cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Көньяк Америкада Һинд дине
Гайянада Һинд дине
Көнчыгыш Һиндстан иммигрантларның якынча 84%-ы Һинд дине тарафдарлары. Яллану чоры вакытында Көнчыгыш Һиндстан каста системасы сынган булган. Һинд дине янә билгеләмә бирелгән булган һәм каста аеру практикалары беткән булган. Христиан дәгъвачылары Көнчыгыш Һиндстанлыларны яллану чорында үз диннәренә күчереп караган, бу 1852 елдан башланган, әмма аз гына уңышка ирешкәннәр. Миссионерлар Браминнарны аларның уңышсызлыгы өчен гаепләгәннәр: Браминнар рухи ритуалларны барлык Һинд дине тарафдарлары өчен эшли башлаган чөнки Христиан дәгъвачылары авылларда прозелитизм башлап каста системасын сындыра башлаганнар. 1930-ынчы еллардан соң Һинд дине тарафдарларының Христианлыкка күчүе акрынайган, чөнки Һинд диненең статусы яхшырган һәм Һинд дине тарафдарларына карата дискриминация беткән. Һиндле Гайаналыларның күп проценты бергә яшәгән урыннарда төрле зурлыктагы Мандирлар бар, халык санына тәңгәл килерлек итеп. Барлык төп Һинд дине вакыйгалары карала: январьда Басант Панчами һәм декабрьда Гита Джаянти. 2002 ел халык санын алу буенча 216 000-нән 230 000 кешегә кадәр кеше үзләрен Һинд дине тарафдарлары дип атаган.
Парагвайда Һинд дине
2002 ел халык санын алу буенча, Парагвайда якынча 551 Һинд дине тарафдары яшәгәне билгеле. Алар Парагвай халкының 0,01%-ын тәшкил итә. Парагвайның Һиндстанда илчесе Паппалардо әфәнде Пәнҗаб фермерларына илгә инвестициялар ясарга зур мөмкинчелек биргән. Һинд дине тарафдарларының күбесе Асунсьонда яшиләр.
Перуда Һинд дине
Перуга килгән беренче ‘Һиндстан Һиндлеләре’ 1960-ынчы еллар башында килгән эшмәкәрләр булган. Соңрак 80-енче еллар башына кадәр җәмәгатьнең саны үскән, шуннан соң аның күп әгъзалары кырыс икътисади кризис һәм үсүче терроризм аркасында киткән. Башка Латин илләрендә туганнары булганнары шуларга кушылганнар. Күптән түгел генә вакытта, җәмәгатьнең саны тотрыклы булып калган. Бу илдә элеккеге "җирле Һиндлеләр"нең аз гына саны калган, алар үзләрнең традицион мәдәниятен һәм дини ышануларын һаман тәэмин итәләр. Җирле Һиндлеләр җәмгыятенең күпчелек әгъзалары Синдхилар. Алар байлар, ләкин мул тормыш яшиләр дип әйтеп булмый. Аларның гомуми белем дәрәҗәсе түбән. Аларның күбесе үзләренең туган телен һәм Испан телен генә сөйләшәләр һәм берникадәр Инглиз телен. Монда шулай ук Һиндстанның башка урыннардан һөнәр ияләренең кечкенә саны бар. Перуда яшәү рөхсәтен алу авыр түгел. Әмма гражданлыкны алу катлаулырак һәм аны Һиндлеләрнең кечкенә генә саны алган - тулаем сан кырык кешедән 10-нан киме. Җәмәгатьне Һиндстаннан аерган зур араны исәпкә алып, кызыксыну күбесенчә төп чараларга чикләнгән, аларның күбесе Интернетка чумудан алынган. Әмма беренче буын мигрантлар булып, алар кайвакыт Һиндстанга сәфәр кылалар.
Суринамда Һинд дине
Суринамда Һинд дине тарихы киң рәвештә Гайянадагыга параллель. Һиндле ялланганнар колониаль Голландия Гайянасына Голландиялеләр һәм Британнар белән махсус килешү буенча җибәрелгән булган. Аерма шунда ки, Нидерландларның Һинд диненә карата либеральрәк сәясәте мәдәнияткә көчлерәк үсәргә мөмкинлек биргән. Монда кырыс каста системасы юк, һәм Гита һәм Рамаянаны киң укыйлар.
Венесуэлада Һинд дине
1970-енче елларда нефтька бәйле зур табыш елларында илдә якынча 400 резидент булмаган Һиндле яшәгән. Шулай ук Сьюдад Гуайяна һәм Каракас шәһәрләрендә Тринидад һәм Тобагодан, Суринамнан һәм Гайянадан килгән берничә мең Һинд-Кариблы бар. Һиндле җәмәгать бензин һәм нефть-химия өлкәсендә эшләгән персоналдан тора һәм шулай ук зур сан сәүдәгәрләрдән тора. Аларның күбесе үзләре белән Венесуэлага гаиләләрен алганнар, я Һиндстаннан, я башка урыннардан. Сәүдәгәрләрнең күбесе Синдх кешеләре, әмма шулай ук Гуҗараттан, Пәнҗабтан һәм көньяк Һиндстан Штатларыннан кешеләр бар. 1982 елда нефть бумы беткәч, җирле валюта кыйммәтсезләнгәч, күп резидент булмаган Һиндлеләр башка урынга барырга мәҗбүр булган. Хәзерге вакытта диаспора элеккеге санның яртысына кадәр кимегән. Хәзерге вакытта Венесуэлада фәкать 45 Һиндле гаиләсе бар, алар күбесенчә ваклап сату белән мәшгуль. Шулай ук югары технологияләрендә, мәсәлән, телекоммуникация белгечләре бар. Аларның барысы да яшәү илләренә яхшы җайлашканнар һәм җирле кешеләр тарафыннан авыр эшләгән өчен, белгечлеге өчен һәм сәяси булмаган табигате өчен хөрмәт ителә. Венесуэла Конституциясе дискриминациясез барлык экспатриат персоналга тигез хокуклар гарантияли. Бу Һиндле җәмәгатьнең тормышын җайлаган. Тагын бер кызыклы хасият булып күп җирле кешеләрнең Һиндле диннәр һәм рухилык белән кызыксынуы тора. Һиндлеләрнең күбесе яхшы белем алган. Алар Каракаста Һиндстан Илчелеге белән бәйләнештә торалар. Аларның күпсанлы мәдәни активлыкларда катнашырга вакытлары булмаса да, алар бергәләп Дивали кебек Һиндстан фестивальләрен бәйрәм итәләр. Тулаем алганда, Венесуэлада Һиндле җәмәгате шактый икътисади бай һәм кешегә керемнәре милли уртадан югарырак һәм сату куәте паритеты буенча 8,300 US$. Алар Һиндстанда бәла-каза булганда акча җыеп ярдәм итеп торалар.
