cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Караякуп (Челеби)
Караякуп (Karayakup) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Кырыккале иле Челеби илчесенә караган бер авыл (köy).
Зимбах (Ландау)
Зимбах  — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Чиппева (Висконсин)
Чиппева  — Америка Кушма Штатларының Висконсин штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Челей
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Монза (Нельша кушылдыгы)
Монза — Россия территориясеннән ага торган елга. Кострома өлкәсе, Вологда өлкәсе, Түбән Новгород өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Нельша елгасының сул ярыннан 63 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 63 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Идел су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Унжа елгасы, инештән тамагына чаклы. Кече елга бассейны — Идел, Рыбинск сусаклагычыннан Ука кушылган урынга чаклы, елга бассейны — Иделның өске өлеше, Куйбышев сусаклагычына чаклы (Ука елгасын кертмичә).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
(9069) Hovland
(9069) Hovland — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1993 елның 16 июлендә Элеанора Хелин тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1993 OV» саналган.
Новханы
Новханы (Novxanı ) — Әзербайҗанның Абшерон районына караган авыл.
Центральная (Татарстан)
Центральная — Татарстан Республикасының Кайбыч районы территориясендә булган, 20 гасырда юкка чыккан авыл.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.3 °C.
Казе Болонья (Тревизо)
Казе Болонья — Италиянең Венеция төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
HD182127
HD182127 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Пыцькавка
Пыцькавка (Пыцькаўка ) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Буда-Кашалёвский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Меркез (Һарманҗык)
Меркез (Merkez) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Бурса иле Һарманҗык илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Шимоново
Шимоново — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Сантана-ду-Маньюасу
Сантана-ду-Маньюасу — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Минас-Жерайс штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Элёнек (Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы)
Элёнек  — Польшаның Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Бризник
Бризник — Румыниянең Хунедоара жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ле-Мальзье-Форен
Ле-Мальзье-Форен — Франциянең Лозер департаментында урнашкан коммуна.
(16611) 1993 FY23
Тарихы
1993 елның 21 мартында UESAC проекты тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1993 FY23» саналган.
Зимбах-ам-Инн
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Лейро
Лейро — Испаниянең Оренсе провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Юзефово (гмина Липовець-Косьцельни)
Юзефово  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Барыш (Башкале)
Барыш (Barış) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Ван иле Башкале илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Сандаловка
Сандаловка — Россия территориясеннән ага торган елга. Киров өлкәсе, Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Нократ елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 26 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Нократ, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Гайден (Кентукки)
Гайден  — Америка Кушма Штатларының Кентукки штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Гайден шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Лудяна-Ясашинская
Лудяна-Ясашинская (Лудяна-Ясашинская) — Киров өлкәсенең Нулин районында урнашкан авыл.
Гранитвилл (Калифорния)
Гранитвилл  — Америка Кушма Штатларының Калифорния штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Лудяна-Ясашинская
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Гранитвилл (Калифорния)
Географиясе
Гранитвилл халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Лудяна-Ясашинская
Тарих
1661 елда нигезләнгән.
Гранитвилл (Калифорния)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Лудяна-Ясашинская
Халык
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (93%), чирмешләр (3%).
Шатенуа-ле-Форж
Шатенуа-ле-Форж — Франциянең Бельфор җире департаментында урнашкан коммуна.
Кече Калышлей
Кече Калышлей — Россия территориясеннән ага торган елга. Сарытау өлкәсе, Волгоград өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга Олы Колышлей елгасының уң ярына тамагыннан 27 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 26 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Тын су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Медведица елгасы башыннан Терса елгасы кушылган урынга кадәр. Кече елга бассейны — Тын кушылдыклары бассейны, Хопр һәм Северский Донец тамактары арасында, елга бассейны — Тын (бассейнның Россия өлеше).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Бас-Ранжан
Бас-Ранжан (Basse-Rentgen) — Франциянең Мозель департаментына караган коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 10,46 км².
Искәрмәләр
Бас-Ранжан
Мидзухо (шәһәр)
Мидзухо — Япония дәүләтенең Гифу префектурасында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Мидзухо шәһәре 2003 елның 1 маенда шәһәр статусын ала.
Халкы
2008 елның 1 гыйнварына шәһәрдә 51230 кеше яшәгән. Халык тыгызлыгы - 1 км²-га 1818 кеше тәшкил иткән.
Географиясе
Шәһәр территориясе 28.18 км² тәшкил итә.
Шклярня (Мронговский повяты)
Шклярня  — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Лесной (Уй районы)
Лесной (Лесной) — Чиләбе өлкәсенең Уй районы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (70%), татарлар (12%), башкортлар (18%).
Мормаз
Мормаз — Россия территориясеннән ага торган елга. Кострома өлкәсе, Вологда өлкәсе, Түбән Новгород өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Кара Лух елгасының уң ярыннан 44 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 23 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Идел су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Унжа елгасы, инештән тамагына чаклы. Кече елга бассейны — Идел, Рыбинск сусаклагычыннан Ука кушылган урынга чаклы, елга бассейны — Иделның өске өлеше, Куйбышев сусаклагычына чаклы (Ука елгасын кертмичә).
