cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Карапынар (Чанаккале)
Карапынар (Karapınar) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Чанаккале иле Чанаккале илчесенә караган бер авыл (köy).
Виндберг
Виндберг — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Нахавски
Нахавски (Нахаўскі ) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Калинкаицкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Сан-Жозе-ду-Пову
Сан-Жозе-ду-Пову — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Мату-Гросу штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Бредли (Калифорния)
Бредли  — Америка Кушма Штатларының Калифорния штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Бредли халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Алпамша
. Алпамша (Алыпбатыр, Алпамыш, Алып мәмшән) — «Алпамша» эпосының төп персонажы, татар, башкорт һәм башка төрки халыклар мифологиясендә батыр, «Алып батыр» әкиятенең үзәк персонажы. Идел буе халыклары мифологиясенә кыпчаклар аша IX-XII гасырларда кергән дип уйланыла.
Тарих
Үзбәк, каракалпак һәм Казакъ вариантларында «Алып» — коңрат кабиләсе эпосы каһарманы. Каһарман һәм аның сөйгәне, аларның гаиләсе һәм нәсел-ыруы «ун алты буынлы Коңрат кабиләсенә» (ягъни ун алтылы ырудан торган кавемгә) карый. Башында Байбүре, аннары аның улы Алып торган Коңрат кабиләсе, — бу Алпамшаның кан туганлыгы белән бәйле туган ыруы, «Коңрат җәйләүләре» — бу аның сөргендә йөргәндә сагынып искә алган туган җире.
Алпамыш турында иң борынгы хикәятләр атаклы алтай халык чәчәне Н. Улагашев язып алган батырлар турында алтай әкияте «Алып Манаш» («Манаш батыр») аша чагылган. Алып Манаш — пәһлеван батыр; йоклап яткан чагында тау учагын хәтерләтә; сугышка зәңгәр үгезгә атланып чыгучы җир асты дөньясы батыры. Алып Манашның бердәнбер ярдәмчесе — төрле гаҗәп үзгәрешләргә сәләтле һәм искиткеч акылга ия гаҗәп батыр аты.
Казакъ халык риваятләре «Бохара аръягында» яткан, гасырлар дәвамында халыкның ирешелмәслек хыялын гәүдәләндергән Алпамшаның легендар туган иле, Байчын иле (казакъча: «Жидели Байчын») турында сөйли. Изелгән халык массалары, бу әкияти утопияга ышанып куанган һәм бу бәхетле илгә юл табучы халыкчан акыл Асан Кайгы яки Үтәгән батыр кебек иҗтимагый гаделлек эзләүчеләр образын булдырган.
Баһарлар (Сарыгөл)
Баһарлар (Baharlar) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Маниса иле Сарыгөл илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Мезра (Биреҗык)
Мезра (Mezra) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Шанлыурфа иле Биреҗык илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Стара Ружанка
Стара Ружанка — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
HD177382
HD177382 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Брабець (Арджеш)
Брабець — Румыниянең Арджеш жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Свисс (Висконсин)
Свисс  — Америка Кушма Штатларының Висконсин штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Конан (Айти)
Конан — Япония дәүләтенең Айти префектурасында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Конан шәһәре 1954 елның 1 июнендә шәһәр статусын ала.
Халкы
2008 елның 1 гыйнварына шәһәрдә 100064 кеше яшәгән. Халык тыгызлыгы - 1 км²-га 3317 кеше тәшкил иткән.
Географиясе
Шәһәр территориясе 30.17 км² тәшкил итә.
Казареҗо ди Салата (Җенова)
Географиясе
Казареҗо ди Салата Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Сен-Клу-ан-Дюнуа
Сен-Клу-ан-Дюнуа — Франциянең Эр һәм Луар департаментында урнашкан коммуна.
Страдзево (Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы)
Страдзево  — Польшаның Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Янувка (Зомбковицкий повяты)
Янувка  — Польшаның Түбән Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(16347) 3256 T-3
(16347) 3256 T-3 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Олан Иле
Олан Иле — Татарстан Республикасының Питрәч районындагы авыл.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.1 °C.
Мәзрә (Ордубад)
Мәзрә  (Məzrə ) — Әзербайҗанның Нахчыван Автоном Республикасы Ордубад районына караган авыл.
Феррьер (Мёрт һәм Мозель)
Феррьер (Ferrières) — Франциянең Мёрт һәм Мозель департаментына караган коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 6,25 км².
Сен-Жан-де-Лор
Сен-Жан-де-Лор — Франциянең Ло департаментында урнашкан коммуна.
Неделена
Неделена — Россия территориясеннән ага торган елга. Калуга өлкәсе, Смоленск өлкәсе, Мәскәү өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Дебря елгасының сул ярыннан 7,6 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 10 км.
Дүңкәл
Дүңкәл, шулай ук ирга, ыргай (Amelánchier) — розачалар гаиләлегенең алмагачлар   трибасына керүче үсемлек төре, яфрак коючан, татлы җимеш бирә торган куак яки биек булмаган агач. 20 дән артык төре бар. Декоратив бакчачылыкта яшел киртә буларак кулланыла. Шулай ук кулинариядә (шәраб ясау һ .б. өчен), медицинада (кан басымыннан һ. б.) кулланылыш таба.
