cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Казчина Гринья (Бергамо)
Географиясе
Казчина Гринья Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Николай Синдряков
Николай Синдрәков (Николай Кузьмич Синдряков,, — , ) — Советлар Берлеге каһарманы (1943).
Лаас (Луаре)
Лаас — Франциянең Луаре департаментында урнашкан коммуна.
Моэз
Моэз — Франциянең Шаранта-Маритим департаментында урнашкан коммуна.
Марянтув (Турецкий повяты)
Марянтув  — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
25 март
25 март – Милади тәкъвимендә өченче айның егерме бишенче көне. Ел ахырына кадәр 281 көн кала.
.
Цыдзики (Бераставицкий районы)
Цыдзики  (Цыдзікі ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Бераставицкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
(19124) 1986 TH3
(19124) 1986 TH3 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1986 елның 4 октябрендә А. Мркос тарафыннан Клеть обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1986 TH3» саналган.
NGC 780
NGC 780 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда   тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Тоя (Бакса кушылдыгы)
Тоя  — Россия территориясеннән ага торган елга. Новосибирск өлкәсе, Тум өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга Бакса елгасының уң ярына тамагыннан 100 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 114 км.
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Глигану-де-Сус
Глигану-де-Сус — Румыниянең Арджеш жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Летница (авыл)
Летница  — Болгариянең София өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кече Карасук
Кече Карасук — Россия территориясеннән ага торган елга. Красноярск крае, Хакас Республикасы, Кемерово өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Сарала елгасының сул ярыннан 30 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 13 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Чулым елгасы, инештән Әчинск каласына чаклы,. Кече елга бассейны — Об Иртеш кушылганга чаклы, елга бассейны — Об (өске өлеше) Иртеш кушылганга чаклы.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Кумлуҗа (Хасанкейф)
Кумлуҗа (Kumluca) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Батман иле Хасанкейф илчесенә караган бер авыл (köy).
Зажече (Подлясье воеводалыгы)
Зажече  — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Михаил Синёв
Михаил Синөв (Михаил Юрьевич Синёв,, — , ) — СССР һәм РФ футболчысы (сакчы), РФнең 1 нче дивизионы җиңүчесе (2002), Россия чемпионатының бронза призчысы (2003).
Тальчин-Колёния
Тальчин-Колёния — Польшаның Люблин воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Дадли (Массачусетс)
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Повалковице
Повалковице — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Цыдзики (Гродзенский районы)
Цыдзики  (Цыдзікі ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Гродзенский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
(2978) Roudebush
Тарихы
1978 елның 26 сентябрендә биредә эшләүче галимнәр тарафыннан Гарвард обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1978 SR» саналган.
Санкт-Мартин-им-Мюлькрайс
Санкт-Мартин-им-Мюлькрайс — Австриянең Югары Австрия федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Вьели
Вьели (Viesly) — Франциянең Нор департаментына караган коммуна, Кодри кантонына карый.
(19125) 1987 CH
Тарихы
1987 елның 2 февралендә Эрик Эльст тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1987 CH» саналган.
Порезен (Толмин)
Порезен  — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Шидровка (Усолка кушылдыгы)
Шидровка — Россия территориясеннән ага торган елга. Архангельск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Усолка елгасының кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 11 км.
Плотинка (Чиләбе өлкәсе)
Плотинка (Плотинка) — Чиләбе өлкәсенең Златоуст шәһәр округы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Шидровка (Усолка кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Плотинка (Чиләбе өлкәсе)
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: билгесез.
Нәриманлы (Горанбой)
Нәриманлы  (Nərimanlı ) — Әзербайҗанның Горанбой районына караган авыл.
Хоэн-Нойендорф
Хоэн-Нойендорф — Алманиянең Бранденбург җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Дмитрий Синцов
Дмитри Синцов (Дмитрий Матвеевич Синцов,, — , ) — математик, хакыйкый дәүләт киңәшчесе (1914), УССР ФА академигы (1939), УССРның атказанган фән эшлеклесе (1935), Харковь университетының математика һәм механика фәнни-тикшеренү институты директоры (1929-?).
Марянув (Калиский повяты)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Мерәс (Баймак районы)
Мерәс — Башкортстанның Баймак районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 453660, — 80206838001.
Демография
Халык саны динамикасы:
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 655 кешенең яшәве мәгълүм.
Полатдере (Доганшеһир)
Полатдере (Polatdere) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Малатья иле Доганшеһир илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Гөкчели (Пүтүрге)
Гөкчели (Gökçeli) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Малатья иле Пүтүрге илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
NGC 781
Тарихы
Әлеге галактика елда   тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Липинци
Липинци — Болгариянең София өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Казчина Грйона (Лоди)
Казчина Грйона — Италиянең Ломбардия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казчина Грйона Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.
Турундаевская
Турундаевская (Турундаевская) — Киров өлкәсенең Омутнинск районында урнашкан авыл.
Казчина Грйона (Лоди)
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Турундаевская
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
Лабросс
Лабросс — Франциянең Луаре департаментында урнашкан коммуна.
Турундаевская
Халык
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
Леонардо Да Винчи (ай кратеры)
Леонардо Да Винчи - Ай өслегенә кече күк объекты бәрелү нәтиҗәсендә барлыкка килгән, диаметры якынча 37 км булган кратер.
Атамасы
Кратерга атама Леонардо да Винчи (1452—1519) хөрмәтенә бирелә.
Иван Синцов
Иван Синцов (Иван Фёдорович Синцов,, — , ) — геолог, палеонтолог, хакыйкый дәүләт киңәшчесе (1890), Новороссия университеты профессоры.
Леонардо Да Винчи (ай кратеры)
Тарихы
Кратер Халыкара Астрономия Берлеге (International Astronomical Union (IAU)) тарафыннан елда раслана.
Тышкы сылтамалар
da Vinci (crater)
Муэнг
Муэнг — Франциянең Шаранта-Маритим департаментында урнашкан коммуна.
Престон (Миннесота)
Престон  — Америка Кушма Штатларының Миннесота штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Престон шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(19126) Оттохан
(19126) Оттохан — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1987 елның 22 августында Ф. Бёрнген тарафыннан Таутенбург обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1987 QW» саналган.
Зажече-Эленевске
Зажече-Эленевске — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Цырын
Цырын (Цырын ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Карэлицкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Орехово (Дальнереченск районы)
Орехово (Орехово) — Диңгез буе краеның Дальнереченск районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат муссонлы. Кыш коры һәм суык, көннәре аяз. Яз озак бара, салкынча һәм температура тирбәлеше күзәтелә. Җәй исә җылы, явым-төшемле. Көз чагыштырмача җылы, коры һәм аяз. Җәй көне Тын океаннан җылы җил иссә, кышын төньяктан салкын җилләр исә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (89%), украиннар (10%).
