cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Шумане-Пустоли
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(16486) 1990 RM3
(16486) 1990 RM3 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1990 елның 14 сентябрендә Генри Хольт тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1990 RM3» саналган.
Турово (Пиский повяты)
Турово  — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Павлавка (Ельский районы)
Павлавка  (Паўлаўка ) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Ельский район районында урнашкан авыл.
Корбан-роман
«Корбан-роман» — Татарстанда төшерелгән нәфис фильм (рус телендә).
Эчтәлеге
Вакыйга Польшада бара. Марс белән Йосыф — абыйлы-энеле скрипкачылар. Марс — билгеле музыкант, концертлар белән илләр гизә. Йосыф оркестр чокырында 6- пультта гына утырса да, абыйсына: «Синең бармакларыңда музыка бар, йөрәгеңдә — юк», — дип бәя куя. Йосыф Марысяны ярата, ә Марыся үзенең дус кызы Камиллага өйләнгән Марсны ярата. Марыся өчен бәхәстә абыйлы-энеле кан дошманга әйләнә. Марысяның авыру икәнен белгән Йосыф, нәзер итеп, корбан чалдырырга була (кинофильмның исеме дә шуннан алынган).
Повестьтан аермалы буларак (анда ике героиня да үлә), кинофильмда Камилла гына юл кырылышында һәлак була.
Моны да карагыз
Трейлерын карарга
Ингеборга Норвежская
Ингеборга Норвежская (Ingeborg Håkansdotter, Ingebjørg Håkonsdatter; 1301 — 17 июнь 1361) — Норвегия принцессасы, тормышта — швед герцогинясы. Хакон V Норвежский кызы. 1319—1327 елларда Норвегия регенты советында тора һәм Норвегия һәм Швеция короле улы Магнус Эриксонның балачагында 1319—1326 елларда Швеция регенты советында тора. 1318—1319 елларда Швециянең де-факто хакимәсе, 1319—1326 елларда Швеция тарихында беренче де-юре регент-хатын-кыз була. Ингеборга Хакон V Норвегия короленең Евфимия Рюгенская белән никахтан бердәнбер хәләл кызы була. Балачакта ул Швеция короле Биргер Беренченең улы һәм варисы Магнус Биргер белән никахлашкан була. Озакламый ярәшү сәяси сәбәпләр аркасында өзелә, ә 1305 елда ул Седерманланд герцогы, король Биргерның кече энесе һәм аның элеккеге кияү егетенең агасы Эрик белән никахлаша. 1312 елда Ингеборга һәм Эрик рәсми рәвештә өйләнешәләр.
Ул бик яшь була, әммә беренче иреннән 1316 һәм 1317 елда, ире, герцог Эрик 1318 елда чаклы үтерелгәнгә кадәр ике бала табып өлгерә. Аның улы Магнус Эрикссон өч яшендә Норвегия короле дип игълан ителә, ә идарә итү йүгәне Ингеборгага тапшырыла. Ун җиде яшендә Ингеборга Норвегияда үзенең улының регенты булып китә.
Озакламый швед дворянлыгы Биргерны төшергәннән соң Швеция короле итеп яшь король Магнустны куя, ә Ингеборга Швециянең номиналь регенты була һәм Швеция хөкүмәтендә урын һәм тавыш ала. Аның титулы: «Ингеборга, Хакон кызы, алланың рәхмәте белән, Швеция корольлеге герцогинясы» кебек яңгырый. Ләкин чын власть нигездә швед короллегенең ике югары офицерында була. Герцогиня Ингеборга резиденциясе һәм сарае Варбергта урнаша.
1327 елда Ингеборга икенче тапкыр үзенең сөяре Кнуд Порча, король даирәсеннән булмаган дворянга кияүгә чыга (1330 елда үлә). Ул вакытта Кнудка Халлад герцогы булырга һәм Ингеборга мирас имениеләренә ия булырга рөхсәт итәләр, аның бу никахы сәбәбе буенча шведлар, шулай ук норвегиялеләр Ингеборга бу корольлекнең хөкүмәтләрендә үз власын кулланырга мөмкинлек бирми. Үз һәм Кнуд кулына идараны алу максаты белән оештырылган заговор фаш ителгәннән соң, ул Норвегиядә (1321 елда) һәм Швецияда (1323 елда) үз власын һәм регент вазифасын югалта. Шуңа карамастан, ул Швециянең номиналь регенты булып кала һәм 1326 елга кадәр советта үз урынын саклап алып кала һәм парламентта үз урыны була.
1329 елда ире Эстониянең герцогы булып тәгаенләнә, әммә Ингеборга 1330 елда тол кала. Аның кече уллары Халландның герцоглары була. 1332 елда аның олуг улы балигъ була, һәм Ингеборга Сконе өстеннән (вакытлыча) швед идарәсен тәэмин итә. 1350 елда ул Халлад герцогиняның булып, кече улларынан дәрәҗә һәм урын мирас итеп алып кала.
Ингеборга 1366 елда 65 яшендә вафат була.
Гаиләсе һәм балалары
1 нче ире — Эрик Магнуссен, Седерманланд герцогы
2 нче ире — Кнуд Порс, Эстония һәм Халлад герцогы
HD180058
HD180058 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Баһчелиевлер (Бурһание)
Баһчелиевлер (Bahçelievler) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Балыкесир иле Бурһание илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
(8984) Деревянко
(8984) Деревянко — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1977 елның 22 августында Черных Н. С. тарафыннан Кырым обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1977 QD3» саналган.