Неделена
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Ука су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Угра елгасы, инештән тамагына чаклы. Кече елга бассейны — Мокша елгасы кушылган урындан алып Ука кушылдыктары бассейны, елга бассейны — Ука.
Дүңкәл
Дүңкәл бүгенге көндә РФ үсемлекләр дөньясына куркыныч тудыра дип исәпләнә, шуңа күрә галимнәр (аерым алганда, КФУ доценты Вадим Прохоров) дүңкәлне (ирга агачын) Татарстанның «Кара китабына» кертергә тәкъдим итә.
Неделена
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Фредерик (Канзас)
Фредерик  — Америка Кушма Штатларының Канзас штатында урнашкан шәһәр.
Дүңкәл
Атама этимологиясе
Төрнең фәнни атамасы, Amelanchier, окситан телендәге amelanche («бал җыючы») сүзеннән ясалган.
Фредерик (Канзас)
Тарихы
Фредерик шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Дүңкәл
Ботаник тасвирлама
Салкынга да, корылыкка да чыдам. 4 метр (Канада иргасы 8 метр) биеклеккә кадәр үсә. Тамырлары 2 метр тирәнлеккә төшеп, як-якка 2-2,5 метрга тарала. Яфраклары эллипс формасында. Чәчәкләре ак төстә. Июль аенда куе кызыл төстәге, диаметры 15 мм булган әчкелтем татлы җимешләр бирә. 7-8 яшьлек бер куактан 6-10 кг җимеш алырга була. Уңышны июль башыннан урталарына кадәр берничә кат җыялар, җимешләре бервакытта өлгерә. Тамырдан үрчи, чик-киртәләрне белми, бик тиз кыргыйлаша.
Кулланылуы
Дүңкәлдән йорт шәрабе, джем, кайнатма, желе, компот, как, цукат ясыйлар. Җиләкләрен киптерергә, суыткычта катырып куярга, консервларга мөмкин. Җыеп, бер атна узгач, җиләгеннән сутын сыгарга була.
Йөрәк-кан тамыры һәм ашказаны авыруларыннан профилактика чарасы буларак тәкъдим ителә. Җимешләре кан басымын түбәнәйтә дип исәпләнелә. Составында Р витамины күп булу миокард инфарктыннан саклый. Йокыны, йөрәк, бавыр, бөерләр эшчәнлеген яхшырта, аппетитны ача. Согы ангина һәм аңкау шешкәндә кулланыла. Авитаминоздан файдалы: өлгергән вакытында җиләгендә С витамины туплана, шулай ук А, В, В2 витаминнары, каротин, минераль тозлар, микрокисәкчекләр (бакыр, тимер, кобальт, йод, марганец) була.
Файдасы
Дүңкәл җимешләре бигрәк тә олы яшьтәге кешеләр өчен файдалы. Мәсәлән, бу җимеш ярдәмендә инфаркт, инсульт авырулары барлыкка килү куркынычын киметергә була. Моның өчен көн саен иртән, көндез, кич ашар алдыннан 2 аш кашыгы ирга ашау зарур.
Дүңкәл төнәтмәсе варикоз чире борчыганда, күрү сәләте начарланганда, катаракта авырулары булганда ярдәм итәчәк. Моның өчен яңа җыелган җимешләргә ярты литр кайнар су салалар. 1 сәгать төнәтеп, марля аркылы сыгалар. Төнәтмәне, ашарга ярты сәгать кала, 1 аш кашыгы күләмендә, эчү файдалы.
Дүңкәл согы эчәклек эшчәнлеге бозылганда яхшы тәэсир итә, чи җимешләре йокысызлыктан арынырга, нерв системасын тынычландырырга  булыша (йокларга ятарга 1 сәгать алдан 1 стакан тирәсе җимеш ашау шарт). Үсемлектә С витамины, В, Р группасы витаминнары бар; составында бакыр, кобальт, кургаш кебек микроэлементлар, органик кислоталар, дуплау матдәләре табылган.
Дүңкәлдәге каротин (көчле оксидант) бар организм эшчәнлеген көйләр гә ярдәм итә: ул экологиягә бәйле проблемаларны (аерым алганда элек тромагнит нурланыш тәэсирен) киметә; иммунитетны һәм организмның инфекцияләргә каршы көчен арттыра. Дүңкәл составындагы пектиннар организмнан агулы матдәләрне, начар холестеринны, авыр металл тоз ларын чыгаралар, шул рәвешле йөрәк эшчәнлеге һәм кан тамырларының эластиклыгы яхшыра. Дүңкәл авитаминоздан саклый, кан басымын төшерә.
Аның ярдәмендә үлекле ангинаны, парадонтит һәм стоматитны (согына 1:1 күләмдә су кушып авызны чайкарга) дәваларга була.
