cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Казан агломерациясе
"Салават Купере" иярчен шәһәр
Салават Купере проектының төзелеше юлында, Осиново янында һәм шәһәр читендә, ләкин Казанга якынрак, Татстройинвест ООО (17 күп катлы бина, аларның яртысыннан күбрәге төзелгән) «Радужный» торак микрорайоны һәм иң зур шәһәр күпләп-ваклап сату һәм логистика «Технополис Яңа Тура» (аның беренче этабы 2012 ел ахырында ачылган) комплексы  төзелә.
"Яшел Үзән" шәһәр иярчене
2025 елга агломерация чикләрендә Яшел Үзән һәм Казан арасында трассасы буенда 3,64 мең гектар территориядә агломерация кысаларында 100 (алга таба-157) мең кешегә исәпләнгән,  4,1 млн. торак фонд белән башка «Яшел Үзән» юлдаш шәһәр — иярчене булдыру планлаштырыла, ул Әйшә янында һәм алга таба Ореховка аша төзеләчәк, анда индивидуаль коттедж төзелеше зонасы үзләштерелә, Салават күпере һәм Казан Залесный поселогына каршы юнәлештә, бу Яшел Үзәнне киләчәктә Казанга тоташтыру мөмкинлеген бирәчәк.
Скшинка (Слупецкий повяты)
Скшинка  — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Малофеевка
Малофеевка (Малофеевка) — Киров өлкәсенең Омутнинск районында урнашкан авыл.
Халык
Халык саны динамикасы:
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: ?.
Севимли (Ортаһисар)
Севимли (Sevimli) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Трабзон иле Ортаһисар илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Врх-при-Собрачах
Врх-при-Собрачах — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сада (Лекма кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Премьерфе
Премьерфе (Prémierfait) — Франциянең Об департаментына караган коммуна, Крене-пре-Труа кантонына карый.
Ербевиль (Мез)
Ербевиль — Франциянең Мёз департаментында урнашкан коммуна.
Гавуци
Гавуци (Гавуці ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Смаргонский районында урнашкан авыл.
Нардо
Нардо — Италиянең Апулия төбәгендә урнашкан коммуна. провинциясе составына керә.
Гавуци
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Бичвуд (Мичиган)
Бичвуд  — Америка Кушма Штатларының Мичиган штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Бичвуд халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Камади (Верона)
Камади — Италиянең Венеция төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Камади Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Орловиче
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Азат шәрекъ (журнал)
Азат шәрекъ — татар мөһаҗирләре журналы. 1923 елда Берлин шәһәрендә татар телендә нәшер ителә.
Любц
Любц — Алманиянең Мекленбург-Алгы Померания җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Аллыкәнд
Аллыкәнд (Allıkənd ) — Әзербайҗанның Кәлбәҗәр районына караган авыл.
Сос (коммуна)
Сос (Sausses) — Франциянең Югары Прованс Альплары департаментына караган коммуна, Антрево кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 14,68 км².
Регина (кратер)
Регина — Венера планетасының -30°N, -147.3°W координаталары буенча урнашкан, диаметры якынча 24.9 километр озынлыкта булган кратеры.
Исеме
Кратер поляк исеме Регина хөрмәтенә аталган. Исеме рәсми рәвештә 1985 елда билгеләнә.
Демна Гвасалия
Демна Гвасалия (დემნა გვასალია; 1981 елның 25 марты, Сухум, Гөрҗи ССР, ССРБ) — Гөрҗистан дизайнеры, Vetements брендын уйлап табучы, 2015 елдан башлап Balenciaga мода йортының креатив директоры.
Тормыш юлы
Демна Гвасалия 1981 елның 25 мартында Гөрҗи ССРның Сухум шәһәрендә туа. Гвасалияның әтисе — гөрҗи, әнисе — рус. 1997 елдан халыкара икътисадны өйрәнә. 2001 елда университетны тәмамлый һәм гаиләсе белән Дүсселдорфка күчә. Соңрак Антверпенга күчеп килә, анда Патша сәнгать академиясенә укырга керә һәм аны 2006 елда кием дизайны өлкәсендә магистр дәрәҗәсе белән тәмамлый.
Азат ханым (журнал)
Казанда 1926 елдан нәшер ителгән «Азат хатын» журналы белән бутамагыз
Демна Гвасалия
Карьера
Maison Margiela һәм Louis Vuitton әйдәп баручы дизайнеры булган. 2014 елда Vetements Париж брендын барлыкка китерә. Vetements брендының исеме француз теленнән тәрҗемә иткәндә «кием» (vêtements) дигәнне аңлата.
Азат ханым (журнал)
«Азат ханым» — махсус әдәби, иҗтимагый,, педагогик, дини һәм милли хатын-кызлар журналы. 1917 елның 15 октябреннән 1918 елның 1 маена кадәр Әстерхан шәһәрендә татар телендә нәшер ителә, барлыгы 3 саны чыга.
Демна Гвасалия
Карьера
Хәзерге вакытта Balenciaga брендының креатив директоры булып тора. 2014 елдан Vetement компаниясенең баш дизайнеры була, әмма 2019 елның көзендә үзенең китүе турында хәбәр итә.
Азат ханым (журнал)
Тарих
«Азат ханым» журналына 1917 елның 15 октябрендә нигез салынган. Ул, Әстерхан губернасының Милли шурасы органы «Сарай» газетасы кебек үк, «Нәшрият» типографиясендә басылган.
Демна Гвасалия
Карьера
2018 елда The Fashion Awards премиясе иясе була.
Азат ханым (журнал)
Тарих
Басма хатын-кызларга аң-белем бирү, аларның иҗтимагый-сәяси тормышта актив катнашуына ирешү һәм нигезле хокукларын, шул исәптән, дин өлкәсендә дә, яклау мәсьәләләрен яктыртып килә.
