cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Söyembikä
Söyembikä ul Yosıf bäk qızı ide. Qazan xannarı Canğäli (1533.-1535.), Safagäräy (1536.-1549.) häm Şahğäli (1553. yıldan soñ) xatını.
1550. yılda patşalıqtan töşerelä. wä 11. Augustta ulı Ütämeşgäräy belän bergä Mäskäwgä ozatıla. Xalıq telendä Söyembikägä bağışlamğan riwäyätlär saqlana, ş.i. Qazan Kirmänendäge manarağa bäyle riwäyät.
Nindi şartlarda wafat buluı açıqlanmağan. Ber faraz buyınça, 1570. yılda Urıs patşası ämere belän ağu eçertep üterälär.
Ликоть (село)
Ликоть — Польшаның Карпатасты воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Гистохимия
Гистохимия, гистологик химия — гистология фәнендә тукымаларның химик үзлекләрен, матдәләр алмашын өйрәнә торган бүлек.
Гистохимиянең аерым бүлеге — цитохимия. Гистохимия гистология белән биохимия арасында тоташтыручы буын буларак барлыкка килгән.
Тулаем организмда матдәләр алмашының гомуми закончалыкларын өйрәнүче биохимиядән аермалы буларак, гистохимия матдәләрнең (метаболизмның аерым буыннарының) төгәл туплануын һәм аларның тукыма һәм күзәнәк структураларында әверелешен өйрәнә. Гистохимия ысуллары гистологик техниканы һәм микрохимик анализны колачлый.
Нове (Свентокшиж воеводалыгы)
Нове  — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Мижеркасы
Мижеркасы (Мишеркасси, Мижеркасы) — Чуашстанның Кызыл Чутай районында урнашкан авыл.
Рациборовице (Лодзь воеводалыгы)
Рациборовице  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Мижеркасы
Халык
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 307 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (100%).
Хлусава (Задровевски авыл советы)
Хлусава (Хлусава ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Аршанский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Зур Инцы
Зур Инцы — Россия территориясеннән ага торган елга. Архангельск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Ак диңгез урнашкан. Елга озынлыгы 21 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Ак диңгез елгалары бассейны Золотница елгасының төньяк-көнчыгыш чигеннән Воронов борынына чаклы (Төньяк Двина елгасын кертмичә). Кече елга бассейны — Төньяк Двина, Вычегды һәм Кече Төньяк Двиналар кушылган урыннан түбәнрәк, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Аренас-де-Сан-Педро
Аренас-де-Сан-Педро — Испаниянең Авила провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Генетика
Генетика (гр. genesis килеп чыгу) — организмнарның нәселдәнлеге һәм үзгәрүчәнлеге турындагы фән.
Нәселдәнлек — тереклек иясенең буыннар арасындагы морфологик һәм функциональ күчүчәнлекне, шулай ук тышкы тирәлекнең билгеле бер шартларында индивидуаль үсешнең үзенә бертөрле үзенчәлеген тәэмин итүче сыйфат. Нәселдәнлекнең даимилеге бер буыннан икенчесенә билгеле бер нәселдәнлек структураларын тапшыру белән тәэмин ителә. Үзгәрүчәнлек — тереклек иясенең морфофизиологик төзелешендә аерымлыклар булуы яки барлыкка килүе, бу аерымлыклар, я нәселдәнлек структураларының, я индивидуаль үсеш процессындагы бербөтен организмның үзгәрүе өчен, башлангыч материал булып тора.
Гомуми генетика һәм хосусый генетика бар. Гомуми генетика барлык организмнарга хас булган генетик закончалыкларны һәм бу закончалыкларның конкрет чагылышларын өйрәнә.
Хосусый генетика организмнарның теге яки бу төрләренең нәселдәнлеген һәм үзгәрүчәнлеген өйрәнә. Өйрәнелә торган объектларга бәйле рәвештә, хосусый генетика кеше генетикасына, үсемлекләр генетикасы, хайваннар генетикасы, бактерияләр генетикасы, вируслар генетикасына һ.б.га аерыла. Молекуляр, биохимик, популяцион, экологик, физиологик, иммунологик, медицина, ветеринария, радиацион, эволюцион һ.б. Генетикалар гомуми генетиканың мөстәкыйль бүлекләрен тәшкил итәләр. Генетика цитология, эмбриология, эволюцион тәгълимат белән, шулай ук биохимия, биофизика, кибернетика, математика һ.б. фәннәр белән тыгыз бәйләнгән. Ул хайваннар, үсемлекләр һәм микроорганизмнар селекциясенең теоретик нигезе булып тора, медицина һәм ветеринариянең кайбер бүлекләре өчен әһәмияткә ия. Ггенетиканың төп методы — гибридологик метод (бер яки берничә билге буенча аерылып торган формаларны кушылдыру һәм нәселне анализлау). Шулай ук цитологик, биохимик, онтогенетик (эмбриологик), математика-статистик һ.б. методлар да кулланыла.
(11580) Баутцен
(11580) Баутцен — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1994 елның 3 маенда Spacewatch тарафыннан Китт-Пик обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1994 JG4» саналган.
GSC3680-1045
GSC3680-1045 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Караагач (Кулп)
Караагач (Karaağaç) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Диярбакыр иле Кулп илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Зялёны Прудок
Зялёны Прудок (Зялёны Прудок ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Чавуский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Күнтәч
Күнтәч — Татарстан Республикасының Лаеш районындагы авыл.
Почта индексы — 422617.
(10516) Sakurajima
(10516) Sakurajima — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1989 елның 1 ноябрендә М. Мукаи, М. Такэиси тарафыннан Kagoshima обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1989 VQ» саналган.
Шамья
Шамья — Россия территориясеннән ага торган елга. Пермь крае, Киров өлкәсе, Удмуртия биләмәләрендә ага. Елга  Сюзьва елгасының кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 14 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Чулман кушылдыклары бассейны Агыйдел кушылганчы, елга бассейны — Чулман.