Атеросклероз, тромбофлебит, гипертония һәм тромбозга һәвәс кешеләр көн саен 1-2 стакан җимеш ашап дәвалана ала. Дүңкәл согына марляны манчып, үлекле яра өстенә куярга ярый, ул яраны тизрәк төзәлтергә ярдәм итә.
Гастрит белән авыручыларга кипкән җиләкләрдән ясалган төнәтмә файдалы: моның өчен 1 стакан дүңкәл салынган термоска 1 литр кайнар су өстиләр һәм 6 сәгать тотарга. Көненә 4 тапкыр ярты стакан төнәтмә эчәргә.
Экология
РФ көнбатышында (мәсәлән, Брянск өлкәсендә) дүңкәл кыргыйлашып, нарат урманнарын басып алган. Нарат астында дүңкәл үсә, дүңкәл астында бернәрсә дә үсми, яңа үсентеләргә үсәргә ирек бирми.
Көрәшү юлы
Бакчадан читкә чыккан дүңкәлне үстермәү, үрчетмәү, чабып тору.
Чахово (Мазовия воеводалыгы)
Чахово  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Небытав
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
(8859) 1991 PQ11
Тарихы
1991 елның 9 августында Генри Хольт тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1991 PQ11» саналган.
Кай
Кай (Кай) — Киров өлкәсенең Югары Кама районындә урнашкан авыл.
География
Кай Чулман елгасының сул ярында, Кирс шәһәреннән 85 километр төньяктарак урнашкан.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Тарих
Кай Строганов бертуганнар тарафыннан 1558 елда нигезләнгән.
1780—1802 елларда — Нократ наместниклыгының (1796 елдан — губернасының) өяз шәһәре. 1854 елда Кайгород Кай авылына үзгәртеп корылган.
Халык
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (97%).
Сан-Жозе-ду-Риу-Клару
Сан-Жозе-ду-Риу-Клару — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Мату-Гросу штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Хихон
Хихон (Gijón) — Испаниянең Астурия автономияле төбәгендә урнашкан шәһәр.
Тарих
Безнең эрага кадәр нигезләнгән.
Каенсар (елга)
Каенсар — Россия территориясеннән ага торган елга. Татарстанның Кукмара һәм Мамадыш районнары һәм Киров өлкәсенең Нократ Аланы районы биләмәләрендә ага. Елга  Нократ елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 11 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Нократ, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Старе Болити
Старе Болити — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Виндельсбах
Виндельсбах — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Исао Такахата
Тормыш юлы
Такахата Удзияма шәһәрендә дөньяга килә (хәзер Исэ) Миэ префектурасы, бик күп вакыт Хаяо Миядзаки белән эш иткән,соңыннан алар «Гибли студиясе»н оештыраларда инде. Аның иң әһәмиятле 4 картинасы бар: хәрби драма «Могила светлячков», романтик әсәр «Ещё вчера», кәмит «Мои соседи Ямада» һәм трагикәмит «Война тануки в периоды Хэйсэй и Помпоко». Токио университетын 1959 елда тәмамлап, Такахата яңа гына эшләнеп чыккан эшендә эшли башлый «Tōei Dōga animation company» (аңа кадәр Toei Animation) , менә шунда беренче картинасын «Принц Севера» төшергәндә ул  Миядзяки белән таныша. Такахата һәм Миядзаки һәрвакыт бергә хезмәттәшлек итәләр.
Страмниця (Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы)
Страмниця  — Польшаның Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Гойсуэта
Гойсуэта — Испаниянең Наварра провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Мезра (Ашкале)
Мезра (Mezra) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Эрзурум иле Ашкале илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Сылтамалар
Mezra, Aşkale Mezra, Aşkale
Хумулештий-Ной
Хумулештий-Ной — Румыниянең Нямц жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(16348) 3465 T-3
Тарихы
1977 елның 16 октябрендә К. Й. ван Хаутен, И. ван Хаутен-Груневельд, Том Герельс тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «3465 T-3» саналган.
Абшехвира
Абшехвира — Россия территориясеннән ага торган елга. Адыгея республикасы, Краснодар крае биләмәләрендә ага. Елга Псефирь елгасының сул ярына тамагыннан 53 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 14 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Кубань су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Лаба елгасы Чамлык елгасы менән кушылган урынган тамагына кадәр. Кече елга бассейны — Өстәмә бассейны юк, елга бассейны — Кубань.
Негавка
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
(8860) Rohloff
(8860) Rohloff — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
София Исламова
София Исламова — СССР һәм Россия зоотехнигы. Авыл хуҗалыгы фәннәре докторы (2004), биология фәннәре кандидаты (1993), профессор. Башкортстан Республикасының фән эшлеклесе (2011), Башкортстан Республикасының мәгариф отличнигы (2005), Хезмәт ветераны (2003).
Биографиясе
Исламова София Гыйззәт кызы 1948 елның 26 июлендә Чкалов өлкәсе Тук районы (хәзерге Ырынбур өлкәсе Ташлы районы) Бәшир авылында туган.
1971 елда Башкортстан авыл хуҗалыгы институтын тәмамлаган.
1971 елдан Стәрлетамак зооветеринария техникумында укытучы булып эшли.
