cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Альтлусхайм
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Лак (Эндр)
Лак — Франциянең Эндр департаментында урнашкан коммуна.
Рыбница
Рыбница (Рыбница) — Коми Республикасының Печора районында урнашкан авыл.
Дзюркув
Дзюркув — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Рыбница
Климат
Рыбница климаты уртача-континенталь. Кыш озын, салкын, ә җәй кыска, гадәттә җылы, яисә салкынча. Биредә кырау җәен дә күзәтелә. Җәй көне циклоннар активлыгы сүлпәнәя, көзен исә киресенчә, үсә, шуңа күрә дә явым-төшем күләме арта. Көз белән яз салкын.
Дзюркув
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Рыбница
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: комилар (27%), руслар (55%), украиннар (11%).
Грабкув (Стараховицкий повяты)
Грабкув  — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Каваклы (Манавгат)
Каваклы (Kavaklı) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Анталья иле Манавгат илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Грабкув (Стараховицкий повяты)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Юльяново (Диңгез буе воеводалыгы)
Юльяново — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Тунице
Тунице — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Фрагозела
Фрагозела — Португалиянең Визеу округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Брагадиру (коммуна)
Брагадиру — Румыниянең Телеорман жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Дворики
Дворики (Дворики, Дворики) — Чуашстанның Кызыл Армия районында урнашкан авыл.
Климат
Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.
Халык
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 68 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (100%) алып тора.
Курбийак
Курбийак — Франциянең Шаранта департаментында урнашкан коммуна.
Галерия (Кунео)
Галерия — Италиянең Пьемонт төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Ла-Мата-де-лос-Ольмос
Ла-Мата-де-лос-Ольмос — Испаниянең Теруэль провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Селядцова (Верхнядзвинский районы)
Селядцова (Селядцова ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Верхнядзвинский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Севрей-Юнко
Севрей-Юнко — Россия территориясеннән ага торган елга. Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Хановей-Яга елгасының уң ярыннан 2 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 18 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Баренцев диңгезе бассейны елгалары Печора елгасы бассейнының көнчыгышынан Зур Ою елгасы бассейнынң көнчыгыш чигенә чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Печора һәм Об елгалары арасындагы, Баренец диңгезенә коючы, елгалар бассейны.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Эзбери (Айова)
Эзбери  — Америка Кушма Штатларының Айова штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Эзбери шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Маринка (Лодзь воеводалыгы)
Маринка  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(3729) Янчжоу
(3729) Янчжоу  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Codex Cumanicus
thumb|right|"Codex Cumanicus" Codex Cumanicus - Katolik missionerlarğa Qomannar/Qıpçaqlar belän aralaşunı oyıştırırğa yärdäm itüçe yazmalar cıyıntığı. Latin älifbasında tözelgän. Bu yazmalar ber qap astında cıyılğan.
Bu cıyıntıqnı ike öleşkä “bülärgä” bula:
Bernçesendä Latinçağa ilä Farsıçada tärcemä itep Qıpçaq teleneñ süznämäse kiterelgän, tel qullanması diärlek.
İkençe öleşendä Qumannarnıñ ğöref-ğädätläre kiterelgän, dini mätennär, tel häm xalıq icatı turında belem, alarnıñ Latinçağa häm Çığış Biek Almançağa tärcemä kiterelgän. İke öleşendä dä baytaq östämälär bar.
Codex'nın irtänge öleşlär 12 yäki 13 ğasırda yazılğan, waqıt ütüwe belän östälep baruwı ışanıla. Bu könga Venetsiä şähärendäge St. Mark kitapxänäsendä saqlanğan Codex Cumanicus küçerelmäse 1330 yılğa qarıy. (1r bitendä 11 ijül 1330)
Гыйлаҗетдин Закиров
Закиров Гыйлаҗетдин Закир улы - хәрби хезмәткәр, полковник.
Балачагы
1923 елның 4 декабрендә Түнтәр авылында туган. Өч яше тулганчы ук әтисе үлү сәбәпле аңа ятимлектә, болай да авыр, юксыл елларның бөтен фаҗигасен үз язмышында татып үсәргә туры килә. Түнтәрдә җиде сыйныф белем алгач колхозда эшли башлый.
Бөек Ватан сугышында
1941 елда авылда беренчеләрдән булып Бөек Ватан сугышына китә. Башлангыч хәрби хәзерлек үткәннән соң, 1942 елның башыннан Т-34 танкында 33-танк бригадасы сафларында радист-пулеметчы булып сугыша, Төньяк-Көнбатыш, Калинин фронтлары гаскәрләре составында Орел, Минск, Курск юнәлешендәге сугыш хәрәкәтләрендә катнаша. 1943 елда фронтта Коммунистлар партиясе сафына керә.
Г.З.Закировның сугышчан юлы Беренче һәм Икенче дәрәҗә Ватан сугышы, Кызыл Йолдыз орденнары, «Батырлык өчен», «Сугышчан хезмәтләре өчен» һ.б. медальләр белән бәяләнгән.
Полковник Г.Закиров армия сафларыннан 1965 елда демобилизацияләнә һәм Пермь шәһәрендә яши. Башта эчке эшләр органнарында, аннан соң күп еллар Пермь шәһәренең 114-мәктәбендә хәрби хәзерлек укытучысы булып эшли. Үсеп килүче буынга хәрби-патриотик тәрбия бирү өчен зур хезмәт куя.