Земфира Сәхипова
Сәхипова Земфира Гыйзетдин кызы (13 апрель 1940 ел) — галим-педагог, югары мәктәп укытучысы, шагыйрь. Педагогия фәннәре кандидаты. РСФСР ның мәгариф отличнигы, Башкортстан Республикасының атказанган укытучысы, мәгариф отличнигы. Салават Юлаев ордены кавалеры.
Биографиясе
Земфира Гыйзетдин кызы Сәхипова 1940 елның 13 апрелендә Башкорт АССРының Куергазы районы Ермолаево авылында туган.
Сугыш алдыннан атасын эш буенча Ишембай шәһәренең Смакай бистәсенә күчерәләр. Ишембай шәһәренең 14-нче (Смакай) башлангыч мәктәбен,3-нче башкорт урта мәктәбен (хәзерге Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге 2-нче Башкорт гимназия-интернатын) 1957 елда тәмамлый.
1963 елда Стәрлетамак педагогия институтын тәмамлагач, Әхмәр авылында рус теле һәм әдәбияты укытучысы булып эшли. 1966—1972 елларда Стәрлетамак педагогия институтында укыта.
Гыйльми эшчәнлеге
1972 елдан Милли мәгариф проблемалары институтының Башкортстан филиалы гыйльми хезмәткәре, 2006-2015 елларда Мәгарифне үстерү федераль институтының әйдәүче белгече (Мәскәү).
Милли мәктәпләрдә рус теле укыту методикасы, милли мәктәпләр өчен рус теле дәреслекләре авторы. Соңгы елларда чит илдән Россиягә килүче иммигрантлар өчен рус теле буенча уку әсбаплары яза. 200-дән артык фәнни хезмәт авторы. Башкортстан өчен 10 фән кандидаты әзерләп, фән юлына чыгарган. Аның педагогия буенча гыйльми хезмәтләре мәгариф өчен мөһим әсбаплардан санала.
Җәмәгать эшчәнлеге
«Күп милләтле Мәскәү» язучылар оешмасының рәисе вазифасында Земфира Гыйзетдин кызы Мәскәүдә яшәүче башкортларны берләштерү өчен бихисап  эш башкара.
Гаиләсе
Тормыш иптәше педагогия фәннәре докторы профессор Нәзир Экба белән ике кыз тәрбияләп үстергән. Кызы Зарема Экба - филология фәннәре кандидаты. 1997 елда «Башкорт телендә гарәп һәм фарсы теленнән кергән сүзләр» темасына кандидатлык диссертациясе яклаган (специальность 10.02.06 «Тюркские языки»). 1997 елдан бирле, Россия Фәннәр академиясендә Урал-алтай телләре бүлегендә эшли.
Эленин (Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(16612) 1993 FF25
(16612) 1993 FF25 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1993 елның 21 мартында UESAC проекты тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1993 FF25» саналган.
Сантана-ду-Мараньян
Сантана-ду-Мараньян — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Мараньян штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Исмаил (Дүртөйле районы)
Җыенле авыл (Исмаилово) — Башкортостанның Дүртөйле районындагы татар авылы, Тәкәрлек авыл җирлеге үзәге.
Тарихи мәгълүмат
Авылга нигезне ясаклы татар Исмәгыйль Уразмәтов салган. 18-19 гасырда халкы типтәрләр буларак исәпкә алына. Исмаилда тупланган ике типтәр җайдаклар полкы 1812-1814 елларда французлар белән сугыша, Бородино бәрелешендә, Давыдов, Кудашев җитәкләгән партизаннар хәрәкәтендә, 1813 елның 4-7 октябрендә Лейпциг янындагы «халыклар сугышы»нда катнаша.
Җыенле авыл —«Базы җыены» үзәге. Базы җыенына Ишкар, Сәеткол, Әлкәш, Җитембәк, Чишмә авыллар кергән.
Инкыйлабка чаклы Исмаил волость үзәге була, дүрт төрле халыктан торган дип сөйлиләр. Елганың сул ягында яшәүчеләрне башкортлар дип, уң ягындагыларны – типтәрләр, түбән очтагыларны – мишәрләр, элекке чебен урамы дип йөртелгән урамда яшәүчеләрне арлар дип йөрткәннәр. Авылда калучы типтәрләр бик авыр хәлдә яши. Исмаил авылы җирләрее башкортлар кулында була. Җирсез халык Актый, Муллакай исемле кулакларның җирләрен эшкәртеп яшәгән.
Инкыйлабка кадәр Исмаил авылының җирләре Хөсәез елгасының сул ягында яшәгән башкортлар кулында булган. Башкортлар анда типтәрләрнең малларын да кертмәгән. Җир өчен башкортлар белән татарлар арасында кискен көрәш барган. Җирсез халык төрле яктан изелүгә, икмәксез яшәүгә, тамак ялына бер карангыдан икенче караңгыга кадәр байда изүне түзеп яшәүне түзә алмаенча, баш күтәргән, башкортларның җирләрен алып тартып алырга теләгән.
Авылдагы hәр хуҗалыкка, ярлы халыкка налог салганнар. Ә җирсез татарларга бу салымнарны түләргә, әлбәттә, хәле булмаган. Бурычны түли алмасаң, старшина белән староста килеп, самовар, казан, хәтта мөндәр белән комганнарны да алып чыгып саткан.
Икътисад һәм социаль тармак
Урта мәктәп. Мәчет
Демография
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 2081 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елга 51% халык башкортлар, татарлар – 37%.
