cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Крачки
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Муктинатх
Корылышы
Шри Муктинатхның үзәк изге урыны Һинду Вайшнавлары тарафыннан Сваям Вьякта Кшетралар буларак мәгълүм сигез иң изге гыйбадәтханәләрнең берсе дип таныла. Башкалары Шрирангам, Шримушнам, Тирупати, Наймишаранья, Тһотадри, Пушкар һәм Бадринатх. Гыйбадәтханә кечкенә. Мурти алтыннан ясалган һәм кеше үлчәмендә. Пракарамның (тышкы сарая яны мәйданы)ның 108 үгез йөзе бар, алар аша су коела. Гыйбадәтханә тирәли 108 торбада ага торган су 108 Шри Вайшнава Дивья Дэзамнардан изге Пушкарини суларын (гыйбадәтханә су саклагычларын) билгели, анда ышанучылар хәтта боз катуына якын температураларда изге коену ясыйлар.
Ритуаллар
Буддистлар табыну башкаралар һәм Буддизм монахы бар. Асаба монахиня гыйбадәтханәдә “пуджа”ларны (дога ритуалларын) башкара. Пилигримнар Илаһка “прасад” (дини ашамлык тәкъдим итүе) тәкъдим итәләр.
Шакти Питха
Муктинатх Гыйбадәтханәсе ятра өчен Шакти Питха дип таныла. Ул 108 Сиддхпитхның берсе һәм Маһадэви дип атала [Дэвибһагват 7.14]. Шакти Питхалар Шактиның (тәүге Галәми энергия) изге сыену урыннары, алар Ходай Шива шуны алып барганда Сати Дэвиның төшкән тән өлешләре белән формаланган. 51 Шакти Питха Шактизм тарафыннан ихтирам ителә, бу аларны Санскритта 51 әлифбага бәйли. Һәр Шакти Питханың Шакти изге урыны һәм гыйбадәтханәдә Бхайрава изге урыны бар. Шакти Муктинатхка "Гандаки Чанди" дип мөрәҗәгать итәләр һәм Бһайравага "Чакрапани" дип мөрәҗәгать итәләр. Биредә Сати Дэвиның чигәсе төшкән дип ышаныла.
Риваять
Тибет Буддизм традициясендә расланганча Тибетка барганда Падмасамбһава буларак мәгълүм Гуру Ринпоче Муктинатхта медитацияләгән. Бу гыйбадәтханә Һинд дине традициясе изгеләре тарафыннан мактаныла. Гыйбадәтханәнең әһәмиятен сөйләүче язмалар Вишну Пуранада һәм Ганадакья Маһатмьяда бар. Муктинатхтан Кали-Гандаки буйлап су агымы буенча су юлы Вишну гыйбадәтханәсен нигезләү өчен Шилалар яки Шалиграмнар чыганагы. Ул Һинд дине тарафдарлары һәм Буддизм тарафдарлары өчен иң изге урыннарның берсе булып таныла. Аның 108 су чишмәсе бар, бу сан Һинд дине фәлсәфәсендә зур әһәмияткә ия. 108 саны тирәли сер мисалы булып, Һинд дине астрологиясендә 12 зодиак (яки Раши) һәм 9 планета (яки Граха) искә алына, алар 108 комбинация бирәләр. 27 ай йортлары (яки Накшатра) дүрт чиреккә (яки Падага) бүленгән, һәрберсе бергә 108 Пада комбинациясен бирә.
Шри Мурти Маһатмьям
Һинд дине һәм Буддист традициясендә бу урын биш классик элемент (ут, су, күк, җир һәм һава) булган Җирдә бердәнбер урын дип таныла, аннан Галәмдә барлык материаль әйберләр тора. Кали-Гандаки елгасының елга ятагында Ходай Вишнуга табыну өчен кулланылган Шалиграм ташлары бар. Шри Вайшнава фәлсәфәсе буенча, ул Ходай Вишнуга табынуның иң изге урыннарның берсе дип таныла, аңа Мудал патху линдһам тһируможида Налайира Дивья Прабандһа тупланмасында Тһирумангаи Альвар дан җырлаган. Берәүгә “даршан”га (илаһи зиярәткә) ия булу өчен сәләтле булырга кирәк дип әйтелә. Ходай Шри Вишну “мурти”сы һәм Шри Дэви Алиһәсе һәм Бху Дэви Дживан Мукти бирә дип ышаныла, шулай итеп ул Муктинатх дип атала.
Шри Вайшнавик искә алуы
Шри Вайшнава традициясе Һинд диненең суб-сектасы, ул хәзерге көн Көньяк Һиндстанда Тамилнадта доминант булып тора. Гыйбадәтханә янында агып торучы Гһантаки елгасының Шалаграм дип аталган таш төре бар. Ташның төрле урыннары Вишнуның төрле формалары буларак табыныла. Ак төс Васудэва дип таныла, кара төс Вишну, яшел Нараяна, зәңгәр төс Кришна, алтынсу сары & кызгыл сары Нарасимха һәм сарыда Ваманабуларак табыныла. Ташлар төрле формаларда табыла, хәттә Вишнуның символлары кабырчык һәм Чакра формалары итеп.
