cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Әлмәт төбәге чишмәләре
«Шифа» («Похмель чишмәсе») Яңа Нәдер  авылы янында 54.875251, 52.482702
«Фазыл-тау чишмәсе»  Сөләй авылы, Әлмәт районы 54.993496, 52.603445
«Нарспи» чишмәсе Чуваш Сәрәне авылы, Әлмәт районы
Чупай авылы чишмәсе, Әлмәт районы  54.796834, 52.137776
Чупай чишмәсе, Әлмәт районы 54.798054, 52.130866
Уоррен (кратер)
Уоррен — Венера планетасының 11.7°N, -176.5°W координаталары буенча урнашкан, диаметры якынча 50,9 километр озынлыкта булган кратеры.
NGC 2980
NGC 2980 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Уоррен (кратер)
Исеме
Уоррен кратеры Америка язучысы Мерси Уоррен хөрмәтенә аталган.
NGC 2980
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Рудоха
Рудоха — Россия территориясеннән ага торган елга. Архангельск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Пинега елгасының сул ярыннан 358 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 12 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Вага елгасы. Кече елга бассейны — Төньяк Двина, Вычегда һәм Кече Төньяк Двиналар кушылган урыннан түбәнрәк, елга бассейны — Төньяк Двина.
Нойштадт (Вестервальд)
Нойштадт  — Алманиянең Рейнланд-Пфальц җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Жюманкур
Жюманкур (Jumencourt) — Франциядә урнашкан коммуна, Эна департаментында урнашкан.
Спакенкилл (Нью-Йорк)
Спакенкилл  — Америка Кушма Штатларының Нью-Йорк штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Спакенкилл халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Мюромон
Мюромон — Франциянең Уаза департаментында урнашкан коммуна.
Өренҗик (Мудурну)
Өренҗик (Örencik) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Болу иле Мудурну илчесенә караган бер авыл (köy).
Тилкикөй (Калеҗык)
Тилкикөй (Tilkiköy) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Анкара иле Калеҗык илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Сылтамалар
Tilkiköy, Kalecik Tilkiköy, Kalecik
(2110) Мур-Ситтерли
(2110) Мур-Ситтерли  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1962 елның 7 сентябрендә IAP тарафыннан Бруклин обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1962 RD» саналган.
Горановци (Көстендил өлкәсе)
Горановци  — Болгариянең Көстендил өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Вендла (кратер)
Вендла — Венера планетасының -22.5°N, -207.6°W координаталары буенча урнашкан, диаметры якынча 5,7 километр озынлыкта булган кратеры.
Исеме
Вендла кратеры швед хатын-кыз исеме хөрмәтенә аталган.
Елдызлы (Араклы)
Елдызлы (Yıldızlı) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Трабзон иле Араклы илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Сёй
Сёй (Seuil) — Франциянең Арденны департаментына караган коммуна, Ретель кантонына карый.
Шадриха
Шадриха — Россия территориясеннән ага торган елга. Новосибирск өлкәсе, Алтай крае биләмәләрендә ага. Елга Бердь елгасының уң ярына тамагыннан 22 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 17 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об елгасы Барнавыл каласынан  Новосибирск сусаклагычынә кадәр, Чумыш елгасын кетрмичә. Кече елга бассейны — (Югары) Об кушылдыклары бассейны, Томь кушылганга кадәр, елга бассейны — (Югары) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
944 (сан)
944 (тугыз йөз кырык дүрт) - 943 белән 945 арасындагы натураль сан.
Невель-ле-Вуазе
Невель-ле-Вуазе — Франциянең Югары Марна департаментында урнашкан коммуна.
Нампсель
Нампсель — Франциянең Уаза департаментында урнашкан коммуна.
Риводутри
Риводутри — Италиянең Лацио төбәгендә урнашкан коммуна. провинциясе составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Жюминьи
Жюминьи (Jumigny) — Франциядә урнашкан коммуна, Эна департаментында урнашкан.
Спаркилл (Нью-Йорк)
Спаркилл  — Америка Кушма Штатларының Нью-Йорк штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Кеприоара (Клуж)
Кеприоара — Румыниянең Клуж жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Спаркилл (Нью-Йорк)
Географиясе
Спаркилл халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Кеприоара (Клуж)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Спаркилл (Нью-Йорк)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Нойштадт (Вид)
Нойштадт  — Алманиянең Рейнланд-Пфальц җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Вочка (Зур Созим кушылдыгы)
Вочка — Россия территориясеннән ага торган елга. Пермь крае, Киров өлкәсе, Удмуртия биләмәләрендә ага. Елга  Зур Созим елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 10 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Чулман кушылдыклары бассейны Агыйдел кушылганчы, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Рыдейка
Рыдейка — Россия территориясеннән ага торган елга. Архангельск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Кычас елгасының уң ярыннан 7 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 14 км.
(1257) Мора
(1257) Мора  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Рыдейка
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Вага елгасы. Кече елга бассейны — Төньяк Двина, Вычегда һәм Кече Төньяк Двиналар кушылган урыннан түбәнрәк, елга бассейны — Төньяк Двина.
(1257) Мора
Тарихы
1932 елның 8 августында Карл Райнмут тарафыннан Хайдельберг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1932 PE» саналган.
Рыдейка
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Кастил (Нью-Йорк)
Кастил  — Америка Кушма Штатларының Нью-Йорк штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Горна-Брестница
Горна-Брестница — Болгариянең Көстендил өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Швенайм
Швенайм (Schwenheim) — Франциянең Түбән Рейн департаментына караган коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 4,96 км².