HD228234
HD228234 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Тарговиско (Люблин воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Сурья
Арбасын җиде ат тарта, грек эквиваленты - Гелиос, балалары - Шраддхадэва Ману, Яма, Ямуна, Бхадра, Шани, Карна, хатыннары - Ушас, Ратри, Чхая, Саранью, әтисе - Кашьяпа, әнисе - Адити, яшәү урыны - Кояш, көне - Якшәмбе.
Сурья Һинд динендә Кояш ходае белән ассоциацияләнә, бигрәк тә Раджастхан, Гөҗәрат, Мадхья Прадеш, Бихар, Уттар Прадеш, Джаркханд һәм Одисса кебек штатларның Саура традициясендә. Смарта традициясендә ул Брахманны аңлауга эквивалент аспектлар һәм ысуллар буларак биш Ходайның берсе дип таныла. Аның иконографиясендә ул еш атлар белән җигелгән арбада баручы итеп, атлар еш җидәү, алар салават күперенең яктылык нурларын чагылдыра. Урта гасыр Һинд динендә Сурья шулай ук төп Һинд дине Ходайлары Шива һәм Вишну өчен эпитет булып тора. Кайбер борынгы текстларда һәм сәнгатьләрдә Сурья синкретик рәвештә Индра, Ганеша һәм башкалар белән сурәтләнә. Сурья турында Ходай буларак Буддизм һәм Джайнизм әдәбиятында язылган.
Һинд астрологиясендә зодиак системасында Сурья тугыз күк йортның (Навграханың) берсе. Сурья яки Рави Һинду календаренда Равивара, яки Якшәмбе. Сурьяны ихтирам итүче төп фестивальләргә һәм дини сәфәр кылуларга Макара Санкранти, Понгал, Ратха Саптхами, Чатх пуджа һәм Кумбха Мела керә.
Ведик
Иң борынгы сакланган Ведик гимннарда, мәсәлән, Ригведаның 1.115 гимнында, "Сурья" "таң атучы Кояш"ка аеруча ихтирам белән искә алына һәм аның символизмы караңгылыкны бетерүче, белемне, яхшылыкны һәм бөтен тормышны рөхсәт итүче. Шулай да, контекстның куллануы үзенә төрле хасияте бар. Кайбер гимннарда, Сурья сүзе хәрәкәтләнмәүче объектны, күктә ташны яки асылташны аңлата, (Ригведаның гимннары 5.47, 6.51 һәм 7.63); шул ук вакытта башкаларда ул шәхес Ходайны аңлата. Ведалар Кояшны (Сурьяны) материаль Галәм (Пракрити)ның барлыкка китерүче итеп раслыйлар. Ведик текстларның катламнарында Сурья Агни һәм я Вайю яки Индра белән өчлекләрнең берсе, алар Һинду Брахман концепциянең эквивалент сурәте һәм аспекты.
Ведик әдәбиятның Брахмана катламында, Сурья Агни (ут Ходае) белән шул ук гимннарда бергә килә. Сурьяга көндез табыналар, ә Агни үзенең ролен төнлә уйный. Фикер эволюцияләнеп, Капила Ватсьяян раслаганча, Сурья Галәмнең беренче принцибы булып Агни була. Ведаларның Брахманнар катламында, һәм Упанишадаларда Сурья күрү куәте, визуаль сиземләү һәм белем белән бәйле итеп күрсәтелә. Шуннан соң ул күз итеп күрсәтелә, чөнки Һинду хәкимнәре Атманга сәяхәттә (җан, үз) Ходайларга тышкы ритуалларны онытсаң да, эчке чагылышларга һәм эчтән медитация ясарга киңәш иткәннәр, бу Брихадараньяка Упанишад, Чандогья Упанишад, Каушитаки Упанишад һәм башкаларда чагыла.
Эпослар
Махабхарата эпосы аның бүлеген Сурья белән ача һәм аны ихтирам итеп "Галәмнең күзе, барчаның җаны, тормышның чыганагы, Самкхьяның һәм Йогиның максаты, һәм хөррият һәм рухи эмансипация символизмы итеп атый.
Орандж (сан алу урыны, Массачусетс)
Орандж  — Америка Кушма Штатларының Массачусетс штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Сурья
Эпослар
Махабхаратада, Карма Сурьяның һәм кияүгә чыкмаган Кунти принцессаның улы. Эпоста Кунтиның кияүгә чыкмаган ана буларак травмасы тасвирлана, аннан соң Карнаны ташлавы, шуннан соң ул гомер буе хафалана. Бәби Карнаны түбән каста арба ясаучы таба һәм уллыкка ала, әмма ул бөек сугышчы һәм Курукшетра бөек сугышында үзәк характерларның берсе була, анда ул үги туганнары белән сугыша. Бәхетсезлек белән бөтен тормышын көрәшкән Карма атасына кайта.
Буддизмда
Сурья Буддист сәнгатендә Ходай итеп карала, мәслән Император Ашокага карый торган борынгы эшләрдә. Ул Бодхгаяда Махабодхи гыйбадәтханәсендә рельефта очрый, ул дүрт ат тарафыннан тартыла торган арбада бара, аның яннарында Уша һәм Праттьюша. Шундый сәнгатьтә Сурья яхшылыкның начарлыкны җиңүенең Буддизмның иртәрәк Һинд дине традициясеннән алынган концепциясе.
Орандж (сан алу урыны, Массачусетс)
Географиясе
Орандж халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Сурья
Грек һәм Фарсы йогынтылары
Кояш Көньяк Америка, Европа, Африка һәм Азия борынгы һәм урта гасыр мәдәниятләрендә булган уртак Ходай. Сурья риваятьләренең хасиятләре Исламгача-чор Персиянең Хваре-кшаета белән һәм Грек-Рим мәдәниятендәге Гелиос белән охшаш хасиятләре бар. Элгуд раслаганча, Сурья ул Ведик Ходай, әмма аның Ходай статусы Кушан чорында борынгы Персия һәм Һиндстан белән контактлар аша көчәйтелгән булган, шулай ук 8-енче гасырда Кояшка табынучы парслар Һиндстанга күчкәннәр. Элгуд буенча, Кушан эрасыннан соң, 1-енче меңьеллык урталарында Сурья иконографиясенә кайбер Грек хасиятләре өстәлгән булган.
