cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Курган татарлары
Мәдәният
2015-2016 елларга караганда, Курган өлкәсенең дүрт мәктәбендә татар теле предмет буларак факультатив дәресләрдә өйрәнелә.
Ризаэддин Фәхреддин
Ризаэтдин Фәхретдин (16 гыйнвар 1859 ел, Кичүчат, Самар губернасы – 12 апрель 1936 ел, Уфа) – иң күренекле затларның берсе буларак татар тарихында исеме уелган бөек шәхес. Ул – тарихчы да, әдип тә, педагог һәм күренекле дин эшлеклесе дә. Аның иҗади мирасы гаҗәеп бай.
Казан
Ризаэтдин Фәхретдин 1886 елда Казанга сәяхәт итеп, заманының олуг тарихчысы һәм дин галиме Шиһабетдин Мәрҗани белән очраша. Аннан соң, 1887 елның 19 июнендә Уфада имтихан тапшырып, имам-хатыйплык  шәһадәтнамәсе – указ ала. Шул ук 1887 елда Ризаэтдин Фәхретдиннең гарәп теле грамматикасы буенча язган беренче китабы басылып  чыга.
Санкт-Петербург
1888 елның җәендә Санкт-Петербургга барып, анда ике ай чамасы яши, заманының танылган ислам фәлсәфәчесе Җәмалетдин Әфгани белән очраша. Мондый күренекле затлар белән очрашулары һәм аралашулары Ризаэтдин Фәхретдингә бик зур тәэсир ясаган. Ул Шиһабетдин Мәрҗани, Җәмалетдин Әфгани һәм Исмәгыйль Гаспралыны үзенең рухи остазлары дип санаган.
Илбәк авылы
1889-1891 елларда Ризаэтдин Фәхретдин Бөгелмә өязенең Илбәк авылында имам һәм мөдәррис вазыйфаларын башкарган. 1891 елда ахунлык дәрәҗәсен алган.
Уфа, казыйлык
Уфа шәһәрендәге Мәхкәмәи Шәргыягә (Диния Нәзарәтенә) беренче мәртәбә 1891 елда казый итеп сайлана һәм өч ел саен шул ук вазыйфага кабат-кабат сайланып, 1906 елга  хәтле казыйлык хезмәтен башкара. Ризаэтдин Фәхретдиннең казыйлык вакытында башкарган иң зур эшләренең берсе – Диния Нәзарәтенең  таркау хәлдәге архивын тәртипкә китерү булган. Фидакяр хезмәтләре өчен ул 1894 һәм 1897 елларда патша хөкүмәте тарафыннан көмеш һәм алтын медальләр белән бүләкләнгән.
Уфага килгәнче Ризаэтдин Фәхретдиннең берничә дәреслеге басылып чыккан була. Уфада исә ул тулаем фәнгә чумып, иҗат эшчәнлеген арттыра. Бер-бер артлы «Тәрбияле бала», «Тәрбияле ана», «Шәкертлек адабе» кебек дәреслекләре,  шулай ук «Сәлимә, яки Гыйффәт» (1899), «Әсма, яки Гамәл вә җәза»  (1903) кебек әдәби җәүһәрләре, «Асар» кебек тарихи хезмәтләре нәшер ителә. 1907 елга хәтле Р.Фәхреддиннең барлыгы 29 исемдәге әдәби, тарихи, гыйльми педагогик, дини хезмәтләре һәм әсәрләре басылып чыккан. Аларның кайберләре дүртәр-бишәр, хәтта алты мәртәбә басылганнар. Казыйлык Вазыйфасындагы намуслы хезмәте һәм иҗат әсәрләре белән Риза казый исеме барлык төрки-татар һәм мөселманнар арасында шөһрәт таба.
Ырынбур, «Шура» журналы
Ырынбур шәһәрендә чыга башлаган «Вакыт» газетасының наширләре – бертуган Шакир һәм Закир Рәмиевләр, мөхәррире Фатыйх Кәримиләрнең чакыруы буенча Риза казый 1906 елда Уфадан китә. Шул елның язында ул гаиләсе белән Ырынбур шәһәренә күчеп килә һәм «Вакыт» газетасы  идарәсендә эшли башлый, төрле мәсьәләләргә караган  мәкаләләр язып бастыра.
Совет чоры
«Шура» журналы совет хөкүмәте тарафыннан ябылганнан соң, 1918 елның язында Р.Фәхреддин гаиләсе белән Уфага күчеп килә һәм Диния Нәзарәтендә казыйлык вазыйфасында эшли башлый. 1921 елның 6 декабрендә мөфти Галимҗан Баруди вафат булгач, Диния Нәзарәтендә мөфтилек вазыйфаларын башкара. 1923 елның 10 июлендә мөфти итеп рәсми рәвештә сайлап куела һәм вафатына хәтле мөфти булып хезмәт итә.
Совет хакимлеге елларында Р.Фәхреддин, авыр дини вазыйфасы белән берлектә, гыйльми эшчәнлеген дә дәвам иткән. 1925 елда СССР Фәннәр академиясенең Ленинград шәһәрендә үткәрелгән 200 еллык тантаналарына рәсми рәвештә чакырылган һәм катнашкан булуы – аның галим буларак зур абруйга ирешкәнлеген дәлилли.
Ризаэтдин Фәхретдин 1936 елның 12 апрелендә Уфада дөнья куйган һәм 15 апрельдә шәһәрнең мөселман зиратына җирләнгән.
Дингә карата сугышчан атеистик мөнәсәбәт саклаган совет елларында казый  һәм соңгы дәвердә мөфти булып эшләгәнлеге  сәбәпле Ризаэтдин Фәхретдиннең исеме нахакка рәнҗетелеп, дистә еллар  онытылып торган. Фәкать 1960нчы елларның ахырларында гына аның исеме матбугатта яңадан чыга башлый.