Кресент (Оклахома)
Кресент  — Америка Кушма Штатларының Оклахома штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Кресент шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Тукмак (Дәүләкән районы)
Тукмак — Башкортстанның Дәүләкән районында урнашкан авыл. 2009 елның 1 гыйнварына биредә 3 кешенең яшәве мәгълүм. Почта индексы — 453413, — 80222849003.
Липидлы кератопатия
1.    Беренчел сирәк очрый һәм үзеннән-үзе барлыкка килә. Үзенчәлекле билгесе — мөгезкатлауның стромасында саргылт төстәге тамырлану белән бәйле булмаган ак яки  саргылт холестерин, май һәм фосфолипидлар чыганаклары утырмалары (рәс. 9.59а).
2.    Икенчел ешрак очрый. Күз җәрәхәте яки тамырлануга китергән чир белән бәйле
Төп сәбәбе — HSV яки herpes zoster чыгарган тәлинкәсыман кератит.
3. Дәвалау төп ялкынсынулы барышка юнәлгән. Башка ысуллар:
а) тукландыручы тамырларның аргонлазерлы  фотокоагуляциясе. Липидлы инфильтратларның сеңүенә китерә ала. Тамырлар алдан  флюоресцентлы ангиографиядә ачыклана ала;
б) термокаутеризация нәтиҗәле була ала. Микроскоп астында термокаутерлы кыскычка кысылган җөйле инә ярдәмендә лимб янындагы  тукландыручы тамырларның коагуляциясен башкаралар;
в) үтәли кератопластика чагылган клиник  күренешле очракларда барышның киеренкелеге кимегән шартларда кирәк булырга  мөмкин, әмма мөгезкатлауның тамырлану, юкару һәм гипоэстезия кебек  үзгәрешләре операция нәтиҗәсенә мөһим йогынты ясый ала.
Запад (кратер)
Запад — Венера планетасының -26.1°N, -303°W координаталары буенча урнашкан, диаметры якынча 28,8 километр озынлыкта булган кратеры.
Исеме
Запад кратеры ирланд язучысы Ребекка Уэст хөрмәтенә аталган.
NGC 2981
NGC 2981 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Елдызлы (Алтынорду)
Елдызлы (Yıldızlı) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Орду иле Алтынорду илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Неи-л'Евек
Неи-л'Евек — Франциянең Югары Марна департаментында урнашкан коммуна.
Тилкилер (Манавгат)
Тилкилер (Tilkiler) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Анталья иле Манавгат илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Өренҗик (Каргы)
Өренҗик (Örencik) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Чорум иле Каргы илчесенә караган бер авыл (köy).
945 (сан)
945 (тугыз йөз кырык биш) - 944 белән 946 арасындагы натураль сан.
Спрингвотер-Гамлит (Нью-Йорк)
Географиясе
Спрингвотер-Гамлит халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Горна-Граштица
Горна-Граштица — Болгариянең Көстендил өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Нантей-ле-Одуен
Нантей-ле-Одуен — Франциянең Уаза департаментында урнашкан коммуна.
Со-ле-Ретель
Со-ле-Ретель (Sault-lès-Rethel) — Франциянең Арденны департаментына караган коммуна, Ретель кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 6.45 км².
Номборн
Номборн — Алманиянең Рейнланд-Пфальц җирендә урнашкан коммуна.
Кеприоара (Тулча)
Кеприоара — Румыниянең Тулча жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Номборн
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Чекон
Чекон — Россия территориясеннән ага торган елга. Краснодар крае, Адыгея биләмәләрендә ага. Елга  ? елгасының кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 11 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Кубань бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Асбассейн юк, елга бассейны — Кубань.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Риети
Риети — Италиянең Лацио төбәгендә урнашкан коммуна. провинциясе составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Шарап (елга)
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об елгасы Барнавыл каласынан  Новосибирск сусаклагычынә кадәр, Чумыш елгасын кетрмичә. Кече елга бассейны — (Югары) Об кушылдыклары бассейны, Томь кушылганга кадәр, елга бассейны — (Югары) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Жюсси (Эна)
Жюсси (Jussy) — Франциядә урнашкан коммуна, Эна департаментында урнашкан.
Политотдел (Дәүләкән районы)
Политотдел — Башкортстанның Дәүләкән районында урнашкан авыл.
Мерланг (кратер)
Мерланг — Венера планетасының 6.1°N, -128°W координаталары буенча урнашкан, диаметры якынча 35,7 километр озынлыкта булган кратеры.
Исеме
Мерланг кратеры Америка физигы, астрономы Сара Уайтинг хөрмәтенә аталган.
Неи-сюр-Сюиз
Неи-сюр-Сюиз — Франциянең Югары Марна департаментында урнашкан коммуна.
Елдызлы (Эрегъли)
Елдызлы (Yıldızlı) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Конья иле Эрегли илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Филиппово (Киров өлкәсе)
Филиппово (Филиппово) — Киров өлкәсенең Кирово-Чепецк районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Тарих
1643 елда нигезләнгән.
Халык
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (98%), татарлар (1%), арлар (1%).
Сарчема
Сарчема — Россия территориясеннән ага торган елга. Архaнгил өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Пинега елгасының уң ярыннан 656 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 10 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны бүᴫгeында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Вага елгасы. Кече елга бассейны — Төньяк Двина, Вычегда һәм Кече Төньяк Двиналар кушылган урыннан түбәнрәк, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Горна-Козница
Горна-Козница — Болгариянең Көстендил өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(3106) Морабито
(3106) Морабито  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1981 елның 9 мартында Эдвард Боуэлл тарафыннан Андерсон-Меса обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1981 EE» саналган.
NGC 2982
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Швендратсайм
Швендратсайм (Schwindratzheim) — Франциянең Түбән Рейн департаментына караган коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 9,14 км².
