cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Сабир Өметбаев
Тәрҗемәи хәле
Казанның театр техникумын (1929), Мәскәүнең Луначарский исемендәге театр институтын (ГИТИС) (1935) тәмамлый. ГИТИСта укыган вакытта Мәскәү татар театрында рольләр башкара. 1929 - 1935 елларда Галиәсгар Камал исемендәге Татар дәүләт академия театрында. Казан кооперация клубы каршында театр студиясе оештыра. Әлеге студияне тәмамлаган бер төркем яшьләр Чистай (1936 елдан Минзәлә) драма театры коллективының төп өлешен тәшкил итә.
1935 - 1966 елларда Минзәлә татар дәүләт драма театрының оештыручысы, баш режиссёры.
Бөек Ватан сугышында
1941 елда театрның ирләр составы тулысынча фронтка китә. Мидхәт Рафиков, Габдулла Мәкъсутов, Гомәр Бикмуллин, Газиз Мөхәммәдиев, Хәмит Үтәгәнов, Габдулла Ибраһимов сугышта һәлак булалар. Башка артистлар белән берлектә, Сабир Өметбаев фронтка алына. Владивостокка җибәрелә һәм билгеләнү буенча Тын океан флотының хәрби корабына эләгә. I Украина фронтының сугыш юллары буйлап аңа Мәскәүдән Алманиягә кадәр барып җитәргә туры килә.
Иҗаты
Минзәлә татар дәүләт драма театрын оештыручы, 30 елдан артык аның җитәкчесе булып эшләгән Сабир Гаделҗан улы Өметбаев - татар театры сәнгатендә бик якты эз калдырган шәхес.
театр”ны (Галиәсгар Камал) күрсәтә. Диплом һәм йөк автомашинасы белән бүләкләнә. 1946 елда сугыштан кайткач, Сабир Өметбаев татар, рус һәм чит ил драматургларының әсәрләрен сәхнәгә куя: “Язылмаган законнар” (Юныс Әминов), “Тамырлар” (Юныс Әминов), “Васса Железнова (Максим Горький). Казан театр училищесыннан һәм Алабуга культура-агарту училищесыннан яшь артистларны җәлеп итә. 1960-1970 елларда Ленинградта, Үзбәкстанда, Таҗикстанда, Төркмәнстанда зур гастрольләр оештыра: 70 тән артык спектакль, концерт  куела, очрашулар уза.
Гомеренең соңгы еллары Әлмәттә үтә.
Ревуцька Легота
Ревуцька Легота — Словакиянең  округында урнашкан авыл.
Тарихы
Авыл елда нигезләнгән.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Бохотниця
Бохотниця — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Ванья
Ванья — Россия территориясеннән ага торган елга. Свердловск өлкәсе, Төмән өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Зур Оус елгасының уң ярыннан 14 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 17 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Тауда елгасының, инештән тамагына чаклы, инештән алып Морозко авылы янындагы су үлсәү постына чаклы Сосьва елгасын кертмичә. Кече елга бассейны — Тубыл, елга бассейны — Иртеш.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Җакомаси (Алесандрия)
Җакомаси — Италиянең Пьемонт төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Җакомаси Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Дворышча (Маларыцкий районы)
Дворышча  (Дворышча ) — Белоруссиянең Брест өлкәсе Маларыцкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас, дәүләттә иң җылы климат шушы төбәктә. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза.
Кариб диңгезе юлбасарлары: Дөнья чигендә
«Кариб диңгезе юлбасарлары: Дөнья чигендә» (Pirates of the Caribbean) — кинофильм, эпик жанрда башкарылган маҗара-комедия циклының өченче өлеше. 2007 елда эшләнелә. Фильмның дөнья премьерасы 2007 елның 19 маенда IMAX форматында, АКШ-та, Калифорния штатында, Анахайм, Диснейлендта үткәрелә. Тасма татар теленә тәрҗемә ителмәгән.
Трилогиянең алдагы ике фильмы кебек үк, аның режиссеры Гор Вербински була. Фильмга карата тәнкыйтьчеләр һәм тамашачылар тарафыннан төрле фикерләр яңгырый, әмма фильм прокатта уңышлы бара. бюджет белән бөтен дөньяда АКШ доллары җыеп, фильм 2007 елның иң күп кассалы фильмы була.
Финляндия
Финляндия, рәсми исеме Финляндия Җөмһүрияте (Suomen tasavalta, Republiken Finland) — Аурупаның төньягында урнашкан дәүләт. Фиʜлаʜдиᴙнең башкаласы — Һелсинки шәһәре. Көнчыгышта Россия Федерациясе, төньяк-көнбатышта Швеция, төньякта Норвегия белән чиктәш. Балтыйк диңгезе тарафыннан юыла. Илнең мәйданы 338 145квадрат километр, ягъни Татарстан республикасына караганда 5 мәртәбә зуррак. Барлык мәйданның 7 проценты гына эшкәртелә, ә калганы урманнар, күлләр һәм сазлыклар. Ил тоташ урман белән капланган, аның төньяк өлешен генә тундра били.
Табигать үз халәтендә сакланган, илдә 60 000 чамасы күл исәпләнә.
Фиʜляʜдиᴙ Аурупа Берлеге һәм Шенген килешүе, 2023 елның 4 апреленнән ― НАТО әгъзасы 2022 елның 5 июлендә НАТО илләренең барлык 30 илчесе дә керү турында протоколларга кул куйган, 2023 елның 31 мартына НАТОның барлык әгъза илләре парламентлары протоколларны ратификацияләгән.
