cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Хвошна
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Нотр-Дам-де-л'Иль
Нотр-Дам-де-л'Иль — Франциянең Эр департаментында урнашкан коммуна.
Раймундув
Раймундув — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Нерен (Вюртемберг)
Нерен (Nehren) — Алманиянең Баден-Вюртемберг җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Беренче Липовка
Липовка Первая (Пĕрремĕш Липовка, Липовка Первая) — Чуашстанның Кызыл Чутай районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429045. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97226805004. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2101100003500.
Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2136.
Халык
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 98 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (100%).
Альборнос
Альборнос — Испаниянең Авила провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Берёзовский (Кемерово өлкәсе)
Халык саны — кеше.
Тарих
Шәһәр статусын 1965 елдан башлап йөртә.
Халык
Милләтләр (2010): урыслар (94,7%), татарлар (1,9%).
Беф (коммуна)
Беф — Франциянең Шер департаментында урнашкан коммуна.
Олы Кургаш
Зур Кургаш – Россия территориясеннән ага торган елга. Башкортстан биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Басу елгасының сул ярыннан км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 41 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы – Сем елгасы, елга башыннан тамагына чаклы. Кече елга бассейны – Агыйдел, елга бассейны – Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Щекинка
Щекинка — Россия территориясеннән ага торган елга. Ненец АО, Архангельск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Ак диңгез урнашкан. Елга озынлыгы 14 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Ак диңгез елгалары бассейны Воронов борынынан Канин борынына чаклы (Мезень елгасын кертмичә). Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Мезень.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Оливейра-ду-Ошпитал (район)
Оливейра-ду-Ошпитал  — Португалиянең Коимбра округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Красноусол
Красноусол, Усолка – авыл, Гафури районының (1930—63 елларда һәм 1965 елдан алып) һәм Красноусол авыл советының үзәге.
Уфадан көньяк-көнчыгыш таба 130 км һәм Аккүл тимер юл станциясеннән 26 км еракта Тозъелга буенда, Талбазы—Красноусол, Архангель—Красноусол, Стәрлетамак—Красноусол, Ишембай-Красноусол автомобиль юллары өстендә урнашкан.
Халкы (мең кеше): 1906 елда — 2,8; 1920 — 5,5; 1939 — 9,7; 1959 — 9,7; 1989 — 10,3; 2002 — 11,8; 2010 — 12,9. Руслар, башкортлар, татарлар яши (2002).
Социаль һәм мәдәни өлкәләр
ПУ, башкорт интернат-гимназиясе, 3 урта мәктәп, 3 балалар бакчасы, үзәк район хастаханәсе һәм китапханәсе, балалар китапханәсе, мәдәният йорты (4 үзешчән сәнгать халык коллективы), тарих-туган якны өйрәнү музее, мәчет, чиркәү бар.
Тарихи белешмә
Авылга 18 гасыр уртасында Богоявленск заводы буларак нигез салына. 1770 елда авылда И.И.Лепёхин була. 1772 елда 788 ир-ат исәпкә алынган, 1865 елда 371 йортта — 2773 кеше. Игенчелек, умартачылык белән шөгыльләнгәннәр, заводта эшләгәннәр. Чиркәү (1810 елда төзелгән), училище, 3 су тегермәне, 2 сәүдә кибете булган. 1896 елда Богоявленский (Усолка) исеме белән исәпкә алынган. 1906 елда чиркәү, ир һәм кыз балалар зимства мәктәпләре, уку бүлмәсе, Пашковның пыяла заводы, завод хастаханәсе, почта-телеграф бүлекчәсе, аракы, 3 сыра һәм 13 бакалея кибете, икмәк склады (мөгәҗи) теркәлгән; авылда волость идарасе урнашкан. 1920 елда Красноусол заводы (Усолка) исеме белән исәпкә алынган, 1928 елда хәзерге исемен һәм шәһәр төрендәге бистә статусын йөртә, 2005 елда хәзерге статусын ала. Авылдан төньяк-көнчыгышка таба 5 км еракта Красноусол минераль су чыганаклары бар.
(11569) Virgilsmith
(11569) Virgilsmith — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1993 елның 27 маенда Кэролин Шумейкер, Дэвид Леви тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1993 KB2» саналган.
Блефароспазм
Эссенциаль блефароспазм — күбесенчә 50 яшьтән өлкәнрәкләрдә үсеш алучы һәм хатын-кызларда 3 тапкыр ешрак очраган, җәфалаучы  идиопатияле сирәк чир. Күзнең әйләнмә һәм өске бит мускулларының көчәюче ике яклы ирексез спазмы белән сыйфатлана. Авыр очракларда блефароспазм авыруны вакытлыча функциональ сукыр итә (рәс. 21.59а). Спазмга уку, машина йөртү, стресс яки көчле яктылык китерә ала, ул әңгәмә барышында, йөргәндә һәм  релаксациядә кими һәм йокы вакытында булмый.
1.     Мейге синдромы — блефароспазм белән бергә аскы бит һәм муен мускуллары зарарлану.
2.     Брейгель синдромы аскы казналык һәм муен мускулларының авыр зарарлануы  белән бәйле.
Дәвалау
Дәвалау алдыннан рефлектор блефароспазмны төшереп калдыру мөһим, ул мәсәлән җепсыман кератит һәм паркинсонизм кебек какшаулар  нәтиҗәсендә барлыкка килә.
2.     Өске һәм аскы кабак һәм каш буенча Cl. botulinum токсинын кертү инъекция урынында мускуллар парализациясе өчен  күпчелек авыруларга вакытлыча җиңеллек бирә (рәс. 21.59б). Күп авыруларга һәр 3-4 ай саен кабат инъекция һәм шулай ук әкренләп дозаны арттыру кирәк. Каршы йогынтыларга лагофтальм, инъекция алдыннан кабаклар тонусына карап кабак  кайтарылу яки бөгелү керә.
