cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ландвер (шәһәр)
Ландвер  — Алманиянең Түбән Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Вуарон
Вуарон (Voiron) — Франциянең Изер департаментына караган коммуна, Вуарон кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 3,88 км².
Ла-Грейндж (Техас)
Ла-Грейндж  — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Ла-Грейндж шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Хаҗимбей (Һендек)
Хаҗимбей (Hacimbey) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Сакарья иле Һендек илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Эмиль Борель
Фели́кс Эдуа́р Жюсте́н Эми́ль Боре́ль ( ( Félix Edouard Justin Émile Borel Феликс Эдуард Джастин ileмил Борел ; 7 гыйнвар, 1871, Сент-Африк - 3 февраль, 1956, Париж ) - Француз математигы һәм сәясәтчесе.
Биографиясе
Эмиль Борель Францияның көньягында Авиньон янында туган. Аның әтисе Оноре Борель протестант чиркәве пасторы, әнисе Эмилия Тейсье Солье фабрикант кызы була. Гаиләлә өч бала була. Эмиль - кечесе. Ул беренче белемен протестант мәктәбен җитәкләгән әтисенән алган. "Пасторыбыздың баласы гаҗәеп, - ди җирле халык, - геометрия нигезләрен өйрәнде, ә аңа өч яшь кенә." 11 яшендә Монтабан лицейына, 17 яшендә - Париж изге Варвара колледжына укырга керә, Бөек Людовик лицейында механиканы һәм геометрияне өйрәнә. Конкурсларда ике премия алганнан соң ул фән терәге булган Нормаль мәктәбендә, яки сәнәгатьче карьерасында якты киләчәк ача торган уку йорты Политехник училищеда укырга хокук ала. Эмиль фәнне сайлый һәм Нормаль мәктәпкә укырга керә. Аның беренче әсәрләре Гастон Дарбу тәэсирендә геометриягә багышланган. 1893 елда ул Лион университетында укытучы булып эшли башлай. Ул бик күп эшли, 3 ел эчендә 22 хезмәт һәм диссертация яза. 1897 елдан ул Нормаль мәктәбенең профессоры.
1901 елда ул хезмәттәше математик Пол Аппельның кызы Маргаритага, Камилла Марбо псевдонимы белән танылган булачак язучыга өйләнә.
Аның туганы Арманд Борель да танылган математик була.
Айдагы кратер Борель хөрмәтенә аталган.
Уңышлары
Рене Бэр һәм Анри Лебег белән берлектә, ул үлчәү теориясенә һәм аны ихтималлык теориясендә куллануга нигез салучыларның берсе иде.
Курекиштя
Курекиштя — Румыниянең Нямц жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ландесберген
Ландесберген — Алманиянең Түбән Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Форт-Таусон (Оклахома)
Форт-Таусон  — Америка Кушма Штатларының Оклахома штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Мурасаки Сикибу
Мураса́ки Сикибу́ (яп. 紫式部, 978 год —1014 һәм 1016 еллар арасында) — Хэйан чоры япон шагыйрәсе һәм язучысы, «Гэндзи турында повесть» романы, көндәлеге һәм шигырьләр  җыентыгы авторы.
Ландесберген
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Вуассан
Вуассан (Voissant) — Франциянең Изер департаментына караган коммуна, Шартрёз-Гье кантонына карый.
Мурасаки Сикибу
Биографиясе
«Гэндзи турында повесть» авторының биографиясен яңынан тергезүнең төп чыганагы — Мурасаки Сикибу көндәлеге. Аңа өстәп, язучы тормышындагы мөһим вакыйгалар турында мәгълүмат «Мурасаки Сикибуның шигырьләре», «Сарасин көндәлеге» һәм замандашлары шигырьләрендә бар, ләкин бу мәгълүматларның төгәл датасы юк. Туган көненең бер версиясе «Чәчәк ату турында повесть»ка нигезләнә һәм 978 елга карый диелә. Бу карашны барлык тикшерүчеләр дә хуплый дип булмый: В. Н. Горегляд Фудзимура Саку һәм Нисио Миноруның формулировкасын бирә: «Мурасаки Сикибу X гасырның 70-нче еллары ахырында туган». Ока Кадзуоның язучы 973 елда туган дигән версиясен дә галимнәр хупламый.
Форт-Таусон (Оклахома)
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Мурасаки Сикибу
Биографиясе
Мурасакиның әтисе Фудзивара Тамэтоки Фудзивара нёселенең «төньяк» тармагына караган, сарайда берничә урта вазифага ия була, провинция губернаторы итеп билгеләнә, кытай телендә  шигырьләр язган. Мурасакиның әнисе — Фудзивара Тамэнобуның, Уң Король Абзарлары идарәчесенең кызы — булачак язучы бала гына чагында иртә үлә. Кайбер мәгълүматларга караганда, Тамэтоки гаиләсендә биш бала була — өч ул һәм ике кыз, ләкин ышанычлы мәгълүмат Мурасаки һәм аның абыйсы Фудзивара Нобунори турында гына сакланган. Күпчелек биографлар әйтүенчә, «Гэндзи турында повесть» авторы шигъри иҗат һәм югары гыйлемлек атмосферасында тәрбияләнгән. Ул әдәби сәләтен ана һәм ата нәселеннән алган. Аларның берсе, Фудзивара Канэсукэ, утыз алты үлемсез шагыйрьнең берсе. Анасы да, әтисе дә урта бюрократик аристократиягә караганнар.
Форт-Таусон (Оклахома)
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Мурасаки Сикибу
Биографиясе
998 елда Мурасаки Фудзивара Нобутакага кияугә чыга. 999 елда аларның Кэнси исемле кызы — буласак   шагыйрә Дайни-но Саммисю дип аталган (анда самми ире вазифасы исеменә джу-самми дигәне керә), аның «шигырьләре күп шигырьләр җыентыгына кертелгән». 1001 елда Фудзивара Нобутака вафат була, һәм Мурасаки финанс яктан авыр хәлдә кала. 1005 елда ул Фудзивара Митинага кызына, патшабикә Сёсигә, хезмәткә керергә мәҗбүр була. Мурасаки белән бер үк вакытта башка танылган шагыйрәләр дә: Акадзоме Эмон, Идзуми Сикибу сарай хезмәтендә була.