Чыганак
Смаляная Печ
Смаляная Печ (Смаляная Печ ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Дварэцкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Крижна Гора (Шкофя Лока)
Крижна Гора  — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Миниково (Тухольский повяты)
Миниково  — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Кече Юнга (авыл)
Кече Юнга (Мамарихӓ, Малая Юнга) — Мари Илнең Таулы Мари районында урнашкан авыл.
Халык
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (100%).
Павал Павлов
Павал Павлов (Павал Павал улы Павлов,, — , ) — Рус праваслау чиркәве рухание, Казан Тихвин чиркәвенең баш рухание, Инҗилне татар теленә тәрҗемә итүче.
Кеннеди (Миннесота)
Кеннеди  — Америка Кушма Штатларының Миннесота штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Кеннеди шәһәре  елда нигезләнгән.
Матцен-Раггендорф
Матцен-Раггендорф — Австриянең Түбән Австрия федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
(18586) 1997 YD3
(18586) 1997 YD3 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1997 елның 24 декабрендә Т. Кобаяси тарафыннан Оидзуми обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1997 YD3» саналган.
Ашагы Яглывәнд
Ашагы Яглывәнд (Aşağı Yağlıvənd ) — Әзербайҗанның Фүзули районына караган авыл.
(3248) Фаринелла
(3248) Фаринелла — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1982 елның 21 мартында Эдвард Боуэлл тарафыннан Андерсон-Меса обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1982 FK» саналган.
Бяла (авыл)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Өрен (Акчадаг)
Өрен (Ören) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Малатья иле Акчадаг илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Байерсдорф-Фройденберг
Байерсдорф-Фройденберг — Алманиянең Бранденбург җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Казтел Сан Феличе (Перуҗа)
Казтел Сан Феличе — Италиянең Умбрия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Сен-Пьер-ла-Вьей
Сен-Пьер-ла-Вьей — Франциянең Кальвадос департаментында урнашкан коммуна.
NGC 462
NGC 462 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Финестре
Финестре — Франциянең Көнчыгыш Пиреней департаментында урнашкан коммуна.
Крушки (Великопольское воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Сергей Павлов
Сергей Павлов (Сергей Степанович Павлов,, — , ) — Социалистик Хезмәт Каһарманы (1961).
Глейшер (ай кратеры)
Глейшер - Ай өслегенә кече күк объекты бәрелү нәтиҗәсендә барлыкка килгән, диаметры якынча 15,92 км булган кратер.
Тарихы
Кратер Халыкара Астрономия Берлеге (International Astronomical Union (IAU)) тарафыннан 1935 елда раслана.
Ковыльный
Ковыльный (Ковыльный) — Чиләбе өлкәсенең Чесма районы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (60%), украиннар (26%), казахлар (9%).
Кече Лыжня
Кече Лыжня (Малая Лыжня) — Киров өлкәсенең Кикнур районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (77%), руслар (23%).
Александр Болодурин
Александр Болодурин (1895, Копань, Чикмә өязе, Казан губернасы, Россия империясе —1926, Мәскәү, РСФСР, Cəʙᴎт Социалистик Җɵᴍhүpᴎᴙтләр Беpᴫеᴦе) — мари совет дәүләт эшлеклесе.
Чикмә өяз шурасы башкарма комитетында асбүлек мөдире (1919), гәҗит мөхәррире (1920), РК(б)Ф Чикмә өяз комитетындә (1920-1921), РК(б)Ф Мари мохтар өлкәсе өлкә комитеты җаваплы сәркәтибе (1921), БҮБК Президиумы каршындагы Мари мохтар өлкәсенең даими вәкиллеге мәгълүмат бүлеге мөдире (1921-1922), РСФСР тышкы сәүдә комиссарлыгында (1922), РК(б)Ф Мари мохтар өлкәсе өлкә комитеты агитация-пропаганда бүлеге матбугат асбүлеге мөдире (1922-1923), Мәскәү журналистика институты студенты (1923-1926).
Маутерн-ан-дер-Донау
Маутерн-ан-дер-Донау — Австриянең Түбән Австрия федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Орандж (Коннектикут)
Орандж  — Америка Кушма Штатларының Коннектикут штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Рие (Марна)
Рие — Франциянең Марна департаментында урнашкан коммуна.
Смалярня (Смаргонский районы)
Смалярня  (Смалярня ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Смаргонский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Минишево
Минишево — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Хойтарка-Яха
Хойтарка-Яха — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО, Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елга Һул Хетта елгасының сул ярына тамагыннан 96 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 43 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Түбән Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Надым елгасы. Кече елга бассейны — Өстәмә бассейны юк, елга бассейны — Надым.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Галкувка
Галкувка — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Гейик (Азизие)
Гейик (Geyik) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Эрзурум иле Азизие илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
(18587) 1997 YR5
(18587) 1997 YR5 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1997 елның 25 декабрендә Т. Кобаяси тарафыннан Оидзуми обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1997 YR5» саналган.
Крижний Врх (Мокроног–Требелно)
Крижний Врх  — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Войняса (Олт)
Войняса — Румыниянең Олт жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
(4726) Федерер
Тарихы
1976 елның 25 сентябрендә биредә эшләүче галимнәр тарафыннан Гарвард обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1976 SV10» саналган.
Бранч (Луизиана)
Бранч  — Америка Кушма Штатларының Луизиана штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Бранч халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кеннет (Миннесота)
Тарихы
Кеннет шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Маутерндорф
Маутерндорф — Австриянең Зальцбург федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Казтел Санта Мария (Мачерата)
Казтел Санта Мария — Италиянең Марке төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казтел Санта Мария Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Барут (Марк)
Барут  — Алманиянең Бранденбург җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Бяла-Паланка
Бяла-Паланка — Болгариянең Сливен өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ксаверув (Вжесинский повяты)
Ксаверув  — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
HD218003
HD218003 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Фон-Роме-Одейо-Виа
Фон-Роме-Одейо-Виа — Франциянең Көнчыгыш Пиреней департаментында урнашкан коммуна.
Вотский Юраш
Вотский Юраш — Татарстан Республикасының Алабуга районындагы авыл.
Почта индексы — 423619.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.9 °C.