Фиʜляʜдиᴙ — дөньяда беренче булып һәр ватандашының югары тизлекле интернетка кануни хокукын игълан иткән ил. Дөньяның иң мул һәм яшәү өчен кулай илләрен билгеләүче Legatum институты үзенең яңа хисабында Фиʜлəʜдиᴙне яшәү өчен иң яхшы ил дип билгеләде. “Newsweek” журналы шулай ук Фиʜлəʜдиᴙне “дөньяның иң яхшы илләре” исемлегендә беренче урынга куйды.
Исем этимологиясе
Фиʜляʜдиᴙ сүзе швед телендә булган Finland (“финнар җире”) сүзеннән килә.
Апуарема
Апуарема — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Баия штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Финляндия
Географик урнашуы
left|150px|thumb|Космостан күренеш Фиʜляʜдиᴙ Аурупаның төньягында урнашкан, аның байтак кына территориясе котып сызыгы артында (25 %). Коры җирдә Швеция (чик озынлыгы 586 км), Норвегия (чик озынлыгы 716 км) һәм Россия (чик озынлыгы 1265 км) белән, ә диңгездә Балтыйк диңгезенең Фин һәм Ботник култыклары аша Эстония белән чиктәш. Яр буе чиген санаганда ул 1 100 км га тигез. Утраулардан башка яр буе чиге 46 000 км. Яр буенча 81 000 гә якын утрау урнашкан (уртача зурлыклары 100 м²).
Ил үзе өч төрле географик төбәккә бүленә:
Флора һәм фауна
thumb|right|200px|Лапландиядәге төньяк боланнар Фиʜлəʜдиᴙнең көньягыннан төньягына хәрәкәт иткәндә кече утрауларлы, диңгезле ландшафтның урманлы табигатькә алмашуы күзәтелә. Илнең төньягында исә зур Лапландия урманнары урнаша.
2008 ел халәте буенча Фиʜляʜдиᴙдә 35 милли парк урнашкан. Бу парк җирләрендә сирәк һәм кыйммәтле хайваннар һәм үсемлекләр төпләре яши, монда ландшафтның кызыклы формаларын, уникаль табигать объектларын очратып була. Паркларның гомуми мәйданы 8 мең дүрᴛкел киламитер тәшкил итә. Фиʜлəʜдиᴙ кануннары буенча һәр кеше ирекле рәвештә милли парклар территорияләрендә йөри ала. Иң мәшһүр парклар арасында Урхо Кекконен милли паркы һәм Лемменйоки бар.
Геологик төзелеш
Фиʜляʜдиᴙнең күпчелек өлеше түбәнлектә урнашкан, ләкин илнең төньяк-көнчыгышта кайбер таулар биеклеге 1000 метрны уза. Фиʜляʜдиᴙ борынгы (1,4 — 3 млрд ел) кристаллик щитта урнашкан. Анда шулай ук Скандинавия һәм Кола ярымутраулары, Балтыйк диңгезе һәм Ботник култыгы урнашканнар.
Халык
2008 елның ахырында Фиʜлəʜдиᴙ халык саны 5 544 877 кешене тәшкил итте (47 % — ир кешеләр һәм 53 % – хатын кызлар).
Халыкның тормыш озынлыгы: ир-атлар биредә 76 яшькә җитсә (Pоссиядә — 58,7 яшь), ә хатын-кызларның гомер озынлыгы 82,4 яшь (Россиядә — 71,8).
Милли cостав
31.12.2008-гә Финляндия милли cоставы :
thumb|left|Ил халкының күпчелеге көньякта яши Фиʜляʜдиᴙдә яшәгән чит ил гражданнары — 2,7 %, илдә тумаганнар саны 4,1 %. Иң зур милли азчылыклар арасында фин шведлары, татарлар, чегәннәр, саамнар.
Телләр
1922 елда кабул ителгән канун буенча Фиʜляʜдиᴙдә ике дәүләт теле (фин һәм швед телләре) бар. 1917 елга кадәр монда шулай ук рус теле дәүләт дәрәҗәсендә булган.
1992 елда «Саам теле турында канун» үз өченә кергән. Канун буенча саам теленә Фиʜляʜдиᴙдә махсус cтaтус бирелә.
Дин
Фиʜляʜдиᴙ конституциясе буенча илдә Евангелик-лютеран чиркәү һәм Православ чиркәү дәүләт чиркәүләре булып санала. Халыкның 13,5 %-ы бернинди дини төркемнәргә керми.
2010 ел халәте буенча Фиʜляʜдиᴙдә 45 мең мөселман яши. Күпчелектә бу — иммигрантлар һәм аларның балалары. Илдә 40 мәчет бар.
Фиʜляʜдиᴙ татарлары
right|200px|thumb|[[Ярвәнпә мәчете]] Фиʜляʜдиᴙдә 900гә якын татар яши. 2010 елда Фиʜляʜдиᴙ татарлары мәдәни оешмасы 75 еллыгын бәйрәм итте. Гомумән, Фиʜляʜдиᴙ татарлары бик актив дип санала. Даими рәвештә төрле чаралар, бәйрәмнәр үткәрелә.
Фиʜляʜдиᴙ татарларының үз мәчетләре дә бар. Ярвәнпә мәчете исемле бу гыйбадәт йорты 1943 елны ачыла һәм Фиʜляʜдиᴙдә бердәнбер манаралы мәчет дип санала. 2009 елда мәчетнең эче яңартыла.
Борынгы тарих
right|180px|thumb|Иң иске тауда эшләнгән рәсемнәр Археологик казынуларга күрә беренче кешеләр Фиʜляʜдиᴙдә кешеләр якынча безнең эрага кадәр 8500 елда яши башлаганнар. Алар ау һәм ризык җыю белән шөгыльләнгәннәр, таш кораллар кулланганнар. 3 меңъеллыкта (б. э. к.) балчыктан савыт-саба эшләнә башлаган. 32 гасырда (б. э. к.) хәрби балталар белән бергә җирне хуҗалык итү максатыннан куллана башлыйлар.