Пиодан
Пиодан — Португалиянең Коимбра округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Сафонова (Байкалово районы)
Сафонова (Сафонова) — Свердловск өлкәсенең Байкалово районы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
Нойденау
Нойденау (Neudenau) — Алманиянең Баден-Вюртемберг җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гонцати (Виченца)
Гонцати — Италиянең Венеция төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Жидвей (коммуна)
Жидвей — Румыниянең Алба жудецында урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Сандерсон (Техас)
Сандерсон  — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Сандерсон халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Киев өлкәсе
Киев өлкәсе (Київська область) — Украина cастaфына керүче өлкә.
Административ үзәге — Киев шәһәре.
Халык
Милли cастaф (2001): украиннар — 92,5%, руслар — 6,0%.
Административ бүленеш
Киев өлкәсе 25 районга һәм 13 өлкә буйсынуындагы шәһәренә бүленә.
Коллоид химия
Коллоид химия, коллоидлар химиясе — дисперс системаларның һәм аларның өслек күренешләренең физик химиясен өйрәнүче фән.
Дисперс системаларның барлыкка килү һәм таркалу процессларын һәм шулай ук аларның башлыча фазалар бүленеше чигендә урнашкан өслектәге күренешләре белән бәйле характерлы үзенчәлекләрен тикшерә.
«Коллоид химия» термины шуның белән бәйле: традиция буенча коллоидлар дип югарырак дисперслы системаларны (коллоид системаларны) атаганнар. Коллоид химия — физик химиянең аерым бүлеге (тикшеренүләрнең физик ысулларын кулланып, химик күренешләрнең гомуми закончалыкларын өйрәнүче фән). Коллоид химия биология, медицина, ветеринария һ.б. табигать фәннәре белән тыгыз бәйләнгән. Тере организмнар, нигездә, югары молекуляр кушылмалардан торучы катлаулы югары дисперслы системалардан гыйбарәт. Шунлыктан организмда процессларның нормаль һәм патологик барышы күп яктан Коллоид химия законнары белән билгеләнә. Коллоид химия ысуллары — диализ, электродиализ, ультрафильтрлау, коагуляция, электрофорез, абсорбция, хромотография һ.б. биологик тикшеренүләр вакытында (ферментларны, токсиннарны, антибиотикларны һ.б.ны чистарту, хайван мембраналарының үткәрүчәнлеген тикшерү, канны, аксымнарны һ.б.ны тикшерү) киң кулланалар.
Рациборув (Лодзь воеводалыгы)
Рациборув  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Ратешу-Кузей
Ратешу-Кузей — Румыниянең Васлуй жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
(11581) Philipdejager
(11581) Philipdejager — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Хлусава (Пишчалавски авыл советы)
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
(11581) Philipdejager
Тарихы
1994 елның 10 августында Эрик Эльст тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1994 PK9» саналган.
Брюэр-Аллишан
Брюэр-Аллишан — Франциянең Шер департаментында урнашкан коммуна.
Липа (гмина Бирча)
Липа — Польшаның Карпатасты воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Овиль
Овиль — Франциянең Эр департаментында урнашкан коммуна.
Нове Броди
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Барроман
Барроман — Испаниянең Авила провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Браун (округ, Көньяк Дакота)
Браун — Америка Кушма Штатларының Көньяк Дакота штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Абердин шәһәре.
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1879 елда оештырыла.
Территориясе
Округ мәйданы 4483,1 км² тәшкил итә.
Искәрмәләр
Браун (округ, Южная Дакота)
Повуа-де-Мидойнш
Повуа-де-Мидойнш — Португалиянең Коимбра округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Вельке Тракани
Вельке Тракани — Словакиянең  округында урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Луайет
Луайет (Loyettes) — Франциянең Эн департаментына караган коммуна, Ланьё кантонына карый.
Нойенбюрг
Нойенбюрг (Neuenbürg) — Алманиянең Баден-Вюртемберг җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Луайет
Географиясе
Коммуна мәйданы — 21,28 км².
Аннона (Техас)
Аннона  — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Языр (Энез)
Языр (Yazır) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Эдирне иле Энез илчесенә караган бер авыл (köy).
Borıspil hawa alanı
Räsmi isem - Däwlät şirkäte "Borıspil xalıqara aeroportı".
Miğmarlar A. Dombrovskiy, A. Malinovskiy, D. Polenko proyektı buyınça tözelgän.
Kiev çigennän 18,5 km aralıqta, Kiev ölkäse Borispil şähärendä urnaşa.
Ukraina xalıqara 62% hawa taşuğa xezmät kürsätä.
2011 yılda passajir äyläneşe 8 mln. keşe.
Härber hawa sudnoları tören qabul itä ala.
Xärbi hawa alanı nigezendä 1959 yılda açılğan.
Transport
Kiev şähärennän 322 nomerlı avtobus, Borıspil qalasınnan 2, 2-B, 11, 16, 17 nomerlı avtobus belän barıp citep bula.
Гамаза
Гамаза – Россия территориясеннән ага торган елга. Башкортстан, Чиләбе өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Сем елгасының уң ярыннан 202 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 11 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы – Сем елгасы, елга башыннан тамагына чаклы. Кече елга бассейны – Агыйдел, елга бассейны – Чулман.
Мочеи
Мочеи (Мучикасси, Мочеи) — Чуашстанның Кызыл Чутай районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429043. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97226825005. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2101100004000.
Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2136.
Халык
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 215 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (100%).
Караагач (Һыныс)
Караагач (Karaağaç) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Эрзурум иле Һыныс илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Duslar.ru
Duslar.ru — татар халкының иң популяр социаль челтәрләре санала. Бүгенгесе көндә бөтен җир шары буйлап 90 меңләп татарны берләштерә.
Салаер
Салаер (Салаир) — Россия Федерациясенең Кемерово өлкәсендә урнашкан шәһәр.
Халык саны — кеше.
Тарих
Шәһәр тибындагы бистә статусын 1932 елдан, шәһәр статусын 1941 елдан башлап йөртә.
Халык
Милләтләр (2010): урыслар (97,1%).
(11582) Блейлер
(11582) Блейлер — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1994 елның 10 августында Эрик Эльст тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1994 PC14» саналган.