1973 елдан Башкорт АССРның Баймак районы Куянтау авылы урта мәктәбендә укыта.
1978 елдан Башкортстан авыл хуҗалыгы гыйльми-тикшеренү институтының Баймак тәҗрибә-җитештерү хуҗалыгында эшли.
1986 елдан Башкортстан авыл хуҗалыгы институтында (1993 елдан — Башкорт дәүләт аграр университеты) укыта. 2004 елда «Селекция крупного рогатого скота различных генотипов по молекулярно-генетическим и имунобиологическим показателям» темасы буенча докторлык диссертациясе яклый. 2004-2010 елларда университетның авыл хуҗалыгы малларын үрчетү кафедрасы мөдире вазифасын башкара.
Фәнни эшчәнлеге
София Исламованың фәнни хезмәтләре авыл хуҗалыгы малларының продуктлылыгын һәм аларның авыруларга каршы торучанлыгын арттыруның селекцион‑генетик ысулларын камилләштерүгә багышланган. София Гыйззәт кызы — 180 дән артык фәнни хезмәт авторы.
Алпамша (дастан)
. Алпамша («Алпамыш», «Алпамыш батыр», «Алып», «Алтыяшәр Алпамша») — Алпамша батыр турында сөйли торган татар, башкорт һәм башка төрки халыкларда таралган дастан.
Тарихы
Алпамша дастаны XIV - XVII гасырларда төрки халыкларның дҗунгар хакимнәренә каршы көрәш чорында барлыкка килгән дип санала.
Беренче тапкыр 1899 елда Казан шәһәрендә «Кыйсса-и-Алпамыш» версиясе астында басыла.
XX гасыр башында Ырынбур губернасында А.Г.Бессонов тарафыннан язып алына. Эпосның «Алып», «Алтыяшәр Алпамша» һ.б. исемле вариантларын М.А.Буранголов, С.Ә.Галин, К.Мәргән, С.Ф.Миржанова, М.М.Сәгыйтов, С.Г.Сафуанов, Н.Д.Шоңкаров һ.б. язып ала. Аларны Алпамша батырлыгына бәйле гомуми сюжет берләштерә. Алып үз хакимлеге астында халыкны берләштерә, илендә тынычлык һәм гаделлек тергезә.
Көй вариантларын Шоңкаров язып ала, К.Й.Рәхимов нотага сала. Эпосның Башкортстанда, Чиләбе, Самар, Сарытау, Ырынбур өлкәләрендә язып алынган 30га якын варианты архивта саклана.
HD177390
HD177390 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Чахорово (Мазовия воеводалыгы)
Чахорово  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Сан-Жозе-ду-Риу-Парду
Сан-Жозе-ду-Риу-Парду — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Сан-Паулу штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Казарело (Алесандрия)
Казарело — Италиянең Пьемонт төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казарело Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Баһарлар (Лиҗе)
Баһарлар (Baharlar) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Диярбакыр иле Лиҗе илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Старе Влуки
Старе Влуки — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Янушковице (Түбән Силезия воеводалыгы)
Янушковице  — Польшаның Түбән Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Севастополь (Висконсин)
Севастополь  — Америка Кушма Штатларының Висконсин штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Оспиталет
Оспиталет (Hospitalet de Llobregat, L'Hospitalet de Llobregat) — Испаниянең Каталония автономияле төбәгендә урнашкан шәһәр.
Тарих
10 нчы гасырдан билгеле.
Брабець (Долж)
Брабець — Румыниянең Долж жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Сен-Жан-Лажинест
Сен-Жан-Лажинест — Франциянең Ло департаментында урнашкан коммуна.
Токай (Айти)
Токай — Япония дәүләтенең Айти префектурасында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Токай шәһәре 1969 елның 1 апрелендә шәһәр статусын ала.
Халкы
2008 елның 1 гыйнварына шәһәрдә 106708 кеше яшәгән. Халык тыгызлыгы - 1 км²-га 2461 кеше тәшкил иткән.
Географиясе
Шәһәр территориясе 43.36 км² тәшкил итә.
Нероча
Нероча — Россия территориясеннән ага торган елга. Калуга өлкәсе, Смоленск өлкәсе, Мәскәү өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Пополта елгасының уң ярыннан 36 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 10 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Ука су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Угра елгасы, инештән тамагына чаклы. Кече елга бассейны — Мокша елгасы кушылган урындан алып Ука кушылдыктары бассейны, елга бассейны — Ука.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Брет-Гарт (Калифорния)
Брет-Гарт  — Америка Кушма Штатларының Калифорния штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Брет-Гарт халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Фридония (Канзас)
Тарихы
Фридония шәһәре  елда нигезләнгән.
Страмничка
Страмничка — Польшаның Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Фийер
Фийер (Fillières) — Франциянең Мёрт һәм Мозель департаментына караган коммуна.
Страмничка
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Фийер
Географиясе
Коммуна мәйданы — 14,21 км².
(16349) 4062 T-3
(16349) 4062 T-3 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1977 елның 16 октябрендә К. Й. ван Хаутен, И. ван Хаутен-Груневельд, Том Герельс тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «4062 T-3» саналган.