1014 елдан соңрак Мурасаки Сикибу турында бернинди мәгълүмат та табылмады, шуңа күрә күп тикшерүчеләр бу елны аның үлгән елы дип саный. Аның кабере шагыйрь Оно-но-Такамура каберенең көнбатыш ягында, Хорикава елгасы буенда, хәзерге Киотоның төньягында урнашкан диләр. Эндзёдзи, Исияма Хонган-дзи, Дайтокудзи гыйбадәтханәләрендә Мурасаки Сикибу өчен корбанлык килеләре куелган.
Әдәби иҗаты
Мурасаки Сикибу көндәлеге, гомумән алганда, 1008 елдан 1010 елга чаклы араны үз эченә ала һәм никки жанрына керә — күбесенчә хронологик тәртиптә оештырылган аны нәрсә борчыган, шушы турында истәлекләр. Ләкин «Көндәлек»тә вакытлы атрибутикага бирелмәгән өзекләр (пассажлар) — Мурасаки тирәсендәге кешеләр турында фикерләр, балачак хатирәләре бар.
Мурасакиның «Көндәлеге» патшабикә Сёси сараенда булу нәтиҗәсе: анда ул үзен ирекле тоткан һәм язу эшенә бирелә алган. Көндәлек Цумикадо сараен — Фудзивара гаиләсенең төп милеген тасвирлау белән башлана. Патшабикә Сёси монда беренче баласын тудыруга әзерләнергә килә.
Мурасаки көндәлегендә җанисәп алу һәм патшабикә кулы да тигән китапларны тәртипкә китерү турында әйтелә. Унберенче айның унынчы көне тирәсендә автор болай дип яза: «Патшабикә китап тышлау белән мәшгуль иде. Таң аткач, без аның бүлмәсенә килдек, кирәкле төстәге кәгазьне алып, кулъязманың үзе белән бергә күчереп язучыга кушымтага үтенечне кушып җибәрдек. Иртәдән кичкә кадәр без агартылган кулъязмаларны тәртипкә китердек». Ә унберенче айның унсигезенче көнендә: «Икенче көнен патшабикә бер көн алдан алынган бүләкләрен карап чыгуга багышлады <...> кумталарда шиъри җыентыклар — „Кокинсю“, „Госэнсю“, „Сюисю“ күчереп язылган ак бизәкле кагәздән эшләнгән дәфтәрләр бар иде <…> Энкан һәм Юкинари язган китаплар чыннан да искиткеч иде — аларны зур теләк белән кулга ала идек. Мин бер вакытта да китапларның мондый кайгыртучанлык белән ясалганын һәм заман рухына туры килүен күргәнем юк иде»
«Мурасаки Сикибу шигырьләр җыентыгы» 1013-1014 елларда тупланган дип уйланыла, чөнки шагыйрьнең соңгы шигырьләре 1014 елда язылган.
Хәтер
Меркурийдагы кратер Мурасаки Шикибу хөрмәтенә аталган. 1966 елда, Murasaki Shikibu төзегән шарындагы искиткеч кешеләр исемлеге Япониянең беренче вәкиле булды ЮНЕСКО.
NGC 4257
NGC 4257 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Биктимер (Кызыл Кама районы)
Биктимер — Башкортстанның Кызыл Кама районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 452933, — 80237820003.
Куретешть
Куретешть — Румыниянең Келераш жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Фосс (Оклахома)
Фосс  — Америка Кушма Штатларының Оклахома штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ландольфсхаузен
Ландольфсхаузен — Алманиянең Түбән Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Рус Олысы
Рус Олысы соңрак Мәскәү олысы - Алтын Урда дәүләтенең төньяк-көнбатыш олысы (1240-1480).
Алтын Урда таркалганнан соң Болгар Олысы нигезендә Казан ханлыгы барлыкка килгән, Себер Олысы Себер ханлыгына, Кырым олысы Кырым ханлыгына, Зур Урда Әстерхан ханлыгына һәм Нугай Урдасына, ә Рус олысы бәйсез Мәскәү кенәзлегенә әверелгән.
Мәскәү кенәзлеге үз тирәсендә бүтән рус кенәзлекләрен берләштереп, Мәскәү дәүләтенә әйләнгән.
1480 елга кадәр Мәскәү дәүләте Зур Урдага ясак түләгән, Угра бәрелешеннән соң түләүләр туктатылган.
1484 елга кадәр Мәскәү дәүләте Казан ханлыгына ясак түләгән, Иван III  Мөхәммәд Әмин  ханына тәхеткә утырырга ярдәм иткәннән соң, Мәскәү Казанга ясак түләргә туктата, ләкин Касыйм ханлыгына акча җибәрергә дәвам итә. Әммә Казанга ясак түләүне туктаганнан соң, Мәскәү кенәзлеге бәйсез дәүләт булып санала.
Кайбер тарихчылар буенча Рус олысыннан килеп чыккан Мәскәү дәүләте Казан ханлыгы, Әстерхан ханлыгы, Кырым ханлыгы, Себер ханлыгы, Нугай Урдасы кебек Алтын Урданың бер варисы булып санала.
Бату хан
1236 елда монгол-татарлар гаскәре көнбатыш явын башлап, Идел буе Болгары дәүләтен басып алган.
1237 елның кышында Рязань, Коломна, Мәскәү, Владимир, Сүздәл, Ярославль, Тверь, Кастрама шәһәрләрен басып алынган, Новгородка 100 км барып җитмәгәч, Бату хан үз гаскәрен көньяк ягына борып юнәлдергән.
1240 елда Бату хан гаскәре Киев шәһәрен басып алгач, Галиция-Волынь кенәзлеген үтеп Маҗарстан, Көнчыгыш Алмания, Польша, кайбер Балкан илләре һәм бүгенге Италиянең Триест шәһәренә кадәр һөҗүм итеп 1242 елга зур территорияне басып ала.