Дини әһәмияте
Гыйбадәтханәне Налайира Дивья Прабандһам дип ихтирам итәләр, бер гимнда Куласехара Альварның 7-енче – 9-ынчы Вайшнав канонында. Гыйбадәтханә Дивьядэсам буларак төркемләнә, бу китапта искә алынган 108 Вишну гыйбадәтханәләрнең берсе. Күп тугърылар аңа кертем ясаганнар, аеруча Альварлар. Тһирумангаи Альварлар Муктинатхка барып җитә алмаганнар, әмма якындагы урыннан Ходай Шри Муртига 10 пашурамны җыpлaганнар. Перий Альвар Шри Муртига "Салаграмамудайя Намби" буларак дан җырлаган. Шривиллипуттурның (Тамилнадта иң ихтирам ителгән Шривайшнав пилигрим үзәге) понтифигы, Шри Манавала Мамунигал Матт Эйч. Эйч питам Шри Шри Сатакопа Рамануджа Джейяр Свамиджи 2009 елның 3 һәм 5 август арасында башкарылган яджнада Андал (Шри Готха Дэви), Рамануджа, һәм Манавала Мамунигал потларын корган. Тугърылар тарафыннан бу Муктинатх тарихында бу әһәмиятле вакыт ноктасы дип таныла. Тугърыларның зур төркеме гыйбадәтханәгә киләләр, шунда Ходай Шри Парамапатха формасында Шри, Бхуми, Нила һәм Готха Дэви илаһи хатыннары белән яши.
Ничек барып җитәргә
Игътибар итегез: Махсус треккинг ихтыяҗы юк. (Бары тик аннапурна өчен)
Юл - Катмандудан -> Похра ->Бени -> Гһаса -> Джомсом (Калкулык нигезендә) Горакхпурдан -> Похра -> Бени -> Гһаса -> Джомсом (Калкулык нигезендә)
Иң яхшы сайлау – Катмандудан (Тһамел) иртә белән автобуста чыгып Бенига кичке сәгать 8-дә килергә. Бенидан иртә белән Джомсомга туры автобус йөри. Шулай итеп Муктинатхка кичке 12-дә килергә. Бу даршан өчен һәм кайту өчен күп вакыт алачак. Һава - Бангалор/Ченнаи/Дәлһи/Мумбаи - Катманду -> Похра ->Джомсом (Калкулык нигезе) Игътибар итегез – Бангалордан Катмандуга туры очыш, шулай ук Яңа Дәһлидән туры очышлар бар.
Җайлашулар
Муктинатх гыйбадәтханәсендә күп кунакханәләр һәм йортлар бар. Шулай ук Джамсом калкулык нигезендә җайлашу һәм ашамлык бар.
Вернанкур
Вернанкур — Франциянең Марна департаментында урнашкан коммуна.
Веста (Миннесота)
Тарихы
Веста шәһәре  елда нигезләнгән.
Дин-Ёган
Дин-Ёган — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО, Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елга Янг-Ёган елгасының уң ярына тамагыннан 43 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 21 км.
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Бобра-Велика
Бобра-Велика — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Амундсен (ай кратеры)
Амундсен - Ай өслегенә кече күк объекты бәрелү нәтиҗәсендә барлыкка килгән, диаметры якынча 103 км булган кратер.
Бурино (Киров өлкәсе)
Бурино (Бурино) — Киров өлкәсенең Слободской районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Амундсен (ай кратеры)
Атамасы
Кратерга атама Руаль Амундсен (1872—1928) хөрмәтенә бирелә.
Бурино (Киров өлкәсе)
Халык
Халык саны динамикасы:
Ивачиха
Ивачиха — Россия территориясеннән ага торган елга. Вологда өлкәсе, Архангельск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Леденга елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 21 км.
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Дестрник (община)
Дестрник  — Словениядә урнашкан община (җәмгыять).
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Осиновая (Кемчуга кушылдыгы)
Осиновая — Россия территориясеннән ага торган елга. Кемерово өлкәсе, Красноярск крае, Томск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Кемчуг (Зур Кемчуг)  елгасының сул ярыннан 219 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 11 км.
Весеуш
Весеуш — Румыниянең Алба жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Осиновая (Кемчуга кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Чулым елгасы, Әчинск каласыннан Зырянское авылындагы су үлчәү постына чаклы. Кече елга бассейны — Об Иртеш кушылганга чаклы, елга бассейны — Об (өске өлеше) Иртеш кушылганга чаклы.