Зямцы (Дрыбинский районы)
Зямцы  (Зямцы ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Дрыбинский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Жижила (коммуна)
Жижила — Румыниянең Тулча жудецында урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
(10517) 1990 BH1
(10517) 1990 BH1 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1990 елның 28 гыйнварында С. Уэда, Х. Канэда тарафыннан Кусиро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1990 BH1» саналган.
Көзән (Ишембай районы)
Көзән (Кузяново) – Башкортстан Ишембай районындагы авыл, Көзән авыл советы үзәге. Район үзәгеннән төньяк-көнчыгышка 44 км һәм Стәрлетамак тимер юл станциясеннән көньяк-көнчыгышка таба 43 км еракта урнашкан.
Гонцере (Бреша)
Гонцере — Италиянең Ломбардия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Көзән (Ишембай районы)
Демография
Халкы: 1906 елда — 1494 кеше; 1920 — 1858; 1939 — 1567; 1959 — 1124; 1989 — 947; 2002 — 866; 2010 — 847 кеше. Башкорт теленең җигән сөйләше һәм татар теленең тепекәй сөйләше таралган.
Гонцере (Бреша)
Географиясе
Гонцере Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.
Көзән (Ишембай районы)
Демография
2002 ел җанисәбе буенча авылда башкортлар яши (97%).
Социаль һәм мәдәни өлкәләр
Урта мәктәп, фельдшер акушерлык пункты, мәдәният йорты, китапханә, Вәлиди Ә.-З. музее, һәйкәле, мәчет бар. 1990 елларга кадәр мәктәптә укыту татар телендә алып барылган.
Тарихи белешмә
«Башкорт энциклопедиясе» буенча, авылга 18 гасыр 1нче яртысында Нугай даругасы Юрматы волосте башкортлары үз җирләрендә нигез салган. 1757 елда төзелгән аренда килешүе буенча биредә типтәрләр килеп утырган, 1841 елда шулай ук бобыльләр исәпкә алынган. Беренче төпләнүче исеме белән аталган, уның уллары Чүрәк һәм Әйдәк Көзәновлар билгеле. Шулай ук Көзәк буларак теркәлгән. 1795 елда 25 йортта 120 кеше яшәгән, 1865 елда 125 йортта — 735 кеше. Терлекчелек, игенчелек, умартачылык, күн эше, киез басу, урман кәсепләре белән шөгыльләнгәннәр. Мәчет, училище, су тегермәне булган. 1906 елда 2 мәчет, тимерлек, 2 бакалея кибете, икмәк склады (мөгәҗәй) теркәлгән; шөгыльләр арасында олаучылык, чыпта сугу, кап тегү теркәлгән.
Шваревка
Шваревка — Россия территориясеннән ага торган елга. Пермь крае биләмәләрендә ага. Елга  Кондас елгасының кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 14 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Чулман кушылдыклары бассейны Агыйдел кушылганчы, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Хлюсцина
Хлюсцина (Хлюсціна ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Дубровенский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
GSC3683-1811
GSC3683-1811 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Бузе (коммуна)
Бузе — Франциянең Шер департаментында урнашкан коммуна.
Молекуляр генетика
Молекуляр генетика — генетик материалның молекуляр дәрәҗәдәге структурасы һәм функциясе турындагы фән тармагы.
Нәселдәнлек билгеләренең ата-анадан балага геннар белән күчүе һәм буыннан-буынга тапшырылуы ысулларын өйрәнүче классик генетикадан аермалы буларак, молекуляр генетиканың бурычы — геннарның химик табигатен, генетик информацияне саклауның һәм нәселдәнлек билгеләренең буыннан-буынга күчә килүенең молекуляр механизмын тикшерү.
Александр Ратнер
Александр Ратнер (1934-1994) - совет һәм Россия медигы. Казан балалар неврологиясе мәктәбенә нигез салучы. Фән докторы, профессор, ТАССР һәм Россия Федерациясенең атказанган фән эшлеклесе.
Биографиясе
Александр Юрьевич Ратнер 1934 елда табиблар гаиләсендә туа. Әтисе - танылган хирург Юрий Александрович (Израилевич) Ратнер (1905-1979), Казан онкологлар мәктәбенә нигез салучыларның берсе, РСФСРның атказанган фән эшлеклесе. Әнисе - невропатолог Ева Александровна Ратнер (1907-1978).
В.Белинский исемендәге 19 нчы мәктәпне көмеш медальгә тәмамлый.
1960 елда ул Ленинградтагы профессор С. Н. Давиденков клиникасына ординатурага керә, ләкин авыруы аркасында укуы өзелә һәм Казанга кайта. Казан ГИДУВ нерв авырулары клиникасында эшли.
1964 елда «Шейная мигрень» темасы буенча кандидатлык диссертациясен яклый (җитәкчесе кафедра мөдире  профессор И.Русецкий).
Бу кафедрада ассистент булып эшли. «Шейный остеохондроз» темасына докторлык диссертациясен яклый. (фәнни консультанты профессор А. М.Вейн).
1973 елдан 1994 елга кадәр  20 елдан артык Казан ГИДУВында балалар нерв авырулары кафедрасын  җитәкли. А. Ю. Ратнер җитәкчелегендә үткәрелгән тикшеренүләр ул чорның өйрәнелмәгән проблемаларның берсе - перинаталь неврологиягә багышланган.
1992 елда Казанда өч Бөтенсоюз конференциясен, халыкара балалар неврологлары конгрессын үткәрү инициаторы булган.10 монография авторы.
Гаиләсе
Хатыны - Фаина Лазаревна Ратнер - Казан филологы, укытучы, Казан дәүләт университетының Телләр институты директоры.
Бүләкләре
Пуркинье алтын медале
Хәтер
2004 елда галимнең 70-еллыгына 8-нче номерлы шәһәр балалар клиник хастаханәсенә Ратнер исеме бирелә, бинада мемориаль такта урнаштырылган.