Орбита өлкәсенә (леватор яки экстраокуляр мускулларга) очраклы токсин эләккәндә птоз яки  диплопия үсеш алырга мөмкин.
3. Хирургик дәвалау mm. orbicularis oculi, corrugator supercilii һәм procerus кисеп алудан тора.Мондый радикаль  катнашуны Cl. botulinum токсинын  кичерә алмаган яки кертүгә җавап бирмәгән пациентларга башкаралар.
GSC3651-542
GSC3651-542 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Караагач (Кумлуҗа)
Караагач (Karaağaç) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Анталья иле Кумлуҗа илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
А
А, а — кириллик алфавитына нигезләнгән алфавитларның беренче хәрефе. Искеславян язуында «аз» исемен йөртә.
Кодлар таблицасы
HTMLда: Баш хәреф өчен &#1040; яйсә &#x410; һәм юл хәреф өчен &#1072; яйсә &#x430;.
(10510) Maxschreier
Тарихы
1989 елның 3 апрелендә Эрик Эльст тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1989 GQ4» саналган.
Зялёная Рошча (Киравский районы)
Зялёная Рошча  (Зялёная Рошча ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Киравский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Вельке Рашковце
Вельке Рашковце — Словакиянең  округында урнашкан авыл.
Тарихы
Авыл елда нигезләнгән.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Эфир (элемент)
Эфир (aether, ул αἰθήρ «югары һава катламы» суүзеннән алынган) — антик һәм урта гасыр натурфәлсәфәсендә, физика һәм алхимиядә иң нечкә бишенче элемент. Латин терминының эквивалентлары Рим һәм урта гасыр фәлсәфәсендә кулланыла.
Башта борынгы юнан мифологиясендә «эфир» термины югары (тау), аеруча нечкә (сирәгәйтелгән), Алла сулаган һаваның үтә күренмәле һәм нурландыргыч катламын билгеләгән.
Бу җәһәттән (күк матдәсе) бу терминны борынгы грек фәлсәфәсендә — Анаксагор һәм Эмпедокл кулланганнар.
Эмпедокл дүрт элементлар — су, җир, ут һәм һава турында укулар булдырган. Аристотель аларга каршы килгән иң нечкә бишенче элементны — Эфирны өстәде. Бөтен дөньяны үз эченә алган дүрт элемент вертикаль һәм һоризонталь буенча хәрәкәт итә һәм бер-берсенә әйләнә ала. Космос өлкәсендә Ай һәм аннан да югарырак булган күк тәннәре эфирдан тора, ул мәңгелек, башка элементларга күчми һәм әйләнмә хәрәкәт итә.
Бу термин Рим һәм урта гасыр фәлсәфәсендә сакланган. Аны Лукреция куллана.
Чучнева
Чучнева — Россия территориясеннән ага торган елга. Пермь крае, Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Язьва елгасының кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 17 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Чулман кушылдыклары бассейны Агыйдел кушылганчы, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Юинта (округ, Юта)
Юинта — Америка Кушма Штатларының Юта штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Вернал шәһәре.
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1880 елда оештырыла.
Территориясе
Округ мәйданы 11658,6 км² тәшкил итә.
Искәрмәләр
Юинта (округ, Юта)
Тингли (Айова)
Тингли  — Америка Кушма Штатларының Айова штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Тингли шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Арамашево (Алапай шәһәр бүлгесе)
Арамашево (Арамашево) — Свердловск өлкәсенең Алапай муниципаль берәмлеге составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (98%).
Луаргат
Луаргат (Louargat) — Франциянең Кот-д’Армор департаментына караган коммуна, Каллак кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 57,23 км².
Алма (Техас)
Алма  — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Орентан
Орентан — Португалиянең Коимбра округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
(11570) 1993 LE
(11570) 1993 LE — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Гоненго (Асти)
Гоненго — Италиянең Пьемонт төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
(11570) 1993 LE
Тарихы
1993 елның 14 июнендә Генри Хольт тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1993 LE» саналган.
Гоненго (Асти)
Географиясе
Гоненго Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Бишенче элемент
Бишенче элемент — күп мәгънәле термин:
Ирек Мортазин
Ирек Минзәки улы Мортазин (1964 ел, 5 апрель, ТАССР, Саба районы) — журналист һәм блогчы, сәяси активист. Татарстан Республикасы президентының пресса үзәгенең элекке җитәкчесе (1999 — 2002).
Ирек Мортазин эше
2008 елның 12 сентябрендә Ирек Мортазин үз блогында Татарстан президенты Минтимер Шәймиевнең үлеме турында хәбәр урнаштыра. Минтимер Шәймиев 18 сентябрьдә Тикшерү комитетына үзенә яла ягу турында гариза тапшыра. Шул ук елның декабрь аенда Тикшерү комитеты эш ача, 2009 елның август аенда Киров район мәхкәмәсе бу эшне карап үтә һәм Ирек Мортазинга гаепләү карары чыгара. Ул бер ел һәм тугыз айга ирегеннән мәхрүм ителү җәзасына хөкем ителә. 2009—2010 елларда җәза срогын Питрәч районы Пановка төрмәсендә уза.
Гаилә хәле
Өйләнгән, өч баласы бар.
Хизава
Хизава (Хізава ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Бешанковицкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Рариштя
Рариштя — Румыниянең Констанца жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Нова Дембова-Воля
Нова Дембова-Воля — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Сан-Леон (Техас)
Сан-Леон  — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Сан-Леон халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Жариштя (коммуна)
Жариштя — Румыниянең Вранча жудецында урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Райско-Дуже
Райско-Дуже — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Лещава-Горишня
Лещава-Горишня — Польшаның Карпатасты воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Карадүле
Карадуле — Татарстан Республикасының Лаеш районындагы авыл.