Бредешть (Васлуй)
Бредешть — Румыниянең Васлуй жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Одзу (шәһәр)
Одзу — Япония дәүләтенең Эхиме префектурасында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Одзу шәһәре 2005 елның 11 гыйнварында шәһәр статусын ала.
Халкы
2008 елның 1 гыйнварына шәһәрдә 49543 кеше яшәгән. Халык тыгызлыгы - 1 км²-га 115 кеше тәшкил иткән.
Тафалья
Тафалья — Испаниянең Наварра провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сан-Себастьян-да-Аморейра
Сан-Себастьян-да-Аморейра — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Парана штатына карый.
Менчелер (Бейпазары)
Менчелер (Mençeler) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Анкара иле Бейпазары илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Ворм-Спрингс (Калифорния)
Ворм-Спрингс  — Америка Кушма Штатларының Калифорния штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Казе Арманди (Равена)
Казе Арманди — Италиянең Эмилия-Романья төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казе Арманди Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Трего (Висконсин)
Трего  — Америка Кушма Штатларының Висконсин штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кувшинское
Кувшинское (Кувшинское) — Киров өлкәсенең Санчурск районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (18%), руслар (83%).
Икса (Мари Ил)
Халык
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (81%), чирмешләр (19%).
Анжо
Анжо — Франциянең Бельфор җире департаментында урнашкан коммуна.
Аделанж
Аделанж (Adelange) — Франциянең Мозель департаментына караган коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 5,81 км².
Дупленая
Дупленая — Россия территориясеннән ага торган елга. Кострома өлкәсе, Вологда өлкәсе, Түбән Новгород өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы ЛунТынга елгасының сул ярыннан 80 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 10 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Идел су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Унжа елгасы, инештән тамагына чаклы. Кече елга бассейны — Идел, Рыбинск сусаклагычыннан Ука кушылган урынга чаклы, елга бассейны — Иделның өске өлеше, Куйбышев сусаклагычына чаклы (Ука елгасын кертмичә).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Гросайтинген
Гросайтинген — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Турово-Дуже
Турово-Дуже — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Унемино
Унемино — Польшаның Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Василий Васильев (1818)
Васили Васильев (Василий Павлович Васильев,, — , ) — Кытайны, буддачылыкны һәм санскрит телен өйрәнүче, Санкт-Петербург ФА академигы (1886), Санкт-Петербург университетының Көнчыгыш факультеты деканы (1878-1893).
Сан-Себастьян-да-Бела-Виста
Сан-Себастьян-да-Бела-Виста — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Минас-Жерайс штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Пахар (Гадзилавицки авыл советы)
Пахар  (Пахар ) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Рагачовский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Гомәр Ипчи
Гомәр Ипчи (әдәби псевдонимы Алкедай), Гомәр Бәкир улы Ипчи, Ümer Bekir oğlu İpçi, Умер Бекир огълу Ипчи, Умер Бекирович Ипчи, Умер Бекірович Іпчі (1897, Бакчасарай — 1955, Томск) — кырымтатар язучысы, шагыйрь, драматург, тәрҗемәче. Кырымтатар дәүләт театрына, кырымтатар драматургиясенә, кинематографиясенә нигез салучыларның берсе. Сәяси золым корбаны.
Тәрҗемәи хәле
1897 елда Таврия губернасы Бакчасарай шәһәрендә вак һөнәрче гаиләсендә туган. Башлангыч белемне туган ягында Тавдаер авыл мәдрәсәсендә алгач, 1914 елда, Уфага килеп, Галия мәдрәсәсендә ирекле тыңлаучы булып укый. Галия мәдрәсәсенең әдәбият укытучысы Галимҗан Ибраһимов аның әдәбиятка булган һәвәсен уята. 1917-1923 елларда Кырымга кайтып, укытучы булып эшли, үзешчән театрда уйный. 1923 елда Кырым дәүләт татар театры оешкач, башта актер була, 1928 елдан директор вазифасында. Бер үк вакытта, 1924-1928 елларда, «Енъи дунья» (Яңа дөнья) газетасында әдәби хезмәткәр.
Иҗаты
1917 елдан, Галия мәдрәсәсендә укыган вакыттан, әдәби эшчәнлек белән шөгыльләнә башлый, Габдулла Тукайга ияреп яза. Шигырь белән язылган «Мәдрәсә» пьесасы (1915), «Газый-Мансур» поэмасы (1917 елда «Кырым учагы» газетасында басылган) мәгълүм. Тәрҗемәләр белән 17 китап авторы. Шигырьләре «Шәрыкъ хатыннары» (1926), «Көрәш өчен» (1928) исемле китапларга тупланып, хикәяләре «Көрәш» (1927) китабында тупланып нәшер ителә. 1930 елларда «Тәсәдеф» (Очрашу) (1931), «Асан» (1936) повестьлары, «Галим», «Ачлык», «Хоҗалар» (Укытучылар) исемле романнар язган. 20 дән артык пьеса язган: «Фахишә» (1924), «Галим» (1925), «Нәнкәҗан ханым» (1926), «Азат халык» (1927), «Шаһингәрәй хан» (1929), «Мотор» (1931), «Тарахташтан Сәет улы Сәетәмәт» (1933), «Дошман» (1935) һ. б. Татар театры турында язган мәкаләләре бар. Дөнья һәм рус классикасын татарчага тәрҗемә итә: Шекспирның «Гамлет»ын, Шиллерның «Разбойники» (Юлбасарлар), Мольерның «Мещанин во дворянстве», Л. Н. Толстойның «Казаки» (Казаклар), А. Островскийның «Гроза» (Яшенле яңгыр), Н. В. Гогольнең «Мертвые души» (Үле җаннар), Э.-Л. Войничның «Овод» (Кигәвен), Анри Барбюсның «В огне» (Ут эчендә), М. Горькийның «Мать» (Ана), «Челкаш», В. Ивановның «Бронепоезд», А. Серафимовичның «Железный поток» (Тимер ташкын) һ.б. әсәрләр. Кулъязмада калган әсәрләре сәяси золым вакытында юкка чыгарыла.
