cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Николай Чернышевский
Себер
Н. Чернышевскийның дуслары һәм шәкертләре 8 мәртәбә аны азат итәргә талпынып карый, ләкин уңышлы булмый. Гаебен гафу итүне сорап, үтенеч язарга тәкъдим итүләрне кире кага.
1867 елда Женевада  «Нәрсә эшләргә» романы басыла.
Сөргендә «Пролог» романын, берничә повесть, драма әсәрләре, хикәяләр яза. «Пролог» романы 1877 елда Лондонда нәшер ителгән.
Әстерхан
Себердә 21 ел гомерен үткәрә.
Александр III Әстерханга кайтып урнашырга рөхсәт итә. 1883 елның октябреннән 1889 елның июненә кадәр Әстерханда яши, иҗат белән шөгыльләнә, ләкин полиция департаменты үз фамилиясе белән әсәрләрен бастырырга рөхсәт итмәгәч, «Андреев» псевдонимын куллана.
Себернең климатын Әстерханга кискен үзгәртү сәламәтлегенә зыян китерә. Бизгәк белән авырый.
Сарытау
1889 елның 27 июненнән 4 ай Сарытауда яши. (29) октябрьдә баш миенә кан йөгереп вафат була. Сарытауның Воскресенское зиратына җирләнә. 1901 елда халыктан җыелган акчага каберенә беренче һәйкәл куела.
Чаплин (Лоевский районы)
Чаплин  (Чаплін ) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Лоевский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Лоптюга (Вашка кушылдыгы)
Лоптюга  — Россия территориясеннән ага торган елга. Архангельск өлкәсе, Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга Вашка елгасының уң ярына тамагыннан 308 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 152 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Мезень елгасы башыннан Малонистогорская авылы янындагы су үлчәү постына кадәр. Кече елга бассейны — Өстәмә бассейны юк, елга бассейны — Мезень.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Теотониу-Вилела (Алагоас)
Теотониу-Вилела  — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Алагоас штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Гурки (Ополе воеводалыгы)
Гурки  — Польшаның Ополе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Велью (елга)
Велью — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  ? елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 173 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Печора кушылдыклары бассейны Уса кушылганчы, елга бассейны — Печора.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Каранъелга (Янгел кушылдыгы)
Каранелга — Россия территориясеннән ага торган елга. Чиләбе өлкәсе, Ырынбур өлкәсе, Башкортстан Республикасы биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Янгел елгасының уң ярыннан 70 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 12 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Җаек су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Җаек елгасы, Магнитогорск гидротөененнән Ириклинск гидротөененә чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Җаек (су бассейнының Россия өлеше).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Чумешть
Чумешть — Румыниянең Сату-Маре жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(9536) Statler
(9536) Statler — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1981 елның 24 октябрендә Шелте Бас тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1981 UR27» саналган.
Боруцино (Великопольское воеводалыгы)
Боруцино  — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Бекирдере (Измит)
Бекирдере (Bekirdere) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Коҗаэли иле Измит илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Мустафакемалпаша (Тепебашы)
Мустафакемалпаша (Mustafakemalpaşa) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Эскишеһир иле Тепебашы илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Сен-Мартен-д'Естрео
Сен-Мартен-д'Естрео — Франциянең Луара департаментында урнашкан коммуна.
Чапчын
Чапчын (Чапчын ) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Калинкаицкий районында урнашкан авыл.
Нордхайм-ам-Майн
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Чапчын
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Монтроуз (Көнбатыш Виргиния)
Монтроуз  — Америка Кушма Штатларының Көнбатыш Виргиния штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Поречке Китәк
Поречке Китәк (Поречке Китяк) — Киров өлкәсенең Малмыж районында урнашкан авыл.
Халык
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (6%), арлар (91%).
(17124) 1999 JC65
(17124) 1999 JC65 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1999 елның 12 маенда LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1999 JC65» саналган.
Кави Нәҗми
Кави Нәҗми, чын исеме Кави Һибәт улы Нәҗметдинов (, —, ) — танылган татар язучысы һәм җәмәгать эшлеклесе, СССР Язучылар берлеге әгъзасы.
Тормыш юлы һәм иҗаты
Язучы 1901 елның 15 декабрендә элекке Сембер губернасы (хәзерге Түбән Новгород өлкәсе) Кормыш өязе Красный Остров авылында дөньяга килә. Кавига ике яшь чагында аның әтисе, нужадан качып, бөтен гаиләсе белән читкә чыгып китә. Идел буе, Кырым, Урал шәһәрләрендә, Алтай далаларында сезонлы эшче сыйфатында алты-җиде ел каңгырап йөргәннән соң, ул, ниһаять, 1910 елда Актүбә шәһәрендә төпләнеп кала.
Монда Кави 6 еллык рус-татар мәктәбенә укырга йөри. Җәйге айларда тамак ялына төрле эшләрдә эшли.
Кави Нәҗми яшьтән үк Габдулла Тукай, Мәҗит Гафури, Шәриф Камал кебек күренекле язучыларның әсәрләре белән таныша. Шулар йогынтысында 1912 елны «Көз» исемле беренче шигырен яза, рус шагыйре А. О. Кольцовның «Урман» шигырен татарчага тәрҗемә итә.