Бронза гасырдан (1500—500 еллар б. э. к.) башлап, финнарның Скандинавия һәм Балтыйк регионнарның халыклары белән тыгыз аралашуы күзәтелә. 9 гасыр башына Фиʜляʜдиᴙ чикләре түбәндәге җирләр белән чикләнгән:
Швед хакимияте (1150/1300—1809)
Викинглар чоры ахырында швед сәүдәгәрләре бөтен Балтыйк диңгезе регионында тәэсирләрен арттыралар. Берничә гасыр дәвамында Фиʜляʜдиᴙ Швеция хакимияте астында була.
Pәсәй империясендә (1809—1917)
Pоссия-Швеция сугышы нәтиҗәсендә (1808—1809) Финляндия Россия империясе дәүләтенә кушыла. Pоссия армиясе гарнизоннары өчен хәрби ныгытмалар төзелә. Рәсми яктан Фиʜляʜдиᴙ Россия империясе cоставына киң автономия белән керә. 1860 еллардан башлап илдә мәдәни милли күтәрелеш башлана, җирле зыялылар фин теленә дәүләт теле cтaтусын бирүне таләп иткән. Шул cтaтусны фин теленә Александр II бирщ. Автономия тиз ныгый, 1899 елда башланган уpыcлаштыру сәясәте дәүләт бәйсезлеге өчен көрәшне ныгыта гына.
Бәйсез Фиʜляʜдиᴙ
Pоссиядә монархия җимерелгәннән һәм Октябрь инкыйлабыннан соң, большевиклар хакимияте фин Сенатына 1917 елның 6 декабрендә бәйсезлек игълан итәргә мөмкинлек бирә. Илдә гражданнар сугышы башлана. Аңарда 35000 нән артык кеше һәлак була.
“Аклар”ның җиңүеннән соң Фиʜляʜдиᴙ гаскәрләре Көнчыгыш Карелиягә һөҗүм итәләр. Беренче совет-фин сугышы башлана. Ул 1920 елда гына тәмамлана.
1939 елда Советлар Берлеге Фин сугышын башлый. Берничә бәрелештән соң Фиʜляʜдиᴙ үз территориясенең бер өлешен югалта.
Кыска вакытлы “дуслык”тан соң, 1941 елда СССР Фиʜляʜдиᴙ Хәрби Һава Көчләренең аэродромына һөҗүм итә, Фиʜляʜдиᴙ Икенче бөтендөнья сугышына, СССРга каршы сугышка керә. 1944 елның җәендә финнар белән СССР арасында солых килешүе төзелә.
Сугыш елларында көчсезләндерелгән Фиʜляʜдиᴙ, Карел муенын СССРга биреп, СССР белән мөнәсәбәтләрдә яңа курс ала. Урхо Кекконенның 25 еллык президентлыгында (1956—81) Скандинав илләре белән мөнәсәбәт яхшыртып, СССРдан да ерак тормыйлар. 1995 елның ахырында Фиʜляʜдиᴙ Аурупа Берлегенә керә.
Дәүләт төзелеше һәм сәясәт
Фиʜляʜдиᴙ — бер өлешчә автономияле (Аланд утраулары) унитар дәүләт. Идарә итү формасы буенча Фиʜляʜдиᴙ — җөмһүрият.
Фиʜляʜдиᴙ конституциясе буенча канун чыгару вазыйфалары белән Эдускунта исемле Фиʜляʜдиᴙ парламенты һәм президент шөгыльләнә. Канунны үтәү вазыйфалары президентка һәм Дәүләт Шурасына йөкләнгән.
Президент
Фиʜляʜдиᴙ президенты туры сайлаулар нәтиҗәсендә алты елга билгеләнә. 2000—2012 елларда бу вазыйфаны Тарья Халонен, 2012 елдан Саули Ниинистө башкара.
Парламент
thumb|250px|right| Эдускунта – Фиʜлəʜдиᴙ парламентының бинасы Фиʜляʜдиᴙ парламентының төп институтлары 1863 елда барлыкка килгән. Pоссия императоpы Александр II 1863 елда фин сеймын чакыру турында карар кабул итә. Фиʜляʜдиᴙнең үзаллы (мөстәкыйль) үсеше шушы вакыйгага тыгыз бәйләнгән, чөнки фин теле рәсми хакимият теле итеп танылган.
Эдускунта — илнең бер палаталы парламенты, ул 200 депутаттан тора. Депутатлар бөтен халык сайлауларында сайланып, 4 елга билгеләнәләр.
2003 елдагы парламент сайлауларында 18 фирка катнаша, ләкин шулар арасынна парламентка бары 8 фирка генә керщ. Иң зур фиркаләр булып Фиʜляʜдиᴙ Үзәк фиркасе, Фиʜляʜдиᴙнең Социал-демократик фиркасе, Милли коалиция, Сул берлек, Яшел берлек һәм Швед Халык фиркасе санала.
2007 елның мартында үткән парламент сайлауларының нәтиҗәләре буенча, иң зур тавышны (23,1 %) Фиʜляʜдиᴙ Үзәк фиркасе ала (51 мандат). Шулай ук парламентка Милли коалиция (22,3 %, 50 урын), Социал-демократик фирка (21,4 %, 45 урын), Сул берлек (8,8 %, 17 урын), Яшел берлек (8,5 %, 15 урын), Швед Халык фиркасе (4,6 %, 9 урын), Христиан демократлар фиркасе (4,9 %, 7 урын) һәм «Чын финнар» фиркасе (4,1 %, 5 урын) уза.
Дәүләт һимны
OI MAAMME
(фин телендә)
soi, sana kultainen!
