cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Лончковице (Радомщанский повяты)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Бабина 2
Бабина 2 (Бабіна 2 ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Бабруйский районында урнашкан авыл.
Плевраль куышлык
Плевраль куышлык
o   Плевраль куышлыкта 1-2 мл сүлле сыекча бар, ул сыекча бер-берсенә караган висцераль һәм париеталь плевра өслекләренең битләрен юешләп,  алар арсындагы ышкылуны юк итә.
o   Сүлле сыекча ярдәмендә ике өслекнең тоташуы (ябышуы) бара. Сулыш алганда төп сулыш мускуллары кыскарганда күкрәк читлеге күләме арта. Париеталь  плевра бите висцераль битеннән читләшеп, аны үзе артыннан тортып, үпкәне киңәйтә.
Күкрәк читлеге тышчасы зарарланганда (үтәли тишек булганда) басым тигезләшә. Плевраль куышлыгына тишек аша һава керә (пневмоторакс). Нәтиҗәдә үпкә салынып төшә һәм сулышта катнашмый.
·      Үпкә сүрүе (pleura) үпкәнең сүлле катлавы. Ул ике биттән тора: висцераль плевра (pleura visceralis) һәм париеталь плевра (pleura parietalis). Шулай итеп, күкрәк читлегенең һәр яртысында йомык үпкә белән сүлле капчык урнашкан.
o   Висцераль, яки үпкә плеврасы үпкәне каплый, аның матдәсе белән тыгыз үсешеп, үпкәнең өлешләре арасындагы ярыкларга керә. Үпкәне бөтен яктан чолгап алып, үпкә плеврасы париеталь плеврага үпкәнең тамыры янында күчә. Шунда үпкә тамырыннан астарак плевраның бер бите икенчесенә күчкән урында дупликатура ясала (рәс. 2.7), ул үпкә бәйләвече (lig. pulmonale) дип атала.
o   Париеталь, яки тышчадагы плевра үзенең тышкы өслеге белән күкрәк читлеге тышчасы белән үсеп тоташа, ә эчкесе висцераль плеврага карый.
·      Париеталь плеврада кабырга, медиастиналь һәм диафрагмаль плевра бар.
o   Кабырга плеврасы (pleura costalis) иң киң, кабырга һәм кабырга аралыкларның тышкы өслеген каплый.
o   Диафрагмаль плевра (pleura diafragmatica) диафрагманың мускуллы һәм сеңерле өлешләрен каплый.
·      Плевра гөмбәзе (cupula pleurae) үпкәнең очында кабырга плеврасы медиастиналь плеврага күчкән урында ясала. Ул 3-4 см. беренче кабыргадан яки 1-2 см. умрау сөягеннән чыгып тора.
Плевраль синуслар
·      Плевраль куышлыкта  париеталь плевра өлешләре бер-берсенә күчкән урында батынкылыклар ясала - плевра синуслары.
o   Кабырга-диафрагмаль синус (recessus costodiaphragmaticus) кабырга плеврасы диафрагмаль плеврага күчкәндә ясала. Синус ике якта да чагыла. Урта култык асты сызыгы биеклегендә аның тирәнлеге 9 см тирәсе.
o   Диафрагмаль-медиастиналь синус (recessus   phrenicomediastinalis) медиастиналь плевра диафрагмаль плеврага күчкәндә ясала. Әлеге синус әз генә чагыла.
o   Кабырга-медиастиналь синус (recessus costomediastinalis) кабырга плеврасы медиастиналь плеврага күчкәндә сул якта гына ясала, чөнки сул үпкәнең чиге 4-5 нче кабырга аралыгы һәм 5-6 нчы кабырга кимерчәге тирәсендә плевра чиге белән туры килми.
Истә калдырырга  кирәк, плевраль синуслар – плевра кушлыгында ике  париеталь плевра битләре арасындагы аралык. Плевра ялкынсынганда (плеврит) плевраль синусларда үлек җыела ала.
Плевра чикләре
·      Плевраның уң алгы чиге гөмбәздән уң күкрәк-умрау буынына төшә, аннары күкрәк сөяге сабының симфизы аша үтә. Аннары ул күкрәк сөяге гәүдәсе артыннан 6 нчы кабырга кимерчәгенә кадәр бара һәм плевраның аскы чигенә күчә. Плевра һәм үпкәнең алгы чиге туры килә.
·      Плевраның аскы чиге үпкәнең чигеннән 1 нче кабыргадан аскарак үтә. Бу чик кабырга плеврасы диафрагмаль плеврага күчкән урынга туры килә. Сул үпкәнең аскы чиге уң үпкәгә караганда бер кабырга аралыгына аскарак проецияләнгән өчен, плевраның аскы чиге сул яктан бераз астарак үтә.
·      Плевраның арткы чиге уң яктан 12 нче кабырга башы янында башланып, умырткалык баганасы тирәсендә үтә. Үпкә һәм плевраның арткы чиге туры килә.
Плевра ара кырлар
Күкрәк сөяге тирәсендә уң һәм сул плевраның алгы чикләре арасында плеврадан ирекле ике өчпочмаклы аралык ясала - өске һәм аскы плевра ара кыр.
·      Өске плевра ара кыры очы белән аска карый һәм күкрәк сөяге сабы артында урнашкан.
·      Аскы плевра ара кыры очы белән өскә карый һәм күкрәк сөяге гәүдәсенең аскы яртысы һәм 4-5 нче алгы кабырга аралыгы артыда урнашкан.
Сароки (Паставский районы)
Сароки (Сарокі ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Паставский районында урнашкан авыл.
