cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Гейстаун (Пенсильвания)
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Хаҗыюнуслар (Бозкыр)
Хаҗыюнуслар (Hacıyunuslar) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Конья иле Бозкыр илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Хемельхаузен
Хемельхаузен — Алманиянең Түбән Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Дарина Вәлитова
Дарина Вәлитова, Диана Рәшит кызы Вәлитова (1997 елның 9 феврале, РФ, Мәскәү) — спортчы (суда синхрон йөзү), халыкара дәрәҗәдә спорт остасы, яшьләр арасында дөнья чемпионы (2013),Европа чемпионы (2014, 2016, 2018), дөнья чемпионы (2015, 2017).
Тәрҗемәи хәле
1997 елның 9 февралендә Мәскәүдә туган.
Саблон
Географиясе
Коммуна мәйданы — 22.13 км².
Гомәр Таһир
Гомәр Зариф улы Таһир (Таһиров - Фин. Ymär Daher/Tahiroff, - мишәрчә: Өмәр/Үмәр Таһир; 1910 елның 15 ноябре – 1999 елның 10 июле ) — Финляндиядәге татар оешмасы рәисе, Һелсинки университеты тюркология доценты, фәлсәфә докторы, ТАССР атказанган фән эшлеклесе.
Тәрҗемәи хәл
1910 елның 15 ноябренда Түбән Новгород губернасы Сергач өязе (хәзерге Түбән Новгород өлкәсе Кызыл Октябрь районы)  Куйсуы авылында игенче гаиләсендә өлкән бала булып туган. 1922 елда, әнисе вафатыннан соң, Финляндиягә барып төпләнгән әтисе янына чыгып китә. Үмәр, фин мәктәбенә укырга кереп, сигезьеллык мәктәпне җиде елда тәмамлый. Һелсинки университетының юридик факультетын тәмамлый (1938). «Agricultura Anatolica I. Die volkstümlichen landwirtschaftlichen Geräte» темасына докторлык диссертациясен яклый.
TATARICA
1970 елның 15 ноябренда Һелсинки университеты тюркология доценты, фәлсәфә докторы һәм вице-судья Үмәр Даһерның 60 яшьлек юбилее уздырыла. Әлеге вакыйгага багышлап, галимнең дуслары төрле илләрнең күренекле галимнәре язган, нигездә, татар теле һәм татар халкы тарихына багышланган мәкаләләрен туплап, «TATARICA» китабы нәшер итәргә уйлыйлар.
Гаилә
Үмәр вас Халидә Гыймат Җәмәлетдин кызына өйләнде. Аларның өч баласы бар; Окан, Рәхилә, Тинәт.
Үмәрның улы Окан - Финляндиядә күренекле татар. Ул татар-фин сүзлеген бастырып, Хельсинки университетында татар телен укыта. Ул Фин татар җыелышының озак вакыт председателе. 2010 елда ул Татарстанга сәяхәтендә Президент Таря Халоненны озатты.
Хемзен
Хемзен — Алманиянең Түбән Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Либертатя (Келераш)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Геллем (Пенсильвания)
Геллем  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
NGC 4531
NGC 4531 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Хаҗыюсуф (Сома)
Хаҗыюсуф (Hacıyusuf) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Маниса иле Сома илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
NGC 4532
NGC 4532 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Тураев
Тураев — фамилия.
Татарча Википедиядә әлеге фамилияне кулланып ясалган түбәндәге мәкаләләр урнаштырылган:
Сава-Мепен
Сава-Мепен (Savas-Mépin) — Франциянең Изер департаментына караган коммуна, Бьевр кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 14,75 км².
Хаҗыюсуф (Кызылтепе)
Хаҗыюсуф (Hacıyusuf) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Мардин иле Кызылтепе илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Либлинг
Либлинг — Румыниянең Тимиш жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Хемминген (Түбән Саксония)
Хемминген  — Алманиянең Түбән Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Хаҗыюсуфлар (Элмалы)
Хаҗыюсуфлар (Hacıyusuflar) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Анталья иле Элмалы илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
NGC 4533
NGC 4533 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Геллертаун (Пенсильвания)
Геллертаун  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Саланьон
Географиясе
Коммуна мәйданы — 16,15 км².