Ризаэтдин Фәхретдиннең басылып чыккан хезмәтләре һәм әсәрләре
Ризаэддин Фәхретдин йөзләгән хезмәтнең авторы. «Тәрбияле бала», «Тәрбияле ана», «Шәкертлек адабе» кебек дәреслекләре, шулай ук  «Сәлимә,  яки Гыйффәт» (1899), «Әсма, яки Гамәл вә җәза» (1903) кебек әдәби җәүһәрләре, «Асар»  кебек тарихи хезмәтләре нәшер ителә. 1907 елга хәтле Ризаэтдин Фәхретдиннең барлыгы 29 исемдәге әдәби, тарихи, гыйльми педагогик, дини хезмәтләре һәм әсәрләре басылып чыккан. Шулай ук «Шура» журналында аның йөзләгән мәкаләләре дөнья күргән.
Гаиләсе
Хатыны — Нурҗәмал, Минзәлә өязе (хәзерге Татарстанның Зәй районы) Чыбыклы авылы ахуны Төхфәтулла улы Габденнасыйр кызы. Балалары: олы улы — Габдерахман (1887—1936), икенче улы — Габделәхәт (1889—1938), өченче улы — Габдерәшит (1892—1953), олы кызы Зәйнәп (1893—1985), дүртенче улы — Сәгыйть (1900—1944), кече кызы Әсма (Шәрәф, 1906—1993).
Шулай ук карагыз
<ul></ul>
Ноллвуд (Иллинойс)
Ноллвуд  — Америка Кушма Штатларының Иллинойс штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Ноллвуд халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
HD170217
HD170217 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Лале (Анамур)
Лале (Lale) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Мерсин иле Анамур илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Розиан
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Тригг (округ, Кентукки)
Тригг — Америка Кушма Штатларының Кентукки штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Cadiz шәһәре.
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1820 елда оештырыла.
Территориясе
Округ мәйданы 1147 км² тәшкил итә.
Ханча (Румыния)
Ханча — Румыниянең Сучава жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Каракаш (Егылҗа)
Каракаш (Karakaş) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Дүзҗе иле Егылҗа илчесенә караган бер авыл (köy).
Татар Наратлысы
Татар Наратлысы — Татарстан Республикасының Яшел Үзән районындагы авыл.
Почта индексы — 422512.
Авылда туган танылган кешеләр
Сания Хантимирова (1945 елда туган) - балерина.
Понтис-Жестал
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
570-еллар (б. э. к.)
570-еллар (б. э. к.) — б. э. к. 579 елда башланган һәм б. э. к. 570 елда тәмамланган унъеллык.
Баендыр (Чамлыдере)
Баендыр (Bayındır) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Анкара иле Чамлыдере илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
(8507) 1991 CB1
(8507) 1991 CB1 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1991 елның 15 февралендә Spacewatch тарафыннан Китт-Пик обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1991 CB1» саналган.
Эль-Солерас
Эль-Солерас — Испаниянең Льейда провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Лоран Алекно
Лоран Алекно (Лоран Владимирович Алекно,, — , ) — РФ волейболчысы, Россия кубогы һәм суперкубогы иясе (2017).
Маршалл (Раск, Висконсин)
Маршалл  — Америка Кушма Штатларының Висконсин штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гөлстан (Сырдәрья өлкәсе)
Гөлстан (Guliston;  гөлстан — «гөл бакчасы») — Үзбәкстандагы Сырдәрья өлкәсенең шәһәре һәм мәркәзе, Мирзачүл көньяк-көнчыгыш өлешендә урнашкан.
Ташкәнт — Хаваст сызыгында тимер юл станциясе.
Элек исемнәр:
Халык
Халык исәбе:
Богденица
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Пори
Пори (Pori) — Финляндиянең Сатакунта төбәгендә урнашкан шәһәр.
Повзас
Повзас (Поуксас) — Россия территориясеннән ага торган елга. Кемерово өлкәсе, Хакас Республикасы, Алтай Республикасы биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Мрас-Су елгасының сул ярыннан 240 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 17 км.
Пори
Тарих
Шәһәр статусын 1558 елдан башлап йөртә.
Повзас
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Томь елгасы, инештән Новокузнецк каласына чаклы, Кондома елгасын кертмичә,. Кече елга бассейны — Томь, елга бассейны — Об (өске өлеше) Иртеш кушылганга чаклы.
Александр (Малинин)
Александр (Александр Павел улы Малинин,, — , ) — праваслау дин эшлеклесе, Нолинск япискебе (1928-1929).
(15886) 1997 EB6
(15886) 1997 EB6 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1997 елның 7 мартында Т. Кобаяси тарафыннан Оидзуми обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1997 EB6» саналган.
25 октябрь
25 октябрь — Милади тәкъвимендә унынчы айның егерме бишенче көне. Ел ахырына 67 көн кала.
Узембли
Узембли — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
590-еллар (б. э. к.)
590-еллар (б. э. к.) — б. э. к. 599 елда башланган һәм б. э. к. 590 елда тәмамланган унъеллык.
580-еллар (б. э. к.)
580-еллар (б. э. к.) — б. э. к. 589 елда башланган һәм б. э. к. 580 елда тәмамланган унъеллык.