Максим Михайлов (1988)
Максим Михайлов (Максим Михайлович Михайлов,, — , ) — Россия влейболчысы, Россия чемпионатларының алтын (2010/11, 2011/12, 2013/14, 2014/15, 2015/16, 2016/17) һәм бронза (2012/13) призчысы, Россия кубогы иясе (2014, 2015, 2016, 2017), Олимпия уеннарының алтын (2012) һәм бронза (2008) медальләре иясе, Европа чемпионы (2013, 2017), Дөнья кубогы иясе (2011), Дөнья лигасының алтын (2011, 2013), көмеш (2010) һәм бронза (2008, 2009) призчысы.
Әсәй
Әсәй — Татарстан Республикасының Азнакай районындагы авыл. Әсәй авыл җирлеге муниципаль берлегенең административ үзәге.
География
Азнакай шәһәреннән 14 км көнчыгыштарак, Эстәрле елгасы буенда урнашкан.
Тарих
Авылга XVII гасырның икенче яртысында юрмый кабиләсе һәм типтәрләр нигез сала. XVIII-XIX гасырларга хәзерге татар халкының ата-бабалары типтәр һәм башкорт вотчинниклары катламына бүленә. Авылда 1762 елда Юрмый волосте старшинасы Казбулат Мютюков кул астында 48 җан ясаклы татар ире булган, ә 1782 елда Нагайбәк Асанов җитәкчелегендә 79 җан типтәр исәпләнгән.
1795 елда авылда 72 башкорт һәм 182 типтәр; 1816 елда - 98 башкорт һәм 282 типтәр яши. XIX башыннда Әсәй авылында яшәгән башкорт сословиясенә кергән бер төркем халык Карамалы авылына нигез сала.
Осиновая (Кемчуга кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Әсәй
Тарих
1920 елга кадәр авыл Самара губернасының Бөгелмә өязе Азнакай волостенә керә. 1920 елдан ТАССРның Бөгелмә кантонында. 1930 елның 10 августыннан - Тымытык, 1931 елның 20 октябреннән - Азнакай, 1963 елның 1 февраленнән - Әлмәт, 1965 елның 12 гыйнварыннан Азнакай районына карый.
Весеуш
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Спиридон Михайлов
Спиридон Михайлов (Спиридон Михайлович Михайлов,, — , ) — рус телендә иҗат иткән язучы, тәрҗемәче, этнограф һәм тарихчы.
Әсәй
Демография
Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): татарлар.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.2 °C.
Пантелеево (Киров өлкәсе)
Пантелеево (Пантелеево) — Киров өлкәсенең Луза районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (96%).
Рагачы (Шчучынский районы)
Рагачы  (Рагачы ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Шчучынский районында урнашкан авыл.
Дойч-Ваграм
Дойч-Ваграм — Австриянең Түбән Австрия федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Казета (Асти)
Казета — Италиянең Пьемонт төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Вәлитов
Вәлитов – татар һәм башкорт фамилиясе. Гарәп теленнән кергән «Вәлит»/«Вәлид» («бала») исеменнән ясалган. Вәлидов варианты да бар.
Татарча Википедиядә әлеге фамилияне кулланып ясалган түбәндәге мәкаләләр урнаштырылган:
Крашице
Крашице — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Бал корты
Бал корты́ (Apis millifera L.) — элпәканатлылар отрядының умарта кортлары өсгаиләлегеннән бөҗәк.
Бюлаг-Велли (Колорадо)
Бюлаг-Велли  — Америка Кушма Штатларының Колорадо штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Бал корты
Сыйфатлама
Ояларда гаилә булып яши, нектар (балга әверелдерелә) һәм үсемлекләр серкәсен җыя. Бал кортының биологик яше 150 млн. ел чамасы. Бал, балавыз һәм умартачылыкның башка продуктлары өчен кеше тарафыннан йортлаштырылган һәм үрчетелә (6 мең ел чамасы). Русиядә түбәндәге төрләр урын алалар: Урта рус умарта корты —, Кавказ умарта корты, Карпат умарта корты — Татарстанда бал кортының урта рус урман (кара төстәге) токымы (A.m. mellifera) (татар популяциясе) хуҗалыкта аеруча әһәмиятле санала. Кайвакыт агач куышларында, кыя ярыкларында оялаган кыргыйлашкан гаиләләрдән тыш хәзер табигатьтә яшәми.
Күп очракта гаиләдә ыругны дәвам итүче бер ана корт (җенси органнары үскән ана корт), 50–70 меңгә якын (кайвакыт күбрәк тә) эшче корт (җенси яктан җитлекмәгән, гаиләдә бөтен «эшне» башкаручылар) һәм берничә йөз ата корт (соры кортлар яки әре кортлар) була.