Подентеш
Подентеш — Португалиянең Коимбра округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Ратин (Румыния)
Ратин — Румыниянең Селаж жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Рацишин
Рацишин — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Зур Козлы
Зур Козлы — Россия территориясеннән ага торган елга. Архангельск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Ак диңгез урнашкан. Елга озынлыгы 42 км.
Рацишин
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Зур Козлы
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Ак диңгез елгалары бассейны Золотница елгасының төньяк-көнчыгыш чигеннән Воронов борынына чаклы (Төньяк Двина елгасын кертмичә). Кече елга бассейны — Төньяк Двина, Вычегды һәм Кече Төньяк Двиналар кушылган урыннан түбәнрәк, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Нове Канице
Нове Канице — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Габдрәшит Ибраһимов
Габдрәшит Ибраһимов (1857 ел, 23 апрель, Тубыл вилаяте, Тара шәһәре (хәзер Омск өлкәсендә) — 1944 ел, 17 август, Токио, Япония) — татар сәясәтчесе, дин әһеле.
Тормыш юлы
1857 елның 23 апрелендә (иске стиль) Тубыл вилаятенең Тара шәһәрендә (хәзер Омск өлкәсендә) дин әһеле гаиләсендә дөньяга килә. Аның әтисе Гомәр хәзрәт җиде буын ахуннар нәселеннән була, әнисе Гафифә абыстай да Себердә данлыклы мәгърифәтче һәм җәмәгать эшлеклесе Фазыл Тынкачевлар нәселеннән була. Габдрәшит Ибраһимов башлангыч дини белемне Себер мәдрәсәләрендә – Уыш авылында (1866), Әлмәндә (1867-1871), Яңавыл-Төмәндә (1872-1876) һәм Казан төбәгендәге Кышкар мәдрәсәсендә (1877) ала. Шушы вакыт эчендә ул империя төрмәләрен дә, ятимлек ачысын, акчасызлык газабын да татып өлгерә. 1879-1884 елларда ул Мәдинә шәһәрендә төпле дини белем ала, Коръән-хафиз булып чыга, 1885-1892 елларда туган шәһәре Тарада имам-хатыйп һәм мөдәррис булып тора, 1892-1895 елларда Уфадагы Үзәк Диния нәзәратында баш казый вазыйфасын башкара, мөфти югында айлар буена аның урынына да кала.
Шушы чорда Габдрәшит Ибраһимов дөньяга сәяси күзлектән карый башлый, ул Россия империясендә яшәүче төрки-мөселманнарның хокуксызлыгын күрә, моннан чыгу юлларын эзли башлый. Шуңа күрә, Уфа Диния нәзәратында баш казый һәм мөфти вазыйфаларын башкарганда, ул мөселманнарның хокукларын яклап Петербургка, Россия эчке эшләр һәм мәгариф министрлыкларына хәтле барып җитә. Әмма Габдрәшит Ибраһимовның бу сәяси активлыгын патша хакимияте дә, аңа хезмәт итүче дин әһелләре дә кабул итми, нәтиҗәдә, акыл иясен кысырыклау, үз араларыннан этеп чыгару, эзәрлекләүләр башлана. Тормышына куркыныч янау сәбәпле, Габдрәшит Ибраһимов 1895 елда Россиядән китәргә мәҗбүр була, ул башта Төркиягә барып урнаша, аннан аның дөнья тирәли беренче сәяхәте башлана. Галәм тирәли өч елга сузылган бу сәяхәтендә Габдрәшит Ибраһимов Мисырда, Хиҗазда, Фәләстиндә, Италия, Австрия, Франция, Болгария, Сербиядә, Кавказда, Урта Азиядә, Төркестанда, Япониядә, һәм, әлбәттә, Төркиядә була. Бу сәяхәтнең төп максаты – дөнья халыклары, бигрәк тә, мөселман илләре белән танышу, аларга Россиядә бер хокуксыз яшәүче төрки-мөселманнар турында хәбәр җиткерү, татар бәйсезлеге һәм ислам берлеге өчен көрәштә юлдашлар табу, соңыннан болар хакында язып чыгу була.
Беренче әсәрләре
1895 елны Истанбулда Габдрәшит Ибраһимовның беренче мәҗмугалары дөнья күрә, алар – “Ливаул Хәмд” һәм “Чулпан йолдызы” китап-брошюралары. Беренчесендә ул Россиядә татарларны руслаштыру сәясәте алып барылуны фаш итә, милләттәшләрен Төркиягә һиҗрәт кылырга чакыра. Китап тиз арада бөтен Россия буйлап тарала һәм 1897 елгы Россиядә халык саны алуга нык комачау итә. Шушы китап сәбәпле, 19 гасыр ахырында һәм 20 гасыр башында 70 мең татар Россиядән Төркиягә күчеп китәләр. Бүген дә күпчелеге себер татарларыннан торган Бөгередәлек авылы халкы бирегә якташлары Габдрәшит Ибраһимов чакыруы буенча йөз ел элек Омски губернасыннан күчеп килгән булалар һәм хәзер дә биредә аны олылап, “Бабай” дип атап йөртәләр.
Габдрәшит Ибраһимовның 1895 елда Истанбулда, соңрак Петербургта да басылып чыккан икенче китабы – “Чулпан йолдызы” брошюрасы Россия хакимиятен тагы да зур борчуга сала, чөнки ул биредә беренче тапкыр чын татар тарихын, татарлар арасында ислам дине таралу тарихын яза, русларның татарларга каршы гасырлар буе алып барган юк итү сәясәтен фаш итә, милләттәшләрен патша самодержавиясенә каршы көрәшкә өнди. Бу китап тиз арада Россиядә тыелган китаплар исемлегенә кертелә, әмма шуңа карамастан, ул бөтен төрки-мөселманнарның, бигрәк тә, татар шәкертләренең өстәл китабына әйләнә.