Хаҗыюсуфлар (Батталгази)
Хаҗыюсуфлар (Hacıyusuflar) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Малатья иле Батталгази илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Хеммор
Хеммор — Алманиянең Түбән Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Хеммор (союз общин)
Хеммор  — Алманиянең Түбән Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Хеммор
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Хеммор (союз общин)
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Либораждя
Либораждя — Румыниянең Караш-Северин жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Либотин
Либотин — Румыниянең Марамуреш жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Салез-сюр-Сан
Географиясе
Коммуна мәйданы — 7,77 км².
NGC 4534
NGC 4534 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Герндон (Пенсильвания)
Герндон  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
NGC 4535
NGC 4535 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Геттисберг (Пенсильвания)
Геттисберг  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Хаҗыюсуфмесҗит (Каратай)
Хаҗыюсуфмесҗит (Hacıyusufmescit) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Конья иле Каратай илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Аяз Мөтәлибов
Аяз Ниязи улы Мөтәлибов (Ајаз Нијази оғлу Мүтәллибов, Ayaz Niyazi oğlu Mütəllibov; 12 май 1938, Бакы) — Азәрбайҗан Җөмһүриятенең беренче президенты, АзССР коммунистик фиркасе үзәк комитәсенең соңгы, 14-че беренче сәркатибе.
Тәрҗемәи хәл
Аяз Мөтәлибов 1938 елның 12 майда Бакыда зыялы гаиләсендә туган. 1962 елда Азәрбайҗан нефть-химия институтын бетергән.
1959 елда Бакы суыткычлар заводына эшкә кергән һәм 19 биредә эшләгән, 1966 елда ул бу заводның директоры итеп тәгаенләнгән.
1974 елда "Бакыэлектромаш" җитештерү берләшмәсенең диреторы итеп билгеләнгән. 1977 елда Бакы шәһәре Нариманов район фирка комитәсенең икенче сәркатибе булып сайланган. 1979 елда җөмһүриятнең җире сәнәнгать министры вазифасына билгеләнгән. 1982 елда АзССР дәүләт план комитәсенең рәисе һәм министрлар шурасы рәисе урынбасары итеп билгеләнә.
1988 елдан АзССР Министрлар Шурасының Рәисе. 1990 елның гыйнвар аенда АзССР коммунистик фиркасе үзәк комитәсенең, аннан соң – 1990 елның май аенда АзССРның Югары Шурасы тарафыннан Азәрбайҗан президенты вазифасына сайланган. 1990—1991 елларда СБКФ ҮК Сәяси бүросының әгъзасы булган.
1991 елның 8 сентябрьдә гомуми сайлауларда Азәрбайҗан президенты булып сайланган. 1992 елның мартында, Азәрбайҗан гаскәренең Таулы Карабахтагы уңышсызлыклардан соң һәм Азәрбайҗан Халык Фронты басымы астында истигъфага чыгарга мәҗбүр булган. Шул ук елның 14 майда Мөтәлибов вазифасында торгызылган, ләкин нибары 4 көннән соң «төшерелгән» һәм Русиягә качып киткән.
Хемсбюнде
Хемсбюнде — Алманиянең Түбән Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
NGC 4536
NGC 4536 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Хемслинген
Хемслинген — Алманиянең Түбән Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ливада (Арад)
Ливада — Румыниянең Арад жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сардьё
Сардьё (Sardieu) — Франциянең Изер департаментына караган коммуна, Бьевр кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 26,09 км².
Гилбертон (Пенсильвания)
Гилбертон  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Хемсло
Хемсло — Алманиянең Түбән Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ливада (Ботошань)
Ливада — Румыниянең Ботошань жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
NGC 4537
NGC 4537 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Хаҗыякуп (Тараклы)
Хаҗыякуп (Hacıyakup) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Сакарья иле Тараклы илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Сарсена
Географиясе
Коммуна мәйданы — 11,20 км².
Хаҗыякуп (Маньяс)
Хаҗыякуп (Hacıyakup) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Балыкесир иле Маньяс илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Глазго (Пенсильвания)
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ливада (Бузеу)
Ливада — Румыниянең Бузеу жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Саснаж
Саснаж (Sassenage) — Франциянең Изер департаментына караган коммуна, Фонтен-Веркор кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 16,80 км².