1917 елның башында бер-бер артлы әтисе һәм әнисе вафат булгач, әле уналты яше дә тулмаган Кави ике энесен һәм сеңлесен ияртеп туган авылына кайта. Бөек Октябрь революциясен ул шунда каршы ала, аннары, озак та үтми, Казанга юл тотып, бер ел чамасы төрле эшләрдә эшләп көн күрә. 1918 елны «Эшче» газетасында берничә шигыре басылган Кави, белем дәрәҗәсен күтәрү теләге белән, 1919 елның башында Кави Сембердәге педагогия курсларына укырга керә. Курсларны тәмамлагач, матбугат эшләрендә катнаша башлый. Тиздән гражданнар сугышына китә һәм ак интервентларга каршы көрәшә.
Бу елларда язучы күп кенә хикәяләр, повестьлар яза. Аның әсәрләре Октябрь борылышына кадәрге тормышны һәм революцион хәрәкәтне («Миңлебикә кодагыйның кайгысы», «Кайтты»), гражданнар сугышы чоры вакыйгаларын («Чыныгу», «Иң соңгысы», «Шобага», «Яр буенда учаклар»), крестьяннарның колхозларга берләшүен («Якты сукмак», «Кояшлы яңгыр») чагылдыралар.
1932 елда Кави Нәҗми Татарстан Язучылар берлеген оештыру комитетына сайлана. «Совет әдәбияты» («Казан утлары») журналы редакторы булып эшли. Бөтенсоюз совет язучыларының Беренче съездында катнаша һәм татар матур әдәбияты турында доклад ясый. Съездда аны СССР Язучылар берлеге идарәсенә әгъза итеп сайлыйлар.
1941–1945 елларда ул Татарстан радиокомитетында эшли. Бөтен иҗат сәләтен фашизмны җиңү эшенә багышлый.
1949 елда Кави Нәҗми Казан эшчеләренең революцион көрәшкә катнашуларын сурәтләгән «Язгы җилләр» романын бастырып чыгара. Бу китап, шул чор татар прозасының күренекле әсәрләреннән берсе буларак, Дәүләт премиясенә лаек була.
К. Нәҗми тәрҗемәсендә татар телендә Александр Блокның «Двенадцать» («Уникәү», Казан, 1920) поэмасы, И. Уткинның шигъри җыентыгы («Шигырьләр», Казан, 1928), С. Маршакның балалар өчен язган күп кенә әсәрләре («Мистер Твистер», 1934; «Фронт почтасы», 1946 һ. б.) һәм башка рус классик һәм совет шагыйрьләренең аерым шигырьләре басылып чыга.
К. Нәҗми – гомере буе язучылык хезмәтен иҗтимагый-сәяси һәм дәүләт эшләре белән бергә бәйләп барган әдип. Шушы хезмәтләре өчен хөкүмәтебез аны орден һәм медальләр белән бүләкләде.
Кави Нәҗминең энесе — шахмат буенча халыкара дәрәҗәдәге оста, шашка буенча спорт остасы, ССРБның атказанган тренеры, биш тапкыр РСФСР чемпионы, илнең командалы беренчелекләрендә өч тапкыр ССРБ чемпионы Рәшит Нәҗметдинов (1912-1974).
Кави Нәҗми 1957 елның 24 мартында Казанда вафат була.
Шулай ук карагыз
<ul></ul>
HD190073
HD190073 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Сонора (Кентукки)
Сонора  — Америка Кушма Штатларының Кентукки штатында урнашкан шәһәр.
HD190073
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Сонора (Кентукки)
Тарихы
Сонора шәһәре  елда нигезләнгән.
HD190073
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Сонора (Кентукки)
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Казе Козтарецо (Тревизо)
Казе Козтарецо — Италиянең Венеция төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казе Козтарецо Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Тобия
Тобия — Испаниянең Риохи провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Юхары Ләки
Юхары Ләки (Yuxarı Ləki ) — Әзербайҗанның Агдаш районына караган авыл.
Викторово (гмина Гонсава)
Викторово  — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Даляхув
Даляхув — Польшаның Ополе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Госэн
Госэн — Япония дәүләтенең Ниигата префектурасында урнашкан шәһәр.
Халкы
2008 елның 1 гыйнварына шәһәрдә 55936 кеше яшәгән. Халык тыгызлыгы - 1 км²-га 159 кеше тәшкил иткән.
Географиясе
Шәһәр территориясе 351.87 км² тәшкил итә.
(9537) Nolan
(9537) Nolan — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1982 елның 18 гыйнварында Эдвард Боуэлл тарафыннан Андерсон-Меса обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1982 BM» саналган.
Мадера-Ейкерс (Калифорния)
Мадера-Ейкерс  — Америка Кушма Штатларының Калифорния штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Мадера-Ейкерс халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Жузи
Жузи — Франциянең Ло һәм Гаронна департаментында урнашкан коммуна.
Каябогазы (Арач)
Каябогазы (Kayaboğazı) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Кастамону иле Арач илчесенә караган бер авыл (köy).
Теофиландия
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Чараты
Чараты (Чараты ) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Буда-Кашалёвский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Борушин (Великопольское воеводалыгы)
Борушин  — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Лопь-Ю (Лоптюга кушылдыгы)
Лопь-Ю  — Россия территориясеннән ага торган елга. Архангельск өлкәсе, Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга Лоптюга елгасының сул ярына тамагыннан 15 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 10 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Мезень елгасы башыннан Малонистогорская авылы янындагы су үлчәү постына кадәр. Кече елга бассейны — Өстәмә бассейны юк, елга бассейны — Мезень.