Халык саны — 144 тирәсендә. Почта индексы — 422630.
Тарих
Авыл бик борынгылардан: Казан ханлыгы чорында ук нигезләнгән
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.1 °C.
Гемифациаль спазм
Гемифациаль спазм — гомернең 5-7 дистәсендә үсеш алган бер яклы халәт. Күзнең әйләнмә мускулының кыска вакытлы спазмы белән сыйфатлана, ул алга таба бит нервы буенча тарала (рәс. 21.60). Чир идиопатияле һәм шулай ук бит нервы төшләренең төрле өлкәсеннән алып нервның периферия җепселләренә  кадәр ярсыту нәтиҗәсе була ала. Баш мие тикшерүен компрессион этиологияне төшереп калдыру өчен башкаралар. Фациаль гиперкинезия Белл параличыннан берничә ай яки елдан соң үсеш алырга мөмкин. Дәвалау эссенциональ блефароспазмда кебек.
Нотр-Дам-дю-Амель
Нотр-Дам-дю-Амель — Франциянең Эр департаментында урнашкан коммуна.
Калиновець (Венгровский повяты)
Калиновець  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Бланкафор
Бланкафор — Франциянең Шер департаментында урнашкан коммуна.
Qazan Boralaq zavodı
Qazan Boralaq zavodı - Mi-8 - Mi-17 ğailälege boralaqların citeşterüçe, dönyanıñ iñ zur boralaq citeşterüçelärneñ berse. Tatarstan Cömhüriäte, Qazan şähärendä urnaşa. "Rusiä boralaqları" xoldingı eçenä kerä.
Qazan Boralaq zavodında Qazan-"Yudino" hawa alanı urnaşa.
Qazanda citeşterelgän 12000 danä boralaq Mi-4, Mi-8, Mi-14, Mi-17, Ansat 100 ilgä cibärelgän.
Tarix
"Yudino" hawa alanı Zavod № 387 (ağaç eşkärtüçe şirkäte tarafınnan) bularaq 1933 yılda açılğan.
1941-1945 yıllarda QVZ 10 meñ artıq tanılğan xärbi biplan-oçqıçlar Po-2 (rus.) citeştergän, bu 10% böten SSRBda citeşterelgän oçqıçlar täşkil itä, "Yudino" häm "Borisoglebskiy" hawa alannarından oçqıçlar frontqa cibärelgän.
Böyek Watan suğışı waqıtında 221 Xärbi Hawa Köçläre EKQĞ (RKKA) ayırım polkı "Borisoglebskiy" hawa alanında urnaşqan.
1951 yılda QVZ Mi-1, 1951 yılda - dönyada iñ taralğan Mi-8 boralaqları citeşterä başladı.
Найденштайн
Найденштайн (Neidenstein) — Алманиянең Баден-Вюртемберг җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(11571) Daens
(11571) Daens — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1993 елның 20 июлендә Эрик Эльст тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1993 OR8» саналган.
(10511) 1989 OD
Тарихы
1989 елның 21 июлендә Роберт Макнот тарафыннан Сайдинг-Спринг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1989 OD» саналган.
Кодава теле
Кодава теле (Каннада язмасы белән: ಕೊಡವ ತಕ್ಕ್, Kodava takk, мәгънәсе “Кодавалар сөйләше”, шулай ук Кодагу, Курги атамалары бар) ул Һиндстанда, Көньяк Карнатакада Кодагу районында Дравид теле. Кодава теле Кодава халкының беренче теле генә түгел, ә шулай ук Кодагуда күп башка касталарның һәм кабиләләрнең теле. Телнең ике диалекты бар: Менделе (Төньяк һәм Үзәк Кодагуда сөйләшелә) һәм Киггат (Көньяк Кодагуда сөйләшелә). Гадәттә Каннада язмасы кулланыла. Тарихи Кодава теле Каннада теленең диалекты буларак каралган. Шулай да, 20-нче гасыр академиклары аны тел дип янә анализ ясаганнар. 2011 ел халык санын алу буенча Һиндстанда бу телдә 113 857 кеше сөйләшкән.
Отил
Отил — Португалиянең Коимбра округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Мәрьям Рахманкулова
Мәрьям Рахманкулова — татар җырчысы, опера артисты, композитор, җәмәгать эшлеклесе.
Ул 1901 елның 20 ноябрендә Казанда туа. Рахманкуловаларның күп балалы гаиләсендә музыка коралларында уйнау, бергәләп җырлау гадәти күренеш була. Мәрьямнең абыйсы Солтан мандолинада уйнаганда, аңа энеләре һәм сеңелләре дә кушыла — берсе скрипкага, икенчесе мандолинага, өченчесе гармун тавышына охшатып көйли башлый. Әйтерсең өйдә оркестр уйный. Бу йортка Габдулла Тукай да бик еш килә. Мәрьям аның шигырьләрен яттан укый, аңа «Зиләйлүк», «Анам кабере», «Туган тел» шигырьләрен көйләп, җырлап күрсәтә. Ул гомере буе Тукай шәхесен һәм аның иҗатын яратып яши.
Габдулла Тукай, халык иҗатының искиткеч кыйммәтле хәзинә булуын әйтеп, болай дип яза: «Халык җырлары бабаларыбыз тарафыннан калдырылган иң кадерле вә иң бәһале мирастыр... Халык җырларының шулай җәүһәр вә якутлардан да кыйммәтле бер нәрсә булганы өчен дә аларга әһәмият бирергә кирәк. Аларны югалтмаска, иҗтиһат итәргә кирәк». Мәрьям Рахманкулова шагыйрьнең бу сүзләрен үзенә васыять итә.