Ei laaksoa, ei kukkulaa,
ei vettə, rantaa rakkaampaa,
kuin kotimaa təə pohjoinen,
maa kallis isien.
VÅRT LAND
(швед телендә)
Vårt land, vårt land, vårt fosterland,
ljud hɵgt, o dyra ord!
Ej lyfts en hɵjd mot himlens rand,
ej sənks en dal, ej skɵljs en strand,
mer əlskad ən vår bygd i nord,
ən våra fəders jord!
ТУГАН ЯГЫМ
Әй, Суоми, туган ягым,
Горур яңгырый атың!
Түбәләре күккә ашкан таулар,
Кайларда гына бар тагын,
Диңгез дулкыннары каккан ярлар —
Синдәгедәй якын!
OUR LAND
(инглиз телендә)
Our land, our land, our fatherland,
Sound loud, O name of worth!
No mount that meets the heaven's band,
No hidden vale, no wavewashed strand,
Is loved, as is our native North,
Our own forefathers' earth.
Һимнның тарихы
Бүген Фиʜляʜдиᴙдә кулланылган “Maamme” (“Туган ягым”) һимнының сүзләре 1846 елда шагыйрь Йоһан-Людвиг Рунеберг (Johan Ludvig Runeberg, 1804—1877) тарафыннан башта швед телендә язылган булган. Ә көен, Алманиянең Һамбург шәһәрендә туып, соңрак фин виолончельчесе, композиторы һәм, гомумән, “фин классик музыкасының атасы” дип танылган Фредрик Пациус (Fredrik Pacius, 1809—1891) иҗат иткән. Милли һимн исеменә дәгъва кылган шигырьләр һәм көйләр байтак булса да, аларның берсе дә халыкта киң таралыш тапмаган. Пациус һимнын беренче тапкыр 1848 елның 13 маенда Һелсинкиның академия хоры швед телендә башкарган.
Шуннан соң озак еллар дәвамында Рунебергның шигырен фин теленә юньләп тәрҗемә итә алмыйча азапланганнар. Ниһаять, 1889 елда Пааво Каяндер (Paavo Cajander), Юлиус Кронның (Julius Krohn) 1867 елда бастырылган тәрҗемәсен тиешенчә эшкәртүгә ирешкән. Ләкин Яансен исемле эстон язучысы моңа кадәр үк, 1869 елда, финнарны узып, Пациус көенә туган телендә сүзләр язган булган, аның шигыре, төрле бәйгеләрдә башкарылып, тиз арада Эстония һимны булып танылып та өлгергән.
Фиʜлəʜдиᴙнең дәүләт хакимияте үз илендә халык һимны булып киткән әсәрне әле бүген дә рәсми рәвештә расламый. Эш, әлбәттә, аның тумыштан фин булмаган кешеләр тарафыннан иҗат ителүендә генә түгелдер. Музыка белгечләре фикеренчә, һимнның мотивы алманнарның “Папа һәм Солтан” (Papst und Sultan) исемле... туй-мәҗлес җырындагыга бик охшаш.
“Туган ягым”ны Александр Блок 1915 елда уpыc теленә күчергән, аның тәрҗемәсе әле бүген дә башкалар арасында иң уңышлы дип санала.
Шмидехаузен
Шмидехаузен (Schmiedehausen) — Алманиянең Тюрингия җирендә урнашкан коммуна.
Финляндия
Административ-территориаль бүленеш
right|250px|Фиʜлəʜдиᴙ провинцияләре Фиʜляʜдиᴙ провинциаль шуралар белән идарә ителгән 20 провинциягә бүленә. Үз чиратында провинцияләр ᴋоммуналарга бүленәләр. Аларның саннары берләштерү сәясәтенә күрә даими кыскартыла, 2010 ел башына Фиʜляʜдиᴙдә 342 ᴋоммуна булды.
Шмидехаузен
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Финляндия
Административ-территориаль бүленеш
Фиʜляʜдиᴙнең иң зур шәһәрләре: Һелсинки — 583 549 кеше, Эспоо — 244 474 кеше, Тампере — 211 633 кеше, Турку — 176 242 кеше, Оулу — 139 275 кеше.
Икътисад
left|200px|thumb|ТМП үсеше, 1998—2007 Фиʜляʜдиᴙ югары индустриаль илләр рәтенә керә. Дөнья сәнәгатендә аның өлеше зур түгел — 0,4 %, дөнья сәүдәсендә исә 0,8 %. Тулаем милли продукт 2002 елда 140,5 млрд евро тәшкил итә.
Якшино (Таборы районы)
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Финляндия
Икътисад
Фиʜляʜдиᴙ сәнәгате экспорт һәм сыйфатка нигезләнә. Хай-тек секторы (кесә телефоннар, интернет) мөһим урынны алып тора. Кәгазь җитештерү буенча дөньяда Фиʜлəʜдиᴙ беренче. Инфләция түбән. Гомумән, Фиʜляʜдиᴙ икътисады тиз үсә.
Туризм
right|200px|thumb|[[Һелсинки күренеше]] Фиʜляʜдиᴙ туристларында иң зур кызыксыну уяткан шәһәр — ил башкаласы Һелсинки. Башка шәһәрләрне дә туристлар зиярәт итә: Тампере, Турку, Оулу, Куопио һәм Порвоо.
Якшино (Таборы районы)
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
Финляндия
Туризм
Истәлекле урыннар һәм табигать һәйкәлләре арасында мөһим урынны Аавасакса (Aavasaksa) тавы ала.
Фиʜлəʜдиᴙдә, аеруча Лапландиядә, кышкы туризм бик популәр.
Ковале (Цешинский повяты)
Ковале  — Польшаның Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Тукран (уен)
Тукран — татар балалар драма уены.