Нордхайм-фор-дер-Рён
Нордхайм-фор-дер-Рён — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кизәташ
Кизәташ — Кече Уртазым елгасы (Җаек бас.)кушылдыгы. Башкортстан Республикасының Хәйбулла районы биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Кече Уртазым елгасының уң ярыннан 16 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 22 км.
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Сен-Мартен-ла-Плен
Сен-Мартен-ла-Плен — Франциянең Луара департаментында урнашкан коммуна.
Рәлис Уразгулов
Уразгулов Рәлис Ришат улы  (10 гыйнвар 1965 ел) — башкорт журналисты, язучы, Русиянең һәм Башкортстан Республикасының Журналистлар (1993) һәм Язучылар берлекләре (2002) әгъзасы, Шәһит Ходайбирдин исемендәге бүләк лауреаты (1995).
Тормыш юлы һәм хезмәт эшчәнлеге
Рәлис Ришат улы Уразгулов 1965 елның 10 гыйнварында Башкорт АССРның (хәзер Башкортстан Республикасы Кырмыскалы районы Иске Муса авылында туган. 1996 елда Башкорт дәүләт университетын тәмамлаган.
Иҗаты
Рәлис Уразгулов үзен үткер сүзле һәм төп фикерле журналист итеп танытты. Республика һәм илебез яшьләренең көнүзәк проблемаларына багышланган темаларга язылган һәм «Яшьлек» газетасында басылган публицистик материаллары һәм очерклары өчен ул 1995 елда Башкортстан Журналистлар берлегенең Шәһит Ходайбирдин исемендәге премиягә лаек булды.
Республиканың төп иҗтимагый-сәяси гәзите «Башкортстан»ның хезмәткәре буларак, тәҗрибәле журналист икътисад, авыл хуҗалыгы, экология һәм башка халыкны борчыган темаларга язуын дәвам итә.
Тормыш тәҗрибәсе һәм бай материаллары Рәлис Уразгуловны әдәби иҗатка алып килә. Аның «Тәмуг юлы» исемле тәүге хикәясе 2000 елда нәшер ителгән «Ярдагы  ташлар» коллектив җыентыкта дөнья күрә. Ә 2004 елда яшь язучы «Бормалы язмышлар» дип аталган үзенең хикәяләр җыентыгын чыгара. 2008 елда басылган «Ачлык» романы әдипнең зур күләмле тәүге әсәре булды, һәм аны төрле буын китап укучылары бик җылы кабул итте. Гәзит-журнал битләрендә Рәлис Уразгуловның иҗат җимеше турында тәнкыйтьчеләр һәм әдәбият белгечләре тарафыннан  уңай фикер әйтелде. Мәсәлән, башкорт тел белгече, филология фәннәре докторы Гали Сәетбатталов әдипнең әсәрләре турында үзенең күп томлы «Башкорт теле» дип исемләнгән монографик хезмәтендә түбәндәгеләрне яза: «Рәис Уразгулов узган ХХ гасырның сиксәненче елларында журналистикага, әдәбиятка килде. Ул халыкның җанлы сөйләү телен дә, башкорт әдәби телен дә яхшы белә. Язучы иҗат процесында ана теленең төп сүзлек фондын да, составын да, тасвирлау-сурәтләү чараларын да оста куллана». Галим билгеләвенчә, автор халыкның җанлы сөйләү стилен дә игътибардан читтә калдырмый. Әсәрләр теленең морфологик үзенчәлекләре аның иҗат процессында башкорт теленең сүз төркемнәрен үзенең максатына ярашлы рәвештә файдалануын күрсәтә. Язучының әсәрләрен төрле морфологик берәмлекләр бизәп тора. Гади сөйләм синтаксисы Рәлис Уразгуловның сүз остасы булуын дәлилли.
Бик күп каләмдәшләреннән аермалы рәвештә, язучы сәнгатьчә иҗат процессында кереш сөйләмне оста куллана. Ул шулай ук хәзерге башкорт әдәби телендә билгеле булган ундүрт төрле иярчен сөйләмнең алты формасын, өйрәнелгән биш төрле катлаулы синтаксик конструкцияләрнең өчесен бик уңышлы файдалана.
Шулай итеп, фән докторы, язучының романы һәм хикәяләре телен фәнни күзлектән төпле итеп тикшергәннән соң, «Рәлис Уразгуловның  әсәрләре башкорт әдәбиятын, публицистикасын һәм әдәби телебезне  үстерүдә зур роль уйный» дип автор өчен кадерле булган уңай нәтиҗә ясый.
Бүгенге көндә журналист—язучы Рәис Уразгулов матбугаттагы көндәлек хезмәте белән беррәттән яңа проза әсәрләре өстендә эшли.
(17125) 1999 JB68
(17125) 1999 JB68 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1999 елның 12 маенда LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1999 JB68» саналган.
Хөсни Кәрим
' Хөсни Кәрим, тулы исеме Хөснетдин Минһаҗетдин улы Кәримов''' (1887 елның 15 декабре — 1965 елның 25 декабре) — татар язучысы, мөгаллим һәм җәмәгать эшлеклесе.