Әлеге затларның 3 формасы да бер-берсеннән морфологик билгеләре буенча да, үзләренең функцияләре белән дә аерыла. Ана корт эшче һәм ата кортларга караганда зуррак, гәүдәсенең озынлыгы 20–25 мм, авырлыгы 280 мг чамасы. Ана кортның гаиләдәге функциясе йомырка салудан гына гыйбарәт, шуңа күрә аның балавыз бизләре үсмәгән, аякларында серкә җыю өчен җайланмалары юк, угының төзелеше дә бераз башкачарак. Эшче кортларның гәүдә озынлыгы 12-14 мм, авырлыгы 100 мг. Аларның органнары яшь кортларны тәрбияләү, гаиләне саклау, күзәнәкләр төзү белән бәйле төрле функцияләрне башкару өчен җайлашкан. Умарта кортлары өске казналыклары ярдәмендә күзәнәкләрне чистарталар, кәрәзләр ясыйлар, умарталарны чистарталар һ.б.ш. Арткы аякларында хортумчык һәм серкә җыю өчен аппаратлары бар, аларның саклагыч функцияне башкаручы уклары (үзгәргән йомырка салгыч) ана кортныкына караганда ныграк үскән; укның алга юнәлгән тешчеге бар, шуңа күрә чакканда ул ярада кала, һәм корт үлә. Соры кортлар җәй көне генә яши. Гәүдә озынлыклары 15–17 мм, авырлыгы 250 мг чамасы. Алар аталандыру өчен хезмәт итә, шуңа бәйле рәвештә ана кортны эзләп табу өчен күп кенә җайланмалары бар: ис сизү органнары, канатлары нык үскән, күзләре зур. Җәй ахырында, парлашканнан соң, эшче кортлар ата кортларны куып чыгара, һәм алар үлеп бетә. Ана корт һәм эшче кортлар кышлыйлар; актив халәттә булу сәбәпле, алар ояда исән калырлык температураны саклыйлар.
Ояда алты кырлы күзәнәкләрдән ясалган кәрәзләр вертикаль урнаша, аларда токым үрчи һәм азык запасы саклана. Кәрәзләр балавыздан ясала, алар эшче кортларның корсагында урнашкан махсус бизләрдән бүленеп чыга. Эшче кортлар личинкаларны бал катнашмасы һәм эшкәртелгән серкә белән туендыралар. Яңа яралган кортлар бер атна оя эчендә генә хезмәт итәләр. Аннан соң аларның һәрберсе үз өстенә йөкләнгән вазифаны аерым башкара башлый. Күзәтүче, сакчы, бал ташучы, чистартучы, яңа яралганнарны ашатучылар, ана һәм ата кортлар – аларның барысы да үз эшләрен төгәл һәм җиренә җиткереп башкаралар. Ана кортның гомер озынлыгы 4–5 ел (хуҗалыкта файдалану 2 ел), эшче кортларныкы 35–40 тәүлек (кышлаучыларныкы 200 тәүлеккә кадәр). Һәр гаилә сезонга 150–300 кг га кадәр бал әзерли.
Бал корты күп кенә кыргый үсемлекләрдән һәм авыл хуҗалыгы культураларыннан нектар һәм серкә җыю барышында аларны серкәләндерүдә беренчел рольне үти. Татарстан кырларын минималь стандартлар буенча серкәләндерү өчен, 163,5 мең бал корты гаиләсе кирәк, ә Татарстанда барлыгы 159 мең гаилә генә.
Умартачылык тарихыннан
Идел-Урал төбәгендә үсеш алган умартачылык тарихы Урта Идел буеның табигате хәзергедән йомшаграк булган һәм кыргый бал кортларының яшәешенә уңай тәэсир иткән неолит дәверенә барып тоташа. Умартачылык «бал аулаудан» башлап чолыкчылыкка (урман умартачылыгына) кадәр булган барлык стадияләрне узган, һәм шуннан соң гына бал кортлары өчен умарталыклар төзелә башлаган булса кирәк. Кайбер мәгълүматлар буенча, чолыкчылык Урта Идел буенда яңа эра чикләрендә барлыкка килгән, ә X гасырда чолыкчылык умартачылыкка әверелгән. Бу вакытка инде чолыкчылыкка гына түгел, ә бәлки чолыкчылык белән шөгыльләнергә мөмкин булган, бал бирүче агачлар үсә торган урман мәйданына да хокук бирү каралган булган.
Умартачылык технологиясе
Умарталыкта һәрвакытта да югары продукт бирүче көчле бал кортлары гаиләләре асрала. Умартачылыкта бал кортларын кышка әзерләү технологиясенә зур әһәмият бирелә. Чөнки бары тик көчле, яхшы кышлаган бал кортларыннан гына күпләп бал алырга һәм башка продуктлар җитештерергә була. Бал җыю тәмамлануга, өстәмә тукландыруны оештырып, бал кортларын көзге үстерү эше башлана. Кышка, гадәттә, 9 һәм аннан күбрәк рам кәрәз биләүче умар-талар калдырыла. Бал кортының бер гаиләсенә кышка уртача 25—30 кг азык кирәк. Кортларның яхшы кышлавы өчен, аларны саклау урынының коры булуы, дезинфекцияләнүе зарур. Кышлау урынында һава алмашын дөрес оештыру оптималь температураны (0± 2 °C) сакларга ярдәм итә. Һава температурасы +10, + 12 °С ка җиткәч, бал кортларын кышлау урыныннан чыгаралар. Аларны очыртып карап, күзәтү оештыралар, азык запасын ачыклыйлар, ояның торышын карый-лар, чистарталар, корт анасы бармы икәнен билгелиләр, аның сыйфатын ачыклыйлар. Гадәттә, безнең якларда умарта кортлары яхшы кышлыйлар. Иртә язда умартачының игътибары бал кортларын кабатланып торган салкыннардан саклауга, аларның яшәешен җанландыруга юнәлтелә. Моның өчен оялар кыскартыла, җылытыла, бал корт-лары тыгызлап каплаган кәрәзләр генә калдырыла. Яз көне, күкәй салуны стимуллаштыру өчен, балы аз булган ачык кәрәзләр куела. Корт гаиләләрендә азык запасы, аларның көченә карап, 9—12 кг га кадәр җиткерелә. Язгы ревизия вакытында бал корты гаиләләре чиста, дезинфек-цияләнгән умарталарга күчерелә.
