cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Яңалиф
Мөхәммәтхан Фазлуллин, Мөхетдин Корбангалиев һәм Шиһаб Рамазанов проектлары
Бер аваз барлык төрки әлифбаларда бер хәреф белән күрсәлгән Яңалифтан аермалы буларак, кирилл язуы нигезендәге төрки әлифбаларда бер үк аваз төрле хәрефләре белән күрсәтелә. Мәсәлән, үзбәк һәм казакъ телләрендә [қ] авазы өчен Қ хәрефе, башкорт телендә — Ҡ хәрефе, комык телендә Къ диграфы кулланыла, ә татар, тыва, кыргыз, һәм саха телләрендә [қ] авазы өчен авазлары өчен аерым хәреф булмый.
Яңалиф-2
Яңа татар латин әлифбасы «Яналиф-2» дип атала (1920—30нчы елларда кабул ителгән «Яналиф» дигән әлифбага нигезләнеп).
Ул Татарстан Республикасының №232 нче кануны нигезендә 1999 елның 15 сентябрендә кабул ителә. Ләкин Россия Федерациясенең Конституцион мәхкәмәсе №16-П кануны нигезендә әлифбаны 2004 елның 16 ноябрендә канунсыз дип таный.
Яналиф-2: 105px|thumb|«Койрыклы» N n хәрефе
Элек Уникодта ꞑ|«койрыклы » N n юк иде, шуңа  санакларда аңа охшаш Ꞑ ŋ (latin letter eng) хәрефе кулланылды. N n «койрыклы »  Юникодка 6.0  A790 и A791 позициясендә кертелә (latin capital letter n with descender, latin small letter n with descender).
Заманалиф
Татар Википедиясе башта Заманалиф имләсенда языла иде. Заманалиф (Заманлы әлифба) - Европа шрифтларында нигезләнгән әлифбасы. í Í - ый авазы, "и" авазына каты ише булып тора, шулай итеп тулы сингармонизм булдырыла: a-ä, o-ö, u-ü, ı-e, í-i. Мәсәлән: barmí, çístart, taríx, Fatíma
Һәм алынмалар өчен аерым хәрефләр:
â Â - гарәп теленнән алынмалар өчен. Мәсәлән: сәлам = sälâm, имлә - imlâ
ú Ú - озын "у" авазы, рус теленнән алынмалар өчен. Тартыктан соң барган очракта, тартыгын йомшарта. Мәсәлән: тюль = túl, люк = lúk
á Á - озын "а" авазы, рус теленнән алынмалар өчен. Тартыктан соң барган очракта, тартыгын йомшарта. Мәсәлән: тягач = tágaç, Шаляпин = Şalápin, популяр = populár
ó Ó - озын "о" авазы, рус теленнән алынмалар өчен. Тартыктан соң барган очракта, тартыгын йомшарта. Мәсәлән: щётка = şótka, Аксёнов = Aksónov
é É - озын "э" авазы, рус теленнән алынмалар өчен. Мәсәлән: энергия = énérgiä, мэр = mér , Бэлза = Bélza, эфир = éfir
Язганда á, é, ó, ú акцент билгесе төшерергә мөмкин, һәм a, e, o, u язарга (рус телендә ё хәреф белән кебек).
Заманалифта күп диакритик хәрефләре бар, ләкин һәр татар авазына бу әлифбада аерым хәрефе туры килә.
Дифтонг имләсе
Дифтонг имләсе яки Диалиф - дифтонг принцибында нигезләнгән татар латин имләсе. Дифтонг - ике хәреф бер авазны билгели, татар махсус авазлары: ә, ө, ү, ы, ң, гъ(ğ), ш, ч, ый Диалифта дифтонг белән гади инглиз латиницада билгеләнә. Яңалиф-2 кабул иткәнче Алман телендә Умляут хәрефләре ä=ae,ö=oe,ü=ue язуын татар теле өчен тәкъдим ителә иде:
ә=ae ө=oe  ү=ue  ы=ee  ый=ei
һәм инглиз телендә шикелле һәм аналогиясендә "һ" хәрефе кулланып:
ч=ch ш=sh  гъ(ğ)=gh  ң=nh
сузык сингармонизмы (каты-нечкә): a-ae  o-oe   u-ue   ee-e   ei-i
Махсус дифтонг кагыйдәсе: уы=uwee, үе=uewe (бер мәгънәлек өчен): баруы-baruwee , килүе-kiluewe , куык-quweeq
күрми-kuermi, бармый-barmei, һөҗүмче-hoecuemche, әнкәй-aenkaey, сабыем-sabeieem, киңәш-kinhaesh, гаскәр-ghaeskaer
Бу Дифтонг имләсе Сәгыйть Рәмиев тәкъдим ителгән әлифбасы белән охшашлыгы бар. Диалиф гади латин клавиатурасында нигезләнә, бернинди өстәмә хәрефләре таләп итмәде, ләкин бердәм Төрек әлифбасыннан ерак булганлыктан, аннан рәсми рәвештә баш тартты, әмма санак технологияләрендә Диалиф кулланыла.
Диалиф компьютер технологиясендә кулланып була, чөнки анда латиницадан тыш махсус өстәмә диакритик хәрефләре юк (Кирил, Яңалиф әлифбаларында шикелле) һәм кайчакта серверларда тыелган апостроф ' билгесе кулланылмый диярлек (Иналифта шикелле).
Иналиф
ә=a' ө=o'  ү=u'  ы=i'  ый=i'y
һәм инглиз телендә шикелле хәрефе кулланып: ч=ch ш=sh  гъ(ğ)=gh  ң=n'
Язу мисалы:
Иналиф нигезендә Татар Онлайн Сүзлеге ясалган. Дифтонг һәм аеруча Иналиф имләсе - техник әлифбалары булып торалар, гади латин клавиатурасында нигезләнгән Дифтонг һәм Иналиф имләсе компьютер технологияләрендә киң кулланып була (Эзләү, операцион системалары, SQL, Perl, PHP, Oracle санак телләрендә, һәр яңа гаҗетләрдә).