Ул 1887 елның 15 декабрендә хәзерге Башкортстанның Дүртөйле районы Тумырҗа авылында крестьян гаиләсендә туа. 14 яшеннән үз көнен үзе күрә башлый: җәен төрле яллы эшләрдә бераз акча туплап, кышларын мәдрәсәдә укый. 1911 елда Уфада «Галия» мәдрәсәсен тәмамлагач, хосусый әзерләнеп, гимназия программасы буенча рус теле мөгаллимлегенә имтихан тота, аннары 1914 елның җәенә кадәр Әстерхан шәһәренең хөкүмәт карамагындагы рус-татар мәктәбендә балалар укыта. Әстерхандагы газеталарның берсендә басылган фельетоны өчен полиция эзәрлекли башлагач, Хөсни Кәрим туган якларына кайта һәм Бөре өязенең Байкыбаш авылы мәктәбендә мөдир һәм укытучы булып эшли башлый, ә 1915 елдан шул ук өяздәге Богдан авылында яңа ачылган төбәк китапханәсенә мөдир булып күчә. Октябрь инкыйлабыннан соң тәҗрибәле мөгаллимне Бөре өязенең мәгариф эшләре җитәкчесе итеп билгелиләр. Ул өяз авылларында яңа мәктәпләр ачу, укытучылар хәзерләү курслары оештыру, укытучыларның беренче өяз съездын үткәрү буенча зур эшләр башкара.
1919-1924 елларда Хөсни Кәрим Уфада шәһәр мәгариф бүлегенең мөселман әдәбияты нәшрияты секциясе мөдире, Идел буе хәрби округы каршында татар–башкорт гаскәриләре өчен ачылган курсларда лектор һәм сәяси җитәкче, татар–башкорт нәшрияты бүлеге мөдире булып эшли. 1922 елда аны Уфа шәһәр советына депутат итеп сайлыйлар. 1924 елда Х. Кәрим Казанга юридик мәктәпкә укырга килеп, укуын тәмамлагач, Казанда яшәргә кала һәм 1926–1936 еллар арасында Главлит җитәкчесе, Татарстан Үзәк Башкарма комитетының читтән торып уку бүлеге мөдире һәм Татарстан радиокомитетының әдәби – музыкаль тапшырулар секторы мөдире хезмәтләрендә була. 1936 елда, каты авырып китү сәбәпле, Хөсни Кәрим актив җәмәгать эшләреннән читләшергә мәҗбүр була. Соңыннан Совет хөкүмәте аңа союз күләмендәге персонал пинсә билгели.
Ул 1965 елның 25 декабрендә вафат булды.
Хөсни Кәрим — шактый зур әдәби мирас калдырган язучы. Аның иҗат эшчәнлеге 1907 елларда, «Галия» мәдрәсәсендә укыган чагында ук башлана. 1910 елда «Атна кич, яки Шакир хәлфә» исемле ике пәрдәле драма әсәре басылып чыга. Шул вакыттан башлап татар телендә чыга торган төрле газета–журналларда аның йөзләрчә хикәя, шигырьләре, очерк, публицистик мәкаләләре, фельетоннары басыла, үзе исән чагында дистәдән артык китабы дөнья күрә. Хөсни Кәримнең үз заманындагы актуаль темаларга багышлап язган күләмлерәк әсәрләреннән «Җан исәбен алганда» (1927), «Ертылган приказ» (1929), «Октябрьгә чаклы» (1935) повестьлары әле хәзер дә тарихи әһәмиятләрен югалтмаганнар.
Клеопино
Клеопино (Клеопино) — Чиләбе өлкәсенең Касли районы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (86%), татарлар (6%), башкортлар (8%).
Мустафалар (Сарычам)
Мустафалар (Mustafalar) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Адана иле Сарычам илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Тормантос
Тормантос — Испаниянең Риохи провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Бучум (Бихор)
Бучум — Румыниянең Бихор жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Спарта (Кентукки)
Спарта  — Америка Кушма Штатларының Кентукки штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Спарта шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Уолт Дисней
Уо́лт Ди́сней (Walt Disney), тулы исеме Уо́лтер Эла́йас Ди́сней (Walter Elias Disney; 1901 елның 5 декабре — 1966 елның 15 декабре) — америка рәссамы, мультипликатор, кинорежиссёр, актёр, сценарист һәм продюсер, хәзерге вакытта «The Walt Disney Company» медиаимпериягә әйләнгән «Walt Disney Productions» ширкәтенә нигез салучы. Тарихта беренче тавышлы, озынметражлы һәм музыкаль мультфильм эшләүче.
Үзенең тормышы дәвамында Уолт Дисней режиссёр буларак 111 фильм төшерә, 576 фильмның продюсеры була. Киносәнгать өлкәсендә аның казанышлары 25 «Оскар» премиясе һәм күпсанлы башка премияләр белән билгеләнгән. Иң танылган персонажы буларак Микки Маус булып тора.
Бекирлер (Назилли)
Бекирлер (Bekirler) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Айдын иле Назилли илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Яңасала (Балык Бистәсе районы)
Яңасала — Татарстан Республикасының Балык Бистәсе районындагы авыл.
Почта индексы — 422664.
Яхэ-Ыджыдъёль
Яхэ-Ыджыдъёль — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга Печора елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 16 км.
Яңасала (Балык Бистәсе районы)
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.0 °C.
Яхэ-Ыджыдъёль
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Печора кушылдыклары бассейны Уса кушылганчы, елга бассейны — Печора.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Данець (Польша)
Данець  — Польшаның Ополе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Чарацянка (Гомельский районы)
Чарацянка  (Чарацянка ) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Гомельский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
(9538) 1982 UM2
(9538) 1982 UM2 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1982 елның 20 октябрендә А. Мркос тарафыннан Клеть обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1982 UM2» саналган.