1243 елда Каракорымдагы бөек хан Үгәдәй үлеме турында ишеткәч, Бату хан яңа хан сайлау өчен җыелган колылтайда катнашкан өчен көнчыгышка юнәлә. Ләкин Болгар шәһәренә җиткәч, Идел буенда калырга карар итә.
Нигез салыну
1242 елда Бату хан басып алган территориядә яңа бердәм дәүләткә нигез сала. Шул ук елны Бату хан Болгар әмире, рус кенәзләре, Кырым, Кавказ бәкләрен чакырып, яңа тәртипне урнаштыра: салым, ясак зурлыгын куя, баскаклар, даруглар билгели, 7 олысның һәр хакиме Алтын Урда ханы биргән ярлык белән билгеләнә. Рус кенәзе Александр Невский Алтын Урда белән хезмәттәшлектә яшәргә карар итә, 1247 елда ярлык ала, Көнбатыш һөҗүменә каршылык итә, Рус Олысын нигез салучыларның берсе булып санала.
Ла-Грулла (Техас)
Ла-Грулла  — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан шәһәр.
Рус Олысы
Нигез салыну
Рус кенәзләре еш кына ярлык алган өчен бер-берсенә каршы мәкерле ысуллар кулланганнар, хыянәт иткәннәр, хәттә үтергәннәр. Фактик рәвештә Алтын Урда ханы Рус олысындагы кенәзләрне ярлык биреп билгеләгән.
Ла-Грулла (Техас)
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Рус Олысы
Үзбәк хан
Үзбәк хан Мәскәү шәһәренә өстенлек бирә башлаган, Иван Калитаны татар хакимиятеннән рус баскагы итеп билгели. Шуннан соң Мәскәү көч туплый башлаган. 1300 елда митрополия Киев шәһәреннән Владимир каласына күчерелгән.
Үзбәк хан Мәскәү шәһәрен юри көчәйткән, хан руслар үзара низаглашуын бетерергә болай итеп ниятләгән, ләкин нәтиҗәдә Мәскәү шәһәре соңрак зур көч туплаган, шуны Үзбәк хан алдан исәпкә алмаган.
Низаглашу чоры
Алтын Урда низаглашу чорында Рус олысының кенәзләре низагның төрле якларында катнашканнар.
Хаҗы Акиф (Көрфез)
Хаҗы Акиф (Hacı Akif) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Коҗаэли иле Көрфез илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Рус Олысы
Низаглашу чоры
Аксак Тимер Алтын Урдага һөҗүм иткәннән соң, дәүләтнең күп шәһәрләре җимерелгән калган, Алтын Урда зәгыфьләнгән. Шуны күреп, Рус олысы сепаратист ниятләрен еш күрсәтә башлаган.
Алтын Урда низаглашу чорында дәүләт зәгыйфьләнә һәм Литва кенәзләре Рус олысының көнбатыш өлешен басып ала башлаган.
Украинаны югалту
Алтын Урда ханнары Җанибәк һәм Бәрдибәк үлгәннән соң, низаглашу чоры башлана, шуны күреп, 1362 елда Зәңгәр су янындагы сугышта Литва кенәзе Ольгерд Мурат хан нойоннары гаскәрен җиңә һәм Киев тирәсендәге биләмәне басып ала, шуннан соң Алтын Урда Украинаны югалта башлый.
Мәскәү олысы
Зәңгәр су янындагы сугыштан соң (1362), Алтын Урда Украинаны югалтканнан соң, Мәскәү кенәзлеге күп бүтән рус кенәзлекләрен кушканнан соң, Рус олысы еш кына Мәскәү олысы дип йөртелә башлый (соңрак Мәскәү иле, русча Московия).
Алтын Урда соңгы көчле хакиме Идегәй үлгәннән соң, дәүләт зәгыйфьләнә һәм соңрак таркала башлый.
Алтын Урда мирасчысы
1480 елда Угра елгасындагы басып тору нәтиҗәсендә Рус олысы Сарай шәһәренә ясак түләргә туктаган, ләкин Казан ханлыгына (1487 елга кадәр), Кырым ханлыгына һәм Касыйм ханлыгына 1681 елга кадәр салым түләгән.
Тәңкәләр
XIII гасырдан Алтын Урдада ике башлы кош (ике башлы бөркет) белән тәңкәләр сугылган, мисал өчен бәкләрибәк Ногай тамгасында ике башлы кош сурәтләнә. Дмитрий Донской акча суккан тәңкәләрдә кенәз башлыгында гарәпчә һәм кирилча текст бар.
Токта, Җанибәк, Үзбәк, Туктамыш ханнары идарә иткән чорында ике башлы кош белән тәңкәләр сугылган. Бу тәңкәләр Идел буенда, Кырымда да табылган. Бер риваять буенча "ике башлы кара кош" борынгы татар бер нәселенең билгесе булган
Киев Русенең тәңкәләрендә тик Өч япьле (Трезуб) сугып сурәтләнгән, ә Мәскәү олысында ике башлы кош 1497 елда Иван III идарә иткән чорда гына сугылган, шулай итеп Россиянең гербы - ике башлы бөркет нәкъ Алтын Урда тәңкәләреннән мирас итеп алынган.
Рус олысы Алтын Урданың күп тәртипләрен ияләшә: салым системасы, почта, үзәкләштерелгән хакимият, җирле хакимнәрне ярлык тапшыру ярдәмендәге билгеләү, гаскәр төзелеше. Соңрак Рус олысы Алтын Урда дәүләтчелеген үзләштереп, Россия патшалыгы һәм Россия империясенә әйләнә, шуңа күрә Алтын Урда дәүләтенең мирасчысы булып санала.
NGC 4258
NGC 4258 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Лар (Графство Бентхайм)
Лар  — Алманиянең Түбән Саксония җирендә урнашкан коммуна.
NGC 4258
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Куретури (Алба)
Куретури — Румыниянең Алба жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ведресево
Ведресево — Башкортстанның Кызыл Кама районында урнашкан авыл.
Лар (Графство Бентхайм)
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ведресево
Почта индексы — 452933, — 80237820004.
NGC 4259
NGC 4259 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Вуре
Вуре (Vourey) — Франциянең Изер департаментына караган коммуна, Тюллен кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 22,38 км².