Латин әлифбасы 2012
2012 елның 24 декабрендә Татарстан дәүләт шурасы депутатлары “Татарстанда татар телен дәүләт теле буларак куллану турында” канун өлгесен кабул итте. [[Рәсем:TLG.jpg|right|500px|thumb|Татар телендә кирил хәрефләренең латин һәм гарәп графикасында язылышы (канунга кушымта):
(*) Татар телендә "в" хәрефе ике авазны белдерә: тарихи татар сүзләрендә "w", ә алынма сүзләрдә "в" авазы кулланыла.
(**) Татар телендә "г" һәм "к" хәрефләре ике төрле авазны белдерү өчен кулланыла: йомшак "г", "к" һәм калын "гъ", "къ". Латин һәм гарәп графикасында һәр аваз өчен дә аерым хәреф кулланыла. ]]
Хәзерге заманда кулланышта булган рәсми әлифбалар
2012 елның 24 декабрендә Татарстан дәүләт шурасы депутатлары “Татарстанда татар телен дәүләт теле буларак куллану турында” канун өлгесен кабул итте. Бу канун кирил, латин һәм гарәп әлифбасын куллану мөмкинлеген дә бирә.
Латин әлифбасы:
Гарәп әлифбасы:
Мисал
Татар теле Кирил, Латин, Гарәп әлифбасы кануны буенча татар телендә өч әлифба кулланып була. Киләсе текст мисал өчен Гарәп, Латин һәм Кирил әлифбасында язылган:
Сылтамалар
Татар теле
Ропча
Ропча (Ропча) — Коми Республикасының Княжпогост районында урнашкан авыл.
Климат
Ропча климаты уртача-континенталь. Кыш озын, салкын, ә җәй кыска, гадәттә җылы, яисә салкынча. Биредә кырау җәен дә күзәтелә. Җәй көне циклоннар активлыгы сүлпәнәя, көзен исә киресенчә, үсә, шуңа күрә дә явым-төшем күләме арта. Көз белән яз салкын.
Халык
Халык саны динамикасы:
Поениле-Бойней
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ропча
Халык
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: комилар (6%), руслар (78%), украиннар (13%).
Гәрәева
Гәрәева — фамилия.
Тробле
Тробле — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Аллесхаузен
Аллесхаузен (Alleshausen) — Алманиянең Баден-Вюртемберг җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(625) Ксения
(625) Ксения  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1907 елның 11 февралендә Август Копфф тарафыннан Хайдельберг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1907 XN» саналган.
Мале (Лодзь воеводалыгы)
Мале  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Кастель-де-Кабра
Кастель-де-Кабра — Испаниянең Теруэль провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Провидения шәһәр җирлеге
Провидения шәһәр җирлеге — Чукотка автономияле округының Провидения районы составына кергән административ берәмлек. Үзәге — Провидения шәһәр тибындагы посёлогы.
Состав
Провидения шәһәр җирлегенә Провидения шәһәр тибындагы посёлогы керә.
Шонек (Пенсильвания)
Шонек  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Уканья
Уканья — Португалиянең Визеу округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Шонек (Пенсильвания)
Географиясе
Шонек халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Уканья
Географиясе
Мәйданы —.
Шонек (Пенсильвания)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Каваккөй (Дурсунбей)
Каваккөй (Kavakköy) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Балыкесир иле Дурсунбей илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Дзенгелево
Дзенгелево — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Доннеллсон (Айова)
Доннеллсон  — Америка Кушма Штатларының Айова штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Доннеллсон шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Шропи-Низини
Шропи-Низини — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Каролина-Бич (Төньяк Каролина)
Каролина-Бич  — Америка Кушма Штатларының Төньяк Каролина штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гозна
Гозна — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Вилле-Екаль
Вилле-Екаль — Франциянең Сен-Маритим департаментында урнашкан коммуна.
Галезе (Венеция)
Галезе — Италиянең Венеция төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Галезе Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Корниль (коммуна)
Корниль (Cornil) — Франциянең Коррез департаментына караган коммуна, Миди-Коррезьен кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 19,66 км².
Креван
Креван — Франциянең Эндр департаментында урнашкан коммуна.
Рада Аджубей
Никита Сергеевич Хрущёвның кызы, «Известия» баш мөхәррире Алексей Иванович Аджубейның хатыны.
Тормыш юлы
Рада Аджубей 1929 елның 4 апрелендә Киевта ул вакытта Мәскәүдә Сәнәгать академиясендә партком секретаре Никита Сергеевич Хрущёв һәм Юзовкада партия мәктәбендә политэкономия укытучысы Нина Кухарчук гаиләсендә туа.
Мәскәүдә Арбаттагы номенклатур мәктәптә укый башлый, мәктәпне Киевта алтын медаль белән тәмамлый, шул вакытта әтисе Украина коммунистик партиясенең беренче секретаре итеп билгеләнә.
Мәктәпне тәмамлаганнан соң, Мәскәү дәүләт университетының филология факультетына укырга керә, соңыннан журналистика факультетына күчә. 1952 елда университетны тәмамлый.
Пекин метрополитены
Пекин метрополитены — Пекин шәһәрендәге метрополитен сызыклары системасы.
Рада Аджубей
Тормыш юлы
Уку вакытында Алексей Аджубей белән таныша, аңа 1949 елда кияүгә чыга. Бу никахта ул өч ул тапкан: Никита, Алексей һәм Иван.
Беренче бала туганнан соң ул «Фән һәм тормыш» журналына эшләргә килгән, анда тиздән медицина һәм биология бүлеге мөдире була. Мондый вазыйфа өчен аңа белем җитеп бетмәвен аңлагач, МДУның кичке биология факультетына укырга керә.