Невиль-Боск
Невиль-Боск — Франциянең Уаза департаментында урнашкан коммуна.
Нон (шәһәр, Алмания)
Нон  — Алманиянең Рейнланд-Пфальц җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Лениногорск районы флагы
Лениногорск районы флагы — Татарстан Республикасы «Лениногорск муниципаль районы» муниципаль берәмлегенең рәсми символы булган танып-белү-хокукый билгесе. Флаг 2005 елның 4 июлендә Лениногорск халык депутатлары берләштерелгән Советының 41 нче карары белән расланган.
Флаг 1946 нчы номер белән Россия Федерациясе Дәүләт геральдика регистрына һәм Татарстан Республикасы Дәүләт геральдика реестрына 18 нче номер белән кертелгән.
Тасвирлама
«Киңлеге озынлыгына 2:3 нисбәттәге туры почмаклы яшел тукыма, нигезе белән флаг сабы ягында яклары эчкә бөгелгән һәм очына таба тарайган кара каймалы өчпочмак сурәтләнгән; кара кайма тукыманың кызыл һәм яшел өлешләреннән ак контур белән бүленгән. Өчпочмакның очы буш читкә тукыма озынлыгының 1/27 өлеше кадәр барып җитми, кайманың максималь киңлеге (контурлардан башка) — тукыма озынлыгының 2/9 өлеше, контурларныкы — 1/45 өлеше».
Символиканы нигезләү
Лениногорск районының хәзерге тарихы 1940 нчы елларда беренче чиратта, Татарстанның көньяк-көнчыгыш өлешендә Ромашкино нефть чыганагын ъзләштерә башлау бәйле. Геральдик фигураның гербтагы символикасы күп мәгънәгә ия: фигура сызыклары төп табигый байлык булган нефть фонтанының агымнарын хәтерләтә;сурәтләп ясалган ике яшел калкулык районның үзенчәлекле ландшафтын күрсәтә — биеклекләрне тасвирлап, елга үзәне платосы белән каймаланган биек текә ярларны чагылдыра; төзелеш аллегорик рәвештә салмак кына тарала торган юллар тармагын күрсәтә - районда транспорт челтәре үсеш алган, монда республика һәм өлкә әһәмиятендәге тимер юл линияләре һәм автомобиль трассалары уза.
Лалә чәчәгенең һәм яфракларының стильләштерелгән сурәте хәзерге вакытта да сакчыллык белән саклана торган тирән милли традицияләрне күрсәтә. Шулай ук лалә чәчәге һәм кырның яшел төсе җирле флора һәм фаунаның байлыгын һәм төрлелеген күрсәтә.
Геральдикадагы сары алтын төс байлык, тотрыклылык, хөрмәт, интеллект символлаштыра.
Ак көмеш төс — камиллек, вөҗданлылык, чисталык, тынычлык һәм үзара аңлашу символы.
Яшел төс — табигать, сәламәтлек, тормыш үсеше символы.
Каюта (Нью-Йорк)
Каюта  — Америка Кушма Штатларының Нью-Йорк штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Лениногорск районы флагы
Символиканы нигезләү
Кара төс — мәңгелек, зирәклек, Ирек символы
Каюта (Нью-Йорк)
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Лениногорск районы флагы
Моны да карагыз
Лениногорск районы гербы
Каюта (Нью-Йорк)
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кушинг (Оклахома)
Кушинг  — Америка Кушма Штатларының Оклахома штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Кушинг шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Спрингс (Нью-Йорк)
Спрингс  — Америка Кушма Штатларының Нью-Йорк штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Спрингс халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сорбон (коммуна)
Сорбон (Sorbon) — Франциянең Арденны департаментына караган коммуна, Ретель кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 14.43 км².
Төньяк Ентала
Төньяк Ёнтала — Россия территориясеннән ага торган елга. Арxангил өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Ентала елгасының сул ярыннан 18 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 22 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны бүᴫгеында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Вага елгасы. Кече елга бассейны — Төньяк Двина, Вычегда һәм Кече Төньяк Двиналар кушылган урыннан түбәнрәк, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Тилкилер (Пазарҗык )
Тилкилер (Tilkiler) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Каһраманмараш иле Пазарҗык илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Уитни (кратер)
Уитни — Венера планетасының -30.2°N, -151.3°W координаталары буенча урнашкан, диаметры якынча 42,5 километр озынлыкта булган кратеры.
Исеме
Уитни кратеры Америка астрономы Мэри Уитни хөрмәтенә аталган.
Горни-Коритен
Горни-Коритен — Болгариянең Көстендил өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кеприору
Кеприору — Румыниянең Димбовица жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ненвиль
Ненвиль — Франциянең Югары Марна департаментында урнашкан коммуна.
Неи-ан-Тель
Неи-ан-Тель — Франциянең Уаза департаментында урнашкан коммуна.
Елдызлы (Полатлы)
Елдызлы (Yıldızlı) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Анкара иле Полатлы илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Шелаболиха (елга)
Шелаболиха  — Россия территориясеннән ага торган елга. Новосибирск өлкәсе, Алтай крае биләмәләрендә ага. Елга КАР/ОБЬ/3290    кушыла. Елга озынлыгы 10 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об елгасы Барнавыл каласынан  Новосибирск сусаклагычынә кадәр, Чумыш елгасын кетрмичә. Кече елга бассейны — (Югары) Об кушылдыклары бассейны, Томь кушылганга кадәр, елга бассейны — (Югары) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Саҗидә Сөләйманова исемендәге Әлмәт үзәк китапханәсе
Саҗидә Сөләйманова исемендәге Әлмәт үзәк китапханәсе- Үзәкләштерелгән китапханәләр берләшмәсенең төп бинасы. Әлмәт шәһәренең С. Сөләйманова урамында 20 йортта урнашкан.
