cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Подзакшувек
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Алисайван (Алтынорду)
Алисайван (Alisayvan) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Орду иле Алтынорду илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Пагсум күле
Драгсум Цо (Тибет телендә: བྲག་གསུམ་མཚོ་, Wylie: brag gsum mtsho, THL: Draksum Tso, Pagsum Co (гадиләштерелгән Кытай иероглифлары белән: 八松错; традицион Кытай иероглифлары белән: 八松錯; pinyin: Bāsōng Cuò), туры мәгънәдә Тибет телендә "өч таш кыя" ул Кытайның Тибет Автономияле Регионының Гонбо'гьямда Даирәсендә, Ньингчида 28 квадрат километр колачлый торган күл, ул Лхасадан якынча 300 км (190 миля) көнчыгышта. Диңгез дәрәҗәсеннән 3700 метр биеклектә булып, аның озынлыгы якынча 18 км һәм уртача киңлеге якынча 1,5 км (0,93 миля). Яшел күлнең иң тирән ноктасы 120 метр. Күл шулай ук Гонгга Күле буларак мәгълүм.
Питрәч
Питрәч — Татарстан Республикасының Питрәч районындагы авыл.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.1 °C.
Мәгариф
Питрәчтә 2 урта мәктәп, сәламәтлеге чикле балалар өчен мәктәп-интернат, балалар иҗат үзәге, балалар сәнгать мәктәбе, балалар-яшүсмерләр комплекслы спорт мәктәбе, 5 балалар бакчасы эшли (2017).
Кампу-Магру
Кампу-Магру — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Парана штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Дембно (Воловский повяты)
Дембно  — Польшаның Түбән Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Пюиссегин
Пюиссегин — Франциянең Жиронда департаментында урнашкан коммуна.
Хемниц
Хемниц (Chemnitz) — Алманиянең Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Пянтым-Еган
Пянтым-Ёган — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Толька елгасының уң ярыннан 391 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 27 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Таз елгасы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Таз.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
(7100) Мартин Лютер
(7100) Мартин Лютер — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1973 елның 29 сентябрендә К. Й. ван Хаутен, И. ван Хаутен-Груневельд,Том Герельс тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1360 T-2» саналган.
Лаура Омлооп
Лаура Омлооп (Laura Omloop, 1999 елның 18 мае Берлар, Бельгия) — Бельгия җырчысы, 2009 елда Киевта (Украина) узган Балалар өчен Евровидение җыр бәйгесендә 4 урынны яулаган. Йодль җырлау манерасы белән шөгелләнә.
Кубаҗык (Ейьюбие)
Кубаҗык (Kubacık) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Шанлыурфа иле Ейьюбие илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Әмир Нигъмәтҗанов
Әмир Нигъмәтҗанов (Әмир Әнвәр улы Нигъмәтҗанов,, — , ) — РФ сәясәтчесе, БР хөкүмәте рәисе урынбасары (2003), РФ наркутиклар әйләнешен контрольдә тоту буенча федераль хезмәтенең Башкортстан бүлеге башлыгы (2003-2005).
Сент-Мари-ан-Шо
Сент-Мари-ан-Шо (Sainte-Marie-en-Chaux) — Франциянең Югары Сона департаментына караган коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 2,43 км².
Албург
Албург — Америка Кушма Штатларының Вермонт штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Юнускөй (Кастамону)
Юнускөй (Yunusköy) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Кастамону иле Кастамону илчесенә караган бер авыл (köy).
Манчестер-Сентер (Вермонт)
Манчестер-Сентер  — Америка Кушма Штатларының Вермонт штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Манчестер-Сентер халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Вежбини (Вармия-Мазурия воеводалыгы)
Вежбини  — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Әбүзәр Низаев
Әбүзәр Низаев (Әбүзәр Гаяз улы Низаев,, — , ) — Дан орденының тулы кавалеры (1944, 1945, 1945), Ленинград өлкәсе һәм Польша территориясендәге сугышларда күрсәткән батырлыклар өчен бүләкләнгән.
(14365) Jeanpaul
(14365) Jeanpaul — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1988 елның 8 сентябрендә Ф. Бёрнген тарафыннан Таутенбург обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1988 RZ2» саналган.
Синин (Пинский районы)
Синин  (Сінін ) — Белоруссиянең Брест өлкәсе Пинский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас, дәүләттә иң җылы климат шушы төбәктә. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза.
Алун (Бунила, Хунедоара)
Алун — Румыниянең Хунедоара жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Брауншвейг
Брауншвейг (Braunschweig) — Төньяк Алманиянең Түбән Саксония федераль җирендә урнашкан шәһәр. Брауншвейг халык саны буенча Түбән Саксониянең Ганновердан кала икенче зур шәһәре булып тора: 2015 елның 31 декабренә шәһәр халкы саны 252 768 кеше тәшкил итә. Брауншвейг Вольфсбург һәм Зальцгиттер шәһәрләре белән бергә Түбән Саксония җиренең тугыз оберүзәгенең (de) берсен төзи.
Брауншвейгның килеп чыгышы тамырлары белән IX гасырның башына барып тоташа. Генрих Лев идарәсе вакытында шәһәр аеруча тиз үсте һәм XIII гасыр уртасыннан Ганза берлегенә кергән күәтле һәм абруйлы сәүдә үзәгенә әверелде.