Пекин метрополитены
Пекин Метрополитены 25 сызыктан тора, 405, гомуми озынлыгы 699,3 км, пассажир әйләнеше - 3848,4 млн. (ел) (2020).
Рада Аджубей
Тормыш юлы
1956 елда ул журналның баш мөхәррир урынбасары итеп билгеләнә. Ул эшләгән чорда журнал Советлар Союзының иң яхшы фәнни-популяр журналларының берсе була. Журнал редакциясендә 2004 елга кадәр эшли.
Хрущёв үз постыннан төшерелгәч, ире опалага эләгә һәм «Советский Союз» журналында бүлек мөхәррире булып эшли башлый, шулай ук төрле басмаларда тәхәллүс астында басыла.
Мәскәүдә яшәгән һәм эшләгән. 2016 елның 11 августында вафат була. Введен бистәсе зиратында ире һәм олы улы янәшәсендә җирләнгән.
Коркасская
Коркасская — Россия территориясеннән ага торган елга. Пермь крае, Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Берёзовая елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 12 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Чулман кушылдыклары бассейны Агыйдел кушылганчы, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Мале Конски (Лодзь воеводалыгы)
Мале Конски  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Свяча (Бешанковицкий районы)
Свяча (Свяча ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Бешанковицкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Григорий Петровский
Григорий Иван улы Петровский (Петровский Григорий Иванович, Григорій Іванович Петровський,, Печенеги, Волчанск өязе, Харьков губернасы — , Мәскәү) — инкыйлабчы, ССРБ фирка һәм дәүләт эшлеклесе.
Тәрҗемәи хәле
1912 дә Мариупольдәге «Провиданс» заводы Григорий Петровский Екатеринослав губернасы эшчеләр куриясеннән IV Дәүләт Думасы депутаты итеп сайлана. Бер үк вакытта «Правда» гәзитенең рәсми нәшире.
1914 тә кулга алына, 1915 тә Туруханск төбәгенә гомерлек сөргенгә хөкем ителә; 1916 дә Якутск өлкәсенә күчерелә.
Февраль инкыйлабыннан соң азат була. Июньгә хәтле Якутия комиссары, һәм Якутск Ватандашлар куркынычсызлыгы комитеты рәисе. Аннары фирка әмере белән Донбасска җибәрелә; РСДЭФның Екатеринослав губерна комитетының рәисе, Екатеринослав шәһәр думасы һәм Россия Җөмһүрияте Вакытлы Шурасы әгъзасы.
Мәскәүнең Кызыл мәйданында җирләнгән.
Гаиләсе
Балалары: Леонид (1902—1941) — совет хәрби эшлеклесе, сугышта һәлак булган; Пётр (1899—1941) — репрессияләр корбаны.
Бескавка
Бескавка (Бескаўка ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Мсциславский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Алия Гәрәева
Алия Гәрәева, Алия Нургаян кызы Гәрәева, Aliä Nurgayan qızı Gäräyeva (1988 елның 1 гыйнвары, ССРБ, РСФСР, Свердловск) — спортчы (нәфис гимнастика), тренер, РФ халыкара класслы спорт мастеры, дөнья һәм Европа чемпионатларының күп тапкырлар призеры. 2005 елга кадәр Россия, 2005—2012 елларда Азәрбайҗан җыелма командалары өчен чыгыш ясаган.
Югары Тимерче (Комсомол районы)
Югары Тимерче (Тури Тимӗрчкасси, Верхнее Тимерчеево) — Чуашстанның Комсомол районында урнашкан авыл.
Алия Гәрәева
Тәрҗемәи хәле
1988 елның 1 гыйнварында Свердловскида татар гаиләсендә туган. Әтисе — Нургаян (Николай), әнисе — Василина Әхәт кызы, тренер. Алия Свердловскида ССРБ спорт мастеры, нәфис гимнастика буенча РФ атказанган тренеры Вера Семен кызы Пастухова (1957) кул астында шөгыльләнә һәм спортта беренче уңышларын яулый. 2005 елга кадәр Россия җыелма командасы өчен чыгыш ясаган. 2006 елдан нәфис гимнастиканың кайбер төрләре буенча ике тапкыр Азәрбайҗан чемпионы. 2012 елда спорт карьерасын тәмамлый. 2013 елда кияүгә чыга. 2014 елдан тренерлык эшен башлый.
Гаиләсе
Ире — азәрбайҗанлы Җәвид Һаҗиев. Уллары Тимур Һаҗиев (2015), Эмиль Һаҗиев (2018). Алманиянең Франкфурт шәһәрендә яшиләр.
Югары Тимерче (Комсомол районы)
Климат
Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.
Халык
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 418 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (100%) алып тора.
Роман-Яга
Роман-Яга — Россия территориясеннән ага торган елга. Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Зур Торавей -елга Песчанка елгасы уң ярыннан 2 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 14 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Баренцев диңгезе бассейны елгалары Печора елгасы бассейнының көнчыгышынан Зур Ою елгасы бассейнынң көнчыгыш чигенә чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Печора һәм Об елгалары арасындагы, Баренец диңгезенә коючы, елгалар бассейны.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Эмирли (Эшме)
Эмирли (Emirli) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Ушак иле Эшме илчесенә караган бер авыл (köy).
Штеклин
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Сателлайт (Флорида)
Сателлайт  — Америка Кушма Штатларының Флорида штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Сателлайт шәһәре  елда нигезләнгән.