Орандж (сан алу урыны, Массачусетс)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сурья
Иконография
Һинд динендә Сурьяның иконографиясе текстларга туры килеп төрле. Ул типик рәвештә ике кулында да лотос тотучы сокландыргыч шәхес итеп күрсәтелә, ул ике яки күбрәк типик рәвештә җиде ат алып бара торган арбада бара торган итеп сурәтләнә. Җиде ат Санскритның җиде үлчәме хөрмәтенә аталган: Гаятри, Брихати, Ушних, Джагати, Тристубха, Анустубха һәм Панкти.
Архитектураны, иконографияне һәм конструкция күрәстмәләрәре тасвирлаучы Һинд дине тексты Брихат Самхита раслаганча, Сурья ике куллы итеп һәм таҗны кигән килеш сурәтләнергә тиеш. Моннан аермалы буларак, Вишнудхармоттара, архитектура буенча башка Һинд дине текстында раслаганча, Сурья иконографиясе аны дүрт куллы, ике кулында чәчәкләр, өченчесендә таягы белән һәм дүртенчесендә язу әсбабы белән сурәтләнергә тиеш (Кунди пальма яфрагы һәм белемне символлаучы каләм). Ике китапта да аның арба йөртүчесе итеп Арунаны күрсәтә, ул утырган килеш сурәтләнә. Аның ике ягында хатыннар, алар таң Алиһәләрен чагылдыра, аларның исемнәре Уша һәм Пратьюша. Алиһәләр укларны ата торган итеп күрсәтелә, бу аларның караңгылыкка чакыру инициативасы символизмы.
Подвеск
Подвеск — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Сурья
Иконография
Сурьяның иконографиясе вакыт узу белән төрле булган. Кайбер борынгы сәнгатьләрдә, бигрәк тә безнең эраның элекке гасырлардан бирле, аның иконографиясе Персияда һәм Грециядә табылганнарга охшаш бу Грек, Фарсы һәм Скиф йогынтыларын кабул итүне фараз итәргә мөмкинчелек бирә. After the Greek and Kushan influences arrived in ancient India, some Surya icons of the period that followed show him wearing a cloak and high boots. Кайбер Буддист сәнгатьләрендә, бу арба дүрт арт тарафаныннан тартылган итеп күрсәтелә. Непалда Буддист монастырьларның ишекләре аны "Чандра" (Ай Ходае) белән күрсәтә, символик рәвештә Сурья нурлы кызыл әйләнә буларак күрсәтелә.
Подвеск
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Сурья
Иконография
Сурьяның иконик булмаган символларына Свастика һәм боҗра-таш керә.
Арка, Митра һәм башка синонимнар
Сурья турында Һинд әдәбиятында төрле исемнәр белән язалар, алар типик рәвештә Кояшның феноменологик хасиятләрен чагылдыра. Шулай итеп, Савитр калкучы һәм батучы дигәнне аңлата, Адитья сокландыргыч дигәнне аңлата, Митра Кояшка "барлык кешелеккә яктыртучы дус" дигәнне аңлата, шул ук вакытта Пушан Кояшка Дэваларга караңгылыкны кулланучы Асураларны җиңгән яктыртучы итеп күрсәтә. Борынгы мифологиядә Арка, Митра, Адитья, Тапан, Рави һәм Сурьяның иртә риваятьләрдә төрле сыйфатламалары бар, әмма эпослар чорында алар инде синонимик булган.
"Арка" төшенчә төньяк Һиндстанның гыйбадәтханә исемнәрендә һәм Һиндстанның көнчыгыш өлешләрендә еш очрый. Одиссада 11-енче гасыр Конарк Гыйбадәтханәсе "Кона һәм Арка" катнаш сүзеннән, яки "Почмакта Арка" дигәннән килеп чыккан. Аркадан башка Сурья гыйбадәтханәләренә Уттар Прадешта Уттарарка һәм Лоларкан һәм Раджастханда Баларка керә. Башка 10-ынчы гасыр гыйбадәтханә хәрәбаләренә Уттар Прадешта, Бахрайчта Баларка Сурья Мандиры керә, ул 14-енче гасыр төрек яулары вакытында җимерелгән булган.
Астрономия
Кояш һәм Җир Кояш җирдә көннең һәм төннең сәбәбе, әйләнгәнгә күрә, монда төн булганда, башка якта көн, Кояш чынлыкта калыкмый һәм батмый да. Aitareya Brahmana III.44 (Rigveda) |bgcolor=#FFE0BB |align = right Сурья Санскрит телендәге төрле астрономик Һинду текстларында әһәмиятле күк җисеме, мәсәлән, Айрабхата язган 5-енче гасыр "Айрабхатия"дә, Латадеваның 6-ынчы гасыр "Ромака"да һәм Варахамихираның "Панча Сиддхантика"да, Брахмагуптаның 7-енче гасыр "Кхандакхадьяка"сында һәм Лалланың 8-енче гасыр "Сисьядхиврддида"сында. Бу текстлар Сурьяны һәм төрле планеталарны планетах хәрәкәтне фараз итү өчен тәкъдим итә. Башка "Сурья Сиддхантха" кебек текстлар 5-енче һәм 10-ынчы гасыр арасында тәмамланган дип әйтергә була, аларның бүлекләре төрле планеталар һәм Ходай риваятьләре турында сөйли.
Боларның иң борынгысы мөгаен "Сурья Сиддханта", ә иң төгәле "Сиддханта Широмани".
Зодиак һәм астрология
Сурьяның синонимы "Рави" Һинду календаренда "Равивара" сүзе тамырына туры килә. Атнаның Һинд һәм Грек-Роман номенклатурасында, Якшәмбе Кояшка багышланган.
Санкт-Мартин-Карлсбах
Санкт-Мартин-Карлсбах — Австриянең Түбән Австрия федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Сурья
Зодиак һәм астрология
Сурья Һинду зодиак системасында Наваграханың өлеше. Кояшка һәм планеталарга нигезләнгән Һинду астрологиясе Искәндәр Зөлкәрнәйн белән Грек астрология килгәнче үскән дип фараз итәргә була., аларның зодиак билгеле идентик диярлек. Николас Чампион раслаганча, Һиндстанга техник гороскоплар һәм астрология фикерләре Грециядән килгән һәм безнең эраның 1-енче меңьеллыкның башында үскән.
Санкт-Мартин-Карлсбах
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Сурья
Буддизмда
Ерак Көнчыгышның Буддизмында, Сурья саклаучы Ходайларның, унике Дэваларның берсе, алар Будда гыйбадәтханәләрдә саклана.(Jūni-ten, 十二天). Япониядә ул "Нит-тэн" дип атала. Ул Буддизмның Япониядә һәм көньяк-көнчыгыш Азиянең башка өлешләрендә булган башка унике Дэвага кушыла: Индра (Taishaku-ten), Агни (Ka-ten), Яма (Emma-ten), Ниртти (Rasetsu-ten), Вайю (Fu-ten), Ишана (Ishana-ten), Кубера (Tamon-ten), Варуна (Sui-ten), Брахма (Bon-ten), Притхви (Chi-ten), Чандра (Gat-ten).