Сан-Жозе-ду-Сабужи
Сан-Жозе-ду-Сабужи — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Параиба штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Нәсирваз
Нәсирваз (Nəsirvaz ) — Әзербайҗанның Нахчыван Автоном Республикасы Ордубад районына караган авыл.
Виндишэшенбах
Виндишэшенбах — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Карапынаркавагы (Мудурну)
Карапынаркавагы (Karapınarkavağı) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Болу иле Мудурну илчесенә караган бер авыл (köy).
Кызылболак
Кызылболак (Кызылбулак) — Чиләбе өлкәсенең Аргаяш районы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (18%), татарлар (31%), башкортлар (47%).
Гоньи
Гоньи — Испаниянең Наварра провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Неглюбка
Неглюбка (Неглюбка ) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Веткавский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Копаниха (елга)
Копаниха — Россия территориясеннән ага торган елга. Киров өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Зур Кумена елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 12 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Нократ, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Мезра (Акчадаг)
Мезра (Mezra) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Малатья иле Акчадаг илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Витория-Гастейс
Витория-Гастейс (Vitoria, Gasteiz) — Испаниянең Басклар Иле автономияле төбәгендә урнашкан шәһәр.
Чахув (Мазовия воеводалыгы)
Чахув  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Страхомино
Страхомино — Польшаның Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Яри (Польша)
Яри  — Польшаның Түбән Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(8861) Jenskandler
Тарихы
1991 елның 3 октябрендә Ф. Бёрнген, Шмадель Л. Д. тарафыннан Таутенбург обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1991 TF7» саналган.
Татар телле телеканаллар
Бу мәкалә - бүгенге көндә татар телендә тапшырулар алып баручы телеканаллар турында мәгълүмати исемлек булырлык итеп үстерелә.
Бу исемлек чикләрендә телеканал термины булсын гади эфир телевидениесе, булсын интернет-телевидениесы ысулы белән эшләүче оешмаларны билгели.
Каксинвай
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (19%), руслар (25%), татарлар (14%), арлар (39%).
Сан-Жозе-дус-Базилиус
Сан-Жозе-дус-Базилиус — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Мараньян штатына карый.
(16350) 1964 VZ2
(16350) 1964 VZ2 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Сан-Жозе-дус-Базилиус
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Казареньяно (Асколи Пичено)
Казареньяно — Италиянең Марке төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казареньяно Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Айрюм
Айрюм — Россия территориясеннән ага торган елга. Адыгея республикасы биләмәләрендә ага. Елга Улька елгасының уң ярына тамагыннан 66 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 25 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Кубань су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Лаба елгасы Чамлык елгасы менән кушылган урынган тамагына кадәр. Кече елга бассейны — Өстәмә бассейны юк, елга бассейны — Кубань.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Сен-Леже-дез-Обе
Сен-Леже-дез-Обе — Франциянең Эр һәм Луар департаментында урнашкан коммуна.
Баһарлы (Тарсус)
Баһарлы (Baharlı) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Мерсин иле Тарсус илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Хумулешть (Румыния)
Хумулешть — Румыниянең Нямц жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Недайка
Недайка (Недайка ) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Буда-Кашалёвский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
HD177410
HD177410 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Юлык
Юлык — Башкортстанның Баймак районындагы бердәнбер татар авылы, Йомаш авыл җирлегенә карый.
HD177410
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Юлык
Тарихи мәгълүмат
Беренче исеме “Юлык ямы” (Юллукский Ямъ). Авыл 1781 елны Казан өязе кешеләре тарафыннан нигезләнә. Алар биредә Верхнеуральск-Ырынбур трактында башкортлар урынына почта хезмәте алып бару шарты белән урнаша. 1869 елны алтын ятмаларын үзләштерү башлана. Юлыкта алтын ятмалар хуҗалары Рәмиевләрнең штаб-квартирлары була (1918 елга кадәр). 1924 елга кадәр Юлык – волость үзәге, 1898 елда биредә казна “рус-башкорт” мәктәбе ачыла, зимства дәвалау учрежденияләре эшли. 1962 елны авыл советы үзәге Йомашка күчерелә. Рәмиевләр салдырган мәчет һәм китапханә биналары сакланган.
Демография
Халык саны динамикасы:
HD177410
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Сен-Жан-Лепинасс
Сен-Жан-Лепинасс — Франциянең Ло департаментында урнашкан коммуна.
Нерошка
Нерошка — Россия территориясеннән ага торган елга. Калуга өлкәсе, Смоленск өлкәсе, Мәскәү өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Изверь елгасының сул ярыннан 24 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 30 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Ука су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Угра елгасы, инештән тамагына чаклы. Кече елга бассейны — Мокша елгасы кушылган урындан алып Ука кушылдыктары бассейны, елга бассейны — Ука.
Брабова
Брабова — Румыниянең Долж жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гуэса
Гуэса — Испаниянең Наварра провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Чахувек (Мазовия воеводалыгы)
Чахувек  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Севен-Майл-Крик (Висконсин)
Севен-Майл-Крик  — Америка Кушма Штатларының Висконсин штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Виндорф (Пассау)
Виндорф  — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(8862) Такаюкиота
(8862) Такаюкиота — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1991 елның 18 октябрендә С. Отомо тарафыннан Такане обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1991 UZ» саналган.