Поблоце-Велике
Поблоце-Велике — Польшаның Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Крапивня (Рэчыцкий районы)
Крапивня  (Крапіўня ) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Рэчыцкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Страхув (Стшелинский повяты)
Страхув  — Польшаның Түбән Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Лоун-Элм (Канзас)
Лоун-Элм  — Америка Кушма Штатларының Канзас штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Лоун-Элм шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Полапин
Полапин — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Сен-Лоран-де-Лен
Сен-Лоран-де-Лен — Франциянең Эндр һәм Луара департаментында урнашкан коммуна.
Коувола
Коувола (Kouvola) — Финляндиянең Күменлааксо төбәгендә урнашкан шәһәр.
Тарих
Шәһәр статусын 1960 елдан башлап йөртә.
Маршалл (Ричленд, Висконсин)
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Тримбл (округ, Кентукки)
Тримбл — Америка Кушма Штатларының Кентукки штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Бедфорд шәһәре.
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1837 елда оештырыла.
Территориясе
Округ мәйданы 386 км² тәшкил итә.
Россау (Альтмарк)
Россау (Rossau) — Алманиянең Саксония-Анхальт җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Понтис-и-Ласерда
Понтис-и-Ласерда — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Мату-Гросу штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
600-еллар (б. э. к.)
600-еллар (б. э. к.) — б. э. к. 609 елда башланган һәм б. э. к. 600 елда тәмамланган унъеллык.
Харале
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Александр (Окропиридзе)
Епискобы Александр (ეპისკოპოსი ალექსანდრე,, — , ) — праваслау дин эшлеклесе, Казан руханилар академиясенең шәрәфле әгъзасы, Абхазия (1862-1869), Гори (1869-1882, 1886-1898), Гурия (1882-1885) һәм Гурия-Мингрелия епискобы (1898-1903). Гөрҗистан праваслау чиркәве тарафыннан изге дип танылган (1996).
Казале (Пезаро һәм Урбино)
Казале — Италиянең Марке төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казале Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Яңыйир
Яңыйир (Yangiyer, Янгиер — «яңа җир») — Үзбәкстандагы Сырдәрья өлкәсенең шәһәре, Зур Үзбәкстан юлы һәм Көньяк Мирзачүл каналы чатында урнашкан.
Мирзачүл үзләштерү сәбәпле 1957 елда салынган.
Халык
Халык исәбе:
Красин (Буда-Кашалёвский районы)
Красин  (Красін ) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Буда-Кашалёвский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Кшатра Вайрья
Кшатра Вайрья (Авеста телендә: 𐬑𐬱𐬀𐬙𐬭𐬀 𐬬𐬀𐬌𐬭𐬌𐬌𐬀 xšatra vairiia, шулай ук Шаһревар Урта Фарсы телендә: 𐭱𐭲𐭥𐭩𐭥𐭥, һәм Xšaθra 𐬑𐬱𐬀𐬚𐬭𐬀, Авеста телендә Санскрит Кшатрияның когнаты, Прото-Һиндо-Иран телендә *kšatrám-нан) Зәрдөштлек динендә Аһура Мазданың бөек җиде "юмарт үлемсезләр"нең берсе. Xšaθra әйтелеше Зәрдөштлек ышануы тарафдарлары тарафыннан Барлыкка Китерүче Аһура Мазданың биләмәсе чагылышы. Ышануның космологиясендә Кшатра Вайрья Воһу Манаһның Илаһи җитәкчесеннән туган, "Яхшы Фикерләр"нең үзәк ышануы килеп чыга. Гаталарда, Xšaθra Vairya махсус мәхлукат белән ассоциациясе юк һәм бары тик соңрак текстларда Амеша Спента металларның сакчысы дип таныла. Бу аномалия Таш Гасыры космогониясендә аңлатыла, күк мәхлукатларның беренчесе дип танылган иде (һәм таштан ясалган дип фикер йөртелгән), әмма металлның мәхлукатлар арасында урыны юк (бронза һәм Тимер Гасырлар киләсе иде әле). Бу шулай ук Зәрдөштнең ачылышында чагылган, биредә күк "иң каты таштан" (Ясна 30.5). Соңрак бронза һәм шуннан соң тимер кораллар белән, бу күк кристаллга эволюциягән, ул таштан да, металлдан да дип каралган булган (Яшт 13.2). Үз чиратында Xšaθra-ның таш ныклык белән бәйләнеше металлик күк белән ассоциация белән капланган булган һәм шуннан соң гомумән металлар белән.
Уйжанув
Уйжанув — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Эльс-Омельс-де-на-Гайя
Эльс-Омельс-де-на-Гайя — Испаниянең Льейда провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(15887) Daveclark
(15887) Daveclark — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1997 елның 4 мартында Spacewatch тарафыннан Китт-Пик обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1997 ER26» саналган.
(8508) 1991 CU1
(8508) 1991 CU1 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1991 елның 14 февралендә С. Уэда, Х. Канэда тарафыннан Кусиро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1991 CU1» саналган.
Богештий-де-Сус
Богештий-де-Сус — Румыниянең Вранча жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Нязьва
Нязьва — Россия территориясеннән ага торган елга. Пермь крае, Свердловск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга Пожва елгасының сул ярына тамагыннан 1,8 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 16 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Кама су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Косьва елгасы башыннан Широков ГЭС-ына кадәр. Кече елга бассейны — Кама кушылдыклары бассейны, Агыйдел кушылганга кадәр, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Лалебаһче (Мерам)
Лалебаһче (Lalebahçe) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Конья иле Мерам илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Бумкомбинат
Бумкомбинат (Бумкомбинат) — Киров өлкәсенең Кирово-Чепецк районында урнашкан тимер юл станциясе.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (95%), арлар (5%).
Летр-суз-Аманс
Летр-суз-Аманс (Laître-sous-Amance) — Франциянең Мёрт һәм Мозель департаментына караган коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 5,11 км².