Буддизм космология системасында Меру Тавында, Сурья хатын-кыз Ходае буларак санала, ир җенесле Ай Ходаеннан аермалы буларак.
Кояш Гыйбадәтханәләре
Сурья гыйбадәтханәләре Һиндстанның төрле өлешләрендә бар. Сурья гыйбадәтханәләреннән дә күбрәк Сурьяга багышланган сәнгать әсәрләре, алар Һинд диненең төрле традицияләрендә бар, мәсәлән, Шивага, Вишнуга, Ганешага һәм Шактига багышанган Һинд дине гыйбадәтханәләре. Һинду монастырьларда гыйбадәтханә стеналарында рельефлар һәм ишек өстендә узуларда еш Сурья сурәтләнә.
Сурья сурәтләре һәм аның белән сәнгать әсәрләре булган күп гыйбадәтханәләрдә безнең эраның 1-енче меңьеллыкның икенче яртысына һәм икенче меңьеллыкның баштагы гасырларына карый. Мадхья-Прадешта Кадхавада 11-енче гасыр Вайшнава гыйбадәтханәсендә ишегендә башка Ходайлар һәм Алиһәләр белән Сурья сәнгать әсәре бар. Үзәк Һиндстанда 8-енче һәм 9-ынчы гасыр Алиһә (Шактизм) гыйбадәтләрендә башка Һинду Ходайлары белән Сурья Ходае гравировкалары бар. Раджастханда алтынчы гасыр Шива гыйбадәтханәсендә Сурья бар. Моңа охшаш искә алулар Һинду гыйбадәтханәләре янында таш язмаларда бар, мәсәлән 5-енче гасыр Мандасор язмасында. Майкл Майстер раслаганча бу гыйбадәтханәләр бер яки икенче Ходай яки Алиһәне чагылдырмыйлар, ләкин аларны катлаулы иконографиядә тигез азсызыклау белән күрсәтәләр.
Һиндстанның мәгарә гыйбадәтханәләрендә, охшаш рәвештә, Сурья хасияте булган төрле Ходайларга һәм Алиһәләргә багышланган. Мәсәлән, Махараштрада Эллора Мәгарәләрендә 6-ынчы гасыр чокылган сурәтләр һәм шулай ук андагы 8-енче һәм 9-ынчы гасыр сәнгать әсәрләре, мәсәлән, (16 мәгарәдә) Кайласа гыйбадәтханәсе һәм башкаларда Сурьяның тулы иконографиясе бар.
Һинду гыйбадәтханәләрдә күбесенчә төп керү көнчыгыштан һәм аларның квадратка нигезләнгән архитектурасы Сурья калкуы юнәлешенә төбәлгән. Бу таң атуга таба төбәлү шулай ук Һиндстаннан тыш күпчелек Буддист һәм Джайнизм гыйбадәтханәләрендә бар.
Багышланган гыйбадәтханәләр
Иң мәшһүр Сурья гыйбадәтханәсе ул Конарк Кояш Гыйбадәтханәсе, Ориссада Бөтендөнья Мирасы Урыны. 13-енче гасырда Көнчыгыш Ганга Династиясе тарафыннан төзелгән булган, монда элек Сурья Ходаена дини сәфәр кылу урыны булган, гыйбадәтханә архитекутрасында җиде ат тарткан унике көпчәкле зур арба булган. Гыйбадәтханәдә Сурья өч чагылышта, иң зур төп Сурья мөселман яулары вакытында җимерелгән булган. Конарктан тыш Ориссада тагын ике Биранчи Нараян Кояш Гыйбадәтханәсе дип аталган Кояш гыйбадәтханәсе бар.
Һиндстанның төрле өлешләрендә Кояш гыйбадәтханәләре бар, мәсәлән, Гөҗәратта, Кояш Гыйбадәтханәсе, Модһера. Аны төзергә акчаны Чалукья династиясенең Бхимдэв Патша биргән. Башка төп Сурья гыйбадәтханәләре - Андхра Прадешта Арасавалли, Махараштрада Кашелида (Синдхудубург даирәсе) Канакадитья Гыйбадәтханәсе, ул Раджастханда, мәшһүр Галтаҗиның гыйбадәтханәсе янында һәм Тамил Наду һәм Ассамның Наваграха гыйбадәтханәләренең кластерларында.
Джамму һәм Кашмирның Мартанд Кояш Гыйбадәтханәсе Ислам армияләре тарафыннан җимерелгән. Төньяк Һиндстанда сакланып калган Сурья гыйбадәтханәсе - ул Уттаракхандта, Алмора даирәсендә Каттармал Сурья мандиры, аны 12-енче гасырда Патша Каттармал төзегән.
Гурҗарлар күбесенчә Кояшка табынганнар һәм кайбер Кояш гыйбадәтханәләрен алар урта гасырлар чорында салганнар. "Джаядитья" буларак мәгълүм Кояш гыйбадәтханәсе Раджпипланың Гурджар патшасы, Джаябхатта II тарафыннан төзелгән булган. Бу гыйбадәтханә Бхарукачча даирәсендә Капика янында Капикада урнашкан. Бхинмалның Сурья гыйбадәтханәсе Джагасвами Сурья гыйбадәтханәсе буларак мәгълүм ул шулай ук бу дәвер вакытында төзелгән булган.
Һиндстаннан тыш Сурья гыйбадәтханәләре
Шива һәм Вишну 1-енче меңьеллыкта көньяк Азия сәнгать әсәрләрендә, мәсәлән Камбоджада һәм Таиландта булса, археологик шәһадәтнамәләр күрсәткәнчә Ходай Сурья Буддизм доминант фикер булганнан соң да пантеонда калган.
Непалда, күп Сурья гыйбадәтханәләре һәм сәнгать әйберләре урта гасырларга карый, мәсәлән 11-енче гасыр Тхапахити һәм Саугал-тол һәм 12-енче гасыр Наксал таш сыннары.
Сансиньгдуи культурасының Кытайның Сычуань провинциясендә, хәзерге көн Чыңдудан якынча 40 км да табылган артифактлар Кояш Ходайга табынуны күрсәтә, ул Сурьяга охшаш. Артифактларга Кояш Ходае тирәли очучы дүрт кош белән алтын бите һәм Сурья-чакра белән бронза скульптура керә.
