cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Станислав Надежкин
Биографиясе
Надежкин Станислав Наумович — 1940 елның 4 ноябрендә Башкорт АССРның Бүздәк районы Бүздәк игенчелек совхозы бүлекчәсе хәзерге Башкортстан Республикасының Бүздәк районы Комсомол авылында туган.1964 елда Башкорт авыл хуҗалыгы институтын тәмамлаганнан соң, хезмәт юлын Миловка укыту-тәҗрибә хуҗалыгының орлыкчылык буенча агроном булып башлый.1968—2013 елларда Башкорт дәүләт аграр университетында : 1981—1989 елларда агрономия факультеты деканы, 1983—2012 елларда азык җитештерү кафедрасы мөдире вазифаларын башкара .Станислав Наумович күп еллар агрономия факультетының методик комиссиясенә җитәкчелек итә. Азык җитештерү мәсьәләләренә багышланган зона семинарларында, район конференцияләрендә күп тапкырлар чыгыш ясый. Фән үсешенә зур өлеш керткән өчен аңа «Башкортстан Республикасының атказанган фән эшлеклесе» дигән мактаулы исем бирелде.
Фәнни эшмәкәрлеге һәм хезмәтләре
Галимнең гыйльми тикшеренүләре табигый һәм культуралы азык биләмәләрен кулланып мал азыклары җитештерүнең конвейер системасын булдыруга, мал азыгы культураларын интродукцияләү, мал азыгы культураларын (амарант, балтырган, көнчыгыш кәҗә үләне, топинсолнечник һ.б.) үстерүнең заманча технологияләре белән бәйле. 260-тан артык фәнни хезмәт һәм 2 уйлап табу авторы .— Конвейерное производство кормов в Башкортостане. Уфа, 1999;— Бобовые травы в севообороте. Уфа, 2002 (автордаш);— Клевер луговой. Уфа, 2006 (автордаш).Авыл хуҗалыгы тармагының югары квалификацияле белгечләрен һәм галимнәрен әзерләгән, хәзерге вакытта Башкорт дәүләт аграр университетында аның укучылары : И. Ю. Кузнецов, Э. Р. Давытов, М. Ю. Саттаров, А. В. Вәлитовлар эшлиләр.
Гаювка-Заходня
Гаювка-Заходня — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Альдеуэла-де-Перианьес
Альдеуэла-де-Перианьес — Испаниянең Сория провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Паства (Польша)
Паства  — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Козловець (Лодзь воеводалыгы)
Козловець  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Әзһәр Габиди
Әзһәр Габиди, Әзһәр Сәмигулла улы Габидуллин (1926 елның 25 сентябре, ССРБ, РСФСР, ТАССР, Сарман районы, Чукмарлы — 2001 елның 22 августы, РФ, ТР, Сарман) — Бөек Ватан сугышында катнашкан татар шагыйре, укытучы.
Козловець (Лодзь воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Әзһәр Габиди
Тәрҗемәи хәле
Әзһәр Габиди 20дән артык китаплар авторы, шигырьләрнең тематикасы күбрәк аның туган авылы табигатенә багышлана. Балалар шагыйре булып танылса да, аның олылар өчен язылган китаплары да бар (мәсәлән, «Урман читендәге имәннәр без» дип исемләнгән китабы). Ә.Габиди – 1994 елдан Татарстан Язучылар берлеге әгъзасы.
Вя Вилапия (Милано)
Вя Вилапия — Италиянең Ломбардия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Әзһәр Габиди
Тәрҗемәи хәле
Ә. Габиди I һәм II дәрәҗә Ватан сугышы орденнары, «Батырлык өчен» медале белән бүләкләнгән. Аңа «Халык мәгарифе отличнигы», «Татарстан Республикасының атказанган мәдәният хезмәткәре» дигән мактаулы исемнәр бирелә. 1997 елда Рафаил Төхфәтуллин премиясе бирелә. Ул 2001 елның 22 августында вафат була.
Потлатч (Айдахо)
Потлатч  — Америка Кушма Штатларының Айдахо штатында урнашкан шәһәр.
Вя Вилапия (Милано)
Географиясе
Вя Вилапия Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Потлатч (Айдахо)
Тарихы
Потлатч шәһәре  елда нигезләнгән.
Новгород губернасы
Новгород губернасы (Новгородская губерния) — Россия империясенең, РСФСРның һәм ССРБның  административ берәмлеге.
Халык
Туган тел буенча, 1897: рус теле — 96,8%.
Дини состав, 1897: праваслаулар — 96%, искейолачылар — 2,4%.
Эчке бүленеш
1897 елда Новгород губернасы 11 өязгә бүленгән булган.
Роберт Авакян
Роберт Овсепович Авакян (Ռոբերտ Հովսեփի Ավագյան ; 1931-2020) — совет һәм әрмән физикы, физик һәм математика фәннәре докторы, профессор, Әрмәнстан ССР Фәннәр Академиясе әгъзасы (1986), Әрмәнстан Милли Фәннәр Академиясенең тулы әгъзасы (1996). Әрмәнстан физика җәмгыяте президенты (1989-2007).
Биографиясе
1949 - 1954 елларда Ереван дәүләт университетының физика һәм математика факультетында укыган. 1954 - 1957 елларда Ереван дәүләт университетының гомуми физика кафедрасында лаборатория ярдәмчесе булып эшли.