Бал бирүче үсемлекләрнең төп массасының чәчәк атуы һәм умарталарга бал кортларының нектар ташуы буенча Татарстанда умартачылык сезонын язгы, җәйге һәм көзге чорларга бүлеп була. Иртә яз чоры бал кортларын кышлаудан чыгарганнан башлап 16 майга кадәр бара, һәм бу чор бал бирүче үсемлекләрдән талчалар семьялыгына керүче агачларның: өрәңге, җиләк-җимеш бакчаларының чәчәк атуы белән сыйфатлана. Язның бу чорындагы нектар запасы бал кортларына һәр гаилә башына 10 кг бал җыярга мөмкинлек бирә. Язның икенче яртысына (16 майдан 16 июньгә кадәр) бал бирүче бу үсемлекләр чәчәк атуларын төгәллиләр. Аларга алмашка урман кура җиләге, болын үсемлекләре һ.б. чәчәк ата башлый, ләкин әле алар бу вакытта массакүләм төс алмый. Шуңа күрә Татарстан шартларында җәй башында бер ай чамасы вакытта бал җыярдай чәчәкләргә кытлык була.
16 июньнән 6 июльгә кадәр дәвам иткән иртә җәй чорында болыннар һәм көтүлекләрдәге төрле үләннәр, рапс, люцерна, вика, эспарцет, тәкәмөгез, урман кура җиләге һәм башка бал үсемлекләре чәчәк ата. Бу чордагы табыш югалтулардан күбрәк була, бал корты гаиләләрендә бал запаслары туплана башлый.
Татарстан шартларында җәйнең икенче яртысында (чама белән 6 июльдән 6 августка кадәр) табигый бал бирүче үсемлекләрнең дә, чәчеп үстерелә торган культураларның да төп массасы чәчәк ата. Республиканың төп бал ресурсларыннан саналган юкә белән карабодай да шушы чорда чәчәк ата. Сезон өчен теоретик мөмкин булган нектар запасының 84%ы шушы чорга туры килә. 6 августтан көзге чор башлана. Ул бал бирүче культураларның (карабодайның, соң чәчелгән көнбагышның, икенче чираты өлгергән күпьеллык үләннәрнең, кыргый үсемлекләрнең) чәчәк атуы төгәлләнгәнче бара. Сезонлык бал запасы бал бирүче үсемлекләрнең категорияләре буенча түбәндәгечә бүленә: авыл хуҗалыгы чәчүлекләре 9%, болын һәм көтүлекләр, урманнар, ташландык җирләр, сазлыклар 91%.
Татарстан шартларында бал җыю өчен иң кулай вакыт булып июльнең икенче бишкөнлеге санала. Кама аръягы районнарында бал җыю сезоны якынча 3—4 көнгә соңрак башлана. Умарталарның көнлек артымы 0,5 кг нан да кимү — төп бал җыю тәмамлана дигән сүз. Бу чор якынча 23 июльгә туры килә. Республикада төп бал җыю вакыты 17 көн чамасы дәвам итә.
Бал корты һәм медицина
Гомумән, бал кортлары белән бәйләнгән һәрнәрсә дә кешегә дәва һәм шифа китерә. Мәсәлән, бал, балавыз, умарта «сөте», чәчкә серкәсе, прополис – аларның барысын да чирләрне дәвалаганда кулланалар. Хәтта үлгән умарта кортларыннан да дару ясыйлар. Умартачылык продукцияләре нигезендә хәзер бик күп дарулар әзерләнә. Медицина өлкәсендә хәтта аерым дәвалау системалары барлыкка килде. Шуларның берсе — кортлардан чактыру, ягъни апитерапия. Буын, умыртка баганасы, нерв системасы авырулары, остеохондроз, ревматизм вакытында аеруча яхшы нәтиҗәләр бирә.