Tatar Milli Bäysezlek Partiäse İttifaq
Tatar Milli Bäysezlek Partiäse İttifaq, 1990. yılnıñ Äprilendä Qazanda oyışa. Programması Tatar milläten saqlap qalu, Tatarstannıñ häm Tatar xalqınıñ möstäqillege buldıru öçen köräşü, uqu-uqıtu eşen milli teldä oyıştıruğa ireşü, respublikadan çittä yäşäwçe Tatar xalqınıñ milli xoquqların yaqlaw, här ölkädä milli kadrlar üseşen tä'min itü, İslam dine tärtiplären xalıq añına señderü h.b. Üzäk oyışmaları: İdarä, Üzäk başqarma şura. Räise: Fäwziä Bäyräm. Bülekläre Mäskäwdä, Çallıda, Alabuğada h.b. şähärlärdä. Matbuğat organı - Altın Urda gäcite (1993-1998).
Tarix
İttifaq partiäse 1906 yılnıñ 13–23 ğinwarlarında uzğan Räsäy Möselmannarınıñ 2. qorıltayında İttifaq âl-Möslimin nigeznämäsen qabul itüennän barlıqqa kilä, ber yulı üzäk räislege saylana, 16 cirle bülek oyıştırıla.
Борис Шапошников
Борис Михаил улы Шапошников (Борис Михайлович Шапошников) (, Ызлатавыс — 26 март 1945, Мәскәү) — Советлар Берлеге Маршалы, советлар хәрби һәм дәүләт эшлеклесе, хәрби теоретик.
Бөек Ватан сугышында катнашкан Яңа Кормашлылар
Хафизов Батыр Хафиз улы
1926 нчы елның 17 нче ноябрендә Яңа Кормаш авылында туа. 1943 нче елның 10 декабрендә сугышка китә. Беренче Белоруссия фронты составындагы 77 нче укчы полк белән Польша чигенә кадәр барып җитә. Одер елгасын кичкәндә яралана. Бу 1945 нче елның яз ае була. Җиңү көнен 475 нче гопиталь койкасында каршылый. Күрсәткән батырлыклары өчен медальләр белән бүләкләнә.
Хабиров Мизхәт – 1941 нче елның 22 июнендә сугышка керә. Каты яралана. Соңынан Орел-Курск-Белгород дугасында сугыша. Днепр өчен булган көрәштә катнаша. Батырлыклары өчен “Кызыл Йолдыз” ордены белән бүләкләнә.
Җәмилев Мулланур – 1941 нче елны сугышка алына. Разведчик була. Смоленск өчен барган көрәштә катнаша. “Кызыл Йолдыз” ордены белән бүләкләнә.
Бәдертдинов Әһли – 1941 нчы елның декабрь аенда сугышка китә. Ленинградта артелерия полкында хезмәт итә. Соңрак Орел-Курск-Белгород дугасында, Белоруссиядә һәм Польшада булган көрәшләрдә катнаша. Чолганыштан чыккан өчен “Кызыл Йолдыз” ордены белән бүләкләнә.
Шаесламов Җәүдәт – 1943 нче елның июлендә Ворошиловград өчен барган каты сугышта катнаша. 1945 нче елның 25 мартында пехотага юл ачуда батырлык күрсәткән өчен “Дан” ордены белән бүләкләнә.
Зиязетдинов Закирҗан – 1943 нче елның 13 нче июлендә Орловск өчен барган көрәштә яралана. Соңынан авыр сугышка кабат керә. 1945 нче елның 23 апрелендә Берлинга 50 км калгач яралана. “Дан” ордены белән бүләкләнә.
Әһлетдинов Шайхенур - 1925 нче елда туа. 1943 нче елда Бөек Ватан сугышына китә. Белоруссия фронтында сугышларда катнаша. Авыр яралана. Сугышта күрсәткән батырлыклары өчен икенче дәрәҗә Бөек Ватан сугышы ордены белән бүләкләнә. Шаехов Әмир Шаех улы
1920 нче елның 7 сентябрендә Актаныш районы Яңа Кормаш авылында туа. 1940 нчы елда Кызыл армия сафларына алына. Башта Ерак Көнчыгышта хезмәт итә. Смоленск өчен барган сугышларда зур батырлык үрнәкләре күрсәтә. 1943 нче елда Көнбатыш фронтка җибәрелә. Беренче Белоруссия фронтының 814 нче укчы полкы составында Висла елгасын кичүдә катнашып, “Кызыл йолдыз” орденына лаек була. Ростов шәһәрен азат иткән өчен “За отвагу”, Ярцев шәһәрен азат иткән өчен “За боевые заслуги” медальләре белән бүләкләнә.
(2387) Сиань
(2387) Сиань  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1975 елның 17 мартында биредә эшләүче галимнәр тарафыннан Нанкин обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1975 FX» саналган.
Тробний Дол
Тробний Дол — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ботешть (коммуна)
Ботешть — Румыниянең Нямц жудецында урнашкан коммуна.
Шубарши
Шубарши – Актүбә өлкәснең Тимер районы кент, Шубарши авыл округының составында.
Файл (Португалия)
Файл  — Португалиянең Визеу округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Шубарши
Географик урыны
Район үзәге Шубаркудук кентинен көньяк-көнчыгышка таба 126 км җирдә, Тимер елгасының ярының ангарында урнашкан. Ембе шәһәреннән 140 км җирдә. Ә округ үзәгеннән ягъни Кенкияк кенттінен 14 км җирдә.
Файл (Португалия)
Географиясе
Мәйданы —.
Шубарши
Тарихы
Нигезе 20 гасырның 39-еллары шушы тирә-юньдә нефть кәсіпшілігінің үсүенә бәйләнешне теләнгән. Кенттә “Актөбемунайгаз” ҖЧҖ-нің бүлекчәсе, “Айқап”, “Сабор”, “Тасқұдық”, “Кенжылуэнергия”, “Җәзирә”, “Көкжидемұнай” ҖЧҖ-тире урнашкан.
Инфакурылымы
Кенттә урта мәктәп, амбулатория, берничә кибетләр, мейрамхана, клуб, наубайхана, үзәк сауда үзәге һәм башкада тармаклары бар.