Бабы
Бабы (Babı ) — Әзербайҗанның Фүзули районына караган авыл.
Рии-ла-Монтань
Рии-ла-Монтань — Франциянең Марна департаментында урнашкан коммуна.
Глушко (ай кратеры)
Глушко - Ай өслегенә кече күк объекты бәрелү нәтиҗәсендә барлыкка килгән, диаметры якынча 40,1 км булган кратер.
Заметное
Заметное (Заметное) — Диңгез буе краеның Чугуевка районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат муссонлы. Кыш коры һәм суык, көннәре аяз. Яз озак бара, салкынча һәм температура тирбәлеше күзәтелә. Җәй исә җылы, явым-төшемле. Көз чагыштырмача җылы, коры һәм аяз. Җәй көне Тын океаннан җылы җил иссә, кышын төньяктан салкын җилләр исә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (92%), украиннар (8%).
Еленка (Пышма кушылдыгы)
Еленка — Россия территориясеннән ага торган елга. Свердловск өлкәсе, Төмән өлкәсе, Курган өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Пышма елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 15 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Тобол, елга бассейны — Иртеш.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Валентина Павлова
Валентина Павлова (Валентина Михайловна Павлова,, — , ) — СССР театр актеры һәм театр педагогы, ТАССРның һәм РСФСРның халык артисты (1956, 1970), Казан дәүләт рус драма театры директоры (1967-1975).
(18588) 1997 YO9
Тарихы
1997 елның 25 декабрендә NEAT проекты тарафыннан Халеакала обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1997 YO9» саналган.
Өрен (Демирҗи)
Өрен (Ören) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Маниса иле Демирҗи илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Галонзки (Подлясье воеводалыгы)
Галонзки  — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(3658) Фельдман
(3658) Фельдман — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1982 елның 13 октябрендә Эдвард Боуэлл тарафыннан Андерсон-Меса обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1982 TR» саналган.
NGC 463
NGC 463 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Патнам (Коннектикут)
Патнам  — Америка Кушма Штатларының Коннектикут штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Александр Павловский
Александр Павловски (Аляксандр Аляксеевіч Паўлоўскі,, — , ) — Беларус дәүләт эшлеклесе, дипломат, Беларус Чик буе гаскәрләренең Баш идарәсе башлыгы (1996-2001), Беларус Чик буе гаскәрләре дәүләт комитеты рәисе (2001-2007), Беларусның Франциядәге, Испаниядәге һәм Португалиядәге илчесе (2008-2012).
Гейикбаеры (Коньяалты)
Гейикбаеры (Geyikbayırı) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Анталья иле Коньяалты илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Ивановка (Авыргазы районы)
Почта индексы — ?, — ?.
Демография
Халык саны динамикасы:
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 83 кешенең яшәве мәгълүм.
Катаракта
Катаракта, катаракт (диал), кылау (күзне яры каплау) (cataracta; гр. katarrhaktes шарлавык) — күз ясмыгы һәм яки аның капсуласы өлешчә яки тулысынча тоныкланганда күзәтелә торган күз чире.
Катаракта гадәттә ике төрле: ярысы үсми торган, ярысы үсә торган була. Беренчесе тумыштан килә, яры ясмыкның төрле өлкәсендә һәм төрле формада була. Ярысы үсә торганы — төрле сәбәпләрдән: күзнең зарарлануыннан, ясмыкның бозылуыннан башлана. Бу төр катаракта организм төрле үзгәрешләр кичергәндә барлыкка килә.
Гадәттә, 60-тан узган кешеләрнең ясмык читләре тоныклана башлый. Ул томан башта күрүгә комачауламый, күрү сәләте кимү артык сизелми. Мондый катарактаны өлгереп җитмәгән катаракта дип атыйлар. Әмма чир көчәйгәннән-көчөя, ниһаять, яры, аксыл-соры төскә кереп, бөтен ясмыкны томалый, кеше яктыны караңгыдан аерыр хәлдә генә кала, тирә-юньдәге җан ияләрен һәм әйберләрне бөтенләй күрми. Монысы – катарактаның өлгереп җитү билгесе.
Ясмыкны элекке хәленә кайтарырдай дарулар юк. Чит илләрдә дә, Рәсәйдә дә андый дарулар әлегә әзерләнә генә. Табиблар чирли башлаган кешегә күз тамчылары тәкъдим итәләр. Даруханәдә рецепт буенча бирелгән ул тамчылар составында витаминнар, ферментлар, кальций, калий, натрий кебек микроэлементлар була. Чит илләрдән кайтарылган дарулар да бар. Офтаринт, Офтан-Катахром, витафакол, витайодурол, сенкаталин, квинакс — әнә шуларның кайберләре. Аларны тамызу ясмыкның туендыруын яхшырта, ярының үсүен тоткарлый.
Халык медицинасы исә түбәндәге дәвалау чараларын кулланырга киңәш итә.
• Тайтояк (копытень) үләнен кайнар су белән пешекләп, изеп, яры каплаган күзгә ябарга. Согын сыгып, иртән һәм кичен күзгә тамызу тагын да файдалырак.
• Иртән һәм кичен 2-шәр тамчы балык мае тамызу күзне яры каплаудан саклый.
• Шушы ук максатта бал тамызу да урынлы. Балны кайнар суда эретеп көн саен 1-2 тамчы тамызырга мөмкин. Бал суын алдан хәзерләп суыткычта саклап була. Әбугалисина тәкъдим иткәнчә аны болай әзерлиләр: бер өлеш балны 2 өлеш су белән кушып әкренләп кайнаталар, өскә чыккан күбекне җыеп баралар. Күбек чыгу беткәч, калган суны шешәләргә салып куялар да кирәге чыккан саен күзгә тамызалар.
Ләкин дарулар, халык дәвалары ясмыкның тоныклануын туктата алмый, көннәрнең берендә кеше барыбер начар күрә башлый.
Хәзерге көндә катарактаның җитлегүен көтеп тормаска да була. Өлгереп җитмәгән катаракталарны да операция ясап алу инде гамәлгә кереп бара. Яры баскан ясмыкка операция ясау безнең илдә 1960 елларда башланды.
Гадәттә, ясмык бөтен оясы белән бергә алына. Әмма арткы һәм хәтта алгы бүлемнәрне калдыру ысулы да бар. Бу вакытта ясалма ясмык (ИОЛ, әбиләр аны хрусталь дип атарга ярата, ләкин чын хрусталь белән аның бәйләнеше юк) шул бүлемнәр эченә җиңел кереп утыра.