Хепштедт
Хепштедт — Алманиянең Түбән Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Хазаршаһ (Бүньян)
Хазаршаһ (Hazarşah) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Кайсери иле Бүньян илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
NGC 4538
NGC 4538 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Хёрден (Гарц)
Хёрден  — Алманиянең Түбән Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гласспорт (Пенсильвания)
Гласспорт  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Хере
Хере — Алманиянең Түбән Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Рамил Тураев
Рамил Тураев (Рамил Габделхак улы Тураев) — югары квалификацияле категориягә ия табиб, медицина фәннәре кандидаты (1998), Татарстан Республикасының атказанган табибы (2000), Амур өлкәсенең сәламәтлек саклау министры (2007-2008), республика кан күчерү станциясе баш табибы (2011 елдан).
Тәрҗемәи хәле
1956 елның 26 мартында Татарстан АССР Әгерҗе районы Рыс авылында туган. Ике югары белем алган: «стоматология» белгечлеге буенча Казан дәүләт медицина институтын (1984), «икътисадчы-оештыручы» белгечлеге буенча Казан дәүләт авыл хуҗалыгы академиясен (1997) тәмамлый. Медицина фәннәре кандидатлыгына диссертация яклый (1998). 1976-1978 елларда хәрби хезмәт үтә.
Фәнни эшләре
«Общественное здоровье и здравоохранение» журналында кан күчерү турында язылган мәкаләләре нәшер ителә.
Моны да карагыз
Амур өлкәсенең сәламәтлек саклау министры булып эшләгәндә (2008), Камчаткага очкычта сәяхәт иткән өчен җинаять эше кузгатылып, 9 ай ябылуда була
Сатолаз-э-Бонс
Сатолаз-э-Бонс (Satolas-et-Bonce) — Франциянең Изер департаментына караган коммуна, Ла-Верпийер кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 27,36 км².
Ливада (Вранча)
Ливада — Румыниянең Вранча жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
NGC 4539
NGC 4539 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
NGC 4540
NGC 4540 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Степанов
Степанов — фамилия һәм топоним.
Татарча Википедиядә әлеге сүзне кулланып ясалган түбәндәге мәкаләләр урнаштырылган:
Хермансбург
Хермансбург — Алманиянең Түбән Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Семон (Изер)
Семон (Semons) — Франциянең Изер департаментына караган коммуна, Бьевр кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 19.14 км².
Ливада (Иклод, Клуж)
Ливада — Румыниянең Клуж жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Глен-Гоуп (Пенсильвания)
Глен-Гоуп  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Херцберг-ам-Харц
Херцберг-ам-Харц — Алманиянең Түбән Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Ливада (Петрештий-де-Жос, Клуж)
Ливада — Румыниянең Клуж жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
NGC 4541
NGC 4541 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Хазнедар (Баһчэлиэвлер)
Хазнедар (Haznedar) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Истмала иле Баһчэлиэвлер илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Сен-Бартелеми (Изер)
Сен-Бартелеми (Saint-Barthélemy) — Франциянең Изер департаментына караган коммуна, Русийон кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 12,10 км².
NGC 4542
NGC 4542 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Аурупа Берлеге Шурасы
Европа Берлеге Шурасы (Rat der Europäischen Union, Conseil de l'Union européenne, Council of the European Union) — Европа Берлегенең әгъза илләре министрларыннан оешкан шурасы.
Херцлаке
Херцлаке — Алманиянең Түбән Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Херштедт
Херштедт — Алманиянең Түбән Саксония җирендә урнашкан коммуна.
NGC 4543
NGC 4543 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Глен-Кемпбелл (Пенсильвания)
Глен-Кемпбелл  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Европа Шурасы
Европа Шурасы (Conseil de l'Europe, Council of Europe) — Европаның иң борынгы халыкара сәяси оешмасы. Аның төп максаты — азатлык, демократия, кеше хокукларын яклау һәм канунның өстенлеге принципларына нигезләнгән бердәм Европаны төзү.
Глен-Кемпбелл (Пенсильвания)
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Европа Шурасы
Европа шурасының иң зур эшләре арасында Кеше хокукларын яклау һәм төп иреклелек турындагы Европа конвенциясен булдыру.
Глен-Кемпбелл (Пенсильвания)
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ливада (Хунедоара)
Ливада — Румыниянең Хунедоара жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Глен-Осборн (Пенсильвания)
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ливада (Хунедоара)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сен-Бартелеми-де-Сешильен
Географиясе
Коммуна мәйданы — 21,76 км².
Хазро (Һазро)
Сылтамалар
Hazro Hazro
Сен-Бернар (Изер)
Сен-Бернар (Saint-Bernard) — Франциянең Изер департаментына караган коммуна, Муаян-Грезиводан кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 3.69 км².