Демна Гвасалия
Карьера
2021 елда экранга «Төньяк җил» фильмы чыга, анда дизайнер Рената Литвинованың героинясы өчен костюм буенча рәссам сыйфатында чыгыш ясый. 2021 елның августында Гвасалия Канье Уэст белән хезмәттәшлек итә. «Мерседес-Бенц Стэдиум»да узган Канье Уэстның «Donda» альбомын тәкъдир итүнең креатив директоры була.
Азат ханым (журнал)
«Азат ханым» журналының нашире һәм мөхәррире ― Гыйсмәтулла Мөслимов, бизәлеш хезмәткәре ― Шәриф Саттаров. Журналда Г. Терешкавия, М. Крымская, Г. Байчурин һ. б. актив языша.
Демна Гвасалия
Шәхси тормыш
2017 елдан башлап электрон музыкант Лоик Гомес (BFRND тәхәллүсе астында билгеле) белән никахта тора.
Азат ханым (журнал)
Ябылу
1918 елның 7 маенда Әстерхан вилаять Советы хозурындагы Мөселман комиссариатының гадәттән тыш утырышы, аның рәисе Касыйм Туйбактинның (Касыйм (Мирзакасыйм) Шаһиҗиһан улы Туйбактин, 1888―1918) хәзерге хәл турындагы нотыгын тыңлаганнан соң: «кичектерүсез мөселман милли идарәсен, мөселман дружинасын таратырга, «Сарай» газетасын ябарга, «Нәшрият» басмаханәсен тартып алырга» ― дигән карар кабул итә.
«Сарай» газетасы кебек үк «Нәшрият» басмаханәсендә бастырылган «Азат ханым» журналы да 1918 елның 1 маендагы өченче саны дөнья күргәч, совет органнары боерыгы буенча туктатыла.
NGC 1684
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
(202) Хрисеида
Тарихы
1879 елның 11 сентябрендә К. Г. Ф. Петерс тарафыннан Клинтон обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «ук әлеге атамасы» саналган.
Кылычөрен (Чорум)
Кылычөрен (Kılıçören) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Чорум иле Чорум илчесенә караган бер авыл (köy).
(20573) Garynadler
(20573) Garynadler — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1999 елның 9 сентябрендә LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1999 RW137» саналган.
Троица Живоначальная чиркәве (Олы Тәрбит)
Тарихы
Олы Тәрбит авылы XVI гасыр ахырында – XVII гасыр башында барлыкка килә. Ә моңа кадәр мәҗүсиләр булган авыл халкы XVIII гасыр уртасында чукындырыла.
Кайбыч районының Олы Тәрбит авылында Изге Троицк чиркәве 1898 елда халык акчасына төзелә башлаган. Аны 1901 елның июнендә Троицага изгеләндерәләр. Беренче рухани булып Никита Комиссаров куела, ул 1910 елда вафат була һәм әлеге гыйбадәтханә янында җирләнә. 1935 елда чиркәүне ябалар һәм, гөмбәзне салдырып башлангыч мәктәп ачалар. 2007 елда балалар бакчасына янкорма ясатталар, анда мәктәпне дә күчерәләр. Ә иске чиркәү бинасында хәзер гыйбадәт йорты урнаштырыла.
Чиркәү бинасын реконструкцияләү турында сүз чыккач, Кайбыч районы башлыгы яңа гыйбадәтханә төзү идеясын хуплый һәм бу эшкә шәхсән 100 мең сум күләмендә акча бирә. 2015 елда халыктан иганәләр җыела, бу акчаларга чиркәү нигезе салына. Гыйбадәтханә төзелешенә җирле халык кына түгел, Татарстанның башка районнарында һәм Россия төбәкләрендә яшәүче Олы Тәрбиттән чыккан кешеләр дә акча корбан итә. Чабаксардан кирпеч алып кайтып 2016 елда диварларны торгызалар, 2017 елда кыңгырау һәм фронтоннары күтәртелә. Казан епархиясе Яңа Изге Троицк чиркәве проектын тәкъдим итә. Казан һәм Татарстан митрополиты Феофан аны төзүгә игелек бирә.
2018 елда Олы Тәрбит авылында Изге Троицкий чиркәвендә икенче гөмбәз урнаштырыла. Алтын гөмбәзне Чуашстанның Батыр районы Туйса авылыннан Изге Троицк чиркәве батюшкасы Николай Марков җитәкчелегендәге бригада ясаган.
2021 елның 16 июлендә Олы Тәрбиттә керәшен чиркәве ачыла. Керәшен чиркәвен ачу тантанасына Казан һәм Татарстан митрополиты Кирилл катнаша.
Урнашуы
Чиркәү Татарстан Республикасының Кайбыч районы Олы Тәрбит авылының Үзәк урамында, 23А йорт адресы буенча урнашкан.
Казан шәһәреннән алып Р-241 «Казан - Ульяновск» автоюлыннан көнбатыш юнәлешкә "Олы Кайбыч" күрсәткече буенча борылып тагын 24 км дан соң Колаңгы авылына кергәндә уңга борылырга, тимер юл кичүе узарга кирәк. 14 км-дан соң Олы Кайбыч авылын әйләнеп чыгу юлы буйлап Иске Чәчкаб, Корноухово һәм Турминское авылларыннан соң Мәлки авылына таба сулга борылырга, аннары төп юл юнәлеше буенча уңга борылырга, аннары "Чүти, Олы Тәрбит" күрсәткече буенча Мәлкидән чыгу юлында сулга борылырга. Чүти һәм Олы Тәрбитне узганда төп юл сакларга кирәк. Чиркәү иске бина артында, төп юлның уң ягында Олы Тәрбит авылы уртасында урнашкан.