Бүләкләре
Аның тыныч тормыштагы хезмәтләре «Хезмәттәге батырлык өчен», «Аеруча хезмәт күрсәткән өчен» медальләренә лаек була. Ул  шулай ук «За безупречную службу»  медаленең тулы өч дәрәҗәсе кавалеры. Г.Закировның истәлеккә тапшырган хәрби киемнәре Чепья "Халыклар дуслыгы" музеенда кадерле экспонатлар булып саклана.
Батыр якташыбыз 1988 елның 5 декабрендә вафат булды. Кабере Пермь шәһәренең татар зиратында.
Чыганаклар:
Р.Зарипов Тирән тамырлы Түнтәрем, 2008.
Р.Зарипов Бакыйлыкка күчкән әби-бабаларыбыз рухына бер дога, 2021.
Г.Мөхәммәтшин Балтач энциклопедиясе (Р.Зарипов туплап биргән мәгълүмат), 1 том, 2006.
Шуышучы хориоидопатия
«Шуышучы» хориоидопатия — кабатлануның төрле ешлыгы белән гадәттә ике яклы, ләкин тәңгәл булмаган зарарлану белән сирәк хроник  чир. Күбесенчә гомернең 4-6 дистәсендәге авырулар чиргә дучар була, өстәвенә ир-атлар күбрәк дәрәҗәдә. HLA-B7 йөртү белән бәйләнеш билгеләнгән. Кайберәүләрдә чир айлар яки еллар дәвамында актив түгел.
1.    Макуляр өлкә җәлеп ителү өчен үзәк күрүнең бер яклы томанлану, скотома яки  метаморфопсияләр белән билгеләнә. Билгесез вакыттан соң икенче күз зарарлана, ләкин беренче мөрәҗәгатьтән соң да еш актив булмаган симптомсыз барыш икенче күздә  дә табыла.
2.     Билгеләре
• Җиңел витреитны 50% очракта табалар, кайвакыт аз чагылган алгы увеит билгелиләр.
• Соргылт-ак яки сары төстәге ЧТЭ һәм хориоидеяның эчке катламнары дәрәҗәсендә актив чыганаклар (рәс. 14.56а).
• Башта чыганаклар диск тирәли барлыкка килә, аннары елансыман макула һәм перифериягә әкренләп тарала. Кабатланучы рецидивлар формасында барыш күп еллар дәвам итә ала. Кабатлану берничә ай ремиссиядән соң була ала.
• Кабатланулар саргылт-соры чыганаклар барлыкка килеп, булган хориоретиналь атрофияне күрше өлкәләргә кадәр киңәйтә ала.
• Актив булмаган чыганаклар хориоидеяның атрофия өлкәләре һәм телле-телле кырый белән ЧТЭ кебек күренә (рәс. 14.56б).
• Субретиналь фиброз һәм ХТ сирәк өзлегү санала.
3.     ФАГ актив чыганаклар ачыклый, алар башлангыч фазада хориокапилляр перфузиясе булмау өчен гипофлюоресценция (рәс. 14.56в),  соңгы фазада үтеп чыгу өчен гиперфлюоресценция белән билгеләнә (рәс. 14.56г).
5.     ЭРГ челтәркатлауның таралган зарарлануында патологик үзгәргән була ала.
6.     Дәвалау тулысынча эшләнеп бетмәгән, ләкин иммуносупрессорлар белән дәвамлы терапия ремиссия чорын озынайта ала. Дәвалауның бер варианты системалы стероидлар, азатиоприн һәм циклоспорин белән «өчләтә» терапия санала, ләкин  дәвалауны иртә башлаганда циклоспорин белән монотерапиядә җитәрлек була ала.
Бони (Беларусия)
Бони (Боні ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Касцюковицкий районында урнашкан авыл.
Калхун (округ, Көньяк Каролина)
Калхун — Америка Кушма Штатларының Көньяк Каролина штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Сент-Матьюс шәһәре.
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1908 елда оештырыла.
Территориясе
Округ мәйданы 1015 км² тәшкил итә.
Ганкур-Сент-Етьенн
Ганкур-Сент-Етьенн — Франциянең Сен-Маритим департаментында урнашкан коммуна.
Юнкрови
Юнкрови — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Грабова (Свентокшиж воеводалыгы)
Грабова  — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Югары Акташ
Югары Акташ — Татарстан Республикасының Әлмәт районындагы авыл.
Халык саны — 818 тирәсендә. Почта индексы — 423411.
Тунишка Млака
Тунишка Млака — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Югары Акташ
Демография
Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): мордва халкы.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.3 °C.
Клайд (Төньяк Каролина)
Клайд  — Америка Кушма Штатларының Төньяк Каролина штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гринвилл (Род-Айленд)
Гринвилл  — Америка Кушма Штатларының Род-Айленд штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Гринвилл халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Лопси-Сос (Иоутынь кушылдыгы)
Лопси-Сос — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Иоутынь елгасының уң ярыннан 5 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 14 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Төньяк Сосьва. Кече елга бассейны — Төньяк Сосьва, елга бассейны — Об, Төньяк  Сосьва елгасы кушылган урыннан түбәнрәк.
Поеница (Сибиу)
Поеница — Румыниянең Сибиу жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Фрагуаш (Вила-Нова-де-Пайва)
Фрагуаш  — Португалиянең Визеу округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Маринки (Ленчицкий повяты)
Маринки  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Альтсхаузен
Альтсхаузен (Altshausen) — Алманиянең Баден-Вюртемберг җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Дзядковске
Дзядковске — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Сент-Маркс (Флорида)
Сент-Маркс  — Америка Кушма Штатларының Флорида штатында урнашкан шәһәр.