Эчтәлек
2.Китапханә  турында
3.Бүләкләре
4.Чыганаклар
5.Сылтама
Әлмәт үзәк китапханәсе 1958 елда  Чехов урамында урнашкан “Пионер йорты” бинасының 2 бүлмәсендә ачылган. Аннан 1960 елның 10 июнендә китапханә Ленин урамы 22 йортка күчерелгән. 1990 елда үзәк китпаханә С.Сөләйманова урамы 20 йортка яңа бинага күчә һәм бүгенге көнгә чаклы шушы бинада эшләп килә. 1991 елны китапханәгә татар шагыйрәсе Саҗидә Сөләйманова исеме бирелгән (Татарстан Республикасының мәдәният  министрлыгы боерыгы №87  07.03.1991 е. «Әлмәт үзәк китапханәсенә С.Г.Сөләйманова исеме бирелү турында”).
2006 елда ОАО “Татнефть”шагыйрә С. Сөләманова исемендәге әдәби премия булдырды. Ел саен 25  октябрьдә әдәбият өлкәсендә хезмәт куйган язучы, шагыйрьләргә әлеге бүләкне тапшыралар. Премияне Әлмәт дәүләт драма театрында тапшыралар, аңа чаклы үзәк китапханә каршындагы шагыйрә бюсты янында митинг уза, китапханәнең уку залында профессиональ һәм яшь шагыйрь, язучылар белән әдәби бәйге уза. Тагын бер матур гадәт булып “Яшь талантлар!” бәйгесе тора. Ул инде 23 тапкыр үзәк китапханәдә уздырыла.
Китапханә  турында
Үзәк китапханә бүлекләре
1.Хезмәт күрсәтү бүлеге
2.Мәгълүмати- библиографик бүлек
3.Китаплар туплау бүлеге
4.Методик ярдәм бүлеге
Җитәкчесе Дугаева Наталья  Сергей кызы (2001 елдан)
Китапханәнең мөдире Гөбәйдуллина  Газилә Летфулла кызы
Китапханә фонды 61 мең китап тәшкил итә,7000 китап татар телендә. Елдан-ел яңа китаплар белән фонд тулыланып тора.
Бүгенге көндә китапханәнең вакытлы матбугат бүлегендә 45 төрле газета-журналлар белән танышырга була. Елдан -ел укучы соравына, теләгенә яраклаштырып газета- журналларга язылу планнаштырыла.
Уку залы бар. Анда ел дәвамында китап күргәзмәләре тәкъдим ителә, төрле чаралар, әдәби- музыкаль кичәләр, китап тәкъдим итү кичәләре һ.б чаралар уздырыла.
Уку залында тарих клубы, хатын-кызлар  клубы һәм интеллектуаль клуб эшләп килә.
2017 елдан укучыларга бердәм уку билеты тапшырыла, һәм китап бирү электрон рәвештә башкарыла. Укучылар шулай ук “Татарстан Республикасының милли электрон китапханәсе белән дә куллана ала.( https://kitap.tatar.ru/ )
Бүләкләре
Лидер премиясе (2006)
“Саҗидә бакчасы” ПАО “Татнефть» Гранты (2017)
Риньяно-Фламинио
Риньяно-Фламинио — Италиянең Лацио төбәгендә урнашкан коммуна. провинциясе составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Саҗидә Сөләйманова исемендәге Әлмәт үзәк китапханәсе
МБУ “ҮКС” җитәкчесе Дугаева Н.С. “Иң яхшы җитәкче” номинациясендә ТР Хөкүмәте Грантына лаек булды(2018)
Чыганаклар
https://kitap.tatar.ru/ru/site/42317029a/pages/about/struktura/obslug/
Библиотечный вестник-2018 №2(46)
Сылтама
https://kitap.tatar.ru/ru/site/42317029a/
Кальта (Зур Уса кушылдыгы)
Кәлтә — Россия территориясеннән ага торган елга. Пермь краеның Көязе районы биләмәләрендә ага. Елга  Зур Уса елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 23 км.
Норат
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(1901) Моравия
Тарихы
1972 елның 14 гыйнварында Любош Когоутек тарафыннан Гамбург обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1972 AD» саналган.
Заречье (Киров өлкәсе)
Заречье (Заречье) — Киров өлкәсенең Подосиновец районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
Стаатсбург (Нью-Йорк)
Стаатсбург  — Америка Кушма Штатларының Нью-Йорк штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Җилгәргечләр (Дүртөйле районы)
Җилгәргечләр — Башкортстанның Дүртөйле районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 452303, ОКАТО коды — 80224804002.
Демография
Халык саны динамикасы:
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 189 кешенең яшәве мәгълүм.
Горно-Кобиле
Горно-Кобиле — Болгариянең Көстендил өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Өренҗик (Сафранболу)
Өренҗик (Örencik) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Карабүк иле Сафранболу илчесенә караган бер авыл (köy).
Жювенкур-э-Дамари
Жювенкур-э-Дамари (Juvincourt-et-Damary) — Франциядә урнашкан коммуна, Эна департаментында урнашкан.
Тюньи-Трюньи
Тюньи-Трюньи (Thugny-Trugny) — Франциянең Арденны департаментына караган коммуна, Ретель кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 13.41 км².
NGC 2983
NGC 2983 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Нижон
Нижон — Франциянең Югары Марна департаментында урнашкан коммуна.
947 (сан)
947 (тугыз йөз кырык җиде) - 946 белән 948 арасындагы натураль сан.