1918 елның ноябренә кадәр шәһәр Брауншвейг герцоглыгының башкаласы була. Ноябрь революциясе һәм герцогның тәхетеннән ваз кичүеннән соң Брауншвейг республикасы башкаласы була. 1946 елда республика таралгач, Брауншвейг яңа ясалган Түбән Саксония җиренә керә.
Хәзерге вакытта Брауншвейг төбәге — Ауропадагы мөһим белем бирү һәм фәнни үзәге. Ауропа берлегендә 2007 нче елдан башлап Брауншвейг фәнни-техник тикшеренүләр һәм эшләнмәләр аеруча интенсив рәвештә үткәрелә торган төбәкләренең берсе. Фән үсеше өчен фондлар оештыручылар берләшмәсе Германиядә 2007 елда Брауншвейгка "Фән шәһәре" дигән мауктаулы исем бирде.
Сәгать поясы
Халыкара стандарт буенча Брауншвейг Үзәк Европа вакыты (Central European Time, CET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +1:00 гә тигез.
Физик-географик сыйфатлама
Географик урнашуы
Брауншвейг Германиянең төньяк өлешендә урнашкан. Шәһәр аша Окер елгасы ага. Көньягында бөя төзелгән, шулай итеп Окер шәһәрнең үзәген көнбатыш һәм көнчыгыш якларыннан урый (бу Урта гасырларда шәһәрне яхшырак яклау өчен эшләнде) һәм шәһәрнең көньяк-көнбатыш өлешендә бер агымга берләшә. Әлеге бөя түбәнрәк урнашкан башка икесе белән бергә шәһәр эчендә елга суының дәрәҗәсен җайга сала. Шулай ук шәһәр аша Шунтер елагасына кушыла торган Вабе елгасы һәм аның Миттельриде кушылдыгы ага.
2006 нчы елга шәһәр мәйданы 192 км2 тәшкил итә һәм 98 км озынлыктагы шәһәр чиге белән уратыла. Халык саны һәм мәйдан зурлыгы буенча Брауншвейг Түбән Саксониядә 2 нче, Алманиядә 27 нче шәһәр. Шәһәрнең төньяктан көньякка озынлыгы 19,1 км, көнчыгыштан көнбатышка — 15,7 км. Уртача биеклеге — 75 м. Шәһәр үзәге диңгез биеклегеннән якынча 70 метр биеклектә урнашкан; иң югары ноктасы — Гейтельдер Берг (111 м), иң түбән ноктасы — шәһәрнең төньяк-көнбатышында урнашкан Окерның иске үзәне (62 м).
Янындагы эре шәһәрләр: Вольфсбург, 35 км төньяк-көнчыгышка таба, Ганновер, 65 км көнбатышка таба, Магдебург, 90 км көнчыгышка таба һәм Геттинген, 110 км көньяк-көнбатышка таба.
Климат
Брауншвейг уртача климат зонасында, континенталь климаттан диңгез климатына күчү чигендә урнашкан. Уртача еллык температура 8,8 °C тәшкил итә, уртача еллык һава дымлылыгы 79% тигезләшә. Елда салкын көннәр саны (температура 0 °C түбән, 74 көн) эссе көннәр саныннан (температура 25 °C югары, 25 көн) шактый арта. Ел эчендә Брауншвейгта якынча 618 мм явым-төшем була.
Шәһәргә нигез салынуы Урта гасырлар
Брауншвейгка Саксония графы Бруно II нигез сала. Шәһәрнең баштагы исеме — Брунсвик — Бруноның үз исеменнән һәм күчмә пункт, складлар һәм сәүдәгәрләрнең ял итү урыны — вик сүзеннән кушылып ясалган. Әлеге максатлар өчен бу урын бик яхшы туры килә иде, ул Окер елгасы аша кичү урынында урнашкан була. Документаль рәвештә шәһәр беренче тапкыр 1031 елда Магникирхе чиркәвен изгеләндерү язмасында Брунесгвик исеме астында искә алына.
Генрих Лев вакытында Брауншвейг берничә районлы (Вайхбильде дип аталган) күәтле шәһәр булып усә. Өстәмә рәвештә монастырь бистәсенең ике махсус районы бар иде. Һәрберсендә ратуша һәм гыйбадәтханә бар.
Генрих Лев хакимияте шундый дәрәҗәгә җитте ки, ул хәтта әлеге хайванны үзенең гербы буларак сайлады һәм якынча 1166 елда бакыр арысланны салырга кушты. Альплардан төньяктарак булган әлеге беренче бакыр шәһәр скульптурасын ул сарай мәйданында урнаштырды (бүгенгә оригинал сарай эчендә тора). Ул — шәһәрнең гербы һәм символы.
Ганза берлеге
Суднолар йөрешле елга буенда урнашканга күрә, Брауншвейг мөһим сәүдә шәһәренә, ә XIII гасырдан Ганза әгъзасына әйләнә.
Брауншвейг-Люнебург герцоглыгы Генрих Лев заманасында Вельфлар биләмәсенең өлеше була. Соңыннан герөоглык мирас бүлү нәтиҗәсендә төрле вак кнәзлекләргә таркала. XIV гасырда Брауншвейг-Вольфенбюттель кнәзлеге барлыкка килә. Ирекле шәһәргә Брауншвейг якынча 1430 елда әйләнә, һәм вельф феодаллары үз резиденцияләрен якындагы Вольфенбюттельгә күчерәләр.
Гент һәм Париж белән беррәттән Брауншвейг соң Урта гасырларда Европаның иң тынгысз шәһәрләрнең берсе булып санала. Конституцион конфликтлар һәрвакыт Брауншвейгта "Шихтен" — катламнар — дип аталучы революцион гражданлык дулкынланулар дәрәҗәсенә үстеләр.