Лансуэла
Лансуэла — Испаниянең Теруэль провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Сент-Маркс (Флорида)
Тарихы
Сент-Маркс шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Лансуэла
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Эмирхан (Сивас)
Эмирхан (Emirhan) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Сивас иле Сивас илчесенә караган бер авыл (köy).
Костанок
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Чулман кушылдыклары бассейны Агыйдел кушылганчы, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Ланже (Эндр)
Ланже — Франциянең Эндр департаментында урнашкан коммуна.
Yaña Dähli
Yaña Dähli Deli metropoliäsendä urnaşa, İndiä häm Dähli şähäre xökümäte urnaşu urını.
Britan miğmarı Edvin Laçens proyektı buyınça tözelgän.
Tarix
1757-1911 yılda Kalkutta - Britan İndiä başqalası bulğan.
Dähli - cide imperiä başqalası bulğan, ayıtuça Böyek Mogollar İmperiäsendä.
Salınu
1900 yıllarda İndiä imperatorı Georg V qararı buyınça İndiä başqalası Kalkuttadan Dähli şähärenä küçerelä.
Yaña Dähli Şah-Cahan tözelgän İske Şähär könyağında tözelgän.
Yaña Dähli cirendä 7 borınğı şähär urnaşu urınında cäyelä.
Edvin Laçens - kürenekle britan miğmarı proyektı buyınça tözelä.
Milli başqala
1947 yılda İndiä üz bäysezlegen iğlan itkännän soñ Yaña Dähli - çiklängän-moxtari rayonı buldı.
1991 yıdan Dähli Milli Başqala töbäge eçendä.
Sıltamalar
Törkem:Азия башкалалары
Браду (коммуна)
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Юношино
Юношино — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Галерия (Модена)
Галерия — Италиянең Эмилия-Романья төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Галерия Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Бор (Бялыницкий районы)
Бор  (Бор ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Бялыницкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
(4576) Янотоёхико
(4576) Янотоёхико  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1988 елның 10 февралендә Т. Кодзима тарафыннан Тиёда обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1988 CC» саналган.
Кырым Республикасы
Кырым Җөмһүрияте (Республика Крым, Республіка Крим, Qırım Cumhuriyeti, Къырым Джумхуриети), КҖ (РК, QC, КъДж) — Кырым ярымутравының күпчелек өлешен биләп торган, Россия Федерациясе составындагы Җөмһүрият (федерация субъекты). Рәсми дәүләт телләре: русча, украинча, кырымтатарча.
2014 елның 16-18 мартында — Россиядән башка илләр тарафыннан танылмаган бәйсез дәүләт. 2014 елның 18 мартында Россия Федерациясе составына Кырым Җөмһүриятен кабул итү турында килешү имзаланды. 2014 елның 16 мартына кадәр Украина составындагы автономияле җөмһүрият.
Территориясе составына Акъяр шәһәр советына буйсынган ярымутрауның көньяк-көнчыгышы керми. Акъяр федерация әһәмиятендәге шәһәр буларак Россия Федерациясенә керә.
Курсель-Фремуа
Курсель-Фремуа (Courcelles-Frémoy) — Франциянең Кот-д’Ор департаментына караган коммуна, Семюр-ан-Осуа кантонына карый.
Кырым Республикасы
Әмма рәсми рәвештә күпчелек илләр Кырымны Украина территориясе дип саный.
Курсель-Фремуа
Географиясе
Коммуна мәйданы — 11.47 км².
Кырым Республикасы
Географиясе
Кырым ярымутравы географик яктан Украина көньягында урнашкан ярымутрау.
Кара һәм Азак диңгезләре тарафыннан юыла. Ярымутрау көньягында Кырым таулары урын били. Иң зур ноктасы — 1545 м биеклеге булган Роман-Кош тавы.
Төньяк өлешендә Кырым кыйтга белән Перекоп күчеше белән тоташкан. Ярымутрау көньягында Керич ярымутравы, көнбатышында Тарханкут ярымутравы урнашалар.
Кырымда 257 елга ага. Иң озыннары — Салгир, Альма, Билбәк. Шулай ук ярымутрауда 50 дән артык тозлы күл бар.
Герб
Кырымтатарларның байрагы һәм гербында — Тарак тамгасы сурәтләнә. Борынгы заманда Кырым Бөек Татарстанга кергән һәм Һоланд тарихчысы Карл Алярд буенча Бөек Татарстан патшасының аждаһа яки грифон, һәм кара ябалак белән байраклары булган. Кайбер чыганаклар буенча бүгенге Кырымның рәсми байрагында Бөек Татарстанның грифоны сурәтләнә.
Кырым Кораллы көчләре
Кырымның Кораллы Көчләре – илнең (территориянең) иминлеген саклаучы хәрби дәүләт оешмасы. Кырым территориясендә Россиянең Кара диңгез флотының төп базалары урнаша. Иң зур хәрби-диңгез базасы — Акъяр шәһәрендә урнаша.
Халкы
Кырым халык саны 1969,8 мең кешене тәшкил итә (2008 ел). Иң зур шәһәрләр — Акъяр, Акмәсҗит, Керич.
2001 ел Халык санын алу нәтиҗәләренә күрә халыкның 58,3 % — руслар, 24,3 % — украиннар, 12,1 % — кырым татарлары, 1,4 % — беларуслар, 0,5 % — татарлар тәшкил итә.
Диннәр
Кырым Республикасында 50 диндәге һәм дини юнәлешләрдәге 1362 дини оешма теркәлгән. 1330дан артык дини җәмгыять оешмасы, 9 дини уку йорты эшләп килә. 690 бина дини оешмалар карамагында яки милке булып тора.
1991 елдан башлап республикада 166 дини бина корылган, шул исәптән 80 мәчет тә.