Вьен
Вьен (Vienne) — Франциянең Изер департаментына караган коммуна, Вьен-1 кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 6,54 км².
Марс Исмәгыйлев
Марс Исмәгыйлев (Марс Марсель улы Исмәгыйлев) — ТР сәүдә гильдиясе рәисе, ТР кулланучылар берлеге шурасы рәисе, РФ сәүдә-сәнәгать пулаты әгъзасы, Россия дәүләт сәүдә–икътисад университетының Казан институты менеджмент һәм коммерция кафедрасы мөгаллиме. Дәүләт сәясәте һәм сәяси икътисад докторы (DPPPEc).
Ластруп
Ластруп — Алманиянең Түбән Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Дмитрий Зеленин
Дмитрий Константин улы Зеленин ( 21 октябрь (2 ноябрь) 1878, Люк, Вятка губернасы— 31 август 1954, Ленинград) - рус һәм совет этнографы.
Ластруп
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Марс Исмәгыйлев
Тәрҗемәи хәле
1970 елның 25 июнендә ТАССР Алабуга шәһәрендә туган. Әтисе – Марсель Исак улы, әнисе Долорез Гайнетдин кызы Галләмова – тарих фәннәре кандидаты, Алабуганың шәрәфле ватандашы, РФ һәм РТ атказанган мәдәният хезмәткәре. «Менеджмент» белгечлеге буенча Мәскәү дәүләт коммерция университетын (1996), «дәүләт һәм муниципаль идарә» белгечлеге буенча ТР президенты каршындагы дәүләт хезмәте институтын (2006) тәмамлаган.
Дмитрий Зеленин
Биографиясе
1916 елдан Зеленин Харьков университетының рус теле һәм әдәбияты кафедрасын җитәкли.
Фәнни эшчәнлеге
Көнчыгыш славян фольклористикасын үстерүдә Зеленин төзегән әкиятләр җыентыклары һәм аның рус такмакларының әһәмияте, әлеге фольклор жанрының эстетик мөмкинлекләре турында фикерләре зур роль уйнады. Д.К.Зеленинның 1914 елның Петроградта басылып чыккан  «Великорусские сказки Пермской губернии»   җыентыгы кушымтасында  12 башкорт әкияте урнаштырылган.
Зеленкийның этнографик эшләре, нигездә, Көнчыгыш славяннарының матди мәдәниятенә һәм диннәренә багышланган. Аның эшләре СССРда гына түгел, чит илләрдә дә танылган. 1946 елда Яшел Үзән Болгар академиясенең чит ил әгъзасы итеп сайлана.
Сания Исмәгыйлева (укытучы)
Сания Исмәгыйлева, Сания Гата кызы Исмәгыйлева (1939 ел, ССРБ, РСФСР, ТАССР, Бондюг) — Казан федераль университетының Алабуга институты татар филологиясе кафедрасы профессоры, педагогия фәннәре кандидаты (1969), күп санлы дәреслекләр авторы. РСФСР халык мәгарифе алдынгысы (1970), Татарстан АССР атказанган укытучысы (1988), РФ югары һөнәри мәгарифенең мактаулы хезмәткәре (1998).
Тәрҗемәи хәле
1939 елда ТАССР Бондюг (хәзерге Менделеевск) шәһәрендә туган. «Татар теле һәм әдәбияты, рус теле һәм әдәбияты» белгечлеге буенча Алабуга дәүләт педагогия институтының филология факультетын тәмамлаган (1960). Казан дәүләт педагогия институтында «Татар мәктәбендә туган телне укытканда белем бирү һәм тәрбиянең бердәмлеге» темасына педагогия фәннәре кандидатлыгына диссертация яклаган (1969).
Хезмәтләре
Фәнни эшчәнлегенең юнәлеше - татар әдәбиятын укытуның актуаль проблемалары. 240 лап фәнни хезмәте басылган, шул исәптән 12 укыту-методик әсбап, 20 монография. Югары уку йортында 43 ел эшләү дәверендә «Рус телле укучыларга татар телен укыту методикасы», «Татар халык педагогикасы нигезләре», «Татар әдәбиятыннан класстан тыш эшләр», «Мәктәптә әдәби текстларны анализлау ысуллары», «Югары уку йортында язма эшләрне башкару методикасы», «Татар әдәбиятында укытучы образы» кебек махсус курслар әзерләп алып бара.
NGC 4260
NGC 4260 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Йөрәккүл (милли парк)
«Йөрәккүл» милли паркы — Зюраткуль — Чиләбе өлкәсенең Саткы районы Саткы шәһәреннән 30 км көньякта, Чиләбе шәһәреннән 200 км көнбатыштарак урнашкан милли парк. 1993 елның 3 ноябрендә оештырылган. Гомуми мәйданы — 88 249 гектар, төньяктан көньякка озынлыгы — 49 км, көнбатыштан көнчыгышка озынлыгы — 28 км.
Башкорт телендәге "йөрәк" һәм "күл" сүзләреннән алынган. Бу җирләрдә олы Табын ыруының Куакан тармагы башкортлары һәм бу ыруның кече ярчыгы булган Саткы башкортлары яшәгән. Рус галиме Петр Симон язмасыннан: "«В углу меж ими находится посредственная гора Сатка-Тау, которая кажется есть отделенная часть большой и пространной вверх по Большой Сатке к югу лежащей горы Юрак-Тау… Юрак-Тау значит сердце-гора, и, кажется, она получила своё название по причине возвысившейся тупой верхушки, которая совсем гола и камениста. На сей горе лежит достопамятное озеро Юрак-Куль, в которое многие впадают ручьи и из которого проистекает Большая Сатка»". Вакыт үтү белән рус телендә Зюраткуль дип әйтә башлаганнар.
Парк түбәндәге төп бурычларны үти: эталонлы һәм уникаль табигать комплексларын, тарих, мәдәният, археологик һәм башка мәдәни мирас объектларын саклау; экологик яктан халыкны агарту эшмәкәрлеге; рекреацион куллану шартларында тәбигатне саклауның фәнни ысулларын эшләү һәм кертү; экологик мониторинг; җимерелгән табигый һәм тарихи-мәдәни комплексларны яңарту; яйга салынган туризм һәм ял өчен шартлар булдыру.