Импхал
И́мпхал (Imphal) — Һиндстанның Манипур штатының башкаласы, шулардан берничә кечкенә елга коеп төшкән калкулыклар тирәсендә үзәндә урнашкан.
Һинд дине
Биредә Хиянгтһанг Лайремби Гыйбадәтханә Комплексы урнашкан, ул дини урын һәм туристлар манзарасы булып тора, ул сентябрь яки октябрьдә ел саен Дурга Пуджа фестивале өчен мәшһүр.
Биргеуань (коммуна)
Биргеуань — Румыниянең Нямц жудецында урнашкан коммуна.
Альберт Гульян
Альберт Гарегинович Гульян (әрм. Ալբերտ Գարեգինի Գուլյան; 1938 елның 2 маенда туган) - Совет һәм Әрмән физигы, физика-математика фәннәре докторы (1990), профессор (1992), Әрмәнстан Милли Фәннәр Академиясенең тулы әгъзасы (2014; 2000 елдан бирле корреспондент әгъза). Әрмәнстан ССР дәүләт премиясе лауреаты (1988).
Биргеуань (коммуна)
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Альберт Гульян
Биография
1938 елның 2 маенда Әзербәйҗан ССРның Карачинар авылында туган.
1955 - 1960 елларда ул Ереван дәүләт университетының физика һәм математика факультетын тәмамлый, 1961 - 1964 елларда әлеге университетның аспирантура бүлегендә белемен күтәрә.
1964-нче елдан Әрмәнстан ССР Милли Фәннәр Академиясенең Радиофизика һәм Электроника Институтында фәнни-тикшеренү эшендә - Әрмәнстан Милли Фәннәр Академиясендә кече һәм өлкән хезмәткәр, 1975 елдан әлеге институтның радиофизика кафедрасы мөдире вазифаларын үти.
1975 елдан, фәнни эш белән беррәттән, ул Ереван дәүләт политехник институтында педагогик эш белән шөгыльләнә, укытучы, доцент һәм радио җайланмалары кафедрасы профессоры булып хезмәт итә.
Фәнни-педагогик эшчәнлеге һәм фәнгә керткән өлеше
А.Г. Гульянның төп фәнни-педагогик эшчәнлеге физика һәм радиофизика өлкәсендәге проблемалар белән бәйләнгән. Ул радио астрономия ысуллары белән антенналарга характеристика булдыру өлкәсендә тикшеренүләр алып барган. Шулай ук, оборона һәм гражданлык индустриясендә радио физика системасы булдырган, югары ешлык зонасында сизгер аудио сигналларын кабул итү системасын булдыру белән шөгыльләнгән.
1964-нче елда кандидатлык диссертациясе, 1990-нчы елда физика һәм математика фәннәре докторы дәрәҗәсе буенча "Радио астрономия ысулларын һәм ерак элемтә антенналары араларының үзенчәлекләрен өйрәнү өчен радиометрик җиһазларны үстерү" темасына докторлык диссертациясен яклады. 1992 елда ул профессор гыйльми исеменә лаек булды. 2000 елда ул корреспондент әгъза, 2014 елда - Әрмәнстан Милли Фәннәр академиясенең тулы әгъзасы итеп сайланды. A.Г. Гульян йөздән артык фәнни хезмәт, шул исәптән күпсанлы монографияләр авторы. Ул уйлап табу өчен җидедән артык сертификат иясе.
Седзер
Седзер — Франциядә урнашкан коммуна, Атлантик Пиренейлар департаментында урнашкан.
Ульдемолинс
Ульдемолинс — Испаниянең Таррагана провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Воля-Жидовска
Воля-Жидовска — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Ульдемолинс
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Воля-Жидовска
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Грубе-Ю (Хайма-Ю кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Төньяк Сосьва. Кече елга бассейны — Төньяк Сосьва, елга бассейны — Об, Төньяк Сосьва елгасы кушылган урыннан түбәнрәк.
Далабхья
Далабхья Чандогья Упанишадта искә алынган фикер иясе. Аның шәҗәрәсе Далабхья готрага карый. Чандогья Упанишад Шилак, Далабхья һәм Правана Джайвали хәкимнәре арасында әңгәмәне тасвирлый. Фикер иясе шулай ук Бхавишья-уттара Пуранада искә алына, анда Пуластья фикер иясе Кришнаның хәерче формасын алуы турында хикәяне сөйли.
Пенуде
Пенуде — Португалиянең Визеу округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
NGC 7793
NGC 7793 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда   тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Гарнер (Төньяк Каролина)
Гарнер  — Америка Кушма Штатларының Төньяк Каролина штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Айрат Закиров
Айрат Закиров (Айрат Вәгыйз улы Закиров,, — , ) — радиомөһәндис. 1960-1988 елларда Казан исәпләү системнары җитештерү берләшмәсендә, 1967-1973 еларда Казан электрон исәпләү машиналары заводының махсус конструктлау бюросы лабораториясе башлыгы. Төзелешнең микропрограм принцплы һәм эченә корылган автоматик программалау системалы «Наири» электрон исәпләү машиналар гаиләлеген эшкәртү һәм җитештерүгә кертү өчен 1971 елда ССРБ дәүләт премиясенә лаек булган.
Гарнер (Төньяк Каролина)
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кызыл йолдыз (гәҗит, Ташкәнт)
Кызыл йолдыз — гәҗит. Урта Азия хәрби бүлгесенең сәяси идарәсе органы. 1926 елда Ташкәнт шәһәрендә татар телендә нәшер ителә, ким дигәндә 7 саны чыга.
Гаҗо (Тренто)
Географиясе
Гаҗо Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Бельбеф
Бельбеф — Франциянең Сен-Маритим департаментында урнашкан коммуна.