Мәрьям Рахманкулова әле бик яшь, бала гына булуына карамастан, алдынгы яшьләрнең әдәбият һәм музыка кичәләренә җырларга чакырыла башлый. Зәңгәр күзле, сары чәчле, ак йөзле яшь кенә кызның «Тәфтиләү», «Кара урман», «Тәзкирә», «Салкын чишмә» көйләрен җырлавы күпләрне сокландыра. Әнисе Мәрьямне кызлар мәктәбенә бирә. Кызлар мәктәбе мөдире Фатиха Аитова тырыш, зирәк, акыллы укучы Мәрьямгә бик тиз игътибар итә, киләчәктә аны үз мәктәбенең мөгаллимәсе итәргә җыена. Ләкин Фатыйха Аитовага Мәрьямнең төрле кичәләрдә җырлавы әдәпсезлек булып тоела. Шуны сәбәп итеп, кызны мәктәптән читләштерә. Мәстүрә апаның күп тапкырлар ялварып үтенүләреннән соң гына Мәрьямгә яңадан мәктәпкә йөрергә рөхсәт ителә. Фатыйха ханым аның халык алдына чыгып җырлавын катгый тыя, кичләрен рус гимназиясе курсларына йөрергә куша. Мәрьям ике җирдә укый, өйдә калфак, кәләпүшләр чигә. Ләкин күңеле һаман җырга, моңга тартыла. 1916 елның көзендә ул кызлар мәктәбеннән бөтенләйгә китә, яңадан җырлый башлый. Шушы елдан башлап аның тормышы музыкага багышлана.
1930 елда Мәрьям Рахманкулова Мәскәүдә үткәрелгән сәнгать бәйрәмендә катнаша. Бу бәйрәмдә аның җырлавын беренче мәртәбә пластинкага язалар. Ул анда татар халык көйләрен һәм «Наёмщик» музыкаль драмасыннан Гөлйөзем ариясен башкара.
1939 елның 17 июнендә Татар опера һәм балет театры ачыла. Шушы көннән башлап Мәрьям Рахманкулова татар операсының җыр башкару белән уенны бергә оста бәйли белгән күренекле артисты булып таныла. Ул Нәҗип Җиһановның Әхмәт Фәйзи либреттосына язган «Качкын» операсында — Бикә, Муса Җәлил белән зур иҗади дуслыкта язылган «Алтынчәч»тә — Тугзак, Җәүдәт Фәйзинең «Башмагым» музыкаль комедиясендә Җиһан, француз композиторы Ж. Бизеның «Кармен» операсында төп рольне — ирек сөючән, ялкынлы чегән кызы Карменны башкара.
Татарстанның халык артисты Мәрьям Рахманкулованың татар музыкасы сәнгате өлкәсендә күрсәткән уңышлары халык ихтирамына һәм дәүләт бүләкләренә лаек булды.
Ул 1990 елның 9 февралендә Казанда вафат була.
Караагач (Кочарлы)
Караагач (Karaağaç) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Айдын иле Кочарлы илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Юта (округ, Юта)
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1849 елда оештырыла.
Территориясе
Округ мәйданы 5553,2 км² тәшкил итә.
Искәрмәләр
Юта (округ, Юта)
Зялёная Рошча (Славгарадский районы)
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Льюис Компаньс
Льюис Компаньс (Lluís Companys i Jover,, — , ) — каталан дәүләт эшлеклесе, сул каталан милләтчеләре юлбашчыларының берсе, адвокат. 1931 елның мартында Каталониянең Сул республика фиркасе оештыруында катнашкан. 1933 елда Испания диңгез флоты министры; 1933-1934 һәм 1936-1940 елларда Каталония Женералитаты президенты. 1934 елның октябрендә Каталониянең бәйсезлеген игълан иткән өчен төрмәгә ябыла; 1936 елгы Испания парламент сайлауларында сул көчләр җиңгәчтен иреккә чыгарыла. Испания ватандашлар сугышы тәмамлаганнан соң, Франсага качарга мәҗбүр була; 1940 та Испания хакимиятләренә тапшырылып, шул ук елны хәрби мәхкәмә тарафыннан үлем җәзасына хөкем ителә.
Альдеануэва-де-Санта-Крус
Альдеануэва-де-Санта-Крус — Испаниянең Авила провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Лоба
Лоба (Лопа, Лоба) — Чуашстанның Кызыл Чутай районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429044. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97226835003. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2101100003600.
Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2136.
Халык
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 16 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (100%).
Илдус Заһидуллин
Илдус Заһидуллин, Илдус Котдус улы Заһидуллин (1963 елның 1 гыйнвары, СССР, РСФСР, ТАССР, Балтач районы, Яңгул) — тарихчы галим, тарих фәннәре докторы (2007), доцент (2008); Татарстан Республикасы Фәннәр академиясе Шиһабетдин Мәрҗани исемендәге Тарих институтында  өлкән фәнни хезмәткәр һәм урта гасыр тарихы (1998-2014), яңа тарих (2014-2021) бүлекләре мөдире. 2021 елдан «Гасырлар авазы» фәнни журналыгың баш мөхәррире.
Тәрҗемәи хәле
Заһидуллин Илдус Котдус улы 1963 елда туган. 1985 елда В.И.Ульянов-Ленин исемендәге Казан дәүләт университетын тәмамлый.
1992 елда «Казан губернасының татар крестьяннары XIX гасырның икенче яртысында (60-90 нчы елларда)» дигән темага диссертация яклап тарих фәннәре кандидаты дәрәҗәсен ала.