Милли парк Россия Федерациясе Табигый ресурслар һәм экология министрлыгы сайты карамагында.
Географиясе
Парк территориясендә Йөрәккүл сусаклагычы — Көньяк Уралның (диңгез биеклеге дәрәҗәсеннән 724 метр) көнбатыш битләвендәге бердәнбер тау күле һәм бик күп тау сыртлары, шул исәптән Йөрәккүл (озынлыгы 8 км, биеклеге 1175,2 м), Нөргеш (1406 м биеклектә) урнашкан.
Фостер (Оклахома)
Фостер  — Америка Кушма Штатларының Оклахома штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Куретури (Ясси)
Куретури — Румыниянең Ясси жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Френдшип (Оклахома)
Френдшип  — Америка Кушма Штатларының Оклахома штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Латен
Латен — Алманиянең Түбән Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Френдшип (Оклахома)
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Ла-Джоя (Техас)
Ла-Джоя  — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан шәһәр.
Френдшип (Оклахома)
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ла-Джоя (Техас)
Тарихы
Ла-Джоя шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Латен
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
NGC 4261
NGC 4261 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Гонселен
Гонселен (Goncelin) — Франциянең Изер департаментына караган коммуна, О-Грезиводан кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 14,00 км².
Куретуриле
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кувакино (Башкортстан)
Кувакино — Башкортстанның Кызыл Кама районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 452933, — 80237820005.
Сылтамалар
Кувакино
Хаҗы Аһмет (Дербент )
Хаҗы Аһмет (Hacı Ahmet) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Конья иле Дербент илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Френсис (Оклахома)
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Граньё
Граньё (Granieu) — Франциянең Изер департаментына караган коммуна, Шартрёз-Гье кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 3,73 км².
Яңа Бура
Яңа Бура — Башкортстанның Кызыл Кама районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 452947, ОКАТО коды — 80237825001.
Латцен
Латцен — Алманиянең Түбән Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
NGC 4262
NGC 4262 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Куреце
Куреце — Румыниянең Муреш жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Лауэнау
Лауэнау — Алманиянең Түбән Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Николай Рычков
Николай Петрович Рычков ( 15 октябрь 1746, Ырынбур — 1784, Ырынбур — рус сәяхәтчесе һәм географы, Россия ефәк кортлары үрчетүне оештыручы. Император Фәннәр Академиясе, Ирекле Россия Ассамблеясе һәм Ирекле Икътисади Жәмгыять әгъзасы. Академик П. И. Рычковның икенче улы.
1769 елда һәм 1770 елда капитан Рычков Паллас экспедициясендә катнаша, Казан, Оренбург, Уфа, Вятка һәм Пермь өлкәләренең күбесенә сәяхәт итә һәм аларның тасвирламасын туплый, алар 1770-72 елларда «Журнал или дневные записки путешествия капитана Рычкова по разным провинциям Российского государства» исеме астында бастырыла. 1772 елда Фәннәр академиясе Н.П.Рычковның тагын бер әсәрен бастырып чыгара: «Дневные записки путешествия в Киргиз-Кайсацкую степь в 1771 г.».
Н. Рычков берничә мөстәкыйль сәфәр кылган, шул исәптән тарихи Башкортстан буенча да. 1769 һәм 1771 елларда ул кайбер бакыр эретү заводларында һәм рудникларда булган, Башкортстанның көнбатышындагы мәгарәләрне сурәтләгән, нигездә, Үзәк, Көнбатыш һәм төньяк-көнбатыш «башкорт җире» елгалары бассейннарында яшәүче башкортларның, мишәрләрнең, типтәрләрнең, татарларның һәм башка халыкларның көнкүреше һәм йолалары белән таныша.
1772 елдан Н. П. Рычков Актүбәдәге яңа ефәк заводларының баш директоры булып эшли. 1780 елда ул суд киңәшчесе дәрәҗәсен ала, 1784 елда -коллегия советы әгъзасы, һәм киләсе елда ул директорлыкны И. И. Огаревка бирә. 1787 елда ул Саратов губернаторы Поливановның ришвәт эшен тикшерүдә киңәшче һәм белгеч булып катнаша.
1793 елда академик Паллас дусты Рычковны Царицын янында һаман да коллега киңәшчесе итеп күрә. 20 ел элек булганча, Рычков Актүбә елгасы үзәнен тикшерү өчен академикка компания төзи. 1797 елда аны яңадан Актүбә ефәкчелек директоры итеп билгелиләр, ләкин 1797-1798 елларда үлем аның эшчәнлеген  өзә. Аның урынына Актүбәгә Мәскәү язучы-сатиригы Николай Иванович Страхов китә.
Исмәгыйлев
Исмәгыйлев — татар һәм башкорт фамилиясе. Гарәп теленнән кергән «Исмәгыйль» исеменнән ясалган.
Татарча Википедиядә әлеге фамилияне кулланып ясалган түбәндәге мәкаләләр урнаштырылган:
Грене
Грене (Grenay) — Франциянең Изер департаментына караган коммуна, Ла-Верпийер кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 7,20 км².
Кирәмәт (Кызыл Кама районы)
Кирәмәт — Башкортстанның Кызыл Кама районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 452947, — 80237825002.
Цимаррон-Сити (Оклахома)
Цимаррон-Сити  — Америка Кушма Штатларының Оклахома штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Лауэнбрюкк
Лауэнбрюкк — Алманиянең Түбән Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Лауэнфёрде
Лауэнфёрде — Алманиянең Түбән Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Курецеле
Курецеле — Румыниянең Бихор жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Хаҗы Аһмет Баба (Паландөкен)
Хаҗы Аһмет Баба (Hacı Ahmet Baba) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Эрзурум иле Паландөкен илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Сылтамалар
Hacı Ahmet Baba, Palandöken Hacı Ahmet Baba, Palandöken
Грес-ан-Веркор
Грес-ан-Веркор (Gresse-en-Vercors) — Франциянең Изер департаментына караган коммуна, Матезин-Триев кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 81,13 км².