Фестивальләр
Төрле фестивальләр Сурья Ходаена багышланган һәм алар Һиндстанда төбәкләргә карап төрле. Понгал яки Макара Санкаранти Кояш Ходаена багышланган Һинду фестивале. Монда яхшы уңыш бәйрәм ителә. Башка Сурьяга багышланган фестивальләргә Бихарда, көнчыгыш Уттар Прадешта һәм күрше төбәкләрдә Чхатх керә, шулай ук Сурья хөрмәтенә Самба Дашами һәм Ратха Саптами керә; Чхатх Дивалидан соң шунда ук бәйрәм ителә, аның дәверендә өч көн ашаудан тыелалар, аннан соң Кояшны истә тотып елгада яки мичкәдә коеналар. Моңа охшаш рәвештә Гоада Айтар Пуджа бәйрәм ителә. Соңгысы Махараштрада Адитья Ранубаи дип атала.
Тамил Надуда Понгал уңыш фестиваленың икенче көне "Сурья Понгал" дип атала.
Башка Сурьяга багышланган фестиваль Картик Пуджа монда шулай ук Шива, Вишну, Лакшми, Радха, Кришна һәм Тулси хөрмәт ителә. Аны Һинду хатыннар тота, типик рәвештә Ганга кебек елгаларга баралар, әңгәмә коралар һәм төркемнәрдә җырлыйлар.
Биюләр
Сурьяга ихтирам формасы буларак классик Һинд биюләрендә, мәсәлән, Бхаратанатьямда бөтен Галәмгә нур чәчүне аңлатучы позалар бар.
Сурья Намаскар
Сурья Намаскара Кояшны сәламләү дигән сүз. Ул Йога җылыну күнегүе, грациоз берләштерелгән асаналар дәвамы. Исеме Кояшның җан буларак һәм бөтен тормыш чыганагы символизмына карый. Бу чагыштырмача хәзерге практика һәм ул 20-енче гасырга карый.
Татарларны гыйльми өйрәнү җәмгыяте
Татарларны гыйльми өйрәнү җәмгыяте (Научное общество татароведения) — 1923 елда Шәрыкне өйрәнү җәмгыяте нигезендә хасил була. Татарларны, аларның мәдәниятен һәм тарихын өйрәнү белән шөгыльләнгән. Рәисе — Н. Н. Фирсов, рәис урынбасары — Г. Ибраһимов. 1925 елдан русча һәм татарча “Татарларны гыйльми өйрәнү җәмгыяте хәбәрчесе” журналын чыгара (1930 елда ябыла).
Башлангыч чор
1920-елларга хас булганча, Шәрыкны өйрәнү буенча яңа җәмгыять һәм оешмалар барлыкка килә. Татар халкының дәүләтчелеген торгызу милли мәдәният өлкәсендә тикшеренүләр үткәрергә этәргеч була. Шуңа күрә төбәкне өйрәнүнең төрле тармаклары белән шөгыльләнгән кайбер белгечләрнең эшчәнлеге бердәм оештырылган үзәк булдыруны таләп иткән. Анда фәндә булган иң әһәмиятле мәсьәләләр буенча фикер алышу, киңәшләшү һәм татарчылык буенча чираттагы мәсьәләләрне эшләп чыгару фаразланган. Шундый үзәк булдыруга 1922 елда беренче адымнар Шәркыятьчеләр җәмгыяте каршында Русиянең Көнчыгышын өйрәнү буенча Татарстан республикасының Фәнни җәмгыяте булдырылгач ясала. Тиздән Шәркыятьчеләр җәмгыяте ябыла, ә аның каршында булдырылган җәмгыять ТАССР халык мәгарифе халык комиссариаты карамагындагы Гыйльми Үзәк каршында Татарларны гыйльми өйрәнү җәмгыятенә үзгәртелә. Аның беренче тантаналы утырышы 1923 елның 30 маенда татар һәм рус галимнәре катнашында үткәрелә. Шул сәбәпле нәкъ әлеге дата Татарларны гыйльми өйрәнү җәмгыятенең барлыкка килү датасы дип карала, әмма Фәттахова Г.Ә. һәм Вәлиев Р.К. үзләренең хезмәтендә башка датаны да атарга мөмкинлеген искәртәләр. Алар фикеренчә, 1923 елның апрелендә Татар халкын гыйльми өйрәнү җәмгыятен оештыру буенча уздырылган комиссия утырышында түбәндәге нәтиҗә чыгарыла: Татар халкын гыйльми өйрәнү җәмгыяте программасына кертелергә тиешле мәсьәләләр тулысынча Казанда Русиянең Көнчыгышын өйрәнү буенча фәнни Җәмгыятьнең мәсьәләләре булып торалар. Эшчәнлекне тикшергәч, комиссия Русиянең Көнчыгышын өйрәнү буенча фәнни Җәмгыятьненең атамасын Татар халкын гыйльми өйрәнү җәмгыятенә үзгәртергә, дигән карар чыгара. Шул рәвешле, җәмгыятьнең барлыкка килү датасы дип 1923 елның 22 апрелен дә атарга була.
Әлеге чорда татар халкын гыйльми өйрәнү буенча тулы һәм бөтен тикшеренү институты булдыру адымнары да ясала. Аның төп бурычы татар тарихын тикшерү һәм саклау белән җитәкчелек  итү була. 1923 елның мартында Гыйльми үзәктә уздырылган киңәшмәдә шундый нәтиҗәгә киләләр. Институтны булдыру максатыннан махсус комиссия төзелә. Комиссия Г.С. Гобәйдуллин, Гали Рәхим, Г.Максудов, М.Г. Худяков, Н.И. Воробьев, Г.Шәрәф һәм Н. Н. Фирсовтан гыйбарәт була.
Җәмгыятьнең максат һәм бурычлары
Институт Татарстанны археологик өйрәнү һәм археологик тыюлыкларны саклау өчен махсус фәнни-тикшеренү оешма кебек уйланыла. Бу юнәлештә инде кайбер эшләр дә башланып китә. Күп галимнәргә Татарстанның тыюлык урыннары дип хисапланырлык территорияләр буенча археологик карта төзү бурычы йөкләнә. Гыйльми Үзәк барлык чыгымнарны үз өстенә алган. Алга таба әлеге институтны бернинди чыганакта да, әдәбиятта да искә алмыйлар. Бу исә безне Зайцевның “Шул ук кешеләр кергәнлеге һәм ике оешманың да бурычлары тәңгәл килү сәбәпле, без институтның бурыч һәм функцияләре Татар халкын гыйльми өйрәнү җәмгыятенә тапшырылган дип фаразларга мөмкин”, дигән фикере белән ризалашырга мәҗбүр итә.