Кырымтатар кинематографиясенә нигез салучыларның берсе. Кырымтатар халкы каһарманы Галим Азамат угълы турында «Галим» исемле беренче кырымтатар кинофильмының сценарий авторы (1926, режиссеры Г. Тасин).
Сәяси золым
1937 елда, «Кырымны Төркия файдасына ССРБдан аерырга маташуда, милләтчелектә» гаепләнеп, кулга алына һәм 12 елга ирегеннән мәхрүм ителә. Беломор-Балтика каналы (Унжа лагере) төзелешендә эшләп, җәза чыгуга карамастан, 1949 елда аны азат итмиләр. 5 елга Красноярск краена сөргенгә җибәрәләр. Сталин портретын утка яккан өчен, төрмәдән Томск күчерәләр. Шунда 1955 елның 11 гыйнварында вафат була. 2000 елда аклана
Юзеш
Юзеш — Франциянең Ло департаментында урнашкан коммуна.
(16487) 1990 RV5
(16487) 1990 RV5 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1990 елның 8 сентябрендә Анри Дебеонь тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1990 RV5» саналган.
Әрәбьенгиҗә
Әрәбьенгиҗә (Ərəbyengicə ) — Әзербайҗанның Нахчыван Автоном Республикасы Шәрур районына караган авыл.
Владимир Васильев (1947)
Владимир Васильев (Владимир Александрович Васильев,, — , ) — РФ дәүләт эшлеклесе, Киров өлкәсенең канун чыгару җыелышы рәисе (2005-2011).
Баһчелиевлер (Тепебашы)
Баһчелиевлер (Bahçelievler) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Эскишеһир иле Тепебашы илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
(8985) Тула
(8985) Тула — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1978 елның 9 августында Черных Н. С., Черных Л. И. тарафыннан Кырым обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1978 PV3» саналган.
Компас
Магнит компасы
Компас Сун чорында Кытайда уйлап табылган һәм чүлләр аша йөрү юнәлешен күрсәтү өчен кулланылган (Дүрт бөек уйлап табылган әйбер мәкаләсен кара).
Аурупада компасны уйлап табу XII-XIII гасырларга туры килә, әмма аның төзелеше бик гади булып кала — бөкегә беркетелеп су савытына төшерелгән магнитлы ук. Бөке белән ук суда дөрес итеп ориентлашкан. XIV гасыр башында италияле Флавио Джойя компасны шактый камилләштерде. Ул магнитлы укны вертикаль энәгә кидертте, һәм укка әйләнәсе буенча 16 румбга бүленгән җиңел түгәрәк диск (картушка) беркетте. XVI гасырда картушканың 32 румбка бүлүне керттеләр, һәм кораб тирбәлүнең компаска тәэсирен бетерү өчен уклы тартманы карданга элеп куя башладылар. XVII гасырда компаска, очына визирлар белән тәэмин ителгән, уртасыннан тартма капкачына беркетелгән, әйләнә торган диаметраль линейка (пеленгатор) өстәделәр.
Ясалыш тарихы
Билгеле булганча, компас Кытайда 200 елда (б. э. к.) уйлап табылган.
Александр Неккам магнит компасы һәм аның навигациядә кулланылышы турында «Әйберләр табигате» (De naturis rerum) гыйльми әсәрендә яза.
Борынгы грек галиме Геродот болай дип яза: «Шулай итеп, гипербореяннар турында җитәрлек әйтелде. Кулында ук тотып җир йөзе буунча сәяхәт иткән, берәүләр әйтүенчә, гипербореян булган Абарис турында риваятьне дә искә аласым килми...». Рәсми рәвештә Аурапада навигация өчен магнит компасын куллану якынча XII гасырда башлана диелсә дә, Урта диңгез буе антик тарихчыларының төгәл булмаган күрсәтмәләре буенча, Урта диңгез буеның һәм Аурупаның төрле халыклары магнит компасын тирә-юньдә ориентлашу өчен кулланган. Ул елларда бу җайланманың гадәттәге исеме булмавы, һәм авторлар бу җайланманы төрлечә тасвирлауга мәҗбүр булулары, компас белән навигация итү чыннан да каты сердә сакланганын һәм сайланган кешеләргә генә күчерелгәнен күрсәтә. Компас куллануның киң таралышына ул вакытта магнитлаштырылган материал бик сирәк очраганы да комачаулагандыр, мөгаен. Борынгы һиндлылар магнитлаштырылган тимер турында белгәннәре, һәм Ayas-kanta санскритта магнит дигәнне аңлатканын да әйтеп китәргә кирәк. Мәсәлән, Адрианов компасын карап чыгыйк. Адрианов компасы корпус уртасында энә очына куелган магнитлы уктан тора. Арретлашмаган халәттә укның төньяк очы (гадәттә кызыл төстә) якынча Төньяк магнит полюсына, ә көньяк очы Көньяк магнит полюсына таба көйләнә. Эшләмәгән халәттә ук тормоз (арретир) белән беркетелә. Компас корпусы эченә 120 өлешкә бүленгән әйләнүле шкала (лимб) урнаштырылган. Бер өлеш 3°, яки почмак үлчәгеченең 50 кечкенә өлешенә (0-50) тиң. Шкала цифрлавы ике катлы. Эчке цифрлау 0°дән 360°га кадәр 15° (шкаланың 5 өлеше) саен сәгать юлы буенча билгеләнгән. Тышкы цифрлау почмак үлчәгеченең 5 зур өлеше (шкаланың 10 өлеше) саен сәгать юлына каршы билгеләнгән. Тирә-юньдәге әйберләргә (объектларга) визирлау һәм компас шкаласы буенча санау өчен компасның әйләнмәле боҗрасына визирлау җайланмасы (мушка белән целик) һәм санау күрсәткече беркетелгән.