Баендыр (Мамак)
Баендыр (Bayındır) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Анкара иле Мамак илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
610-еллар (б. э. к.)
610-еллар (б. э. к.) — б. э. к. 619 елда башланган һәм б. э. к. 610 елда тәмамланган унъеллык.
Поблоце-Мале
Поблоце-Мале — Польшаның Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Подобасс
Подобасс — Россия территориясеннән ага торган елга. Кемерово өлкәсе, Хакас Республикасы, Алтай Республикасы биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Томь елгасының сул ярыннан 625 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 24 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Томь елгасы, инештән Новокузнецк каласына чаклы, Кондома елгасын кертмичә,. Кече елга бассейны — Томь, елга бассейны — Об (өске өлеше) Иртеш кушылганга чаклы.
Полейки
Полейки — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Лима Кустабаева
Лима Кустабаева, Лима Гали кызы Кустабаева (1945 елның 3 августы, ССРБ, РСФСР, Чиләбе өлкәсе, Магнитогорски) — Татарстанның мәдәният эшлеклессе, хор дирижеры, педагог, Татар дәүләт җыр һәм бию ансамбленең сәнгать җитәкчесе (1978—2000 елларда), «Сәйдәш» мәдәният үзәге директоры (2002 елдан), директорның мәдәният һәм сәнгать буенча урынбасары (2008 елдан), Казан дәүләт мәдәният институты профессоры (2013 елдан), РСФСР (1987) һәм ТАССР (1980) атказанган сәнгать эшлеклесе. РФ халык артисты (1996). Халыкара мәгълүматлаштыру академиясе мөхбир-әгъзасы.
Тәрҗемәи хәле
1945 елның 3 августында Чиләбе өлкәсе Магнитогорски шәһәрендә өч балалы җыр-моң яратучы гаиләдә туган. Әтисе Гали Башкортстан АССРдан «кулак» тамгасы белән Магнитогорскига сөргенгә сөрелгән гаиләдә туган, бик иртә ятим калган, 1939 елда Магнитогорски тау-металлургия институтын кызыл дипломга тәмамлаган, Бөек Ватан сугышы елларында Магнитогорски металлургия комбинатының тәҗрибәләр бүлегендә эшли, әнисе Камилә Троицки татары, укымышлы нәселдән, яшь вакытта укытучы булып эшләгән.
Лима Кустабаева Магнитогорскида музыка мәктәбен, М. И. Глинка исемендәге Магнитогорски музыка укуханәсен (1993 елдан М. И. Глинка исемендәге Магнитогорски дәүләт музыка-педагогика институты, 1996 елдан М. И. Глинка исемендәге Магнитогорски консерваториясе (академия)), «хор дирижеры, хор дисциплиналары укытучысы» белгечлеге буенча Нәҗип Җиһанов исемендәге Казан дәүләт консерваториясен (1969), Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институтында аспирантура тәмамлаган.
Хезмәт юлы
Казан дәүләт консерваториясен тәмамлагач, 1969—1970 елларда Казан музыка укуханәсендә, Казан дәүләт педагогия институтының музыка факультетында укыта.
1971 елдан (26 яшендә) Татар дәүләт җыр һәм бию ансамбленең баш хормейстеры.
2002 елдан «Сәйдәш» мәдәният сарае (хәзер мәдәният үзәге) директоры, 2008 елдан арт-директор (директорның мәдәният һәм сәнгать буенча урынбасары).
КДМИның музыка сәнгате факультеты этносәнгать музыка иҗаты һәм мәгарифе кафедрасы хор иҗаты бүлекчәсе укытучысы, профессор (2013).
Иҗаты
Татар дәүләт җыр һәм бию ансамбле сәнгать җитәкчесе булып эшләү дәверендә Лима Кустабаева 25 тән артык программа (музыкалы-биюле спектакльләр) әзерләгән (алар арасында «Сәйдәш», «Шәрык клубы», «Сабантуй», «Корбан бәйрәм», «Рамазан», «Төрки дөнья», «Каз өмәсе», «Раушан көзге» (Тукайга багышлана) һ. б.). Фәйзи Гаскәров, Гай Таһиров куйган программаларны яңартып та кулланган (мәсәлән, «Аулак өй», «Казан кунаклары» һ. б.). Сәхнәгә куйган беренче программасы — «Сабантуй». Ансамбль белән беренче чит ил гастроле — Туниста узган Карфаген халыкара фестивалендә була. 1978 елда Татар дәүләт җыр һәм бию ансамбле РСФСР республикалары җыр һәм бию ансамбльләре арасында узган бәйгедә (жюри рәисе — ССРБ халык артисты Игорь Моисеев) «Аулак өй» программасы белән (Фәйзи Гаскәров куелышы, Нәкый Исәнбәт сценарие, музыканы Александр Ключарев эшкәрткән) икенче урынны ала. 1985—1986 елларда «Сабантуй» һәм «Җаныем-җанашым» программалары белән әлеге бәйгедә беренче урынны ала. Бәйгедән соң ансамбльнең чыгышын Япония белгечләре килеп карый һәм коммерцияле гастрольләргә чакыра. Япон ягы ансамбльне Мәскәүнең Зур театры, Американың Метрополитен операсы, Испания балеты артистлары дәрәҗәсендә кабул итә.
1988 елда коллектив Халыклар Дуслыгы ордены белән бүләкләнә.
1992 елда уздырылган Бөтендөнья татар конгрессының беренче корылтае уңаеннан махсус «Төрки дөнья» һәм «Корбан бәйрәм» дигән яңа программалар әзерли.