1957 - 1959 елларда А.И.Алиханьян җитәкчелегендә Әрмәнстан ССР Фәннәр академиясенең Ереван физика институтының аспирантурасында укый. 1959-нчы елдан алып, А.И. Алиханов җитәкчелегендә теоретик һәм эксперименталь физика институтында фәнни эштә Ереван электрон синхротроны өчен поляризацияләнгән фотон нурларын булдыру буенча фәнни эшне оештыру эшендә катнашкан; сызыклы электрон тизләткечтә поляризацияләнгән фотон нурларын булдыра. 1967-нче елда, Р.А. Авакьян җитәкчелегендә, дөньяда беренче тапкыр 4,7 гигаэлектронвольт энергиясе булган поляризацияләнгән фотон нуры алына. 1960 - 1971 елларда, фәнни эш белән бер үк вакытта, Ереван дәүләт университетында педагогик эш белән шөгыльләнә.
1971 елдан, Ереван физика институтында фәнни эштә: 1971 елдан 2007 елга кадәр тикшеренү лабораториясе мөдире, 2007 елдан шул институтның баш тикшерүчесе. Шул ук вакытта, 1991 - 1999 елларда, Ереван Физика Институтының фәнни төркеме башлыгы буларак, Германиядә DESY тикшеренү үзәгендә эшли, анда кисәкчәләр физикасы һәм синхротрон нурланыш чыганаклары булдыру һәм тәэмин итү белән шөгыльләнә.
Семенчино
Семенчино (Шӑнчас, Семенчино) — Чуашстанның Кузлаука районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429441. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97219850004. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2100800004700.
Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2137.
Халык
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 110 кешенең яшәве мәгълүм.
Безуот
Безуот (Bézouotte) — Франциянең Кот-д’Ор департаментына караган коммуна, Мирбо-сюр-Без кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 1.1 км².
NGC 7446
NGC 7446 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда   тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
«Бөгелмә авазы»
Совет заманында Бөгелмә районында мөстәкыйль гәзит булмый. «Ленин байрагы» «Ленинское знамя» газетасына тәрҗемә буларак атнага өч тапкыр чыга.
«Бөгелмә авазы» татар халкының мәдәниятен үстерүгә юнәлтелгән һәм Татарстан җөмһүрияте бәйсезлеген яклаучы кыю басма була. Газета битләрендә Айдар Хәлим, Фәүзия Бәйрәмова, Миргазиян Юныс башка татар публицистларының, җирле авторлар Дамир Асылов, Дефак Рәхмәти, Фазыл Вәлиәхмәт язмалары даими күренә. Газета Татарстандагы муниципаль басмалар арасында беренчеләрдән булып Интернет-сәхифәсен булдырды (2003 елдан – http://avazi.jino-net.ru/ ). 2005 елда «Бөгелмә авазы» «Татмедиа» ҖЧҖкә кушылгач, әкренләп иҗади коллектив куып таратыла, сайт юкка чыгарыла.
2019 елның 3 июнендә «Бөгелмә авазы» юридик зат булудан туктаган, «Бугульминская газета» редакциясенә кушылган. Ике гәҗитнең дә җитәкчесе бер кеше –​ Наталья Панина. Ике гәҗит тә атнасына бер тапкыр 24 битле булып чыга, «Бугульминская газета»ның тиражы – 2 210, «Бөгелмә авазы»ныкы — 748 данә.
Эзёрек (Подлясье воеводалыгы)
Эзёрек  — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Суурметса
Суурметса (Suurmetsa) — Эстониянең Пылвамаа өязендә урнашкан авыл.
Брюлон
Брюлон — Франциянең Сарта департаментында урнашкан коммуна.
Бон (округ)
Бон — Франциядәге округ (Arrondissement). Кот-д’Ор департаментына карый.
Географиясе
Мәйданы — 2118 км². Округ 10 кантоннан тора, алар үз чиратында 194 коммунага бүленгән.
Пуньки (Чашницкий районы)
Пуньки (Пунькі ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Чашницкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Консепсьон (провинция, Чили)
Провинцияның мәйданы — 3 439,3 км². Халык саны — 912 889 кеше (2002 ел). Халык тыгызлыгы — 265 кеше/км².
Бюзи
Бюзи — Франциядә урнашкан коммуна, Атлантик Пиренейлар департаментында урнашкан.
Лойбишки
Лойбишки (Лойбішкі ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Ивевский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Лемтыбожский
Лемтыбожский (Лемтыбожский) — Коми Республикасының Вуктыл районында урнашкан авыл.
Климат
Лемтыбожский климаты уртача-континенталь. Кыш озын, салкын, ә җәй кыска, гадәттә җылы, яисә салкынча. Биредә кырау җәен дә күзәтелә. Җәй көне циклоннар активлыгы сүлпәнәя, көзен исә киресенчә, үсә, шуңа күрә дә явым-төшем күләме арта. Көз белән яз салкын.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: билгесез
Булат Тимер
Булат тимер яки Булаттимер (tat. lat. Bulat Timer,ﺒِوﻟﺎﺖ ﺗﻳﻣﺌﺭ, 1368-1340) - Алтын Урда әмире, аксөякләренең вәкиле, Идел буе Болгары хакиме (әмире) 1361-1367 елларда.
Тарих
1361 елда Сарай шәһәрендә түнтәрелеш нәтиҗәсендә Хызыр хан үтерелгәннән соң Булат Тимер Сарайдан Идел буе Болгары Олысына качкан.
Идел буе Болгары Олысын басып алу һәм бәйсезлеген игълан итү
1361 елда Булат Тимер үз гаскәре белән Болгар шәһәрен зыян китереп басып ала. Тиздән Булат Тимер бөтен Идел буе Болгары һәм болгарга элегрәк буйсынган җирләрен буйсындырып Идел буе Болгары Олысы бәйсезлеген игълан иткән.
Тышкы сәясәт
Идел буе Болгары Алтын Урдадан аерып якындагы җирләрне басып алган һәм Түбән Новгород кенәзлеген кушканчы булган. Ләкин Пьяна елгасында 1367 елда Булат Тимер берләшкән Мәскәү һәм Сүздәл гаскәрләренә җиңелгән.