Ливада-Беюшулуй
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Глен-Рок (Пенсильвания)
Глен-Рок  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Хесен
Хесен — Алманиянең Түбән Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
NGC 4545
NGC 4545 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
NGC 4544
NGC 4544 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Хайдар (Артуклу)
Хайдар (Haydar) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Мардин иле Артуклу илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Сен-Блез-дю-Бюи
Сен-Блез-дю-Бюи (Saint-Blaise-du-Buis) — Франциянең Изер департаментына караган коммуна, Тюллен кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 9,22 км².
Хеслинген
Хеслинген — Алманиянең Түбән Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ливада-де-Бихор
Ливада-де-Бихор — Румыниянең Бихор жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
NGC 4546
NGC 4546 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Глендон (Пенсильвания)
Глендон  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Хайдар (Акъюрт)
Хайдар (Haydar) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Анкара иле Акъюрт илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
NGC 4547
NGC 4547 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Хеспе
Хеспе — Алманиянең Түбән Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Хессиш-Ольдендорф
Хессиш-Ольдендорф — Алманиянең Түбән Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гленфилд (Пенсильвания)
Гленфилд  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Хёфер (Целле)
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гленолден (Пенсильвания)
Гленолден  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ливада-Мике (Сату-Маре)
Ливада-Мике — Румыниянең Сату-Маре жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сен-Бодий-де-ла-Тур
Сен-Бодий-де-ла-Тур (Saint-Baudille-de-la-Tour) — Франциянең Изер департаментына караган коммуна, Шарвьё-Шаваньё кантонына карый.
Ливада-Мике (Бузеу)
Ливада-Мике — Румыниянең Бузеу жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Сен-Бодий-де-ла-Тур
Географиясе
Коммуна мәйданы — 35,97 км².
Ливада-Мике (Бузеу)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сен-Бодий-э-Пипе
Географиясе
Коммуна мәйданы — 7,16 км².
Хайдар (Келес)
Хайдар (Haydar) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Бурса иле Келес илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
NGC 4548
NGC 4548 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Говард (Пенсильвания)
Говард  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Хехтхаузен
Хехтхаузен — Алманиянең Түбән Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Хайдар (Ивринди)
Хайдар (Haydar) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Балыкесир иле Ивринди илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Сылтамалар
Haydar, İvrindi
Хиллерзе
Хиллерзе — Алманиянең Түбән Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Ливадия (Вилча)
Ливадия — Румыниянең Вилча жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Хиллерзе
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ливадия (Вилча)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Голдсборо (Пенсильвания)
Голдсборо  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Хайдар Чавуш (Бандырма)
Хайдар Чавуш (Haydar Çavuş) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Балыкесир иле Бандырма илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Сен-Бонне-де-Шавань
Сен-Бонне-де-Шавань (Saint-Bonnet-de-Chavagne) — Франциянең Изер департаментына караган коммуна, Сюд-Грезиводан кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 18,37 км².
NGC 4550
NGC 4550 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Голи (Пенсильвания)
Голи  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сен-Бюэй
Сен-Бюэй (Saint-Bueil) — Франциянең Изер департаментына караган коммуна, Шартрёз-Гье кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 21,94 км².
Ливадия (Хунедоара)
Ливадия — Румыниянең Хунедоара жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Хильдесхайм
Хильдесхайм — Алманиянең Түбән Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Искәрмәләр
Хильдесхайм
Ливадя
Ливадя — Румыниянең Прахова жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Хильгермиссен
Хильгермиссен — Алманиянең Түбән Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Хилькенброк
Хилькенброк — Алманиянең Түбән Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Хайдараһмет (Биреҗык)
Хайдараһмет (Haydarahmet) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Шанлыурфа иле Биреҗык илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
NGC 4549
NGC 4549 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
NGC 4551
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Голидейсбург (Пенсильвания)
Голидейсбург  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ливедя
Ливедя — Румыниянең Яломица жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сен-Венсан-де-Меркюз
Сен-Венсан-де-Меркюз (Saint-Vincent-de-Mercuze) — Франциянең Изер департаментына караган коммуна, О-Грезиводан кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 3,60 км².
NGC 4552
NGC 4552 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Вельямин Степанов
Вельямин Степанов — тылмач, Россия дәүләте илчесе, чыгышы белән баяр нәселеннән, чукындырылган татар.