1671 елда шәһәр янә кенәз хакимияте астына эләгә, ә 1753 елда герцоглар үз резиденцияләрен Брауншвейгка кире кайтаралар. Әлеге вакытка яңа Брауншвейг резиденциясен төзү туры килә. Вольфенбюттельдән ерак булмаган Зальцдалумда барокко стилендә бакчалы резидеция булдырган герцог Антон Ульрихе заманында Брауншвейг барокко чорында эз калдыра. Кайчандыр әлеге сарайны бизәүче сәнгать әсәрләре соңрак Брауншвейгтагы герцог Антон Ульрихе Музеен тәшкил иттеләр.
Брауншвейг герцоглыгы
1806 елда Брауншвейг герцогы генерал-фельдмаршал Карл Вильгельм Фердинанд Йена һәм Ауэрштедт янынадгы сугышта яраланып һәлак булган. 1807 елдан 1813 елга кадәр Брауншвейг Наполеон гаскәрләре басымы астында була һәм Вестфалия корольлеге өлеше була. Вена конгрессы (1814) карары буенча Брауншвейг герцоглыгы торгызыла.
Вильгельм III үлеменнән соң герцоглык белән Берлин билгеләгән регентлар идарә итә. 1871 елда герцоглык Пруссия хакимлеге астындагы Алмания мәмләкәтенә керә. 1913 елның 24 маенда Виктория Луиза (кайзер Вильгельм II кызы) һәм принц Эрнст Август Брауншвейг-Люнебургның өйләнүшүе Гогенцоллерн һәм Вельфлар нәселләренең дуслашуына китерде, һәм соңгылары янә идарә итә башладылар.
1918 елның ноябрендә, Берлиндагы шундый ук вакыйгага 2 көн кала, Брауншвейгта инкыйлаб була, шуның нәтиҗәсендә герцог тәхетен югалта.
== Халык ==
Тел
Брауншвейгта XX гасыр уртасына кадәр Брауншвейг Палатиналь телендә сөйләшкәннәр, һәм бу тел әле дә тәэмин ителә. Ул Түбән Саксония диалектының төбәк варианты булып тора, рәсми рәвештә ул Остфәлиш дип атала. XVII-XVIII гасырдан бирле югары алман теле тарафыннан кысрыклап чыгарылган булган. Брауншвейг югары алман теле Брауншвайгиш дип атала һәм "саф А" белән хаслана ("А" хәрефенең озынайтылган әйтелеше, күбрәк инглизчә кебек ишетелә). Бу телне илдә иң саф тел дип атарга була, әмма кайбер үзенчәлекләр аны аерым диалект итә. Монда, мәсьәлән, u-ны кыска һәм "о"-га охшаш итеп әйтәләр: "Gorke", "korz", "Korve", "Borg" (кыяр, кыска, бөгелгән, замок). Хәзерге көндә шәһәрдә бераз үзгәртелгән стандарт алман телендә сөйләшәләр.
Колёния-Седлиска
Колёния-Седлиска — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Кампу-Майор (Пиауи)
Кампу-Майор  — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Пиауи штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Пидгум
Пидгум — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Воим елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 11 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Вычегда, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Теляк (Бихор)
Теляк — Румыниянең Бихор жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Ка Баларин (Венеция)
Ка Баларин — Италиянең Венеция төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Теляк (Бихор)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ка Баларин (Венеция)
Географиясе
Ка Баларин Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Татарка (Зелёнка кушылдыгы)
Татарка  — Россия территориясеннән ага торган елга. Алтай Республикасы, Алтай крае биләмәләрендә ага. Елга Зелёнка елгасының сул ярына тамагыннан 26 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 13 км.
(7101) Haritina
(7101) Haritina — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Татарка (Зелёнка кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Катунь елгасы. Кече елга бассейны — Бия һәм Катунь, елга бассейны — (Югары) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
(7101) Haritina
Тарихы
1930 елның 17 октябрендә Клайд Томбо тарафыннан Флагстафф обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1930 UX» саналган.
Остальрик
Остальрик — Испаниянең Жирона провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Игорь Никитин (1966)
Игорь Никитин (Игорь Никитин (1966),, — , ) — РФ һоккейчесе (сакчы) һәм тренер, яшьләр арасында дөнья чемпионы (1984), Россия чемпионы (1994).
Тохолув
Тохолув — Польшаның Кече Польша воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Ле-Рой (Иллинойс)
Ле-Рой  — Америка Кушма Штатларының Иллинойс штатында урнашкан шәһәр.
Юбекси
Юбекси — Франциянең Вогез департаментында урнашкан коммуна.
Ле-Рой (Иллинойс)
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Хёрстен
Хёрстен (Hörsten) — Алманиянең Шлезвиг-Гольштейн җирендә урнашкан коммуна.
Ахен
Ахен — Алманиянең Төньяк Райн-Вестфалия җирендә урнашкан коммуна.
Хёрстен
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Николай Кобляков
Николай Кобләков (Николай Владимир улы Кобләков,, — , ) — РФ эшмәкәре, Русиядә иң зур картлар йорты челтәрен - Senior Group компаниясен ойошторучы.
Подздруй
Подздруй — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Яраничи
Яраничи (Яраничи) — Киров өлкәсенең Орлов районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
Фрәңк Шервуд Роуленд
Фрәңк Шервуд Роуленд (,, — , ) —. Химия өлкәсендә Нобель премиясе иясе (1995).