Тасмасыман кератопатия
Тасмасыман кератопатия — Боумен, эпителийның нигез мембранасы һәм строманың алгы катламнарында кальций тозлары утырмасы белән сыйфатланган  мөгезкатлау үзгәрүе (рәс. 9.60а).
Сәбәпләре
1.    Офтальмологик чирләр — тасмасыман кератопатиянең төп сәбәбе. Аларга хроник алгы увеит (аеруча балаларда), күз туберкулезы, силикон маеның алгы камерага чыгуы, мөгезкатлауның хроник шешүе һәм авыр барыш белән хроник  кератит керә.
2.     Яшькә бәйле тасмасыман кератопатияне сәламәт диярлек кешеләрдә табалар.
3.     Метаболик сәбәпләр (мәсәлән, метастатик кальцификация) сирәк, шул ук вакытта кан сүлендә кальций һәм фосфор тупланышы артуын, гиперурикемия  һәм хроник бөер җитешсезлеген ачыклыйлар.
Билгеләре
•     Барыш тасмасыман татыр төерчә ясалу белән әкренләп мөгезкатлау үзәгенә тарала,  аның өлкәсендә үтә күренмәле вак тишекләр, кайвакыт ярылулар табалар (рәс.  9.60в).
Дәвалау
Күрүгә янаучы яки субъектив күрсәтмәләр очракларында гына дәвалау күрсәтелә.
1.    Хелация (комплекслар ясалу) — җиңел очракларга карата гади һәм нәтиҗәле процедура. Микроскоп астында башкаралар:
а)     кальцификатларның зур чыганакларын эскәк ярдәмендә алалар;
в)     кальцийны тулысынча бетерү алдыннан этилендиаминтетрасеркәле әчелегенең динатрий тозы  эремәсен мамыклы тампон белән сөртәләр (рис. 9.60г);
г)     реэпителизация 7 көн дәвамында була — шундый ук үлчәмдәге гади эрозиягә караганда 2-3 көнгә  озаграк;
д)    аеруча алшартлы системалы патология яки рецидивлы увеит белән авыруларда рецидивлар  мөмкин.
2.    Башка ысуллар алмазлы борау, NdiYAG-лазер, катлы кератопластика һәм фототерапевтик кератэктомия куллану керә.
NB Рецидивлар булдырмау өчен кайбер алшартлы чирләрне аеру һәм аларга дәвалау билгеләү кирәк.
Уайлдер (кратер)
Уайлдер — Венера планетасының -17.4°N, -122.6°W координаталары буенча урнашкан, диаметры якынча 35,1 километр озынлыкта булган кратеры.
Исеме
Уайлдер кратеры Америка язучысы Лаура Ингаллс Уайлдер хөрмәтенә аталган.
Швобсайм
Швобсайм (Schwobsheim) — Франциянең Түбән Рейн департаментына караган коммуна.
Квинсбери (Нью-Йорк)
Квинсбери  — Америка Кушма Штатларының Нью-Йорк штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Василий Виноградов
Татар музыка сәнгатендә зур эз калдырган композитор Василий Иванович Виноградов 1874 елның 7 гыйнварында Казан губернасы Алабуга шәһәрендә врач гаиләсендә туа.әмма аның балачагы һәм яшьлеге, әтисенең хезмәтенә бәйле, Уфа шәһәрендә үтә. Музыка белән кызыксыну анда кечкенәдән үк башлана. Ул гимназиядә укый, скрипка һәм музыка теориясе буенча дәресләр ала. Гимназияне тәмамлагач, ул музыка буенча белемен консерваториядә тирәнәйтергә ниятли, әмма гаиләдә, шулай ук гимназия укытучылары да моңа каршы киләләр. Шуңа күрә ул 1893 елда Мәскәү университетының юридик факультетына укырга керә. Музыка белән дә шөгыльләнүен туктатмый, башкалада атаклы музыкантлар белән аралаша, алардан дәресләр ала. Шундыйларның берсе консерватория профессоры И.В.Грижимали була. Композитор А.А.Литвинов җитәкчелегендәге Мәскәү университеты студентларының симфоник оркестрында уйный. Студент чагында ук ул кыллы квартет, симфоник оркестр өчен вальс, фортепиано өчен пьесалар яза. 1899 елда Уфага кайта, юрист булып эшли. Музыкаль тормышның үзәгендә була: төрле түгәрәклә, хор белән җитәкчелек итә, түләүсез музыка мәктәбе ачтыру артыннан йөри. 1921 елда Татарстан хөкмәте аны Казанга чакыра, ул монда музыка өлкәсендә эшчәнлеген җәелдерә. 1921 елда ТАССР төзелүгә багышланган концертта В.И.Виноградовның татар халык көйләренә нигезләнеп язылган симфоник поэмасы башкарыла. Аның икенче зур әсәре “Шихан” исемле симфоник картина була. Татарстан республикасының биш еллыгы “Сания” операсының премьерасы белән билгеләп үтелә. Бу операның авторлары: Солтан Габәши (вокаль партияләрне, хор фрагментларын яза, өлешчә гармонизация ясый), В.И.Виноградов (фактураны, оркестровканы эшли, күренешләрне бәйләүче фрагментларны яза), Газиз Әлмөхәммәтов (аның өстендә либретто һәм вокаль партияләр була) 1930 елларда В.И.Виноградов Татарстан радиокомитетында дирижёр була, Казан музыка училищесында укыта, фольклор комитетында эшли. А.С.Ключарев белән берлектә татар халык җырларының беренче җыентыгын чыгара. Бөек Ватан сугышы елларында Ә.Исхак сүзләренә “Алга” дигән җырын яза. Рус милләтеннән булып, татар музыкасын үстерүгә гомерен багышлаган Василий Иванович Виноградов 1948 елның 12 ноябрендә Казанда вафат була.