NGC 4263
NGC 4263 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Курица
Курица — Румыниянең Бакеу жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Хаҗы Ильяс (Аксеки)
Хаҗы Ильяс (Hacı İlyas) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Анталья иле Аксеки илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Лайв-Оук (Техас)
Лайв-Оук  — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Лайв-Оук шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Чаэнн (Оклахома)
Чаэнн  — Америка Кушма Штатларының Оклахома штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Лауэнхаген
Лауэнхаген — Алманиянең Түбән Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Лахендорф
Лахендорф — Алманиянең Түбән Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Мәнәк
Почта индексы — 452947, — 80237825003.
NGC 4265
NGC 4265 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Куркань (Келераш)
Куркань — Румыниянең Келераш жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
NGC 4264
NGC 4264 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Лаштедт
Лаштедт — Алманиянең Түбән Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Чаттануга (Оклахома)
Чаттануга  — Америка Кушма Штатларының Оклахома штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
NGC 4266
NGC 4266 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Чаттануга (Оклахома)
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
NGC 4266
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Лайтел (Техас)
Лайтел  — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Лайтел шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Лайпан (Техас)
Лайпан  — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Лайпан шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Доломьё
Доломьё (Dolomieu) — Франциянең Изер департаментына караган коммуна, Ла-Тур-дю-Пен кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 13,32 км².
Хаҗы Ильяс (Османгази)
Хаҗы Ильяс (Hacı İlyas) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Бурса иле Османгази илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Челси (Оклахома)
Челси  — Америка Кушма Штатларының Оклахома штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
NGC 4267
NGC 4267 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Куркань (Констанца)
Куркань — Румыниянең Констанца жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Дизимьё
Географиясе
Коммуна мәйданы — 9,74 км².
Леден (Алмания)
Леден  — Алманиянең Түбән Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Лезе
Лезе — Алманиянең Түбән Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Мерәс (Кызыл Кама районы)
Мерәс — Башкортстанның Кызыл Кама районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 452947, — 80237825004.
Домарен
Географиясе
Коммуна мәйданы — 2,99 км².
NGC 4268
NGC 4268 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Чуто (Оклахома)
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Иван Вольнов
Иван Егорович Вольнов (чын фамилиясе - Владимиров ;, Богородицкое, Орыл губернасы -9 гыйнвар 1931 ел, - рус язучысы.
Биографиясе
Ярлы крестьян гаиләсендә туган. Ул мәхәллә мәктәбендә укыган, сәләтле студент ике еллык мәктәпкә җибәрелгәнгә, 14 яшендә ул укытучы ярдәмчесе итеп билгеләнә. 1900-04 елларда ул Курск укытучылар семинариясендә (земство исәбенә) укыды, аны тәмамлагач, земство мәктәбенә укытучы булып керде.
1903 елда эсерлар партиясенә керә, хәерче буларак авыллар буйлап йөри, крестьяннар арасында революцион пропаганда алып бара, легаль булмаган әдәбият тарата. 1905 елның ноябрендә кулга алына, алга таба берничә тапкыр репрессиягә дучар була. 1905-1907 елларда Орловщинада аграр революцион хәрәкәттә актив катнаша. 1908 елда ул Донбасста сугычсан отряд оештыра. 1908 елның июнендә мецен исправнигын атарга омтылганда кулга алына. Бер елдан артык Орлов каторж төрмәсендә була.. Патша төрмәләрендә тоткыннарның хәле турында Парижда В.Л. Бурцев чыгарган «Будущее» газетасында очерклар, шулай ук «Как это было», «На рубеже», «Осенью» хикәяләре бастырган. 1909 елда Енисей губернасына (кан өязенең Кондратьево авылы) җибәрелә, 1910 елның июлендә кача, 1917 елның маена кадәр чит илдә яши (нигездә, Италиядә).
Цюрихта (1910) рус студент-эмигрантларының кулъязма журналында катнаша. Әдәби дебюты (ун яшьтән башласа да) — «Три грезы» прозасында шигырь. Каприда (1911 елның гыйнвары) М.Горький белән очраша, ул Вольновны иҗатына шәхси тормыш тәҗрибәсен нигез итеп куярга күндерә, остаз, беренче мөхәррир һәм тәнкыйтьче ролен үз өстенә ала. Аның җитәкчелегендә Вольнов үзенең иң әһәмиятле«Повесть о днях моей жизни» әсәрен язган.
Горький язылган әйберне "бик кызыклы һәм сәләтле эшләнгән" нәрсә дип бәяләде һәм соңрак Волновның "киләчәктә рус әдәбиятына бик мөһим әйберләр бирә алуын" берничә тапкыр кабатлады. Вольнов беренче рус революциясе вакытында авыл тормышын күрсәткән беренче язучыларның берсе,» ир — ат күзлегеннән«, аннары рухи сизгерлек һәм белемгә омтылышы белән аерылып торган малай күзлегеннән: »балаларны кыйнамаска, хатын-кызларны җәфаламаска һәм шәраб эчмәскә, гомумән, алар яши торган кыргый, газаплы тормыш белән яшәргә түгел, ә дөньядагы иң яхшысын эзләргә", - дигән иде
1915-1917 елларда Вольнов «Огонь и воды» очерклары циклы өстендә эшли, анда бер крестьян нәселенең язмышын берничә буын дәвамында сурәтләргә тели (9 очерк яза; 1917 елга кадәр «Мафусаилы», «Круги жизни»дип басыла).
1917 елның Февраль инкыйлабынан соң Россиягә кире кайткач, Вольнов Малоархангельск оязендә Вакытлы хөкүмәт комиссары итеп билгеләнде. Бөтенрусия оештыру җыелышы әгъзасы итеп сайланды. 1918 елда Себергә Совет Республикасы өчен икмәк артыннан йөри. 1919 елның октябрендә Кремльдә В.И. Ленин белән очраша. 1919-1920 елларда Идел буенда тиф белән көрәшә. «Самара» һәм «Встреча» повестьларында эсер хәрәкәте юлбашчыларын тар-мар итте, ирекле армиянең халыкка каршы булуын күрсәтте. Гражданнар сугышыннан соң туган авыл тормышында актив катнаша, яңа авыл тормышы турында хикәяләр һәм очерклар яза.