Чиләбе
Чиләбе (Силәбе, Челябинск, Челябі) — Россиядә эре шәһәр, Чиләбе өлкәсенең үзәге. Мияс елгасы буена урнашкан. Шәһәргә 1736 елда татар морзасы Котлымөхәммәт Тәфкилев нигез сала.
Халык исәбе 1 130 273 меӊ кеше (2010).
2020 елның 2 июленнән — «Хезмәт даны шәһәре».
Географик урнашу
Шәһәр Көньяк Уралның көнбатыш битләвендә, Мияс елгасы өстендә, Мәскүдән 1919 километр көнбатыштарак урнаша.
Сәгать поясы
left|100px Чиләбе халыкара стандарт буенча Yekaterinburg Time Zone (YEKT) сәгать поясында урнаша. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +6:00 гә тигез.
Тарих
125px|thumb|left|Чиләбе гербы (1782) 200px|right Чиләбе крепосте 1736 елда татар морзасы Котлымөхәммәт Тәфкилев тарафыннан башкорт тарханы Таймас Шәһимов җирләрендә нигезләнә.
1744 елдан — Ырынбур губернасы Исәт провинциясе үзәге. 1775 елда Чиләбене Емельян Пугачёв гаскәрләре тарафыннан яулап алына; алар крепостьтә 2 ай эчендә торып калганнар.
1781 елдан — Пермь калгайлыгы Чиләбе өязе үзәге; шул ук елда Уфа калгайлыгы составына күчерелә. 1787 елда шәһәр статусын ала. 1796 елдан — Ырынбур губернасы составында.
1856 елда Чиләбедә 3 чиркәү, 629 йорт һәм 229 лавка (кибет) булган
1917 елның ноябрьдә шәһәрдә совет хакимияте игълан ителә. 1918 елның 25 маенда шәһәр чехословак корпусы тарафыннан алына. 1919 елның июль—августтагы Чиләбе операциясе нәтиҗәсендә шәһәр кызылларга кире кайтарыла.
1919—1924 елларда Чиләбе губернасы үзәге, 1924—1934 елларда Урал өлкәсенең Чиләбе округы үзәге булып торган. 1934 елдан — Чиләбе өлкәсе үзәге.
1927 елда Россияне электрлаштыру турындагы (ГОЭЛРО) дәүләт планы буенча Чиләбе ГРЭСы төзелә башлый (1930 елда беренче токны бирә). 1930-елларда Чиләбе эре төзелешләр үзәге була: ферросплавлар, трактор, цинк, абразив, электрод заводлары, һ. б. Бөек Ватан сугышы вакытында шәһәргә якынча 60 сәнәгый предприятие эвакуациләнә.
1976 елда Чиләбе дәүләт университеты ачыла. 1980 елда Чиләбе Константин Черненко тарафыннан Ленин ордены белән бүләкләнә.
Эчке бүленеш
120px|right
Икътисад
Эре транспорт төене (тимер һәм автомобиль юллары, аэропорт). Эре сәнәгатле үзәк (металлургия, машина төзү, металл эшкәртү, прибор ясау, җиӊел һәм азык-төлек сәнәгате).
Автомобиль транспорты
Автомобиль юлларының гомум озынлыгы — 1055 километр. Шәһәр урамнардагы хәрәкәтен 305 светофор тәртипкә сала. 2008 елда шәһәрне транзит йөк транспортыннан саклап калучы Чиләбе боҗра автомобиль юлы ачылган.
Шәһәр аша М5 «Урал» (Мәскәү — Рязань — Пенза — Самар — Уфа — Чиләбе), М51 (Чиләбе — Курган — Петропавел (Казакъстан) — Омск — Новосибирск), А310 (Чиләбе — Казакъстан белән чиге) автоюллар баралар.
Тимер юл транспорты
Чиләбе — Транссебер магистралендә төен станциясе. Чиләбе аша 4 юнәлешләр буенча баручы пуезлар үтәләр: төньяк һәм төньяк-көнбатышка (Екатеринбург, Түбән Тагил, Түбән Варта, Төмән, Яңа Уренгой, Киров, Петербург калаларга), көнчыгышка (Новосибирск, Новокузнецк, Красноярск, Иркутск, Тында, Чита, Тум, Владивосток калаларга), көньякка (Нурсолтан, Караганда, Ташкәнт, Ырынбур калаларына) һәм көнбатышка (Уфа, Ижау, Мәскәү, Самар, Пенза, Сембер, Брест, Симферополь, Адлер, Кисловодск, Анапа, Әстерхан, Бакы, Воронеж калаларына).
Шәһәртирә элемтәсе 5 юнәлештә хезмәт күрсәтә: төньяк-көнбатыш (Аргаяш, Югары Уфалей), төньяк (Каменск-Уральский), көнчыгыш (Каясан, Щучье, Шумиха, Курган), көньяк (Яманъелга, Южноуральск, Троицк, Карталы), западное (Кисегач, Мияс, Ызлатавыс, Кропачёво).
Тимер юл буенча ташуның төп үзәге — Челябинск-Главный станциясе; шуның өстенә, шәһәрдә тагын якынча 20 станциясе урнаша.
Чиләбе шәһәрендә Көньяк Урал тимер юлының идарәсе урнаша. Көньяк Урал тимер юлы Россиянең 8 субъекты һәм Казакъстан территориясе аша бара.
Һава транспорты
Каланың кырый төньяк-көнбатышында Чиләбе халыкара аэропорты (2008 елга кадәр «Баландино» исемен йөрткән) урнаша.
Иҗтмагый транспорт
Автобус хәрәкәт Чиләбедә 1925 елда ачыла, хәзерге вакытта ул 55 маршрутыннан тора. . 1932 елда трамвай хәрәкәте ачыла, хәзерге вакытта ул 15 маршрутыннан тора. 1932 елда троллейбус хәрәкәте ачыла, хәзерге вакытта ул 16 маршрутыннан тора.
1992 елдан метрополитен төзелеше башланган. Метро якынча 2016—2017 елда ачылачак.