Босолук
Босолук — Россия территориясеннән ага торган елга. Тамбов өлкәсе, Липецк өлкәсе, Рязань өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  ? елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 13 км.
Патрасуй
Патрасуй (Патрасуй) — Россиянең Хант-Манси автономияле округының Берёзово районына керүче авыл.
Босолук
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Патрасуй
Халык саны
2002 елгы җанисәп буенча төп милләтләр: билгесез.
Климат
Кыш суык, көчле җилле һәм буранлы, җиде ай бу дәвам итә. Җәй чагыштырмача җылы, тик кыска вакытлы.
Ак Идел (гәҗит)
Ак Идел — иҗтимагый-сәяси гәҗит. 1919 елда Уфа шәһәрендә атнага 2 тапкыр татар телендә нәшер ителә.
Дамлалы (Туфанбейли)
Дамлалы (Damlalı) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Адана иле Туфанбейли илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Беняминув (Лодзь воеводалыгы)
Беняминув  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Врх-при-Требелнем
Врх-при-Требелнем — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Идел буе татарлары тарихы (монография)
«Идел буе татарлары тарихы», яки «Идел буе татарлары: Милли сыгылмалылык профиле» (The Volga Tatars: A Profile in National Resilience) — 1986 елда АКШның Калифорния штатында Стэнфорд университеты тарафыннан инглиз телендә нәшер ителгән гыйльми хезмәт (монография). Авторы — Калифорния университеты профессоры Азадә-Гайшә Рорлих (Azade-Ayşe Rorlich). Хезмәтнең төп максаты — бай чыганакларга таянып, татар халкының гражданлык, этник тарихын тасвирлау. Автор татар халкының авыр елларда да үзенең милли мәдәниятен, сәнгатен саклап кала алуын ассызыклап, киләчәктә дә яшәячәгенә ышаныч белдерә.
Эчтәлек
Зур күләмле бу хезмәт 3 кисәктән, һәр кисәге берничә бүлектән тора. Монографиянең исеме — «Идел буе татарлары» дигән сүзләрдән соң «Милли сыгылмалылык профиле» дип куелган. Хезмәтнең һәр бүлеге исеменнән соң, автор күбесенчә хәзерге заман татар шагыйрьләре шигырьләреннән өзекләрне эпиграф итеп китерә.
Беренче кисәк
Беренче кисәк 1—4нче бүлекләрне эченә ала.
I бүлек. Идел буе татарларының килеп чыгышы
Автор бу бүлектә «татар» этнонимының тарихына туктала, әлеге исем белән билгеле булган халыкның килеп чыгышы турында карашларга анализ ясый. «Татар» этнонимы турында С. Соловьёв,, Н. Карамзин, И. Березин, , Н. Чернов, Н. Калинин, Н. Фирсов, М. Худяков, А. Смирнов, С. Толстой, Н. Воробьев,, Н. Дмитриев, , В. Бартольд язган хезмәтләргә таяна. Авторга татар халкының исеме һәм килеп чыгышы турында борынгы төрки, Көнчыгыш галимнәренең, XIX—XX гасыр галимнәре Ш. Мәрҗани, К. Насыйри, Г. Баттал, З. Вәлиди, А. Халиков, Ф. Вәлиев, Л. Җәләй, М. Зәкиев, М. Госманов, Х. Гыймади, Я. Абдуллин карашлары да таныш. Киң чыганаклар нигезендә автор хәзерге татарларның монгол түгеллеген, төрки халык булуын, хәзерге татарларның Идел буе болгарларыннан килеп чыгуын, аларның формалашуында кыпчакларның катнашуын дәлилли. Үзенең хезмәтен «Идел буе татарлары» дип атаса да, бу исемнең Урал, Себер татарларын да үз эченә алуын ассызыклый, аңа Кырым татарларын кертми.
II бүлек. Болгар дәүләте
Бүлектә Болгар дәүләтенең кайчан барлыкка килүе, Азов-Дон буйларыннан болгар кабиләләренең Идел буена күчеп килү сәбәпләре, Идел-Кама буендагы Болгар дәүләтенең чикләре, шәһәрләре, тормышы, мәдәнияте, галимнәре турында мәгълүматлар китерелгән. 922 елда Болгарга Багдад илчелеге килү, рәсми рәвештә ислам динен кабул итү, илчелек сәркатибе Ибн Фадлан язмалары, Идел буе Болгар дәүләтенең Рус дәүләте һ. б. халыклар белән сәүдә, икътисади, мәдәни мөнәсәбәтләре турында сүз алып барыла.
III бүлек. Монгол басып алучылары
Бу бүлектә монголларның 1228, 1232 елларда ясаган һөҗүмнәре, болгарларның басып алучыларга каршы көрәше, бИдел буе Болгагар дәүләтенең Алтын Урда кул астындагы хәле тасвирлана. 1256—1502 елларда Алтын Урда тәхетендә утырган ханнарның хронологик таблицасы да китерелә.
IV бүлек. Казан ханлыгы
Казан ханлыгының 1437—1552 еллардагы тарихы яктыртыла. Идел буе Болгар дәүләте җимерелгәннән соң, Казан ханлыгы барлыкка килү, ханлыкның элекке башкаласы, Казанның Мәскәү белән хәрби, сәяси, икътисади, мәдәни мөнәсәбәтләре турында мәгълүматлар китерелгән. Казан ханлыгында мәктәп-мәдрәсәләр, кулъязма китаплар, әдипләр, ханлыкның икътисади хәле, аның Урта Азия, Себер, Кавказ, Төркия белән элемтәләре яктыртыла. Касыйм ханлыгы тарихына да урын бирелгән. Казан ханлыгының хронологиясен эченә алган таблица китерелә.