Тарих
Вельямин Степанов бертуганы Степан Степанов белән Мәскәү патшасы каршында тылмач булып хезмәт иткән баяр уллары була. Бөек Мәскәү кенәзлегенең Урта Азиягә җибәргән өченче илчесе, гомумән, Бөек Мәскәү кенәзлеге белән Казакъ ханлыгы арасында дипломатия мөнәсәбәтләрен башлап җибәрүче булып санала. 1595 елда казакъ ханы Тәвәккәл хан (Җанибәк хан оныгы, Шыгай хан улы) янына  Мәскәү (Россия) дәүләтенең җавап илчелеге җитәкчесе буларак  килә. Әүвәл, 1595 ел башында, казакъ ханы Тәвәккәл хан Мәскәүгә Котлымөхәммәт җитәкчелегендә илчелек җибәргән була. Әлеге илчелекнең Мәскәүгә бару максаты: моңарчы казакъ ханнары вассал булып торган Бохара ханы Абдуллага каршы (Сырдәрьядагы казакъ  шәһәрләрен кире кайтару өчен) Россия белән хәрби-сәяси берлек төзү, аннан утлы корал алу, шулай ук 1588 елда Себер ханы Күчүм әсирлегеннән рус воеводасы тарафыннан азат ителеп,  Мәскәүдә «әманәт» итеп тотылган Ураз-Мөхәммәт солтанны (Шыгай хан оныгы) һәм аның гаиләсен азат итү  була. В. Степанов — рус патшасы Фёдор Иоанновичның Урта Азиядәге сәясәтен: казакъ ханнарын  Себер ханы  Күчүмгә каршы куллану, шулай ук Казакъ ханлыгы белән Иранның  көчләрен  Бохара ханына каршы кую сәясәтен эзлекле үткәрүче.
Нәтиҗәсе
Мәскәү патшасының казакъ ханы ягыннан үтәлмәстәй таләпләр (Тәвәккәл ханның һ. б. казакъ-калмык ханнарының Мәскәү кул астына керүләре, Күчүм ханны, Бохара ханын тотып, Мәскәүгә җибәрү таләпләре һ. б.) куюы нәтиҗәсендә, В. Степанов тапшырылган вазифаны тулысынча башкарып чыга алмый. Тәвәккәл хан, Мәскәүгә әманәт итеп үзенең улы Морат солтанны җибәрсә дә, Котлымөхәммәт солтан һәм аның гаиләсе тоткынлыктан азат ителми.
Кулъязмалары
Мәскәү патшасы Фёдор Иоанновичның илче В. Степановка күрсәтмәләре һәм Вельямин Степановның рус патшасы исеменә Урта Азиягә, казакъ ханы Тәвәккәл хан янына баруы турында хисабы (юлъязмалары) — «Доклад переводчика Вельямина Степанова царю Федору Иоанновичу о поездке его к хану Тевеккелю» (1595 ел, октябрьдән дә соң түгел) сакланган. Ул кулъязмаларда юлларның кырыс табигать аркасында кыенлыгын, Мәскәү дәүләтенә дошман булган кабиләләр җире аркылы узганда хәвефле булуын җентекләп язып барган.
Голлсоппл (Пенсильвания)
Голлсоппл  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ливезень (Арджеш)
Ливезень — Румыниянең Арджеш жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Химберген
Химберген — Алманиянең Түбән Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сен-Веран (Изер)
Сен-Веран (Saint-Vérand) — Франциянең Изер департаментына караган коммуна, Сюд-Грезиводан кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 16,23 км².
Хильтер-ам-Тойтобургер-Вальд
Хильтер-ам-Тойтобургер-Вальд — Алманиянең Түбән Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Хайдарбей (Оникишубат)
Хайдарбей (Haydarbey) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Каһраманмараш иле Оникишубат илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Хильтер-ам-Тойтобургер-Вальд
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
NGC 4553
NGC 4553 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Голлстед (Пенсильвания)
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Хайдарие (Гемлык)
Хайдарие (Haydariye) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Бурса иле Гемлык илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Хайдарбей (Эрҗиш)
Хайдарбей (Haydarbey) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Ван иле Эрҗиш илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
NGC 4554
NGC 4554 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Ливезень (Муреш)
Ливезень — Румыниянең Муреш жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сен-Виктор-де-Морестель
Сен-Виктор-де-Морестель (Saint-Victor-de-Morestel) — Франциянең Изер департаментына караган коммуна, Морестель кантонына карый.