Пякаличы
Пякаличы (Пякалічы ) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Жлобинский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Зиммельсдорф
Зиммельсдорф — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(9070) Энсаб
(9070) Энсаб — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1993 елның 23 июлендә Кэролин Шумейкер, Дэвид Леви тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1993 OZ2» саналган.
Лобера
Лобера — Испаниянең Оренсе провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Меркез (Авҗылар)
Меркез (Merkez) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Истмала иле Авҗылар илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Лобера
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Түбән Уратма мәчете
Түбән Уратма мәчете ― Татарстанның Түбән Кама районы Түбән Уратма авылында урнашкан, җирле мөселман дини оешмасы ― Түбән Кама шәһәре һәм Түбән Кама районы мөхтәсибәтенең Түбән Уратма авылы мәхәлләсенең ислам дине гыйбадәтханәсе. Татарларның дини архитектура һәйкәле.
Тарих
Авылда бер катлы агач мәчет хакимият рөхсәтеннән башка 1865 елда төзелгән. Мәчет озак вакыт манарасыз эшләп килә. 1891 елның 5 декабрендә Уфа губерна идарәсе мәчет төзелешенә рәсми рөхсәт биргәч, Казан эшмәкәре Мостафа Сәйдәшев акчасына манара корыла. Инкыйлабка кадәр авылда ике мәдрәсә эшләве билгеле.
Совет хакимияте урнашкач, 1930-елларда мәчет һәм мәдрәсә ябыла. Бина медпункт (вариант: ветпункт), балалар бакчасы, орлык (ашлама) саклау урыны итеп файдаланыла. Авыл халкының нык каршы торуы сәбәпле, мәчет манарасы сүтелми кала. 1930-елларда авылда көчле янгын чыгып, салам түбәле өйләр янып беткән. Татарлар үз өйләрен уттан саклап калырга талпынганда, авылның бер урамында яшәүче чуашлар (аларның урамына һәм өйләренә янгын куркынычы янамаган булган) мәчетне янгыннан саклап калган.
1970-еллар уртасында көчле җил мәчет бинасының түбәсен каерып аткач, авыл кешеләре түбәне калай белән яба.
Үзгәртеп кору елларында мәчет мөселманнарга кайтарып бирелә. Мәчетне өлешчә реконструкцияләү 1996 елда башкарылган. Түбә яңадан ябылган, манара яңартылган, мәчет диварлары кирпеч белән тышланган. Мәчетне төзекләндерүдә ул вакытта «Родина» совхозын җитәкләгән Александр Васильевич Тимофеев (милләте белән чуаш) зур финанс ярдәме күрсәткән.
Бина
Мәчетнең агач бинасы авыл үзәгендәге койма белән уратып алынган мәйданда урнашкан. Манарасы түбәдә урнашкан ике заллы бер катлы мәчет тибы. Вестибюльгә керү төньяк ягыннан. Вестибюль белән ике кечкенә гыйбадәт залы анфилада аша тоташкан. Мәчетнең михрабы көньяк фасад ягында, аның турыпочмаклы чыгышы ике скатлы түбә белән капланган. Заллар алты пар турыпочмаклы тәрәзә белән яктыртыла. Мәчетнең дивары вертикаль рәвештә такта белән тышланган. Чарлакка һәм манарага алып менүче баскыч вестибюльдә урнашкан. Сигезкырлы ике яруслы манара биек чатыр белән төгәлләнә. Манара өстендә ― ярымай.
Яңа бина
Кирпечтән төзелгән яңа бина иске бинадан 15 метр гына читтәрәк урнашкан. 2011 елда авыл аксакаллары, мәчет бинасы тузуы һәм кечкенә булуы сәбәпле, хакимияткә яңа мәчет төзү тәкъдиме белән мөрәҗәгать иткән. Халык тарафыннан миллион сумга якын акча җыелган (барлыгы 8 млн сум тотылган) һәм 2011 елның җәендә мәчетнең яңа бинасына нигез салынган. 2015 елның җәендә манара төзү эшләре башланган. 2018 елның ноябрендә ачылган.
Мәдрәсә
2003 елда авылда яңа мәдрәсә ачу мәсьәләсе күтәрелә. Зәй урман хуҗалыгыннан (ул вакытта леспромхоз, директоры Мулланур Мөбәрәк улы Рәхимҗанов) әзер бура сатып алына. 2006 елның ноябрендә (2005―2017 елларда Түбән Кама җәмигъ мәчетенең имам-хатибы булып эшләгән) Йосыф хәзрәт Дәүләтшин һ. б. катнашында мәдрәсә ачыла, аңа «Өмет» исеме бирелә.
Казе Болцано (Сьена)
Казе Болцано — Италиянең Тоскана төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казе Болцано Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Юзефово (гмина Радзанув)
Юзефово  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Челната
Челната — Румыниянең Мехединць жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сарамачка
Сарамачка — Россия территориясеннән ага торган елга. Удмуртиянең Кизнер районы һәм Татарстанның Кукмара районы биләмәләрендә ага. Елга  Лубянка елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 16 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Нократ, елга бассейны — Чулман.