Вафат
1367 елда Болгар шәһәренә каршы яңа Алтын Урда ханы Газиз яу белән барган.
Булат Тимер Газиз ханга каршы үзара сугышта Сарай әл-Җадид каласында вафат булган.
Идел буе Болгары Булат Тимер вафатыннан соң
Рус чыганаклары икенче бер ханның — Хәсәннең, Алтын Урда тәхетеннән төшерелгәч, төньякка качуын һәм үзен Болгар әмире дип игълан итүен язалар. (Елъязмаларда ул Асан, Осан исеме белән 1370 һәм 1376 елларда телгә алына.)
Бәйсезлеге тәмамы
XIV йөзнең 70 нче еллар азагында Орыс хан, ягъни Мөхәммәт, үзенең төмәне Мамай белән берлектә, Алтын Урданы яңадан берләштерүгә ирешә. Идел буе Болгары аңа янәдән 1375 елда буйсына һәм бәйсезлеген югалта.
Тәңкәләр
Булат Тимер 1366-1367 Җәнибәк 2 яки Газиз исеме астында үз тәңкәләрне суккан.
Кайбер тарихчылар Булат Тимер Пулат-Тимер яки Мир Пулад хан белән бутыйлар.
Кукловка
Кукловка — Россия территориясеннән агучы елга. Архангельск өлкәсе, Вологда өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Вандыш елгасының уң ярыннан 55 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 13 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Онега елгасы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Онега.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
ZNF687
ZNF687 —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
Козлувки (Лодзь воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Пунгерт
Пунгерт — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Пеушешть (Ясси)
Пеушешть — Румыниянең Ясси жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гварек (Мазовия воеводалыгы)
Гварек  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Алдора
Алдора — Португалиянең Виана-ду-Каштелу округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
(1083) Сальвия
(1083) Сальвия  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Алдора
Географиясе
Мәйданы —.
(1083) Сальвия
Тарихы
1928 елның 26 гыйнварында Карл Райнмут тарафыннан Хайдельберг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1928 BC» саналган.
Каталония
Регион мәйданы — 31,950 км².
Халык һәм телләр
Каталония халкы 7,5 миллион кеше. Аларның якынча 35% этник каталоннар, алар каталонча сөйләшәләр. Калган халыкның күбесе (45%) испаннар - Андалусия, Мурсия һәм Эстремадура иммигрантлары, алар соңгы дистәләрдә Каталониягә күченделәр, шулай ук ​​аларның 2 һәм 3 буыннары. Чит ил кешеләре дә зур, нигездә Латин Америкасы, Африка һәм Көнчыгыш Европадан (13,8%) Төбәкнең рәсми телләре - испан һәм каталон телләре. Ике тел дә төбәкнең барлык мәктәпләрендә өйрәнү өчен мәҗбүри.
Йогуртчулар (Шенкая)
Йогуртчулар (Yoğurtçular) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Эрзурум иле Шенкая илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Дүгер (Бурдур)
Дүгер (Düğer) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Бурдур иле Бурдур илчесенә караган бер авыл (köy).
Яңа Сбродовка
Яңа Сбродовка — Башкортстанның Шаран районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 452636, ОКАТО коды — 80258865004.
Етре (Ду)
Етре — Франциянең Ду департаментында урнашкан коммуна.
(3360) Сиринга
(3360) Сиринга  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Фрутдейл (Көньяк Дакота)
Фрутдейл  — Америка Кушма Штатларының Көньяк Дакота штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Альконаба
Альконаба — Испаниянең Сория провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Литчвилл (Төньяк Дакота)
Литчвилл  — Америка Кушма Штатларының Төньяк Дакота штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Литчвилл шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Клейсбург (Пенсильвания)
Клейсбург  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Клейсбург халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Зирекле (Кузлаука районы)
Зирекле  (Ҫирӗклӗ, Сирекли) — Чуашстанның Кузлаука районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429438. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97219825009. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2100800004800.
Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2137.
Халык
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 160 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (87%), руслар (9%).
Теләче районы
Теләче районы (рус. Тюлячинский район) — Россия Федерациясе Татарстан Республикасындагы административ-территориаль берләмлек һәм муниципаль берәмләшмә(муниципаль район). Район Татарстанның төньяк өлешендә урнашкан, гомуми мәйданы 1160 км2. Административ үзәк — Теләче авылы. 2020 елга район халкы саны 13 778 кеше тәшкил итә.
Районның төп юнәлеше — авыл хуҗалыгы: терлекчелек һәм игенчелек эшчәнлекнең нигезе булып тора.
География
Район Татарстан Республикасының төньяк өлешендә урнашкан һәм аның районнары белән генә чиктәш: төньякта — Саба, көнчыгышта — Мамадыш һәм Балык Бистәсе, көньяк-көнбатышта — Питрәч, төньяк-көнбатышта — Арча районнары
Герб һәм әләм
Район гербын кайчандыр Теләче авылында эшләп килгән зур ярминкәне чагылдыра: анда алтын тәңкәләр һәм башак бөртекләре белән тутырылган үлчәү сурәтләнгән. Үлчәү төбәкнең заманча үсеш потенциалын һәм бер үк вакытта аның бай тарихи һәм мәдәни мирасын, биредә икмәкнең алтынга тигезлеген күрсәтә. Гербның яшел төсе районның авыл хуҗалыгы юнәлешен, шулай ук табигатьне, сәламәтлекне, яшьлек, тормыш үсешен чагылдыра. Алтын төс — уңыш, байлык, акыл, хөрмәтне, көмеш төс — ачыклык һәм татулык, кызыл төс — батырлык, көч, хезмәт сөючәнлек һәм бәйрәм символы. Герб Теләче районы Советы карары белән 2006 елның 23 декабрендә раслана. Район әләменә гербтагы кебек рәсем төшерелгән.