Уйнау тәртибе
Бер бала әни, бер бала кыз, берсе — Тукран, ә калганнары ипиләр булып уйныйлар. Әни ипи пешерә, үзе эшкә китә. Киткәндә кызына:
Ипиләрне беркемгә дә бирмә! — дип, үгет-нәсихәт биреп китә. Ул чыгып китүгә, Тукран килә:
Венден (Аризона)
Венден  — Америка Кушма Штатларының Аризона штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Тукран (уен)
Уйнау тәртибе
— Тук-тук!
Венден (Аризона)
Географиясе
Венден халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Тукран (уен)
Уйнау тәртибе
— Кем бар?
Венден (Аризона)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Тукран (уен)
Уйнау тәртибе
— Мин Тукран, миңа ипи кирәк.
Ак-Карасу
Ак-Карасу — Россия территориясеннән ага торган елга. Алтай Республикасы, Алтай крае биләмәләрендә ага. Елга  Абай елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 10 км.
Тукран (уен)
Уйнау тәртибе
— Бирмим.
Ак-Карасу
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Бия һәм Катунь, елга бассейны — (Югары) Об Иртеш кушылганга кадәр.
Тукран (уен)
Уйнау тәртибе
— Алайса пич башыннан керәм.
— Керә алмыйсың, корымга батасың.
— Пыялага киселерсең.
Тукран тагы башка җирләрдән дә керәм дип тә куркыта, ә кыз аңарга һәрвакыт каршы төшә. Шуннан Тукран алдарга керешә. Ул: «Әниең суга баткан басма аркылы эштән кайтканда», — ди. (Башка төрле нәрсә дә әйтергә мөмкин.) Кыз алданып әнисен коткарырга чыгып чаба. Ә Тукран шул арада бер ипине урлап китә дә үз өенә кайтарып куя. Әнисе эштән кайта да:
— Бар әле, кызым, чәй эчәргә ипи алып чык әле! — ди.
— Әни, мин куркам!
— Бар, нәрсәдән куркырга.
— Анда тычканнар, күселәр бар.
Шуннан әнисе үзе кереп китә һәм ипиләрне саный. Бер ипи юк икәнен белә:
— Кызым, ипи кая?
— Белмим.
Әнисе кызны орыша һәм тагын эшкә китә. Тукран тагын килә. Уен шулай Тукран ипиләрне алып бетергәнче дәвам итә. Аннан соң бөтен урланган «ипиләр» өйгә чаба. Шул вакыт Тукран берсен тотарга тиеш. Тотылган бала Тукран була. Әгәр тота алмаса, үзе Тукран булып, уен яңадан башлана.
(13050) 1990 SY
(13050) 1990 SY — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1990 елның 16 сентябрендә Генри Хольт тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1990 SY» саналган.
Келекли (Каркамыш)
Келекли (Kelekli) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Газиантеп иле Каркамыш илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Дрогиня
Дрогиня — Польшаның Кече Польша воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Смык (Асиповицкий районы)
Смык  (Смык ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Асиповицкий районында урнашкан авыл.
HD117374
HD117374 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Смык (Асиповицкий районы)
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
HD117374
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Дюниан (Көньяк Каролина)
Дюниан  — Америка Кушма Штатларының Көньяк Каролина штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Дюниан халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Рошия-Монтане (коммуна)
Рошия-Монтане — Румыниянең Алба жудецында урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Безон (муниципалитет)
Безон (муниципалитет) — Франциянең Валь-д’Уаз департаментында урнашкан коммуна.
Мендзиборув
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Бюшле
Бюшле — Франциянең Ивелин департаментында урнашкан коммуна.
Апуи
Апуи — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Амазонас штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Сен-Сюльпис (Эн)
Сен-Сюльпис (Saint-Sulpice) — Франциянең Эн департаментына караган коммуна, Аттинья кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 8,82 км².
Арль
Арль (Арль, Arles, Arle) — Франциянең Проваңс-Әлп-Кот д'Азур төбәгендә урнашкан шәһәр. Халык саны — 52566 кеше (2013).
Сейлем (Вирджиния)
Сейлем  — Америка Кушма Штатларының Вирджиния штатында урнашкан шәһәр.
Арль
Сәгать кушагы
Халыкара стандарт буенча Арль Үзәк Европа вакыты (Central European Time, CET) сәгать кушагында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +1:00 гә тигез.
Сейлем (Вирджиния)
Тарихы
Сейлем шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Рейносо
Рейносо — Испаниянең Бургос провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Боцянувка (Люблин воеводалыгы)
Боцянувка  — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Синджеру-де-Педуре
Синджеру-де-Педуре — Румыниянең Муреш жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Боцянувка (Люблин воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Синджеру-де-Педуре
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кожонек (Силезия воеводалыгы)
Кожонек  — Польшаның Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Яңа Шептахово
Яңа Шептахово (Ҫӗнӗ Мӑнтӑр, Новое Шептахово) — Чуашстанның Ормар районында урнашкан авыл.
Халык
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 367 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (98%) алып тора.
Биология
Биология (биялугия , юнанча Βìο – яшәү һәм Λoγος – өйрәнү) – тере тормыш турында белем тармагын өйрәнүче фәнне белдерүче термин. Биология тормышның бөтен якларын, барлык тере организмнарны өйрәнә. Тере табигатьнең оешу катларын биологик классификация нигезендә аералар.
Плавск
Плавск (Плавск) — Россия Федерациясенең Тула өлкәсендә урнашкан шәһәр.
(5859) Остоженка
(5859) Остоженка — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Плавск
Халык саны — кеше.
(5859) Остоженка
Тарихы
1979 елның 23 мартында Черных Н. С. тарафыннан Кырым обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1979 FD2» саналган.