2007 елдан ― тарих фәннәре докторы. Диссертация темасы: «Россиянең һәм Себернең Европа өлешендә исламның хәле XVIII гасыр урталарында - XX гасыр башында: ислам гыйбадәте һәм мәчетләр»
1992—1998 елларда Татарстан Республикасы Фәннәр академиясе Шиһабетдин Мәрҗани исемендәге Тарих институтында фәнни хезмәткәр булып эшли.
2006 елдан Россия ислам университеты ректоры вазыйфаларын башкаручы.
2014―2021 елларда ― Татарстан Республикасы Фәннәр академиясе Шиһабетдин Мәрҗани исемендәге Тарих институтының яңа тарих бүлеге мөдире.
2021 елдан ― «Гасырлар авазы» фәнни журналының баш мөхәррире.
Фәнни мәнфәгатьләр өлкәсе
Татарстан Республикасы Президентының 2016 елның 05 февралендәге ПУ-103 номерлы Указы белән «Фидакарь хезмәт өчен» Татарстан Республикасы медале белән бүләкләнде.
Олы Телемез
Олы Телемез – Россия территориясеннән ага торган елга. Башкортстан, Чиләбе өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Ләмәзе елгасының сул ярыннан 106 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 13 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы – Сем елгасы, елга башыннан тамагына чаклы. Кече елга бассейны – Агыйдел, елга бассейны – Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
GSC3655-341
GSC3655-341 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Бле (Шер)
Бле — Франциянең Шер департаментында урнашкан коммуна.
Райско-Мале
Райско-Мале — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Юн (Кече Кия кушылдыгы)
Юн — Россия территориясеннән ага торган елга. Ненец АО, Архангельск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Кече Кия елгасының сул ярыннан 22 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 17 км.
Пайан
Пайан — Португалиянең Коимбра округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Юн (Кече Кия кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Ак диңгез елгалары бассейны Воронов борынынан Канин борынына чаклы (Мезень елгасын кертмичә). Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Мезень.
Пайан
Географиясе
Мәйданы —.
Юн (Кече Кия кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Хилавшчына
Хилавшчына (Хілаўшчына ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Докшицкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Сан-Педро (Техас)
Сан-Педро  — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Шәбез (елга)
Шәбез — Агыйделнең сул кушылдыгы. Татарстанның Актаныш районы биләмәләрендә ага. Елга Агыйдел елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 41 км.
Сан-Педро (Техас)
Географиясе
Сан-Педро халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Житомир өлкәсе
Житомир өлкәсе (Житомирська область) — Украина cастaфына керүче өлкә.
Шәбез (елга)
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Чулман кушылдыклары бассейны Агыйдел кушылганчы, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Житомир өлкәсе
Административ үзәге — Житомир шәһәре.
Халык
Милли cастaф (2001): украиннар — 90,3%, руслар — 5,0%.
Административ бүленеш
Житомир өлкәсе 23 районга һәм 5 өлкә буйсынуындагы шәһәренә бүленә.
Раса (Румыния)
Раса — Румыниянең Келераш жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(11572) Шиндлер
(11572) Шиндлер — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1993 елның 15 сентябрендә Эрик Эльст тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1993 RM7» саналган.
Лещава-Долишня
Лещава-Долишня — Польшаның Карпатасты воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Вельке Рипняни
Вельке Рипняни — Словакиянең  округында урнашкан авыл.
Гонте (Вербано-Кузио-Осола)
Гонте — Италиянең Пьемонт төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Вельке Рипняни
Тарихы
Авыл елда нигезләнгән.
Гонте (Вербано-Кузио-Осола)
Географиясе
Гонте Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Вельке Рипняни
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Гонте (Вербано-Кузио-Осола)
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Альто (Техас)
Альто  — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Жебел
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Лудеак
Лудеак (Loudéac) — Франциянең Кот-д’Армор департаментына караган коммуна, Лудеак кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 80,24 км².
Типтон (Айова)
Типтон  — Америка Кушма Штатларының Айова штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Типтон шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Найдлинген
Найдлинген (Neidlingen) — Алманиянең Баден-Вюртемберг җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Калиновець (Маковский повяты)
Калиновець  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Нова Загосць
Нова Загосць — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Зялёная Рошча (Чавуский районы)
Зялёная Рошча  (Зялёная Рошча ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Чавуский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Баффало (округ, Көньяк Дакота)
Баффало — Америка Кушма Штатларының Көньяк Дакота штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Ганн-Валли шәһәре.
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1873 елда оештырыла.
Территориясе
Округ мәйданы 1263,2 км² тәшкил итә.
Нофль-Оверньи
Нофль-Оверньи — Франциянең Эр департаментында урнашкан коммуна.
(10512) 1989 TP11
Тарихы
1989 елның 2 октябрендә Шелте Бас тарафыннан Серро-Тололо обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1989 TP11» саналган.
Казан укытучылар семинариясе бинасы (Казан)
Казан укытучылар семинариясе бинасы — Казанның Шиһабетдин Мәрҗани урамында урнашкан, 1872-1875 елларда елда архитектор Владимир Бечко-Друзин проекты буенча төзелгән бина.
Минзәлә
Минзәлә (, Мензелинск) — Татарстан Республикасы Минзәлә районының үзәге, Казаннан көнчыгышка таба 292 км урнашкан. Кама буенда, Минзәлә елгасының түбән ярында, Түгәрәк Күл тимер юл станциясеннән 65 км көнчыгышка таба Әгерҗе-Акбаш линиясендә урнашкан. Аэропорт. Яр Чаллы – Уфа автомобиль юлы.
Халык саны — 16 474 кеше.