Эзәрлекләү һәм кысу никадәр зур булса да, Габдрәшит Ибраһимов Россиядә калган төрки-мөселманнар белән арасын өзеп бетерми, ул гына да түгел, вакыты-вакыты белән Петербургка кайтып, фикердәшләре белән анда милли һәм дини газета-журналлар чыгаруга ирешә. Габдрәшит Ибраһимовны, хакыйкый рәвештә, Россиядә беренче татар матбугатына нигез салучы, дияргә була. Чөнки 1900 елны ул Петербургта “Миръат” (”Көзге”) дип аталган журнал-әлманах чыгара башлый, аның 9 ел эчендә Петербургта – 16, Казанда 6 саны дөнья күрә. Бу мәҗмугасында Габдрәшит Ибраһимов мөселман-татарларның эчке дөньясына, аларда гыйлемгә мәхәббәт тәрбияләүгә, хатын-кызлар мәсьәләсенә, әхлакка зур игътибар бирә, мәгърифәтчелекне алгы планга чыгара. Шулай ук аның дөнья тирәли сәяхәте турында язмалары соңрак “Аләми Ислам” китабында  дөнья күрә. 1900 елда Габдрәшит Ибраһимовның Мисырда, аноним рәвештә, “Россиядә мөселманнар яки татар кавеменең тарихы” дип аталган китабын бастыруы да билгеле.
Япония
Егерменче гасыр башында, ягъни, 1900-1903 елларда Габдрәшит Ибраһимовның берничә тапкыр Япониягә барып чыгуы да билгеле. Әйткәнебезчә, Габдрәшит Ибраһимов татарларның хокуклары өчен Россиягә каршы көрәштә юлдашлар эзли, аны шулай ук япон халкының исламга карата җылы мөнәсәбәте дә бирегә тарта. Әмма патша хакимияте дә йоклап ятмый, алар төрки-мөселманнарны яклап, Россиягә каршы пропаганда алып барган Габдрәшит Ибраһимовны эзенә басып эзәрлекли баралар һәм япон хөкүмәтеннән аны тотып бирүне таләп итәләр. Шушы басымга түзә алмыйча, япон хөкүмәте Габдрәшит Ибраһимовны илдән чыгарып җибәрергә мәҗбүр була, ул Төркиягә кайтып урнаша һәм Россия империясенә каршы эшчәнлеген дәвам итә. Нәтиҗәдә, Россия хөкүмәте Габдрәшит Ибраһимовны Төркиядән дә кудыруга ирешә, һәм ул чикне үтүгә, кулларына богау салып, 1904 елның август башында Әдис төрмәсенә утыртып куялар, әмма мөселманнарның таләпләренә түзә алмыйча, ике атнадан аны төрмәдән азат итәләр.
1905 елгы инкыйлаб
Габдрәшит Ибраһимов бу елларда Россия мөселманнары арасында бик зур сәяси, милли һәм дини эшчәнлек алып бара, берсеннән-берсе эчтәлекле газеталар чыгара. Әйтик, 1905 елны ул Петербургта атналык татарча “Өлфәт” газетасын чыгара башлый, аның 85 саны дөнья күрә, шуннан соң аны патша хакимияте яба. 1906 елны Габдрәшит Ибраһимов гарәп телендә “Әл-Термиз” газетасын чыгара, аның исә утыз саны дөнья күрә, монысын да патша хакимияте ябып куя, чөнки бу газеталарның икесендә дә мөселманнарны берләшергә, татарларны үз хокуклары өчен көрәшергә чакырулар була. Моннан соң да әле Габдрәшит Ибраһимов туктап калмый, казах байлары ярдәмендә, казах талибәләре өчен “Сиркә” (”Рәхбәр”) дип аталган газета чыгара, ул да ябылгач, 1907 елның апрелендә атналык әдәби-сәяси “Нәҗәт” (”Котылу”) дип аталган газета чыгара, әмма ул нибары бер генә сан чыгып кала, мөхәррирне кулга алырга, дигән әмер килә. Бу – Россиядә бар милли азчылыкка, бар яктылыкка, мәгърифәтчелеккә каршы кара реакция еллары башланган чор була...
“Тәрҗемәи хәлем” китабы исә 1905-1907 еллар арасында дөнья күргән булырга тиеш, чөнки шуннан соң Габдрәшит Ибраһимовның типографиясе ябыла. Бу әсәр бик самими рухта язылган, анда җан тетрәткеч вакыйгалар, ятимлек газаплары тасвирланган, шулай ук кыскача Себер тарихы һәм авторның нәсел шәҗәрәсе дә бирелгән. Бу әсәр буенча тарихны гына түгел, вакыйгаларга мөнәсәбәте илә, Габдрәшит Ибраһимовның иманлы холык-фигылен дә яхшы өйрәнергә мөмкин. Әсәр камил әдәби татар телендә, бүген дә укылырлык һәм тәэсирле итеп язылган. Шунысы куанычлы, 2001 елда бу китап Казан шәһәрендә яңадан басылып чыкты һәм укучылар өчен зур бүләк булды.
Россиядән китүе
Шул ук чорда Петербургта басылып чыккан “Мең дә бер хәдис шәрхе” китабы төрек генералы Арифбәйнең шул исемдәге хезмәтенең тәрҗемәсе булып тора, әмма ул Габдрәшит Ибраһимовның заманга туры килерлек аңлатмалары белән баетылган була. Аларда Габдрәшит Ибраһимов дөньяда исламга карата нинди кысу барганлыгын, Россиядә яшәүче мөселман халыкларының хокуксызлыгын, көчләп чукындыру һәм руслаштыру сәясәтен фаш итә, халыкны җиһадка чакыра. Шунысын да әйтергә кирәк, бу китап патша хакимияте тарафыннан шунда ук тыелган хезмәтләр исемлегенә кертелә һәм Габдрәшит Ибраһимовны эзәрлекләүләр тагы да көчәя төшә. Китапка арест салына, Габдрәшит Ибраһимовны бер елга төрмәгә ябырга, дигән карар чыгарыла. Шулай итеп, милләт, дин дип йөреп сакалы агарган, инде ике тапкыр Россия төрмәләрендә утырып чыккан 50 яшьлек Габдрәшит Ибраһимовның баш очында тагы богау чыңнары яңгырый башлый. Һәм ул бу кара реакция елларында Россиядән китеп торырга була, 1908 елның көзендә Казан, Уфа, Чиләбеләр аша башта – Кызылъярга, аннан Себер шәһәрләре Омски, Томски, Өркеткә килә, шуннан исә Монголия аша Кытай, Япониягә дә барып җитә.