Плавск
Тарих
Шәһәр тибындагы бистә статусын 1935 елдан, шәһәр статусын 1949 елдан башлап йөртә.
Халык
Милләтләр (2010): урыслар (95,0%), украиннар (1,3%), әрмәннәр (1,2%).
Дзедавка (Пружанский районы)
Дзедавка  (Дзедаўка ) — Белоруссиянең Брест өлкәсе Пружанский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас, дәүләттә иң җылы климат шушы төбәктә. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза.
Җакомаци (Виченца)
Җакомаци — Италиянең Венеция төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Җакомаци Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Мерку-Яха
Мерку-Яха — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО, Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Мерку-То күле урнашкан. Елга озынлыгы 42 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Кара диңгезе елгалары бассейны Таз елгасының төньяк-көнчыгыш чигеннән Енисей култыгы су бассейнына чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Таз.
Стәрлетамак өязе
Өяз үзәге — Стәрлетамак шәһәре.
Тарих
Стәрлетамак өязе 1781 елда Уфа эчендә оештырыла.
Мерку-Яха
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Стәрлетамак өязе
Тарих
1796—1865 елларда Ырынбур губернасы составында, 1865 елдан — Уфа губернасы составында.
(13051) 1990 SF5
(13051) 1990 SF5 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1990 елның 22 сентябрендә Эрик Эльст тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1990 SF5» саналган.
Стәрлетамак өязе
Тарих
1919—1922 елларда ул кисәкләп Башкорт АССР составына кертелә.
Административ бүленеш
1879 елда 34 вулыска бүленгән.
Халык
Туган тел буенча состав (1897 елдагы җанисәбе буенча):
Турун
Турун — карт әбигә яки карт бабайга карата булган кеше, әбинең яки бабайның оныкларының баласы.
Келекчи (Диҗле)
Келекчи (Kelekçi) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Диярбакыр иле Диҗле илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Шмириц
Шмириц (Schmieritz) — Алманиянең Тюрингия җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Апуярес
Апуярес — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Сеара штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Смятаничы (Шкловский районы)
Смятаничы  (Смятанічы ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Шкловский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Боянувка
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Дружкув-Пусти
Дружкув-Пусти — Польшаның Кече Польша воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Рошкань (коммуна)
Рошкань — Румыниянең Ясси жудецында урнашкан коммуна.
Велизи-Виллакубле
Велизи-Виллакубле — Франциянең Ивелин департаментында урнашкан коммуна.
Рельов
Тарихы
Авыл елда нигезләнгән.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Мендзилесь (Венгровский повяты)
Мендзилесь  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(5860) Deankoontz
(5860) Deankoontz — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1981 елның 28 августында Зденка Ваврова тарафыннан Клеть обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1981 QE1» саналган.
Зюзино вулысы
Тарих
Зюзино вулысы территориясе 1552 елга кадәр Казан ханлыгында, 1552 елдан 1708 елга кадәр Россия патшалыгы Казан патшалыгында урнашкан.
1708 елның 18(29) декабрендә Пётр Iнең өлкә реформасы барышында Казан губернасының административ-территориаль берәмлеге буларак барлыкка килә.
1781 елдан 1796 елга кадәр Казан наместниклыгының Лаеш өязе составына, 1796 елдан 1920 елга кадәр яңадан Казан губернасының Лаеш өязе составына керә.
Административ бүленеш
1890 елда Зюзино вулысында 17 торак пункты (Александровка, Екатериновка, Корноухово, Олы Салтан, Зюзино һ.б.) һәм 1130 йорт хуҗалыгы булган. Крестъян җиренең мәйданы 81,3 км² тәшкил иткән.
Халык
1890 елда халык саны 7 474 кеше тәшкил иткән, шул исәптән ир-атлар - 3702 җан, хатын-кызлар - 3772.
1908 елда халык саны 6 353 кеше тәшкил иткән. Төп милләтләр: татарлар, руслар.
Ревдар Садыйков
Ревдар Садыйков (Ревдар Фәез улы Садыйков) – балет артисты, мөгаллим, Тукай бүләге иясе. 1937 ел ның 20 гыйнварында туган. 1989 елда вафат.
Тәрҗемәи хәле.
1937 елда Башкортстан АССРның Мишкә районы Мишкә авылында әфисәр гаиләсендә туган. Бөек Ватан сугышын Литвада Алитус (рус. Олита) шәһәрендә каршылый. Бик яшьли ятим кала. Ташкәнттә ятимнәр йортында тәрбияләнә, хореография училищесын тәмамлый. Уку йортын тәмамлагач, Сарытау опера һәм балет театрында бии.
Иҗаты.
Ревдар Садыйков - бик яхшы әзерлекле һәм актёр таланты булган биюче.
20 еллык иҗат юлында театрның классик һәм милли балет репертуарыннан 40 тан артык спектаклендә ир-ат партияләрен бии. 19 яшендә «Шүрәле» балетында Былтыр партиясен ышанып тапшыралар. Партнёрлары - Нинель Юлтыева, Анна Гацулина.
Биегән партияләре
Яраткан әйтеме: "Business before pleasure" (Башта эш, аннан уен)
Мактаулы исемнәре, бүләкләре
Татарстан АССРның халык артисты (1964), РСФСРның атказанган артисты (1970),
Татарстанның Габдулла Тукай исемендәге дәүләт премиясе (1973) - Казанның Муса Җәлил исемендәге Татар дәүләт опера һәм балет театрында куелган «Су анасы» балетында (Әнвәр Бакиров музыкасы) Алмай роле өчен.
Тышкы сылтамалар
Габдулла Тукайга багышланган сайт
Беллуа-ан-Франс
Беллуа-ан-Франс — Франциянең Валь-д’Уаз департаментында урнашкан коммуна.