Белем
дигән уку йортларында белем алган.
Оешмаларда әгъзалык
дигән оешмаларда әгъза булган.
Дембно (Тшебницкий повяты)
Дембно  — Польшаның Түбән Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Ратта
Ратта — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Таз елгасының сул ярыннан 970 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 246 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Таз елгасы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Таз.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
(14366) Wilhelmraabe
(14366) Wilhelmraabe — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1988 елның 8 сентябрендә Ф. Бёрнген тарафыннан Таутенбург обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1988 RX3» саналган.
Октябрьски (Камышлов районы)
Октябрьский (Октябрьский) — Свердловск өлкәсенең Камышлов районы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (95%).
HD139525
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Пюньяк
Пюньяк — Франциянең Жиронда департаментында урнашкан коммуна.
Алисейди (Мустафакемалпаша)
Алисейди (Aliseydi) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Бурса иле Мустафакемалпаша илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Bek Air очкычы афәте (2019)
Bek Air авиаширкәте очкычы афәте (Bek Air ұшақ апаты) — 2019 елның 27 декабрендә Алматы өлкәсендә булган авиация һәлакәте.
Мәгълүмат
Bek Air авиаширкәтенең 100 Fokker очкычы Алматы—Нур-Солтан маршруты буенча Z92100нче планлы эчке рейсын башкарган, әмма очканда биеклеген югалткан, бетон койманы җимереп кергән һәм Алматы өлкәсе Талгар районы Әлмерек авылындагы торак йортка килеп бәрелгән. Z2100 санлы рейс җирле вакыт белән 7.22 очып китә (4.22 мск). Аның бортында 98 кеше булган (93 пассажир — шуларның 8е балалар һәм 5 экипаж әгъзасы); соңгы мәгълүматларга караганда, 12 кеше һәлак булган. Очкыч егылып төшкәннән соң, анда янгын чыкмау күп кешенең гомерен саклап кала. Пассажирлар арасында күпчелеге Казакъстан ватандашлары, шулай ук Кыргызстан, Кытай, Украина ватандашлары да булган, алар исән калган.
Очкыч
100 Fokker очкычы 1996 елда төзелгән. 9 апрельдә беренче очышын башкара. 15 апрельдә Formosa Airlines авиаширкәтенә (Тайбэй, Тайвань) тапшырыла. 2004 елның 2 мартында Mandarin Airlines авиаширкәтенә (Тайбэй, Тайвань) бирелгән. 2009 елның 1 ноябрендә Contact Air авиаширкәте (Штутгарт, Алмания) сатып алган. 2012—2013 елларда OLT Express Germany авиаширкәтендә (Бремен, Алмания) лизинг буенча хезмәт итә. 2013 елның 13 июлендә Bek Air авиаширкәте (Җаек шәһәре һава аланы, Казакъстан) сатып алган, лизинг буенча Kam Air, Safi Airways(икесе дә — Кабул, Әфганстан), Air Djibouti (Җибути) авиаширкәтләренә биреп торылган.
Реакция
Казакъстан президенты Касыйм-Юмарт Тукаев 2019 елның 28 декабрен милли траур көне дип игълан иткән.
Синитычы
Синитычы (Сінітычы ) — Белоруссиянең Брест өлкәсе Камянецкий районында урнашкан авыл.
Bek Air очкычы афәте (2019)
Реакция
Гадәттән тыш хәлгә бәйле рәвештә, Алматы халыкара аэропорты очышларга бернинди чикләүләр дә кертми, барлык рейслар да штат режимында икенче күтәрелү-утыру полосасыннан башкарыла.
Тикшерү
Билгеле булганча, очкыч шассиларын җыйганнан соң, ике тапкыр койрыгы белән очып менү-төшү юлына бәрелә һәм курсын кискен рәвештә уңга үзгәртә. Ике борт үзьязгычлары исән-сау табып алынган һәм тикшерүгә җибәрелгән.
Синитычы
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас, дәүләттә иң җылы климат шушы төбәктә. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза.
Миддлбери (сан алу урыны, Вермонт)
Миддлбери  — Америка Кушма Штатларының Вермонт штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Теляк (Муреш)
Теляк — Румыниянең Муреш жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Миддлбери (сан алу урыны, Вермонт)
Географиясе
Миддлбери халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Теляк (Муреш)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Миддлбери (сан алу урыны, Вермонт)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Николай Кротов
Николай Кротов (Николай Кротов,, — , ) — Россия язучысы, публицист һәм җәмәгать эшлеклесе, РФта банк эше өлкәсендә белгеч.
Кубаҗык (Чинар)
Кубаҗык (Kubacık) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Диярбакыр иле Чинар илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Мангушная
Мангушная — Россия территориясеннән ага торган елга. Тум өлкәсе, Омск өлкәсе, Новосибирск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Васюган елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 19 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — (Югары) Об кушылдыклары бассейны Кет белән Васюган арасы, елга бассейны — (Югары) Об Иртеш кушылганга кадәр.
Кампу-Моран
Кампу-Моран — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Парана штатына карый.
Ка Балби (Тревизо)
Ка Балби — Италиянең Венеция төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Ка Балби Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Юнуслар (Гедиз)
Юнуслар (Yunuslar) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Күтахья иле Гедиз илчесенә караган бер авыл (köy).
Паламос
Паламос — Испаниянең Жирона провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(7102) Neilbone
(7102) Neilbone — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Колёния-Седлищки
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Андергилл (Вермонт)
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Травники (Кече Польша воеводалыгы)
Травники — Польшаның Кече Польша воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Комлы Кавал
Комлы Кавал — Татарстан Республикасының Лаеш районындагы авыл.