Кырымның традицион диннәре булып украиннарның, әрмәннәрнең, грекларның, болгарның һәм русларның күпчелеге тоткан православие, кырым татарларының, татарларның, төрекләрнең күпчелеге тоткан сөнни-ислам дине, яһүд дине, караимчылык, католикчылык, әрмән апостол христианлыгы тора.
Телләре
2001 елгы бөтен Украина җан исәбе алу буенча 11,4 % халыкның туган теле булып кырымтатар теле, 10,1% халыкның украин теле, 77% халыкның туган теле булып рус теле саналган.
Кырым мәдәнияте
Кырымда кайчандыр яшәгән һәрбер халык аның мәдәниятендә үз йөзен калдырган. Милли архитектурада «кырым юнәлеше» үскән. Кырымда, аеруча, башка территорияләрдә тыелган архитектура таралыш тапкан.
Монда борынгы грек, итальян, төрек, татар, әрмән архитектура корылмаларын күреп була. Кырым Россия составына кергәч, шулай ук, рус стиле дә тарала.
Фән
Кырымда Украинаның эре фәнни океанографик (Акъяр, Керич), эколого-биологик (Кара-тау вулканнар массивы), тарихии-археологик, курортологик, аграр, хәрби, авиацион, медицина, шәрабчелек үзәкләр урнашкан.
Университетлар — Таврий милли университеты, С. И. Георгиевский ис. Кырым дәүләт медицина университеты, аграр, Акъяр милли техника университеты. Кырымның көньягында Украинадагы иң зур Кырым астрофизик обсерваториясе һәм аның филиалы булган Симеиз обсерваториясе урнашкан.
Икътисады
Төп юнәлешләре — сәнәгать, авыл хуҗалыгы һәм туризм. Кырымда 530лап эре һәм урта предприятия оешмалары урнашкан.
2014 елга Кырым ярымутравы Россиянең Краснодар төбәге белән тоташачак күпер төзелү планлаштырыла.
Авыл хуҗалыгының төп тармаклары: бакчачылык, йөземчелек, игенчелек һәм чәчәкләр үстерү.
Республиканың чыгым бюдҗеты — 2 млрд 460,1 млн грн, ә керем бюдҗеты — 2 млрд 491,1 млн грн.
Туризм
Кырымда икътисадның төп тармакларының берсе булып туризм тора. Биредә туризм 19 йөзнең икенче яртысында үсә башлый. Юллар, аеруча тимер юллар, төзелеше үсеш тапкач бирегә Россия Империясеннән бик күп туристлар ял итәргә килә башлый. Биредә бик күп ял сарайлары, җәйге бакчалар, йортлар корыла башлый. Аеруча зур үсешкә Кырым Ленин декретларыннан соң ирешә. Кырым Бөтенсоюз сәламәтләндерү үзәгенә әйләнә. Ә инде 1991 елдан соң туризм башка юнәлеш ала: туристлар санаторийларга караганда өстенлекне комда, диңгез ярында ял итүгә, актив ялга бирә башлый.
Кырымда бик күп ял йортлары, санаторийлар, лагерлар (мәсәлән, Артек) урнашкан. Иң популяр ял урыннары — Ялта һәм Алушта, Судак, Акъяр, Кизләү. Акъяр, төрле сугышлар күргән кала буларак, иң популяр урын булып санала.
Сәяси системасы
Кырым Җөмһүрияте — Россия Федерациясе тәркибендәге хокукый дәүләт. КҖ Конституциясе 2014 елның 11 апрелендә кабул ителгән. Иң югары вазыйфаи зат — КҖ башлыгы, ул КҖ Дәүләт Шурасы тарафыннан 5 еллык мөддәткә сайлана; ул ике мөддәттән артык сайлана алмый.
Иң югары һәм бердәнбер канун чыгару органы — КҖ Дәүләт Шурасы. Ул халык тарафыннан гомуми тиң һәм яшерен тавыш бирү юлы белән 5 елга сайлана. Иң югары башкарма хакимият органы — КҖ Минстрлар Шурасы, аның башында я КҖ башлыгы, я Дәүләт Шурасы ризалыгыннан билгеләнгән Министрлар Шурасы Рәисе.
Административ-территорияль бүленеше
Кырым Республикасы 25 административ-территориаль бүленештән тора: авыл халкы өстенлек иткән 14 район һәм шәһәрләргә буйсынган 11 территория.
Каваклы (Боздоган)
Каваклы (Kavaklı) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Айдын иле Боздоган илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Фрейжил
Фрейжил — Португалиянең Визеу округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Тунцовець
Тунцовець — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Селязни (Гарадоцкий районы)
Селязни (Селязні ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Вайханский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Дзядковске-Фольварк
Дзядковске-Фольварк — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Кларктон (Төньяк Каролина)
Кларктон  — Америка Кушма Штатларының Төньяк Каролина штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Грабовець (Свентокшиж воеводалыгы)
Грабовець  — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Маринки (Поддембицкий повяты)
Маринки  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Чарлстон (округ, Көньяк Каролина)
Чарлстон — Америка Кушма Штатларының Көньяк Каролина штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Чарлстон шәһәре.
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1769 елда оештырыла.
Территориясе
Округ мәйданы 2373 км² тәшкил итә.
Кырым федераль округы
Кырым федераль округы (Крымский федера́льный о́круг) — 2014—2016 елларда бар булган РФ Европа өлешендәге административ-территориаль берәмлек. РФ президентының 2014 елның 21 мартындагы фәрманы белән оештырылып, 2016 елның 28 июлендә президент фәрманы белән бетерелгән.