Эшләү тәртибе
Эшләү тәртибе компасның даими магнит кыры Җирнең магнит кыры горизонталь өлеше белән үзара тәэсир итешүгә нигезләнгән. Иркен әйләнүче магнитлы ук, магнит кырының көч сызыклары буенча урнашып, күчәр тирәсендә әйләнә. Шулай итеп, ук һәрвакыт магнит кыры сызыгына параллель тора.
Җирнең магнит полюсындагы көч магнит сызыклары өслеккә перпендикуляр тора. Шуңа күрә Җирнең магнит полюслары янында (200 км тирәсендә) юнәлеш билгеләү өчен магнит компасы файдасыз. Зуррак дистанцияләрдә географик һәм магнит полюслары координаталарының аерылып торуы төзәтмәсен исәпкә алырга кирәк.
Магнитлар, тимер һәм башка ферромагнит минераллары чыганаклары һәм ферромагнит материаллардан (тимердән, корычтан һ.б.) ясалган әйберләр тирәсендә магнит компасы ялгыш күрсәтүләр бирә башлый.
Электромагнит компасы
Электромагнит компасы «борып куелган» электр генераторы булып тора, анда Җирнең магнит кыры статор ролен, ә бер яки берничә чорналган рамлар ротор ролен башкара. Магнит кырында хәрәкәт иткәндә, чорналмаларда булган көчәнеш нисбәте юл күрсәтә, яисә бер чорналма очкыч я корапның буй күчәренә карата алдан билгеләнгән почмакта урнаштырыла һәм юлдан китмәс өчен очучы я рульчегә юнәлеш руле белән укны нульдә тотарга кирәк.
Гади магнит компаслары белән чагыштырганда электромагнит компасы өстенлеге транспорт чараларының ферромагнит детальләреннән девиация булмавында тора. Чөнки алар чорналмаларга карата хәрәкәт итми һәм ток юнәлтми.
Гальванометр формасында булган индикаторлы электромагнит компасының гади төре эшләве өчен тиз хәрәкәт кирәк, шуңа күрә аның беренче кулланылышы авиациядә табылды. Аны Чарльз Линдберг 1927 елда Атлантика аша очышта кулланган.
Гирокомпас
Гирокомпас — җир өслегендә юнәлеш күрсәтүче җайланма; ул бер яки берничә гироскоптан тора. Зур диңгез кораплары навигация һәм контроль системаларында киң кулланыла; магнит компастан аермалы буларак, аның күрсәтүе чын географик (магнит түгел) Төньяк полюска юнәлү белән бәйле. Гадәттә гирокомпас кораб белән кулдан я автоматик идарә итү системаларында төп навигация җайланмасы буларак, һәм башка төрле эшләрне чишүдә, мәсәлән, корапның сугыш коралы туры төзәп ату өчен юнәлешне билгеләүдә кулланыла. Диңгез гирокомпасы гадәттә бик авыр була; кайбер конструкцияләрдә гироскопик роторның авырлыгы тәшкил итә. Гирокомпасның нормаль эшләве өчен тизләнешне кичерми торган һәм җир өслегенә караганда тотрыклы нигез кирәк, һәм аның хәрәкәт тизлеге, Җирнең тәүлеклек әйләнүе тизлеге белән чагыштырмаслык, аз булырга тиеш.
Ясалыш тарихы
Заманча гирокомпас прототибы беренче тапкыр Герман Аншюц-Кэмпфе тарафыннан ясалган (1908 елда патентланган), тиздән шундый ук җайланманы Элмер Сперри төзеде (1911 елда патентланган). Киләсе елларда төрле модификацияле күп кенә гирокомпас эшләнде, әмма аларның иң уңышлылары Аншютц һәм Сперри җайланмаларыннан артык аерылмады. Заманча җайланмалар беренче модельләрдн күпкә яхшырак; алар югары төгәллек һәм ышанычлык белән аерыла һәм эшләүдә уңайлырак.
Җайланма
Иң гади гирокомпас сыеклыкта йөзә торган буш шар эчендә асылган гироскоптан тора; гироскоплы шар авырлыгы шундый ки, гироскопның әйләнү күчәре горизонталь булганда аның тарту үзәге шар күчәренең аскы өлешендә урнаша.