Икенче кисәк. Идел буе татарлары һәм Рус дәүләте
Икенче кисәк 5-9нчы бүлекләрне эченә ала.
V бүлек. Казан ханлыгын аннексияләү, Россиянең татарларга карата сәясәте
Бу бүлектә Казан ханлыгы Иван IV тарафыннан басып алынганнан соң, анда яшәгән халыкларның башыннан кичкән газаплары, татарларны көчләп чукындыру, җирен-байлыгын талап, илдән куу, татарларга карата алып барылган милли-колониаль изү сәясәте тасвирлана. Татар халкының төрле җирләргә таралуы, Степан Разин, Емельян Пугачев хәрәкәтендә катнашуы, императрица Екатерина II нең татарларга ясаган кайбер ташламалары (мәчет салырга рөхсәт итү, мөфтилек оештыру) сәбәпләре күрсәтелә. Христиан миссионерлары Лука (Конашевич), Н. Ильминский һ. б. ларның татарларны көчләп чукындыру, мәктәп-мәдрәсәләрне эзәрлекләү, әлеге чор халык мәгарифе мәсьәләләренә урын бирелгән.
VI бүлек. Дин исеме астындагы реформизм
Бүлек татар зыялылары Г. Курсави, Ш. Мәрҗани, Р. Фәхретдинов, М. Бигиев, Г. Ибраһимов, З. Камали, Г. Килдешев һ. б. эшчәнлеге белән таныштыра. Аларның халык мәгърифәтенә керткән өлеше, халыкта уяну, торгынлыктан чыгуның беренче адымнары сурәтләнә. Вәисевчеләр эшчәнлеге, Урал-Себер татарларының мәктәп-мәдрәсәләре хәле, Иж-Бубый мәдрәсәсен тар-мар итү сәбәпләре, Бөтенроссия мөселманнарының беренче корылтае темасы яктыртыла.
VII бүлек. Дөньяви-дини симбиоз
Бу бүлектә сүз татар мәгърифәтчелеге турында бара. Күренекле мәгърифәтчеләр И. Хәлфин, Г. Мәхмүдов, К. Насыйри, Х. Фәезханов эшчәнлеге киң яктыртыла. Татар басма сүзе барлыкка килү, Казан, Ырынбур, Уфа, Петербург, Әстерхан һ. б. шәһәрләрдә татар китапчылыгы тарихы, татар телендә вакытлы матбугат ачу өчен көрәш, җәмгыяте хәйрияләрнең урыны һ. б. мәсьәләләр тикшерелә. Ишми ишан һ. б. кадими ислам әһелләре эшчәнлегенә дә урын бирелә
VIII бүлек. Белемлелек
Бүлектә татар уку йортларының программаалары, мәдрәсәләр тарихы, татар мәктәпләренә карата патша хакимияте алып барган эзәрлекләү сәясәте, татар яшьләре өчен рус уку йортларына керү мөмкинлеге булмау, аларның Каһирә, Бәйрут, Истанбул, Женева, Сорбонна, Япония, Кытай, Америка уку йортларына белем алу өчен китә башлаулары күрсәтелә. Татар халык мәгарифе өлкәсендә хезмәт куйган зыялылар турында мәгълүматлар китерелә.
IX бүлек. Татарларда мәгърифәтчелек хәрәкәте
Җәдитчелек, «пантюркизм» темасы яктыртыла. 1905 елның 17 октябрь манифестыннан соң татарларда иҗтимагый хәрәкәт төрле яклап (социал-революционерлар, социал-демократлар, большевиклар, меньшевиклар) тасвирлана. Садри һәм Һади Максудилар, Гаяз Исхакый, Фуат Туктаров, Галиәсгар Камал, Г. Терегулов, Х. Ямашев турында мәгълүматлар китерелә. Большевикларның пропаганда эшендә «Азат», «Азат халык», «Казан мөхбире» газеталарын файдалануына, беренче большевистик «Урал» газетасына туктала. Шулай ук Беренче һәм Икенче Бөтенроссия мөселман съездлары, I—IV Дәүләт Думасы мөселман фракциясе турында мәгълүмат алырга мөмкин.
Өченче кисәк. Идел буе татарлары һәм Советлар Союзы
Өченче кисәк 10—12нче бүлекләрне эченә ала.
X бүлек. Инкыйлаб мәдәни автономиясеннән ТАССРга хәтле
Бу бүлек 1917 елгы Февраль революциясеннән Татарстан АССР оештырылуга кадәрге чорны эченә ала. Милли Шура, Хәрби Шура, Казан мөселман комитеты, Мөселман социалистлар комитеты, РКП(б)ның Көнчыгыш халыклары коммунистлар оешмасы, Милләтләр эше халык комиссариаты, Үзәк мөселман хәрби коллегиясе эшчәнлеге сурәтләнгән. Татар-башкорт республикасы, Татарстан республикасын төзү өчен көрәш темалары яктыртыла. Инкыйлабтан соң татарлар күпләп яши торган төбәкләрдә милли мәктәпләр, милли матбугат, мәдәният учаклары ачылу тасвирлана. ТАССР оештыру эшендә М. Вахитов, К. Якуб, Г. Ибраһимов, Һ. Маликов, И. Галиев, М. Конов һ. б. керткән өлеш белән танышырга була. Татар солдатларынң Ватандашлар сугышы чорында төрле фронтларда корал тотып көрәшүе сурәтләнә. Бүлектә ТАССР географик картасы, статистик мәгълүматлар да урын алган.