Аммербух
Аммербух (Ammerbuch) — Алманиянең Баден-Вюртемберг җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кырым федераль округы
Үзәге — Акмәсҗит шәһәре.
Милли состав
2001 елгы җанисәбе буенча:
Эйдел (Айова)
Эйдел  — Америка Кушма Штатларының Айова штатында урнашкан шәһәр.
Ла-Ос-де-ла-Вьеха
Ла-Ос-де-ла-Вьеха — Испаниянең Теруэль провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Эйдел (Айова)
Тарихы
Эйдел шәһәре  елда нигезләнгән.
Ла-Ос-де-ла-Вьеха
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Эйдел (Айова)
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Юрковице (Диңгез буе воеводалыгы)
Юрковице — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Поеница (Хунедоара)
Поеница — Румыниянең Хунедоара жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Поинга (авыл)
Поинга (Поинга) — Коми Республикасының Сыктывдин районында урнашкан авыл.
Климат
Поинга климаты уртача-континенталь. Кыш озын, салкын, ә җәй кыска, гадәттә җылы, яисә салкынча. Биредә кырау җәен дә күзәтелә. Җәй көне циклоннар активлыгы сүлпәнәя, көзен исә киресенчә, үсә, шуңа күрә дә явым-төшем күләме арта. Көз белән яз салкын.
Дубовка (Кызыл Армия районы)
Дубовка (Дубовка, Дубовка) — Чуашстанның Кызыл Армия районында урнашкан авыл.
Поинга (авыл)
Халык
Халык саны динамикасы:
Дубовка (Кызыл Армия районы)
Климат
Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.
Поинга (авыл)
Халык
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: комилар (40%), руслар (46%), украиннар (12%), белоруслар (5%).
Дубовка (Кызыл Армия районы)
Халык
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 49 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (100%) алып тора.
Ешевей (Род-Айленд)
Ешевей  — Америка Кушма Штатларының Род-Айленд штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Тупаличе
Тупаличе — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Яңа Чәчкап авылы тарихы (берләштерү, 2)
Буа районы Яңа Чәчкап авылы тарихы
Моннан 260 еллар элек Урман Чәчкабыннан (хәзерге Кайбыч районында бу авылны Иске Чәчкап дип тә йөртәләр) шушы урынга беренче булып өч нәсел күчеп килгән, имеш. Боларның берсе – Мыек, икенчесе – Колый, өченчесе – Бүре нәселеннән, имеш. Әле боларга дүртенче нәсел дә килеп кушылган икән. Моны болай аңлаталар. Яңа Чәчкап авылы белән хәзерге Чуваш Аксуы арасында “Йортлар урыны” дигән җир бар. Менә шушында кечкенә генә авыл булган. Ә авылның бер өлеше елганың аргы ягында икән.
Яңа Чәчкап авылы нигезләнгән елларда чуваш һәм башка кабиләләр яшәгән яклардан һөҗүм итүче юлбасарлардан бу авыл халкы җәфа чигеп яшәгән. Тынычлап яшәргә мөмкинлек булмагач, елганың сул ягында яшәүчеләр хәзерге Бик-Үти авылына күчеп урнашкан. Болары Бик, тегеләре Үти булган, ә кушылгач, Бик-Үти исемен алганнар, имеш. Елганың уң ягында калган берничә йорт та Яңа Чәчкап авылына күчеп киткән. Алары - авылның дүртенче нәселе, имеш.
Сент-Огастин (Флорида)
Сент-Огастин  — Америка Кушма Штатларының Флорида штатында урнашкан шәһәр.
Яңа Чәчкап авылы тарихы (берләштерү, 2)
Авылым халкы үзенең динилеге белән дан тота. Районыбызда иң беренче мәчетне дә монда ачалар. Ул беркайчан да бикләнми. Икекатлы мәчеткә биш вакыт намазга йөриләр. Халык акчасына янәшә генә мәдрәсә дә төзеп куйдылар. Анда хатын-кызлар белем ала. Рамазан айларында ураза тоталар. Корбан бәйрәмен дә көтеп алалар. Корбан чалучылар елдан-ел күбәя бара. Дини мәҗлесләр еш үткәрелә. Мәктәп укучылары да дин гыйлеме алырга тырыша. Кичләрен мәчетләргә йөри, гарәп хәрефләре өйрәнә, намаз уку серләренә төшенә. Бөек мәгърифәтчебез Ризаэддин Фәхреддин дә “Балаларга калдыра торган мирасларның иң кыйммәтлесе – дин өйрәтеп калдыру” дигән.
Сент-Огастин (Флорида)
Тарихы
Сент-Огастин шәһәре  елда нигезләнгән.
Яңа Чәчкап авылы тарихы (берләштерү, 2)
Яңа Чәчкап авылы кешеләре тырышлыклары, максатчан булулары, авыр заманнарда да тормышны алып бара белүләре белән атаклы. Бу авылның төзек, йортларның матур һәм уңайлы, көнкүрешнең җайга салынган булуын да, хәтта ашау-эчүдә, киенү-ясануда да чагыла. Мул һәм мәгънәле итеп яшәү бизи авылдашларымның тормышларын.
Сент-Огастин (Флорида)
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Фрейшинью
Фрейшинью — Португалиянең Визеу округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Димитр Ангелов
Димитр Симеонов Ангелов ( Димитър Симеонов Ангелов  ( 2 февраль 1917, София, Болгария - 24 декабрь 1996, шунда ук) -. болгар тарихчысы,  Болгария Фәннәр академиясе академикы. Урта гасыр Болгария һәм Византиянең социаль-икътисади тарихы, шулай ук Болгар-Византия мөнәсәбәтләре тарихы белгече.