Лазарь Сарьян
Лазарь Сарьян, Лазарь (Газарос) Мартирос улы Сарьян, Ղազարոս Սարյան, Лазарь Мартиросович Сарьян (1920 елның 30 сентябре, Дон өлкәсе, Дондагы Нахичевань — 1998 елның 27 мае, Ирәван) — композитор, педагог, ССРБ (1991) һәм Әрмәнстан ССР (1972) халык артисты. Әрмәнстан ССР дәүләт премиясе лауреаты (1983). Ирәван консерваториясенең ректоры (1960-1986), профессор (1973 елдан). Әрмәнстан ССР композиторлар берлеге рәисе (1955-1956). Рәссам Мартирос Сарьянның улы.
Тәрҗемәи хәле
1920 елның 30 сентябрендә Дон өлкәсе Дондагы Нахичеваньда (хәзер Ростов-на-Дону эчендә калган) күренекле совет рәссамы Мартирос Сарьян (1880-1972) гаиләсендә туган.
1934-1938 елларда Ирәван консерваториясе каршындагы иҗади класста (С.В. Бархударян, В.Г. Тальян сыйныфы), соңрак Мәскәүдә Гнесиннар исемендәге дәүләт музыка укуханәсендә (В.Я. Шебалин сыйныфы) укый.
1939 елда Кызыл гаскәргә алына. Бөек Ватан сугышында катнаша: Көньяк-Көнбатыш, Воронеж, 1нче Украина фронтларында көрәшә. Һава һөҗүменнән саклану гаскәренең 7нче зенит-пулемёт полкының пулемёт бүлекчәсе һәм пулемёт расчёты командиры була. 1943 елның 16 маенда Юнкерс-88 бомба ташлаучы очкычны бәреп төшерә.
1950 елда П.И. Чайковский исемендәге Мәскәү дәүләт консерваториясен (А.Н. Александровның композиторлык классы) тәмамлый. Укытучылары – Дмитрий Шостакович, Дмитрий Кабалевский.
1950 елдан Ирәван консерваториясендә: композиция һәм оркестрлау укытучысы, 1960-1986 елларда ректор, 1972 елдан профессор, 1986 елдан композиторлык кафедрасы мөдире. Шәкертләре арасында билгеле композиторлар Тигран Мансурян, Рубен Саркисян, Вартан Аджемян, Рубен Алтунян.
Әсәрләре
Симфоник оркестр өчен:
Хор һәм симфоник оркестр өчен:
Камера әсәрләре:
Фортепиано өчен:
Җырлар
Ласси (Кальвадос)
Ласси — Франциянең Кальвадос департаментында урнашкан коммуна.
Бүюкҗами (Бафра)
Бүюкҗами (Büyükcami) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Самсун иле Бафра илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Стрелци (Пловдив өлкәсе)
Стрелци  — Болгариянең Пловдив өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Асбах-Бойменхайм
Асбах-Бойменхайм — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Водопадный
Водопадный (Водопадный) — Диңгез буе краеның Партизан районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат муссонлы. Кыш коры һәм суык, көннәре аяз. Яз озак бара, салкынча һәм температура тирбәлеше күзәтелә. Җәй исә җылы, явым-төшемле. Көз чагыштырмача җылы, коры һәм аяз. Җәй көне Тын океаннан җылы җил иссә, кышын төньяктан салкын җилләр исә.
Халык
Халык саны динамикасы:
Верней (Марна)
Верней — Франциянең Марна департаментында урнашкан коммуна.
Кыр арты Пертнур
Кыр арты Пертнур (Шайыл Пӧртныр, Запольные Пертнуры) — Мари Илнең Таулы Мари районында урнашкан авыл.
Вестбрук (Миннесота)
Вестбрук  — Америка Кушма Штатларының Миннесота штатында урнашкан шәһәр.
(18203) 2837 P-L
Тарихы
1960 елның 24 сентябрендә К. Й. ван Хаутен, И. ван Хаутен-Груневельд, Том Герельс тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «2837 P-L» саналган.
Вестбрук (Миннесота)
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кыр арты Пертнур
Халык
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (96,2%), урыслар (3,8%).
Тайсин
Тайсин — фамилия.
Османие (Мармарис)
Османие (Osmaniye) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Мугла иле Мармарис илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Дрогослав (Великопольское воеводалыгы)
Дрогослав  — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Елизавета I (мәгънәләр)
Елизавета I
Иван Михеев
Иван Михеев, Иван Степан улы Михеев (Иван Степанович Михеев,, — , ) — удмурт телендә иҗат иткән язучы, драматург, Инҗилне удмурт теленә тәрҗемә итүче (1904).
Бобривка (Гайнивский повяты)
Бобривка  — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Ниязгулулар
Ниязгулулар (Niyazqulular ) — Әзербайҗанның Җәбраел районына караган авыл.
Дечя Вас (Требне)
Дечя Вас  — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сен-Флоран-ле-Вьей
Сен-Флоран-ле-Вьей — Франциянең Мен һәм Луара департаментында урнашкан коммуна.
Адамовка (Әлшәй районы)
Адамовка — Башкортстанның Әлшәй районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 452113, — 80202861002.
Демография
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 1 кешенең яшәве мәгълүм.