Шунысын да әйтергә кирәк, Япониядә Габдрәшит Ибраһимовны бик зурлап кабул итәләр, аның алдында иң дәрәҗәле кешеләрнең — императорларның, министрларның, зыялыларның ишекләре ачыла. Габдрәшит Ибраһимовка Япония буенча сәяхәт итәргә тулы мөмкинлек бирәләр, ул биредә тугандаш япон халкының тормышын өйрәнә, үзе дә аларга Россия әсирлегендә калган татарлар турында сөйли. Габдрәшит Ибраһимовның киң эрудициясе, акылы, иманы японнарны да таң калдыра, биредә тиз арада аның фикердәшләре тупланып өлгерә. Габдрәшит Ибраһимовның тырышлыгы белән биредә күп кенә японнар, шул исәптән, хөкүмәт кешеләре дә ислам динен кабул итәләр, нәтиҗәдә, 1909 елда биредә беренче мөселман җәмәгатьләре төзелә, “Азия-Гикай” дип аталган Япония мөселманнары ассамблеясе оештырыла, аның җитәкчесе итеп япон мөселманы Әбүбәкер Охара сайлап куела. Шул ук 1909 елны Габдрәшит Ибраһимов Токио шәһәрендә мәчет салырга рөхсәт ала.
Шунысын да әйтеп үтәргә кирәк, үзенең Япониягә сәяхәтен Габдрәшит Ибраһимов мәкалә һәм хәбәрләр рәвешендә язып, почта белән юлдан ук Казанга җибәреп бара, аларны улы Мөнир “Бәянел-хак” газетасында бастырып чыгара. 1909 елда исә шушы мәкаләләрне туплап, Казанда Габдрәшит Ибраһимовның “Дәүре галәм” дип аталган китабы басылып чыга, аны бар халык яратып кабул итә. (Соңыннан бу китап, 92 ел үткәннән соң, Казанда да басылып чыга.) Габдрәшит Ибраһимов, 1909 елның җәендә, Хаҗ кылу максаты белән, Япониядән китәргә мәҗбүр була һәм аңа яңадан 1933 елда гына әйләнеп кайта, инде мәңгегә дип кайта...
Хаҗ сәяхәте
thumb|right|130px|Габдрәшит Ибраһимов Хаҗга Габдрәшит Ибраһимов айлар буе бара, юлында Кореяда, Кытайда, Сингапурда, Һиндстанда туктап, мөселманнар белән очрашулар уздыра, аларның тормышларын өйрәнә, Россиядә калган татарлар турында сөйли. 1910 елны ул Хиҗазга килеп җитә, Хаҗ кыла, аннан Бәйрүт, Сүрияләр аша Төркиягә килә. Габдрәшит Ибраһимов бу сәяхәте турында да җентекләп язып бара, нәтиҗәдә, “20 гасыр башында ислам дөньясы вә Япониядә мөселманнар” дип аталган, дин һәм тарих буенча энциклопедия булырлык китап туа, ул 1911-1913 елларда Истанбулда басылып чыга, аннан 1987 елны аны Төркиядә яңадан бастырып чыгаралар. Бу китап 1991 елны япон теленә тәрҗемә итеп тә чыгарылды, 2003 елны тулыландырып, Төркиядә тагы дөнья күрде. Габдрәшит Ибраһимовның “20 гасыр башында ислам дөньясы, чин вә Һиндстанда исламият” дип аталган китабы да шушы елларда Төркиядә басылып чыга, анда автор Төркестан, Себер, Монголия, Манҗурия, Япония, Корея, Сингапур, Индонезия, Һинд уртауларында һәм гарәп илләрендә ислам диненең торышын җентекләп яза. Бу китаплар икесе дә энциклопедиягә тиң хезмәтләр.
Төркиягә килүе
Шулай итеп, Габдрәшит Ибраһимов 1910 елда Төркиягә килә һәм аның тормышында иң актив чорларның берсе башлана. Бу чорда Төркия үзе дә кайнап тора, анда яңа карашлы милли сәясәтчеләр барлыкка килә, төрек иленә эчке һәм тышкы һөҗүмнәргә каршы торырлык яңа идеяләр һәм яңа көчләр кирәк була. Танылган милли һәм дин сәясәтче Габдрәшит Ибраһимов, үзенең ислам һәм төрки берлеге идеясе белән, бу чордагы Төркия сәясәтенә бик туры килә, һәм ул башы-аягы белән шушы көрәш дөньясына чума. Ул, һәрвакыттагыча, үзенең эшен халык алдында лекцияләр укудан, ягъни, мәгърифәтчелектән башлый, Төркия буйлап йөргәндә, илдә һәм дөньяда барган сәяси вәзгыятьне аңлата, кешеләрне төрек-ислам берлегенә чакыра. Бу чорда Габдрәшит Ибраһимов төрек зыялылары белән тагы да нык якыная, алар белән берлектә, “Төрек Йорты”, “Төрек сүзе” журналларын чыгаруда катнаша, үзе исә “Мөселманнарның танышмасы” (1910) һәм “Ислам дөньясы” (1911) газеталарын чыгара. Бу эшендә аңа бигрәк тә Осман Җүди, Муса Бигиев нык ярдәм итәләр. Бу газеталарда Россия мөселманнарының хәле белән бергә, Балкан сугышы вакыйгалары да киң яктыртыла, алар аша Габдрәшит Ибраһимов мөселманнарны Төркияне яклап җиһад кылырга чакыра, бу фикерен Япония, Кытай, Һиндстан, Малайзия һәм башка илләрдә яшәүче мөселманарга да җиткерә. Ул язып кына калмый, шушы изге максатны халыкка җиткерү өчен, 1912 елда Көнбатыш Төркестанда, Әфганстанда, Һиндстанда һәм Хиҗазда була, кайда да мөселманнарны дөнья империализмына каршы берләшергә чакыра. Гомумән, Габдрәшит Ибраһимов бу чорда Госманлы империясенең бәйсезлеге һәм хәлифәтне саклап калу өчен идеология фронтында арысланнарча көрәшә, бәлки шушы хезмәтләре өчендер, аңа 1913 елның 23 октябрендә Төркия ватандашлыгы бирелә.