Төрле елларда Казанда Шаляпин һәйкәлен ачу тантанасы, Салих Сәйдәшевның 105 еллыгы тантанасы өчен программалар, «Алтын Мөнбәр» халыкара мөселман киносы фестивале кунаклары өчен Болгар җирендә ачык һавада махсус «Шәһри Болгар» программасы һ. б. әзерли.
«Сәйдәш» мәдәният үзәге директорының мәдәният һәм сәнгать буенча урынбасары буларак, ел саен декабрьдә Салих Сәйдәшевны искә алу кичәләре, Сәйдәш һәйкәле янында май аенда «Халык мәхәббәте лауреаты» дигән фестиваль уздыра. 9 май Җиңү бәйрәме өчен һ. б. сценарийлар төзи.
Гаиләсе
Әтисе Гали, инженер-металлург; әнисе Камилә, укытучы. Ике бертуганы бар (кыз туганы табиб, ир туганы Урал политехника университетын тәмамлаган). Әтисенең баҗасы — рәссам Гали Ибраһимов.
Ире — Зирәк. Улы — Тимур, музыка белгече, юрист. Килене — Гөлназ. Оныклары — Камилә, Мәликә.
Страшовице
Страшовице — Польшаның Түбән Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Говоруха (Молома кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Нократ, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Олив-Бранч (Иллинойс)
Олив-Бранч  — Америка Кушма Штатларының Иллинойс штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Олив-Бранч халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Мирзачүл
Мирзачүл (Myrzas'o'l, Mirzacho‘l, Голодная степь), Мырзачүл — Урта Азиядәге Үзбәкстанда һәм Көньяк Казакъстанда балчыклы-тозлы чүл. Сырдәрья елгасының Фирганә үзәнлегеннән чыкканчы сул як ярында урнашкан. Мәйданы якынча 10 мең км².
Маршфилд (Вуд, Висконсин)
Маршфилд  — Америка Кушма Штатларының Висконсин штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Уленець
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Харгита-Бей
Харгита-Бей — Румыниянең Харгита жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Краснабудски
Краснабудски (Краснабудскі ) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Буда-Кашалёвский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Александр (Трапицын)
Александр (Александр Иван улы Трапицын,, — , ) — праваслау дин эшлеклесе, Мөрәм (1904-1907), Юрьевец (1907-1912), Вологда һәм Тотьма (1912-1921) һәм Акмәсҗит һәм Кырым (1928) епискобы, Самар (1928-1933) һәм Пугачев (1935) архиепискобы. Рус праваслау чиркәве тарафыннан изге дип танылган (2000).
Понту-Белу
Понту-Белу — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Эспириту-Санту штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Юнион (округ, Кентукки)
Юнион — Америка Кушма Штатларының Кентукки штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Морганфилд шәһәре.
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1811 елда оештырыла.
Территориясе
Округ мәйданы 894 км² тәшкил итә.
620-еллар (б. э. к.)
620-еллар (б. э. к.) — б. э. к. 629 елда башланган һәм б. э. к. 620 елда тәмамланган унъеллык.
(15888) 1997 EE29
Тарихы
1997 елның 13 мартында Вишня тарафыннан Вишня обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1997 EE29» саналган.
Йоэнсуу
Йоэнсуу (Joensuu) — Финляндиянең Төньяк Карелия төбәгендә урнашкан шәһәр.
Тарих
Шәһәр статусын 1848 елдан башлап йөртә.
Татар Сараланы
Татар Сараланы — Татарстан Республикасының Лаеш районындагы авыл.
Почта индексы — 422633.
Росдорф (Гентин)
Росдорф (Roßdorf) — Алманиянең Саксония-Анхальт җирендә урнашкан коммуна.
HD170221
HD170221 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Росдорф (Гентин)
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
HD170221
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Луисбург (Канзас)
Луисбург  — Америка Кушма Штатларының Канзас штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Луисбург шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Һәмеэнлинна
Һәмеэнлинна (Hämeenlinna) — Финляндиянең Канта-Һәме төбәгендә урнашкан шәһәр.
Тарих
Шәһәр статусын 1639 елдан башлап йөртә.
Богешть
Богешть — Румыниянең Вранча жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Эльс-Планс-де-Сио
Эльс-Планс-де-Сио — Испаниянең Льейда провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ултово
Ултово — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Александр Воротынский
Александр Воротынски (Александр Иван улы Воротынски,, — , ) — Рус патшалыгы хәрби эшлеклесе, удел кенәзе, баяр, Казан воеводасы (1558-1559).
(8509) 1991 FV2
(8509) 1991 FV2 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Сен-Лорант-ан-Гатин
Сен-Лорант-ан-Гатин — Франциянең Эндр һәм Луара департаментында урнашкан коммуна.
Стрийно
Стрийно — Польшаның Түбән Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Казале (Изерния)
Казале — Италиянең Молизе төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казале Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Заречная (Талица шәһәр бүлгесе, авыл)
Заречная (Заречная) — Свердловск өлкәсенең Талица шәһәр округы составына керүче авыл.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
Побондз
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Лалебей (Сур)
Лалебей (Lalebey) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Диярбакыр иле Сур илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Понту-дус-Волантис
Понту-дус-Волантис — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Минас-Жерайс штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
(15889) Xiaoyuhe
(15889) Xiaoyuhe — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1997 елның 31 мартында LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1997 FD4» саналган.
Гыйлемхан Идрисов
Гыйлемхан Идрис улы Идрисов (1913 елның 16 сентябре, Яңа Абзан, Башкортстан — 1977 елның 5 феврале, Башкортстан, РСФСР, ССРБ) — 290 нчы гвардия укчылар полкы орудие командиры (95 нче гвардия укчылар дивизиясе, 5 нче гвардия армиясе, 1 нче Украин фронты), гвардия өлкән сержанты, Советлар Берлеге каһарманы.