Волш (Колорадо)
Волш  — Америка Кушма Штатларының Колорадо штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кремпа (Куявия-Диңгез буе воеводалыгы)
Кремпа  — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Анаксагор (ай кратеры)
Анаксагор - Ай өслегенә кече күк объекты бәрелү нәтиҗәсендә барлыкка килгән, диаметры якынча 52 км булган кратер.
Атамасы
Кратерга атама Анаксагор из Клазомен (500—428, б.э.к.) хөрмәтенә бирелә.
Тарихы
Кратер Халыкара Астрономия Берлеге (International Astronomical Union (IAU)) тарафыннан 1935 елда раслана.
Дойч-Гориц
Дойч-Гориц — Австриянең Штирия федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
NGC 216
NGC 216 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Эрлан Абдылдаев
Эрлан Бәкеш улы Абдылдаев (1966 елның 21 июле, Алматы, Казакъ ССР) — Совет һәм Кыргыз дипломаты. Кыргызстанның тышкы эшләр министры (2012—2018). Кыргызстанның Алманиядә гадәттән тыш һәм тулы вәкаләтле илчесе (2020 елдан).
Тормыш юлы
1989 елда «Халыкара мөнәсәбәтләр» белгечлеге буенча ССРБ Тышкы эшләр министрлыгының Мәскәү дәүләт халыкара мөнәсәбәтләр институтын тәмамлаган. Кытай һәм инглиз телләрен белә.
ССРБ Тышкы эшләр министрлыгының Азия социалистик илләре идарәсендә (1989; референт), ССРБ/Россия илчелегендә (1989—1994; атташе, илчелекнең өченче секретаре) эшләгән. 1994—1997 елларда — Кыргызстан Президенты администрациясенең Халыкара бүлеге референты, консультанты-эксперты. 1997 елдан Кыргызстанның Тышкы эшләр министрлыгында эшли: беренче сәяси бүлек директоры урынбасары (1997—1998), министр урынбасары һәм беренче сәяси бүлек директоры, министрның беренче урынбасары (1998—2001).
2001—2005 елларда — Кыргызстанның Кытай Халык Республикасында шулай ук Монголиядә, Сингапур Республикасында һәм Таиланд Патшалыгында (бергәлек буенча) гадәттән тыш һәм тулы вәкаләтле илчесе.
2005 елдан — Иҗтимагый сәясәт институты эксперты, 2007—2012 елларда — Сугыш һәм тынычлык мәсьәләләрен яктырту буенча халыкара институтның кыргыз филиалы директоры.
2012 елның 6 сентябреннән — Кыргызстан тышкы эшләр министры. Гадәттән тыш һәм тулы вәкаләтле илченең дипломатик рангына ия.
Россия чит ил эшләре министрлыгының МДХМИ мактаулы докторы; 2012 елның октябреннән — МДХМИ тәмамлаучылар ассоциациясенең мактаулы әгъзасы.
2018 елның 12 октябрендә Абдулдаев үз теләге белән отставкага китә.
Гаилә
Әтисе — Бәкәш Абдылдаев (1933—2013), кинорежиссёр.
Өйләнгән, кызы һәм улы бар.
HD208501
HD208501 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Аслинг
Аслинг — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Рагелевцы
Рагелевцы (Рагелеўцы ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Шчучынский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Әгерҗе (Азнакай районы)
Әгерҗе — Татарстан Республикасының Азнакай районындагы авыл.
Халык саны — 515 тирәсендә. Вакыт зонасы — MSK (Мәскәү вакыты) яки UTC+4. Почта индексы — 423303.
Тарих
1758 елда нигезләнгән.
Демография
Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): татарлар.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.2 °C.
(18204) 3065 P-L
(18204) 3065 P-L — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1960 елның 24 сентябрендә К. Й. ван Хаутен, И. ван Хаутен-Груневельд, Том Герельс тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «3065 P-L» саналган.
Затон мәктәбе
Василий Петрович Муравьев исемендәге Затон урта мәктәбе - Кама Тамагы районының Затон шәһәр тибындагы бистәсендә урнашкан урта белем бирү мәктәбе.
Коллектив
Рәсми сайтында мәктәптә 267 укучы һәм 29 укытучы булуы белдерелә.
Шулай ук карагыз
Каргин Вячеслав Викторович 1946 нчы елда Спасс Затонында туа. Затон урта мәктәбендә җиде сыйныф тәмамлагач, 1960 нчы елда Казан елга техникумына судно йөртүчегә укырга керә. Техникумнан соң ул Казан портында су асты канатлары булган “Метеор” корабленә матрос булып эшкә урнаша. 1964 нче елда Совет Армиясе сафларына алына, төньяк флотта хезмәт итә. Армия сафларыннан соң, Вячеслав яңадан эшләгән урынына кайта, механик булып эшли башлый. 1997 нче елда вафат була. Хәзер ул эшләгән “Метеор” “Механик Каргин” исемен йөртә.