Александр Һейнс
Александр Һейнс (Александр Константинович Гейнс,, — , ) — РИ хәрби-дәүләт эшлеклесе, этнограф, Тургай өлкәсенең хәрби губернаторы (1877-1878), Әдис шәһәре башлыгы (1878-1880), Казан губернаторы (1880-1882).
Ирина Алексеева
Алексеева Ирина Васильевна (16 апрель 1954, Куйбышев, Куйбышев өлкәсе) — СССР һәм Россия музыка педагогы һәм белгече. Сәнгать фәннәре докторы (2006), профессор (2006). Башкортстанның атказанган мәгариф хезмәткәре (2017), Башкортстанның мәгариф отличнигы (2004).
Шкоди
Шкоди — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Ирина Алексеева
Биографиясе
Алексеева Ирина Васильевна 1954 елның 16 апрелендә Куйбышев шәһәрендә туа.
Шкоди
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Ирина Алексеева
Биографиясе
1974 елда ул Куйбышев музыка училищесын, 1979 елда Мәскәүдә Гнесиннар исемендәге Музыка-педагогия институтын тәмамлый.
1978 елдан алып Мәскәү өлкәсе Черноголовка бистәсенең сәнгать мәктәбендә укыта. 1979 елдан бирле Уфа дәүләт сәнгать институтында эшли. 2002 елдан музыка теориясе кафедрасының мөдире вазифасын башкара.
Бер үк вакытта 2007 елдан  «Проблемы музыкальной науки» журналының җаваплы секретаре була.
2003 елдан алып Уфада Башкортстан яшь композиторлары төбәк конкурсын үткәрү инициаторы һәм оештыручысы.
2006 елда Ирина Васильевна сәнгать фәннәре докторы исеменә лаек була, шул ук елда профессор дәрәҗәсен яулый.
2004 елда Башкортстанның мәгариф отличнигы, 2017 елда Башкортстанның атказанган мәгариф хезмәткәре исемнәре белән бүләкләнә.
Ирина Васильевна гыйльми эшчәнлеге музыкаль поэтикага һәм семантикага багышланган. Ул 40 тан артык гыйльми эш авторы була. Шулар арасында укыту‑методик кулланмалар, музыкаль вузлар өчен музыка семантика буенча укыту программалары бар.
Караякуп (Гөлова)
Караякуп (Karayakup) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Сивас иле Гөлова илчесенә караган бер авыл (köy).
Шевремон
Шевремон — Франциянең Бельфор җире департаментында урнашкан коммуна.
Ле-Массгро
Ле-Массгро — Франциянең Лозер департаментында урнашкан коммуна.
Рахманкулов
Рахманкулов — татар фамилиясе. Гарәп теленнән кергән Рәхман («Аяучы») исеменнән ясалган.
Шаллсбург (шәһәр, Висконсин)
Шаллсбург  — Америка Кушма Штатларының Висконсин штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Мекрая Лебёдка
Мекрая Лебёдка — Россия территориясеннән ага торган елга. Сарытау өлкәсе, Волгоград өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга Баланда №828 елгасының уң ярына тамагыннан 77 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 14 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Тын су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Медведица елгасы башыннан Терса елгасы кушылган урынга кадәр. Кече елга бассейны — Тын кушылдыклары бассейны, Хопр һәм Северский Донец тамактары арасында, елга бассейны — Тын (бассейнның Россия өлеше).
(16613) 1993 FD28
Тарихы
1993 елның 21 мартында UESAC проекты тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1993 FD28» саналган.
Мекрая Лебёдка
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Александр Галицкий
Александр Галицки (Александр Васильевич Галицкий,, — , ) — табиб, шаһмат композиторы.
Бё (Мозель)
Бё (Beux) — Франциянең Мозель департаментына караган коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 5,03 км².
Мулланур Ганиев
Мулланур Ганиев (Мулланур Фәхрәзи улы Ганиев,, — , ) — сәясәт эшлеклесе, РФ Дәүләт думасы депутаты (1995-1999).
Чепья
Чепья — Татарстан Республикасының Балтач районындагы авыл.
Почта индексы — 422243.
Тарих
1938—1958 елларда — ТАССРның Чепья районы үзәге.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.6 °C.
Зиндельсдорф
Зиндельсдорф — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гайленд-Гайтс (Кентукки)
Гайленд-Гайтс  — Америка Кушма Штатларының Кентукки штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Гайленд-Гайтс шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Нубар
Нубар (Nubar ) — Әзербайҗанның Абшерон районына караган авыл.
Эленино (Дравский повяты)
Эленино  — Польшаның Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Сантана-ду-Матус
Сантана-ду-Матус — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Риу-Гранди-ду-Норти штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Ловьос
Ловьос — Испаниянең Оренсе провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Йөзем-Ирек Рахманкулова
Йөзем-Ирек Рахманкулова, Йөзем-Ирек Салих кызы Рахманкулова, Рахманкулова Изюм-Эрик Салиховна (1925 елның 14 сентябре, СССР, РСФСР, Самар — 2017 елның 28 августы, РФ, Мәскәү) — тел галиме (германист), филология фәннәре докторы (1975), профессор. РФ атказанган фән эшлеклесе (1994). Кызыл Армиянең (1946 елдан Совет Армиясе) чит телләр хәрби институты (КА ЧТХИ, ВИИЯ КА) (Мәскәү), Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты (МГИМО) (1977), Н. К. Крупская исемендәге Мәскәү өлкә педагогия институты чит телләр кафедрасы мөдире (1959-1990). Бөек Ватан сугышында хәрби тәрҗемәче булып катнашкан.