Җәмгыятьнең беренче утырышында ук М. Г. Худяковның Казан ханлыгы тарихы буенча язылган хезмәтенең нәтиҗәләре белән таныштырган чыгышы тыңланыла. Доклад турында фикер алышу барышында татар тарихына багышланган бик катлаулы мәсьәләләр кузгатыла. Җәмгыятьнең беренче утырышы кыска вакыт аралыгында Союзның әлегәчә аз тикшерелгән төрки мәдәниятләрне өйрәнүдә зур көч куйган оешма эшчәнлегенең бик уңышлы башланып китүе була. Әлеге җәмгыятьнең программасы нинди булган соң? “ТАССРда татарларны һәм татар мәдәниятен күпъяклы өйрәнү эшләре  буенча фәнни эшчәнлек алып баручы, шулай ук бу өлкәгә караган фәнни мәсьәләләрне эшләп чыгарган, кирәкле мәгълүматлар тараткан һәм кешелектә Җәмгыятьнең мәсьәләләренә кызыксыну уята алган шәхесләрне берләштерү”  – Җәмгыятьнең төп максаты булып тора.
Татар халкын гыйльми өйрәнү җәмгыяте эшчәнлеге
Татар халкын гыйльми өйрәнү җәмгыяте эшчәнлеге, чагыштырмача, яхшы өйрәнелгән. Әмма ләкин без бу сорауны да игътибарсыз калдыра алмыйбыз, чөнки ул Татарстан тарихын өйрәнүдә тикшеренү эшчәнлеге тармагы булып тора. 1923 ел дәвамында Җәмгыять 3 гомумҗыелыш уздыра.
Җәмгыятьнең эшчәнлеге матди нигез булмау белән авырлаша. Нәкъ әлеге фактор Казан Кирмәне М. Г. Худяков тарафыннан аның планы инде төзелгән була) яисә болгар харәбәләре урыннарында археологик эзләнүләр үткәрергә комачаулый. Шуның белән бергә, бу авырлыкларга карамастан, кайбер нәтиҗәләргә ирешелә. Беренчедән, Татар халкын гыйльми өйрәнү җәмгыяте рәисе  Н. Н. Фирсов  татарлар һәм Казан төбәге тарихына кагылышлы материаллар  белән танышу максатыннан Мәскәү һәм Ленинградка  сәфәр  кыла.  Мәскәүдә  ул Үзәк Дәүләт Архивында Идел буе татарлары тарихы буенча  документларны нөсхәләү бәхетенә ирешә. Икенчедән, М.Г. Худяков Татарстан Республикасының археологик картасын төзи. Болардан тыш, Г. Ибраһимов татарлар турында яңа тарихны, массачыл көрәш тарихын, XX гасырда татарлар арасында инкыйлаби һәм эшчеләр хәрәкәтен өйрәнү эшен башлый. Г. Гобәйдуллинның бик зур хезмәт көче белән татар халкы тарихын өйрәнү буенча библиографик күрсәтмә төзелә.
Җәмгыятьнең активлык чоры
1925 елларда Җәмгыять шактый активлаша: гомум җыелышлар саны арта, аларда фәнни чыгышлар турында фикер алышалар; Җәмгыять мөстәкыйль рәвештә Татар илендәге кантоннарга фәнни экспедицияләр оештыра башлый; үзенең “Татарларны гыйльми өйрәнү җәмгыяте хәбәрчесе” (“Вестник научного общества татароведения”) журналын бастырып чыгара башлый.
1925 елның 22 июленнән 2 августына кадәр  Воробьев Н. И.  җитәкчелеге астында ТАССРның Мамадыш кантонына  Татарларны гыйльми өйрәнү җәмгыяте әгъзалары М. С. Гобәйдуллина, К. С. Гобәйдуллин һәм С. Вахидовның сәфәре оештырыла. Экспедициянең максаты итеп, кантонны тарихи (борынгы ташлар, калалар, китаплар, кулъязмалар) һәм этнографик планда өйрәнү куела.
Җәмгыятьнең матди байлыгын җәмгыятьчеләр җыелышкан акчалар, нәшер ителгән басмаларны сатудан килгән табыш, ТАССР Мәгариф халык комиссариятыннан даими килеп торган субсидияләр һәм, ниһаять, җирле һәм үзәк дәүләт органнарының очраклы рәвештә бүлеп бирелгән акчалар тәшкил иткән. Төп өлешне Гыйльми үзәк, алга таба Татар мәдәнияте йорты субсидияләре тәшкил иткән. Әмма бу матди байлык кына аз була, шул сәбәпле гамәли эшләр уздыру кыенлаша, Җәмгыятьнең төп эше теоретик, кабинет эшенә кайтып кала. Бу эшчәнлекнең нәтиҗәсе булып, 1923 – 1925 елларда үткәрелгән гомум җыелышларда 20 гә якын фәнни чыгыш ясала.
“Татар халкын гыйльми өйрәнү җәмгыяте хәбәрчесе”
1925 елда “Татарларны гыйльми өйрәнү җәмгыяте хәбәрчесе” чыгарыла башлый. Аның битләрендә Җәмгыятьнең җыелышларында тыңланылган мөһим фәнни чыгышлар (докладлар) һәм тикшеренү өлкәсендәге аерым хезмәтләр бастырыла. Нәкъ “Татар халкын гыйльми өйрәнү җәмгыяте хәбәрчесе” Җәмгыятьне СССР эчендә һәм чит илләрдә урнашкан башка фәнни, уку-укыту оешмалары һәм төбәк өйрәнү юнәлешендә эшләгән җәмгыятьләр белән даими элемтә тотучы бәйләүче чара булып тора. “Хәбәрче”нең беренче номерлары түбәндәге характердагы материалларны туплый:
Журналның барысы 10 номеры чыга. Нигездә, тарих буенча материаллар күпчелекне тәшкил итә, лингвистика, этнография, сәнгать, фольклор һәм мәдәният турында язылганнары да байтак. Археографиягә багышланган мәкаләләр дә шактый була. Сәет Вахидинең ярлык табу һәм аны фәнни тикшерүе җәмгыять әгъзаларында аеруча зур кызыксыну уята. Журналның фәнни кыйммәте үсә бара, моны татар халкын өйрәнү өлкәсендә эшләгән күренекле татар галимнәре үз хезмәтләрен аның сәхифәләрендә бастыруы дәлилли. “Хәбәрче” 500 – 600 данәле тираж белән бастырыла, күбесенчә, Союзның башка фәнни җәмгыять һәм оешмалары басмалары белән алмашу рәвешендә таратыла.