Почта индексы — 422625.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.1 °C.
Нина Павлова (1910)
Нина Павлова (Нина Павлова,, — , ) — тау инженеры, геолог, Чапинское алтын чыганагын кәшеф итүче.
Дембовець (Түбән Силезия воеводалыгы)
Дембовець  — Польшаның Түбән Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Николай Любимов
Николай Лүбимов (Николай Матвей улы Лүбимов,, — , ) — патологик анатомияче, медицина докторы (1876), атказанган профессор (1905), Казан университеты риктыры (1905-1906).
Дембовець (Түбән Силезия воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Хёруп
Хёруп (Hörup) — Алманиянең Шлезвиг-Гольштейн җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Подкампинос
Подкампинос — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
(14367) Гиппократ
(14367) Гиппократ — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1988 елның 8 сентябрендә Ф. Бёрнген тарафыннан Таутенбург обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1988 RY3» саналган.
Вежбово (Дзялдовский повяты)
Вежбово  — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Синкевичы
Синкевичы (Сінкевічы ) — Белоруссиянең Брест өлкәсе Лунинецкий районында урнашкан авыл.
Алунджень
Алунджень — Румыниянең Ковасна жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Юзмен
Юзмен — Франциянең Вогез департаментында урнашкан коммуна.
Кампу-Нову
Кампу-Нову — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Риу-Гранди-ду-Сул штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Ричард Смолли
Ричард Смолли (,, — , ) —. Химия өлкәсендә Нобель премиясе иясе (1996).
Белем
дигән уку йортларында белем алган.
Оешмаларда әгъзалык
дигән оешмаларда әгъза булган.
Бүләкләр, мактаулы исемнәр
<ul></ul>
Палау-де-Санта-Эулалия
Палау-де-Санта-Эулалия — Испаниянең Жирона провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(7103) Wichmann
(7103) Wichmann — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Татарка (Кокса кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Катунь елгасы. Кече елга бассейны — Бия һәм Катунь, елга бассейны — (Югары) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Сент-Рен (Югары Сона)
Сент-Рен (Sainte-Reine) — Франциянең Югары Сона департаментына караган коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 6,18 км².
Пикиръёль
Пикиръёль — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы, Архангельск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Ёлва елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 20 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Вычегда, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Колёния-Ситно
Колёния-Ситно — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Руссмотыль-Кикя
Руссмотыль-Кикя — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Таз елгасының сул ярыннан 761 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 13 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Таз елгасы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Таз.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Александр Носков
Александр Носков (Александр Носков,, — , ) — географ, геоботаник, РСФСРның мәгариф әтличинге (1945), Табигать белемен, антропологияне һәм этнографияне сөючеләр, Рус география һәм Бөтенрусия ботаника җәмгыятьләренең хакыйкый әгъзасы (1907, 1909, 1939), Уфа тиҗарәт училищесы директоры (1914-?).
Лиланд-Гроув (Иллинойс)
Лиланд-Гроув  — Америка Кушма Штатларының Иллинойс штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Лиланд-Гроув шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Теляк (Харгита)
Теляк — Румыниянең Харгита жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Реньяк (Жиронда)
Реньяк — Франциянең Жиронда департаментында урнашкан коммуна.
Танзаниядә Арья Самадж
Танзаниядә Арья Самадж 1990-ынчы еллар башыннан булган һәм бәйсезлеккә кадәр бөтен Көнчыгыш Африкага бердәнбер Арья Самадж хезмәт иткән. Бәйсезлектән соң 1974 елның 19 июлендә Танзаниядә аерым Пратинидһи Сабһа формалаштырылган булган.
Тангада Арья Самадж
Тангада Арья Самадж рәсми рәвештә 1947 елның 2 февралендә нигезләнгән булган. Атна саен дога очрашулары уздырылган булган һәм Самадж исеменә бина корылган булган. Арья Самадж шулай ук Һинди телендә белемне тәкъдим иткән, моның өчен берничә кеше волонтёр булып эшләгән. Самадж Найробида "Даянаннд Йорты"н тәэмин иткән һәм лаеклы укучыларга стипендияләр биргән. Самаджта Инглиз телендә, Һинди телендә һәм Гөҗарати телендә китаплар белән китапханә тәэмин иткән. Тангада Арья Самадж төбәктә башка Һинду оешмалар белән якын хезмәттәшлектә эшләгән.
Трибш
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Милтон (сан алу урыны, Вермонт)
Милтон  — Америка Кушма Штатларының Вермонт штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Милтон халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
HD139609
HD139609 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Андерсон (округ, Техас)
Андерсон — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Палестин шәһәре.
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1846 елда оештырыла.
Халкы
2019 елда халык саны 55 109 кеше тәшкил иткән.
Территориясе
Округ мәйданы 2774 км² тәшкил итә.
Ка Балданца (Болонья)
Ка Балданца — Италиянең Эмилия-Романья төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Хохловы (Шадричи авыл җирлеге)
Хохловы (Хохловы) — Киров өлкәсенең Орлов районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Алиташы (Эргани)
Алиташы (Alitaşı) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Диярбакыр иле Эргани илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Хохловы (Шадричи авыл җирлеге)
Халык
Халык саны динамикасы:
Ка Балданца (Болонья)
Географиясе
Ка Балданца Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Ковернино районы
Ковернино районы (Ковернинский район) — Түбән Новгород өлкәсе составына керүче муниципаль район.