Тәрҗемәи хәле
1925 елның 14 сентябрендә Самарда (1935-1991 елларда Куйбышев) туган. Әтисе Салих Рахманкулов, Санкт-Петербургда политехника институтын тәмамлаган -тимер юлчы, әнисе атаклы Аитовлар нәселеннән. 5 яшеннән Австрия мөһаҗире булган укытучыдан алман телен өйрәнә. Куйбышев мәктәбендә булачак хәрби тәрҗемәчеләр әзерләүче махсус сыйныфта укый.
Сугыштан соң
Мәскәүдә КА ЧТХИның педагогика факультетын кызыл дипломга тәмамлый (1950). Адъюнктурада укый. Рус телен өйрәнүче чит ил студентларын укыта. Мәскәү дәүләт чит телләр педагогия институтында кандидатлык (1958), докторлык (1975) диссертацияләре яклый. Аның кул астында 8 кеше докторлык, 30 кеше кандидатлык диссертациясе әзерли. Уналты ел Мәскәү электрон машина төзелеше институты чит телләр кафедрасы мөдире, Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институты (МГИМО) алман һәм скандинав телләре кафедрасы мөдире булып эшли. 1979-1996 Н.К. Крупская исемендәге Мәскәү өлкә педагогия институты кафедра мөдире. 1996 елдан Мәскәү шәһәр педагогия институты профессоры.
Гаиләсе
Ире Борис Васильев, хәрби тәрҗемәче, итальян теле белгече, полковник.
Гратон (Калифорния)
Гратон  — Америка Кушма Штатларының Калифорния штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Йөзем-Ирек Рахманкулова
Вафаты
2017 елның 28 августында 92нче яшендә Мәскәүдә вафат. Хован зиратында җирләнгән.
Кызыклы факт
Алты китап — дәреслеге бар. Шуларның берсе буенча, Алманиядә яшәүчеләр алман телен өйрәнәләр.
Гратон (Калифорния)
Географиясе
Гратон халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Бриндуша
Бриндуша — Румыниянең Долж жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Меркез (Баһчэлиэвлер)
Меркез (Merkez) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Истмала иле Баһчэлиэвлер илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Хида
Хида — Япония дәүләтенең Гифу префектурасында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Хида шәһәре 2004 елның 1 февралендә шәһәр статусын ала.
Халкы
2008 елның 1 гыйнварына шәһәрдә 28112 кеше яшәгән. Халык тыгызлыгы - 1 км²-га 35.5 кеше тәшкил иткән.
Географиясе
Шәһәр территориясе 792.31 км² тәшкил итә.
Шкотово
Шкотово — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(16614) 1993 FS35
(16614) 1993 FS35 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1993 елның 19 мартында UESAC проекты тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1993 FS35» саналган.
(9071) Coudenberghe
(9071) Coudenberghe — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1993 елның 19 июлендә Эрик Эльст тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1993 OB13» саналган.
Юзефово (гмина Стшегово)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Шо (Бельфор җире)
Шо — Франциянең Бельфор җире департаментында урнашкан коммуна.
HD182255
HD182255 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Барыш (Кепез)
Барыш (Barış) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Анталья иле Кепез илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Прудный (Сосновка районы)
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (78%), татарлар (12%), башкортлар (7%).
Моториха
Моториха — Россия территориясеннән ага торган елга. Кострома өлкәсе, Вологда өлкәсе, Түбән Новгород өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Юрманга елгасының сул ярыннан 14 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 10 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Идел су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Унжа елгасы, инештән тамагына чаклы. Кече елга бассейны — Идел, Рыбинск сусаклагычыннан Ука кушылган урынга чаклы, елга бассейны — Иделның өске өлеше, Куйбышев сусаклагычына чаклы (Ука елгасын кертмичә).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Ченаде
Ченаде — Румыниянең Алба жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Харис Галимуллин
Харис Галимуллин (Харис Галимулла улы Галимуллин,, — , ) — җәмәгать һәм сәясәт эшлеклесе, ТАССРның атказанган агрономы , «Социалистик Татарстан» күмәк хуҗалыгы рәисе (Балтач районы, 1971-1996), ТАССРдан 11 нче чакырылыш СССР ЮШ депутаты.
Кыскача биографиясе
1932 елның 10 мартында Иске Салавыч авылында туган. Салавыч җидееллык мәктәбен тәмамлый һәм гомерен тулысы белән авыл хуҗалыгы производствосын үстерүгә багышлый. Аның хезмәт юлы ил буенча авыл хуҗалыгына игътибар арткан, бу тармакның киң интенсив үсеш алган чорына туры килә. Бу чор нәкъ менә Х.Галимуллин кебек киң карашлы, бөтен барлыгы белән җиргә береккән шәхесләргә мохтаҗ иде.
Х.Галимуллин унбиш яшеннән комбайнчы ярдәмчесе булып эшли башлый. Үрнәк авыл хуҗалыгы һөнәри-техник училищесында укып комбайнчы белгечлеге  ала һәм дүрт ел комбайн штурвалы артына утырып игеннәрне урып-җыюда катнаша.