Хажикови
Хажикови — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Высивере
Высивере (Võsivere) — Эстониянең Тартумаа өязендә урнашкан авыл.
Подирей
Подирей — Румыниянең Бистрица-Несеуд жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Бабинки
Бабинки (Бабінкі ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Дрыбинский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Ишгөрен (Савур)
Ишгөрен (İşgören) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Мардин иле Савур илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Гути-Мали
Гути-Мали — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Стрмець-при-Орможу
Стрмець-при-Орможу — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Чимкәнт (Кара-Бура районы)
Чимкәнт (Чымкент, Чимгент) — Кыргыз Республикасының Талас өлкәсе Кара-Бура районындагы авыл. Чалпанбай авыл җирлеге эченә керә.
Халкы
Халкы — 4990 кеше.
(3734) Валанд
(3734) Валанд  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Пепин
Пепин — Португалиянең Визеу округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Мелкая Виска
Мелкая Виска — Россия территориясеннән ага торган елга. Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Ячей елгасының уң ярыннан 3 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 12 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Баренцев диңгезе бассейны елгалары Печора елгасы бассейнының көнчыгышынан Зур Ою елгасы бассейнынң көнчыгыш чигенә чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Печора һәм Об елгалары арасындагы, Баренец диңгезенә коючы, елгалар бассейны.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Әнәс Закиров
Әнәс Закиров (Әнәс Шакир улы Закиров,, ) — рәссам, РСФСРның атказанган мәдәният эшлеклесе (1971). 1951-1961 елларда ССРБ ХХККнең матбугат бүлеге баш рәссамы, 1961-1990 елларда «Турист» журналы баш рәссамы, 1990 елдан «Лесная Новь» журналында шул ук вазыйфада. 1980-елларда Татарстан китап нәшрияты белән хезмәттәшлек иткән «Б. Урманче» (1983), «Г. Тукай» (1986), «Л. Фәттахов» (1990) һәм башка альбомнарны.
Стивенс (Пенсильвания)
Стивенс  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Стивенс халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Мон (Пюи-де-Дом)
Лимон (Mons (Puy-de-Dôme)) — Франциянең Пюи-де-Дом департаментында урнашкан коммуна.
Фальсет
Фальсет — Испаниянең Таррагана провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Шевиньи-Сен-Совёр
Шевиньи-Сен-Совёр (Chevigny-Saint-Sauveur) — Франциянең Кот-д’Ор департаментына караган коммуна, Дижон 2-й кантон кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 12.11 км².
Сароки (Полацкий районы)
Сароки (Сарокі ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Полацкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Авиахим Татарстана (гәҗит)
Авиахим Татарстана — гәҗит. ТАССР Һава флоты дуслары җәмгыяте органы. 1923-1925 елларда Казан шәһәрендә рус телендә нәшер ителә, ким дигәндә 48 саны чыга.
Лончковице (Томашовский повяты)
Лончковице  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Марко-Айленд (Флорида)
Марко-Айленд  — Америка Кушма Штатларының Флорида штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Марко-Айленд шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кече Киршиха
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Бассейны притоков Иртыша от Ишема до Тобола, елга бассейны — Иртеш.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Элмалы (Дэлиҗе)
Элмалы (Elmalı) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Кырыккале иле Дэлиҗе илчесенә караган бер авыл (köy).
Агартала
Агартала — Һиндстанның төньяк-көнчыгышында урнашкан шәһәр, Трипура шәһәренең административ үзәге булып тора.
Һинд дине
Агарталада урнашкан Һинд дине гыйбадәтханәләре исемлеге (Инглиз телендә):
Высупере
Высупере (Võsupere) — Эстониянең Ляэне-Вирумаа өязендә урнашкан авыл.
Гарреллс (Төньяк Каролина)
Гарреллс  — Америка Кушма Штатларының Төньяк Каролина штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Бабирова
Бабирова (Бабірова ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Глуский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Стрмець-при-Поленшаку
Стрмець-при-Поленшаку — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Халупи (Диңгез буе воеводалыгы)
Халупи — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Сибиу
Сибиу (Sibiu, Nagyszeben, Hermannstadt) — Румыниянең Сибиу өязендә урнашкан шәһәр.
Халык саны — 147245 кеше (2011).
Сәгать поясы
Халыкара стандарт буенча Сибиу Үзәк Европа вакыты (Central European Time, CET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +1:00 гә тигез.
Тарих
Шәһәр статусын 1191 елдан йөртә.
Халык
Милләтләр (2002): румыннар — 95,7%, маҗарлар — 2%, алманнар — 1,6%.
Грей (Айова)
Грей  — Америка Кушма Штатларының Айова штатында урнашкан шәһәр.
Түбән Козмаш
Түбән Козмаш — Пермь краеның Чернушка районында урнашкан авыл. Павловка авыл җирлегенә карый.
Грей (Айова)
Тарихы
Грей шәһәре  елда нигезләнгән.
Биргиш (коммуна)
Биргиш — Румыниянең Сибиу жудецында урнашкан коммуна.
Грей (Айова)
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Түбән Козмаш
Халык
Халык саны динамикасы:
Туры юл (гәҗит)
Туры юл — гәҗит. РКП(б)ның Бөре кантун комитеты һәм кантун башкармасы органы. 1920-1925 елларда Бөре шәһәрендә татар телендә нәшер ителә, ким дигәндә 62 саны чыга.
Түбән Козмаш
Климат
Климаты — уртача континенталь. Кыш суык һәм буранлы, кар катламы берәр метрдан артып китә ала. Явым-төшем күләменең күпчелек өлеше июнь-август айларына туры килә.