Тормыш юлы
Гыйлемхан Идрисов 1913 елның 16 сентябрендә Яңа Абзан авылында туа. Татар. Урта белем ала. Мәктәпне тәмамлаганнан соң, 1930—1937 елларда колхозда эшли.
Совет Армиясенә 1937—1939 елларда Благовар райвоенкоматы, шулай ук 1942 елның маенда Стәрлетамак райвоенкоматы тарафыннан чакырыла. 1942 елның ноябреннән Бөек Ватан сугышы фронтында. 1944 елдан СБКФ әгъзасы.
Гвардия өлкән сержанты Гыйлемхан Идрисов Польшаның Забожье авылы, Катки авылы өчен барган сугышларда аерылып тора.
1945 елның 12 гыйнварында дошманның оборонасын өзгәндә үзенең коралы белән өч пулемёт ноктасын һәм утыз гитлерчыны юк итә.
Польшаның Забожье авылы өчен барган сугышта ул ике кул пулемётын һәм дошманның егермегә якын солдат һәм офицерын юк итә. Шулай ук Пиньчув шәһәре (Польша) янындагы Катки авылыннан көнбатыштарак шәхси коралдан егермегә якын немец солдатын һәм офицерын юк итә һәм бишесен әсирлеккә ала.
Пиньчувдан көньяктарак Нида елгасын кичкәндә гвардия өлкән сержанты Идрисов ике пулемёт ноктасын һәм егермегә якын гитлерчыны юк итә, шул рәвешле ук укчылар бүлекчәләренә плацдармны яулап алуда һәм алга таба Одер елгасына килеп җитүдә ярдәм итә.
Крайцбург шәһәре (Ключборк) штурмында дошманның танклар һәм пехоталар контратакасын чагылдырганда Идрисов авыр үзйөрешле коралны, биш мотоциклчыны юк иткән, йөк һәм сугыш әйберләре салынган алты автомашинаны һәм ике җиңел автомашинаны алган.
Сугыштан соң Гыйлемхан Идрисов демобилизацияләнә һәм үз авылына кайта. Авыл советы рәисе булып эшли.
1977 елның 5 февралендә вафат була, Башкортстанның Күмертау районында җирләнә.
Ослянка (Кырья кушылдыгы)
Ослянка  — Россия территориясеннән ага торган елга. Пермь крае, Свердловск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга Кырья елгасының сул ярына тамагыннан 14 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 10 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Кама су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Косьва елгасы башыннан Широков ГЭС-ына кадәр. Кече елга бассейны — Кама кушылдыклары бассейны, Агыйдел кушылганга кадәр, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Краснабярэжжа
Краснабярэжжа (Краснабярэжжа ) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Лельчыцкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Карпат җир тетрәве (1977)
1977 елда Карпат җир тетрәве (шулай ук Бухарест яки Вранча җир тетрәве; рум. Cutremurul din 1977 ; Болгарияда - Вранча җир тетрәве) - хәзерге Румын тарихында иң көчле һәм иң һәлакәтле җир тетрәве. Ул 1977 елның 4 мартында урындагы вакыт буенча сәгать 21:22 башлана һәм 55 секунд дәвам итә. 1940 елдагы Карпат җир тетрәве вакытындагы кебек, җир асты селкенүләре Көнчыгыш Европа тигезлегенең бик зур территориясендә, шул исәптән Мәскәү һәм Ленинградта сизелә.
Вакыйгалар барышы
Җир тетрәвенең үзәге Вранча өязендә, Карпат сырты бөгелешендә була, шуңа күрә аны (Болгарияда атаган кебек) Вранча җир тетрәве дип тә атыйлар. Сейсмик челтәрләр буенча магнитуда 7,2-7,5 тәшкил итә. Җир тетрәве үзәгенең интенсивлыгы 8-9 балга җитә, хәтта Мәскәүдә 4-5-баллы селкенүләр теркәлә һәм бөтен Балкан ярымутравы өлкәсе буйлап ачык сизелә. Иң һәлакәтле җир асты тулкындары көньяк-көнчыгышта Вранча — Бухарест — Свиштов сызыгы буйлап үтә.
Корбаннар һәм җимереклекләр
Рәсми мәгълүматлар буенча, Румынияда корбаннар саны 1578 кешегә җитә, шуларның 1424 (90 %) Бухарест 33 катлы бинасы астында һәлак була. Илнең беркатлы төзелешләр урнашкан авыллар районнарында корбаннар чагыштырмача аз була. Шул ук вакытта 11 300-дән артык кеше җәрәхәтләнә һәм якынча 35 000 төзелеш зыян күрә. Дунайның икенче ярында, Свиштов шәһәрендә, Болгарияда өч күп фатирлы йорт җимерелә, анда 100 кеше һәлак була.
Олег Дерипаска
Олег Дерипаска, Олег Владимир улы Дерипаска (Оле́г Влади́мирович Дерипа́ска, 1968 елның 2 гыйнвары, РСФСР, Түбән Новгород өлкәсе, Дзержинск) — эшкуар, миллиардер, «База элементы» (Базэл) сәнәгать компаниясенең хуҗасы һәм күзәтүчеләр шурасы рәисе (2009-2012 елларда генераль директоры), «РУСАЛ» берләшкән алюминий компаниясенең директорлар шурасы әгъзасы, «En+ Group» компаниясе президенты. 2000-2007 елларда «Рус алюминие» компаниясенең директорлар шурасы рәисе. 1997-2001 елларда «Себер алюминие» компаниясенең президенты. 1994-1997 елларда Саяногорск алюминий заводы генераль директоры. 2008 елда «Иң бай Россияле» ($ 28,6 млрд) дигән исем алган. Forbes журналы версиясе буенча, 2018 елның 8 гыйнварына $ 7, 1 млрд шәхси байлыгы бар.