Урнаштырылган элемтә һәм басмалар белән алмашу нәтиҗәсендә Җәмгыятьнең әһәмиятле һәм зур фәнни кыйммәткә ия булган төбәк өйрәнү тематикасына караган фонды арта башлый. Икенче яктан, кимчелекләр дә була. Барлык хезмәтләрне бер үзенчәлек бәйләп торган: алар Татар иле территориясе белән чикләнгән, ә бу исә башка Идел буе республикаларында яшәгән татарларга игътибар бирмәү дигән сүз. Басма чыгарудан тыш, Җәмгыять үзенең экспедицияләр өлкәсендәге эшчәнлеген дә дәвам итә. Тулаем алганда, 1925 елдан 1929 елга кадәр Җәмгыять исеменнән ТАССРның төрле кантоннарына тикшеренү максатыннан 7 экспедиция һәм фәнни сәфәр оештырыла.
Әлеге экспедицияләр өчен бүленгән акчалар бик аз булса да, мондый сәфәрләр бик күп фәнни материал туплау мөмкинлеге бирә, аларның бер өлеше бастырып  чыгарыла.
Җәмгыять каршында махсус археографик комиссия
1928 елның октябрендә Җәмгыятьнең рәисе инициативасы белән, җәмгыять каршында махсус археографик комиссия төзелә. Әлеге комиссиягә С. Н. Бикбулатов (рәис), М. И. Пинегин (сәркатип), Гали Рәхим, В. В. Егерев, Е. И. Чернышев, С. Г. Вахиди, Н. Н. Фирсов, Г.С. Гобәйдуллин керә. Аның максаты итеп, татар тарихын яктырткан архив материалларын эзләү, табу, җәмәгатьчелеккә җиткерү, туплау һәм бастырып чыгару билгеләнә. Комиссия яхшы гына эшли башлый, берничә утырыш та уздырыра, Татар Үзәк архивы белән элемтә урнаштыра, әмма матди кыенлыклар аның эшчәнлеген киң җәелдерергә комачаулыйла.
Ахыргы чор
Статистик мәгълүматларга күз салсак, Татар халкын гыйльми өйрәнү җәмгыятенең әгъзалары арта, милли төзелеше дә шактый үзгәрешләр кичерә, татарлар саны арта.
Үзенең яшәеш дәверендә Җәмгыять төбәкне өйрәнү тарихы буенча бик зур хезмәт куя. Әмма аның эшчәнлеге 1929 елда туктатыла. Җәмгыятьтә үзгәртеп корулар башлана.
Илдәге вәзгыять тә мөһим роль уйный. 1928 елдан СССРда төбәк өйрәнү өлкәсендә зур үзгәрешләр башлана. 1929 ел башында Казанга килгән Юманкулов тарафыннан Җәмгыятьнең эшчәнлеге тикшерелә. Бу сәфәрнең нәтиҗәсе булып кабул ителгән резолюциядә “төбәкне өйрәнү эшләрендә барлыкка килгән тәңгәллек нигезендә” Татар халкын гыйльми өйрәнү җәмгыятен Татарстанны өйрәнү җәмгыятенә кушарга дигән карар кабул ителә. 1929 елның 3 ноябрендә Татар халкын гыйльми өйрәнү җәмгыятенең хисап җыелышында карар тормышка ашырыла. Шул рәвешле, 1930 елга җәмгыять мөстәкыйль оешма булып яшәүдән туктый һәм Татарстанны өйрәнү җәмгыятендә “Хәбәрче”не чыгару хокукы белән татар халкын өйрәнүнең яңа секциясен хасил итә. Әмма эшчәнлек элекке масшабына күтәрелә алмый, соңрак, гомумән, юкка чыга. Моңа Татарстанны өйрәнү җәмгыяте бетерелүе дә йогынты ясый.
Нәтиҗә итеп шуны әйтергә кирәк, үзенең эшчәнлеге барышында Татар халкын гыйльми өйрәнү җәмгыяте – татар халкының матди һәм рухи мәдәниятенең төрле өлкәләрен өйрәнүдә зур көч куйган фәнни оешма. Аның матди җирлеге мактанырлык булмаса да, Җәмгыять бик күп тарихи һәм фәнни кыйммәткә ия булган материаллар табу бәхетенә ирешә. Үз журналын чыгаруы, «Хәбәрче»не бүгенге көндә дә уку мөмкинлеге булу Җәмгыятьнең эшчәнлеген бүгенге күзлектән дә бәяләргә мөмкинлек бирә. Археографик уңышларына килгәндә, шунысы әһәмиятле, беренчедән, әлеге журнал бу өлкәгә караган күп кенә мәкаләләрне бастырган, бу юнәлештә фикер алышу мөмкинлеге тудырган; икенчедән, Җәмгыять комплекслы экспедиция һәм сәфәрләр оештырып, археографияне тагын бер баскычка күтәрүгә ирешкән.
Сылтамалар
Татар халкын гыйльми өйрәнү җәмгыяте
Глигорешть (Алба)
Глигорешть — Румыниянең Алба жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Липница (София өлкәсе)
Липница  — Болгариянең София өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ольга Александрова-Гейнс
Ольга Александрова-Гейнс, Ольга Сергей кызы Александрова-Гейнс (Ольга Сергеевна Александрова-Гейнс, 1847 ел, РИ, Казан губернасы, Казан – 1927 елның 29 октябре, СССР, РСФСР, ТАССР, Казан) — җәмәгать эшлеклесе, хәйрияче, меценат. Казан шәһәренең шәрәфле гражданы (1914).
Тәрҗемәи хәле
Ольга Александрова-Гейнс 1847 елда сәүдәгәр гаиләсендә туа. Әтисе — 1нче гильдия сәүдәгәре Сергей Евсей улы Александров чәй белән сәүдә итә һәм «» хуҗаларыннан берсе, 1842—1844 һәм 1851—1853 елларда — шәһәр башлыгы. Әнисе — Анна Михаил кызы Александрова (кыз фамилиясе Бородина) хәйрия эшчәнлеге белән шөгыльләнгән, ятимнәр яшәгән Александров приюты турында кайгырткан. Әнисе вафатыннан соң, Ольга Сергей кызы Александров приютының хәйриячесе булып кала, аның хәйрия эшчәнлеге турында Император хатыны Мария учреждениеләре ведомствосына губернатор Николай Андреевский болай дип яза :
Ольга Сергей кызы 1889 елда Александров приютының яңа бинасы (хәзерге Бутлеров ур., 30) төзелешенә кырык мең сум акча биргән. 1889 елда Ольга Сергей кызының абыйсы Александр Сергей улы Александров вафат була. Төзелеше өчен 800 мең сум тотылган Александров пассажы мирас буенча Ольга Сергей кызына кала. Туганнары вафатыннан соң, Ольга Александрова гаилә бизнесын сата һәм барлык акчаларын хәйрия эшчәнлегенә сарыф итә, ә Александров пассажының бинасы Казан шәһәренә музей өчен бүләк ителә. Ольга Сергей кызы Александрова-Гейнс Казан хәйриячеләре арасында бердәнбер юмарт хатын-кыз була. О. С. Александрова-Гейнс шәһәргә йөз мең сум акча биргән, акча иганә итүенең максатын ул Сергей Дьяченкога адресланган хатында бәян иткән :
1890 елда ул генерал-лейтенант Александр Константин улы Гейнска (1880—1882 елларда Казан губернатоpы) кияүгә чыга һәм ире белән Петербург шәһәренә китә. 1892 елда Ниццада Ольга Сергей кызының ире вафат була. Ире вафатыннан соң, О. С. Гейнс хәйриячелек белән шөгыльләнүен дәвам итә, иренең өч томлык публицистик хезмәтләрен бастыруга әзерли, 1897 елда нәшер итә.