Воля-Жизна
Воля-Жизна — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Пера-Велья
Пера-Велья — Португалиянең Визеу округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Пожня (авыл)
Пожня (Пожня) — Коми Республикасының Сосногорск районында урнашкан авыл.
Климат
Пожня климаты уртача-континенталь. Кыш озын, салкын, ә җәй кыска, гадәттә җылы, яисә салкынча. Биредә кырау җәен дә күзәтелә. Җәй көне циклоннар активлыгы сүлпәнәя, көзен исә киресенчә, үсә, шуңа күрә дә явым-төшем күләме арта. Көз белән яз салкын.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: комилар (67%), руслар (29%).
Гаҗо (Модена)
Гаҗо — Италиянең Эмилия-Романья төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Гаҗо Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Гутково (Мазовия воеводалыгы)
Гутково  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
NGC 7794
NGC 7794 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда   тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Флиш (Испания)
Флиш — Испаниянең Таррагана провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Грубе-Ю (Хулга кушылдыгы)
Грубе-Ю — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Хулга елгасының уң ярыннан 218 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 35 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Төньяк Сосьва. Кече елга бассейны — Төньяк Сосьва, елга бассейны — Об, Төньяк Сосьва елгасы кушылган урыннан түбәнрәк.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
(1695) Вальбек
Тарихы
1941 елның 15 октябрендә Лийси Отерма тарафыннан Турку обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1941 UO» саналган.
Стормстаун (Пенсильвания)
Стормстаун  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Стормстаун халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Подиш
Подиш — Румыниянең Бакеу жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Вытиквере
Вытиквере (Võtikvere) — Эстониянең Йыгевамаа өязендә урнашкан авыл.
Вестник землероба (гәҗит)
Вестник землероба — гәҗит. Чаллы кантун авыл хуҗалыгы комитеты һәм РКП(б)ның Чаллы кантун комитеты органы. 1922 елда Чаллы шәһәрендә рус телендә нәшер ителә, ким дигәндә 4 саны чыга.
Кишинёв
География
Кишинёв Көнчыгыш Европа тигезлегендә, Бык елгасының ике ярларында урнашкан.
Халык
Милли состав (2004): молдаваннар — 67,6 %, руслар — 13,9 %, украиннар — 8,3 %, румыннар — 4,5 %, болгарлар — 1,2 %.
Тарих
Беренче тапкыр 1466 елда телгә алына. 1641 елдан — Яссы шәһәре монастырыларның биләмәсе.
Рус-төрек сугышлары сугышлары нәтиҗәсендә Кишинёв 1812 елда Россия империясе составына керән. 1818 елда аңа шәһәр статусы бирелгән. 1873 елдан — Бессарабия губернасы үзәге.
1918 елның 1 (14) гыйнварында шәһәрдә Совет хакимияте урнаштырылган, әмма шул ук елда шәһәр румын армиясе тарафыннан басып алынган.
1940 елда Кишинёв ССРБ составына кушылган һәм Молдаван ССР башкаласы ителгән. 1941 елның 16 июлендә шәһәр алман-румын гаскәрләре тарафыннан басып алынып, Румыния составына кире кайтарылган. 1944 елның 24 августында Кызыл Армия Яссы-Кишинёв операциясе нәтиҗәсендә шәһәрне азат иткән.
Эчке бүленеш
Кишинӗв 5 секторга бүленә:
Кече Таболжанка
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Чулман кушылдыклары бассейны Агыйдел кушылганчы, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Бабове (Бабруйский районы)
Бабове  (Бабоўе ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Бабруйский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Момбойвис
Момбойвис — Россия территориясеннән ага торган елга. Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Урер-Яга елгасының сул ярыннан 89 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 30 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Баренцев диңгезе бассейны елгалары Печора елгасы бассейнының көнчыгышынан Зур Ою елгасы бассейнынң көнчыгыш чигенә чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Печора һәм Об елгалары арасындагы, Баренец диңгезенә коючы, елгалар бассейны.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Люга (мәгънәләр)
Люга́:
Дехрадун
Дехраду́н, яки Дeхра-Дун (Һинди телендә: देहरादून}}) — Һиндстанның төньягында шәһәр, Уттаракһанд штатының башкаласы. Шәһәр Сивалик калулыклары астында урнашкан, эре транспорт үзәге булып тора.
Һинд дине
Дехрадун янында күпсанлы ашрамнар булган Ришикеш шәһәре урнашкан, ул Һинд диненең төп үзәкләрнең берсе булып тора.
Ламти (Франция)
Ламти (Lempty) — Франциянең Пюи-де-Дом департаментында урнашкан коммуна.
Лопатки (Лодзь воеводалыгы)
Лопатки  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Югары Әлморза
Югары Әлморза — Татарстан Республикасының Әлки районындагы авыл.
Халык саны — 368 тирәсендә. Почта индексы — 422885.
Тарих
XVIII гасырда нигезләнгән.
Демография
Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): татарлар.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.7 °C.
Харброво
Харброво — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Алга (гәҗит, Благовещен)
Алга — гәҗит. РКП(б)ның татар-башкорт секциясе органы. 1921 елда Благовещен шәһәрендә татар телендә нәшер ителә, ким дигәндә 6 саны чыга.
Стрмець-при-Светем Флорияну
Стрмець-при-Светем Флорияну — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Перейру (Табуасу)
Перейру  — Португалиянең Визеу округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Сарокина (Браславский районы)
Сарокина (Сарокіна ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Браславский районында урнашкан авыл.
Маскотт (Флорида)
Маскотт  — Америка Кушма Штатларының Флорида штатында урнашкан шәһәр.
