның юклыгын бик соң гына сизеп алалар. Эзләп тапканда, аның гәүдәсе инде суынган була. Шуннан соң сабый тунып вафат булган урынга Мәрьям кул дип атама бирәләр.
Җир – суга кагылышлы башка атамалар: Әптикәй пирәмәне, Бакый чишмәсе, Юкәле кул, Теркеле кул, Зәләт кул, Таулы кул, Таргайлы кул, Бурсыклы кул, Сукмарлы кул, Йеләкле кул, Муеллы куак, Урта куак, Ситке куак, Карамалы куак, Зәйнулла куагы, Әрәмә тирмән,Ерекле борын, Берсулез яланы h.б.(Атамалар акалылар сөйләшендә бирелде).
Акалылар һәм Бөек Ватан сугышы
Илне фашист баскынчыларыннан саклау өчен фронтка Олы Ака һәм Түбән Акадан 412 кеше мобилизацияләнә. Шуларның яртысыннан күберәге яу кырларында ятып кала. Авылның ир – атлары төрле фронтларда сугыша, Европаны азат итүдә катнаша. Араларында Башкорт кавалерия девизиясендә сугышучылар да бар. Әсирлек газапларын кичергәннәр дә юк түгел. Сугыш авыр йөк булып, авылда калган карт – корылар, хатын – кызлар, бала – чагалар, үсмерләр җилкәсенә дә төшә. Аларга мәҗбүри хезмәт көннәрен  үтәргә, дәүләт заемнарын сатып алырга, төрле налоглар түләргә туры килә. Өлкән яшьтәге ирләр хезмәт армиясенә чакырыла, хатын – кызлар чит төбәкләрдә урман кисү хезмәтенә  тартыла. Шулай ук авыл эвакуацияләнгәннәрне дә үзенә сыендыра. 1943 – 1944 елларда ачлык, тиф авыруы авылдагы бик күп кешене һәлак итә. Бигрәк тә, күпләп балалар үлә. Сугыш чорында халык алабута, юкә кайрысы, имән чикләвеге, күгән тамыры, кычыткан, балтырган, елга кабырчыгы ашап көн күрә. Бөек Ватан сугышында корбан булганнар исемлеге 1960 еллар башында төзелә. Исемлекне төзүче – тарих укытучысы Фридрих Ганиев. Авылда алар хөрмәтенә обелиск куелган. Обелискның авторы – сугыш ветераны Рәфкат Ваисов. Обелискның дүрт ягына 213 акалының исем – фамилиясе уелган. Олыларның сүзләренә караганда, обелискта әле 40 якын яугирның исеме юк.
Күренекле шәхесләре
Авылның бер шәхесе Татар энциклопедиясенә кергән. Ул - Бәхтияр Канкаев, баш полковник, бригадир, Е.И. Пугачевның көрәштәше.
Тышкы сылтамалар
[http://www.odnoklassniki.ru/#/group/53664415547403/album/53818609631243 Чал тарихлы ямьле Ака. Авылым. Фуат Галәветдинов фотоальбомнары.]
Параҗи (Җенова)
Параҗи — Италиянең Лигурия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Параҗи Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
IC 4111
IC 4111 —  чикләрендә урнашкан.
Тавиры
Әлеге күк җисеме Индекс каталогының оригиналь басмасы исемлегенә керә. Шулай ук бу космик объект башка каталогларда буларак та сурәтләнә.
CDH8
CDH8 —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
Франсиско Монтоя Родригез (Селая)
Франсиско Монтоя Родригез — Мексиканың Гуанхуато штатында урнашкан торак пункт. муниципалитеты составына керә.
Географиясе
Франсиско Монтоя Родригез Мексиканың үзәк өлешендә урнашкан.
Климаты
Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 16 — 22 °C.
Явым-төшем аз күләмдә, уртача 400 мм — 700, һәм күбесенчә җәй көне төшә, кыш коры.
Тарихы
Безнең эрага кадәр 800-300 елларда бу җирләрдә чупикуарио халыклары яшәгән. X һәм XI гасырлар чикләрендә корылык аркасында бу халыклар биредән күченергә мәҗбүр була. Соңрак чичимеклар килеп урнаша башлый. 1520 елларда җирлеккә испаннар керә. Чичимек кабиләләре Испания басып алучыларына кадәр төп халык булган.
1824 елның 14 октябреннән Гуанхуато штаты составында.