1899 елда Казан мөселман хәйрия җәмгыяте үтенече буенча бина алу өчен ун мең сум акча бирә.
Ольга Александрова-Гейнс 1927 елның 29 октябрендә үлә, Елантау монастыренда гаилә склепында җирләнә.
Хоэнфинов
Хоэнфинов — Алманиянең Бранденбург җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Порече (Випава)
Порече  — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ярей-Яха (Пур кушылдыгы)
Ярей-Яха — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә ага. Елга  Пур елгасының кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 61 км.
Вьё-Месниль
Вьё-Месниль (Vieux-Mesnil) — Франциянең Нор департаментына караган коммуна, Ольнуа-Эмери кантонына карый.
Ярей-Яха (Пур кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Леонид (ай кратеры)
Леонид - Ай өслегенә кече күк объекты бәрелү нәтиҗәсендә барлыкка килгән, диаметры якынча 0,1 км булган кратер.
Атамасы
Кратерга атама Рус исеме, место посадки Лунохода-1 хөрмәтенә бирелә.
Тарихы
Кратер Халыкара Астрономия Берлеге (International Astronomical Union (IAU)) тарафыннан 2012 елда раслана.
(4550) Royclarke
Тарихы
1977 елның 24 апрелендә Шелте Бас тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1977 HH1» саналган.
(19127) Олегефремов
(19127) Олегефремов — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
NGC 782
NGC 782 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда   тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Ильинский шарлавыгы
Ильинский - Татарстанның Тәтеш районында урнашкан шарлавык.
Географиясе
Шарлавык Ильинский чокырында, 16K-0980 Тәтеш-Кама Тамагы юлы һәм  Куйбышев сусаклагычы арасында, Монастырское авыл җирлеге  Ильинское авылы янында урнашкан. Шарлавыкка бару өчен, Илинский ярының көньягына төп юлдан төшәргә һәм җирдә начар күренә торган сукмактан сул якка борылырга кирәк.
Биредә, Иделнең текә ярында, чишмәләр җирдән агып чыга һәм елгага Ильинский һәм Монастырь чокырлары буенча су алып килә. Бу чокырларның ярлары балчык һәм комлыктан ясалган, йомшак балчыкны су агымнары юа, ә каты комны җиңә алмыйлар. Нәтиҗәдә, каты суга эләкмәгән токымнардан юллар барлыкка килә, алардан су аска таба да йөгерә. Республика өчен бу уникаль күренеш, биредә студент-геологлар җәйге практика уза, алар өчен чокырның катлаулы ярлары – җирнең үткәне турында сөйләүче китап. Кышын су агымы кими, һәм агымнар тамчы формасында бозланып катып кала. Җәйге челләдә суны туендыручы чишмәләр кибеп бара һәм алар бик азга әйләнә.
Сулары балчык токымнарын юалар, су көрән төскә ия, һәм инешләрнең Иделгә койган вакытта суның төсе ничек аерылуы күренә.
Шарлавыкны табигать һәйкәлләренә китерергә мөмкин.
Геологиясе
Шарлавык Уржум ярусы утырмаларында, комлы балчык-карбонат пачкалары белән кушылган Пермь катламнарында урнашкан. Мондый линза шарлавыкның югары һәм түбән нокталары арасында урнашкан.
Туристик кыйммәте
Юрьев мәгарәсе һәм Гипсы-1 штоленнан аермалы буларак, шарлавык киң таралган туристик истәлекле урын булып тормый. Шарлавык тирәләре палатка белән тукталыш һәм төн куну урыны булырга мөмкин, әмма махсус мәйданчыклар җиһазландырылмаган һәм бу урында традицион туристик тукталыш булмаган.
Татар мәдәнияте йорты
Татар мәдәнияте йорты
Барлыкка килү тарихы
1920 нче елларның икенче яртысыннан башлап, РСФСРда төбәкне өйрәнү эшләренә дәүләт үз яңалыкларын кертә башлый. Моңа кадәр яшәп килгән фәнни җәмгыять һәм оешмаларны “социалистик төзелеш” кебек зур механизмның бер буыны итеп карала. Шуңа күрә төбәк өйрәнү эшләренә яңа сыйфатлар өстәү кирәк дип табыла, ягъни массачылык һәм планлылык бу эшләрне җиңеләйтү өчен хезмәт итәргә тиеш була.
Мондый шартларда Татар мәдәнияте йорты (ТМЙ) булдырыла, ул ТАССРның Халык комиссарлары советы 1927 елның 11 гыйнвар карары белән Казанда оештырыла. Татар халкын гыйльми өйрәнү җәмгыяте, Татарстанны гыйльми өйрәнү җәмгыяте, “Яңалиф” җәмгыяте, Татарстан пролетар язучылар ассоциациясе, Татарстан Республикасы китап палатасы, студентлар оештырган төрле фәнни түгәрәкләр, Татар Гыйльми китапханәсе (Татарская Академическая библиотека), төрле кабинетлар һ.б. оешмалар эшчәнлегенә Татар мәдәнияте йорты җитәкчелек итә.
Барлык фәнни җәмгыятьләрне берләштерү бернинди үзгәрешләргә дә китерми – җәмгыятьнең төзелеше, уставы һәм тикшеренү юнәлеше сакланып кала, әмма җәмгыятьләр үз эшчәнлекләрен ТМЙ бурычлары нигезендә алып барырга тиеш булалар. Ягъни ТАССРның җитештерү көчләренә, халык хуҗалыгына, иҗтимагый хәрәкәтләргә, телгә, әдәбиятка, тарихка, этнографиягә һәм инкыйлаби хәрәкәткә караган мәсьәләләрдә планлы тикшеренүләр алып барырга тиеш булалар. Барлык җәмгыять һәм оешмалар да үз эшчәнлекләре турында даими хисап биреп килгәннәр.