Казе Коки (Фрозиноне)
Казе Коки — Италиянең Лацио төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казе Коки Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Үзәк Апеннин тауларыннан көнбатышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Мурфилд (Көнбатыш Виргиния)
Мурфилд  — Америка Кушма Штатларының Көнбатыш Виргиния штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Шри Кришна Шива гыйбадәтханәсе
Шри Шива Кришна Гыйбадәтханәсе (Тамил телендә:ஸ்ரீ சிவா கிருஷ்ணா கோவில்) ул төп Илаһы Вишну һәм Шива булган гыйбадәтханә. Гыйбадәтханәдә шулай ук күп башка Илаһлар бар.
Тарихы
1962 елда Кунджукришнан әфәнде 832, Сембаванг юлында кечкенә җир мәйданын чистарткан һәм берничә изге урынны һәм Илаһны урнаштырып дога кыла башлаган. Биредә ял итү өчен такси йөртүчеләре җыелган. Кунджукришнан әфәнде үлеменнән соң, Велаютһам бу мәйданны чистарткан һәм күбрәк Илаһлар китергән. Вакыт узу белән гыйбадәтханә “Шри Шива-Кришна Гыйбадәтханәсе” дип аталган. Гыйбадәтханәгә күбрәк һәм тагын да күбрәк тугърылар килү белән һәм иганә җыелу белән гыйбадәтханәнең әйләнә-тирәсе чиста булып тотыла башлаган бу гыйбадәтханәгә дәрәҗәле кыяфәт бирә башлаган. 1982 елда гыйбадәтханә Марсилинг Калкулыгына күчерелгән булган. Җир мәйданы якынча 25 000 фут. Гыйбадәтханә белән 1982 елдан 1987 елга кадәр төрле комитетлар идарә иткән. 1987 елда гыйбадәтханә белән яңа комитет идарә итә башлаган һәм ачу церемониясен башкарган. 1987 елның 9 декабрендә “Шанку Штһапанам” церемониясе башкарылган булган һәм шуннан соң гыйбадәтханәнең чын төзелеше башланган булган. Гыйбадәтханәнең беренче изгеләштерү церемониясе 2008 елның 23 мартында булган.
Гыйбадәтханә Илаһлары
Гыйбадәтханәнең Илаһлары шулардыр:
Иҗтимагый эшчәнлек
Гыйбадәтханә комплексында иҗтимагый, белем бирү һәм мәдәни эшчәнлек бара. План буенча күп пуджалар һәм һомамнар башкарыла. Гыйбадәтханә тарафыннан тәкъдим ителгән хезмәтләргә түбәндәгеләр керә
Шулай ук карарга мөмкин
Сингапурда Һинд дине гыйбадәтханәләре исемлеге
Викторово (гмина Любень-Куявский)
Викторово  — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
HD190075
HD190075 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Каварк
Каварк — Франциянең Ло һәм Гаронна департаментында урнашкан коммуна.
Чумирна
Чумирна — Румыниянең Сучава жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Гөлзада Руденко
Гөлзада Руденко, Гөлзада Рәкыйп кызы Руденко, Руденко Гульзада Ракиповна (кыз фамилиясе Мөбәрәкшина, 1956 елның 30 августы, ТАССР, Арча районы, Үрнәк) — Алабуга дәүләт тарихи-архитектура һәм сәнгать музей-тыюлыгының генераль директоры, РФ (2008) һәм ТР (1998) атказанган мәдәният хезмәткәре, Әдәбият һәм сәнгать өлкәсендә Россия Федерациясе дәүләт премиясе лауреаты (2022).
Чумирна
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гөлзада Руденко
Тәрҗемәи хәле
1956 елның 30 августында ТАССР Арча районы Үрнәк авылында туган. Әтисе Рәкыйп — Үрнәк һөнәри-техник училищесы укытучысы, әнисе Язилә —ашханә эшчесе. 8 классны Үрнәктә, урта мәктәпне Алабугада тәмамлый. Алабуга дәүләт педагогия институтының физика-математика факультетын тәмамлаган (1978).
Гаиләсе
Ире Александр Леонид улы Руденко (1981 елда өйләнешкәннәр), ГЭСларга махсус җиһазлар урнаштыру буенча белгеч.
Нордхальбен
Нордхальбен — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Идиш теле
Идиш теле — Көнчыгыш һәм Үзәк Европа илләрендә, күпчелектә алманнар арасында яшәгән яһүдләрдә барлыкка килгән тел.
Икенче Бөтендөнья сугышы вакытында Өченче рейх үткәргән Һолокост нәтиҗәсендә күпчелек идиш телле Европа яһүдләре үлем лагерьләрендә үтерелгән.
Илләрдә
Австралия, Австрия, Аргентина, Беларус, Бельгия, Босна һәм Герцеговина, Бразилия, Великобритания, Маҗарстан, Германия, Исраил, Канада, Коста-Рика, Латвия, Литва, Мексика, Молдавия, Нидерланды, Панама, Польша, Пуэрто-Рико, Россия, Румыния, США, Украина, Уругвай, Франция, Швейцария, Швеция, Эстония, КАҖ.
Язма системасы
Идиш борынгы еврей квадрат язмасын куллана.