XI бүлек. Милли коммунизм һәм ТАССР: Икенче бөтендөнья сугышы алдыннан
Бу бүлектә яктыртылган темалар: ТАССРда татар телен гамәлгә кертү буенча эшләр, татар теленең терминологиясен тудыру буенча эшчәнлек, Яңалифкә күчү, аны кириллицага алыштыру, культура революциясе, Үзәк белән Татарстан, КПССның Татарстан ӨК, ХКШ, ҮБК, РКП(б) ҮК каршындагы Татар-башкорт бюросы, С. Сәетгалиев, Солтангалиев, солтангалиевчелеккә каршы көрәш, татар мәдәнияте һәм әдәбияты торышы һ. б. 1920-еллар уртасында башланган сәяси террор сәбәпле татар халкы һәм аның мәдәнияте зур югалту кичерүе ассызыклана. 1941 елда Мәскәүдә үткәрергә әзерләнгән Татар әдәбияты һәм сәнгате декадасы турында әйтелә.
XII бүлек. Мәдәният сыгылмалылыгы һәм Икенче бөтендөнья сугышыннан соң милли үзаңлылык
Соңгы бүлектә татар халкының саны, күпме өлеше чит төбәкләрдә яшәве, татар мәктәпләренең хәле, аларда укучыларның елдан-ел кимүе, матубугат-нәшрият эшләре торышы, татар телендә китап басуның кимүе турында сүз бара. ТАССРда ислам диненең торышына, сугышчан атемзмга игътибар ителә. Бөек Ватан сугышыннан соң татар әдәбияты үсеше турында шактый мәгълүмат бирелгән. Прозаиклар, драматурглар, шагыйрьләр, татар әдәбияты тарихын өйрәнүче галимнәр, Г. Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты эшчәнлеге уңай бәяләнә.
Монография «Йомгаклау сүзе» белән тәмамлана. «Кушымта» итеп, I—IV Дәүләт Думасының татар-башкорт депутатлары исемлеге (биографияләре белән«), Искәрмәләр», хезмәттә очраган «Исемнәрнең һәм төрле шәһәр, вакытлы матбугат, аерым оешмаларның әлифба буенча күрсәткече» китерелгән. Китап ахырында бай библиография китерелгән. Татар халкы тарихының төрле якларына бәйләнешле карталар, таблицалар белән тулыландырылган.
Нове Жабно
Нове Жабно — Польшаның Любуш воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Үзәк диния нәзарәте
Диния Нәзарәте шактый катлаулы тарихка ия. Чөнки Россиядә Исламга карата мөнәсәбәт һәрвакыт каршылыклы булган. Иң кыен чорларның берсе — Совет хакимияте еллары.
Патшалар заманы
Үзәк диния нәзарәте 1846—1917 елларда Ырымбур магометан (мөселман) дини җыелышы дип атала. Аннан инде ул гел Уфа исеме белән бәйле һәм аның идарәчелеге дә шушында була.
Инкыйлабтан соңгы еллар
Инкыйлабтан соң үз эшчәнлеген I Мөселман корылтае (1920 ел, 16—25 сентябрь) яңарта (уздыру урыны Уфа). Ул Россиянең Европа өлеше, Себер вә Казакстан Үзәк Диния Нәзараты исеме ала. Мөфти итеп яңадан Галимҗан Баруди сайлана.
Сугыш һәм сугыштан соңгы чор
1943 елда Үзәк Азия һәм Казакстан Диния Нәзарәте оеша (Ташкәнттә). 1944 елда ССРБ территориясендә Кавказ арты диния нәзаратына өстәп (Баку), тагын бер мөстәкыйль Үзәк төзелә: Төньяк Кавказ (Буйнакск, хәзер Махачкала). Үзәк Диния нәзарәты исеме СССРның Европадагы Үзәк өлеше вә Себер (Уфа) Диния Нәзарәте итеп үзгәртелә.
Сугыштан соңгы елларда дини тормыш җанлана башлый, яңа мәчетләр, дини оешмалар ачыла. Дини культлар эше буенча Советның Башкортстандагы вәкиле язганча: “Элеккеге мөфти Рәсүлев үзенең гамәлләре белән теркәлмәгән дини жәмгыятьләрнең һәм төркемнәрнең күбәеп китүенә мөмкинлек бирде,... ул бернинди тикшерүсез “таныклыклар”, ягъни кичекмәстән башкарылырга тиешле дини кануннарны үтәргә хокуклар бирде, бөтен дини төркемнәрне еллык календарьлар белән тәэмин итеп торды”.
1948 елның октябрь аенда эчке Россия вә Себер мөселманнарының Үзәк Диния Нәзарәте үзенең IV корылтаен үткәрә. Мондый съездның өченчесе һәм соңгысы 1926 елда, ягъни Совет дәүләте дингә карата түземле сәясәт алып барган вакытта уздырыла. Әлеге корылтайда Казан мөхтәсибе Кадыйров Татарстандагы 30 мәчетсез мулланы рәсми рәвештә теркәргә кирәк дигән тәкъдим белән чыга. Аларны "санитар муллалар" дип йөрткәннәр. Кадыйров бу уңайдан Дини Культлар эше буенча Советы вәкиле Багаев белән сөйләшкәнлеген һәм аның каршы булмаганлыгын хәбәр итә. Кадыйровны башка төбәк мөхтәсибләре дә яклап чыгалар. Ләкин мөфти Рәсүлев, хөкүмәт вәкиле белән киңәшләшкәннән соң, мәчетсез муллаларны билгеләүне туктатырга кирәк, дип чыгыш ясый. Бу күренешне Диния Нәзарәтенең яңа уставы тыя.