Административ үзәк — Ковернино шәһәр тибындагы бистәсе.
Тарих
Район 1929 елда Түбән Новгород (Горький) краеның Түбән Новгород округы составында барлыкка килгән. 1936 елдан — Горький өлкәсе составында.
Халык
Милли состав (2010): урыслар (98,5%).
Рәис Нугаев
Рәис Нугаев (Рәис Янфур улы Нугаев,, — , ) — тау инженеры, БР ФАның мөхбир әгъзасы (1991), техник фәннәр докторы (1989), профессор (1992), БАССРның атказанган нифетчесе (1976), СССРның нифет сәнәгате әтличниге (1991), СССРның шәрәфле нифетчесе (1991).
Юнуслар (Гереде)
Юнуслар (Yunuslar) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Болу иле Гереде илчесенә караган бер авыл (köy).
Кил (шәһәр)
Кил (Kiel) — Алманиянең Шлезвиг-Һольштейн җирендә урнашкан шәһәр.
Халык саны — 243148 кеше (2014).
Сәгать поясы
Халыкара стандарт буенча Кил Үзәк Европа вакыты (Central European Time, CET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +1:00 гә тигез.
Тарих
1233 елда нигезләнгән. == Халык ==
Палау-Сабардера
Палау-Сабардера — Испаниянең Жирона провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Хёфеде
Хёфеде (Hövede) — Алманиянең Шлезвиг-Гольштейн җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Подконьце
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Вежбово (Елцкий повяты)
Вежбово  — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Нургали хан
Нургали хан (Нұралы хан, Ny'raly han,, — , ) — Харәзем ханы (1741-1742), Кече йөз ханы (1748-1786).
Сипурка (авыл)
Сипурка  (Сіпурка ) — Белоруссиянең Брест өлкәсе Камянецкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас, дәүләттә иң җылы климат шушы төбәктә. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза.
Андовер (Вермонт)
Андовер  — Америка Кушма Штатларының Вермонт штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Кампу-Нову-ди-Рондония
Кампу-Нову-ди-Рондония — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Рондония штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Дембови-Гай
Дембови-Гай — Польшаның Түбән Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(7104) Manyousyu
(7104) Manyousyu — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1977 елның 18 февралендә Х. Косай, К. Фурукава тарафыннан Кисо обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1977 DU» саналган.
Темаша
Темаша — Румыниянең Селаж жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Мәхмүт Фатыйхов
Мәхмүт Фатыйхов, Мәхмүт Мөдәрис улы Фатыйхов (1967 елның 1 гыйнвары, ССРБ, РСФСР, Башкортстан АССР, Федоровка районы, Балыклыбаш) — драма актеры, Оренбург татар дәүләт, «Нур» татар дәүләт  (1991 елдан) театрларында хезмәт итә. Башкортстанның атказанган (2003) һәм халык (2021), Татарстанның атказанган (2019) артисты.
Тәрҗемәи хәле
Мәхмүт кечкенәдән үк сәнгатькә тартыла. Актерлык сәләтен мәктәптә укыган елларында ук тоя. Коралачык авылында урта белем алгач, Мәхмүт Уфа дәүләт сәнгать институтына укырга керергә бара. Анда: «Башкорт телен белмисең, буең да кыска, армиядә йөреп кайт, бераз үссәң, бәлки, алырбыз», – диләр. Ике ел ике ай хәрби хезмәттә булып кайткач, Казан театр укуханәсенә укырга керә. Режиссер Марсель Сәлимҗанов җыйган курста Җәвит Шакиров, Инсаф Абдуллин (райондашы) белән бергә укып чыга. Укыган елларында ук сәхнәгә менә: җырчы Хәнәви Шәйдуллин бригадасы белән гастрольләргә чыга. Казан театр укуханәсен тәмамлагач, ярты ел Оренбург татар дәүләт театрында эшли. 1991 елда Уфада Нур театры ачылу белән, шунда эшкә чакырыла. Бүген Мәхмүт Фатыйхов — театрның беренче көненнән башлап эшләгән һәм театрда калган дүрт актерның берсе. Уфа Ислам университетын читтән торып тәмамлый, дини гыйбадәтләр үткәрү өчен күп чакырулар ала. Уфа дәүләт сәнгать институтының театр факультетын «актер осталыгы» белгечлеге буенча тәмамлаган. Актер эшеннән тыш, төрле кичәләргә һәм концертларга сценарийлар яза, балалар өчен әкиятләр иҗат итә, төрле тамашаларда кызыклы монологлары белән чыгыш ясый, шигырь укучылар бәйгеләрендә катнашып, бүләкләр ала, жюри рәисе була. Матбугатта сәнгать хакында мәкаләләре басыла тора. Нәфис сүз остасы. «М. Фатыйхов — Габдулла Тукай шигырьләрен тирәннән тоеп, сөйләм жанры сәнгатенең гадәти булмаган ысулларын кулланып сөйли торган бик аз актерларның берсе».
«Нур» театры
Мәхмүт Фатыйхов тарафыннан 40тан артык спектакльдә төрле амплуадагы рольләр башкарылган. Җыйнак буйлы артистка баштарак малайлар һәм яшь егетләр рольләрен бирәләр. Теләсә нинди катлаулы рольләрне дә уйный алу сәләте булган артистка тиздән бабайлар образларын да ышанып тапшыралар.