Сарокина (Браславский районы)
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Маскотт (Флорида)
Тарихы
Маскотт шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Выукүла
Выукүла (Võuküla) — Эстониянең Пылвамаа өязендә урнашкан авыл.
Шевийар (Франция)
Шевийар (Chevillard) — Франциянең Эн департаментына караган коммуна, Отвиль-Лонес кантонына карый.
Гарреллсвилл (Төньяк Каролина)
Гарреллсвилл  — Америка Кушма Штатларының Төньяк Каролина штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Бирда (коммуна)
Бирда — Румыниянең Тимиш жудецында урнашкан коммуна.
Форес
Форес — Испаниянең Таррагана провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гуткув (Мазовия воеводалыгы)
Гуткув  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
NGC 7795
NGC 7795 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда   тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Алга (гәҗит, Сарытау)
Алга — гәҗит. Түбән Идел край укый-яза белмәүчелекне бетерү комитеты һәм «Яңалиф» комитеты органы. 1929 елда Сарытау шәһәрендә татар телендә нәшер ителә.
Юрий Фалилеев
Фалилеев Юрий (Георгий) Владимирович (1917-1989) — онкология һәм хирургия өлкәсендә ССРБ галиме һәм педагогы, медицина фәннәре докторы, профессор, ССРБ Медицина фәннәре академиясенең әгъза-корреспонденты (1984).
Биографиясе
Юрий Владимирович Фалилеев 1917 елның 9 октябрендә Сембер губернасы Алатырь өязенең Кладбищи авылында туган.
1936 елдан 1941 елга Беренче Мәскәү дәүләт медицина институтының дәвалау факультетында укый, И. А. Савицкийның укучысы. 1941 елдан Бөек Ватан сугышында 13-нче армияда 874-нче полкның 282-нче дивизиясендә полк табибы сыйфатында. 1941 елдан 1943 елга кадәр әсирлектә була, һәм хәрби әсирләрдән өчен лагердан качканнан соң 1943 елдан 1944 елга кадәр партизан отрядлары һәм 37-нче партизан бригадасының отряд табибы һәм бригаданың санитар хезмәте начальнигы сыйфатында була.
1944 елдан 1945 елга кадәр Белоруссия ССР-ның Молодечно өлкә дәваханәсенең хирургия бүлегенә ординатор сыйфатында клиник эш белән шөгыльләнә. 1945 елдан алып 1949 елга кадәр Беренче Мәскәү дәүләт медицина институтында госпиталь хирургия клиникасы ординатурасында укый. 1949 елдан алып 1958 елга кадәр Мәскәү фәнни-тикшеренү онкология институтында кече тикшеренүче сыйфатында. 1958 елдан 1989 елга кадәр Үзәк Ленин орденлы табипларның белемен камилләштерү институтында фәнни-педагогик эш белән шөгыльләнә: 1958 елдан 1969 елга кадәр — ассистент, 1969 елдан 1971 елга кадәр — доцент, 1972 елдан 1978 елга кадәр — профессор, 1978 елдан 1989 елга кадәр — онкология кафедрасы мөдире, бер үк вакытта педагогик эш белән беррәттән 1979 елдан 1989 елга кадәр ССРБ Медицина фәннәре академиясе Бөтен Союз онкология гыйльми үзәгенең баш һәм муен яман шешләре бүлегенең җитәкчесе сыйфатында фәнни эш белән шөгыльләнә.
Фәнни-педагогик эшчәнлеге
Ю. В. Фалалеевның төп гыйльми-педагогик эшчәнлеге төрле яман шешләрне, шул исәптән үпкә яман шеше, авыз куышлыгы һәм муен яман шеше, сөт бизләре һәм калкансыман биз яман шешләрен диагностикалау һәм дәвалау өлкәсендәге мәсьәләләр белән бәйле. Ю.В. Фалилеев — ССРБ Югары аттестация комитетының эксперт әгъзасы, Башка Союз Президиумы каршында гыйльми онкология җәмгыяте әгъзасы һәм Бөтен Союз гыйльми медицина онкология җәмгыяте каршындагы баш һәм муен яман шешләрен күнегү буенча комитет әгъзасы булып тора.
1972 елда докторлык диссертациясе яклый, 1974 елда аңа гыйльми профессор исеме бирелә, 1984 елда ССРБ Медицина фәннәре академиясенең әгъза-корреспонденты итеп сайлана. Ю. В. Фалилеев җитәкчелеге астында ике йөзгә якын фәнни эш, шул исәптән дүрт монография языла. Ю.В. Фалилеев җитәкчелеге астында егерме ике кандидатлык һәм ике докторлык диссертацияләре языла.
Стоу (Пенсильвания)
Стоу  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Стоу халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(1260) Вальхалла
(1260) Вальхалла  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1933 елның 29 гыйнварында Карл Райнмут тарафыннан Хайдельберг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1933 BW» саналган.
Бабовка (Кличавский районы)
Бабовка  (Бабоўка ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Кличавский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Семеак-Блашон
Семеак-Блашон — Франциядә урнашкан коммуна, Атлантик Пиренейлар департаментында урнашкан.
Итанагар
Итанагар (Инглиз телендә: Itanagar) — Һиндстанның Аруначал-Прадеш штатының башкаласы.
Һинд дине
Итанагарда Шри Шри Радһа Кришна Мандир һәм Шив Мандир урнашкан.