Госманлы дәүләтенең, хәлифәтнең күз алдында җимерелеп баруын, аны төрле яктан дөнья империализмы талавын Габдрәшит Ибраһимов бик авыр кичерә, һәм, яше шактый олы булуга карамастан, итальяннар Ливияне басып алгач, Мисыр аша яшеренеп, шунда чыгып китә. Биредә ул биш ай буе итальяннарга каршы көрәшүче төрек гаскәре арасында була, аларны үзенең ялкынлы чыгышлары, сүнмәс идеясе белән рухландыра, Истанбулга кайткач исә бу хакта конференцияләр уздыра һәм мәкаләләр яза. Шул ук вакытта Габдрәшит Ибраһимов Россиядә, рус коллыгында калган милләттәшләрен дә онытмый, 1912 елны Истанбулда “Россиядә яшәүче төрки-татар мөселманнарның хокукларын яклау” комитеты төзи, аларның хокукларын яклап, Европа илләренә мөрәҗәгать итә башлый. Шунысын да әйтергә кирәк, Габдрәшит Ибраһимов татарларның хокукларын яклап, Европа илләренә мөрәҗәгать итүче беренче милли сәясәтче булгандыр, мөгаен. Ул язып кына калмый, шул мөрәҗәгатьләре белән Европага үзе дә чыгып китә. Әйтик, 1915 елда аның, Йосыф Акчура һәм тагы берничә иптәше белән берлектә, Россиядә яшәүче төрки-мөселманнарның хокукларын яклап, Софиягә, Венага, Берлинга һәм Цюрихка барганлыгы билгеле. Ул гына да түгел, Габдрәшит Ибраһимов җитәкчелегендәге бу хокук яклаучылар төркеме, Россиядә яшәүче төрки халыкларны яклауларын сорап, Америка президенты Вудро Вильсонга да мөрәҗәгать итә, аңа, “Россия төркиләрен юкка чыгудан коткарыгыз!” дип телеграмма суга.
Беренче Бөтендөнья сугышы
Беренче Бөтендөнья сугышы башлангач, Габдрәшит Ибраһимов алманнарга әсирлеккә төшкән татар-башкортлар язмышы турында да кайгырта башлый, Әнвәр Пашаның фатыйхасы һәм немецларның рөхсәте белән,  ул 1915 елда Берлинга чыгып китә. Ул Берлиннан ерак булмаган Зоссен хәрби әсирләр лагерында мәчеттә имам вазыйфаларын үти, татар-башкорт хәрби әсирләре белән сөйләшүләр алып бара, аларны Төркиягә кайтып, дөнья империализмына каршы сугышырга өнди. Габдрәшит Ибраһимов 1916 елда, милләттәше Галимҗан Идриси белән берлектә, татар-башкорт әсирләре өчен “Җиһад-и ислам” газетасы да чыгара, анда да ул мөселманнарны берләшергә чакыра, Төркияне яклап, дөнья империализмына каршы изге сугышка күтәрелергә өнди. Габдрәшит Ибраһимовның бу чакырулары татар-башкорт әсирләренә тәэсир итми калмый, аларның бер өлеше, аерым полк булып, Төркиягә кайтып китә, Гыйракта инглизләргә каршы сугышларда катнаша, күп югалтулар кичерә, исән калган татар-башкортлар соңыннан Төркиядә һәм Япониядә урнашып калалар, араларында яңадан Россиягә кайтучылары да була. Татар-башкорт хәрби әсирләреннән торган 2 мең кешелек бу полк Төркия тарихына “Азия таборы” булып кереп кала.
1917 елгы инкыйлаб
1917 ел Россия тарихына гына түгел, Габдрәшит Ибраһимовның үз тормышына да зур үзгәрешләр алып килә. Күпчелек татар зыялылары кебек, ул да февраль революциясен шатланып каршы ала, ниһаять, патшаны бәреп төшергәннән соң, татар халкына да ирек килер, дип өметләнә. Шул нисбәттән, Габдрәшит Ибраһимов татарларның хокукларын яклау буенча Европада зур эшчәнлек җәелдереп җибәрә, Стокгольмга килә, Германиядә була, Лозаннада хокук яклаучыларның конференциясендә катнаша, анда Россиядә изелеп яшәүче халыкларның проблемаларын күтәреп чыга. 1917 елны ул гаиләсен дә Берлинга алып килә, бу чорда аның Тарага кайтып, татарларны азатлыкка өндәп йөрүе билгеле.
1918-1922 елларда Габдрәшит Ибраһимов яңадан Россиягә кайта, татарларны, революцион форсаттан файдаланып, үз хокуклары өчен көрәшергә өнди. Аның Россиядәге бу чоры турында төрле фикерләр ишетергә мөмкин, Габдрәшит Ибраһимовны Ленин белән очрашкан, большевикларның идеясен яклап чыккан, дип тә сөйлиләр. Безнең кулыбызда моңа дәлилләр булмаса да, бу хәлне мөмкин эш, дип саныйбыз, чөнки ул елларда, чарасыз калган татар халкы һәм аның зыялылары, Россиядә теләсә нинди үзгәрешкә дә риза булганнар, шушы шартларда да татарлар өчен нидер эшләп калырга тырышканнар. Әмма Габдрәшит Ибраһимов бик тиз большевикларның кемлеген аңлап ала, чөнки илдә акларга һәм кызылларга бүленеп кан кою, ачлык, мәхшәр башлана. Ул арада ревком, “качкан һәм кире кайткан” буржуазияне хисапка ала башлый, милләтемә хезмәт итәм, дип илгә кайткан Габдрәшит Ибраһимов та шул кара исемлеккә эләгә. 1921 ел башында Тара шәһәрендә ЧК төзелә, алар дин әһелләрен, татар байларын һәм милли зыялыларны судсыз-нисез үтерә һәм җәзалый башлыйлар. Шушы хәлләрне үз күзләре белән күргән Габдрәшит Ибраһимов, 1922 елны, 65 яшендә, туган илен, Себерне мәңгелеккә ташлап китәргә мәҗбүр була. Соңыннан исә, аның исеме белән дә бәйләп, 1937 елда Омски өлкәсендәге мөселман-татарларга каршы җинаять эше ачыла, аларны “Милли Шура” дип аталган контрреволюцион оешма эшчәнлегендә гаеплиләр һәм 40 татарны атып үтерәләр, сигезен унар елга хөкем итәләр...