Ясмыкны алгач, кеше үтәкарауга әйләнә. Өстәмә линзадан башка күзнең күрүен яхшыртып булмый. Мондый чакта кешегә я күзлек киертәләр, я ялганма линза, я ясалма ясмык (ИОЛ) куялар. Шуларның кайсы әйбәтрәк икән дигән сорау туа, әлбәттә. Бу инде күз тукымаларының нинди хәлдә булуына бәйле. Кешенең нинди авырулар белән чирләвен дә исәпкә алу зарур. Мәсәлән, шикәр чире кешегә, аның организмы чит әйберне өнәп бетермәвен исәпкә алганда, күзлек кию яхшырак.
Ясалма ясмык (ИОЛ) кую катлаулы операция түгел. Күпчелек очракта моны урынлы наркозда башкаралар, ә кайберәүләргә аны гомуми наркоз астында куялар. Бөтен эш 30-40 минутта төгәлләнә. 80-90 яшьлек картлар да операцияне җиңел кичерә һәм яңа ясмыкка тиз ияләшә.
Субкапсуляр катаракта
Алгы субкапсуляр катаракта ясмык капсуласы астында урнаша һәм ясмык эпителиенең фиброз метаплазиясе белән бәйле. Арткы субкапсуляр томанлану шундук арткы капсула алдында урнаша һәм вакуольләр,  гранулалар яки төерчәләр кебек була, алар биомикроскоп белән кыек яктыртканда  күренә (рәс. 12.1а), ә ретроиллюминациядә алар кара була (рәс. 12.1б).Үзәктә урнашу өчен арткы капсуладагы томанланулар төшле яки кабык  катарактасына караганда күбрәк дәрәҗәдә күрүгә йогынты ясый. Еракка караганда якындагы әйбергә күрү ешрак күбрәк дәрәҗәдә начарлана. Чирлеләр якынаючы машина яктылыгында яки якты кояшта барлыкка килгән миозда начаррак күрә.
Төшле катаракта
Төшле катаракта гадәти барган ясмык төшенең яшькә бәйле үзгәрешләре шартларында үсеш ала. Ул төшнең рефракцион индексы өчен миопия яки сфера аберрацияләре арту белән бәйле. Нәтиҗәсендә кайбер өлкән яшьтәгеләр яңадан күзлексез укый башлый («картның икенче күрүе»). Башлангыч стадияләрдә төш склерозы урохромлы тут утырмасы өчен саргылт төс белән сыйфатлана. Бу катаракта төре биомикроскоп белән кыек яктыртканда яхшырак күренә (рәс. 12.1в), әмма ретроиллюминациядә түгел (рәс. 12.1г). Үсеш барышында төш көрән була (көрән катаракта). Мондый катаракталар тыгыз була һәм хирургик дәвалауга дәлил санала.
Кабык катарактасы
Кабык катарактасы кабыкның алгы, арткы һәм экваториаль өлешен иңли ала. Бу томанланулар башта кабык гидратациясе өчен ясмык җепселләре арасында ярыклар (рәс. 12.2а) һәм вакуольләр (рәс. 12.2б) кебек күренә. Соңыннан томанланулар чөйсыман яки радиаль урнашкан энәсыман була (рәс. 12.2в, г);  гадәттә алар аскы-борын квадрантында башлана. Кабык томанланулары белән авырулар яктылык чәчелеше өчен еш кабыну барлыкка килүгә зарлана.
Чыршысыман катаракта
Чыршысыман катаракта сирәк очрый һәм кабык яки төшнең тирән катламнарында «инә» кебек күпсанлы полихроматик утырмалар  белән сыйфатлана (рәс. 12.2д, е). Утырмалар аерым һәм шулай ук башка томанланулар белән бергә була ала.
Катарактаның җитлегү дәрәҗәсе
1.    Ясмыкның  өлешчә томанланулары белән өлгермәгән катаракта.
2.    Тулаем  ясмык томанланулары белән өлгергән катаракта (рәс. 12.3а).
3.   Өлгереп беткән катарактаның ясмык матдәсеннән сыекча үтеп  чыгу өчен алгы капсуласы җыерчыклана (рәс. 12.3б).
Диабет
Диабет (24 нче бүлекне кара) катарактадан кала рефракция индексы һәм аккомодация амплитудасы үзгәрешенә китерә ала.
1. Классик диабет катарактасы сирәк очрый. Гипергликемиядә сулы сыекчада глюкоза тупланышы арта, ул ясмыкка үтеп керә һәм альдозоредуктаза йогынтысында  сорбитолга әйләнә һәм ясмыкта туплана. Бу ясмык матдәсенең икенчел осмослы гипергидратациясенә китерә. Җиңел формасында сүлдәге глюкоза дәрәҗәсенә карап рефракция индексы тирбәлеше мөмкин (миопиягә китерүче гипергликемия). Капсуланың үтә күренмәле вакуольләре соңыннан чагылган томанлануларга әйләнә.
Маутерн-ин-Штайермарк
Маутерн-ин-Штайермарк — Австриянең Штирия федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Катаракта
Диабет
Классик диабет катарактасы кабыкта лачаусыман томанланулардан тора (рәс. 12.4а) һәм диабет белән яшь авыруларда  очрый. Ул үзеннән-үзе суырыла яки берничә көндә өлгерә ала.
Миотонияле дистрофия
Миотонияле дистрофия белән якынча 90% авыруда гомернең 3 дистәсендә (24 нче бүлекне кара) нәфис кабыклы нурлы  томанланулар үсеш ала, алар күрүгә йогынты ясамый. Гомернең 5 нче дистәсендә алар чагылган күрү начарлану белән «йолдыз» формасындагы арткы субкапсуляр  катарактага әйләнә (рәс. 12.4б). Кайвакытта миотонияле дистрофия миотония үсеш алганчы барлыкка килә ала.
Атопияле дерматит
Авыр атопияле дерматит (24 нче бүлекне кара) белән якынча 10% авыруларда катаракта гомернең  2-4 дистәсендә үсеш ала. Томанлану ешрак ике яклы һәм тиз өлгерә. Җыерчыкланган алгы капсула белән калкансыман тыгыз алгы субкапсуляр катаракта хас (рәс. 12.4в, г). Катлауланган катарактаны хәтерләткән арткы субкапсуляр томанланулар барлыкка килә ала.
II типтагы нейрофиброматоз
II типтагы нейрофиброматоз (24 нче бүлекне кара) субкапсуляр яки арткы кабык томанланулары белән бергә бара.