Яңа Бүләк
Яңа Бүләк:
Маерс-Флат (Калифорния)
Маерс-Флат  — Америка Кушма Штатларының Калифорния штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Терезина-ди-Гояс
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Маерс-Флат (Калифорния)
Географиясе
Маерс-Флат халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сен-Мартен-ла-Совте
Сен-Мартен-ла-Совте — Франциянең Луара департаментында урнашкан коммуна.
Боруя
Боруя — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Юхары Немәтабад
Юхары Немәтабад (Yuxarı Nemətabad ) — Әзербайҗанның Агдаш районына караган авыл.
Цубаме
Тарихы
Цубаме шәһәре 2006 елның 20 мартында шәһәр статусын ала.
Халкы
2008 елның 1 гыйнварына шәһәрдә 82910 кеше яшәгән. Халык тыгызлыгы - 1 км²-га 748 кеше тәшкил иткән.
Географиясе
Шәһәр территориясе 110.88 км² тәшкил итә.
Порубово
Порубово (Порубово) — Киров өлкәсенең Афанасьево районында урнашкан авыл.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
Микродулкынлы мич
Микродулкынлы мич яки Үтә югары ешлык нурланышы миче (СВЧ мич) — эчендә су булган әйберләрне дециметр диапазонлы (гадәттә, 2450 МГц ешлыгында) электромагнитик нурланыш белән җылыту күренешен файдаланган һәм азык-төлекне тиз әзерләү, җылыту яки эретү өчен билгеләнгән электр җиһазы
Америка галиме П.Б. Спенсер югары көчәнешле дулкыннар белән ачышлар үткәргәндә, билгеле бер югарылыкка җиткәч, бу дулкыннардан җылылык бүленеп чыкканын күзәткән һәм аны ризык әзерләүдә кулланырга тәкъдим иткән. 1945 елда ризык әзерләүдә микродулкыннарны куллануны рөхсәт итәләр.
1949 елдан беренче микродулкынлы мичләр җитештерүгә чыга башлый.
(17126) 1999 JH68
(17126) 1999 JH68 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1999 елның 12 маенда LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1999 JH68» саналган.
Лотьюга
Лотьюга — Россия территориясеннән ага торган елга. Архангельск өлкәсе, Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга Мезень елгасының сул ярына тамагыннан 437 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 28 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Мезень елгасы башыннан Малонистогорская авылы янындагы су үлчәү постына кадәр. Кече елга бассейны — Өстәмә бассейны юк, елга бассейны — Мезень.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Дебжиця
Дебжиця — Польшаның Ополе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Торремонтальбо
Торремонтальбо — Испаниянең Риохи провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Каябогазы (Боябат)
Каябогазы (Kayaboğazı) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Синоп иле Боябат илчесенә караган бер авыл (köy).
Спрингфилд (Кентукки)
Спрингфилд  — Америка Кушма Штатларының Кентукки штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Спрингфилд шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Чарацянка (Жыткавицкий районы)
Чарацянка  (Чарацянка ) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Жытавицкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Мустафалы (Гүльялы)
Мустафалы (Mustafalı) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Орду иле Гүльялы илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Нусдорф (Кимгау)
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кыпчак (Ильяс кушылдыгы)
Кипчак — Ильяс елгасы (Җаек бас.) кушылдыгы. Чиләбе өлкәсенең Кызыл районы биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Ильяс елгасының сул ярыннан 18 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 30 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Җаек су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Җаек елгасы, Магнитогорск гидротөененнән Ириклинск гидротөененә чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Җаек (су бассейнының Россия өлеше).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Казидерок
Казидерок — Франциянең Ло һәм Гаронна департаментында урнашкан коммуна.
Бучум (Брашов)
Бучум — Румыниянең Брашов жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Алтын
Алты́н (лат. Aurum), 1) химик элемент (Au); 2) алтын һәм кушылмалардан - көмеш, бакыр һ.б. торган минерал. 40 лап минерал билгеле. Алтын ачык сары, тонык сары, кызгылт-сары, яшькелт төстә. Бөртекләр, тәңкә, тоташ массалар һ.б. хасил итә. Катылыгы 2-3, тыгызлыгы 15,6-18,3 г/см³. Азот һәм тоз кислотасы катнашмасында, шулай ук цианид кислотасында эри. Тузансыман (5-50 мкм), вак (0,05-2 мм) һәм эре (2 мм дан артыграк, шул исәптән самородок) төрләре бар. Төп чыганакларда (кварцлы, полиметаллы, комплекслы һ.б.) һәм чәчелмәләрдә очрый. Төп рудаларда алтынның күләме 1-50 г/т һәм артыграк, чәчелмәләрдә 0,05-2 г/m³ һәм артыграк. 2006 елда дөнья күләмендәге запасы 87,1 мең т чамасы, табыш (т/ел) - 2500, шул исәптән КАРда - 279, АКШта - 257, БДБда - 250 (Россия Федерациясендә - 173).
Алтын металлар арасында иң беренче булып якынча моннан 10000 ел элек табыла, узенең ялтырап торган төсе ярдәмендә ул кешенең игътибарын бик тиз үзенә җәлеп иткән.
Иң күп алтын чыгара торган илләр (2014 ел, тонналарда): Кытай (450), Австралия (274), Россия (247), АКШ (210), Канада, КАҖ (икесе дә - 152), Перу (140), Мексика (118), Үзбәкстан (100), Гана (91).