ХХ гасырга кадәр
Теләче төбәгенең кешелек тарихы моннан 8-10 мең еллар элек вак кабиләләрнең шушы җирләрдәге беренче адымнары белән башлана. Сөңгеләр, җәя-уклар белән коралланган аучылар Мишә, Казансу, Нократ елгалары үзәннәрендә туктыйлар. Шушы вакытларга караган таш ук очлары, кыргычлар, сөяккә беркетелгән вак пластиналар, Арча, Балтач, Теләче районының Сауш авылы тирәсендә табыла.
XVI гасыр Теләче тирәсендәге авыллар чәчәк аткан вакытка туры килә. Әлеге чорга караган кабер ташлары Олы Кибәхуҗа, Олы Мирәтәк, Иске Җөри, Тәмте, Тәмте-Мәтәскә, Шәдке авылларында табылды.
1552 елда Казан шәһәре Иван IV тарафыннан яулап алына. Ләкин ханлык та шул чакны яшәүдән туктый дип әйтү дөрес булмас иде: Казан ханлыгында баш күтәрүләр 1557 елларга кадәр бара. Шушы хәлләр аркасында Теләче территориясендәге Ачы, Карабаян, Күкчә, Мирәтәк, Тәмте, Шәдке кебек авылларның халкы башка җирләргә күчеп китәргә мәҗбүр була. Ярты гасыр үтүгә бу авыллар урынында яңалары үсеп чыга, ләкин яңа халыкның бер өлеше рус милләтеннән була.
1874 елгы Екатерина II кул куйган күрсәтмә нигезендә, татар морзаларына үзләренең затлы нәселдән булуларын исбатларга һәм Россия дворәннары кулланган барлык өстенлекләргә дә ия булырга мөмкинлек бирә. 1791 елда шушы өстенлекләрне алу нияте белән, Кече Кибәхуҗа, Югары Кибәхуҗа, Ямбулат, Олы Шыңар, Кече Шыңар авыллары татарлары русчага тәрҗемә ителгән шәҗәрә һәм XVII гасырда язылган грамотага таянып, үзләренең кнәзь Янбулатовлар нәселеннән булуларын исбатларга тырышып карыйлар. Ләкин аларның эше башта 1791 елда, соңрак 1842 елларда кире кагыла.
Лаеш өязе :
Клүчишче волосте: Клүчишче, Алан, Балыклы, Олы Мирәтәк, Олы Нырсы, Күкчә, Кече Мирәтәк, Кече Нырсы, Пановая гора, Сауш, Шармаш.
Шомыртбаш волосте: Борчаклы яз, Субаш, Тәмте.
Мамадыш өязе :
Әбде волосте: Әбде, Тактамыш, Ташлыяр.
Елыш волосте: Баландыш, Олы Саурыш, Олы Тиләҗе, Комаровка, Түбән Саурыш, Яңа Җөри, Җәнәй, Иске Җөри, Орымширмә.
Советлар Союзы составында
1920—1927 елларда — ТАССР ның Лаеш ᴋанᴛуны, 1927—1930 елларда — ТАССР ның Арча ᴋанᴛуны cоставына кергән. ВЦИК (БҮБК) Президиумы тарафыннан 1935 елда Taᴛapcтaн AССР ы яңадан үзгәртелеп корыла. Шушы вакытта Саба районыннан аерылып, Теләче районы барлыкка килә. Ләкин 1959 елда районның территориясе яңадан Саба районына кертелә. 1991 елда район кабаттан торгызыла һәм хәзерге көнгә кадәр яшәвен дәвам итә.
Хәзерге көннәр
2015 елда Теләче районы һәм Төркия муниципалитеты Гебзе шәһәре тугандаш шәһәрләр булдылар.
2011 елдан 2019 елга кадәр районны Зарипов Илдус Фатыйх улы җитәкли. Җирле коррупцион җәнҗал аның исеме белән бәйле : кайбер район эшмәкәрләре 2015 елдан «Строитель» компаниясен законсыз эшчәнлектә гаепләп прокуратурага мөрәҗәгать иткән. Аларның сүзләренә караганда, компания эшмәкәрләрдән республика программалары объектлары төзелеше өчен берничә тапкыр бурычка материаллар алган, әмма акчаны кире кайтармаган. Гаризалар буенча, Зарипов мондый килешүләрдә шәхсән гарант булып торган. Районның элеккеге башлыгы, үз чиратында, теләсә нинди гаепләүләрне кире кага. 2019 елда аны Лаеш районы җитәкчесе итеп куялар. Ә Теләче районы башлыгы итеп шул елның сентябрендә Татарстанның элеккеге Авыл хуҗалыгы һәм азык-төлек министры урынбасары Нәҗип Хаҗипов билгеләнә.
Халык
2020 елга район территориясендә 13 778 кеше яши, шуларның 88% ы — татарлар, 11% ы — руслар, 1% — башка милләт вәкилләре.
Милли cостав
Карталар
Сәнәгать
Районның иң эре сәнәгать предприятиеләренең берсе — «Вамин-Татарстан» май җитештерү заводының филиалы — Теләче сөт-май заводы. Башка эре коммерция объектларына Теләче мебель фабрикасы, «Теләчеагрохимсервис» йөк ташучысы, «Татавтодор» компаниясенең Арча юл участогы филиалы, «Саба газ» Теләче районы газ эксплуатацияләү хезмәте керә.