Биографиясе
Димитр Ангелов 1940 елда София университетының тарих факультетын тәмамлый. Мюнхен университетында укуын дәвам итү вакытында 1940- 1943 елларда Византия тарихына махсуслаша. Соңыннан, ул София университетында Византия тарихын укыта. 1943 елда ул "Византиядә богомилизм " темасы буенча докторлык диссертациясен яклый. 1950 елда ул София университеты профессоры була. Болгария Фәннәр Академиясенең әгъза-корреспонденты ( 1975 елдан) һәм академикы ( 1979 елдан). )
1962 - 1963 һәм 1966 - 1972 елларда София университеты тарих- философия факультеты деканы урынбасары һәм деканы була, 1963-1966 елларда чит ил студентлары өчен институтта ректор, 1966 - 1972 елларда Болгария Фәннәре академиясенең тарих институтында тарих кафедрасы мөдире. Милли археология музее директоры (1971-1986) һәм Болгар тикшеренүләр үзәге директоры (1986-1988), Болгар тарих җәмгыятенең Үзәк Советы Секретаре (1970-1976) һәм Афинада халыкара византинистлар комитеты вице-рәисе (1961 елдан), тарих журналлары мөхәррирләренең  Болгар милли  комитеты рәисе.
Дзяли (Гостининский повяты)
Дзяли  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Демьянка (елга)
Демьянка — Россия территориясеннән ага торган елга. Төмән өлкәсе, Омск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга Иртеш елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы  1.159 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Иртеш елгасы кушылдыклары бассейны Тубылдан алып Обка койганчы, елга бассейны — Иртеш.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
(2273) Ярило
(2273) Ярило  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1975 елның 6 мартында Черных Л. И. тарафыннан Кырым обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1975 EV1» саналган.
Эмирхисар (Сандыклы)
Эмирхисар (Emirhisar) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Афйонкарахисар иле Сандыклы илчесенә караган бер авыл (köy).
Галерияно (Удине)
Галерияно — Италиянең Фриули-Венеция-Җулия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Марйополь
Марйополь — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Борки (Киравский районы)
Борки  (Боркі ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Киравский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Лопси-Сос (Лопси-Я кушылдыгы)
Лопси-Сос — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Лопси-Я елгасының уң ярыннан 24 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 12 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Төньяк Сосьва. Кече елга бассейны — Төньяк Сосьва, елга бассейны — Об, Төньяк  Сосьва елгасы кушылган урыннан түбәнрәк.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Селякта
Селякта (Селякта ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Аршанский районында урнашкан авыл.
Нынек
Нынек (Нынек) — Удмуртиянең Можга районындагы авылы, Нынек авыл җирлегенең үзәге.
Ютшенка (Диңгез буе воеводалыгы)
Ютшенка — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Селякта
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Ютшенка (Диңгез буе воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Нынек
ᴨучтьı индексы — 427778, ОКАТО коды — 94235845001.
Җәгърафия
Нынек Вишурка елгасы өстендә, Можгадан 30 километр көньяк-көнбатышрак урнаша, Ижаудан 104 километр көньяк-көнбатышрак урнаша.
Тарих
Револүциягә кадәр вәтка губернасының Алабуга өязе cаcтафында булган.
Демография
Халык саны динамикасы:
Милли cаcтаф (2002): арлар — 83,4%, руслар — 15,2%.
Курсель-ле-Монбар
Курсель-ле-Монбар (Courcelles-lès-Montbard) — Франциянең Кот-д’Ор департаментына караган коммуна, Монбар кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 6.12 км².
Клейтон (Төньяк Каролина)
Клейтон  — Америка Кушма Штатларының Төньяк Каролина штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Каваклы (Султанһисар)
Каваклы (Kavaklı) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Айдын иле Султанһисар илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Гер (Сен-Маритим)
Гер — Франциянең Сен-Маритим департаментында урнашкан коммуна.
Бразий (коммуна, Арад)
Бразий — Румыниянең Арад жудецында урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Ла-Портельяда
Ла-Портельяда — Испаниянең Теруэль провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Грабовиця (Свентокшиж воеводалыгы)
Грабовиця  — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Чероки (округ, Көньяк Каролина)
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1897 елда оештырыла.
Территориясе
Округ мәйданы 1028 км² тәшкил итә.
Рушан Миңнегулов
Россиянең атказанган спорт остасы.
Ватан алдында тәкъдир ителерлек хезмәт өчен ордены иясе (4 дәрәҗә).
Спорт казанышлары
Кышкы паралимпия уеннары
Дөнья ярышлары
Марки (Лодзь воеводалыгы)
Марки  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Тупелче
Тупелче — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Фрейшиоза
Фрейшиоза — Португалиянең Визеу округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Камберленд-Гилл (Род-Айленд)
Камберленд-Гилл  — Америка Кушма Штатларының Род-Айленд штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Юшки (Диңгез буе воеводалыгы)
Юшки — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Камберленд-Гилл (Род-Айленд)
Географиясе
Камберленд-Гилл халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Юшки (Диңгез буе воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Эймс (Айова)
Эймс  — Америка Кушма Штатларының Айова штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Эймс шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Амштеттен (Вюртемберг)
Амштеттен (Amstetten) — Алманиянең Баден-Вюртемберг җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Бовки
Бовки (Боўкі ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Быхавский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Ла-Пуэбла-де-Вальверде
Ла-Пуэбла-де-Вальверде — Испаниянең Теруэль провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Дзялинь (Мазовия воеводалыгы)
Дзялинь  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(3470) Яроника
(3470) Яроника  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1975 елның 6 мартында Черных Н. С. тарафыннан Кырым обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1975 ES» саналган.