Иң күп алтын экспортлаучы илләр (2014 ел, млн $ ларда): Швейцария (66,6), Һоңкоң (47,2), Бөекбритания (37,4), АКШ (20,2), Австралия (16,3), БГӘ (13,1), КАҖ (11,9), Кытай (11,7), Перу (5,9), Алмания (5,6). Иң күп алтын импортлаучы илләр (2014 ел, млн $ ларда): Швейцария (73,1), Кытай (63,9), Һоңкоң (53,5), Һиндстан (31,1), АКШ (13,1), Бөекбритания (11,9), БГӘ (9,9), Канада (8), Төркия (7,5), Таиланд (6,1).
Әдәбият
Первичное золотообразование в породах фундамента и осадочного чехла территории РТ // Проблемы геологии твёрдых полезных ископаемых Приволжского региона. Казань, 1997; Минеральное сырьё. Золото. М., 1998; Металлические полезные ископаемые // Геология твёрдых полезных ископаемых Республики Татарстан. Казань, 1999.
(9539) Пришвин
(9539) Пришвин — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1982 елның 21 октябрендә Карачкина Л. Г. тарафыннан Кырым обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1982 UE7» саналган.
Кытайда ислам
Кытайда ислам (中国伊斯兰教) — Кытайда, рәсми рәвештә Кытай Халык Республикасы территориясендә ислам дине. Рәсми мәгълүматлар буенча, КХР халкының (1 млрд 439 млн 324 мең кеше) 1,73 % ы (28 млн 127 мең кеше) (бөтен дөнья мөселманнарының 1,60 % ы) — Ислам дине тарафдары (2020). Кытай мөселманнары — сөнни ислам агымы вәкилләре, шигыйлар да бар.
Тарих
Ислам Кытайга Таң династиясе идарәсе башында (618—907 еллар) төньяк-көнбатыштан — Синьцзян аша, көньяк-көнчыгыштан — диңгез юлы белән үтеп керә. Ул вакытта Кытайда мөселманнар, нигездә, гарәпләр һәм фарсылар була. Таң династиясе чорында кытайлылар Үзәк Азия, шулай ук Фарсы култыгы гарәп дәүләтләре белән дә элемтәдә тора.
742 елда Кытай башкаласы Чанъань шәһәрендә (Сиань) зур Сиань мәчете — эчке Кытайның беренче мәчете төзелә.
XIII—XIV гасырларда Кытайда монгол династиясе хакимлеге урнаша. Кайбер монгол ханнары ислам динен тоткан һәм үз мөгаллимнәрен Кытай белән идарә итүгә җәлеп иткән.
Юань династиясеннән башлап, Кытайның барлык мөселманнары «хуэй» дип атала башлый. Әлеге сүз уйгырларга, гарәпләргә, татарларга һ. б. мөселман халыкларына карата кулланылган.
XX гасыр урталарында рәсми рәвештә сүзе белән Кытай мохитенә кушылган һәм кытай телендә сөйләшкән мөселманнарны, шулай ук аларның катнаш никахлардан туган нәселләрен атый башлыйлар.
XVI гасырдан башлап, Кытайда мәчет яны мәктәпләре (мәдрәсәләр) ачыла башлый. Коръәннең гарәп телендә беренче басмасы 1862 елда, Коръәннең беренче тәрҗемәсе 1927 елда чыга.
1960-еллар ахырында дини репрессияләр башлана. Алар 1978 елда реформасына кадәр дәвам иткән.
1980 елдан Кытай мөселманнарына хаҗга бару рөхсәт ителә.
1990-елларда ислам җәмгыяте яңарышы күзәтелә: мәчетләр төзелә һәм ремонтлана, ислам белеме тарала, дини текстлар тәрҗемә ителә.
1996 елда, Синьцзяндагы бәрелешләрдән соң, ислам белемен укыту тыела.
Хәзерге заман
Кытай Халык Республикасы бүген дөньяда халык саны буенча иң зур ил булып тора. 2013 елның гыйнварында Кытай халкы 1 354 040 000 кеше (Тайвань, Гонконг һәм Макаоны кертмичә), 2013 елның сентябренә 1 360 720 000 кеше, 2020 елга 1 439 324 мең кеше булган. Шуларның 1,73 % ы (28 127 000 кеше) – мөселманнар.
Кытай Халык Республикасында 5 автоном район, 22 провинция, турыдан-туры идарә ителүче 4 муниципалитет һәм 2 махсус административ район (элеккеге Португалия һәм Бөекбритания колонияләре Макао һәм Гонконг) бар. Кытай шулай ук Тайваньга дәгъва итә. Ислам дине әлеге өлкәләрдә тигез таралмаган.
Кытай рәсми рәвештә атеистик дәүләт булып тора һәм үз халкының дине буенча мәгълүматлар бирми. Шул сәбәпле дини демография буенча төгәл мәгълүматлар юк. Кытай Конституциясе дин тоту иреген гарантияли. Рәсми теркәлмәгән теләсә нинди дини оешма дәүләт тарафыннан эзәрлекләүгә дучар була. Кытай халкының 85 % ы дингә ышана, 15 % ы үзләрен атеист дип саный.
Соңгы мең ел эчендә кытай мәдәнияте күп кенә дини агымнарның йогынтысына дучар була. Даочылык, буддачылык һәм конфуцийчылык илнең «өч тәгълиматы» булып санала. Әлеге өч дин халык дине формасында бөтен ил буенча таралган.