Хроник алгы увеит
Хроник алгы увеит — икенчел катарактаның иң еш сәбәбе. Катаракта үсеш ешлыгы күз эчендәге ялкынсыну барышының дәвамлыгы һәм активлыгына бәйле, бу «кан — сулы сыекча» һәм «кан — пыяласыман җисем»  киртәсенең дәвамлы бозылуына китерә. Стероидларны урынлы яки системалы куллану шулай ук мөһим шарт санала. Башлангыч күренешләренә ясмыкның арткы котып өлкәсендә полихроматик ялтыравык керә (рәс. 12.5а), ул увеитны  туктаткан очракларда көчәймәскә мөмкин. Ялкынсынулы барыш дәвам итсә, алгы һәм арткы капсула (рәс. 12.5б) томанланулары көчәя һәм өлгерә ала. Арткы синехияләр булганда ясмык томанлануы тизрәк үсеш ала.
Ябык почмаклы глаукоманың кискен өянәге
Ябык почмаклы глаукоманың кискен өянәге зур булмаган аксыл-соры субкапсуляр яки бәбәк  өлкәсендә капсуляр томанлануларга китерә ала (рәс. 12.5в, г). Алар ясмык эпителиеның урынлы инфарктларыннан гыйбарәт һәм ябык почмаклы глаукоманың  кискен өянәге кичерүенең үзенчәлекле билгесе санала.
Көпрүбашы (Ушак)
Көпрүбашы (Köprübaşı) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Ушак иле Ушак илчесенә караган бер авыл (köy).
Катаракта
Югары дәрәҗәдәге миопия
Ясмыкның арткы субкапсуляр томанланулары һәм төшнең иртә склерозы белән югары дәрәҗәдәге миопия (катлауланган) миопия  рефракциясен арттыра ала. Ләкин гадәти миопия мондый катаракта үсеше белән бармый.
Күз төбенең нәселле дистрофияләре
Күз төбенең нәселле дистрофияләре, шулардан пигментоз ретинит, тумыштагы Лебер амаврозы, бормалы  атрофия, Стиклер синдромы арткы капсула томанланулары белән бергә бара ала (18 нче бүлекне кара). Катаракта экстракциясе кайвакыт челтәркатлауның шактый үзгәрешләре булса да күрү үткенлеген яхшырта ала.
Хирургия дәвалавына дәлилләр
1. Күрүне яхшырту һәр очракта  төрле карашка карамастан, катарактаның хирургик дәвалавының төп максаты  санала. Катарактаның үсеш дәрәҗәсе көндәлек тормыш сыйфатын киметүгә китергән очракта гына операция күрсәтелә. Авыру машина йөртергә яки эшләргә дәвам итәргә теләсә, күрү мөмкинлекләре кирәкле  дәрәҗәдән кимү хирургик дәвалау кирәклегенә китерә.
2.    Операциягә  медицина  дәлилләре катаракта  күз халәтенә зарарлый башлагач барлыкка килә, мәсәлән факолитик яки факоморфлы  глаукомада (13  нче бүлекне кара). Хирургик дәвалау шулай ук күз мохите ачыклыгын арттыру кирәк булганда бергә булган һәм күзәтү  һәм дәвалау таләп иткән күз төбендәге патологиядә (мәсәлән, диабет  ретинопатиясендә) күрсәтелә.
3.     Матурлык дәлилләре бик сирәк. Мәсәлән, бәбәк өлкәсендә табигыйлыкны кайтару өчен күрмәгән күздә өлгергән катарактаны кисеп алу.
Операциягә кадәр тикшерү
Хирургик дәвалауга юнәлтелгән авыруның гомуми медицина тикшеренүеннән кала, җентекләп офтальмологик тикшеренү үткәрергә кирәк.
1.    Күрү үткенлеге. Күпчелек авыруларда күрү үткенлеген Снеллен  җәдвәлләрендә билгелиләр, әмма бу бик төгәлсез ысул, чөнки югары контрастлы  күрү генә тикшерелә гадәттә караңгы бүлмәдә. Контраст сизгерлек җәдвәлләре һәм/яки LogMAR күрү эшчәнлеге үлчәвен куллану күрү сыйфатын бәяләгәндә  төгәлрәк мәгълүмат бирә (1 нче бүлекне кара). Яктылыкны тоюга сынау, бу очракта җәдвәлләрне ялтыраган яктылык чыганагы аша күрсәтәләр, шулай ук авыруның күрү сыйфаты буенча өстәмә мәгълүмат бирә.
Закир Сафин
Закир Вафа улы Сафин - Татар драма театры, опера һәм эстрада сәнгатьләрен үстерүгә сизелерлек зур өлеш керткән актер, опера һәм эстрада режиссеры.
Закир Сафин Чистай өязе Яңа Әлмәт авылында дөньяга килә. Зур сәнгать юлына ул 1929 елда Татар театр техникумын тәмамлагач аяк баса. Мәскәү, Казан, Әстерхан театрларында эшли, яшь каһарманнарны уйный һәм төрле яшьтәге характерлы рольләр башкара. 1939 елда Татар дәүләт опера һәм балет театры ачылгач, Мәскәү консерваториясе каршында Татар студиясен тәмамлаган З.Сафин шунда режисер булып эшли башлый. Бу вазифаны ул 1953 елга кадәр башкара. Гомеренең соңгы унъеллыгында ул Г.Камал исемендәге театрда актер, Г.Тукай исемендәге филармониянең режиссеры сыйфатында хезмәт итә.
Катаракта
Операциягә кадәр тикшерү
3.    Бәбәк рефлексы. Катаракта беркайчан да афферентлы бәбәк кимчелегенә китерми, шуңа аны ачыклау өстәмә патология турында аңлата, бу күрүгә карата  операциянең нәтиҗәсенә йогынты ясый ала.
Закир Сафин
Ыспай гәүдәле, гаҗәеп матур тавышлы актер тамашачы күңеленә үзенең Морат (Н.Исәнбәт, “Рәйхан”), Мансуров (Г.Насрый, “Кадерле минутлар”), Мөәззин (К.Тинчурин, “Казан сөлгесе”), Кент (У.Шекспир, “Король Лир”), Миллер (Ф.Шиллер, “Мәкер һәм мәхәббәт”) кебек рольләре белән кереп калды.
Войслова
Войслова — Румыниянең Караш-Северин жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Закир Сафин
Закир Сафин 1965 елда вафат.