Тарих
Шәһәргә 1584 – 1586 елларда татар-башкортка каршы сугышырга ныгытма буларак нигез салынган. 1781 елда Уфа губернасының өяз шәһәре статусын ала.
Халык
Төп милләтләр:
Сәнәгәть
Минзәлә – җирле чималны эшкәртүче ширкәтләре булган авыл хуҗалыгы районы үзәге.
Авыл хуҗалыгы
Язгы бодай, арыш, арпа, солы, карабодай, борчак, тары үстерелә. Терлекчелекнең төп тармаклары: ит, сөт җитештерү, дуңгызчылык.
Муса Җәлил Минзәләдә
Татар шагыйре Муса Җәлил, Бөек Ватан сугышы башлангач, үз теләге белән сугышка җибәрүләрен сорый. 1941 елда Минзәлә шәһәренә вакытлыча күчерелгән Мәскәү хәрби-сәяси училищесынең сәяси җитәкчеләр (политруклар) составын әзерләүче кыска сроклы курсларында укып, «өлкән политрук» дәрәҗәсе ала. Минзәлә шәһәрендә 1941 елның ноябрь, декабрь айларында була. Шәһәргә багышлап язылган шигырьләре аерым китап булып нәшер ителгән.
Сылтамалар
http://www.tatmedia.com/tat/region/156
Пампильоза-да-Серра (район)
Пампильоза-да-Серра  — Португалиянең Коимбра округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Михаил Худяков
Михаил Худяков (1894 ел, 15 сентябрь, Вятка губернасы, Малмыж шәһәре — 1936 ел, 12 декабрь) — күренекле рус тарихчысы, археолог, этнограф, фольклорчы. Төп фәнни хезмәтләре татарлар тарихына, Идел буе Болгары, Казан ханлыгы дәүләтләре тарихына багышланган.
Биография
Михаил Худяков ар телен белә торган була.
Университетны тәмамлаганнан соң ул Казанда укытучы, эзләнүче-галим, музей эшләрен башлап җибәрүче булып эшли.
1925 елда ул Ленинградка күченә. 1920-елларда Урта Иделдә яшәүче халыкларның тарихын һәм этнографиясен өйрәнүгә күп көч куя.
1935 елның 17 февралендә ул тарих фәннәре докторы дәрәҗәсенә ирешә.
1936 елда ул троцкизмда гаепләнә һәм шул ук елның 12 декабрендә атып үтерелә. 1957 елда ул тулысынча реабилитацияләнә.
Татар җәмәгатьчелеге арасында үзенең «Очерки по истории Казанского ханства» дип аталучы тарихи әсәре белән танылган.
(11573) Гельмгольц
Тарихы
1993 елның 20 сентябрендә Ф. Бёрнген, Шмадель Л. Д. тарафыннан Таутенбург обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1993 SK3» саналган.
Вортекс кератопатиясе
Вортекс кератопатиясе (таралгылы мөгезкатлау) мөгезкатлау эпителиенда өермә сыман утырмалар булу белән сыйфатлана.
1.  Билгеләре (барлыкка килү буенча).
•     Мөгезкатлау эпителиеның аскы өлешендә ике  яклы, нәфис соры яки алтын-коңгырт томанланулар.
•     Мәче мыекларына һәм күбрәк таралган  Һудсон-Стаһли сызыкларына охшаган бормалы ятма сызыклар.
•   Бәбәктән  бераз астарак башланып, бөтеркәләр белән тышкы якка акка кадәр таралган  өермәгә охшаган рәсем. (рәс.22.1а).
NB Депозитлары күрү күчәрендә урнаша ала, ләкин күрү үткенлеге кимеми; кайбер авырулар яктылык чыганаклары тирәсендә  боҗра күрә ала.
2.    Сәбәпләре
а)  антималярия препаратлары (хлорохин һәм гидроксихлорохин) еш сәбәбе  санала. Ретинопатиядән аермалы буларак, (алга таба кара) кератопатия дозасына яки  дәвалау дәвамлыгына бәйле түгел. Гадәттә, терапия туктатылганнан соң яисә  дәвамлы дәвалау барышында үзгәрешләр юкка чыга.
Локман Закиров
Локман Закиров, Локман Фатыйх улы Закиров (1928 елның 19 феврале, СССР, РСФСР, ТАССР, Мамадыш кантоны, Түбән Ушмы) — хәрби очучы, язучы. Рус телендә яза. Татарстан язучылар берлеге әгъзасы (2001 елдан). Гаяз Исхакый премиясе лауреаты (2021).
Тәрҗемәи хәле
1928 елның 19 февралендә Татарстан АССР Мамадыш кантоны (хәзерге Мамадыш районы) Түбән Ушмы авылында тимерче гаиләсендә туган. Әтисе Фатыйх, әнисе Нәкыя. Түбән Ушмы мәктәбен (7 сыйныф), Мамадыш педагогия укуханәсен (1945) тәмамлаган. 1945—1948 елларда күмәк хуҗалыкта эшли, Түбән Ушмы һәм башка авыл мәктәпләрендә укытучы була. 1948 елда хәрби хезмәткә алына, авиатор булып хезмәт итә. Хәрби хезмәт срогы тулгач, армиядә кала. Киевта авиация институтын (2000 елдан Милли авиация университеты) (uk) тәмамлап, хәрби очучы була, 25 ел хезмәт итә.