Шул ук 1948 елда СССР Министрлар Шурасы каршындагы Дини культлар эше буенча Совет үзенең барлык җирле вәкилләрен дини оешмаларны теркәмәскә кисәтә. Совет хөкүмәтенең дингә каршы көрәше кабат 1950 елдан соң, мөфти Г.Рәсүлев вафат булгач көчәеп китә. 1950нче елларның башыннан алып мәчет-мәхәлләләрне теркәү мөмкин булмый башлый.
Хәзерге чор
1989 елда, мөфти Тәлгат Таҗетдин тырышлыгы белән рөхсәт ителгән Нәзарәтнең 200 еллыгы Болгар дәүләтенең ислам динен кабул итүенең 1100 еллыгы итеп үткәрелә. Ул вакытта Үзәк диния нәзарәтенә 131 мәчет буйсына.
Тиздән бердәм Диния нәзарәтен таркату процессы башлана. Башкорт милли үзәге нәзарәт җитәкчелеген татар шовинизмында гаепләп чыга. 1992 елда беренче булып Башкортстан дини идарәсе бүленеп чыга.
Бүген Үзәк диния нәзараты 27 төбәк Дини идарәне, 2500 артык мөселман җәмәгатен берләштерә.
Ескаталан
Ескаталан — Франциянең Терн һәм Гаронна департаментында урнашкан коммуна.
Чүти мәчете
Чүти мәчете — Татарстанның Кайбыч районы Чүти авылында урнашкан мәчет.
Тарихы
Авылда элек ике мәчет булган. Авыл мәчете XX гасырның 30 елларында кулланыштан чыгарылып гасыр азагында яңадан торгызыла.
Орлово (Подлясье воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Невьяно
Невьяно — Италиянең Апулия төбәгендә урнашкан коммуна. провинциясе составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Кадыковка (Сембер өлкәсе)
Кадыковка (Кадыковка) — Сембер өлкәсенең Майна районында урнашкан сала.
Халык
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
Севимли (Акчакале)
Севимли (Sevimli) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Шанлыурфа иле Акчакале илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Скшинки (гмина Курник)
Скшинки  — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Ериз-ла-Брюле
Ериз-ла-Брюле — Франциянең Мёз департаментында урнашкан коммуна.
Орандж (Миссури)
Орандж  — Америка Кушма Штатларының Миссури штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Орандж шәһәре  елда нигезләнгән.
Драгомирешть (Димбовица)
Драгомирешть — Румыниянең Димбовица жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сентервилл (Мэриленд)
Сентервилл  — Америка Кушма Штатларының Мэриленд штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Врх-при-Фари
Врх-при-Фари — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гагарына (Навагрудский районы)
Гагарына  (Гагарына ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Навагрудский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Людвигслюст
Людвигслюст — Алманиянең Мекленбург-Алгы Померания җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
HD2887
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Аспремон (Югары Альплар)
Аспремон (Aspremont) — Франциянең Югары Альплар департаментына караган коммуна, Аспр-сюр-Бюэш кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 18,52 км².
Браунли-Парк (Мичиган)
Браунли-Парк  — Америка Кушма Штатларының Мичиган штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Браунли-Парк халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Преси-Нотр-Дам
Преси-Нотр-Дам (Précy-Notre-Dame) — Франциянең Об департаментына караган коммуна, Бриен-ле-Шато кантонына карый.
Браунли-Парк (Мичиган)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Семженьга (Вела кушылдыгы)
Семженьга (Семжиньга, Меженга) — Россия территориясеннән ага торган елга. Архангельск өлкәсе, Вологда өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Вель елгасының уң ярыннан 51 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 25 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Вага елгасы. Кече елга бассейны — Төньяк Двина, Вычегда һәм Кече Төньяк Двиналар кушылган урыннан түбәнрәк, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
(20574) Ochinero
(20574) Ochinero — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1999 елның 9 сентябрендә LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1999 RZ139» саналган.
Драгомирешть (Нямц)
Драгомирешть — Румыниянең Нямц жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Бересе-Дуже
Бересе-Дуже — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Рита (кратер)
Рита — Венера планетасының -71°N, -334.8°W координаталары буенча урнашкан, диаметры якынча 8.3 километр озынлыкта булган кратеры.
Исеме
Кратер маҗар исеме Рита хөрмәтенә аталган. Исеме рәсми рәвештә 1985 елда билгеләнә.
NGC 1685
NGC 1685 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Нове Крамско
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Камазко (Верчели)
Камазко — Италиянең Пьемонт төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Камазко Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
(637) Хрисофемида
(637) Хрисофемида  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1907 елның 11 мартында Джоэл Меткалф тарафыннан Тонтон обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1907 YE» саналган.
Дамлалы (Бурһание)
Дамлалы (Damlalı) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Балыкесир иле Бурһание илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Врх-при-Хинях
Врх-при-Хинях — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Орля (Подлясье воеводалыгы)
Орля  — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Ериз-ла-Петит
Ериз-ла-Петит — Франциянең Мёз департаментында урнашкан коммуна.
Россомаха (Копкес кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Еспале
Еспале — Франциянең Терн һәм Гаронна департаментында урнашкан коммуна.
Чүти тарихи мәчете
Чүти тарихи мәчете - Татарстанның Кайбыч районы Чүти авылында урнашкан тарихи мәчет.
Гадзилуны
Гадзилуны (Гадзілуны ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Астравецкий районында урнашкан авыл.
Пестери (Киров өлкәсе)
Пестери (Пестери) — Киров өлкәсенең Омутнинск районында урнашкан авыл.
Гадзилуны
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Чүти тарихи мәчете
Тарихы
Авыл мәчете XX гасырның 30 елларында кулланыштан чыгарылган. Бинасы әле дә сакланган.