Дин
Мәчетләр:
Югары уку йортлары
300px|thumb|right|Төньяк Урал дәүләт университетының баш бинасы
Кусынь-Я
Кусынь-Я — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Вогулка елгасының уң ярыннан 216 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 31 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Төньяк Сосьва. Кече елга бассейны — Төньяк Сосьва, елга бассейны — Об, Төньяк  Сосьва елгасы кушылган урыннан түбәнрәк.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Тавар
Тавар яки туар — башка әйберләргә ирекле рәвештә алыштырыла ала торган теләсә нинди әйбер, кешенең ихтыяҗларын канәгатьләндерә ала торган һәм алмаштыру өчен махсус эшләнгән хезмәт продукты.
Поениле-Загрей
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Тавар
Киң кулланышлы товарлар исемлеге
Киң кулланышлы товарлар исемлеге:
Шуберт (Пенсильвания)
Шуберт  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Шуберт халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Fäwziä Bäyräm
Fäwziä Bäyräm Awhadí qızı Tatar xalqınıñ kürenekle säyäsätçese, yazuçısı.
1990. yıllarda anı Tatar färeştäse dip tä atağannar, Söyembikä belän çağıştırğannar, xalıqta olı ömet tudırğan ide.
Soñğı arada Fäwziä xanım Çallıda torıp, yazu eşe belän şöğellänä. Qızı Zölfiä AQŞta İslam tarixı buyınça belem alıp, şunda eşli. Ulı Söläyman Malaysiada uqıp yäşi.
1999. yılda Xac qılğan.
Törmış
Fäwziä Bäyräm xanım 1950 yılnıñ 5 dekäberdä Tatarstannıñ Saba rayonındağı Sabay awılında tuğan.
Mäktäp tämamlağaç, uqunı Qazandağı Uqutuçı mäktäbendä däwam itä.
1983–1989 yıllarda Qazan Üniversitäteneñ telbelgeç bülegendä uqí.
Eş yıllarını cirle TV stansída başlí, annarı ber näşriättä eşli. Tatar matbuğatında mäqäläläre çığa.
1986 yılda SSRB yazuçılar berlegenä kerä.
1994 yıldan birle Tatarstan yazuçılar berlege äğzäse.
Säyäsi eşlär
Fäwziä xanımnıñ säyäsätkä birelüe 1988. yılda Bötentatar İctimaği Üzägeneñ räistäşe buluınnan başlana. Tatar telen ğämälgä kertü belän şöğellänä.
1990–1995. yıllarda Fäwziä xanım Tatarstannıñ Däwlät Şurasında xalıq wäkile bularaq eşli. Bu yıllarda “Urıs İmperise” belän aralaşqanda Tatarstannıñ maxsus xälät buldıruında küp qatnaşqan. 1990. yılda anıñ Bäysezlek Íğlannamasın buldıruında, 1991. yılda bäysezlek turında referendum ütkärüendä wä däwlät qanunnamasın qabul itüendä qatnaşa.
1992. yılda Milli Mäcles oyıştırılğan ide, ul Tatar xalqınıñ milli şura bularaq sanaldı. Fäwziä xanım 1994–1997. yıllarda Milli Mäclesneñ räise itep saylanğaníı.
1990. yıllarınıñ başında Fäwziä Bäyräm Törki xalıqlar berlegen buldıru belän eşlägän. 1990. yılda Mäskäwdä uzğan Törki wä Möslim xalıqlarnıñ berençe qorıltayında qatnaşqan. 1991. yılda Qazanda Törki Xalıqlar Şurasın oyıştıra wä ul anıñ citäkçeläreneñ berse bula.
İl wäkile bularaq
Xalıqara elemtälär qorıp, Fäwziä xanum donyada baytaq säfär itte: Monnan tış ul Ukraina, Qırım, Baltıyq illäre, Urta Aziäğa küp säfärlär qılğan.
AQŞta Fäwziä Bäyräm Tatar möxäcirläre belän oçraşqan, Amerikan säyäsätçeläre, ğälimnäre wä cämğiät eçlekçeläre belän aralaşqan.
Päräwezdä
Татар сәясәтчеләре Татар тарихчылары
Тевриз (Туртас кушылдыгы)
Тевриз — Россия территориясеннән ага торган елга. Төмән өлкәсе, Омск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Туртас елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 132 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Иртеш елгасы кушылдыклары бассейны Тубылдан алып Обка койганчы, елга бассейны — Иртеш.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Петр Шафранов
Петр Шафранов, Петр Григорий улы Шафранов (Шафранов Пётр Григорьевич) (1901 елның (22) гыйнвары, Казан губернасы, Буа өязе, Зур Фролово — 1972 елның 4 ноябре, Мәскәү) — Ватандашлар сугышында һәм Бөек Ватан сугышында катнашкан һөнәри хәрби, 3нче Белоруссия фронтының 31нче армиясе сәргаскәре, Советлар Берлеге Каһарманы (1945), генерал-полковник (1958).
Тәрҗемәи хәле
1901 елның (22 гыйнварында) Казан губернасы Буа өязе (хәзерге Татарстанның Буа районы) Зур Фролово авылында күп балалы пономарь гаиләсендә туган. 13 яшьтән авылдан читкә чыгып, акча эшләп кайта башлый: Царицын (хәзер Волгоград) шәһәрендә кочегар, Идел елгасында «Брадарән Нобель» компаниясе буксирларында штурвалчы, матрос булып эшли. 1919 елның октябрендә Кызыл гаскәргә алына һәм гади гаскәридән генерал-полковник дәрәҗәсенә кадәр данлы юл үтә.
Ватандашлар сугышында Көньяк фронтта сугыша, Сивашны кичә, ак финнарга, Врангель гаскәренә, Литва армиясенә, Төркестан фронтында басмачыларга каршы сугыш хәрәкәтләрендә катнаша.