Төркиягә, аннары яңадан Япониягә китүе
Төркиядә калган гаиләсенең авыр хәле аны яңадан 1929 елның ахырында Бөгередәлеккә кайтырга мәҗбүр итә. 1930 елда Габдрәшит Ибраһимов Мисырда конференциядә катнаша, Төркиягә кайткач, анда ясаган чыгышы өчен аны Измирдә тотып алып, 25 маддә буенча сорау алалар, алга таба чит илләргә чыгып йөрүне тыялар. Ул арада 1931 елны Берлинда, “Яңа милли юл” журналының 2нче санында Гаяз Исхакиның “Коммунист хаҗи” дип аталган мәкаләсе басылып чыга, ул анда Габдрәшит Ибраһимовны советларга сатылуда гаепли. Бу сүзләр ил башлыкларына хәтле барып ирешә, әле кайчан гына Төркия өчен җиһад игълан иткән Габдрәшит Ибраһимовны берьюлы коммунистлыкта, динчелектә һәм милләтчелектә гаепли башлыйлар. Әлбәттә, бу сәбәп кенә була, дөреслектә исә төрек-ислам берлеге идеологы булган Габдрәшит Ибраһимов ул чорда илдә алып барылган сәясәткә туры килми, киресенчә, үзенең чыгышлары белән аңа комачау итә башлый. Нәтиҗәдә, төрек дуслары ярдәмендә, 1933 елның ноябрендә ул борам белән Мисырга кача, аннан Хиҗаз, Һиндстан, Шаңхайлар аша Япониягә килеп җитә. Әмма Төркиянең җәзасы аны биредә дә куып җитә – Габдрәшит Ибраһимовны, 1935 елның 8 августында, Төркия кануннарын бозганы өчен, Төркия ватандашлыгыннан мәхрүм итәләр...
Ул шулай ук гасыр башында үзе төзегән “Азия-Гикай” җәмгыятен яңадан торгыза, аның ярдәмендә Малайзия, Индонезия, Һиндстанда яшәүче мөселманнарны милли азатлык көрәшенә әзерли. Бу чорда Габдрәшит Ибраһимов “азиячелек” теориясе өстендә дә нык эшли, Евразия халыкларын Япония тирәсендә, ислам байрагы астында тупларга хыяллана. Бу хәлләр Американы нык борчуга салганлыгы да билгеле, Габдрәшит Ибраһимовның Япониядә ислам дине таратуы турында Америка архивларында яшерен материаллар бүген дә саклана. Кайбер галимнәрнең язуынча, бу елларда Япониядә бер миллионга якын мөселман яшәгән, Европа илләре дә Япониядә ислам диненең шундый зур куәт белән таралуына борчылганнар, моны ислам белән берләшкән “сары хәвеф” дип атаганнар.
Габдрәшит Ибраһимов Япониядәге 1944 елның 17 августында, 87 яшьтә Токио шәһәрендә вафат була, кабере Токиода.
Дәрҗия Аппакова
Дәрҗия Аппакова, тулы исеме Дәрҗия Сәйфулла кызы Аппакова (Дарья Семеновна, 1898 елның 2 марты — 1948 елның 28 мае) — татар язучысы, талантлы прозаик һәм драматург.
thumb|left|150px| «Кечкенә Бануның тарихы» китабының тышкы бите Дәрҗия Аппакова әдәбиятка журналистика аша килеп керә һәм татар балалар әдәбиятына шактый өлеш керткән прозаик һәм драматург булып әверелә. 1932–1940 елларда төрле милләт халыкларының үткәндәге һәм шул чор тормышын чагылдырган хикәя, повесть, романнары басылып чыга. Аеруча «Кечкенә Бануның тарихы» повесте популяр була, ул тиз арада татар, рус, үзбәк һәм инглиз телләрендә басыла, яратып укыла.
1945 елда татар фольклоры мотивларына нигезләнеп язылган «Тапкыр егет» пьесасы Галиәсгар Камал исемендәге Татар дәүләт академия театрында куела. Ул шулай ук, русчага тәрҗемә ителеп, Казанның Яшь тамашачылар театры сәхнәсендә дә уңыш белән бара. Дәрҗия Аппакова — 1935 елдан СССР Язучылар берлеге әгъзасы.
Нойенбург-ам-Рейне
Нойенбург-ам-Рейне (Neuenburg am Rhein) — Алманиянең Баден-Вюртемберг җирендә урнашкан коммуна.
Дәрҗия Аппакова
Дәрҗия Аппакова 1948 елда, 50 яшендә вафат була.
Нойенбург-ам-Рейне
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(11583) Breuer
(11583) Breuer — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1994 елның 12 августында Эрик Эльст тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1994 PZ28» саналган.
Липа (Сталёвовольский повяты)
Липа — Польшаның Карпатасты воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Тор (Айова)
Тор  — Америка Кушма Штатларының Айова штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Тор шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Санди-Голлоу-Ескондидас (Техас)
Санди-Голлоу-Ескондидас  — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ольне-сюр-Итон
Ольне-сюр-Итон — Франциянең Эр департаментында урнашкан коммуна.
Бернуй-Сапардьель
Бернуй-Сапардьель — Испаниянең Авила провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Молекуляр биология
Молекуляр биология — табигать белеменең күзәнәктән түбән, молекуляр һәм атом дәрәҗәләрендә тереклек күренешләренең химик һәм физик нигезләрен өйрәнә торган фән.