Хезмәт юлы
1990 елда Мәскәү дәүләт университетында бергә укыган иптәшләре белән металл сатуга нигезләнгән «» оештыралар. Әлеге компаниянең Мәскәү тауар биржасында һәм Россия тауар-чимал биржасында брокер урыннары була. Металлны ил эчендә очсызрак бәягә сатып алып, чит илгә чыгару белән шөгыльләнә башлый, кергән табышны Саяногорск алюминий заводы акцияләрен сатып алуга тотып бара. 1994-1997 елларда әлеге заводның генераль директоры булып тора. Аның тәкъдиме белән «Себер алюминие» (хәзерге «База элементы», Базэл) төркеме оештырыла. 2000 елларга төркем дөньяның әлеге төр тауарны җитештерүче 10 иң эре оешмасы арасына керә.
2000-2003 елларда «Сибалюминий» һәм «Сибнефтьнең» алюминий һәм глинозем активларын берләштергән «Рус алюминие» компаниясенең генераль директоры. 2007 елда әлеге ике җитештерү оешмасының берләшүе һәм Glencore (Швейцария) компаниясенең шундый ук активлары белән кушылуыннан «РУСАЛ» берләшкән компаниясе барлыкка килә. Шул ук елны Краснодар, Сочи, Геленджик, Анапа һәм Ейск аэропортлары белән идарә итүче «Базэл Аэро» оештырыла.
2008 елда «РУСАЛ» «Норильск никеле» комбинатының блоклаучы пакетын сатып ала һәм 2015 елга кадәр дөньяның иң эре алюминий җитештерүчесе булып исәпләнә. 2009 елдан «База элементы»ның (Базэл) генераль директоры, 2012 елдан күзәтүчеләр шурасы рәисе, 2014 елдан президенты.
2013 елда аның кул астындагы структуралар инвестициясенә (гомуми сумма 45 млрд сум) Сочи олимпиадасы объектлары төзелә.
О. В. Дерипаска — «Азия - Тын океан икътисади хезмәттәшлеге» форумында РФ вәкиле, 2007 елдан форумның РФ бүлекчәсен җитәкли.
2000 елда «Вольное дело» иганәчелек фондын нигезли (яшьләрнең техник белемнәрен үстерү; Кубань казакларының үзенчәлекле мәдәниятен саклау; РФ фәненә ярдәм итү; хайваннарны яклау һ. б. проектлар).
Гаилә хәле
Хатыны Полина Владимир кызы Юмашева (Б. Ельцинның үз нәселеннән булмаган оныгы), Forward Media Group нәшрият компаниясе директорлар шурасы рәисе. Уллары Петр (2001), кызлары Мария (2003)
Харет
Харет — Румыниянең Вранча жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ливердён
Ливердён (Liverdun) — Франциянең Мёрт һәм Мозель департаментына караган коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 25,25 км².
Маршфилд (Фон-дю-Лак, Висконсин)
Маршфилд  — Америка Кушма Штатларының Висконсин штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Оливет (Иллинойс)
Оливет  — Америка Кушма Штатларының Иллинойс штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Оливет халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Уоррен (округ, Кентукки)
Уоррен — Америка Кушма Штатларының Кентукки штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Боулинг-Грин шәһәре.
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1796 елда оештырыла.
Кобра (Молома кушылдыгы)
Кобра — Россия территориясеннән ага торган елга. Киров өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Молома елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 66 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Нократ, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Баендыр (Элмалы)
Баендыр (Bayındır) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Анталья иле Элмалы илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Эс-Бордес
Эс-Бордес — Испаниянең Льейда провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Пурла
Пурла — Россия территориясеннән ага торган елга. Кемерово өлкәсе, Хакас Республикасы, Алтай Республикасы биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Кичи елгасының сул ярыннан 4 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 20 км.
Нурия Рафыйкова
Биографиясе
Рафикова Нурия Тимергали кызы 1953 елның 5 апрелендә Башкортстан Республикасының хәзерге Туймазы районы Кандра дигән татар авылында туган. 1975 елда Башкортстан авыл хуҗалыгы институтын тик бишле билгеләренә генә тәмамлый. 1978-1981 елларда Ленинград авыл хуҗалыгы институтында максатлы аспирантурада укый, 1981 елда Ленинград финанс-икътисад институтында «Статистика» һөнәре буенча кандидатлык диссертациясе яклый. 1978 елга кадәр һәм 1981 елдан алып Башкорт дәүләт аграр университетында эшли: 1995 елдан икътисад кибернетикасы кафедрасы мөдире, 1998 елдан өлкән гыйльми хезмәткщр. заведующий кафедрой экономической кибернетики, 2000 елдан авыл хуҗалыгының икътисад кафедрасы мөдире, 2002-10 елларда — икътисадта мәгълүмат системалары һәм статистикасы кафедрасы мөдире. Профессор Н. К. Рафикова тарафыннан заманча уку әсбаплары эш һәм уку процессына кертелгән. «Статистика нигезләре» уку әсбабы 2007 елда «Икътисад» номинациясендә иң яхшы фәнни китап буларак Россия мәгарифен үстерү фонды үткәргән конкурс лауреаты була. Ул ил вузларында уку процессында актив кулланыла һәм Россиядә һәм чит илләрдә киң фәнни җәмәгатьчелек өчен яңадан нәшер итү өчен тәкъдим ителә.