Пестери (Киров өлкәсе)
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
2002 елгы җанисәп буенча даими яшәүче халкы юк.
Алмалыг
Алмалыг (Almalıq ) — Әзербайҗанның Кәлбәҗәр районына караган авыл.
Кылычөрен (Гүмүшхане)
Кылычөрен (Kılıçören) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Гүмүшхане иле Гүмүшхане илчесенә караган бер авыл (köy).
Иемят-Яха
Иемят-Яха — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә ага. Елга  Пяку-Пур елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 17 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Түбән Об бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Асбассейн юк, елга бассейны — Пур.
(20575) 1999 RL142
(20575) 1999 RL142 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1999 елның 9 сентябрендә LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1999 RL142» саналган.
Пашторы
Пашторы (Пашторы) — Россиянең Хант-Манси автономияле округының Белоярский районына керүче авыл.
Халык саны
2002 елгы җанисәп буенча төп милләтләр: мансилар (15%), хантлар (85%).
Климат
Кыш суык, көчле җилле һәм буранлы, җиде ай бу дәвам итә. Җәй чагыштырмача җылы, тик кыска вакытлы.
Севинди (Огузэли)
Севинди (Sevindi) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Газиантеп иле Огузэли илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Людерсдорф
Людерсдорф — Алманиянең Мекленбург-Алгы Померания җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Аспр-сюр-Бюэш
Аспр-сюр-Бюэш (Aspres-sur-Buëch) — Франциянең Югары Альплар департаментына караган коммуна, Аспр-сюр-Бюэш кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 42,65 км².
Скшинки (гмина Стеншев)
Скшинки  — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Орегон (Миссури)
Тарихы
Орегон шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Врхе
Врхе — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сесилтон (Мэриленд)
Сесилтон  — Америка Кушма Штатларының Мэриленд штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Нове Курово
Нове Курово — Польшаның Любуш воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Нойкаттаро
Нойкаттаро — Италиянең Апулия төбәгендә урнашкан коммуна. провинциясе составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Бересе-Мали
Бересе-Мали — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Камазтрильио (Пезаро һәм Урбино)
Камазтрильио — Италиянең Марке төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Камазтрильио Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
6 июнь
6 июнь — Милади тәкъвимендә алтынчы айның алтынчы көне. Ел ахырына кадәр 208 көн кала.
(3816) Чугайнов
(3816) Чугайнов  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1975 елның 8 ноябрендә Черных Н. С. тарафыннан Кырым обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1975 VG9» саналган.
HD2888
HD2888 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Куликовка (Чусовая кушылдыгы)
Куликовка (Зур Куликовка) — Россия территориясеннән ага торган елга. Пермь крае, Свердловск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Чусовая елгасының сул ярыннан 11 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 15 км.
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Преси-Сен-Мартен
Преси-Сен-Мартен (Précy-Saint-Martin) — Франциянең Об департаментына караган коммуна, Бриен-ле-Шато кантонына карый.
Троица Живоначальная гыйбадәт йорты (Олы Тәрбит, Кайбыч районы)
Троица Живоначальная гыйбадәт йорты (Троицы Живоначальной молитвенный дом) — Татарстан Республикасы Кайбыч районы Олы Тәрбит авылында урнашкан православие гыйбәдәтханәсе.
Тарихы
Олы Тәрбит авылы XVI гасыр ахырында – XVII гасыр башында барлыкка килә. Ә моңа кадәр мәҗүсиләр булган авыл халкы XVIII гасыр уртасында чукындырыла.
Кайбыч районының Олы Тәрбит авылында Изге Троицк чиркәве 1898 елда халык акчасына төзелә башлаган. Аны 1901 елның июнендә Троицага изгеләндерәләр. Беренче рухани булып Никита Комиссаров куела, ул 1910 елда вафат була һәм әлеге гыйбадәтханә янында җирләнә. 1935 елда чиркәүне ябалар һәм, гөмбәзне салдырып башлангыч мәктәп ачалар. 2007 елда балалар бакчасына янкорма ясаталар, анда мәктәпне дә күчерәләр. Ә иске чиркәү бинасында хәзер гыйбадәт йорты урнаштырыла.
2015 елда чиркәү бинасын реконструкцияләү урынына яңа чиркәү төзелеше хуплана 2015 елда халыктан иганәләр җыела, бу акчаларга чиркәү нигезе салына. Казан епархиясе Яңа Изге Троицк чиркәве проектын тәкъдим итә. Казан һәм Татарстан митрополиты Феофан аны төзүгә игелек бирә.
Урнашуы
Чиркәү Татарстан Республикасының Кайбыч районы Олы Тәрбит авылының Үзәк урамында, 23А йорт адресы буенча урнашкан.
Казан шәһәреннән алып Р-241 «Казан - Ульяновск» автоюлыннан көнбатыш юнәлешкә "Олы Кайбыч" күрсәткече буенча борылып тагын 24 км дан соң Колаңгы авылына кергәндә уңга борылырга, тимер юл кичүе узарга кирәк. 14 км-дан соң Олы Кайбыч авылын әйләнеп чыгу юлы буйлап Иске Чәчкаб, Корноухово һәм Турминское авылларыннан соң Мәлки авылына таба сулга борылырга, аннары төп юл юнәлеше буенча уңга борылырга, аннары "Чүти, Олы Тәрбит" күрсәткече буенча Мәлкидән чыгу юлында сулга борылырга. Чүти һәм Олы Тәрбитне узганда төп юл сакларга кирәк. Гыйбадәт йорты төп юлның уң ягында Олы Тәрбит авылы уртасында урнашкан.