Гаиләсе
Хатыны Лена (Фәтхуллина), башта Нур театры актрисасы, БДУ татар филологиясе бүлеген тәмамлагач, «Өмет» газетасы журналисты. Кызлары Таңчулпан, актриса.
Колеховице-Фольварк
Колеховице-Фольварк — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
(14368) 1988 TK
Тарихы
1988 елның 3 октябрендә С. Уэда, Х. Канэда тарафыннан Кусиро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1988 TK» саналган.
Колеховице-Фольварк
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Алуниш (Арад)
Алуниш — Румыниянең Арад жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Трокс
Трокс — Польшаның Кече Польша воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Петровка (Әлмәт районы)
Петровка — Татарстан Республикасының Әлмәт районындагы поселок.
Почта индексы — 423454.
Октябрьски (Талица шәһәр округы)
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
Ленин проспекты (Лениногорск)
Ленин проспекты  — Татарстан Республикасы Лениногорск шәһәренең үзәк урамнарының берсе. Проспект Лениногорск шәһәр депутатлар советының 1968 елның 20 декабрендәге 517 номерлы карары белән карары белән В. И. Ленин хөрмәтенә аталган.
Урнашу
Көньяк-көнбатыштан төньяк-көнчыгышка таба сузылып, шәһәр Мэриясеннән Түбән күлгә кадәр, проспектның озынлыгы 1100 метрга якын тәшкил итә Проспектны  Тукай исемендәге урам, Моряков исемендәге урам, Куйбышев исемендәге урам, Җиңүнең 50 еллыгы проспекты, Булгаков урамы кисеп үтәләр.
Тарихы
1962 елга кадәр проспект урынында тирән чокыр урнашкан була, ул акрынлап шәһәр халкы көче белән күмелә. Шулай итеп, 23 апрельдә, инде тигезләнгән урамда агачлар утырту башлана. 1967 елда Тукай урамы белән кисешкән урында «Балериналар» фонтаны куела. Ә 1972 елның июлендә Я.Свердлов исемендәге проспект белән кисешкән урында «Татарстан нефтен беренче ачучылар монументы» композициясе төзелә башлый. Аны ачу тантанасы 1975 елның 6 сентябрендә була. Шәһәрнең 50 еллыгы уңаеннан проспектка реконструкция ясала, урамның җәяүлеләр өлешенә тротуар плитә җәелә, ротонд рәвешендәге беседкалар Фомин барельефы куела. 2009 елда «Татарстан нефтен беренче ачучылар монументы» яңартыла. 2011 елда ике яңа һәйкәл ачылды: Әфганстан ветераннарына һәм ЧАЭС һәлакәте ликвидаторларына.
Урамда урнашкан объектлар
Проспектта Мэрия һәм «Лениногорск шәһәре» муниципаль берәмлеге Советы, «Лениногорск муниципаль районы» бинасы, «Алый парус» реабилитация үзәге, А. Н.Туполев исемендәге КНИТУ-КАИның Лениногорск филиалы,  мәдәният йорты, Лениногорск нефть техникумы, «Чулпан» спорт клубы ЯАҖ, Лениногорск техник китапханәсе урнашкан.
Ленин проспектындагы истәлекле урыннар: «Татарстан нефтен беренче ачучыларга»  монумент, «Балериналар» фонтаны, М.Д. Фомин берелефы, Михаил Ломоносов, Мулланур Вахитов, Габдулла Тукайга һәйкәлләр.
Татарстан нефтен ачучыларга монумент
Проспектның таҗы — гаять зур «Татарстан нефтен ачучыларга монумент». Композиция үзәгендә - тутыкмый торган корычтан эшләнгән 33 метр биеклектәге нефть фонтаны. Фонтанны 18 метр диаметрлы, 2,5 метр биеклектәге скульптур рельеф боҗрасы уратып алган. Бу гаять зур боҗра мрамор белән тышланган куәтле пилоннарда урнашкан. Монумент калкулыкта урнаштырылган, аңа төрле яктан баскычлар бара. Үз эченә югары символиканы һәм тарихи хикәяне берләштереп, бу корылма Татарстанда нефть чыгара башлау кебек вакыйганың әһәмиятен тулысынча ачып бирә. Реконструкцияләүгә кадәр колонналар гранит белән тышланган,  ә аларда крайның нефть индустриясен ачучыларның һәм булдырганнарның исемнәре уелган. Монумент янына кара алтын чыгаручыларның ныклыгын һәм тотрыклылыгын символлаштыручы 4 рәт булып тезелгән мәһабәт зәңгәр һәм яшел чыршылар белән утыртылган аллея алып бара. 100 һәм 400 метр озынлыктагы композиция күп санлы чәчәкләр һәм яр буйларына караган чәчәк түтәлләре белән тәмамлана (реконструкция алдыннан клумбалар урынында фонтаннар урнашкан иде). Проект архитектор А. Печеркин һәм скульптор Б.Н. Фузеев белән берлектә эшләнгән.
Фомин барельефы
54.60089°N, 52.44566°W
Лениногорск халкы тарафыннан шәһәрне яшелләндерүгә бәяләп бетергесез зур өлеш керткәннәре өчен рәхмәт йөзеннән М.Д. Фоминның барельефы салынган зур истәлекле таш плитәсе урнаштырыла. Нәкъ менә Михаил Дмитриевич җитәкчелегендә шәһәр урамнарында дистәләгән мең кыргый алмагач, тирәк, клён, юкә һәм башка күп кенә агач һәм куаклар утыртылган.