Сан-Мигель (округ, Колорадо)
Сан-Мигель — Америка Кушма Штатларының Колорадо штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Теллурид шәһәре.
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1883 елда оештырыла.
Территориясе
Округ мәйданы 3332 км² тәшкил итә.
Ешилли (Кыршеһир)
Ешилли (Yeşilli) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Кыршеһир иле Кыршеһир илчесенә караган бер авыл (köy).
Карт әби
Карт әби — әбинең яки бабайның әнисе. Туруннарга карата булган кыз-хатын. Ир-ат пары булып карт бабай тора.
Едисто (Көньяк Каролина)
Едисто  — Америка Кушма Штатларының Көньяк Каролина штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Едисто халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
HD117387
HD117387 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Стонтон (Вирджиния)
Стонтон  — Америка Кушма Штатларының Вирджиния штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Стонтон шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Козаковице-Гурне
Козаковице-Гурне — Польшаның Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(13052) Лас Касас
(13052) Лас Касас — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1990 елның 22 сентябрендә Эрик Эльст тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1990 SN8» саналган.
Ресмондо
Ресмондо — Испаниянең Бургос провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Арабутан
Арабутан — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Санта-Катарина штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Корени (Киров өлкәсе)
Корени (Корени) — Киров өлкәсенең Кумёны районында урнашкан авыл.
Татьяна Власова (1905)
Татьяна Александровна Власова (1905 елның 18 (31) декабре, Буа — 1986 елның 16 июне Мәскәү) — совет психологы һәм дефектологы, психология фәннәре докторы (1972), профессор (1976), ССРБ Педагогика фәннәре академиясе академигы (1982).
Корени (Киров өлкәсе)
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Татьяна Власова (1905)
Тормыш юлы
Татьяна Власова 1905 елның 18 (31) декабрендә Буада (хәзерге Татарстан Республикасы) крестьян гаиләсендә туа.
Корени (Киров өлкәсе)
Халык
Халык саны динамикасы:
Татьяна Власова (1905)
Тормыш юлы
Хезмәт эшчәнлеген 1922 елда урта мәктәпне тәмамлаганнан соң Буа, ә соңрак Казан мәктәпләрендә һәм балалар йортларында укытучы һәм тәрбияче булып башлый. 1929 елда 2 нче Мәскәү университетының педагогия факультетының дефектология бүлеген тәмамлый һәм илдә дефектология буенча беренче фәнни үзәк — РСФСР Халык хуҗалыгы һәм азык-төлек министрлыгының эксперименталь-дефектология институтының (соңыннан ССРБ ПФА дефектология фәнни-тикшеренү институты була) оештыру комиссиясе составына кертелә. Власованың тормышы шул институт белән бәйле була, анда ул клиник-диагностика бүлеген җитәкли, директор урынбасары һәм директор булып эшли.
Корени (Киров өлкәсе)
Халык
2010 елгы җанисәп буенча даими яшәүче халкы юк.
Татьяна Власова (1905)
Тормыш юлы
СБКФ әгъзасы була. 1945 елдан 1963 елга кадәр Татьяна Александровна СБКФ ҮК аппаратында җаваплы партия эшендә була, бер үк вакытта фәнни эшне дәвам итә. 1963 елдан Т. А. Власова — яңадан ССРБ ПФАның дефектология фәнни-тикшеренү институтында фәнни эш буенча директор урынбасары, ә 1968 елдан башлап үз үлеменә кадәр — институт директоры.
Җакомели (Модена)
Җакомели — Италиянең Эмилия-Романья төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Җакомели Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Вапсос
Вапсос — Россия территориясеннән ага торган елга. Свердловск өлкәсе, Төмән өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Төньяк Тошемка елгасының уң ярыннан 37 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 11 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Тауда елгасының, инештән тамагына чаклы, инештән алып Морозко авылы янындагы су үлсәү постына чаклы Сосьва елгасын кертмичә. Кече елга бассейны — Тубыл, елга бассейны — Иртеш.
Дзекалы
Дзекалы (Дзекалы ) — Белоруссиянең Брест өлкәсе Баранавицкий районында урнашкан авыл.
Вапсос
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Дзекалы
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас, дәүләттә иң җылы климат шушы төбәктә. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза.
Бояри (Люблин воеводалыгы)
Бояри  — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Курчаклар һәм карак (уен)
Курчаклар һәм карак — татар балалар драма уены.
Уйнау тәртибе
Балалар бер урынгарак тупланып басалар. Арадан берсе «курчак сатучы» була. Бер бала «карак» булып берәр әйбер артына поса.
Карак сатучы янына килә.
— Исәнмесез!
— Саумысез!
— Сатлык курчакларыгыз бар мәллә?
— Бар.
— Күпме тора?
— Йөз сум.
Карак кесәсен актарган була, акча эзләгәндәй итенә, үзе сатучыны ничек алдау турында план кора. Ул сатучыны берәр ничек алдап, курчакларын алып китәргә тырыша. Мәсәлән, ул искәрмәстән:
— Өегез яна! дип кычкыра. Сатучы «коты чыгып» торган арада, бер курчакны алып кайтып китә. Тагын килә, шулай алдап икенче курчакны алып китә.
Курчакларны урлап бетергәнче уен шулай бара. Курчакларның барысы да юкка чыккач, сатучы елый-елый каракның өенә килә:
— Курчакларны югалттым, синдә түгелме?
— Миндә түгел.
— Анда кемнәр дөберди соң?
— Кунаклар бииләр, — ди карак. Өйдәге курчаклар кул чабалар.
— Өйдә нишлиләр?