Авыл хуҗалыгы
Район авыл хуҗалыгы юнәлешендә эшли, анда төрле формадагы 30 дан артык хуҗалык субъекты, шул исәптән крестьян-фермер хуҗалыклары һәм шәхси ярдәмче хуҗалыклар бар. Җитештерү эшчәнлегенең төп юнәлешләре — игенчелек һәм терлекчелек. Төбәкнең эре аграр предприятиеләренә «Максабаш», «Алан» терлекчелек оешмалары, «Игенче» агрофирмалары керә. Районда гаилә фермалары да күп.
2020 елда үсемлекләр өчен химикатлар җитештерүче «Август» компаниясе районда 10 мең га мәйданлы орлыкчылык хуҗалыгы сатып алды, бу «Август»ка төбәкнең иң эре агрокомпанияләре мәйданнарына якынлашырга ярдәм итте. Шул вакытта Алан авылында сәгатенә 50 м3 азык җитештерә торган азык үзәге ачалар һәм 1000 баш мөгезле эре терлеккә исәпләнгән Сөт комплексына нигез салалар, ул 2021 елда эшләп китәргә тиеш.
Инвестицион потенциал
2020 нче елда Теләче районында 0,82 % лы эшсезлек дәрәҗәсе теркәлгән, бу Татарстандагы иң югары күрсәткеч, уртача республика күрсәткече — 0,56 %. Шул ук вакытта 2017 елда район эшкуарлар кәефен һәм аларның хакимият белән мөнәсәбәтләрен бәяләгән рейтингта Татарстанның лидерларының берсе була. 2019 елда Теләче районына туры чит ил инвестицияләре 32,1 мең доллар тәшкил итә.
2012 елда районда «Теләче» сәнәгать мәйданчыгы ачылды, ике елдан соң анда дүрт резидент була, алар арасында «Policom» Теләче торбалар заводы (җәлеп ителгән инвестицияләре 100 млн.сум), «Фимако» көнкүреш һәм сәнәгать әйберләре җитештерү заводы (300 млн. сум инвестицияләр) бар. 2020 елда мәйданчык нигезендә Индустриаль сәнәгать паркы ачыла. Аны яңадан җиһазлауга федераль һәм республика бюджетларыннан 53,1 млн. сум бүлеп бирелә һәм 10 млн. сумнан артык шәхси инвестицияләр җәлеп ителә. Хәзерге вакытта паркта 9 резидент эшли, 300 дән артык эш урыны булдырылган. 2024 елга резидентлар саны 16 га кадәр, ә алар булдырган эш урыннары ике тапкыр артыр дип көтелә.
2014 елдан Теләчедә Табигый газны сыекландыру буенча масштаблы завод төзергә планлаштыралар, проектка заказ бирүче аның инвесторы «Семирамида» Әстерхан агросәнәгать фирмасы була. Ул вакытка проектның фаразланган бәясе 2,1 млрд. сум (2014 елның июнь аена курс буенча) тәшкил итә. Әмма 2018 ел башында эшләр башланганчы ук завод проекты «ТопГаз» компаниясенә тапшырыла. Хәзерге вакытта проектка кертелгән инвестицияләр күләме якынча 2,9 млрд. сум, заводны төзү 2021 елда төгәлләнер, аның куәте — сәгатенә 6 тонна булыр дип көтелә.
Транспорт
Теләче районы аша «Казан — Теләче — Байлар Сабасы», «Казан — Теләче — Мамадыш», «Казан — Яр Чаллы», «Теләче — Арча», «М-7» автомобиль юллары уза. Иң якын тимер юл станциясе Теләче авылыннан 39 км ераклыкта Арча шәһәрендә урнашкан.
Экология
Теләче районы территориясе буенча Мишә елгасы ага. Район рельефы дулкынлы тигезлекләрдән тора, монда төзелеш ташы, известь, торф ятмалары бар. Районда 1182 тамырлы үсемлек теркәлгән, аларның кайберләре Татарстанның Кызыл китабына кертелгән, шул исәптән, төкле күрән, тар яфраклы мамыкбаш, йод үләне, күкәйсыман листера, алтай җилдәге. Шулай ук монда 284 төр хайван, шул исәптән куян, сусар, бурсык, америка чәшкесе һәм башка хайваннар теркәлгән.
Теләче районында «Мишә» аучылык заказнигы эшли, аның гомуми мәйданы 131,7 мең га җитә. Ул үз эченә урман һәм сука җирләрен, су-сазлык комплексларын ала. Заказник Татарстан Республикасында аучылык объектларына кертелгән хайваннар дөньясы популяцияләрен торгызу һәм саклау өчен булдырылган.
Социаль өлкә
Теләче авылында 1771 елда алпавыт Н. М. Аристова акчасына төзелгән мәдәният һәйкәле — Изге Богородица Покров чиркәве урнашкан. Район территориясендә Туган якны өйрәнү музее эшли, аның фондында 4,5 меңнән артык экспонат, шул исәптән, уникаль предмет  — беренче граммофоннарның берсе саклана . Музейда «Теләче осталары» халык үзэшчәннәре клубы эшли.
2017 елда Теләче районында яңа Боз сарае ачылды.
Пуркаче
Пуркаче — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Суурпалу
Суурпалу (Suurpalu) — Эстониянең Ярвамаа өязендә урнашкан авыл.
Зуйкарка
Зуйкарка — Россия территориясеннән ага торган елга. Пермь крае, Киров өлкәсе, Удмуртия биләмәләрендә ага. Елга  Чулман елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 16 км.
Амонде
Амонде — Португалиянең Виана-ду-Каштелу округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Зуйкарка
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Чулман кушылдыклары бассейны Агыйдел кушылганчы, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Амонде
Географиясе
Мәйданы —.
ZNF688
ZNF688 —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
Пачево
Пачево — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Етуван
Етуван — Франциянең Ду департаментында урнашкан коммуна.
Буер (Сарта)
Буер — Франциянең Сарта департаментында урнашкан коммуна.