Квинсбери (Нью-Йорк)
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Василий Виноградов
Чыганак '''Наил Вәлиев, Рим Салихов. Әдәби Алабуга. – Алабуга: АДПУ нәшрияты, 2005. – 400б.'''
Швобсайм
Географиясе
Коммуна мәйданы — 2,58 км².
Тилкили (Чаршамба)
Тилкили (Tilkili) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Самсун иле Чаршамба илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Елдызөрен (Чифтелер)
Елдызөрен (Yıldızören) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Эскишеһир иле Чифтелер илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Лексингтон (Оклахома)
Лексингтон  — Америка Кушма Штатларының Оклахома штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Лексингтон шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Төньяк Рассоха (Кустюга кушылдыгы)
Төньяк Рассоха — Россия территориясеннән ага торган елга. Арxангил өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Кустүга елгасының сул ярыннан 3 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 13 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны бүᴫгеында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Вага елгасы. Кече елга бассейны — Төньяк Двина, Вычегда һәм Кече Төньяк Двиналар кушылган урыннан түбәнрәк, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Горно-Уйно
Горно-Уйно — Болгариянең Көстендил өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(2277) Моро
(2277) Моро  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1950 елның 18 февралендә Сильвен Арен тарафыннан Уккел обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1950 DS» саналган.
Нордхофен
Нордхофен — Алманиянең Рейнланд-Пфальц җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Чекупс
Чекупс — Россия территориясеннән ага торган елга. Краснодар крае, Адыгея биләмәләрендә ага. Елга  ? елгасының кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 12 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Кубань бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Асбассейн юк, елга бассейны — Кубань.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Риофреддо
Риофреддо — Италиянең Лацио төбәгендә урнашкан коммуна. провинциясе составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Станнардс (Нью-Йорк)
Станнардс  — Америка Кушма Штатларының Нью-Йорк штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Станнардс халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Шемонаиха (Бердь кушылдыгы)
Шемонаиха  — Россия территориясеннән ага торган елга. Новосибирск өлкәсе, Алтай крае биләмәләрендә ага. Елга Бердь елгасының сул ярына тамагыннан 202 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 10 км.
Кепруца
Кепруца — Румыниянең Арад жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Шемонаиха (Бердь кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об елгасы Барнавыл каласынан  Новосибирск сусаклагычынә кадәр, Чумыш елгасын кетрмичә. Кече елга бассейны — (Югары) Об кушылдыклары бассейны, Томь кушылганга кадәр, елга бассейны — (Югары) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Кепруца
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Шемонаиха (Бердь кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Уяды
Уяды — Башкортстанның Дүртөйле районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 452303, — 80224804003.
Өренҗик (Дадай)
Өренҗик (Örencik) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Кастамону иле Дадай илчесенә караган бер авыл (köy).
Ла-Бутей
Ла-Бутей (La Bouteille) — Франциядә урнашкан коммуна, Эна департаментында урнашкан.
NGC 2984
NGC 2984 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Антонав
Антонав (Antonaves) — Франциянең Югары Альплар департаментына караган коммуна, Рибьер кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 8,03 км².
Нери
Нери — Франциянең Уаза департаментында урнашкан коммуна.
Вильма (кратер)
Вильма — Венера планетасының -36.7°N, -1.7°W координаталары буенча урнашкан, диаметры якынча 12,5 километр озынлыкта булган кратеры.
Исеме
Вильма кратеры инглиз хатын-кыз исеме хөрмәтенә аталган.
Грамаде (Көстендил өлкәсе)
Грамаде  — Болгариянең Көстендил өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кече Уса (Зур Уса кушылдыгы)
Кече Уса — Россия территориясеннән ага торган елга. Пермь крае биләмәләрендә ага. Елга  Зур Уса елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 17 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Чулман кушылдыклары бассейны Агыйдел кушылганчы, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
948 (сан)
948 (тугыз йөз кырык сигез) - 947 белән 949 арасындагы натураль сан.
Елдызтепе (Алтындаг)
Елдызтепе (Yıldıztepe) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Анкара иле Алтындаг илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Норкен
Норкен — Алманиянең Рейнланд-Пфальц җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Лигай (Оклахома)
Лигай  — Америка Кушма Штатларының Оклахома штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Лигай шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(3180) Морган
(3180) Морган  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1962 елның 7 сентябрендә IAP тарафыннан Бруклин обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1962 RO» саналган.
Шипелька
Шипелька — Россия территориясеннән ага торган елга. Новосибирск өлкәсе, Алтай крае биләмәләрендә ага. Елга Выдриха елгасының сул ярына тамагыннан 19 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 10 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об елгасы Барнавыл каласынан  Новосибирск сусаклагычынә кадәр, Чумыш елгасын кетрмичә. Кече елга бассейны — (Югары) Об кушылдыклары бассейны, Томь кушылганга кадәр, елга бассейны — (Югары) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Алтын алма турында әкиятләр (проект)
Алтын алма турында әкиятләр - Татарстан Республикасы Әлмәт шәһәренең иҗтимагый киңлекләрен һәм локаль җәмгыятьләрен үстерүнең озак сроклы проекты. Концепциянең нигезенә татар визуаль мәдәнияте һәм фольклоры фрагментлары салынган. Проектка җиде алма турында борынгы татар әкияте бирелгән, ул балаларның тормышта иң зур кыйммәткә ия булуын, теләсә нинди матди байлыклардан югарырак булуын сөйли. Җиде алтын алма сурәте гаиләдә җиде бала символлаштыра. Барлык объектлар да кара-алтын тонналарда кара алтын — нефть белән тиңләштерелгән.