1951-1954 елларда ул—Совет Армиясе солдаты. Шушында полк мәктәбендә укып серҗант дәрәҗәсе ала һәм шофер һөнәрен үзләштерә. Хәрби хезмәттән кайткач туган колхозында шофер булып эшли.
Ле-Мон-Вер
Ле-Мон-Вер — Франциянең Лозер департаментында урнашкан коммуна.
Харис Галимуллин
Җитәкчелек эшен башлап җибәрү
1960 елда Х.Галимуллинны колхозның трактор бригадасы бригадиры итеп билгелиләр. Үзен булдыклы оештыручы итеп күрсәткән яшь егетне Казан авыл хуҗалыгы институты каршындагы берьеллык авыл хуҗалыгы өчен җитәкче кадрлар хәзерләү мәктәбенә укырга җибәрәләр. Укуын тәмамлагач ул—КПССның Балтач райкомы инструкторы. 1966 елның июнендә «Правда» колхозыннан яңа гына аерылып чыккан «Алга» колхозына рәис итеп сайлана. Монда биш ел эшләү дәверендә бернинди материаль базасы, җитештерү объектлары булмаган әлеге хуҗалыкны чын мәгънәсендә җитештерүчән эшләрлек  колхозлар рәтенә күтәрүгә ирешә.
Зинцинг
Зинцинг — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Харис Галимуллин
Салавыч авылында колхоз белән җитәкчелек
Х.Г.Галимуллинның әлеге хуҗалыкта эшләгән чоры үзе бер гыйбрәтле тарих. Шушы чорда колхоз исеме бөтен союзга билгеле булган алдынгы тәҗрибә мәктәбенә әйләнде. Хуҗалыкның барлык тармакларында  хезмәтне оештыруның иң прогрессив ысуллары кертелде. Фермаларда эшне ике сменалы итеп оештыру шушында башланды. Техника паркына хезмәт күрсәтүнең өр-яңа формалары туды. Печәнне чокырларда саклау, сенаж салу ысуллары камилләштерелде. Агрономик таләпләр минераль ашламаларны гектарга килограммлап кына кертергә тәкъдим итсә, салавычлылар аны берничә дозада кабатлап 1,5 центнерга кадәр җиткерделәр һәм шуның белән иген уңышын рекордлы дәрәҗәгә күтәрделәр. Монда уңыш тәмам тотрыклы хәләт алды. Колхоз терлекчелекне үстерү өлкәсендә үрнәк дәрәҗәсенә иреште, күп прогрессив яңалыкларның инициаторы булды.
Хуҗалыкның барлык җитештерү тармаклары район һәм республика күләмендә өйрәнү-тәҗрибә мәктәбенә әверелү
. Әнә шундый күренекле уңышлары өчен ул вакытта инде «Социалистик Татарстан» газетасы исемен йөрткән  әлеге колхоз 1981 елда Хезмәт Кызыл Байрагы орденына лаек булды.
Колхоз авыллары танымаслык булып үзгәрде, ныгыды, матурайды. Авылларны төзекләндерү, авыл кешесенең хезмәт, көнкүреш һәм ял шартларын яхшырту мәсьәләләре колхоз җитәкчесенең һәрвакыт игътибар үзәгендә торды, колхоз хисабына һәм колхозның зур ярдәме белән күп дистәләгән торак йортлар төзелде. Кешеләр дә бу кайгыртучанлыкка фидакарь хезмәт белән җавап бирделәр.
Х.Галимуллин шушы чорда читтән торып укып Чавал авыл хуҗалыгы техникумының агрономия бүлеген тәмамлады.
Җәмәгать эшләре һәм дәүләт бүләкләре
Х.Г.Галимуллинның авыл хуҗалыгы тармагындагы ярты гасырлык тиңсез фидакарь хезмәте 1973 елда Хезмәт Кызыл  Байрагы, 1976 елда Октябрь Революциясе, 1985 елда Ленин орденнары, күп медальләр белән бәяләнде. Ул унберенче чакырылыш СССР Югары Советы депутаты итеп сайланды, 12-18, 21 чакырылыш Балтач район Советы дерпутаты, күп мәртәбә КПССның Татарстан өлкә һәм Балтач район конференцияләре делегаты булды, КПССның район комитеты әгъзасы булып сайланды.
Чыганаклар:
Балтач энциклопедиясе, I том, 2006
Эленино (Щецинецкий повяты)
Эленино  — Польшаның Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Илдар Абдразаков
Илдар Абдразаков, Илдар Әмир улы Абдразаков (Илдар Әмир улы Абдразаҡов, 1976 елның 26 сентябре, СССР, РСФСР, БАССР, Уфа) — җырчы (бас). Россиянең атказанган (2021), Башкортстанның (2011 ел) һәм Татарстанның (2013 ел) халык артисты. «Грэмми» (2011 ел), «Алтын битлек» (2013 ел), «Casta diva» (2016, 2022), «BraVo» (2018 ел) премияләре лауреаты.
Тәрҗемәи хәле
1976 елның 26 сентябрендә Уфада туган. Уфа сәнгать институтын (М. Мортазина сыйныфы) тәмамлый (2000 ел). Дөньяның әйдәүче опера театрларында чыгыш ясый: «Лисео» (Барселона), «Театро Филармонико» (Верона, Италия), «Массимо» (Палермо, Италия), «Ковент Гарден», «Опера Бастиль», Вена операсы, Вашингтон операсы.