Кливленд (Төньяк Каролина)
Кливленд  — Америка Кушма Штатларының Төньяк Каролина штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сегед
Сегед (Szeged, Szegedin, Seghedin, Segedin, Segedin, Сегедин) — Маҗарстанның Чонград өлкәсендә урнашкан шәһәр.
Сәгать поясы
Халыкара стандарт буенча Сегед Үзәк Европа вакыты (Central European Time, CET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +1:00 гә тигез.
Тарих
Бу җирдә Рим империясе дәвереннән үк кеше яшәгән. Клавдий Птолемей үз язмаларында шәһәрнең борынгы исемен дә телгә ала: Партискум. Һун империясе башлыгы Аттиланың Сегед тирәсендә үз ирәге (ставкасы) булган дип фараз ителә. Сегед исеме беренче мәртәбә 1183 елда телгә алына. Монгол яулары дәверендә вәйран ителгән тиздән кабат төзелгән булган. 14 нче гасырда, Бөек Лайош дәверендә Сегед Көньяк Маҗарстанның иң әһәмиятле шәһәренә әйләнгән. Жигмунд Люксембурглы дәверендә шәһәр белән уратылган, 1498 дә Сегедкә азат король шәһәре статусы бирелгән.
Төрек гаскәре шәһәрне 1526 да талап бетерсә дә, Госман дәүләте составына ул 1543 тә генә кертелгән. Төрекләр дәверендә шәһәр мәэмүри үзәк функцияләрен башкарган: Будин вилаяте, аннары Эгри вилаяте тәркибендәге Сегед санҗагы үзәге булган.
Халык
Милләтләр (2011): маҗарлар — 93,5%.
Лас-Эрас
Лас-Эрас (Las Heras) — Аргентинаның Мендоса провинциясендә урнашкан шәһәр.
Тарих
? елда нигезләнгән.
Югары Мактама
Югары Мактама — Татарстан Республикасының Әлмәт районындагы авыл.
Халык саны — 1056 тирәсендә. Почта индексы — 423440.
Тарих
XVIII гасырда нигезләнгән.
Демография
Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): татарлар.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.3 °C.
Галета (Венеция)
Галета — Италиянең Венеция төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Галета Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Сёмина
Сёмина (Сёміна ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Вицебский районында урнашкан авыл.
Поеница-Войний
Поеница-Войний — Румыниянең Хунедоара жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Шиһабетдин Мәрҗани (берләштерү)
Башлангыч белемне әтисе укыткан Ташкичү мәдрәсәсендә ала.Унҗиде яшендә үзе үк шушы мәдрәсәдә укыта башлый.Фарсы теле дәреслеге белән канәгать булмыйча үз дәреслеген төзи.Яңа белемнәр үзләштерүгә омтылган Мәрҗәни 1838нче елда укуын дәвам итәргә Бохарага китә.Урта Азиянең атаклы мәдрәсәләрендә белем ала.1849 нчы елда яңадан туган якларына кайта.Казанда-бер имтихан,Уфада баш мөфтигә икенчесен тапшыргач,Казанга кайтуына өч ай булгач,1850 нче елның 30 мартында мөселманнарның Диния нәзарәте Мәрҗәнине Казан шәһәренң беренче мәчетенә имам-мөдәррис итеп билгеләү турында указ чыгара. Казанда Шиһабетдин Мәрҗәни 1858 нче елда ике катлы йорт төзетә.Академик В.В.Радлов,профессор Катанов бу йортта кунакта булалар.Ш.Мәрҗәни үзенең фәнни хезмәтләрен ,шул исәптән “Мөстафадел-Әхбар фи әхвали Казан вә Болгар”китабын да шушы өендә яза.Биредә аның бик бай шәхси китапханәсе дә булган.Кызганычка карша, китаплар 1918 нче елгы янгында юкка чыккан.Әмма Ш.Мәрҗәнинең оныгы Габделхәмид Мәрҗәни бөтен нәселе өчен истәлекле булган бу йортны янгыннан соң яңарттыра,ата-бабасының нигезен бетерми.Совет елларында (1917 дән башлап )бу йортта 4-5 гаилә яши .Соңрак алар күчеп китәләр һәм йорт буш кала.Йорт Милли –мәдәни үзәккә бирелгән була. Йортны торгызу эшләре башкарыла.
Ш.Мәрҗәни мәчете бу йорттан ерак түгел.Татар бистәсенең берничә буын халкы бу мәчеткә йөреп дин тәрбиясе ала.Казанның беренче мәхәллә мәчете Екатерина II нең шәхси рөхсәте белән 1766-1770 нче елларда халык акчасына төзелгән.Ш Мәрҗәни мәгълүматлары буенча иганәчеләрдән (62 мең кеше)5000 сум акча җыелган була.1861 нче елда сәүдәгәр Ибраһим Юнысов иске агач коймалар урынына мәчет тирәли кирпечтән диварлар салдырган,гыйбадәтханәнең төньяк тарафында баскыч кордырган.1885 нче елда сәүдәгәр Зәйнулла Усманов манараны үзгәртеп эшләткән,ә ике елдан соң сәүдәгәрләр Гыйззәтуллин һәм Вәлишин үз акчаларына манара ташында челтәрдән баскыч ясатканнар.Беренче мәхәллә мәчетендә беренче мулла Әбүбәкер Ибраһимовтан соң 32 ел буе (1793-1825)тумышы белән Әлмәт районы Шарлама авылы кешесе Ибраһим Хуҗәш имам-хәтыйб булып тора.1825-1848 нче елларда имам-хатыйб вазыйфаларын биредә бер -бер артлы Мостафа Хафиз һәс Сәгыйть Хәмитовлар башкарган.Алардан соң 1850 нче елның 6 мартында Ш.Мәрҗәнине билгелиләр.