Сынау программасы 2017 елның февралендә эшләтеп җибәрелде һәм «Татнефть»компаниясе ярдәме белән гамәлгә ашырыла. Арт-проектны эшләү өчен Санкт-Петербургтан стрит-артны тикшерү институты белгечләре, шулай ук дөньяның төрле шәһәрләреннән урам рәссамнары чакырылган иде.
«Алтын алма турында әкиятләр» нигезендә зур мәдәни тикшеренү ята. Аны Әлмәт районында антропологлар, тарихчылар һәм фольклорчылар үткәрде. Ул татар халкының гореф-гадәтләренә, кыйммәтләренә һәм эстетикасына багышланган.
Проект инициаторлары арасында - «Татнефть» ГАҖ генераль директоры Наил Мәганов, элекке шәһәр һәм муниципаль районы башлыгы Айрат Хәйруллин һ.б.
Кереш
Әлеге "әкият турында ике күршеләр": беренче күршебез бай, әмма балалары юк, ә икенче ярлылар, һәм аның җиде баласы бар. Бер төндә бай йокларга ята һәм күршедәге йорттан балалар көлүен ишетә. Күршесе: «хәерчелеккә карамастан, алар бәхетле, ә мин бай һәм бәхетсез», — дип уйлады.
Икенче көнне ул ярлылардан бәхетләренең сере нидә, дип сорады. Хәерче әйтте: "безнең җиде алтын алма бар һәм без алар белән уйныйбыз". Шуннан соң бай күршебез үзенә алма заказ бирде,тик җиде түгел, ә егерме бер. Күңелле, әмма озак түгел алар хатыны алма белән уйнадылар – бер мизгелдә аларга бу шөгыльне күңелсезләндерделәр. Икенче кичтә бай күршебез күршеләренә кунакка керде һәм җиде баланы күрде. Вә ул гайрәтчегә әйтте: «барча байлык минем кулымда түгел, барча байлыкка патша булырга Аллаһ үзе җитәдер».
"Тамчы" һәм "Җир"
Программаның беренче объекты - «җир» диптихы һәм «Тамчы» парковкасы һәм Ленин урамы коймасы.Эшнең авторлары— Hoodo дуэты (Андрей Чередниченко һәм аның хатыны Ольга Дружинина).Рәссамнар Социалистик татар авторы Харис Якуповның «Алтын Татария " эшенә оммаж, алтын алма турындагы әкият һәм текстны бергә туплаганнар.Профлист тарафыннан тышланган бина коймасы «тамчы»дип атала.
Композицияне оештыручы-Канада каллиграфы Кәрим Җәббари. Композициядә мәдәниятнең суга ташланган капчыклардан судагы даирәләр кебек таралуы турында әйтелә. Сурәтнең үзәгендә — «балалар» сүзе, аннан радиаль Дулкыннар бара, билгеле бер ноктадан бина белән бергә кушыла. Эш каллиграффити стилендәге берничә стильне берләштерә. К.Җаббари Иске татар язма телен, борынгы славян руналарын һәм заманча кириллицаны куллана.
Номекур
Номекур — Франциянең Югары Марна департаментында урнашкан коммуна.
Алтын алма турында әкиятләр (проект)
Атамасыз
Нефтьчеләр һәм Гафиятуллин урамнарындагы котельныйның ике резервуары Татар орнаменты өчен язылган иде. Татар сәнгатенә нигез салучы Фуад Вәлиевның «татар халык орнаменты»җыентыгыннан алынган. Резервуарлар крайлар буенча чыгарыла торган нефть белән тәкъдим ителгән. Бу объект Kreal (Мәскәү) рәссамнары һәм Василий IST (Ангарск) тарафыннан гамәлгә ашырылган.
Ай һәм кояш
Автор: Дамир Bozik (Әлмәт) 2018. Ленин урамы, 149 йорт адресы буенча урнашкан. Объект «Ай Һәм Кояш» татар әкияте мотивлары һәм Габдулла Тукайның шигыре буенча ясалган .Кояш астында балалар елга ярында закат каршы ала, ә ай астында пар акрын йөзеп, елга буйлап өйгә таба бара.
Күкне торгызу
Автор: Мәһди Гадьянлу (Тәһран), 2018. Ленин урамы, 123 нче йорт адресы буенча урнашкан. Бу эштә рәссам Әлмәтнең 25нче мәктәбенең 10 нчы сыйныф укучылары иҗат иткән киләчәк турындагы эсседән эләкте. Бу эштә баскыч киләчәккә хәрәкәтнең метафорасына әверелде: үсеш түшәменә барып, кеше туктамый, ә үз юлын дәвам итә.
Алтынчәч һәм Каракүз
Автор: Гүзәл Гарипова (Казан), 2018. Ленин урамы буенча урнашкан.Болгар ханының кызы Алтынчәч һәм аның көрәштәше Каракүз Ленин урамы астында каскадтан «Нефтьче» мәйданына күчкәндә язуның геройлары була. Гамәлдә булу вакыты-13 гасыр башы, Идел буе Болгарын монгол гаскәрләре яулап алу чоры. Шәһәрне коткарып, хатын-кызлар алтын кошларга әверелде.
Саклаучы
Автор: Fikos (Афина), 2018. Гаффиатулин ур., 2 адресы буенча урнашкан. Бу эш нигезендә «Алтын кош»татар әкияте. Әкият дөньяның дуалистик башлануы турында сөйли, шулай ук язмышлары төрлечә булган ике абыйлары турында символик рәвештә сөйли. Драконны җиңгән һәм барлык каршылыкларны җиңеп чыккан абыйга принцесса һәм Патшалык бирелә.