Базеле (Мантова)
Базеле  — Италиянең Ломбардия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Базеле Альп тауларының көньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Корте Парди (Лука)
Корте Парди  — Италиянең Тоскана төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Корте Парди Апеннин ярымутравының төньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан төньякка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Сере ди Конка (Фрозиноне)
Сере ди Конка — Италиянең Лацио төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Сере ди Конка Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Үзәк Апеннин тауларыннан көнбатышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Звиков (Ческе Будейовице)
Звиков  (Zvíkov) — Чехиянең Көньяк Чехия крае районында урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Тарихы
Авыл җирләре элек тарихи төбәгенә караган.
Демография
Халык саны динамикасы:
Ла Фореста (Леон)
Ла Фореста — Мексиканың Гуанхуато штатында урнашкан торак пункт. муниципалитеты составына керә.
Климаты
Җирлеккә йомшак җылы климат хас, еллык уртача температура 16 — 22 °C.
Явым-төшем аз күләмдә, уртача 400 мм — 700, һәм күбесенчә җәй көне төшә, кыш коры.
Тарихы
Безнең эрага кадәр 800-300 елларда бу җирләрдә чупикуарио халыклары яшәгән. X һәм XI гасырлар чикләрендә корылык аркасында бу халыклар биредән күченергә мәҗбүр була. Соңрак чичимеклар килеп урнаша башлый. 1520 елларда җирлеккә испаннар керә. Чичимек кабиләләре Испания басып алучыларына кадәр төп халык булган.
Калугино (Төньяк Казакъстан өлкәсе)
Калугино (Калугино) — Казакъстанның Төньяк Казакъстан өлкәсе‎ндә урнашкан авыл.
Ла Фореста (Леон)
Тарихы
1824 елның 14 октябреннән Гуанхуато штаты составында.
Калугино (Төньяк Казакъстан өлкәсе)
Климаты
Биредә климат континенталь. Гыйнварның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. Җилләр розасында төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) җилләр өстенлек итә. Тотрыклы кар катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.
Эль Инфьерно, Ранчо (Пабельон де Артеага)
Эль Инфьерно, Ранчо — Мексиканың Агваскальентес штатында урнашкан торак пункт. муниципалитеты составына керә.
Тарихы
Бу җирләрдә испан басып алучыларына кадәр чичимек кабиләләре яшәгән, 1530-1531 елларда җирлеккә испаннар керә.
1789 елның 24 апреленнән Сакатекас штатына кергән, 1835 елның 23 маеннан Агваскальентес штаты составында.
Углиржска Лгота
Углиржска Лгота (Uhlířská Lhota) — Чехиянең Урта Чехия крае районында урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Тарихы
Авыл җирләре элек тарихи төбәгенә караган.
Демография
Халык саны динамикасы:
IC 4112
IC 4112 —  чикләрендә урнашкан.
Тавиры
Әлеге күк җисеме Индекс каталогының оригиналь басмасы исемлегенә керә. Шулай ук бу космик объект башка каталогларда буларак та сурәтләнә.
Паразако (Павия)
Паразако — Италиянең Ломбардия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Паразако Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
CDH9
CDH9 —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
Чатбахче (Синҗик)
Чатбахче (Çatbahçe) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Адыяман иле Синҗик илчесенә караган бер авыл (köy).
Уашактун
Уашактун (Вашактун, Uaxactún) — майя мәдәнияте археологик үрнәге. Гватемаланың Петен департаментының Форес муниципалитетында Тикальдән төньякка таба 25 км ераклыкта урнашкан. Уашактун исеме майя телендә  «сигез таш» дигәнне аңлата, бу исемне үрнәккә  Сильванус Морли бер язма буенча бирә, ул  Тикаль хакименең Уашактун хакименнән  җиңелүеннән соң аңа  бирелгән бүләк.
Элек кала Сиаан К'аан тип аталган (Siaan K’aan), ягъни «күктән туган». Классик чордан, б.э. кадәр 900 еллар тирәсендә һәм бөтен классик чор дәвамында  калада халык яшәгән. Каланың үсеше б.э. 500-900 елларына туры килә.
9-ынчы стелада иң борынгы язу 328 елга, ә иң соңгысы 12-енче стелада 899 елга карый. Алар калада майяларның дәвамлы йәшәвенә күрсәтә. Уашактун Петен биләмәсендә иң зур торак пункт була, һәм иң борынгы майя мәдәнияте калалары Накбе һәм Эль Мирадор табылганга кадәр, озак вакыт иң борынгысы санала.