Грейнджер (Айова)
Тарихы
Грейнджер шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гаҗолето (Арецо)
Гаҗолето — Италиянең Тоскана төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Гаҗолето Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Воля-Загойска-Гурна
Воля-Загойска-Гурна — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Стрмо Ребро
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сарочына (Мёрский районы)
Сарочына (Сарочына ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Мёрский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Перейруш (Сан-Жуан-да-Пешкейра)
Перейруш  — Португалиянең Визеу округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Фрежинальс
Фрежинальс — Испаниянең Таррагана провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Лопатки-Цегельня
Лопатки-Цегельня — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Харново (Диңгез буе воеводалыгы)
Харново — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Лопатки-Цегельня
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Слатина
Слатина (Slatina) — Румыниянең Олт өязендә урнашкан шәһәр.
Халык саны — 70293 кеше (2011).
Сәгать поясы
Халыкара стандарт буенча Слатина Үзәк Европа вакыты (Central European Time, CET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +1:00 гә тигез.
Тарих
Шәһәр статусын 1368 елдан йөртә.
Халык
Милләтләр (2002): румыннар — 98,9%.
Винокурово (Пермь крае)
Винокурово — Пермь краеның Чернушка районында урнашкан авыл. Рипкәү авыл җирлегенә карый.
Халык
Халык саны динамикасы:
Климат
Климаты — уртача континенталь. Кыш суык һәм буранлы, кар катламы берәр метрдан артып китә ала. Явым-төшем күләменең күпчелек өлеше июнь-август айларына туры килә.
Ева-Юган
Ева-Юган — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Кече Сосьва елгасының сул ярыннан 404 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 39 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Төньяк Сосьва. Кече елга бассейны — Төньяк Сосьва, елга бассейны — Об, Төньяк Сосьва елгасы кушылган урыннан түбәнрәк.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Гутово-Гурки
Гутово-Гурки — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Зәйнәп Хәйруллина
Зәйнәп Хәйруллина — татар музыкасы белгече, тарихчысы, ТАССРның атказанган сәнгать эшлеклесе, «Татарстан» радиосының әдәбият-сәнгать тапшырулары мөхәррире.
Зәйнәп Хәйруллина 1916 елда туган. 1932—1958 елларда Татарстан радиосында диктор, мөхәррир, әдәбият-сәнгать тапшырулар җитәкчесе булып эшли. 1958—1961 елларда Казан телевидение студиясендә директор, мөхәррир, 1962—1973 елларда ТАССР Композитор берлегенең җаваплы сәркәтибе вазыйфасын алып бара.
Бер үк вакытта ул 1944—1976 да Татар дәүләт филармониясендә концерт программаларын алып баручы һәм лектор булып эшли. Татар музыка культурасына караган хезмәтләр авторы.
Зәйнәп Хәйруллина 2010 елның 15 августында вафат була. Кабере тормыш иптәше, музыкант Җәүдәт Айдаров янында Балтач районының Түнтәр авылы зиратында.
Шулай ук карагыз
<ul></ul>
Георгий Вороной
Георгий Феодосьевич Вороной (     -      ) - танылган рус математигы. 1907 елның 1 декабреннән Санкт-Петербург Фәннәр академиясенең әгъза-корреспонденты.
Биографиясы
Нижин юридик лицейында рус әдәбияты профессоры, Киевта эшләүче яшьләр өчен бушлай атналык мәктәпләр булдыру инициаторы, Феодосий Яковлевич Вороной гаиләсендә туган.
1889 елдан Санкт-Петербург университетында А. А. Марков җитәкчелегендә укый. 1894 елда ул «О целых числах, зависящих от корня уравнения третьей степени» темасына магистрлык диссертациясе яклай. Шул ук елны ул Варшава университеты профессоры итеп сайлана, анда чылбырлы кәсерләрне тикшерү белән шөгыльләнә. Вороной Вацлав Серпинскийның укучысы була.
1897 елда Вороной В. Я. Буняковский исемендәге премиягә лаек була, «Об одном обобщении алгоритма непрерывных дробей» темасына докторлык диссертациясе яклай. Аннан соң Варшава университетында математика профессоры булып эшләй.
Гильберт җитәкчелегендә II Бөтендөнья математиклар конгрессында катнаша.
Алты зур мәкалә авторы. Аларның икесе француз телендә өч чыгарылышта «Журнал чистой и прикладной математики» исемле немец журналында басылган:
Ул Варшавада үт ташлы авырудан вафат була.
Хәтер
Вороной хөрмәтенә информатикада кулланыла торган Вороной схемасы атала.
Параллелоэдрлар турында Воронойның теориясе: һәрбер примитив параллелоэдр ниндидер рәшәткәнең DV-өлкәсенә эквивалентлы.
Вороной сан теориясендә, алгебрада һәм геометриядә яңа фәнни юнәлешләр булдыра, аерым алганда, ул саннар геометриясенә нигез сала. Аның фәнни эшчәнлеге нәтиҗәләре кристаллографияла, информатикала, физикала, электроникала, астрономияла, астрофизикада, химияла, химия инженериясендә, микробиологияла, офтальмологияла, ясалма интеллект проблемаларын чишүдә кулланыла. Киңлекне оптималь рәвештә, билгеле бер мәгънәдә, аерым күзәнәкләргә таратуга ихтыяҗ булган бөтән җирдә дә. Австрия математиклары Айхгольцер һәм Ауренгаммер үз вакытында: "Вороной диаграммалары геометрик алгоритмнарны конструкцияләгәндә һәр җирдә кулланыла башлады. Исәпләмә геометрия буенча мәкаләләрнең шактый проценты турыдан-туры яки читләтел Вороной диаграммалары белән бәйле", - дип белдерделәр.
Гаиләсе
Улы - Юрий Юрьевич Вороной - украин совет табибы, Круты сугышында катнашучы. 1933 елда ул дөньяда беренче тапкыр үле бөерне кешегә күчереп утырта. Аның хатыны Вера Иосифьевна Нечаевская - Украина язучысы һәм җәмәгать эшлеклесе, Украина хатын-кызлар берлегенән Украина Үзәк Рада әгъзасы.