Ла-Корунья
Ла-Корунья (La Coruña, A Coruña) — Испаниянең Галисия автономияле төбәгендә урнашкан шәһәр.
Тарих
1208 дә нигезләнә.
Бриджпорт (Калифорния)
Бриджпорт  — Америка Кушма Штатларының Калифорния штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Бриджпорт халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Марина Роднина
Роднина Марина Владимировна (Марина Володимирівна Родніна, Marina Rodnina; 19 ноябрь 1960 ел, Киев, Украина ССР ы, СССР) — биохимия профессоры, Леопольдина Немец Фәннәр академиясе әгъзасы, Геттингенда Макс Планк җәмгыятенең Биофизик химия институтының физик биохимия бүлекчәсе директоры. Трансляция вакытында рибосомаларның эшләү механизмына багышланган күренекле эшләр авторы.
Биографиясе
Марина Роднина Тарас Шевченко исемендәге Киев милли университетын тәмамлаган. Аннары молекуляр биологияне өйрәнә һәм 1989 елда Украина Милли фәннәр академиясендә Молекуляр биология һәм генетика институтында фән кандидаты дәрәҗәсенә диссертация яклый.
Олыимән
Олыимән — Татарстан Республикасының Актаныш районындагы торак пункт.
Тарихи белешмә
Риваятьләр һәм язма чыганакларга күрә, Олыимән авылына XVII йөздә Агыйдел төбәгеннән Җәнәй кабиләсе вәкилләре күченеп килеп нигез сала. Алар хәзерге Сикия елгасы бассейнына кергән һәм соңыннан Олы Имән дип аталачак зур булмаган елга буена урнашалар. Күченеп килү сәбәпләренең берсе, Россия империясенең татар-башкорт халкына карата милли-колониаль сәясәтеннән килеп чыга. Шул сәбәпле, мөһаҗирләр үз йортларын "олы юлдан" (хәзрге Чаллы-Уфа юлының уң ягына) биш чакрым ераклыкта һәм һәр тарафтан диярлек табигый ярлар белән уратып алынган җирдә төзи башлыйлар. Күченүчеләр әлеге төбәктә бик зур имәннәр булуын күреп, үз авылларын да "Олыимән" дип атыйлар. Олыимәнлеләрнең биләмәләре зур була, Киров, Югары Яхшый, Татар Бүләр һәм Мари-Бүләр, Сәет, Сикия авыллары алар җиренә керә.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.7 °C.
Күз ясмыгы
[[Файл:Eye_scheme_mulitlingual.svg|мини|300x300пкс|
1. күз агы
2. тамырлы катлау
3. Шлемм каналы
4. төсле катлау тамыры 5. мөгезкатлау
6. төсле катлау
7. күз карасы
8. күзнең алгы камерасы
9. күзнең арткы камерасы 10. керфексыман өлеш
11. күз ясмыгы
12. пыяласыман җисем
13. челтәркатлау
]] Күз ясмыгы (рус. хрусталик, лат. lens) — күз алмасында, күз карасы каршында урнашкан үтә күренмәле җисем; биологик линза, күз ясмыгы күзнең яктылык сындыру аппаратының мөһим өлешен тәшкил итә.
Күз ясмыгы үтә күренмәле ике ягы да кабарынкы түгәрәк сыгылмалы керфексыман өлешкә боҗра кебек беркетелгән ясалмадан гыйбарәт. Күз ясмыгының арткы өслеге пыяласыман җисемгә яндаш, ә алдында төсле катлау белән алгы һәм арткы камера урнашкан.
Зурлыгы һәм оптик үзлекләре
Балигъ кешенең күз ясмыгының максималь калынлыгы якынча 3,6—5 мм (аккомодация көчәнешенә карап), аның диаметры якынча 9-10 мм. Күз ясмыгының алгы өслегенең хәрәкәтсезлектә кәкрелек радиусы 10 мм га тигез, ә арткысы— 6 мм, максималь аккомодация көчәнеше вакытында алгы һәм арткы радиус тигезләнеп, 5,33 мм кадәр кими.
Күз ясмыгының сындыру күрсәткече калынлык буенча бертөрле түгел һәм шулай ук аккомодация торышына карап,  уртача 1,386 яки 1,406 (төш) тәшкил итә
Аккомодация  хәрәкәтсезлегендә күз ясмыгының сындыру көче уртача 19,11 диоптрий тәкил итә, максималь аккомодация көчәнеше вакытында — 33,06 дптр.
Яңа туганнарның күз ясмыгы шарсыман диярлек йомшак консистенцияле һәм сындыру көче 35,0 дптр кадәр. Алга таба аның үсеше, күбесенчә диаметры арту хисабына бара.