Надыйр Уразмәтов. Мирас
Автор: Basil LST (Ангарск), 2018. Нефтьчеләр урамы 17 йорт адресы буенча урнашкан. Морал XVIII гасырда ук Әлмәт регионын нефть чыгаручы төбәккә әйләндергән легендар татар Рудо эзләүчесе Надыйр Уразметовны сурәтли. Объектта үзенчәлекле калкулы ландшафтны, Елизавета чорының нефть промыселын, Надыйрның үзен һәм аның зур гаиләсен күрергә мөмкин.
Нефть барлыкка килү теорияләре
Автор: Артем Стефанов (Мәскәү), 2018. Белоглазов урамы, 62 йорт адресы буенча урнашкан. Әлмәт һәм нефть төбәге борынгы диңгез яры булды, анда кайчандыр дөнья иде, ул бездән нык аерылып торды. Борынгы дөнья Девон чорындагы трилобитлар һәм башка кыргый хайваннар һәм космик полигональ өлкәләрдән гыйбарәт.
Tөшке аш
Автор: Димитрис Таксис (Афина), 2018. Радищев урамы, 41 нче йорт адресы буенча урнашкан. Картина авыл йортында Татар гаилә төшке ашының сәхнәсен сурәтли. Көнкүреш фрагменты ике халыкларның уртак ашын күрсәтә: рус һәм татарлар, бер гаилә икенче гаилә янына кунакка килгәч, ике күршедә зур аерма юк.
Бу кап-кара урманда...
Автор: Павел Игнатьев (Санкт-Петербург), 2018. Ленин урамы, 32 нче йорт адресы буенча урнашкан. Скульптура татар шагыйре Габдулла Тукайны сурәтли, ул кәрҗингә үз текстының бер герое — урман рухы Шүрәле алып килә. Велосипед, Шүрәле кебек үк, Тукай шигъриятеннән. «Яз килүе» шигырендә велосипедлар һәм аларның спицларының шалтыратулары — яңа сезон сынамышлары.
Котлы булсын!
Автор: Kreemos (Подольск), 2018. Белоглазов ур., 46 адресы буенча урнашкан. Проект кураторларының идеяләренең берсе-йорт диварында иминлек булдыру иде. «Котлы булсын» һәм " Будь счастлив" сүзләреннән торган күләмле композиция: алар тәңкәләрне рус һәм татар телләрендә оча.
Казбикә: гореф-гадәт һәм ирек
Автор: Alfa Alfa (Монтевидео), 2019. Герцен урамы, 90 нчы йорт адресы буенча урнашкан. Хатын-кыз башын гәүдәләндерүче каз образы гасырлар аша үтеп, татар мәдәниятенә ныклы нигез салына. Шулай итеп, хатын-кызның татар мәдәниятендә каз каз образы аның пөхтә, хуҗалыкчан булуы, балалары турында кайгыртуы һәм өйләренә бәхет китерүе турында сөйли.
Алмалар тарихы. Диптих
Автор: Hitnes (Рим, Италия). Ул 8 Март, 15, Герцен ур., 90 адресы буенча урнашкан. Әлмәт символларының берсе-алмагач агачларын сәнгатьчә интерпретацияләү. Хәтта шәһәр исеме дә агачлар белән тыгыз элемтәдә тора: «алма «татар теленнән "алмагач " дип тәрҗемә ителә.
Ак ана бүре
Автор: Dulk (Валенсия), 2019. 8 Март ур., 27 адресы буенча урнашкан. Төрки халыкларның һәм урманнарның саклаучы Ак Бүре турында мифны карау. Бөек Ватан сугышы вакытында ир-атларның барысы да диярлек фронтта булган, шуңа күрә нефтьне хатын-кызлар чыгарган. Урманнарда еш кына бүреләр ташлана, күбесе һәлак була. Хатын-кыз бораулаучыларга хәтта башмакларда исемнәрен дә үтенгән, мондый үлем очрагында аларны идентифицацияләргә мөмкин булган.
"Бервакыт кызлар саф бүрене чолгап алганда, урманнан Ак Бүре барлыкка килә һәм хайваннарны үзе артыннан алып китә".
Ал да гөл
Автор: Ракель Родриго (Валенсия), 2019. Радищев ур., 43 адресы буенча урнашкан. Чәчәкле татар чигүләрендә шомартылган юлламаларның әһәмияте.
Элемтәсез
Автор: Александр Демкин (Рязань, Россия), 2019. Нефтьчеләр ур., 18 адресы буенча урнашкан. Кайчандыр танылган Әлмәт ярминкәсе — шәһәр халкының очрашулар һәм социаль элемтәләр урыны-вакыт узу белән супермаркетларны алыштырдылар. Алар югалгач, нәрсә калачак?
Кояш Факелы
Автор: Виктор Поляков (Мәскәү, Россия), 2019. Урнашкан: Белоглазова, 62. Янган газ факеллары совет Әлмәтенең символына гына түгел, ә аның локаль культурасының бер өлешенә дә әверелде. Факеллар, яки «газ шәмнәре» Әлмәттә масштаблы нефть чыгару башлануны символлаштыра.
Асар. Ризаэтдин Фәхретдин портреты
Автор: Дима Fatum (Киев, Украина), 2019. Герцен ур., 80б. Татар мәгърифәтчесе Ризаэтдин Фәхретдинов-тормышын дини дөньяда тигез хокук өчен көрәшкә багышлаган кеше. Бу - Россиядә оптик иллюзия белән беренче мурал: күзәтүче ерактан портретны, ә якынрак вакытта — ул торган детальләрне күрә. Йорт, балачак пейзажлары һәм сәяси репрессия елларында атып үтерелгән номерлы табличка — Ризаэтдин Фәхретдиновның катлаулы биографиясе сюжетлары.