Башка әсәрләре
Хикәяләр һәм очерклар: «После смены», «Прокошка», «Давыд», «На отдыхе».
Хаҗы Иса (Карапынар)
Хаҗы Иса (Hacı İsa) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Конья иле Карапынар илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Иван Вольнов
Әдәбият
Русские писатели. 1800—1917: Биографический словарь / Редколлегия: П.&nbsp;А.&nbsp;Николаев (гл. редактор) и др.&nbsp;— М.: Советская энциклопедия, 1989.
Сылтамалар
Вольнов, Иван Егорович // Краткая литературная энциклопедия / Гл. ред. А. А. Сурков. — М. : Советская энциклопедия, 1962—1978.
Лакост (Техас)
Тарихы
Лакост шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сәет Исмәгыйлев
Сәет Исмәгыйлев (псевдонимы Ярми Сәете, тулы исеме Сәетггали Әхмәт улы Исмәгыйлев, Сәйетғәле Әхмәт улы Исмәғилев) — шагыйрь, фольклорчы, БАССР халык чәчәне (1944), БАССР язучылар берлеге әгъзасы (1938).
Тәрҗемәи хәле
1884 елның 8 сентябрендә Уфа губернасы Уфа өязе (хәзерге БР Чишмә районы) Ярми исемле татар авылында туган. 13 яшендә атасы үлә. Инкыйлабка хәтле батрак, тимер юл эшчесе булып тора. Авылында күмәк хуҗалык оештырылгач, колхозчы була. 1926-1927 елларда Чишмә районы театрында артист булып эшли. 1938 елдан Башкортстан язучылар берлеге әгъзасы. Бөек Ватан сугышы елларында берничә мәртәбә фронтта сугышчылар алдында чыгыш ясый. Уфада Башкорт дәүләт филармониясендә эшли, концерт бригадасы белән республика районнарында һәм аннан читтә дә чыгышлар ясый.
Иҗаты
Ярми Сәете үзенең 60 ел гомерен чәчәнлек сәнгатенә багышлый. Аның иҗаты, бер яктан, чәчәнлек традицияләренә, икенче яктан, язма әдәбият казанышларына нигезләнә.
Соңгы иҗат иткән әсәрләрендә тормыш матурлыгына соклану, дөньяда яшәүнең мәгънәсе, кешеләрнең уңай якларын данлау, җитешсезлекләрне фашлау кебек фәлсәфи мәсьәләләр дә күтәрелә. «Тормыш диңгезе», «Үгет», «Йөзгә җитәрмен әле», «Һөнәр өйрәнү хакында», «Балаларга» кебек шигырьләрендә үгет-нәсихәт сизелерлек урын алып тора. Күпчелек әсәрләре (бигрәк тә, «Салават») шигырь үлчәве һәм робагый рифмасы буенча кобайыр һәм әйтемнәргә тартым. «Бүре һәм төлке хикәясе», «Бал корты белән кигәвен сөйләшүе», «Сөлек, елан һәм куян», «Карт песи белән тычкан» мәсәлләре дә бар. 26 әсәре «Башкорт халык иҗаты» күптомлыгында (1982) урнаштырылган.
Волыния суешы
Волыния суешы (ләхчә Rzeź wołyńska) яки Волыния фаҗигасе (украинча Волинська трагедія) - Икенче Бөтендөнья сугышы вакытында  Өченче рейх яклы Украина баш күтәрүчеләре гаскәре тарафыннан башка милләтләрнең хәрби булмаган вәкилләрен (аеруча полякларны, алардан кала украиннарны) массакүләм үтерү. Суеш Волынь-Подолье генераль бүлгесендә 1943-1944 елларда булган.
1943 елның июль-августында Украина баш күтәрүчеләре гаскәре иң күп полякларны үтергән, суешның төп корбаннары - хатын-кызлар һәм балалар.
1943 елда полякларның җавап итеп үч итүләре нәтиҗәсендә күп санда хәрби булмаган украиннар да үтерелгән.
Суешның корбаннары саны 50-80 мең поляк дип бәяләнә, үтерелгән украиннар саны - 2000 чамасы кеше булган.
1943 елның 11 июлендә Украина баш күтәрүчеләре гаскәре Волыниядә 99 поляк авылына һөҗүм итә, шул көнне иң күп поляк үтерелгән. 11 июль - Польшада "Волыния суешын искә алу көне" итеп билгеләп үтелә.
Ла-Марк (Техас)
Ла-Марк  — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Ла-Марк шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Лембрух
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Яңа Бөртек (Краснокама районы)
Яңа Бөртек — Башкортстанның Кызыл Кама районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 452947, ОКАТО коды — 80237825005.
Куркенешть
Куркенешть — Румыниянең Бузеу жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Домен (Изер)
Домен (Domène) — Франциянең Изер департаментына караган коммуна, Мелан кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 5,29 км².
NGC 4269
NGC 4269 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Лемвердер
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
NGC 4270
NGC 4270 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Куркубеу
Куркубеу — Румыниянең Прахова жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ламбертон (Техас)
Ламбертон  — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Ламбертон шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Иске Бура
Иске Бура — Башкортстанның Кызыл Кама районында урнашкан авыл.
ᴨyчты индексы — 452947, — 80237825006.
Дуассен
Дуассен (Doissin) — Франциянең Изер департаментына караган коммуна, Ле-Гран-Лан кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 8,45 км².
Шамрок (Оклахома)
Шамрок  — Америка Кушма Штатларының Оклахома штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Хаҗы Иса Ефенди (Мерам)
Хаҗы Иса Ефенди (Hacı İsa Efendi) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Конья иле Мерам илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Шамрок (Оклахома)
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Хаҗы Иса Ефенди (Мерам)
Сылтамалар
Hacı İsa Efendi, Meram Hacı İsa Efendi, Meram
Лемгов
Лемгов — Алманиянең Түбән Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Әнзәли
Әнзәли ( — Бәндәре Әнзәли, ) — Иранның Гилән останында урнашкан шәһәр, Әнзәли шәһрестанының административ үзәге.
Халык саны — 116664 кеше (2011).