Камил Дәүләтшин
Камил Дәүләтшин – татар әдәбияты белгече, филология фәннәре кандидаты (1972), профессор, Башкортстан Республикасының мәгариф отличнигы, атказанган фән эшлеклесе.
Камил Салих улы 1935 елның 31 маенда Татарстан АССРының Чистай районы Иске Роман авылында туган. Хезмәт юлын заводта эшче булып башлый. Аң-белемгә омтылышы, фәнгә тартылуы аны 26 яше тулгач Казан дәүләт университетына алып килә. Анда Ленин стипендиясен алып укый. 1966 елда университетны кызыл дипломга тәмамлый, өч елдан аспирантура бетереп, кандидатлык диссертациясе яклый. Башкортстан дәүләт университетының татар теле һәм әдәбияты кафедрасына эшкә 1972 елда килә. Ул әдәбият белеме, әдәбият тарихы буенча лекцияләр укыды, кафедра мөдире, декан урынбасары булып эшләде, берничә томлык “Татар әдәбияты тарихы хрестоматиясе”н эшләүдә катнашты. Утыз биш елдан артык эшләү чорында Камил Салих улы йөзләрчә укытучы әзерләп чыгарды, дистәләрчә фән иясенә диссертацияләр яклауда ярдәм итте. Кафедрадагы хезмәттәшләренең күпчелеге – аның дипломчылары. Газеталарда һәм журналларда эшләгән байтак журналистлар үзләрен аның шәкертләре итеп саный.
Соңгы елларда прозада иҗатка күчте Камил Дәүләтшин. Повестьларында заман хакында уйланулары чагыла. Республикада татар әдәбияты үсешенә зур өлеш керткәне өчен дәүләт бүләкләренә лаек булды.
2011 елда Камил Дәүләтшинның “XVII гасыр шагыйре Мәүла Колый” дип исемләнгән җыентыгы басылып чыкты. Ул Камил Салих улының күпьеллык фәнни эзләнүләре нәтиҗәсе. Әлеге басма филолог талипларга, аспирантларга, тел-әдәбият белгечләренә тәгаенләнгән. Шушы китапта Мәүла Колыйның бар тормышы һәм иҗаты хакында тәфсилле мәгълүматлар тупланган.
Позтыкерес
Климат
Позтыкерес климаты уртача-континенталь. Кыш озын, салкын, ә җәй кыска, гадәттә җылы, яисә салкынча. Биредә кырау җәен дә күзәтелә. Җәй көне циклоннар активлыгы сүлпәнәя, көзен исә киресенчә, үсә, шуңа күрә дә явым-төшем күләме арта. Көз белән яз салкын.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: комилар (91%), руслар (9%).
Подишор (Румыния)
Подишор — Румыниянең Джурджу жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гаррисбург (Төньяк Каролина)
Гаррисбург  — Америка Кушма Штатларының Төньяк Каролина штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Виро (Эстония)
Виро (Viro) — Эстониянең Вырумаа өязендә урнашкан авыл.
Баброва (Дрыбинский районы)
Баброва  (Баброва ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Дрыбинский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
NGC 7796
NGC 7796 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда   тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Бирза (коммуна)
Бирза — Румыниянең Олт жудецында урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Операцион система
thumb|350px|right|[[Windows 7 операцион системасы]] Операцион система, кыска ОС (operating system, OS) — санакның җиһазы (hardware), програм (software) ресурслары белән идарә итүче һәм кулланучы белән үзара бәйләнешен оештыручы тәэмин ителеш (үзара бәйләнешле програмнар җыелмасы). Шуңа күрә яңа ОС-ның барлыкка килүе санакның аппарат өлеш үсеше белән бәйле. Микропроцессорның яңа модельләрен, яңа төр бирелмәләр туплагычларын төзү операцион системаларның үсешенә ярдәм итә.
Вакыт-бүленешле операцион системалар системаны эффектив куллану өчен биремнәрне (tasks) тәртипкә (кирәкле җәдвәлгә) сала һәм шулай ук процессор вакыты, хәтер җайланмасы, басак (printing) һәм башка ресурсларны бүлеп бирү өчен махсус хисап программасын (accounting software) үз эченә алырга мөмкин.
ОС кулланучы белән үзара бәйләнешен оештыра, төрле җайланмаларның эше белән идарә итә.
Оперцион системаларның төрләре
Операцион системалар хисап аппаратына, лицензиясенә һәм башкарылачак максатына арасыннан күп төрләргә бүленә. Төрләр исә үз чиратында тармакларга бүленә.
Санакларда киләсе ике операцион система төрләре киң таралган: Microsoft Windows, Unix һәм Unix системасына хас (шул исәптән Macintosh) операцион системалары.
Тарихы
XX гасырның 70-нче елларында барлыкка килгән беренче сигез разрядлы ПК-лар СР/М операцион системасын куллана (эшләүчесе — Digital Research ширкәте). IBM фирмасының (1981) беренче персональ санагы 16 разрядлы микропроцессор белән җиһаз-ландырыла. Аның өчен MS-DOS 1.0 (Microsoft ширкәте) операцион системасы төзелә.
MS-DOSHUH үсешенә ПК-да каты дискларның барлыкка килүе һәм аларның мәгълүмат сыйдырышлыкларының зураюы йогынты ясый. Әгәр MS-DOS 2.0 (1983) каты дискның 10 Мбайтка кадәр күләмдәге эшен тотып торса, MS-DOS 3.2 (1985) версиясе каты дискта 32 Мбайт күләмдәге логик бүлекләрне (логик дискларны) төзергә мөмкинлек бирә. MS-DOS 2.0 юрамасын башлап, кулланучылар агачсыман структурада оештырылган файллар белән идарә итү мөмкинлегенә ирешәләр.