Эшләү тәртибе
Әйтик, гирокомпас экваторда урнашкан, һәм аның гироскопының әйләнү күчәре көнбатыш-көнчыгыш юнәлешенә туры килә; күчәр тышкы көчләр булмаганда киңлектә үзенең юнәлешен саклый. Әмма Җир тәүлегенә бер тапкыр әйләнеп ала. Якында урнашкан күзәтүче планета белән бергә әйләнгәнгә, ул гироскоп күчәренең көнчыгыш очының (E) күтәрелүен, һәм көнбатыш очының (W) төшүен күрә; шул вакытта шарның тарту үзәге көнчыгышка һәм өскә күчә (б позициясе). Әмма тарту көче тарту үзәгенең мондый алышынуына комачаулый, һәм аның хәрәкәте нәтиҗәсендә, гироскоп күчәре Җирнең тәүлеклек әйләнүе күчәренә туры килеп, ягъни төньяк-көньяк юнәлеше белән әйләнә (тышкы көч тәэсирендә гироскоп күчәренең әлеге әйләнү хәрәкәте прецессия дип атала). Гироскоп күчәре төньяк-көньяк юнәлеше (N-S, в позициясе) белән туры килгәндә, тарту үзәге вертикальдә түбән урында торачак һәм прецессиянең сәбәбе юкка чыгачак. «Төньяк» (N) тамгасын шарның гироскоп күчәренең тиешле очы терәлгән урынына урнаштырып, һәм аңа кирәк өлешле шкала белән бәйләп, ышанычлы компас алалар. Чын гирокомпаста компасның девиация компенсациясе һәм тирә-юнь киңлегенә төзәтү исәпкә алына. Гирокомпас эшләве Җир әйләнешенә һәм гироскоп роторының асылмасы белән үзара тәэсир итү үзенчәлекләренә бәйле.
Тирә-юньдә ориентлашу
Компас ярдәмендә офык якларына юнәлешләрне билгеләү түбәндәгечә ясала. Визирлау җайланмасы мушкасын шкала өлешенең нуленә, ә компасны горизонталь торышта куялар. Аннары магнит энә тормозын җибәрәләр дә компасны аның төньяк очы нуль белән туры китереп боралар. Аннан соң, компасның торышын үзгәртмичә, целик һәм мушка белән ерактагы ориентирга визирлап төньякны билгеләү өчен кулланалар. Офык якларына юнәлешләр үзара бәйләнгән, һәм ким дигәндә берсе билгеле булса, калганнарын да билгеләп булачак. Төньякка көньяк каршы булып торачак, уңда көнчыгыш, сулда көнбатыш булачак.
Нузык
Нузык – Россия территориясеннән ага торган елга. Киров өлкәсе, Удмуртия,, биләмәләрендә ага. Елга  Көлмез елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 21 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны – Нократ, елга бассейны – Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Сылтамалар
]
Тирапу
Тирапу — Испаниянең Наварра провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Карахасан (Улус)
Карахасан (Karahasan) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Бартын иле Улус илчесенә караган бер авыл (köy).
Шумин
Шумин — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Вайт-Плейнс (Кентукки)
Вайт-Плейнс  — Америка Кушма Штатларының Кентукки штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Вайт-Плейнс шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гросбардорф
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Трейд-Лейк (Висконсин)
Трейд-Лейк  — Америка Кушма Штатларының Висконсин штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сан-Себастьян-да-Боа-Виста
Сан-Себастьян-да-Боа-Виста — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Пара штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Туросль (Вармия-Мазурия воеводалыгы)
Туросль  — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Унемисль (Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы)
Унемисль  — Польшаның Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Владимир Васильев (1911)
Владимир Васильев (Улатимĕр Ваçилей ывӑлĕ Васильев,, — , ) — Советлар Берлеге каһарманы (1945).
Бредешть (Долж)
Бредешть — Румыниянең Долж жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Октябрьски (Кусә районы)
Октябрьский (Октябрьский) — Чиләбе өлкәсенең Кусә районы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (51%), татарлар (16%), башкортлар (30%).
Искәрмәләр
Октябрьский (Челябинская область)
Цигмандру
Цигмандру — Румыниянең Муреш жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
(16488) 1990 RX8
(16488) 1990 RX8 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1990 елның 13 сентябрендә Генри Хольт тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1990 RX8» саналган.
Аденкур
Аденкур (Adaincourt) — Франциянең Мозель департаментына караган коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 3,42 км².
(8986) Kineyayasuyo
(8986) Kineyayasuyo — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1978 елның 1 ноябрендә К. Томита тарафыннан CERGA обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1978 VN2» саналган.
Баһчелиевлер (Ислаһие)
Баһчелиевлер (Bahçelievler) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Газиантеп иле Ислаһие илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Меһмет Акиф (Эрегъли)
Меһмет Акиф (Mehmet Akif) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Конья иле Эрегли илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Яватахама
Яватахама — Япония дәүләтенең Эхиме префектурасында урнашкан шәһәр.
Уң Юла
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Тын су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Маныч елгасы Пролетар сусаклагычынан Веселово сусаклагычына кадәр. Кече елга бассейны — Тын кушылдыклары бассейны, Северский Донец тамагыннан түбән, елга бассейны — Тын (бассейнның Россия өлеше).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Яватахама
Халкы
2008 елның 1 гыйнварына шәһәрдә 40010 кеше яшәгән. Халык тыгызлыгы - 1 км²-га 301 кеше тәшкил иткән.
Географиясе
Шәһәр территориясе 132.98 км² тәшкил итә.
Казе Арментери (Тревизо)
Казе Арментери — Италиянең Венеция төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казе Арментери Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.
Сократка кадәрге фәлсәфә мәктәпләре
Сократка кадәрге мәктәпләр (Pre-Socratic school, досократики; VI- IV гасыр (б. э. к.)) - Борынгы Грециянең Сократ мәктәбенә кадәр VI-V гасырларда (б. э. к.) формалашкан фәлсәфә мәктәпләре һәм софистик, сократик традицияләреннән тыш булган аларның IV гасырдагы (б. э. к.) дәвамчылары.
Сан-Себастьян-да-Варжен-Алегри
Сан-Себастьян-да-Варжен-Алегри — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Минас-Жерайс штатына карый.