Катаракта
Операциягә кадәр тикшерү
4.    Күзнең өстәмә аппараты. Дакриоциститлар, блефаритлар, хроник конъюнктивитлар, лагофтальм, кайтарылу, бөгелү һәм яшь пәрдәсе бозылу эндофтальмитка алшартлы  була ала һәм операциягә кадәр нәтиҗәле дәвалау сорый.
Войслова
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Бял-Кладенец (Сливен өлкәсе)
Бял-Кладенец  — Болгариянең Сливен өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Чирмешән (Кызылган кушылдыгы)
Чирмешән — Россия территориясеннән ага торган елга. Кемерово өлкәсе, Красноярск крае, Тум өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Кызылган елгасының сул ярыннан 8 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 14 км.
Мираково
Мираково — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Чирмешән (Кызылган кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Чулым елгасы, Әчинск каласыннан Зырянское авылындагы су үлчәү постына чаклы. Кече елга бассейны — Об Иртеш кушылганга чаклы, елга бассейны — Об (өске өлеше) Иртеш кушылганга чаклы.
Мираково
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Бял-Кладенец (Сливен өлкәсе)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Катаракта
Операциягә кадәр тикшерү
6.   Алгы бүлек. Алгы камера сайлыгы катаракта экстракциясе башкаруында авырлыкка китерә. Псевдоэксфолиацияләр зонуляр аппарат көчсезлеге һәм операция вакытында мөмкин булган проблемалар турында аңлата. Начар киңәюче бәбәк шулай ук операцияне катлауландыра. Бу операциягә кадәр мидриатикларны киеренке куллануга, капсулорексис алдында ниятләнгән бәбәк киңәйтүенә яки  камера эченә мидриатиклар кертүгә нигез санала. Күз төбеннән көчсез рефлекста капсулорексисны башкару куркыныч, шуңа күрә капсуланы буяу киңәш ителә,  мәсәлән зәңгәр трипанлы белән.
7.   Ясмык. Катаракта төре да әһәмиятле. Төшле катаракталар кабыклыдан аермалы буларак тыгызлык белән аерыла һәм факоэмульсификациядә күбрәк көч  таләп итә. Төш төсе катаракта яшенә бәйле һәм стадиягә карап үзгәрә: үтә күренмәле — соры — соргылт сары — гәрәбә — көрән — кара. Караңгы төсмердәге күпчелек ясмыклар иң тыгыз санала.
8.   Күз төбе. Күз төбе патологиясен ачыклау, мәсәлән яшькә бәйле макуляр дегенерация, азактагы күрү үткенлегенә йогынты ясый ала. Бик тыгыз катаракта очрагында офтальмоскопияне ультратавышлы эхографиягә алмаштырырга  була.
Биометрия
Ясмык экстракциясе күз рефракциясен якынча 20 дптр үзгәртә. Афакияле күз югары дәрәҗәдәге гиперметропиягә ия, шуңа хәзерге катаракта хирургиясенә хирургик ысул белән  кисеп алынган ясмык урынына интраокуляр линза кертү керә. Биометрия операциядән соң кирәкле рефракция алу өчен линзаның оптик көчен исәпләргә  мөмкинлек бирә. Гадиләштергән очракта биометрия ике шартны исәпли: (а) кератометрия яки мөгезкатлауның алгы өслегенең кәкрелеге (иң текә һәм иң яссы  меридианнар), ул диоптрияләрдә яки кәкрелек радиусының миллиметрында чагыла;  (б) күчәр озынлыгы, ул күзнең алгы-арткы өлешен үлчәүдә билгеләнә  (миллиметрларда). Күчәр озынлыгын үлчәүдә ике төп ысул бар.
2. Zeiss lOLMaster (рәс. 12.6в) — ике өлешчә когерент коаксиаль лазерлы нурлар кулланганда интерферент модель алу белән контактсыз ысул (өлешчә  когерент инферометрия) Үлчәүне башкару катлаулы түгел (рәс. 12.6г) һәм  ультратавышлы биометриягә караганда әзрәк күнекмәләр таләп итә. IOLMaster — тулы биометрик система, аның ярдәмендә шулай ук кератометрия башкарырга, алгы  камера тирәнлеген, ясмык калынлыгын үлчәргә һәм формулалар буенча ИОЛ көчен  исәпләп була. Нәтиҗәләрне саклау мөмкинлеге һәм А-константа чынлыгын тикшерү икенче файдалы үзенчәлеге санала. Ультратавышлы кератометрия афакия, псевдоафакия һәм силикон керткәндә мөмкин, әмма тыгыз арткы субкапсуляр  томанланулар булганда авырлыклар була ала.
3.   Формулалар буенча ИОЛ көчен исәпләү. Операциягә кадәр фаразлар төгәллеген җайлау өчен күпсанлы формулалар ясалган, аларда алгы камера тирәнлеге һәм шәхси хирургик  факторлар кебек өстәмә шартлар бар.
4.    Шәхси А-константа — бу ИОЛ'ны төгәл исәпләү барышы. Ул 20 диярлек уртача статистик күзләрнең А-константасын исәпләгәндә чыгарылган. Күпчелек хәзерге биометрия аппаратлары бу шартны куллана. Күзәткәндә күбесенчә тайпылыш +1 дптр, нәтиҗәне яхшырту өчен икенче шәхси А-константаны кулланалар.
Операциядән соң рефракция
Эмметропия операциядән соң иң кулай рефракция варианты санала: күзлек якындагы әйберләр белән эшләү өчен генә кирәк, чөнки ИОЛ аккомодациягә ия түгел. Тәҗрибәдә күпчелек хирурглар биометрия ялгышыннан качу өчен рефракцияне түбән дәрәҗәдәге  миопиягә кадәр исәпли (якынча - 0,25 дптр). Күпчелек авырулар өчен түбән дәрәҗәдәге миопия кулайрак һәм операциядән соң гиперметропия белән  чагыштырганда өстенлеккә ия, соңгысында якындагы һәм ерактагы әйберләр белән  эш итү өчен аерым күзлек кирәк булу белән бәйле һәм бу уңайлы түгел. Операциядән соң рефракцияне исәпләгәндә икенче күз үзенчәлеген исәпкә алырга кирәк. Икенче күзгә югары рефракциядә төзәтү кирәк булса һәм операция анда күрсәтелмәсә, беренче күзнең операциядән соң рефракциясе бинокуляр туры  килмәү белән проблемалар булмасын өчен 2 дптр чигендә булырга тиеш. Югары дәрәҗәдәге аметропиядә авыруга ике күздә дә эмметропиягә ирешү өчен икенче  күзнең рефракцион линзасын алмаштырырга тәкъдим итәләр. Кайбер авыруларга монокүрү варианты туры килә, бу очракта иярчен күз миопияле -2,0 дптр, бу  аларга укырга мөмкинлек бирә, ә баш күз эмметропияле була. Хәзерге вакытта операциядән соң күзлекләрдән бөтенләйгә азат ителергә теләгән авыруларга  мультифокаль линзалар бар. Бу нәтиҗәгә ирешү өчен операциягә кадәр мөгезкатлау астигматизмын төзәтү соравын карарга кирәк.