1985 елда Intel фирмасы 32 разрядлы яңа 80386 микропроцессор иҗат итә, һәм бер елдан соң әлеге процессор нигезендә яңа санак барлыкка килә. MS-DOSHbm, командалы интерфейсы белән чагыштырганда дустанә файдалану интерфейсы булган көчле операцион система эшләү ихтыяҗы туа. thumb|left|270px|MS-DOSHbm экраны 1985 елның ноябрендә Microsoft фирмасы Windows 1.0 операцион тышчасын чыгаруы турында белдерә. MS-DOSTaH башка эшли алмау сәбәпле, 80-нче елларда Windows операцион системага әверелми.
1990 елда Intel 80386 микропроцессоры ярдәм итүче Windows 3.0 барлыкка килә. Әлеге версиядә санакның эчке хәтере нәтиҗәлерәк файдаланыла һәм компьютерда бер үк вакыт эчендә берничә программаны башкару мөмкинлеге гамәлгә ашырыла. 1995 елда бик яхшы сыйфатлы Windows 95 операцион системасы иҗат ителә. Әлеге ОС, MS-DOSKa караганда, нинди өстенлекләргә ия соң?
Хәзерге көндә Microsoft Windows операцион системалары гаиләсе яши дип әйтсәк тә була. 1998 елда Windows 95-нең дәвамчысы булган Windows 98 юрамасы барлыкка килә. Бу операцион система мультимедианың иң яңа стандартларына һәм чараларынa — санлы видеога (DVD — Digital Versatile Disk) һәм санлы TV-га ярдәм итә, Интернетка керү шактый дәрәҗәдә гадиләштерелде. Internetran яңалыкларны яисә башка мәгълүматларны Эш өстәленә куелган актив каналлар буенча алу мөмкинлеге туды. 2000 елда Windows 2000 операцион системалар гаиләлеге уйлап табыла. ОС (Windows 2000 Professional) нигезе өстәл санаклары һәм мобиль санаклар өчен билгеләнгән, ул ике процессорный эшенә ярдәм итә. thumb|right|150px|[[Линус Торвальдс]] Мәгълүмат технологияләре кеше тормышының бөтен өлкәләрендә: фәндә, җитештерүдә, мәгариф өлкәсендә, бизнеста һ. б. да киңрәк кулланыла бара. Мәгълүматлар күләме күбәю белән, аларны эшкәртү һәм саклау ихтыяҗы да арта. Күп процессорлы исәпләү комплекслары, санак челтәрләре булдырыла.
Санак челтәрләре барлыкка килү белән, челтәрле операцион системаларга ихтыяҗ туа. Мондый системага мисал булып беренче версиясе инде 1993 елда ук эшләнгән Windows NT системасы тора. Windows 2000 гаиләлеге составына дүрт процессорның эшенә ярдәм күрсәтүче күпмаксатлы Windows 2000 Server челтәрле операцион система керә. Windows ХР Professional (2001) шулай ук күп процессорлы системага ярдәм итә.
thumb|left|270px|[[Unix системасының үсеше]] Соңгы вакытта Microsoft Windows белән Linux операцион системасы ярыша. Linux-ның иң зур өстенлеге — төрле конструкциядәге (кесә компьютерларын да кертеп) компьютерларда эшләү мөмкинлеге. Аның тарихы 1991 елда башланам/Һелсинки университеты студенты Линус Торвальдс Intel 80386 процессоры өчен Unix операцион системасының коды нигезендә эшләнгән Minix системасының беренче версиясен чыгара. Вакытлар үтү белән бу система тулаем күчереп языла. Linux җитәкчелегендә бер үк вакытта берничә программа кертергә мөмкин, һәм алар барысы да процессор ресурсларыннан бергәләп файдаланалар. Компьютер күп процессорлы система булганда, системаның нәтиҗәлелеге бик күпкә арта.
Linux-ның үсеше уннарча мең программачыларның хезмәтенә бәйле. Linux — Internet аша башкарылган идеяләр алмашы, коллектив эш ул. Әлеге операцион системага үзгәртүләр кертергә дә мөмкин. Бу системаны кулланучылар бер үк вакытта шул ук системаны эшкәртүчеләр дә була алалар. Программа белән тәэмин ителешкә мондый якын килү open-source дигән исем алды. Linux-ны яклаучылар, ирешелгән уңышны ныгыту өчен, әлеге операцион системага ярдәм итүче гамәли программа белән тәэмин ителешне җитештерүчеләрнең күбрәк булуы кирәк дип саныйлар.
Unix һәм Unix-охшаш операцион системалар
Unix – операцион системалар группасы.
BSD һәм анан чыгарылмалар
BSD — программ тәэминатен чыгыш кодлар буенча тарату системасы. Ул уку-укыту оешмалары арасында тәҗрибә белән алмашу өчен ясалган. Бу программ тәэминате пакетларының үзенчәлеге — махсус BSD лицензия, аңа менә болай кыскача сыйфатлама бирергә була: бөтен чыгыш код — BSD-ның милеке, бөтен төзәтүләр — шушы төзәтүләрнең авторларының милеке.
Linux
Linux — Unix операцион системалар гаиләсенә керә торган һәм нигезендә Linux төше (Linux kernel) булган операцион система. Хәзерге вакытта Linux ачык кодлы (open source) программаларның иң күренекле мисалларыннан берсе булып санала; барлык язылган код һәрбер кеше тарафыннан үзгәртелергә, кулланылырга һәм таратылырга мөмкин.