Сократка кадәрге фәлсәфә мәктәпләре
Тасвирлама
Борынгы Грециядә формалашкан мәктәпләрнең карашлары гаять аермалы була, әмма уртак үзенчәлекләре дә күрелә. Бу чорның иң зур һәм киләчәк дәверләргә зур йогынты ясаган мәктәпләр дүртәү: Милет, атомистлар, Пифагор һәм элей мәктәбе. Бу мәктәпләрне берләштергән үзенчәлекләр :
Милет мәктәбе
Милет мәктәбенең әһелләреннән Фалес, Анаксимандр, Анаксимен фәлсәфәче исемнәре ассызыклана. Алар дөнья барлыкка килүенең алшартын субстанцияләр белән бәйләнешен дәлиллиләр :
Сан-Себастьян-да-Варжен-Алегри
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Сократка кадәрге фәлсәфә мәктәпләре
Атомистлар мәктәбе
Галәмнең иң вак матдәсе - бүленмәүчән атомнар. Атомнар төрле зурлыкта һәм шәкелдә була ала, алар һәрвакыт хәрәкәттә, атомнар арасында бушлык. Галәмнең атомнары таркала һәм торгызыла, шул рәвештә яңа тереклек ияләре һәм матдәләр барлыкка килә һәм юкка чыга. Бу төркемнән безгә Лепкип һәм Демокрит исемнәре мәгълүм.
Пифагор мәктәбе
Пифагор мәктәбе әһелләре дөньяның алшарты дип санны таныйлар. Дөньядагы һәр процесс һәм матдә сан белән колачлана һәм аңлатыла ала. Галәмнең тотрыклылыгы протокатегорияләр тоташуы нигезендә барлыкка килгән бер саныннан гыйбарәт: ак-кара, караңгы-якты һ.б. Мәктәпнең таныклы әһелләре Пифагор һәм Архит. = Элей мәктәбе = Мәктәпнең күренекле әһелләре булып Парменид, Элеялы Зенон һәм Мелисс санала. Элей мәктәбе монистик һәм рационалистик карашка нигезләнә.
Пахар (Журавицки авыл советы)
Пахар  (Пахар ) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Рагачовский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Үтәгән
Үтәгән — Татарстан Республикасының Әгерҗе районындагы авыл.
Почта индексы — 422225.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.4 °C.
Владимир Васильев (1940)
Владимир Васильев (Владимир Филиппович Васильев,, — , ) — СССР һоккейчесе һәм тренер, СССРның спорт остасы (1960), РСФСРның һәм СССРның атказанган тренеры (1984, 1989), СССР чемпионатларының алтын (1961) һәм бронза (1962, 1973) призчысы, Австрия чемпионатларының алтын (1974) һәм бронза (1975) призчысы, Урицкий исемендәге спорт клубының баш тренеры (1978-1982).
Турувко
Турувко — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Шумлин
Шумлин — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Юссель (Ло)
Юссель — Франциянең Ло департаментында урнашкан коммуна.
Евховец
Евховец — Россия территориясеннән ага торган елга. Кострома өлкәсе, Вологда өлкәсе, Түбән Новгород өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Юза елгасының сул ярыннан 48 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 11 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Идел су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Унжа елгасы, инештән тамагына чаклы. Кече елга бассейны — Идел, Рыбинск сусаклагычыннан Ука кушылган урынга чаклы, елга бассейны — Иделның өске өлеше, Куйбышев сусаклагычына чаклы (Ука елгасын кертмичә).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Гросвайль
Гросвайль — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Тремполо (шәһәр, Висконсин)
Тремполо  — Америка Кушма Штатларының Висконсин штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кугалки
Кугалки (Кугалки) — Киров өлкәсенең Яраң районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (12%), руслар (84%).
Ворнер-Велли (Калифорния)
Ворнер-Велли  — Америка Кушма Штатларының Калифорния штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Ворнер-Велли халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Торральба-дель-Рио
Торральба-дель-Рио — Испаниянең Наварра провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Дмитрий Васильев (1977)
Дмитри Васильев (Дмитрий Владимирович Васильев,, — , ) — Россия футболчысы (ярымсакчы), Россия милли футбол җыелмасы әгъзасы (2003).
Унерадз
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Сан-Себастьян-да-Грама
Сан-Себастьян-да-Грама — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Сан-Паулу штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Карасьяры
Карасьяры (Карасьяры, Карасьяры) — Мари Илнең Юрино районында урнашкан бистә.
Халык
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
(16489) 1990 SG
(16489) 1990 SG — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1990 елның 17 сентябрендә Роберт Макнот тарафыннан Сайдинг-Спринг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1990 SG» саналган.
(8987) 1978 VD4
(8987) 1978 VD4 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1978 елның 7 ноябрендә Элеанор Хелин, Шелте Бас тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1978 VD4» саналган.
Вайтсбург (Кентукки)
Вайтсбург  — Америка Кушма Штатларының Кентукки штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Вайтсбург шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Паштовая Глинка
Паштовая Глинка (Паштовая Глінка ) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Кармянский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Турч
Турч — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Пеница
Пеница (Пеніца ) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Калинкаицкий районында урнашкан авыл.
Турч
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Пеница
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
(16490) 1990 ST2
(16490) 1990 ST2 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1990 елның 18 сентябрендә Генри Хольт тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1990 ST2» саналган.
Алексей Васильев (1918)
Алексей Васильев (Алексей Афанасьевич Васильев,, — , ) — Дан орденының тулы кавалеры (1944, 1944, 1946).
Биографиясе
Васильев Алексей Афанасьевич 1918 елның 17 мартында Зәй райо­нының Поручиково авылында крестьян Афанасий Васильев гаиләсендә туа. Милләте — рус, кайбер чыганаклар аны керәшен татары дип билгели.