Химмельпфортен
Химмельпфортен — Алманиянең Түбән Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гомер-Сити (Пенсильвания)
Гомер-Сити  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
NGC 4555
NGC 4555 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Гомер-Сити (Пенсильвания)
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
NGC 4555
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Гомер-Сити (Пенсильвания)
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Россия Федерациясе телләре
Һәрбер тел янында аны Россиядә кулланучылар саны күрсәтелгән: йә 2010 елгы җанисәп, йә (аның нәтиҗәләре ышанычлы мәгълүмат була алмаган чакта) — 2002 елгы лингвистлар бәяләмәсе нигезендә. Соңгы очракта алар алдында тильда (~) билгесе куела.
Һинд-аурупа телләре
40 яши бирүче һәм 1 китапларда сакланган теле.
Абхаз-адыг гаиләсе
4 яши бирүче һәм 2 үле тел
Нах-дагъстан гаиләсе
42 тел
Картвель гаиләсе
4 тел
Урал гаиләсе
23 яши бирүче һәм 5 үле тел
Алтай телләре гаиләсе
41 тел
Енисей телләре гаиләсе
2 яши бирүче тел
Юкагир-чуван гаиләсе
2 яши бирүче тел
Чукотка-Камчатка телләре гаиләсе
4 яши бирүче һәм 3 үле тел.
Эскимос-алеут телләре гаиләсе
4 яши бирүче һәм 2 үле тел.
Семит телләре гаиләсе
2 тел һәм 1 китапларда/чит илләрдә сакланган тел
Сино-тибет телләре гаиләсе
2 яши бирүче һәм 1 китапларда сакланган тел
Россия Федерациясе субъектлары дәүләт һәм рәсми телләре
Россия Федерациясе Конституциясенең 68 мәкаләсе нигезендә Россия нең бөтен территориясендә дәүләт теле буларак рус теле йөри. Россиягә керүче республикаларның Россия Федерациясе дәүләт теле белән бер рәттән кулланучы үз дәүләт телләрен билгеләү хокуклары бар.
Илнең Конституциясендә автоном округ һәм өлкәләренең үз дәүләт телләрен билгеләү хокукы турында берни әтелмәсә дә, Россия Федерациясенең әлеге субъектлары бу телләрнең рәсми статусын үз низамнамә һәм кануннары нигезендә билгели.
Рәсми статуска ия телләр
Башкортстан, Мари Ил, Татарстан, Удмуртия, Хакасия һәм Чукотка автономияле округы кануннамәләре шулай ук милли азчылыклар вәкилләре күпләп яшәгән җиртелләрендә аларның телләренең (махсус телләрен билгеләмичә) рәсми статуслы булуын раслый.
Искәрмәләр
<div data-cx-weight="892" data-cx-state="source" data-source="245" class="references-small " id="cx245" style="" contenteditable="true">
Хинте
Хинте — Алманиянең Түбән Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Хайдаркөй (Мут)
Хайдаркөй (Haydarköy) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Мерсин иле Мут илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Ливезиле (Алба)
Ливезиле — Румыниянең Алба жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сен-Виктор-де-Сесьё
Сен-Виктор-де-Сесьё (Saint-Victor-de-Cessieu) — Франциянең Изер департаментына караган коммуна, Ла-Тур-дю-Пен кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 13,13 км².
Хайдаркөй (Маньяс)
Хайдаркөй (Haydarköy) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Балыкесир иле Маньяс илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
NGC 4556
NGC 4556 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Хипштедт
Хипштедт — Алманиянең Түбән Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Ливезиле (Бистрица-Несеуд)
Ливезиле — Румыниянең Бистрица-Несеуд жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Хитберген
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гонсдейл (Пенсильвания)
Гонсдейл  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Qazaq xanlığı
Altın Urda tarqaluı
1428 yılda Oluğ Möxämmäd Bäräk xannı ciñep, anı Altın Urdanıñ könyaq öleşenä qua. Keçe Möxämmäd Saray şähärendä xakimiätkä kilgännän soñ, Altın Urda tarqala başlıy. Oluğ Möxämmäd Qazan xanlığına nigez sala. Altın Urdanıñ könyaq-könçığış öleşe Aq Urda tarqala häm könyaq öleşendä başta Bäräk xan, soñraq Äbelxäyer xäkimiätkä kilä. Läkin täxet öçen tuqtawsız köräş däwam itä. 1468 yılda Abelxäyer xan ülgännän soñ, Äbelxäyer xanlığı tarqala, anıñ könbatış öleşen Noğay Urdası basıp ala, könyaq öleşendä Gäräy (Qazaq xanlığı) häm Canibäk Qazaq xanlığına nigez sala.