Күз ясмыгы — эпителиаль күзәнәкләр белән капланган ясмыкның төп элпәсе булган капсулада урнашкан үтә күренмәле ике  яклы кабарынкы тамырсыз төзелеш. Аккомодация барышында ясмыкның формасы үзгәрешендә катнашучы капсула экваториаль өлкәсендә аеруча калын, ә арткы  котыпта — юка. Экватор өлкәсенә беркетелгән зонуляр җепселләр боҗрасы ясмыкны керфексыман җисемнән аера. Бер катлы эпителий ясмык капсуласының алгы һәм экваториаль өлешен генә каплый. Экваториаль өлкәдә күзәнәкләр митоз өчен бүленә. Яңа ясалган эпителиаль күзәнәкләр сузылып, органеллаларын югалтып җепселләр ясый, шулай итеп ясмыкның үтә күренмәлеген тәэмин итә. Ясмыкны төшкә, үзәктәге тыгыз катламга һәм аны урап алган кабык матдәсенә аерып була. Яңа ясалган ясмык җепселләре гомер буе ясала һәм субкапсуляр урнашып иске катламнарны ясмык матдәсенең эченә таба тирәнрәк күчерә, ясмыкның үсеше  алгы-арткы һәм экваториаль юнәлешкә гомер буе бара.
Ясмык нормада үтә күренмәле; күрү үткенлегенә йогынты ясауга карамастан ясмыкның капсула яки матдәсенең  тумыштагы һәр томанланулары катаракта дип атала.
Гистологик төзелеше
Күз ясмыгында капсула (капчык), капсуляр эпителий һәм күз ясмыгының төп матдәсен аералар.
Капсула
Тыштан күз ясмыгы юка сыгылмалы төзелешсез капсула белән капланган, ул яктылыкны көчле сындыручы һәм күз ясмыгын төрле патологик факторлардан саклаучы бертөрле үтә күренмәле катлау. Капсула керфексыман өлешкә керфексыман өлеш бәйләвечләре белән беркетелгән.
Күз ясмыгының капсула калынлыгы бөтен аның өстендә бертөрле түгел: капсула өлеше алдан артка караганда калынрак (0,008—0,02 һәм 0,002—0,004 мм туры килә), бу алгы өслегендә капсула астында эпителиаль күзәнәкләрнең бер катлавы булганлыктан.
Капсуланың иң калын урыны экваторга ике үзәктәш билендә  — алгы (керфексыман өлешнең алгы җепселләре беркетелгән урыныннан 1 мм га эчкә урнашкан) һәм арткы (керфексыман өлеш бәйләвечләре беркетелгән арткы урынныннан эчкә). Капсуланың иң юка урыны күз ясмыгының аткы полюсы өлкәсендә.
Эпителий
Күз ясмыгы эпителие беркатлы яссы мөгезләнүче буларак сыйфатлана; аның төп функцияләре трофик, камбиаль һәм киртә булып тора.
Эпителиаль күзәнәкләр, капсуланың үзәк зонасына туры килгән (күз карасы каршында), яссыланган һәм бер-берсенә тыгыз урнашкан. Монда күзәнәкләр бүленеше башкарылмый диярлек.
Үзәктән перифериягә күчкәндә эпетелиаль күзәнәкләрнең зурлыгы кимүе, аларның миотик активлыгы көчәюе һәм күзәнәкләрнең чагыштырмача биеклеге артуы күзәтелә, экватор өлкәсендә күз ясмыгы эпителие цилиндрсыманга әйләнеп диярлек күз ясмыгының үсеш зонасын ясый. Монда күз ясмыгы җепселләре барлыкка килә.
Күз ясмыгы матдәсе
Күз ясмыгының төп өлеше озынлыкка сузылган эпителий күзәнәкләре тәшкил иткән җепселләрдән ясалган. Һәр җепсел үтә күренмәле алтыпочмаклы призмадан гыйбарәт. Күз ясмыгы матдәсе, кристаллин аксымыннан ясалган, бөтенләй үтә күренмәле һәм башка яктылык сындыручы аппаратларның компонетлары кебек анда тамырлар һәм нервлар юк. Күз ясмыгының үзәк тыгызрак өлеше, төшен югалтып, кыскарган һәм башка җепселгә салынган вакытта төш дип атала башланды, шул ук вакытта, периферия өлеше тыгызлыгы кимрәк булган кабыкны барлыкка китерә.
Карындагы үсеш вакытында күз ясмыгы тукланышны пыяласыман артериядән ала. Бәлигъ вакытта күз ясмыгы тукланышы тулысынча пыяласыман җисем һәм сулы сыекчага бәйле
Виктор Бирюков
Виктор Бирүков (Виктор Васильевич Бирюков,, — , ) — СССР һәм РФ футболчысы (сакчы), спорт остасы, РФ футбол тренеры.
Сан-Жозе-ду-Седру
Сан-Жозе-ду-Седру — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Санта-Катарина штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Обу
Обу — Япония дәүләтенең Айти префектурасында урнашкан шәһәр.
Халкы
2008 елның 1 гыйнварына шәһәрдә 83097 кеше яшәгән. Халык тыгызлыгы - 1 км²-га 2467 кеше тәшкил иткән.