Татарстанда Ф. Шаляпин исемендәге опера фестивалендә, «Рахлин сезоннары» халыкара фесивалендә катнаша.
«BraVo» премиясе
2018 елның март аенда «Иң яхшы классик ир-ат вокалы» номинациясендә Беренче халыкара «BraVo» һөнәри музыка премиясе (Мәскәү, Зур театр) җиңүчесе булды.
Гаилә хәле
I хатыны — Ольга Трофимова. Кызлары Эльвира (25.11.2001). II хатыны — Ольга Бородина. Уллары Владимир-Әмир (14.01.2003). III хатыны — Марика Гвилава. Кызлары Рианна (13.09.2016), Александра (02.09.2017)).
Аргын
Аргын (арғын, arğın) — төрки кабилә, казакъ халкының Урта җүзен тәшкил итүче алты казакъ кабиләсенең (конырат, уаки, кереи, кипчак һәм найманнар) берсе. Иң күп санлы казакъ кабиләсе, Җучи олысыннан Әбу-Сәиднең оныкчыгы Тимур каршындагы Тимурид дәүләтенә күчкән, аннан Мавераннахрадан Себер ханлыгына, ә Күчем ханы җиңелгәч, Казакъ ханлыгына кергән. Аргын — Кырым ханлыгының иң көчле дүрт бейск нәселе — карачи-бекларның берсе, алар Кырым ханнарын тәхеттә раслый һәм Дәүләт Советында тора, Кырымның тышкы сәясәтен билгели.
Аргыннар ДНКсы
Фәндә аргыннар генезисы турында төрле фикерләр бар. Шулай итеп, аргыннарның төрки яки монгол ата — бабаларыннан килеп чыгуы, шулай ук аргыннарның
(казакъларның шежир-традицион генеалогиясе нигезендә) бердәм нәселнең ир-ат линиясе буенча нәсел-нәсәбе буенча, токымнары булу-булмавы яки аргыннарның төрле генетик чыгыштагы нәселләр композициясен тәшкил итүе каршылыклар булган.
Тугыз нәселнең Y-хромосомнары буенча генетик тикшеренүләр аргыннар ата-бабаларыбыз генофондының G1 (67% аргыннарның G1-M285 төркеменә керүче) гаплогруппалар йөртүчеләре булуын һәм аталар линиясе буенча индо-иран тел гаиләсе халыклары мирасына керүен күрсәткән: аргыннарның генетик дистанцияләре иран халыклары (Ассирия, Белуджи, Иран) белән минималь. Генетика һәм генеалогиянең уртак анализы буенча аргыннарның нәселе турыдан-туры ата-бабасы Алтын Урдадагы Караходжа Әмир (XIV гасыр) яки аның турыдан-туры ата-бабасы булуын раслый.
G1дән тыш, аргыннарның C2 (9 %) һәм R1a1a (7%) төркемнәре очрый. C2 монголларның йогынтысы белән бәйле, ә R1a1a барлыкка килү ике чыганак белән бәйле булырга мөмкин: беренчесе Z2125 Әфганстан кыргызлары һәм пуштуннары (>40%), Иран һәм Кавказның (>10 %), казакъларның (1,5%) кайбер популяцияләрендә очраша; икенчесе M780 (Һиндстан, Пакистан, Әфганстан, Һималайлар) һәм Көнбатыш (Иран) Азиядә шулай ук казакъ кланы сарыкопаның, «сарты» барлыкка килүе буенча.
Генетик мәгълүматлар тарактның гомуми ата-бабасы аргын нәселенә нигез салучының туган улы булмый, шуңа күрә калган аргыннар белән туганлык бары хатын-кызлар линиясе буенча гына күзәтелүен раслады.
Гомумән алганда, аргыннарның Иран ягы халыкларына генетик якынлыгын, борынгы генетик субстрат барлыгын күрсәтә. Икенче яктан, аргыннарның Алтай таулыгының казакълар һәм монголлар белән охшашлыгы ачыкланган, бу исә төрки телле һәм монгол телле халыкларның соңрак миграцияләре тарафыннан кертелгән "суперстрата" ның булуын күрсәтә.
Аргыннар һәм монголлар
Кайбер авторлар фикеренчә, аргыннарның баштагы төше монгол кавемнәренә туры килә.
Бер версия буенча, "аргын/аргун" этнонимы монгол теленнән тәрҗемә иткәндә "уннар берлеге" дигәнне аңлата. Аргыннар Бурятия өлкәсендә Аргун елгасы һәм легендар Эргунэ-кун җире белән бәйле булырга мөмкин. Үз чиратында, Аргун (Эргүнә, Өргөн) елгасының исеме монгол теленнән "киң" диеп тәрҗемә ителә. Н. А. Аристов аны Алтайда Аргун (Аргут) елгасы исеме белән бәйли. Монгол телендә "т" хәрефенә тәмамланган сүзләр күп дигәнне аңлата, ә "н" хәрефенә тәмамланганнар берлек санда кулланыла.
М. Т. Тынышпаев фикеренчә, аргыннар арикан нирун-монгол кавеменә карый. Аның уйлавынча, аргыналар V-VII гасырларда төп монголлар составында булган һәм хәзерге Монголия территориясендә яшәгән. Н. А. Аристов сүзләренчә, Чыңгызхан вакытында аргыннар найманов һәм гереевлардан көнбатышка таба күченгән.