Иҗаты
Документаль, ярымдокументаль материаллар, публицистика жанрында эшли. Кыска яза. Армиядә офицер булып хезмәт иткәндә, мәкаләләре «Красная звезда» газетасында басыла. Пенсиягә чыккач, ныклап яза башлый. Язмаларын Мәскәү газета-журналлары «Огонек», «Москва», «Новое время», «Столица», «Литературная газета», «Новая газета» бастырып чыгара. «Огонек» журналында «Сколько стоит загробная жизнь вождя?» дигән (сугыш вакытында, 1941—1944 елларда Ленинның җәсәде Мәскәүдә, мавзолейда түгел, Төмәндә саклануы турында) мәкаләсе басылгач, шуннан бик күп газета-журналлар күчереп бастыра. «Би-Би-Си», «Голос Америки» (Voice of America), «Немецкая волна» (Deutsche Welle), Азатлык радиосыннан язмаларын укыйлар. Үзгәртеп коруның (ru) беренче елларында Казанда әсәрләрен басмыйлар. 1995 елда чыккан «Мостафа» китабы (Казан: «Таң-Заря», 1995) «Ел китабы» конкурсында 1нче урын алгач, Казанда да танылу ала. Беренче тапкыр аның Татарстан турындагы «Коммунизм утравы» дигән мәкаләсен «Шәһри Казан» газетасы тәрҗемә итеп бастыра. Егермеләп китабы чыккан (публицистика, документаль материаллар һәм повестьлар, хикмәтләр, күпчелек китапларын дачасын, машинасын саткан үз акчасына бастыра). Китапларның сюжеты танып белүгә, күпләргә мәгълүм булмаган факт-хәлләрне аңлатуга корылган, фәлсәфә, психологик табышлар, уйланулар бар. Иҗатына тәнкыйть белән караучылар да бар: авторны фактлар белән бик «кыю» эш итә дип саныйлар. «Гнездо кукушки», «Вершина айсберга» китаплары Татарстан китап нәшриятында басылып чыга. Кыска мәкаләләре, шәрехләмәләре, хикмәтләре «Звезда Поволжья» газетасында даими басыла.
9-нчы армия корпусы (Вермахт)
9-нчы армия корпусы (IX. Armeekorps) – Икенче бөтендөнья сугышында Алмания Кораллы көчләре эчендәге оператив хәрби берләшмә.
Зилаер
Зилаер (Йылайыр, Зилаир) – авыл, Зилаер районының һәм Җылаер авыл советы үзәге (1930—63 елларда һәм 1965 елдан алып).
Уфадан көньяк-көнчыгыш 410 км һәм Сибай тимер юл станциясеннән көньяк-көнбатышка таба 120 км еракта Җылаер елгасы буенда, Магнитогорски — Ира, Зилаер — Кананикольский — Иске Собхангол автомобиль юллары чатында урнашкан.
Халкы (мең кеше): 1900 елда — 2,7; 1920 — 4,2; 1939 — 6,6; 1959 — 4,6; 1989 — 4,9; 2002 — 5,9; 2010 — 5,6. Урыслар, башкортлар яши (2002).
Социаль һәм мәдәни өлкәләр
Зилаер урта мәктәбе, һимназия, музыка мәктәбе, ДЮСШ, 3 балалар бакчасы, махсус коррекция мәктәп интернаты, үзәк район хастаханәсе һәм китапханәсе, мәдәният йорты (6 халык коллективы), чиркәү (Спасо Преображение), мәчет бар.
Тарихи белешмә
18 гасыр Преображенск заводы янындагы торак буларак нигез салына. Преображенск заводы, Преображенский буларак теркәлгән. 1760 елда 130 йортта 1150 кеше яшәгән, 1866 елда 160 йортта — 1721 кеше. Игенчелек, терлекчелек, төрле кәсепләр белән шөгыльләнгәннәр, заводта эшләгәннәр. Чиркәү (1830 елда салынган), күн заводы булган. 1900 елда шулай ук чиркәү мәхәллә мәктәбе, су тегермәне теркәлгән, ярминкәләр үткәрелгән; авылда волость идарәсе урнашкан. 1922—30 елларда Зилаер кантонының административ үзәге. 1925 елдан алып хәзерге исемен һәм статусын йөртә. Элекке сәүдәгәрләр йортларының биналары (башлыча 2 катлы: 1нче катлары таштан, 2нчеләре — агачтан; 19 гасырның 2нче яртысында) мәдәни мирас объектлары булып тора.
Раснику-Бетрин
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Раковице (Лодзь воеводалыгы)
Раковице  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Сарьянка (Таборы районы)
Сарьянка (Сарьянка) — Свердловск өлкәсенең Таборы районы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (95%).
Божи (кантон)
Божи — Франциянең Шер департаментында урнашкан коммуна.
Мигрень
Мигрень — ешрак хатын-кызларда очраган гадәттә гаиләле чир. Мигрень төрле киеренкелектәге, дәвамлыктагы һәм ешлыктагы кабатланучы баш авыртуы өянәкләре белән сыйфатлана. Баш авырту гадәттә бер яклы, укшыту һәм косу белән бара, неврологик какшаулар һәм кәеф сикерү алдыннан яки алар  белән бергә була ала. Әмма бөтен бу билгеләр һәр өянәктә һәм һәр авыруда гел булырга тиеш түгел.
Гади мигрень
Гади мигрень (аурасыз мигрень) баш авырту һәм вегетатив нерв системасының дисфункциясе (мәсәлән агарганлык, укшыту) белән сыйфатлана,  әмма классик мигреньнең (алга таба кара)  гадәти неврологик һәм офтальмологик билгеләр юк.
•      Продромаль  күренешләргә кәеф үзгәрү, еш авыз ачу һәм башка үзенчәлекле булмаган, мәсәлән  игътибарны начар юнәлдерү кебек билгеләр керә.
•      Баш авырту башның  һәр өлешендә башлана ала һәм тибү яки тибеш кебек була ала. Гадәттә тарала һәм ярты яки бөтен башны җәлеп итә. Ретроорбиталь урнашуда авыртуны ялгыш күз яки куышлык патологиясе дип уйлап була.