Драгомирешть (Тимиш)
Драгомирешть — Румыниянең Тимиш жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Осенники (Подлясье воеводалыгы)
Осенники  — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Ериз-Сен-Дизье
Ериз-Сен-Дизье — Франциянең Мёз департаментында урнашкан коммуна.
Врхек
Врхек — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Роза-Боньор (кратер)
Роза-Боньор — Венера планетасының -9.7°N, -288.8°W координаталары буенча урнашкан, диаметры якынча 104 километр озынлыкта булган кратеры.
Исеме
Кратер рәссам Роза Боньор хөрмәтенә аталган. Исеме рәсми рәвештә 1994 елда билгеләнә.
Дамлама (Тарсус)
Дамлама (Damlama) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Мерсин иле Тарсус илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Севиндик (Гүрпынар)
Севиндик (Sevindik) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Ван иле Гүрпынар илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Карцовка
Карцовка (Карцовка) — Сембер өлкәсенең Майна районында урнашкан авыл.
Халык
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (87,6%), украиннар (5,7%), белоруслар (3,8%), чуашлар (2,9%).
NGC 1686
NGC 1686 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Еспарсак
Еспарсак — Франциянең Терн һәм Гаронна департаментында урнашкан коммуна.
(20576) Marieoertle
(20576) Marieoertle — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1999 елның 9 сентябрендә LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1999 RG148» саналган.
Әл-Мөтәнәбби
Әл-Мөтәнәбби (المتنبّي) — X гасырда Якын Көнчыгышта билгеле булган гарәп шагыйре.
Җөрҗи Зәйдан
Җөрҗи Зәйдан (جرجي زيدان) — гарәп язучысы, публицист, галим.
Бретрен (Мичиган)
Бретрен  — Америка Кушма Штатларының Мичиган штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Бретрен халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Рыбтрестовская
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об елгасы Васюган елгасы кушылган урынган Вах елгасы кушылган урынга кадәр . Кече елга бассейны — Васюган, елга бассейны — (Югары) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Людерсхаген
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ночи
Ночи — Италиянең Апулия төбәгендә урнашкан коммуна. провинциясе составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Силламәе
Силламәе (Sillamäe) — Эстониянең Ида-Виру өязендә урнашкан шәһәр.
Халык саны — кеше.
Тарих
Шәһәр статусын 1957 елдан башлап йөртә.
Гадуны
Гадуны (Гадуны ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Гродзенский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Нове Полихно
Нове Полихно — Польшаның Любуш воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Драгомирешть-Вале
Драгомирешть-Вале — Румыниянең Илфов жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Камайони (Фиренца)
Камайони — Италиянең Тоскана төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Камайони Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Врхлога
Врхлога — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Бесекеж-Навойови
Бесекеж-Навойови — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(3094) Чукоккала
(3094) Чукоккала  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1979 елның 23 мартында Черных Н. С. тарафыннан Кырым обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1979 FE2» саналган.
Осетно (Подлясье воеводалыгы)
Осетно  — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Кылычпынары (Коюлхисар)
Кылычпынары (Kılıçpınarı) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Сивас иле Коюлхисар илчесенә караган бер авыл (köy).
Шираз Ара
Ара Шираз (әрм. Արա Շիրազ), чын исеме Арамазд Карапетян Ованесов (әрм. Արամազդ Հովհաննեսի Կարապետյան; 8 июнь 1941( Ереван — 18 март 2014 (72 яшь), Ереван) — әрмән рәссам-скульпторы, Әрмән ССРның атказанган рәссамы (1979), Әрмәнстан Республикасының халык рәссамы (2009), Әрмәнстан Республикасының Президент премиясе лауреаты.
Биографиясе
Шагыйрә Сильва Капутикян һәм шагыйрь Ованес Ширазаның (Карапетян) улы. 9 яшендә, мәктәп сәнгать үзешчән түгәрәгенә язылып, скульптура юнәлешен сайлый.
1966 елда Ереван дәүләт сәнгать-театр институтын тәмамлый. Республика, бөтенсоюз һәм халыкара күләмдәге яшь рәссамнарның күргәзмәләрендә катнаша. 1968 елдан Әрмәнстан Рәссамнар берлеге әгъзасы, Мәскәүдә, Ленинградта һәм Тбилисидә күргәзмәләр оештыручы. «Урартудан хәзергегә» әрмән сәнгате фестивале (Париж, 1970) катнашучысы. 1977 елда - Әрмәнстанның атказанган рәссамы, 1979 елда «Двин» кунакханәсе кыегында «Бөркетләр» барельефы өчен Дәүләт премиясенә лаек була (Ереван, 1978).
Шираз скульптура портретлары авторы (Сароян Вильям, Пабло Пикассо, Кочар Ерванд, Шираз Ованес, Галстян Вруир һәм башкалар) буларак билгеле, әрмән мифологиясеннән, эпослардан һәм әкиятләрдән персонажлар, шулай ук сәнгать эшлеклеләре образлары белән актив кызыксына. Ширазның эшләре Еревандагы Хәзерге сәнгать музеенда һәм Әрмәнстанның Милли галереясында, Третьяков галереясында һәм Мәскәүдә Көнчыгыш халыкларының Дәүләт сәнгать музеенда куела.
1987 елдан Әрмәнстан Рәссамнар берлеге Президенты, СССР Рәссамнар берлеге Секретариаты әгъзасы. Шираз авторлыгы белән картиналар һәм скульптуралар Мәскәү, Санкт-Петербург, Тбилиси, Ереван, Бейрут, Париж, Лондон, Нью-Йорк, Лoс-Анджелес, Чикаго, Детройт, Монреаль һәм дөньяның башка шәһәрләрендә бар.