Эзёрки (Августивский повяты)
Эзёрки  — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Бюзьет
Бюзьет — Франциядә урнашкан коммуна, Атлантик Пиренейлар департаментында урнашкан.
Гвиздали
Гвиздали — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Лойки (Гродзенский районы)
Лойки  (Лойкі ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Гродзенский районында урнашкан авыл.
Гвиздали
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Әдәбият
Ґвіздали
Лойки (Гродзенский районы)
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Вя Виларела (Казерта)
Вя Виларела — Италиянең Кампания төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Вя Виларела Апеннин ярымутравының көньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан көньякка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Дижон (округ)
Дижон — Франциядәге округ (Arrondissement). Кот-д’Ор департаментына карый.
Географиясе
Мәйданы — 3049 км². Округ 21 кантоннан тора, алар үз чиратында 259 коммунага бүленгән.
Престон (Айдахо)
Престон  — Америка Кушма Штатларының Айдахо штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Престон шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Алькубилья-де-Авельянеда
Алькубилья-де-Авельянеда — Испаниянең Сория провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Василий Ена
Василий Георгиевич Ена (1924 елның 27 марты, Симферополь — 2013 елның 13 мае, Симферополь) — совет һәм украин географы, ландшафт белгече. География фәннәре кандидаты, профессор. Озак вакытлар Симферополь дәүләт университетында эшли. ССРБ Географик җәмгыяте әгъзасы.
Тормыш юлы
Василий Ена 1924 елның 27 мартында Симферопольдә туган. Бөек Ватан сугышы ветераны.
1958 елдан Кырым педагогия институты (1972 елда Симферополь дәүләт университетына (СГУ), 1999 елда В. И. Вернадский исемендәге Таврия милли университетына үзгәртелә) ассистенты, соңрак доценты. 1965—1987 елларда уку эшләре буенча проректор вазыйфаларын башкара. 1972—1987 елларда — Симферополь дәүләт университетының гомуми җир белеме кафедрасы мөдире. Профессор исеме 1994 елда бирелгән.
2013 елның 13 маенда вафат була.
Күп кенә фәнни ассоциацияләр һәм басмалар хезмәткәре һәм әгъзасы була. «Украина география журналы», «Украина географик энциклопедиясе», «Табигать» редакция коллегияләре әгъзасы; ССРБ Географик җәмгыятенең гыйльми советы әгъзасы (1985—1995); Украина географик җәмгыятенең Кырым бүлеге рәисе (1994 елдан).
Гаилә
Балалар:
Бүләкләр
Кырым Фәннәр академиясе академигы (1994),
Пусти Явор
Пусти Явор — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Анайш
Анайш — Португалиянең Виана-ду-Каштелу округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
NGC 7447
NGC 7447 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда   тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Дүгер (Хафик)
Дүгер (Düğer) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Сивас иле Хафик илчесенә караган бер авыл (köy).
Йокушбашы (Сүрмене)
Йокушбашы (Yokuşbaşı) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Трабзон иле Сүрмене илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Яңа Тумбагыш
Яңа Тумбагыш — Башкортстанның Шаран районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 452636, ОКАТО коды — 80258865006.
(3427) Сентмартони
(3427) Сентмартони  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Клингерстаун (Пенсильвания)
Клингерстаун  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Клингерстаун халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Пурплева
Пурплева (Пурплева ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Сенненский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Пеушешть-Меглаши
Пеушешть-Меглаши — Румыниянең Вилча жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
ZNF689
ZNF689 —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
Лойцевшчына
Лойцевшчына (Лойцеўшчына ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Ашмянский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
(1084) Тамарива
(1084) Тамарива  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Бьер-ле-Семюр
Бьер-ле-Семюр (Bierre-lès-Semur) — Франциянең Кот-д’Ор департаментына караган коммуна, Преси-су-Тий кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 8.28 км².
Гедня
Гедня — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Куля
Куля — Россия территориясеннән ага торган елга. Архангельск өлкәсе, Вологда өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Недзюга елгасының сул ярыннан 8 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 13 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Онега елгасы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Онега.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Йөрәккүл
Йөрәккүл— Чиләбе өлкәсенең Саткы районында cусаклагыч (элек күл). Исеме башкорт телдән. Мәйдан — 13,2 км². Бассейн мәйданы — 178 км².
Бер исемле Йөрәккүл милли паркы территориясендә урнашкан. Көньяк Уралда иң биек тау күлләр арасында. Диңгез кимәленән -724 м.
Сусаклагычны урманлы сыртлар уратып алалар. Көньяк-көнбатышка Нөргөш сырты — Чиләбе өлкәсенең иң югары сырты урнашкан. Сусаклагычна тутырган төп елга - Зур Кыл.
Лома (Төньяк Дакота)
Лома  — Америка Кушма Штатларының Төньяк Дакота штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Лома шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Солдыбаево
Солдыбаево (Тӗмшер, Солдыбаево) — Чуашстанның Кузлаука районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429445. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97219843001. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2100800004900.
Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2137.
Етюп
Етюп — Франциянең Ду департаментында урнашкан коммуна.
Пустий Градець
Пустий Градець — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Солдыбаево
Халык
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 57 кешенең яшәве мәгълүм.
Пустий Градець
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Солдыбаево
Халык
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (96%).
Йөрәктау (шихан)
Йөрәктау — шихан, Башкортстанның Стәрлетамак районында урнашкан ялгыз тау, Стәрлетамак шәһәре янындагы дүрт шиханның берсе. Риф калдыгы. Табигать һәйкәле (1985). Башкалары (Торатау, Куштау) кебек Йөрәктау да 2008 елда «Русиянең җиде могҗизасы» (Семь чудес России) проектында (Шихан буларак) Идел буе федераль округыннан конкурсның ярымфиналына үткән.