Анестезия
Күбесенчә катаракта хирургиясен урынлы анестезия (УА) астында үткәрәләр, әмма гомуми анестезия балаларга, психик яктан зәгыйфь һәм  неврологик какшаулар белән авыруларга күрсәтелә.
1.   Перибульбар анестезия — иң таралган УА төре. Аны тире яки конъюнктива аша 25G инәсен кулланып башкаралар (рәс. 12.7а, б).
3.    Урынлы камера эчендәге анестезияне гадәттә гидродиссекция вакытында тамчылар яки гель  (проксиметакаин 0,5%, лидокаин 2%) белән беренчел өске өшетүдән соң алга таба  камера эченә консервантсыз сыеклатылган лидокаин 1% кертеп башкаралар.Анальгезия булса да,  авыруны бу чын анестезия булмаганы турында кисәтергә кирәк, чөнки тактиль  сизгерлек саклана. Өстәвенә, акинезия булмау авыруларга карашны төбәргә мөмкинлек бирә.
Операция вакытындагы өзлегүләр
Катаракта буенча операциядә өзлегүләр һәр адымда барлыкка килә ала. Бу катаракта хирургиясе  китабы булмагач, кайбер  мөмкин булган өзлегүләр генә саналып чыгачак.
Арткы капсула ертылу
Арткы капсула ертылу — шактый җитди өзлегү, чөнки пыяласыман җисем югалтуы, ясмык кисәкчәләре артка күчү һәм сирәгрәк —  экспульсив кан агу белән бара ала. Туры килмәгән дәвалауда пыяласыман җисем югалтуының ерак нәтиҗәсенә өскә тартылган бәбәк, увеит, пыяласыман җисем  томанланулары, «филтә» синдромы, эндофтальмит, икенчел глаукома, ИОЛ'ның  артка күчүе, челтәркатлау кубарылу һәм макуланың хроник кисталы шешүе.
•     Кинәт алгы камера тирәнләнү һәм елт итеп бәбәк киңәю.
•     Пыяласыман җисемне суырып алу ихтималлыгы.
•     Ертылган капсула яки пыяласыман җисем әйбәт күренә.
2.   Алып бару алымнары ертылу күләменә һәм пыяласыман җисем югалту  булу-булмауга бәйле. Төп кагыйдәләре:
а) дисперслы  вискоэластикны төш кисәкчәләре астына, аларны алгы камерага кертү максаты һәм  пыяласыман җисем бүсерен булдырмау өчен кертү;
б) махсус глайдны  капсулада кимчелекне ябу өчен ясмык кисәкчәләре артына кертәләр (рәс. 12.13);
в) ясмык  кисәкчәләрен кертелгән вискоэластик ярдәмендә чыгаралар яки кисем зурлыгын  арттыру кирәк булмаса, фако ярдәмендә алалар;
г) пыяласыман  җисем алгы камерадан һәм кисем өлкәсендә витреотом белән тулысынча алынырга  тиеш;
е) зур ертылуда  АрК-ИОЛ керфексыман буразнага оптик өлешен капсула капчыгына урнаштырып  беркетү мөмкин;
ж) капсуланың җитәрлек булмаган терәге буразнага ИОЛ тегеп кую яки АлК-ИОЛ глайд ярдәмендә  кертү кирәклегенә китерә ала (рәс. 12.14). Әмма АлК-ИОЛ күпсанлы өзлегүләргә китерә, шулардан кабарчыклы кератопатия, гифема, төсле катлау җыерчыклары һәм  бәбәк тигезсезлеге.
NB АлК-ИОЛ дөрес урнашуына да ирешеп булмаган очраклар да бар. Ул чакта имплантациядән баш тарту ышанычлырак һәм афакияне ялганма линза яки соңрак  ИОЛ-ны икенчел кертүе ярдәмендә төзәтү карарын кабул итәргә кирәк.
Ясмык кисәкчәләренең артка коелу
Арткы капсула яки зонуляр җепселләр ертылудан соң ясмык кисәкчәләренең пыяласыман җисемгә күчүе — сирәк күренеш, әмма куркыныч була  ала, чөнки глаукома, хроник увеит, челтәркатлау кубарылу һәм макуланың хроник  кисталы шешүенә китерә ала. Башта увеит һәм югары КЭБ дәвалавын үткәрергә кирәк. Аннары ясмык кисәкчәләрен алу һәм pars plana витрэктомиясен үткәрү өчен авыруны витреоретиналь хирургка җибәрергә кирәк.
Супрахориоидаль кан саву
Супрахориоидаль аралыкка кан саву кайвакыт күз алманың эче коелу (экспульсив кан саву) яки челтәркатлау күчү белән бара ала. Бу сирәк, әмма куркыныч өзлегү, факоэмульсификациядә сирәк була. Кан савулар чыганагы озын яки кыска керфексыман артерияләре ертылу санала. Кан савуның төгәл сәбәбе билгесез, әмма куркынычлык шартына өлкән яшь, глаукома, ААК,  йөрәк-тамыр чирләре һәм пыяласыман җисем югалту керә.
1.    Билгеләре  (барлыкка килү тәртибендә).
•    Алгы камераның көчәюче саегуы, КЭБ арту, төсле катлау  пролапсы.
•    Пыяласыман җисем коелу, рефлекс югалу һәм бәбәк  өлкәсендә караңгы калкулык барлыкка килү.
•    Кискен очракларда күз алмасының бөтен эче кисем аша  коела ала.
2.    Кичектергесез гамәлләргә кисемне ябу керә. Бу очракта арткы склеротомия кирәк, әмма ул кан савуны көчәйтеп, котылгысыз хәл белән күз югалтуына китерә ала. Операциядән соң күз эчендәге ялкынсынуны бетерү өчен авыруга урынлы һәм системалы стероидларны билгелиләр.