Пянчын (Буда-Кашалёвский районы)
Пянчын  (Пянчын ) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Буда-Кашалёвский районында урнашкан авыл.
Аргын
Аргыннар һәм монголлар
Ч. Ч. Вәлиханов аргыннарны Джагатай Урдасының монгол халыклары исемлегенә кертә.
Пянчын (Буда-Кашалёвский районы)
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Аргын
Аргыннар һәм монголлар
Икенче версия буенча, Аргыннар Илханат Хулагада хезмәт иткән Оррат наместнигы Аргун-ага нәселе булып тора.
Хәзерге Монголиядә түбәндәге нәсел исемнәре теркәлгән: аргун, аргууд, аргуун, аргуут, аргын, ариган. Монголларга хәзерге аргын токымнарыннан иң якыннары булып тарактлар һәм тобыктылар санала.
Аргыннар саны
1896-1911 елларда авыл хуҗалыгы исәбе мәгълүматлары буенча, аргыннар саны 509 мең кеше, шул исәптән 82% казакъ халкы Кокчтау өязендә (атыгай, карауыл), Павлодарда 78 % (басентеин, суйиндык), Каркаралыда 78 % (суйиндык, каракесек), Акмолда 67 % (куандык, канджигалы), Тургайда 50 % (шегендык, сарыжетим) тәшкил итә.
1917 елда, Мөхәммәтҗан Тынышпаев мәгълүматлары буенча, аргыннарның саны 890 мең кеше булган. А. А. Тимергалиев сүзләре буенча, 1911-1913 елларда аргыннарның саны 753 220 кеше тәшкил иткән. Б. Р. Ракишев бәяләвенчә, аргыннарның хәзерге саны 290 мең кеше тәшкил итә.
Башкорт аргыннары
Усерганнар нәселенең нәсел шәҗәрәсендә аргынның нәсел бүлекчәсе бар. Аларның генеалогияләре аргын кавеменә карый. Усерганнар нәселеннән килеп чыккан аргыннар узләреннең килеп чыгышы ягыннан казакълар диеп саный. XVII гасырдан алар башкортлар арасында калалар һәм киңәеп китәләр.
Шкудай
Шкудай — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Шанаголден (Висконсин)
Шанаголден  — Америка Кушма Штатларының Висконсин штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Норка (Карамыш кушылдыгы)
Норка  — Россия территориясеннән ага торган елга. Сарытау өлкәсе, Волгоград өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга Карамыш елгасының сул ярына тамагыннан 64 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 18 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Тын су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Медведица елгасы башыннан Терса елгасы кушылган урынга кадәр. Кече елга бассейны — Тын кушылдыклары бассейны, Хопр һәм Северский Донец тамактары арасында, елга бассейны — Тын (бассейнның Россия өлеше).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Сантана-ду-Мундау
Сантана-ду-Мундау — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Алагоас штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Лум (авыл)
Лум (Лум) — Киров өлкәсенең Яраң районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Тарих
1787 елда нигезләнгән.
Халык
Халык саны динамикасы:
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (5%), руслар (89%).
Бебен
Бебен (Bébing) — Франциянең Мозель департаментына караган коммуна.
Мансанеда
Мансанеда — Испаниянең Оренсе провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Бебен
Географиясе
Коммуна мәйданы — 9,57 км².
Мансанеда
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Казе Бон (Ровиго)
Географиясе
Казе Бон Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.
Бебен
Искәрмәләр
Бебен
Казе Бон (Ровиго)
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
(16615) 1993 FW40
(16615) 1993 FW40 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1993 елның 19 мартында UESAC проекты тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1993 FW40» саналган.
Меркез (Бейкоз)
Меркез (Merkez) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Истмала иле Бейкоз илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Юзефово (Остроленцкий повяты)
Юзефово  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Караякуп (Сарыкая)
Караякуп (Karayakup) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Йозгат иле Сарыкая илчесенә караган бер авыл (köy).
Зиргенштайн
Зиргенштайн — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Юрсере
Юрсере — Франциянең Бельфор җире департаментында урнашкан коммуна.
Чәбки-Саба
Чәбки-Саба — Татарстан Республикасының Саба районындагы авыл.
Почта индексы — 422067.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.6 °C.
Сәрдә (елга)
Сәрдә — Россия территориясеннән ага торган елга. Мари Ил, Татарстанның Арча районы биләмәләрендә ага. Елга Шушма елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 21 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Нократ, елга бассейны — Чулман.
(9072) 1993 RX3
(9072) 1993 RX3 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Сәрдә (елга)
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
(9072) 1993 RX3
Тарихы
1993 елның 12 сентябрендә PCAS тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1993 RX3» саналган.
Элень (Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы)
Элень  — Польшаның Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Пяньки
Пяньки (Пянькі ) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Мазырский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Гайндмен (Кентукки)
Гайндмен  — Америка Кушма Штатларының Кентукки штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Гайндмен шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Нелка
Нелка — Россия территориясеннән ага торган елга. Кострома өлкәсе, Вологда өлкәсе, Түбән Новгород өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Нельша елгасының уң ярыннан 102 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 13 км.