Физик-географик тасвирламасы
Ул конуссыман формада. Битләү сөзәклеге 20-30 градус. Кыя чыгынтылары юк. Аскы өлеше коелып төшкән ташлар белән капланган.
Тауның төньяк итәгендә чишмәләр бар. Шуларның берсе күкертле. Янында генә Мукшы күле бар.
Тарихы
230 миллион ел элек Урал океанында (тропик диңгезе) түбән пермь (соңгы палеозой) чорында барлыкка килгән риф массивлары, риф калдыгы.
Тау белән бәйле вакыйгалар
1707 елда Йөрәктау итәгендә Күчем батыр җитәкчелегендәге баш күтәрүче башкортлар (алар арасында мишәрләр, татарлар, чуашлар, чирмешләр булган) һәм Аристов җитәкчелегендәге 900 сугышчы, 700 атлыдан торган (аларга хөкүмәткә тугъры башкортлар да кушылган булган) Хохлов отрядлары арасында сугыш булган. Сугыш ун көн барган һәм баш күтәрүчеләрнең җиңүе белән тәмамланган. 400 сугышчы әсир итеп алынган, башкалары үтерелгән, Хохлов Табын авылына качкан. .
Пачково (Диңгез буе воеводалыгы)
Пачково  — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Козьле (Лодзь воеводалыгы)
Козьле  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Фултон (Көньяк Дакота)
Фултон  — Америка Кушма Штатларының Көньяк Дакота штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кече Аёв
Кече Аёв — Россия территориясеннән ага торган елга. Омск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Зур Аёв елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 52 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Иртеш елгасы кушылдыклары бассейны Ишем кушылганчы, елга бассейны — Иртеш.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Анкора (Каминья)
Анкора  — Португалиянең Виана-ду-Каштелу округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Эзёрки (Сейненский повяты)
Эзёрки  — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Бюньен
Бюньен — Франциядә урнашкан коммуна, Атлантик Пиренейлар департаментында урнашкан.
Вя Волта (Асти)
Вя Волта — Италиянең Пьемонт төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Вя Волта Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Алькубилья-де-лас-Пеньяс
Алькубилья-де-лас-Пеньяс — Испаниянең Сория провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Суурсоо күла
Суурсоо күла (Suursoo küla) — Эстониянең Харьюмаа өязендә урнашкан авыл.
Балык Бистәсе туган якны өйрәнү музее
Балык Бистәсе туган якны өйрәнү музее (Рыбно-Слободский краеведческий музей) — Татарстанның Балык Бистәсе районы үзәге Балык Бистәсе шәһәр тибындагы бистәсендә урнашкан муниципаль мәдәният оешмасы (музей). Балык Бистәсе төбәге тарихы белән таныштыра.
Тарих
1985 елның 8 маенда җәмәгать башлангычында «Хәрби һәм хезмәт даны музее» буларак ачыла. Музейны оештыруда тарих укытучысы В. И. Шурыгин башлап йөри.
1992 елдан ТР милли музее филиалы.
2001 елдан музейның юнәлеше үзгәрә һәм «Балык Бистәсе туган якны өйрәнү музее» дип атала.
Экспонатлар
Мәйданы 135 кв. м. Фондта 5 843 саклау берәмлеге (1 200 - Бөек Ватан сугышы темасына). Музей Балык Бистәсе төбәгенең тарихы белән таныштыра. Экспонатлар арасында борынгы Чаллы шәһәрчегендә табылган, XII – XVI гасырга караучы казылма табылдыклар урын алган. Балык Бистәсенең балык тоту, зәркән эше, челтәр үрү һөнәрләре белән бәйле экспонатлар саклана. Бер бүлек Бөек Ватан сугышына багышланган. 9 якташ Советлар Берлеге Каһарманы (Гыйззәтуллин М. С. (1925-1993),  Давыдов С. В. (1918-1992), Меркушев А. М. (1918-1986), Русаков К. С. (1904-1996), Шәймәрданов З. Ш. (1923-1967), Гыйззәтуллин М. С. (1925-1993), Иванов В. К. (1918-1986), Сергеев А. Т. (1916-1979), Петухов И. П. (1914-1950), Рыжов М. И. (1922-1988)), Александр Матросов батырлыгын кабатлаган Шәвәлиев Б. Г. (1925-1944) турында мәгълүмат тупланган. Экспозициянең бер өлеше районның билгеле шәхесләренә багышланган. Тукай бүләгенә лаек булган Р. Фәйзуллин, Р. Шәрәфиев, Р. Әхмәтҗанов турында күргәзмә ясалган. XVI Олимпия уеннарында (1956, Мельбурн, Австралия) каноэда ишү буенча бронза медаль алган, ике тапкыр дөнья чемпионы Г. И. Бухаринның шәхси әйберләре күрсәтелә. Этнография бүлеге рус, татар, керәшен халкының мәдәниятен чагылдыра.
Геленка (Мазовия воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
ZNF69
ZNF69 —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
(2268) Шмитовна
(2268) Шмитовна  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1942 елның 6 ноябрендә Лийси Отерма тарафыннан Турку обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1942 VW» саналган.
Пустий Хриб
Пустий Хриб — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Лойци
Лойци (Лойці ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Ашмянский районында урнашкан авыл.
Монбар (округ)
Монбар — Франциядәге округ (Arrondissement). Кот-д’Ор департаментына карый.
Географиясе
Мәйданы — 3596 км². Округ 12 кантоннан тора, алар үз чиратында 254 коммунага бүленгән.
Козьневице
Козьневице — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Лойци
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Олонец губернасы
Олонец губернасы (Олонецкая губерния) — Россия империясенең һәм РСФСРның административ берәмлеге.