Карахасанлар (Енипазар)
Карахасанлар (Karahasanlar) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Айдын иле Енипазар илчесенә караган бер авыл (köy).
Алексей Васильев (1918)
Биографиясе
Алеша­ның балачагы җиңел булмый, әмма әти-әни мәхәббәте, аларның матур үрнәге үзенекен итә - малай хезмәт яратучан, тыңлаучан булып үсә. һәм аның бер хыялы була: малай очучы булырга омтыла. Уку бары тик алты класс кына эләгә. Шуннан соң хезмәт юлы башлана: башта - умарталыкта, анна­ры, Зәй МТСы оешкач, трактор бригада­сында хисапчы була. Ул чорлар авыр да, кызыклы да була. Энтузиазм массакүләм ха­рактер алып, һәркем техник-икътисади артталыкны, наданлыкны бетерү, әйбәтрәк яшәү өчен үз өлешен кертергә омтыла, ком­сомоллар колхоз тормышын җайга салуда өлкәннәргә булышалар. Ә Алексей исә иң активлар рәтендә йөри. Менә шулай кичек­тергесез эшләр һәм мәшәкатьләр белән ва­кыт узганы сизелми дә. Икенче бишьеллык башлана. Колхозда уңыш әйбәт була, шәхси хуҗалыкта да эшләр яхшы бара.
1939 елның көзендә Алексей Афанасьевичны  Кызыл Армиягә чакыралар. Медицина комиссиясен узгач, үзенең авиациягә билгеләнүен белеп, ул куа­нып бетә алмый: ниһаять, хыялы тормыш­ка аша! Кече авиабелгечләр әзерләүче полк мәктәбендә (Торжок шәһәрендә) ул укчы-радист белгечлегенә өйрәнә. Теориядән соң практик күнегүләргә керешәләр. Ә инде Пе-2 бомбардировщигында оча башлагач, Алексей үзен җиде күктә итеп тоя. Бер ел укыганнан соң, яшь авиатор Эстониянең Тарту шәһәренә, 35 нче авиаполк базасына билгеләнә.
Цикеу
Цикеу — Румыниянең Марамуреш жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Алексей Васильев (1918)
Биографиясе
22 июньдә иртә белән полк тревога бу­енча аякка баса - сугыш башлана! Совет чиген бозган дошманны тар-мар итәргә - авиаторлар шундый задание алалар. Көн са­ен күп санлы очышлар ясап, алар дошман­ның танк колонналарын, техника төягән эшелоннарын, кичү һәм күперләрне, тимер юл үзәкләрен утка тоталар. Сугышлар кис­кен һәм кан коюлырак була бара. Полк очу­чылары кыюлык, батырлык үрнәге күрсә­тәләр. Әмма дошман сугышның баштагы чорында сан ягыннан да, сыйфат ягыннан да өстен була шул.
35 нче авиация полкы кыска гына вакыт эчендә үзенең күп самолетларын югалта. Шул сәбәпле, ул сугышларда катнаша ал­мый һәм таркатыла. Васильев запас авиа- бригадага эләгә. 1942 елның маенда Алек­сейны Дала фронтының 5 нче һава армиясе, 511 нче аерым разведка авиаполкына укчы- радист итеп җибәрәләр. Соңрак хәрби бер­ләшмә 2 нче Украина фронты составына кү­чә. Очучыларга бик конкрет бурычлар куе­ла: дошман авиациясе һәм коры җир гас­кәрләре тупланган урыннарны ачыкларга, көчле удар белән аның аэродромнарын, җанлы көчен юк итәргә. Өлкән сержант Ва­сильев үз экипажы белән бергә еш кына раз­ведка очышлары ясый, һава разведкасы күп факторларга бәйле. Хәл бик тиз үзгәрә, дош­ман турында мәгълүмат оператив рәвештә кирәк була. 5 нче һава армиясе фашист­ларның 1 нче танк армиясен һәм 17 нче гомумгаскәр армиясен тар-мар итүдә катнаша, Воронеж, Курск, Белгород шәһәрләрен һәм башка торак пунктларны азат итүгә зур өлеш кертә. Хәл бик тиз үзгәргән шартларда һава разведкасы еш кына дошман турында мәгълүмат табу өчен бердән-бер чыганак була. 1943 елның сентябрь ахырында Днепр­ны кичеп, унъяк ярда плацдарм яулап ала­лар. 5 нче һава армиясенең 511 нче авиа-полкы укчы-радисты өлкән сержант Василь­ев 1943 елның ноябреннән 1944 елның гыйн­варына кадәр экипажы белән бергәләп 3( разведка очышы ясый һәм өч «мессер- шмитт»ны бәреп төшерә, һава разведка­сында алынган мәгълүмат, кыюлыгы һәм батырлыгы өчен Алексей Васильев 1944 ел­ның җәендә III дәрәҗә Дан ордены белән бү­ләкләнә.
Дүрт ел сугыш вакытында самолет эки­пажы йөзләрчә тапкыр атакага дучар була. әмма һәрчак полкка исән-сау кайта. 1944 ел­ның көзендә Васильев, экипажы белән бер­гәләп, Венгрия, Румыния территориясе өс­тендә 42 разведка очышы ясый, «Ме-109» не­мец истребительләренең ике атакасын кире кага, берничә тимер юл составын һәм дош­манның 20 ләп самолетын юк итүдә катна­ша. Аннары Чехословакияне азат итү су­гышлары башлана. Фашистлар Германиясе капитуляциягә кул куярга ике көн кала, өл­кән сержант Васильев соңгы заданиедән кайта. Экипажның сугышчан очышлары исемлегендә 142 разведка очышы исәпләнә. һава разведкасын уңышлы оештыруы, мәгъ­лүматларны самолет бортыннан тиз тапшы­руы, кыюлыгы һәм батырлыгы өчен, Алек­сей Васильев 1946 елның 15 маенда I дәрәжә Дан орденына лаек була.