Бәяләүләр буенча, халыкның 2-3 % ы — мөселманнар, христианнар 5 % тәшкил итә. Буддизмны Кытай халкының 10-18 % ы якын итә. 30 % тан артык кытайлы җирле халык диннәрен куллана.
Кытайда ислам динендәге ун милләт халкының саны якынча 18 млн кеше тәшкил итә. Аларга башкортлар, уйгырлар, казакълар, татарлар, кыргызлар, үзбәкләр, дунсян, таҗиклар, хуэй мөселманнары керә. Кытай мөселманнары, нигездә, хәнәфи мәзһәбендәге сөнниләр, таҗиклар — шигый-исмәгыйлиләр.
социологик тикшеренү үзәге 2013 елдан 2015 елга кадәр үткәргән (31 төбәктән 4382 дин тотучыны) сораштыру нәтиҗәсендә, «ислам — Кытай яшьләре арасында иң киң таралган дин» дигән нәтиҗә чыгарылган. Тикшеренү мәгълүматлары буенча, 30 яшькә кадәрге кытайларның 22,4 % ы үзен мөселман дип саный.
Вэй Дедун, Кытай халык университетының фәлсәфә мәктәбенең буддизм тикшеренүләре профессоры: "Кытайлылар арасында мөселман яшьләре саны буддистлар һәм католикларныкыннан югарырак булуның сәбәбе: ислам тарафдарларының күбесе этник азчылыкка карый, аларның хатын-кызлары еш кына берничәшәр бала таба, балалары да ислам динен кабул итә"
Уйгырларның хәле
2014 елда Кытай хакимияте, Көнчыгыш Төркистанда шул ук елның апрель һәм май айларында булган террорлык актларыннан соң, мәктәп укучылары һәм югары уку йортлары студентлары, шулай ук дәүләт хезмәткәрләренә Рамазан ае уразасын тотуны тыйган.
2014 елдан Кытайда ислам динен тотучы Кытай гражданнарын (шул исәптән, татарларны ) тикшерү үткәрмичә, суд карарыннан башка, гаеп белдермичә һәм тору вакытына нинди дә булса чикләүләр куймыйча мәҗбүри тоту өчен (قايتا تەربىيەلەش لاگېرلىرى‎; Qayta terbiyelesh lagérliri; Қайта тәрбийәләш лагерлири) ачылган. Кытай хакимияте 2018 елга кадәр әлеге төр оешмаларның булуын кире кагып килә. Чит ил хокук яклау оешмалары мондый учреждениеләрне немец концлагерьларында яһүдләрне тоту шартлары белән охшаш булган «нацист концентрацион лагерьларының Кытай аналоглары» итеп квалификацияли. Мөселманнарны тәрбияләү лагерьлары турындагы фактларны халыкка җиткерү Кытай хакимияте тарафыннан «дәүләт серен ачу»га тиң итеп карала.
2017 елдан яңа туган мөселман балаларына Җиһад, Имам, Ислам, Коръән, Мәккә, Саддам, хаҗ кебек исемнәр кушу тыелган. Мөселман галимнәренең исемнәре дә рөхсәт ителми. Кара исемлеккә кергән исемнәр кушылган балалар дәүләт мәгариф һәм сәламәтлек саклау системасыннан файдалана алмаячак.
Хатын-кызларга пәрәнҗә кию һәм ир-атларга зур сакал йөртү, шулай ук рәсми билгеләнгән рухани һәм Кытай коммунистлар фиркасе вәкиле катнашыннан башка никах уздыру тыелган.
Мәчет
Кытайда 40 меңгә якын мәчет бар. Кытайда Ислам диненең үзенчәлеге — хатын-кыз имамнар идарә итә торган хатын-кызлар мәчетләре булу.
Нюцзе мәчете — Кытай башкаласы Ханбалыкның (Пекин) иң борынгы һәм иң зур мәчете. 996 елда төзелә башлаган. XVIII гасыр башында хәзерге кыяфәтен ала. 6 мең кв. м. мәйданны биләгән мәчет 1955, 1979 һәм 1996 елларда яңартыла. Мәчет тыштан Кытай архитектурасы стилендә, эчтән ислам традицияләрендә бизәлгән.
Викторово (гмина Любранець)
Викторово  — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Бекирлер (Бигадич)
Бекирлер (Bekirler) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Балыкесир иле Бигадич илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Викторово (гмина Любранець)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Терезинья
Терезинья — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Пернамбуку штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Сен-Мартен-Лестра
Сен-Мартен-Лестра — Франциянең Луара департаментында урнашкан коммуна.
27 нче гимназия (Казан)
— Казанның нда, нда урнашкан белем бирү оешмасы.
Кече Пера (Лемью кушылдыгы)
Кече Пера — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Лемью елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 47 км.
27 нче гимназия (Казан)
Уку-укыту эшчәнлеге
балага Укыту татар һәм рус телләрендә алып барыла. Шуннан тыш инглиз теле өйрәнелә.
Кече Пера (Лемью кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Печора кушылдыклары бассейны Уса кушылганчы, елга бассейны — Печора.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Макартур (Калифорния)
Макартур  — Америка Кушма Штатларының Калифорния штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Макартур халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Казе Кокони (Парма)
Казе Кокони — Италиянең Эмилия-Романья төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казе Кокони Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
(17127) 1999 JE69
(17127) 1999 JE69 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1999 елның 12 маенда LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1999 JE69» саналган.
Чумица
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Боруя-Косьцельна
Боруя-Косьцельна — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
HD190131
HD190131 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.