Тарих
Олонец губернасы 1801 елда оештырылып, 1922 елда юкка чыгарылган.
Халык
Туган тел буенча, 1897: рус теле — 78,2%, карел теле — 16,3%, вепс теле — 4,4%.
Дини состав, 1897: праваслаулар — 98,2%.
Прист-Ривер (Айдахо)
Прист-Ривер  — Америка Кушма Штатларының Айдахо штатында урнашкан шәһәр.
Олонец губернасы
Эчке бүленеш
1897 елда Олонец губернасы 7 өязгә бүленгән булган.
NGC 7448
Тарихы
Әлеге галактика елда   тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Прист-Ривер (Айдахо)
Тарихы
Прист-Ривер шәһәре  елда нигезләнгән.
Аньойнш
Аньойнш — Португалиянең Виана-ду-Каштелу округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Еше
Еше — Франциянең Ду департаментында урнашкан коммуна.
Яңа Кечкенәш
Почта индексы — 452636, ОКАТО коды — 80258865007.
Суурупи
Суурупи (Suurupi) — Эстониянең Харьюмаа өязендә урнашкан авыл.
(1085) Амариллис
(1085) Амариллис  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1927 елның 31 августында Карл Райнмут тарафыннан Хайдельберг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1927 QH» саналган.
Дүгернан (Бингөл)
Дүгернан (Dügernan) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Бингөл иле Бингөл илчесенә караган бер авыл (köy).
Клинтон (Пенсильвания)
Клинтон  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Клинтон халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Пежховице
Пежховице — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Лемъю
Лемъю (Лемъю) — Коми Республикасының Княжпогост районында урнашкан авыл.
Климат
Лемъю климаты уртача-континенталь. Кыш озын, салкын, ә җәй кыска, гадәттә җылы, яисә салкынча. Биредә кырау җәен дә күзәтелә. Җәй көне циклоннар активлыгы сүлпәнәя, көзен исә киресенчә, үсә, шуңа күрә дә явым-төшем күләме арта. Көз белән яз салкын.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: билгесез
Эзёрки (Сувальский повяты)
Эзёрки  — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Геленово (Мазовия воеводалыгы)
Геленово  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Олег Лупанов
Олег Борисович Лупанов (1932 елның 2 июне — 2006 елның 3 мае) — совет һәм Россия математигы, Россия Фәннәр академиясе академигы, МДУ механика-математика факультеты деканы (1980—2006), М. В. Калдыш исемендәге Гамәли математика институтының баш фәнни хезмәткәре (1993—2006), Ленин премиясе лауреаты.
Вя Вомано (Терамо)
Вя Вомано — Италиянең Абруцци төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Вя Вомано Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.
Олег Лупанов
Тормыш юлы
Олег Лупанов 1932 елның 2 июнендә Ленинградта туган.
Вя Вомано (Терамо)
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Олег Лупанов
Тормыш юлы
1955 елда Мәскәү дәүләт университетының механика-математика факультетын математика белгечлеге буенча тәмамлый. 1958 елда А. А. Ляпунов җитәкчелегендә «Контакт схемалар синтезы турында» кандидатлык диссертациясе яклый. Докторлык диссертациясе — «Функциональ элементлардан схемалар синтезының асимптотик закончалыклары турында» (1963).
Функциональ элементлардан булган схемаларны синтезлауның иң яхшы методын — Лупанов методын (Lupanov representation) эшләгән.
Мәскәү дәүләт университетында 1959 елдан укыта, 1960 елдан — өлкән фәнни хезмәткәр, 1967 елдан — профессор. 1980 елдан 2006 елга кадәр МДУның механика-математика факультеты деканы булып тора, 1981 елдан 2006 елга кадәр ул үзе төзегән дискрет математика кафедрасын җитәкли.
1972 елдан ССРБ фәннәр академиясе әгъза-корреспонденты, 2003 елдан Россия фәннәр академиясе хакыйкый әгъзасы. 1993 елда ул Келдыш исемендәге гамәли математика институтының баш фәнни хезмәткәре була, анда 1955 елдан бирле эшләгән.
Мәскәүдә 2006 елның 3 маенда вафат була. Мәскәүнең Хован зиратында җирләнгән.
Бүләкләр
Фәнни казанышлары өчен Ленин премиясе (1966) һәм Мәскәү дәүләт университетының Ломоносов премиясе (1992) белән бүләкләнгән.
«Хөрмәт Билгесе» (1975), Кызыл Байрак Хезмәт (1982), Халыклар Дуслыгы (1992) орденнары белән бүләкләнгән.
Атказанган МДУ профессоры (2001), Молдавия фәннәр академиясенең мактаулы әгъзасы (2001).
Куруса (Кодина кушылдыгы)
Куруса (Куроса, Курса) — Россия территориясеннән ага торган елга. Архангельск өлкәсе, Вологда өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Кодина елгасының сул ярыннан 21 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 16 км.
Биньяк
Биньяк — Франциянең Шаранта департаментында урнашкан коммуна.
Куруса (Кодина кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Онега елгасы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Онега.
Аран (Португалия)
Аран  — Португалиянең Виана-ду-Каштелу округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Владимир Ловчев
Владимир Ловчев — тарихчы, «Халыкара бәйсез аеклык берлеге» рәисе, тарих фәннәре докторы, профессор. Фәнни кызыксыну өлкәләре - Бөек франсуз инкыйлабының тарихы һәм тарихнамәсе; Көнбатыш Аурупаның хөкүмәти булмаган оешмалар тарихы.
Иске Түрлемә
Иске Түрлемә (Кивӗ Тӗрлемес, Старая Тюрлема) — Чуашстанның Кузлаука районында урнашкан авыл.