Barlıqqa kilü
1457 yılda Üz Timer citäkçelegendäge oyratlar (mongol qäbiläse) Äbelxäyer ğäskären tar-mar itä. Oyratlar Taşkänt häm Törkistan şähärlären cimerä.
Oyratlar höcüme Äbelxäyer däwläten bik qaqşata, anıñ säyäsäte belän riza bulmağan köndäşlär Canibäk häm Gäräy Mogulistanğa (Balxaştan könyaq töbägenä) küçep, Çu häm Talas yılğaları arasında Gäräy üz däwlätenä nigez sala.
Gäräy ulı Borındıq xan idärä itkän çorda (1480-1511) Sırdärya buyları basıp alına.
Qasıym xan idärä itkän çorda (1511-1521) Maweranahr tönyak öleşe, xättä Taşkänt basıp alına, Noğay Urdasına qarşı suğış uñaylı tämamlana, Sarayçıq basıp alına.
Üzara nizağlar
Läkin Qasıym xan ülgännän soñ, Noğay Urdası qarşı höcümne oyıştıra, Turğay yılğasına qädär cirne kire qaytara. Qazaq xanlığı ciñelä häm anda üzara nizağlar başlana.
Seber xanlığı Nura yılğasına qädärge territоriäne basıp ala. Näticädä Qazaq xanlığı Cidesu töbägenä taraya.
1520 yıldan oyratlar höcümnäre başlanalar, citmäsä watandaşlar suğışı däwam itä.
Watandaşlar suğışında Qasıym ulı Xaq Nazar ciñä, ul Manğışlaqnı basıp ala.
Qazaq xanlığı yış Noğay Urdası, Xiwä häm Boxara xanlıqlarına qarşı suğışa.
İsem xan (qaz. Esim xan) (1598 — 1628) başqalasın Sığnaq qalаsınnan Törkistan şähärenä küçerä, qaraqalpaq baş kütärüen bastıra.
1598 yılda İsem xan Boxara belän solıx kileşüen tözi, anıñ buyınça Taşkänt (200 yılğa) xan xakimiäte astında qalğan.
Cuñğarlar höcüme
1635 yılda oyratlar Könbatış Mongoliädä berläşep, Cuñğar xanlığına nigez sala, häm Qazaq xanlığına höcüm başlıy.
Cuñğarlar qazaqlarğa zur zıyan kiterä, çın qırğın, genotsid oyıştıra. Cuñğar-qazaq suğışları 1643—1756 yıllarda suzıla, näticädä qazaqlar tulı beterü yanawı aldınnan Rusiä imperiäsenä möräcäğät itä.
Tarqalu häm beterelü
XVII ğasırda qazaqlar öç yözgä (qaz. jüz) bülenä.
1731 yılda Keçe Yöz Rusiä imperiäsenä kerä, 1740 yıldan Urta Yöz, soñraq Olı Yöz quşıla. Olı häm Urta Yözlär Canibäk ulları toqımına buysınğan. Urta Yözneñ soñğı kürenekle xanı Abılay xan bulğan (1711-1781).
Гоп-Боттом (Пенсильвания)
Гоп-Боттом  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Хитцаккер (Эльба)
Хитцаккер  — Алманиянең Түбән Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
NGC 4557
NGC 4557 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Сен-Гийом
Сен-Гийом (Saint-Guillaume) — Франциянең Изер департаментына караган коммуна, Матезин-Триев кантонына карый.
Хайдарлар (Акъязы)
Хайдарлар (Haydarlar) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Сакарья иле Акъязы илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Сен-Гийом
Географиясе
Коммуна мәйданы — 17,02 км².
NGC 4557
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Сен-Дидье-де-Бизон
Сен-Дидье-де-Бизон (Saint-Didier-de-Bizonnes) — Франциянең Изер департаментына караган коммуна, Ле-Гран-Лан кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 6,54 км².
Ливезиле (Валя-Маре, Димбовица)
Ливезиле — Румыниянең Димбовица жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Хайдарлар (Бейпазары)
Хайдарлар (Haydarlar) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Анкара иле Бейпазары илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Хогштеде
Хогштеде — Алманиянең Түбән Саксония җирендә урнашкан коммуна.