•      Берничә сәгатьтән  алып бер көн яки күбрәк булган өянәк вакытында авыруда еш фотофобия һәм  фонофобия үсеш ала һәм ул җиңеллекне караңгы тыныч урында эзли яки йокларга  ята.
Классик мигрень
Классик мигрень (аура белән мигрень) сирәк очрый, әмма аны билгеләү җиңелрәк.
•     Өянәк алдында гадәттә 20 минут дәвам иткән күрү аурасы барлыкка килә, ул  ачык яки караңгы таплар, зигзаглар (билгеле колачта), рәшә, паззл-йогынты,  җемелдәүче скотомалар яки гомоним гемианопсиягә арта алган көпшәле күрүдән  тора ала.
•     Бер яктан яктыртучы зигзаг сыман сызыклар белән чикләнгән ачык сизелмәслек  уңай параүзәк скотомалар үсеш ала. (рәс. 21.58а).
•     Берничә минуттан соң фортификация колачы ачык ягы белән үзәккә күрсәтеп  әкренләп арта (рәс. 21.58б). Эчке кырыйда еш тискәре скотома бар. (рәс. 21.58в).
•     Скотома арта һәм таркалу алдыннан чигә өлкәсенә күчә ала (рәс. 21.58г).
•     30 минуттан соң күрү тулысынча кайта. Бер сәгатьтән артык булган симптомнарны дифференциаль диагностикада исәпкә алырга кирәк.
NB Мигреньгә хас булган күрү какшаулары, кайвакыт баш арты өлкәсенең дегенератив тамырлы чирләр яки артериовеноз мальформация  билгесе була ала.
•     Күрү аурасыннан соң баш авырту булмау 40 яшьтән өлкәннәрдә еш була, әмма  20 яшьлекләрдә күрү аурасы гел гади яки кластерлы авырту белән бергә бара.
Кластерлы баш авырту
Кластерлы баш авырту (мигреноз невралгия) — гомерның 4 һәм 6 дистәсе арасында үсеш алган мигрень варианты. Мигреноз невралгия офтальмологлар өчен турыдан-туры кызыксынудан гыйбарәт, чөнки күрү симптоматикасы белән бара һәм  күз патологиясе дип ялгыш кабул ителергә мөмкин. Халәт һәр көнне диярлек берничә атна дәвамында төрле вегетатив билгеләр белән барган гадәти баш  авыртуы белән сыйфатлана. Баш авырту окулотемпораль яктан бер яклы, интектергеч, кискен һәм тирән.
Ул кинәт башлана һәм 10 минуттан алып 2 сәгатькә кадәр дәвам итә, аннары тиз үтә.
NB Авыру тыныч кала алмый, мигрень белән авырулардан аермалы буларак ул бик ярсылу, алар, мөгаен, караңгы бүлмәдә тыныч кына ятып  торачак.
•     Тәүлеккә берничә тапкыр, билгеле вакытта барлыкка килә ала, бик еш төнге  сәгать 2'дә.
•     Өянәк тәмамлангач, ачык аралык берничә ел дәвам итә ала.
NB Кластерлы баш авыртулары шулай ук еш транзитор яки даими постганглионар Һорнер синдромы сәбәбе була.
Мигреньнең башка төрләре
1.   Фокаль мигрень. Мигреньнең башка симптомнарына тагын килүче дисфазия, гемитип буенча сизгерлек бозылу яки хәтта чыганаклы симптомнар  керә.
2.   Мигреньсез мигрень баш авыртусыз күрү какшаулары эпизодлары белән сыйфатлана. Башлыча анамнезында классик мигрень белән өлкән яшьтәге авыруларда үсеш ала.
3.   Ретиналь мигрень кискен транзитор монокуляр күрү югалту эпизодлары белән сыйфатлана. Ул өлкән яшьтәге авыруларда анамнезында мигрень булмаганда үсеш ала, шуңа күрә авыруларны тамырлар эмболиясен кичергән дип  киресе расланганга кадәр тикшерергә кирәк.
4.   Офтальмоплегияле мигрень — сирәк халәт һәм гадәттә 10 яшьтә билгеләнә. Баш авыртуыннан соң үсеш алган кабатланып килүче III БМН параличы белән сыйфатлана.
5.   Гаиләле гемиплегиялы мигрень чыганаклы неврологик симптоматиканың мигрень өянәгеннән соң тулысынча бетмәве белән сыйфатлана.
6.   Базиляр мигрень балаларда очрый. Иреннәр һәм очлыкларның ике яклы ою һәм чәнчү белән бергә гадәти мигреноз аура белән сыйфатлана. Өстәвенә, аңны югалту белән йөреш һәм сөйләм бозылу мөмкин.
Дәвалау
1.   Гомуми чаралар. Мигрень һөҗүме барлыкка килү сәбәбе була алган сәбәпләрне юк итү (кәһвә, шоколад, сыр, алкоголь куллану, ораль  контрацептивлар кабул итү, шулай ук стресс, йокы җитмәү һәм ачыгу). 2.   Һөҗүмнәрнең ешлыгы һәм/яки авырлыгы артык булса, кисәтү чарасыкирәк. Кисәтү буларак в-адреноблокаторлар, кальций каналлары бикләгечләрен, амитриптилин, клонидин, пизотифен һәм аспиринның түбән дозаларын билгелиләр. 3. Кискен һөҗүмне дәвалау гади анальгетиклар белән (аспирин, кодеин аналоглары, парацетамол яки СЯКЧ) һәм кирәк булса, косуга каршы метоклопрамид кебек  препаратлар белән мөмкин. Авыруның анальгетикларга резистентлык очракларында башка препаратлар кулланыла, шулардан суматриптан һәм эрготамин тартраты.