— Өстәлдән калаклар коела. Курчаклар чыж-пыж килә башлыйлар.
— Анда нәрсә чыжылдый?
— Чәй куйган идем, самавыр кайный.
— Кереп карарга мөмкинме?
— Кереп кара.
Сатучы керсә, курчаклар өй эчендә утыра. Тик аларның куллары «бәйләнгән». Курчаклар кулларын тотынышып торалар. Сатучы кулларын «чишәргә» куша. Чишеп бетергәч, курчакларны алып кайтып китә.
Ак-Кол
Ак-Кол — Россия территориясеннән ага торган елга. Алтай Республикасы, Алтай крае биләмәләрендә ага. Елга  Аргут елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 28 км.
Карт бабай
Карт бабай — әбинең яки бабайның әтисе. Туруннарга карата булган ир-ат. Хатын-кыз пары булып карт әби тора.
Җәйләү (Тукай районы)
Җәйләү — Татарстан Республикасының Тукай районындагы авыл.
Халык саны — 106 тирәсендә. Почта индексы — 423896.
Ак-Кол
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Җәйләү (Тукай районы)
Тарих
1678 елда нигезләнгән.
Вентана (Аризона)
Вентана  — Америка Кушма Штатларының Аризона штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Җәйләү (Тукай районы)
Демография
Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): татарлар.
Вентана (Аризона)
Географиясе
Вентана халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Җәйләү (Тукай районы)
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.9 °C.
Вентана (Аризона)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Снытки
Снытки (Сныткі ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Бялыницкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Ялунина (Белоярски шәһәр округы)
Ялунина (Ялунина) — Свердловск өлкәсенең Белоярский шәһәр округы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (94%).
Торар Ырысколов
Торар Ырысколов (Тұрар Рысқұлов, Turar Rysqulov,, — , ) — совет дәүләт эшлеклесе, инкыйлабчы, Төркистан АССР  рәисе (1920), РСФСР милләтләр эшләре халык комиссарының 2 нче урынбасары (1920–1922), Төркистан АССР  рәисе (1921–1922), РСФСР ХКШ рәисе урынбасары (1926–1937), Коминтернның Монголиядәге тулы вәкаләтле вәкиле (1924–1925), РСФСР ХКШ каршындагы Баш коммуналь төзелеш идарәсе башлыгы (1930–1931).
Шморда
Шморда (Schmorda) — Алманиянең Тюрингия җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Беларусия шифаханәләре
Беларусия шифаханәләре — Беларусия территориясендә урнашкан шифаханә-курорт һәм савыктыру оешмалары, учреждениеләре.
Хәзерге вакытта Беларусияда актив рәвештә дәвалау һәм савыктыру системасы эшли. Халыкны шифаханә-курортларда дәвалау һәм савыктыру өлкәсендә дәүләт сәясәтен Беларусия Министрлар Советы гамәлгә ашыра.
2019 елга шифаханә-курорт һәм сәламәтләндерү оешмалары базасы 309 аттестовать ителгән санатор-курорт һәм савыктыру оешмалары (66 мең койка-урын) тәкъдим итә, шулардан 106 санатор-курорт (87 - өлкәннәр өчен, 19 - балалар өчен) һәм 38 мең урынлык 203 сәламәтләндерү оешмалары.
Беларусия шифаханәләрендә 18700 табиб, 3000 медицина хезмәткәре һәм 600 тәрбияче эшли.
88 санаторий минераль су чыганаклары янында урнашкан.
Беларусия шифаханәләрендә, профилакторийларында һәм балалар лагерьларында :
Юлнамәләрнең бәясе 2011 елның июленә кадәр үзгәрешсез иде. 2011 елның июлендә бәя 10-20% ка артты.
Мендзилесь (Воломинский повяты)
Мендзилесь  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Вер (Ивелин)
Вер — Франциянең Ивелин департаментында урнашкан коммуна.
Синджордже
Синджордже — Румыниянең Тимиш жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Арагарсас
Арагарсас — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Гояс штатына карый.
(13053) Bertrandrussell
Тарихы
1990 елның 22 сентябрендә Эрик Эльст тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1990 SQ8» саналган.
Руджинешть (коммуна)
Руджинешть — Румыниянең Вранча жудецында урнашкан коммуна.
(5861) Glynjones
(5861) Glynjones — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1982 елның 15 сентябрендә Эдвард Боуэлл тарафыннан Андерсон-Меса обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1982 RW» саналган.
Руджинешть (коммуна)
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Айдынлы (Чүнгүш)
Айдынлы (Aydınlı) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Диярбакыр иле Чүнгүш илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Мәхмүт Йосыпов
Мәхмүт Йосыпов (, —, ) — мөселман дин эшлеклесе, Ярославль җәмигъ мәчетенә нигез салучыларның берсе һәм аның беренче имамы (1910-1922).
Абый
Абый — баланың ата-анасының кечерәк баласына карата үзеннән олырак булган ир-ат туганы, кардәше.
Шулай ук, үзеңнән олырак ят яки туган булган ир кешеләргә дә абый диләр.
Бельфонтен (Валь-д’Уаз)
Бельфонтен — Франциянең Валь-д’Уаз департаментында урнашкан коммуна.
Рәшидә Дәүләткилдиева
Рәшидә Дәүләткилдиева, Рәшидә Газиз кызы Дәүләткилдиева (1914 елның 4 сентябре, РИ, Акмола өлкәсе, Кызылъяр — 19??, шунда ук) — мөгаллимә, Казакъстан ССР атказанган укытучысы (1958), Төньяк Казакъстан өлкәсе татар-башкорт «Дуслык» иҗтимагый үзәгенең шәрәфле рәисе (1989). Татар кенәзләре Дәүләткилдиевлар нәселеннән.