3.    Чираттагы тактика. Барлыкка килгән үзгәрешләрнең чагылганлыгы дәрәҗәсен бәяләү өчен ультратавышлы тикшерү кулланалар. Операция 7-14 көннән кан куерыгы сыегайганнан соң күрсәтелә. Канны суырып алалар, pars plana витрэктомиясен һаваны сыекчага алмаштыру белән башкаралар. Күрү буенча тискәре фаразга карамастан, кайбер очракларда калдык күрү саклануы мөмкин.
Арткы капсула томанлануы
Күрүгә йогынты ясаучы арткы капсула томанлануы (АКТ) катлауланусыз катаракта хирургиясеннән  соң иң еш өзлегү санала. Күрү начарланудан кала АКТ контрастлы сизгерлекне киметә, шәүлә чыгара һәм  монокуляр диплопиягә китерә. АКТ ешлыгы рексис урыны тулысынча ИОЛ'ның алгы өслегенә яндаш булганда кими. ПММА һәм силиконнан ИОЛ белән чагыштырганда кайбер акриллы ИОЛ АКТ сирәгрәк китерә. ИОЛ формасы мәгънәгә ия — оптиканың шакмак кырыенда томанланулар сирәк.
Билгеләре
1.   Элшиг  шарлары (куыклы күзәнәкләр  яки Видл күзәнәкләре) алгы һәм арткы капсула калдыклары арасындагы бәйләнеш  өлкәсендә арткы капсула буенча калдык эпителиаль күзәнәкләрнең пролиферация  һәм миграция нәтиҗәсе. Элшиг шарлары вакуольләр кебек һәм ретроиллюминациядә яхшырак ачыклана. (рәс. 12.19а). Бу авыру яшенә бәйле иң еш томанлану формасы: операция вакытында арткы капсулорексис ясамаган балаларда гадәттә очрый.
2.    Эпителиаль  күзәнәкләрнең фиброз метаплазиясе белән бәйле капсула фиброзы  (рәс. 12.19б)  сирәгрәк очрый һәм Элшиг шарларына кадәр барлыкка килә ала.
Дәвалау
Дәвалау Nd:YAG-лазерлы капсулотомия ярдәмендә арткы капсулада тишек ясаудан тора.
1.    Дәлилләр
• Күрү үткенлеге кимү.
•  Капсула җыерчыклану өчен диплопия яки  шәүләләр.
•     Төгәл диагностика,  күзәтү һәм челтәркатлау патологиясен дәвалау өчен кирәк булганда  офтальмоскопия катлаулы.
2.  Техника. Ышанычлы һәм уңышлы лазерлы капсулотомиягә төгәл төбәлү һәм минималь энергия куллану керә. Лазерлы импульс энергиясе 1 mJ/pulse тәшкил итә, әмма кирәк булганда арттырыла ала. Хач формасында берничә кирт ясыйлар, беренче кирт күрү күчәре проекциясендә. Гадәттә тишек диаметры 3 мм тәшкил итә (рәс. 12.19в), әмма күз төбен карау яки фотокоагуляция кирәк булса, зуррак була ала.
3.  Өзлегүләр
•    Кисталы макуляр шешү гадәттә капсулотомиядән берничә  айдан соң үсеш ала. Катаракта экстракциясеннән соң капсулотомияне 6 айдан соңрак эшләсәләр бик сирәк очрый.
•      Челтәркатлауның  регматоген кубарылуы — югары дәрәҗәдәге миопиядә капсулотомиядән берничә  айдан соң очраган сирәк өзлегү.
•      КЭБ арту кискен яки  хроник була ала, сирәк очрый.
•      ИОЛ сублюксациясе  яки дислокациясе сирәк була, тәлинкәсыман гаптика белән силикон һәм гидрогель  ИОЛ'ларга хас.
•     Хроник эндофтальмит пыяласыман җисемгә бактерияләр  эләгү нәтиҗәсендә сирәк үсеш ала. NB Үсүче өзлегүләр белән күпчелек авыруларда куркынычлык шартлары табылмый. Берничә лазерлы импульс һәм кулланылган энергия дәрәҗәсе өзлегүләргә китерә алмый.
Алгы капсула җыерчыклану
Озын кәкре капсулорексис куллана башлаудан бирле алгы капсула җыечыклануы операциядән  соң иң еш өзлегү булды (капсулофимоз). Операциядән берничә атнадан соң барлыкка килә һәм субкапсулар фиброз белән бергә була. (рәс. 12.20). Җыерчыклану гадәттә 3 ай дәвамында көчәя һәм шактый булган очракта Nd:YAG-лазерлы капсулотомия кирәк  булырга мөмкин. Алгы капсула җыерчыклануы үсешенә ИОЛ материалы йогынты ясый. Аның үсеше ешрак тәлинкәсыман гаптика белән силиконлы ИОЛ, сирәк өч өлештән - оптикасы акрилдан, гаптикасы ПММА торган ИОЛ-га бәйле. Зур булмаган капсулорексис шулай ук билгеле мөһимлеккә ия була ала.
Мөгезкатлау шешү
Мөгезкатлау шешү гадәттә кире кайта, операция һәм ясмык кисәкчәләре, кораллар һәм ИОЛ белән бәйләнеш өчен  эндотелий җәрәхәтләнүе белән ешрак бәйле. Фуксның эндотелиаль дистрофиясе белән авырулар югары куркынычлык тәшкил итә. Башка сәбәпләргә факоэмульсификациядә артык көч куллану, катлауланган яки сузылган операция  һәм операциядән соң гипертензия санала.
Сматра
Сматра (Сматра ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Ивевский районында урнашкан авыл.
Катаракта
Мөгезкатлау шешү
Куркынычлык шартлары булган күзләрдә (Фуксның эндотелиаль дистрофиясе яки каты төш) шешү үсеш куркынычлыгын  киметеп корнеаль эндотелийны яклау өчен килешле вискоэластик куллану мәгънәгә  ия.
Сматра
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Катаракта
ИОЛ'ның ялгыш урнашуы
Оптик һәм төзелеш сәбәпләре өчен ИОЛ'ның ялгыш урнашуы сирәк очрый. Ярсытучы күрү аберрацияләре, шулардан кабыну, балкыш һәм ИОЛ кырые бәбәк проекциясенә күчкәч монокуляр диплопия үсеш ала.
1.    Сәбәпләре
• ИОЛ күчү күбесенчә операция барышында була. Бу Цинн бәйләвече диализы, капсула ертылу һәм шулай ук бер гаптика өлеше капсула  капчыгында, ә икенчесе керфексыман буразнага яки сирәгрәк алгы камера  почмагына урнашу белән бәйле була ала (рәс. 12.21а).