1923 елда Сарытауда курсларын тәмамлый. 1926 елда Киевта тупчылар мәктәбендә укый башлый, аннан күчерелеп, 1928 елда Сумы артиллерия мәктәбен тәмамлый. 1934 елда Кызыл гаскәрнең Ф.Э. Дзержинский исемендәге артиллерия академиясен тәмамлый һәм ССРБ каршындагы саклану комитетында бүлек мөдире булып хезмәт итә.
Бөек Ватан сугышы
1941 елның июленнән — Резерв фронтының 31нче армиясе 247нче укчы дивизиясе 778нче артиллерия полкы командиры, октябрьдән — Калинин һәм Төньяк-Көнбатыш фронтларының 22нче һәм 4нче удар армияләре 249нчы укчы дивизиясенең артиллерия командиры. 1942 елның башында Пено, Андриаполь, Селижарово, Осташков, Торопец, Велиж, Холмск районнарындагы каты бәрелешләрдә катнаша. Торопец-Холмск юнәлешендә һөҗүмнәрдә күрсәткән батырлыгы өчен 29нчы укчы дивизия Ленин ордены белән бүләкләнә, 16нчы гвардия дивизиясе итеп үзгәртелә һәм Көнбатыш фронтның 30нчы армиясенә кушыла. Кызыл Йолдыз ордены белән бүләкләнгән П. Шафранов әлеге дивизия командиры итеп билгеләнә. 1942 елның 27 ноябреннән — генерал-майор. Калинин фронты составында Ржев шәһәрен азат итүдә катнаша. Аннары дивизияне Брянск фронтының 11нче гвардия армиясенә кушалар. 1943 елның сентябреннән П. Шафранов — 36нчы корпус командиры. Шафрановчылар Орёл-Брянск, Гродно операцияләрендә катнаша, Орша-Минск юнәлешендә һөҗүм итәләр, Березина, Неман елгаларын кичә, Көнчыгыш Пруссия, Польша, Чехословакия шәһәр-авылларын азат итә. 1944 елның 13 сентябреннән генерал-лейтенант. 1944 елның октябрь-декабрендә 5нче армия командиры, 1944 елның декабреннән 1945 елның маена кадәр — 31нче армия командиры. Көнчыгыш Пруссиядә хәрби операцияләр белән оста җитәкчелек иткән өчен 1945 елның 19 апрелендә ССРБ Югары шурасы президиумы указы белән П.Г. Шафрановка Советлар Берлеге Каһарманы исеме бирелә. Җиңүне Чехословакиядә каршылый.
Сугыштан соң
1948 елда К.Е. Ворошилов исемендәге югары хәрби академия каршындагы югары курсларын тәмамлый. 1948 елның августыннан — Донбасс, 1952 елның июненнән — Баку округы, 1954 елның апреленнән — Урал округы гаскәрләре белән җитәкчелек итә. 1956-1959 елларда ПВО хәрби команда академиясе башлыгы. 1958 елның 18 февраленнән — генерал-полковник. 1959-1965 елларда Варшава килешүе илләренең Берләшкән кораллы көчләре баш идарәсенең Маҗарстан гаскәрендәге вәкиле. 1965 елдан запаста.
1950-1954 елларда 3нче чакырылыш ССРБ Югары шурасы депутаты.
1972 елның 4 ноябрендә Мәскәүдә вафат. Новодевичье зиратында җирләнгән.
Соңгы көненә кадәр сугышчан дусты, армиядә элемтә башлыгы булып хезмәт иткән Шамил Абдулла улы Ваһапов белән элемтәдә тора.
Балтай (Әлмәт районы)
Балтай — Татарстан Республикасының Әлмәт районындагы авыл.
Гозьдзелин
Гозьдзелин — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Балтай (Әлмәт районы)
Почта индексы — 423426.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.3 °C.
Гозьдзелин
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Байкадам
Байқадам – Актүбә өлкәсенең Шалкар районы авылы, Есет батыр авыл бүлгесенең үзәге. Тимер юл станциясе.
Транспорты
Торак ноктасы аша Җизказган-Бейнеу тимер юлы уза.
Альманнсвайлер
Альманнсвайлер (Allmannsweiler) — Алманиянең Баден-Вюртемберг җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Корпо
Корпо (Corpeau) — Франциянең Кот-д’Ор департаментына караган коммуна, Ноле кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 4.67 км².
Вилле-су-Фукармон
Вилле-су-Фукармон — Франциянең Сен-Маритим департаментында урнашкан коммуна.
Малево (Лодзь воеводалыгы)
Малево  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Кастельноу
Кастельноу — Испаниянең Теруэль провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Каролина-Шорс (Төньяк Каролина)
Каролина-Шорс  — Америка Кушма Штатларының Төньяк Каролина штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Бестрань
Бестрань (Бестрань ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Дрыбинский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Досон (Айова)
Досон  — Америка Кушма Штатларының Айова штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Досон шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Галезе (Верона)
Галезе — Италиянең Венеция төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Тройно
Тройно — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Галезе (Верона)
Географиясе
Галезе Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Тройно
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Себяжок
Себяжок (Себяжок ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Расонский районында урнашкан авыл.
Фарминьян
Фарминьян — Португалиянең Визеу округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Дзенковизна
Дзенковизна — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Штофрова-Гута
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Гойцув
Гойцув — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Юкон (Пенсильвания)
Юкон  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Юкон халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кастельоте
Кастельоте — Испаниянең Теруэль провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Малене (Опочинский повяты)
Малене  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Саут-Бей (Флорида)
Саут-Бей  — Америка Кушма Штатларының Флорида штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Саут-Бей шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Петрунь (авыл)
Петрунь (Петрунь) — Коми Республикасының Инта шәһәр округында урнашкан авыл.