Рәшит Нурмөхәммәтов
' Рәшит Нурмөхәммәтев''' (Рәшит Мөхәммәтбари улы Нурмөхәммәтев,, — , ) — рәссам, РСФСРның атказанган рәссамы (1970), БАССРның атказанган һәм халык рәссамы (1968, 1977), Салават Юлаев премиясе лауреаты (1969).
Әфганстан
Әфган атамасы беренче тапкыр 982 елда килеп чыга. Гарәп сәяхәтчесе Ибн Баттута ил хакында боларны әйтә: «Без Кабулда булдык. Кабул бик зур шәһәр булган, ә хәзер монда фарсы кабиләре яши. Алар үзләрен әфган атыйлар».
Географиясе
Илдә күп таулар, тигезлекләр бар. Төньякта Бактрий тигезлеге урнаша. Якында Караком чүле, Әфганстанның көнбатышында Наомид чүле, Дашти-Марго чүле урын ала. Дәүләтнең иң зур тавы — Ношак (7492 м). Илдә иң зур елгалар: Амудәрья, Һерируд, Һилмәнд.
Файдалы казылмаларга килгәндә, илдә 1400 гә якын файдалы казылмалар чыганагы бар, шулар арасында, барит, хромит, күмер, бакыр, тимер рудасы, кургаш, табигый газ, нефть, кыйммәтле һәм ярымкыйммәтле ташлар, тоз, күкерт, тәлк, тутыя һәм башка минерллар. . Айнак исемле бакыр чыганагы Ауразиядә иң зур санала.
Климат
Әфганстан территориясенең зур өлеше коры субтропик континенталь климаты зонасында урнашкан. Җәе эссе һәм коры (июльнең уртача температурасы +32…+35 °C, тауларда +10…+14 °C), кышы җылы, тауларда суык (гыйнварның уртача температурасы тигезлекләрдә 0…+8 °C; -30 °Cка хәтле суыклар да күзәтелә, тауларда 0 °C дан түбән, аяз көннәр күп була). Уртача еллык явым-төшемнәр саны төньякта 170-280 мм, чүлләрдә 40-50 мм, тау битләүләрендә 800 миллиметргача.
Тарих
Беренче кешеләр бу җирләрдә 5000 ел элек пәйда булган. Хәзерге Әфганстан территориясендә БЭК 1 нче меңъеллыкта берничә вак дәүләт булган, Бахтәр шуларның иң көчлесе иде. Алар гасырлар дәвамында Ахәмәниләр, Сәләүкиләр, Гарәп хәлифәлеге, Газнәвиләр, Мугыллар, Тимуриләр, Бабуриләр, Сәфәвиләр хакимлеге астында булган. 1747 елда Әхмәтшаһ Дөррани Хөрәсән, Систан, Синд, Бәлүҗстан, Пәнҗаб, Кәшмир һәм Балхны, шула ук Амудәрьяның сул ярындагы аерым җирләрне кулга төшереп, беренче мәртәбә мөстәкыйль Әфганстан дәүләтенә нигез салган. Ләкин ул 1818 елда берничә ханлыкка таркалды. 1825 елда Кабул хакиме Дусмөхәммәт әфган җирләрен бербөтен дәүләт итеп берләштермәкче булган, ләкин Британ империясе башлап җибәргән ингиз-әфган сугышлары (1838-1840, 1878-1880) моңа комачаулаган. Британия Әфганстанны үз мөстәмләкәсенә әйләндерә алмаган, ләкин 1879 елда тышкы сәясәт аның кәнтрүле астына үткән. 19 гасыр азагында — 20 гасыр башында Әфганстанда үзәкләштерелгән дәүләт формалашу процессы бетеп килгән. Беренче бөтендөнья сугышы вакытында Әфганстан үзен битараф дип игълан итте. Кулай халыкара шартларның барлыкка килүе Әфганстан әмире Әмануллаханга 1919 елның 28 февралендә Әфганстанны бәйсез дип игълан итүгә мөмкинлек бирде.
Халык
Әфганстан — күпмилләтле дәүләт. Анда төрле телләр төркемнәренә караган утыздан артык халык яши. Халкының яртысы диярлек — пуштуннар (42%). Таҗиклар (27%), үзбәкләр (9%), һәзаралар (8%), чәраймаклар (4%), төрекмәннәр (3%), бәлүҗләр (2%), пәшәиләр, нуристаниләр, гарәпләр, памириләр, браһвиләр, гурҗарлар, кыргызлар, һәм хәтта аз санда татарлар да бар.
Моны да карагыз: Әфганстан татарлары
Шәһәрләрдә 26% яши. Эре шәһәрләр: Кабул, Мазары-Шәриф, Кандаһар, Һәрат, Кондыз, Талукан, Пулы-Хөмри, Шеберган, Чарикар.[3]
Сөйләшелә торган телләр: дари — 50%, пушту — 35%, төрки телләр — 11%, бәлүҗ теле — 2%, башка телләр — 4%.
Дин
Халкының 100 % диярлек ислам динендә тора, шуларның якынча 90 % — сөнни мөселманнар, 7-19% — шигый мөселманнар. Ислам диненнән христиан диненә күчүчегә үлем җәзасы бирелә. Әфганстанда (Кабул, Кандаһар, Җәләлабад шәһәрләрендә) һинд дине вәкилләре (ун мең кеше), сикхлар (4 мең) яши. Христианнар 30 мең (күпчелеге чит ил ватандашлары). Бәһаи дине вәкилләре — 15 мең кеше. Зәрдөштлек дине вәкилләре — 3,5 мең кеше.