Собйон
Собйон — Франциянең Ланда департаментында урнашкан коммуна.
Рашат Гайнанов
Рашат Габдерәшит улы Гайнанов — татар әдәбият белгече.
Ул 1925 елның 25 октябрендә Башкортстанның Салават районы Нәсибаш авылында туган. Ул – яшьлекләрен сугыш уты кисеп үткән буыннан. 18 яшьлек егет каты яраланып кайта. Казанда университет тәмамлап, өлкә газета-журналларында эшли. Габдулла Тукай, Фатих Әмирхан, Һади Такташ, Муса Җәлил, Галимҗан Ибраһимов, Фатих Кәрими, Гадел Кутуй, Нәкый Исәнбәт, Заһидә Бурнашева һ.б. иҗатлары турында фәнни мәкаләләр яза.
Рашат Гайнанов, XX йөз башында дөнья күргән газета-журналлардан гомере буе җыйган материалларга нигезләнеп, Габдулла Тукайның дүрт һәм биш томлыкларын, Галимҗан Ибраһимов сигез томлыгының алты томын хәзерләп бастырды. Ул аларда классикларның әсәрләрен төзүнең, искәрмә-аңлатмалар бирүнең иң уңышлы системасын – фәнни концепциясен төзеп калдырды. Галим био-библиографик сүзлек өчен сигез йөзгә якын язучы, журналист турында мәгълүмат туплады. 1918 елга кадәр чыгып килгән газета-журналларны карап чыгып, зур карта төзеде, бу материаллар «Татар вакытлы матбугаты» дигән китапка нигез булды.
Рашат Гайнанов 1990 елда вафат.
Хикмәтулла Кадыйргалиев
Тәрҗемәи хәле
1942–43 елларда Чиләбе ремонтлау заводында кыручы (токарь) булып эшли. 1943 елның гыйнварыннан Кызыл Армия сафларында. 1944 елның февраленнән Бөек Ватан сугышы фронтларында, 107 нче танк бригадасының моторлаштырылган батальоны автоматчылары отделениесе командиры (2 нче танк армиясенең 16-нчы танк корпусы). 2 нче Украина фронты гаскәрләре составында Украина, Польшане азат итү сугышларында, Берлинга һөҗүм операциясендә (1945) катнаша. 1944 елның 6 мартында Буки авылы (Черкас өлкәсе Маньков р-ны) янындагы сугышта батырлык күрсәтә: Горный Тикич елгасын беренчеләрдән булып кичеп чыга; дошман траншеясына бәреп кереп, уксибәр расчётын һәм күзәтү-эзәрлекләү барышында дошманның полк байрагы сакланган автомашинасын юк итә. Чиләбе шәһәрендә яши, вагоннар төзекләндерү депосында слисер булып эшли.
Ленин ордены, 1 нче дәрәҗә Ватан сугышы, Кызыл Йолдыз орденнары һәм мидәлләр белән бүләкләнә.
Вааса
Вааса (Vaasa) — Финляндиянең Остроботния төбәгендә урнашкан шәһәр.
Тарих
Шәһәр статусын 1606 елдан башлап йөртә.
(8510) 1991 PT8
(8510) 1991 PT8 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1991 елның 5 августында Генри Хольт тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1991 PT8» саналган.
Росла
Росла (Roßla) — Алманиянең Саксония-Анхальт җирендә урнашкан коммуна.
Улюв (Мазовия воеводалыгы)
Улюв  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Каракая (Илич)
Каракая (Karakaya) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Эрзинҗан иле Илич илчесенә караган бер авыл (köy).
Луисвилл (Канзас)
Луисвилл  — Америка Кушма Штатларының Канзас штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Луисвилл шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Бураши (Киров өлкәсе)
Бураши (Бураши) — Киров өлкәсенең Көлмез районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (4%), руслар (84%), татарлар (5%), арлар (3%).
HD170308
HD170308 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Богза (Румыния)
Богза — Румыниянең Вранча жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
HD170308
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
650-еллар (б. э. к.)
650-еллар (б. э. к.) — б. э. к. 659 елда башланган һәм б. э. к. 650 елда тәмамланган унъеллык.
Строгобожице
Строгобожице — Польшаның Түбән Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(15890) Prachatice
(15890) Prachatice — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1997 елның 3 апрелендә М. Тихи, З. Моравец тарафыннан Клеть обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1997 GY» саналган.
Өрҗем (мәгънәләр)
Өрҗем — топоним.
Понту-Шики
Понту-Шики — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Минас-Жерайс штатына карый.
Казале (Кампобасо)
Казале — Италиянең Молизе төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Понту-Шики
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Казале (Кампобасо)
Географиясе
Казале Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Архип Александров
Архип Александров (Архип Терентти ывӑлĕ Александрӑв,, — , ) — чуаш телендә иҗат иткән драматург.
Полом (Щиценский повяты)
Полом  — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Сен-Мартен-ле-Бо
Сен-Мартен-ле-Бо — Франциянең Эндр һәм Луара департаментында урнашкан коммуна.
Хацег (Констанца)
Хацег — Румыниянең Констанца жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сейнәйоки
Сейнәйоки (Seinäjoki) — Финляндиянең Көньяк Остроботния төбәгендә урнашкан шәһәр.
Краснабярэжская Слабодка
Краснабярэжская Слабодка (Краснабярэжская Слабодка ) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Жлобинский районында урнашкан авыл.
Вашингтон (округ, Кентукки)
Вашингтон — Америка Кушма Штатларының Кентукки штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Спрингфилд шәһәре.