Климат
Петрунь климаты уртача-континенталь. Кыш озын, салкын, ә җәй кыска, гадәттә җылы, яисә салкынча. Биредә кырау җәен дә күзәтелә. Җәй көне циклоннар активлыгы сүлпәнәя, көзен исә киресенчә, үсә, шуңа күрә дә явым-төшем күләме арта. Көз белән яз салкын.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: комилар (100%).
Сава-Ю
Сава-Ю — Россия территориясеннән ага торган елга. Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Коротаиха елгасының сул ярыннан 166 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 55 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Баренцев диңгезе бассейны елгалары Печора елгасы бассейнының көнчыгышынан Зур Ою елгасы бассейнынң көнчыгыш чигенә чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Печора һәм Об елгалары арасындагы, Баренец диңгезенә коючы, елгалар бассейны.
(1972) Yi Xing
(1972) Yi Xing — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1964 елның 9 ноябрендә биредә эшләүче галимнәр тарафыннан Нанкин обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1964 VQ1» саналган.
Каррборо (Төньяк Каролина)
Каррборо  — Америка Кушма Штатларының Төньяк Каролина штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Куэн (Эндр)
Куэн — Франциянең Эндр департаментында урнашкан коммуна.
Поениле-Могош
Поениле-Могош — Румыниянең Алба жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кусь-Усь-Юган
Кусь-Усь-Юган — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Шоган-Юган елгасының уң ярыннан 36 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 41 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Төньяк Сосьва. Кече елга бассейны — Төньяк Сосьва, елга бассейны — Об, Төньяк  Сосьва елгасы кушылган урыннан түбәнрәк.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Корпуайе-ла-Шапель
Корпуайе-ла-Шапель (Corpoyer-la-Chapelle) — Франциянең Кот-д’Ор департаментына караган коммуна, Венаре-Ле-Лом кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 4.16 км².
Чукотка автономияле округының административ-территориаль бүленеше
Билибино районы
'''Муниципаль төзелеш:
Альмендинген (Вюртемберг)
Альмендинген (Allmendingen) — Алманиянең Баден-Вюртемберг җирендә урнашкан коммуна.
Ботиз
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Альмендинген (Вюртемберг)
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Эмирли (Кастамону)
Эмирли (Emirli) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Кастамону иле Кастамону илчесенә караган бер авыл (köy).
Вилленвиль
Вилленвиль — Франциянең Сен-Маритим департаментында урнашкан коммуна.
Фатаунсуш
Фатаунсуш — Португалиянең Визеу округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Голдовець
Голдовець — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Троповци
Троповци — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Бесядски Прудок
Бесядски Прудок (Бесядскі Прудок ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Хоцимский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Штумска-Весь (Диңгез буе воеводалыгы)
Штумска-Весь — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Дрейксвилл (Айова)
Дрейксвилл  — Америка Кушма Штатларының Айова штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Дрейксвилл шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Седзенне
Седзенне (Седзенне ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Вицебский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Си (программалау теле)
Си (C) — 1970-еллар башында Bell Labs хезмәткәрләре Кен Томпсон һәм Денис Ритчи тарафыннан уйлап чыгарылган стандартлаштырылган процедуралы программалау теле. Си теле Би теленә нигезләнә. Си теле UNIX операцион системасында кулланыр өчен уйлап чыгарыла. Шуннан соң ул башка операцион системаларга да күчерелә һәм хәзерге вакытта иң киң кулланыла торган программалау теле буларак санала. Си телен аның эффективлыгы өчен югары бәялиләр.
«Hello, World!» программасы
Керниган һәм Ритчиның «Си программалау теле» китабының беренче басмасында булган бу гади программа Си теле буенча күпчелек китапларның беренче программасы булып тора. Ул «Hello World!» хәбәрен мониторга чыгара. Си телендә бу программа:
Шулай ук карарга мөмкин
CERT C Coding Standard
Дзенцёли (Воломинский повяты)
Дзенцёли  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Малене (Поддембицкий повяты)
Малене  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Югары Кожары
Югары Кожары (Тури Кушар, Верхние Кожары) — Чуашстанның Кызыл Армия районында урнашкан авыл.
Климат
Авыл уртача континенталь климат зонасында, урман-дала табигый зонасында урнашкан. Гыйнварда уртача температура −13°С; июльдә +19°С. Уртача еллык явым-төшем күләме — 530—570 мм.
Халык
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 83 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча авылда күпчелек халыкны чуашлар (100%) алып тора.
Кастельсерас
Кастельсерас — Испаниянең Теруэль провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кюзьон
Кюзьон — Франциянең Эндр департаментында урнашкан коммуна.
Юнион-Депозит (Пенсильвания)
Юнион-Депозит  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Юнион-Депозит халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Галезио (Кунео)
Галезио — Италиянең Пьемонт төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Корнышиха
Корнышиха — Россия территориясеннән ага торган елга. Пермь крае, Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Язьва елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 12 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Чулман кушылдыклары бассейны Агыйдел кушылганчы, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Штумске-Поле
Штумске-Поле — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Коррез (коммуна)
Коррез (Corrèze) — Франциянең Коррез департаментына караган коммуна, Плато-де-Мильваш кантонына карый.
Инари-саам теле
Инари-саам теле (үзатамасы — anarâškielâ) Саам телләренең берсе. Урал телләре гаиләсенең фин-угыр тармагының саам төркеменең көнчыгыш субтөркеменә карый. Инари - саам телендә Финляндиядә Инари җәмәгатендә 300 - 400 кеше сөйләшә. Яңарту тырышуларына күрә сөйләшүчеләр саны арта.
Фая (Сернансельи)
Фая  — Португалиянең Визеу округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Голембюв (Свентокшиж воеводалыгы)
Голембюв  — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Aysädora Dunkan
Isadora Duncan /aysädora dankan/ (26 may, 1878 - 14 sentäber, 1927) Amerikan biüçe xatın ide.