Мәрҗәни 1889 нчы елда вафат булгач аның урынына улы Мөхәммәтборһанетдин Мәрҗәни (1856-1916)сайланган.Аның сәламәтлеге яхшы булмый.,шул сәбәпле аңа ярдәмгә яшь ахун Сафиулла Абдуллинны билгеләп куялар.1 нче мәчетнең октябрь инкыйлабына кадәрге дәверендә соңгы имам хатыйбы-Ш.Мәрҗәнинең оныгы Габделхәмид Мәрҗәни була.Ул әлеге вазыфага 1917 елның 6 июлендә сайланып куела.Ислам көллияте тарихы 1770 нче елдан башлана. Мәдрәсә тарихында иң алдынгы уку-укыту эшчәнлеген алып баруда галим Ш.Мәрҗәни аерым урын алып тора. Мәдрәсәнең педагогик эшчәнлегендә реформа ясарга омтыла. Программага дөньяви фәннәрне кертә.Бу уку йорты Россия мөселманнарының иң эре уку йортларының берсенә әверелә.Яшь галимнең алдынгы карашлары һәм яңа укыту алымнары кайбер сәүдәгәрләрдә һәм руханиларда зур ризасызлык тудыру сәбәпле алар белән мөнәсәбәтләр катлаулана. Ш.Мәрҗәни иң бай сәүдәгәрләрнең берсе Ибраһим Юнысов белән килешә алмый,шунлыктан алар арасында каршылыклар һаман туа тора.Әмма мәхәллә кешеләре баш хәзрәтне яклап чыгалар.Ш.Мәрҗәнинең яңа мәдрәсә бинасын төзү тәкъдимен хуплыйлар.Шулай итеп,1871 нче елда кирпечтән ике катлы яңа мәдрәсә бинасын төзеп бетрәләр.Ләкин ике арада каршылык көчәйгәннән –көчәя бара .Бертуган Ибраһим һәм Исхак Юнысовлар икенче бер урында шулай ук ике катлы кирпеч бина төзетәләр. Мәрҗәни һәм Юнысовлар нәселләре арасында шәкертләрне укуга җәлеп итү, аларны күбәйтү өчкен үзара көрәш башлана. Низаг 1875 нче елда бар халык намазында чакта ,Мәрҗани салдырган мәдрәсәне яндыру белән төгәлләнә.Нинди генә явызлыклар кылынса да, татарның акыллы байлары янган мәдрәсәне кире торгызалар Укулар башлана.Бу мәдрәсәдә төрле елларда артист С.Х.Айдаров,шагыйрь Ә.З.Сәгыйди композитолр С.Сәйдәшев,большевик Х.Ямашев белем алганнар.
Маркувка
Маркувка — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Борис Шульга
Биографиясе
Шульга Борис Николаевич 1926 елның 23 гыйнварында Украина ССРның Чернигов округы Ичня авылында туа. Бөек Ватан сугышына кадәр Киевта яши. 1941 елның июлендә гаиләсе белән бергә Удмурт АССР Воткинск каласына эвакуацияләнә, ә соңрак шул ук елда Куйбышевка күчеп килә.
1943 елда урта кичке мәктәпне экстерн белән тәмамлый, шуннан соң Куйбышев авиация институтына укырга керә. Аны 1949 елда «самолетлар төзү» белгечлеге буенча тәмамлап, «инженер-механик» квалификациясе ала һәм И. В. Сталин исемендәге Куйбышев авиация заводында инженер-конструктор булып эшли башлый.
1952-1955 елларда Куйбышев индустриаль институтында «материаллар каршылыгы» кафедрасында аспирантурада укый.
1956 елның августында Югары һәм урта махсус белем бирү министрлыгы тарафыннан Ижевск механика институтына юнәлтелә, анда «материаллар каршылыгы» кафедрасында элек ассистент сыйфатында эшли, ә соңрак — олуг укытучы, 1958-1964 елларда институтның кичке факультет деканы була. 1961 елда «Исследование характера разрушения пластичных металлов в условиях концентрации напряжений при растяжении» темасына кандидатлык диссертациясе яклый. 1964 елның августыннан 1972 елның февраленә кадәр институның уку эшләре буенча проректоры була.
1972 елда Удмурт дәүләт педагогия институты «Удмурт дәүләт университеты» итеп үзгәртелә, һәм Борис Николаевич Шульга аның ректоры итеп тәгаенләнә. Бу вазифада 1986 елга кадәр эшли, бер үк вакытта Удмурт АССРның югары уку йортлары ректорлары советы җитәкли. 1986 елдан УДУнда гомуми техник дисциплиналар кафедрасы мөдире була. 1995 елда аңа профессор исеме бирелә.
1996—2002 елларда УДУ-ның Аксакаллар советы рәисе, 2000-2002 елларда Шульга психология-педагогия факультетының һөнәри технологияләр укыту-методик үзәгенең директоры була.
Борис Николаевич гыйльми эшләреннән тыш җәмәгать эшчәнлеге белән актив шөгыльләнә: УАССР Югары Советы депутаты (1975), хезмәтчәннәрнең Ижевск шәһәр Советы депутаты (1969, 1971), Ижевск шәһәр Советы халык депутаты (1980, 1985) итеп сайлана.