Җиңүдән соң әле тагын 10 ел ул авиация­дә хезмәтен дәвам иттерә. Демобилизацияләнгәч, Одессада урнаша. «Стройснабсбыт» берләшмәсе базасында өлкән электрик бу­лып эшли, яшьләрне хәрби-патриотик тәр­бияләүдә актив катнаша. Алексей Афанасьевич Васильев 1971 елда вафат була.
Нукша
Нукша — Россия территориясеннән ага торган елга. Киров өлкәсе, Түбән Новгород өлкәсе, Мари Ил биләмәләрендә ага. Елга  Унжа елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 30 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Нократ, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Унибуж
Унибуж — Польшаның Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Гросвалльштадт
Гросвалльштадт — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
HD18006
HD18006 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Казе Атеманди (Тревизо)
Казе Атеманди — Италиянең Венеция төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казе Атеманди Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Бредешть (Харгита)
Бредешть — Румыниянең Харгита жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Гүмүшлү (Шәрур)
Гүмүшлү  (Gümüşlü ) — Әзербайҗанның Нахчыван Автоном Республикасы Шәрур районына караган авыл.
Станислав Васильев
Станислав Васильев (Станислав Николаевич Васильев,, — , ) — Россия математигы, идарә итү назариясе, математик кибернетика, системалы анализ өлкәләрендә белгеч, РФА академигы (2006).
Баһчелиевлер (Нурдагы)
Баһчелиевлер (Bahçelievler) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Газиантеп иле Нурдагы илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Ефәк юлы (мәгънәләр)
Ефәк юлы (Böyek yefäk yulı) - б.э.к. II гасырда Кытай ефәген, башка тауарларны Урта диңгез портларына чыгару максатында ачылган кыйтгаара кәрван юлы исеменнән татар телендә кулланышка кергән атама.
Татарча Википедиядә әлеге атама кулланып төзелгән түбәндәге мәкаләләр урнаштырылган:
Аржьесан
Аржьесан — Франциянең Бельфор җире департаментында урнашкан коммуна.
Шумск (Польша)
Шумск  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Меһмет Акиф (Селчуклу)
Меһмет Акиф (Mehmet Akif) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Конья иле Селчуклу илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Сан-Себастьян-ди-Лагоа-ди-Роса
Сан-Себастьян-ди-Лагоа-ди-Роса — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Параиба штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Торрес-дель-Рио
Торрес-дель-Рио — Испаниянең Наварра провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Трентон (Вашингтон, Висконсин)
Трентон  — Америка Кушма Штатларының Висконсин штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ажан (Мозель)
Ажан (Hagen) — Франциянең Мозель департаментына караган коммуна.
Иё (шәһәр)
Иё — Япония дәүләтенең Эхиме префектурасында урнашкан шәһәр.
Ажан (Мозель)
Географиясе
Коммуна мәйданы — 3,51 км².
Иё (шәһәр)
Тарихы
Иё шәһәре 2005 елның 1 апрелендә шәһәр статусын ала.
Ажан (Мозель)
Искәрмәләр
Ажан (Мозель)
Иё (шәһәр)
Халкы
2008 елның 1 гыйнварына шәһәрдә 38890 кеше яшәгән. Халык тыгызлыгы - 1 км²-га 200 кеше тәшкил иткән.
Географиясе
Шәһәр территориясе 194.47 км² тәшкил итә.
Өтәк
Өтәк — Татарстан Республикасының Яшел Үзән районындагы авыл.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.3 °C.
(16491) 1990 SA3
(16491) 1990 SA3 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1990 елның 18 сентябрендә Генри Хольт тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1990 SA3» саналган.
Тухлин (Вармия-Мазурия воеводалыгы)
Тухлин  — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Безымянка (Урта Егорлык кушылдыгы)
Безымянка  — Россия территориясеннән ага торган елга. Калмык Республикасы, Ростов өлкәсе, Ставрополь крае биләмәләрендә ага. Елга Урта Егорлык елгасының уң ярына тамагыннан 91 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 18 км.
Кече Кайбыч
Кече Кайбыч (Кеçе Qaybıç, рус. Малые Кайбицы) — Татарстан Республикасының Кайбыч районындагы авыл. Ябалак, Бəрлебашы, Морза Бəрлебашы авыллары белән бергә Ябалак авылы җирлегенә керә.
Безымянка (Урта Егорлык кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Тын су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Маныч елгасы башыннан Пролетарск сусаклагычына кадәр,   Калаус һәм Егорлык елгаларын кетрмичә. Кече елга бассейны — Тын кушылдыклары бассейны, Северский Донец тамагыннан түбән, елга бассейны — Тын (бассейнның Россия өлеше).
Кече Кайбыч
Казаннан 100, Олы Кайбычтан 3, Колангы тимер юл станциясеннән 23 чакрымда урнашкан. Авыл аша Бәрле елгасы ага.
Безымянка (Урта Егорлык кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Кече Кайбыч
Тарих
Авыл бик борынгы булып санала, авылда федераль әһәмияттәге археология һәйкәле булган борынгы татар зираты урнашкан.
Половинка (Катав-Ивановск районы)
Половинка (Половинка) — Чиләбе өлкәсенең Катав-Ивановск районы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.