NGC 4558
NGC 4558 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Гордон (Пенсильвания)
Гордон  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Ливезиле (Вранча)
Ливезиле — Румыниянең Вранча жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Гордон (Пенсильвания)
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ливезиле (Вранча)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сен-Дидье-де-ла-Тур
Сен-Дидье-де-ла-Тур (Saint-Didier-de-la-Tour) — Франциянең Изер департаментына караган коммуна, Ла-Тур-дю-Пен кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 24,98 км².
Хайдарлар (Һасса)
Хайдарлар (Haydarlar) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Һатай иле Һасса илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Ходенхаген
Ходенхаген — Алманиянең Түбән Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Измайлов
Татарча Википедиядә әлеге фамилияне кулланып ясалган түбәндәге мәкаләләр урнаштырылган:
Готорн (Пенсильвания)
Готорн  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
NGC 4560
NGC 4560 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Сен-Жан-д’Авелан
Сен-Жан-д’Авелан (Saint-Jean-d’Avelanne) — Франциянең Изер департаментына караган коммуна, Шартрёз-Гье кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 17,48 км².
Хойерсен
Хойерсен — Алманиянең Түбән Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Хайдарлы (Шерефликочһисар)
Хайдарлы (Haydarlı) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Анкара иле Шерефликочһисар илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Гоумвуд (Пенсильвания)
Гоумвуд  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ливезиле (Глодень, Димбовица)
Ливезиле — Румыниянең Димбовица жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
NGC 4559
NGC 4559 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Ливезиле (Глодень, Димбовица)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сен-Жан-д’Эран
Сен-Жан-д’Эран (Saint-Jean-d’Hérans) — Франциянең Изер департаментына караган коммуна, Матезин-Триев кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 40,19 км².
Хойерсхаузен
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
NGC 4561
NGC 4561 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Хайдарлы (Кочарлы)
Хайдарлы (Haydarlı) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Айдын иле Кочарлы илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Ливезиле (Тимиш)
Ливезиле — Румыниянең Тимиш жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ливезиле (Мехединць)
Ливезиле — Румыниянең Мехединць жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Хойерхаген
Хойерхаген — Алманиянең Түбән Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Сен-Жан-де-Бурне
Сен-Жан-де-Бурне (Saint-Jean-de-Bournay) — Франциянең Изер департаментына караган коммуна, Л’Иль-д’Або кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 12,72 км².
Хойерхаген
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гоумстед (Пенсильвания)
Гоумстед  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Хойслинген
Хойслинген — Алманиянең Түбән Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Хайдарлы (Назилли)
Хайдарлы (Haydarlı) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Айдын иле Назилли илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
NGC 4563
NGC 4563 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Сен-Жан-де-Во
Сен-Жан-де-Во (Saint-Jean-de-Vaulx) — Франциянең Изер департаментына караган коммуна, Матезин-Триев кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 11,12 км².
Хайдарлы (Һорасан)
Хайдарлы (Haydarlı) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Эрзурум иле Һорасан илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
NGC 4562
NGC 4562 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Ливезь (Бакеу)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гоупвелл (Бедфорд, Пенсильвания)
Гоупвелл  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Грампиан (Пенсильвания)
Грампиан  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
NGC 4564
NGC 4564 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Ливезь (Вилча)
Ливезь — Румыниянең Вилча жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Хойя (шәһәр)
Хойя  — Алманиянең Түбән Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сен-Жан-де-Муаран
Сен-Жан-де-Муаран (Saint-Jean-de-Moirans) — Франциянең Изер департаментына караган коммуна, Тюллен кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 14,19 км².
Холенберг
Холенберг — Алманиянең Түбән Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Хайдарһаҗы (Ашкале)
Хайдарһаҗы (Haydarhacı) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Эрзурум иле Ашкале илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Холле
Холле — Алманиянең Түбән Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
NGC 4565
NGC 4565 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
NGC 4566
NGC 4566 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Грац (Пенсильвания)
Грац  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сен-Жан-де-Суден
Сен-Жан-де-Суден (Saint-Jean-de-Soudain) — Франциянең Изер департаментына караган коммуна, Ла-Тур-дю-Пен кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 12,37 км².
Галия Измайлова (халык комиссары)
Бу халык комиссары турында мәкалә, балет биючесе турында моннан укыгыз.