Тарих
XVI гасыра нигезләнгән. XIX гасырда биредә порт төзелгән. 1925—1980 елларда Бәндәре Пәһләви исемен йөрткән.
Икътисад
Әнзәли — Иранның Каспий диңгезендәге иң зур порты. Балык тоту вә аны эшкәртү үзәге. Азык-төлек, агач эшкәртү сәнәгате үзәге, көймә верфе бар. Диңгез курорты.
Курметура (Бузеу)
Курметура — Румыниянең Бузеу жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Лампасас (Техас)
Лампасас  — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Лампасас шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Алып (мәгънәләр)
Алып:
Хаҗы Мустафа (Эрегъли)
Хаҗы Мустафа (Hacı Mustafa) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Конья иле Эрегли илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
NGC 4271
NGC 4271 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Ленгеде
Ленгеде — Алманиянең Түбән Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Дьемоз
Дьемоз (Diémoz) — Франциянең Изер департаментына караган коммуна, Ла-Верпийер кантонына карый.
Лемфёрде
Лемфёрде — Алманиянең Түбән Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Курметура (Долж)
Курметура — Румыниянең Долж жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ланкастер (Техас)
Тарихы
Ланкастер шәһәре  елда нигезләнгән.
Меркурий Гиляров
Меркурий Сергеевич Гиляров ( 1912 - 1985 ) - совет зоологы, энтомолог, туфрак зоологиясенә нигез салучы, биолог - эволюционист, СССР Фәннәр академиясе академикы (1974).
Ланкастер (Техас)
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Меркурий Гиляров
Биографиясе
Меркурий Гиляров 1912 елның 22 (6 март) февралендә Киев шәһәрендә туган
1933 елда ул Киев дәүләт университетын тәмамлый, һәм анда зоолог, умырткалыларның чагыштырма анатомиясе өлкәсе белгече, профессор М.М.Воскобойников җитәкчелегше астында укый. Диплом эшенең рецензенты-танылган эволюционист, профессор (соңрак академик) И.И. Шмальгаузен.
М. С. Гиляров 1939 елда оештырылган совет җир зоологиясенә нигез сала, ул чакта «Почвоведение» журналында аның ике мәкаләсе басылып чыга: «Почвенная фауна и жизнь почвы» и «Влияние почвенных условий на фауну почвенных вредителей».
NGC 4272
NGC 4272 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Меркурий Гиляров
Биографиясе
1944-1955 елларда ул өлкән тикшерүче, 1955 елдан СССР Фәннәр академиясенең Эволюцион морфология һәм экология институтында туфрак зоология лабораториясе мөдире; шул ук вакытта (1949-1978) В.И.Ленин исемендәге Мәскәү педагогия институты профессоры.
1947 елда ул биология фәннәре докторы була. Ул «Журнала общей биологии», «Биологического энциклопедического словаря» (М.: Советская энциклопедия, 1986/1989)  баш мөхәррире була.
NGC 4272
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Меркурий Гиляров
Оешмаларда әгъза булуы
- 1940 елдан-Бөтенсоюз җәмгыяте әгъзасы, Президиум әгъзасы.
-1951-1975-биология буенча эксперт комиссиясе әгъзасы
-1959 елдан-совет биологларының милли комитеты рәисе
-1960 елдан - Халыкара зоология академиясе Вице-президенты (Һиндстан, Агра)
-1966 елдан башлап [СССР ФА әгъза-корреспонденты] [ref>1966 елның 18 апрелендә. СССР Фәннәр академиясенең яңа тулылыгы / / дөрес, 19.04.1966.
-1973 елдан-Президент [Рус энтомология җәмгыяте|Бөтенсоюз энтомология җәмгыяте] (1946 әгъзасы, 1967 елдан вице-президент)
-1974 елдан СССР ФА академикы, СССР ФА академигы]]
-1975 елдан-ВАК Президиумы әгъзасы
-1975 елдан-СССР ФА биогеоценология һәм табигатьне саклау проблемалары буенча фәнни совет рәисе
-КПССка керми.
Төп хезмәтләре
500гә якын фәнни эш бастырган. Төп хезмәтләре туфрак корткычларына каршы көрәш чараларын эшләү буенча, туфракта хайваннарның роле, бөҗәкләр эволюциясе һ.б. членистоноглар, табигый сайлап алу закончалыклары, туфракны диагностикалауның зоологик алымнары, биогеоценология. Аның җитәкчелегендә зур авторлар коллективы дөньяда бердәнбер «туфракта яшәүче бөҗәкләр личинкаларын билгеләү» һәм «туфрак үстерүче талпаннар билгеләү» булдырган.
NGC 4273
NGC 4273 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Ленгенбостель
Ленгенбостель — Алманиянең Түбән Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Хаҗы Мүтаһир (Эрегъли)
Хаҗы Мүтаһир (Hacı Mütahir) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Конья иле Эрегли илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Курметура (Караш-Северин)
Курметура — Румыниянең Караш-Северин жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Иске Бөртек (Краснокама районы)
Иске Бөртек — Башкортстанның Кызыл Кама районында урнашкан авыл.
ᴨyчты индексы — 452947, — 80237825007.
1931 елның 12 синтәбрендә Париждан Токиога очып баручы D.33 һава көймәсе Николо-Берөзовка районы Иске Бөртек авылы янында җиргә бәрелә. Беренче пилот Марсел Доре парашут белән сикереп төшеп исән калган, экипажның калган ике әгъзасы (икенче пилот Жозеф ле Бри һәм механик Рене Мемең) исә һәлак булган.
Шарон (Оклахома)
Шарон  — Америка Кушма Штатларының Оклахома штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Жаннерьяс
Жаннерьяс (Janneyrias) — Франциянең Изер департаментына караган коммуна, Шарвьё-Шаваньё кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 10,52 км².
Жарден
Жарден (Jardin) — Франциянең Изер департаментына караган коммуна, Вьен-2 кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 9,25 км².
Латексо (Техас)
Тарихы
Латексо шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
NGC 4274
NGC 4274 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Шаттак (Оклахома)
Шаттак  — Америка Кушма Штатларының Оклахома штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.