Географиясе
Шәһәр территориясе 33.68 км² тәшкил итә.
(16351) 1971 US
(16351) 1971 US — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1971 елның 26 октябрендә Любош Когоутек тарафыннан Гамбург обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1971 US» саналган.
Фронтенак (Канзас)
Фронтенак  — Америка Кушма Штатларының Канзас штатында урнашкан шәһәр.
Старе Дольно
Старе Дольно — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Фронтенак (Канзас)
Тарихы
Фронтенак шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Страхоцин (Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы)
Страхоцин  — Польшаның Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Флавиньи-сюр-Мозель
Флавиньи-сюр-Мозель (Flavigny-sur-Moselle) — Франциянең Мёрт һәм Мозель департаментына караган коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 17,30 км².
Нүргүт
Нүргүт (Nürgüt ) — Әзербайҗанның Нахчыван Автоном Республикасы Ордубад районына караган авыл.
Ярковице
Ярковице — Польшаның Түбән Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Сак-Сок (бәет)
Сак-Сок (Саҡ-Суҡ, Шӑн-Шӑк) — татар, башкорт һәм чуаш халык бәете. Эпик‑драматик характердагы бәет. Мифологик бәетләргә карый.
Тарихы
«Сак-сок» бәетенең алтмыштан артык варианты билгеле. Беренче тапкыр 1909 елда З.Өммәтинең «Башкорт типтәрләренең җыр, бәетләре» җыентыгында бастырыла.
Кайбер вариантлары Н.Д.Шоңкаров һәм Х.С.Вәлиева тарафынннан «Башкорт халык иҗаты. Бәетләр.» китабында 1968 елда дөнья күрә.
Тавил Хаҗиәхмәтов иллюстрацияләре белән беренче тапкыр 1990 елда бастырыла.
Татар композиторы Ш.К.Шәрифуллин 1999 елда татар, өлешчә чуаш һәм башкорт вариантларыннан җыелган көйле «Сак-сок бәете» китабын бастыра.
2002 елда татар язучысы Рабит Батулла бәет көенең 14 вариантын җыюга ирешеп, «Сак-Сок» драмасын яза.
Сюжеты
Сак белән Сок — гомер барча бер‑берсен эзләп таба алмаган кошлар. Бәетнең сюжеты нигезендә — гаилә-көнкүреш драмасы. Улларының үзара бер‑берсе белән килешә алмый сугышуына ачуы килгән ана аларның кошларга әверелүен тели. Каргышы үтәлә һәм балалары туган йортларын мәңгегә ташлап китә.
Төзелеше
Бәет балаларның монологы формасында корыла. «Сак-Сок» бәете көе квадрат структуралы, кече диапазонлы (дема), мелодикасы көйле, көйләп сөйләүгә тартым. Лады — мажор пентатоника, көе түбәнәя барган секвенция корулы.
Экранлаштыру
Бәет сюжеты буенча кинорежиссер А.Ю.Аскаров тарафыннан 2015 елда «Башкортстан» киностудиясендә «Ана» («Әсә») фильмы төшерелгән.
Копотяги
Копотяги — Россия территориясеннән ага торган елга. Киров өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Ивкина елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 22 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Нократ, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Гиага
Гиага — Россия территориясеннән ага торган елга. Адыгея республикасы биләмәләрендә ага. Елга Лаба елгасының сул ярына тамагыннан 35 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 87 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Кубань су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Лаба елгасы Чамлык елгасы менән кушылган урынган тамагына кадәр. Кече елга бассейны — Өстәмә бассейны юк, елга бассейны — Кубань.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Карасаз (Элазыг)
Карасаз (Karasaz) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Элазыг иле Элазыг илчесенә караган бер авыл (köy).
Мезра (Доганйол)
Мезра (Mezra) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Малатья иле Доганйол илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Николай Благовещенский (1821)
Николай Благовещенски (Николай Михайлович Благовещенский,, — , ) — РИ филологы, фәннәр докторы (1851), Варшава университеты ректоры (1872-1883), РИ мәгариф министры киңәшчесе, Казан университетының атказанган профессоры (1891). Яшерен киңәшче (1873).
Сен-Лоран-ла-Гатин
Сен-Лоран-ла-Гатин — Франциянең Эр һәм Луар департаментында урнашкан коммуна.
Чебераки (Мазовия воеводалыгы)
Чебераки  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Десохо
Десохо — Испаниянең Наварра провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сан-Жозе-ду-Серидо
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
(8863) 1991 UV2
Тарихы
1991 елның 31 октябрендә С. Уэда, Х. Канэда тарафыннан Кусиро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1991 UV2» саналган.
Сен-Жан-Мирабель
Сен-Жан-Мирабель — Франциянең Ло департаментында урнашкан коммуна.
Гранада
Гранада (Granada) — Испаниянең Әндәлүс автономияле төбәгендә урнашкан шәһәр.
Тарих
Безнең эрага кадәр нигезләнгән.
Некрашовка
Некрашовка (Некрашоўка ) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Ельский район районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Казарета (Падова)
Казарета — Италиянең Венеция төбәге өязендә урнашкан торак пункт.