Весешть
Весешть — Румыниянең Алба жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Идьма
Идьма — Россия территориясеннән ага торган елга. Вологда өлкәсе, Архангельск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Еденьга елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 24 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Сухона, елга бассейны — Төньяк Двина.
Вест-Конкорд (Миннесота)
Вест-Конкорд  — Америка Кушма Штатларының Миннесота штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Вест-Конкорд шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Строево (Болгария)
Строево  — Болгариянең Пловдив өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Казета (Гросето)
Казета — Италиянең Тоскана төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казета Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Едер-Сята
Едер-Сята — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО, Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елга Һул Хетта елгасының уң ярына тамагыннан 79 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 13 км.
Бугристое (Чиләбе өлкәсе)
Бугристое (Бугристое) — Чиләбе өлкәсенең Троицк районы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (73%), казахлар (16%).
Кренжоли (Куявия-Диңгез буе воеводалыгы)
Кренжоли  — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Анаксимандр (ай кратеры)
Анаксимандр - Ай өслегенә кече күк объекты бәрелү нәтиҗәсендә барлыкка килгән, диаметры якынча 69 км булган кратер.
Атамасы
Кратерга атама Анаксимандр (якынча 610—546, б.э.к.) хөрмәтенә бирелә.
Тарихы
Кратер Халыкара Астрономия Берлеге (International Astronomical Union (IAU)) тарафыннан 1935 елда раслана.
Рагинчаняты
Рагинчаняты (Рагінчаняты ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Ашмянский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Дилици (Словения)
Дилици  — Словениядә урнашкан община (җәмгыять).
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Елизавета
Елизаве́та (אלישבע, Элише́ва — сүзгә-сүз «Ходай минем — ант», «Ходайны хөрмәтләүче», «Ходай белән ялваручы») — яһүдләрдан чыккан хатын-кызлар исеме.
Беренче рухани Ааронның хатыны да шул исемне йөрткән.
Изге дип танылган Елизаветалар
Елизавета, исем бәйрәме: 7 март, 18 июль, 13 август, 12 сентябрь, 18 сентябрь, 21 октябрь, 31 октябрь, 4 ноябрь, 14 ноябрь, 20 ноябрь
Веррьер (Марна)
Веррьер — Франциянең Марна департаментында урнашкан коммуна.
Поморлар
Поморлар — рус халкының Ак һәм Баренц диңгезләрендә, шулай ук Мезень, Печора, Онега һәм Төньяк Двина елгаларының төньяк ярларында үзенчәлекле этнографик һәм этнодини төркем. Катна, Новгород һәм Псковтан чыккан славяннар һәм Россиянең Беломор Төньягының аз санлы борынгы фин - угыр халкы кушылудан барлыкка килгән субэтнос. Этник яктан кайсы халыкка караулары турындагы сорау бәхәсле булып кала.
Этнохороним Ак диңгезнең көнбатыш яры исеменнән - Онега шәһәреннән Кемь шәһәренә кадәр сузылган Помор яры атамасыннан чыккан булырга мөмкин. «Помор» этниконы XVIII гасыр азагыннан файдаланыладыр, мөгаен. XIX гасыр ахырында Архангельск, Мезенский, Онега, Кемь һәм Кола өязләре промыселларында шөгыльләнүче сәнәгатьчеләрнең поморлар дип атаганнар. Традицион диңгез культурасының тарихи варислары буларак, хәзерге вакытта поморлар дип Ак һәм Баренц диңгезләре ярлары буенча торак пунктларда Мезень, Төньяк Двина, Онега һәм Печора ярларында яшәүче халыкны атыйлар.
Мәдәният
Күрше халыкларның мәдәнияте поморларның әкияти традициясенә сизелерлек йогынты ясаган. Поморьеда иң яраткан маҗаралы әкиятләр диңгез белән бәйле. Гадәттә, мондый әкиятләрнең төп герое - хәерче. Төп герой-хатын-кыз булган әкиятләр дә киң таралган. Ир-ат белән беррәттән ул барлык сынауларны да бүлешә һәм аның ярдәмчесе булып тора. Кайбер әкиятләрдә ул мәкерле дошманның гаепсез корбаны.
Диңгез культурасы С.Г. Писахов һәм Б. В. Шергин әсәрләрендә чагыла. Язучылар Писахов һәм Шергин әсәрләре буенча 1980 нче елларда «Союзмультфильм» да «Ак диңгез буенда көлү һәм хәсрәт» («Смех и горе у Бела моря») дигән мультфильмнар сериясе төшерелә. Шулай ук диңгез культурасының һәм тормышының аерым элементларын Юрий Казаков әсәрләрендә очратырга мөмкин.
Тел һәм сөйләм культурасы
Поморларның сөйләм теле - рус теленең помор диалекты. Помор сөйләшенең характерлы билгеләре булып фин-угор телләренең бер өлеше өчен хас фонетикада сузыкларны олаштыру һәм озынайту, борынгы рус теленнән (аның новгород диалектыннан) мирасланган сүзләрнең күплеге, күпсанлы яңа сүзләр, аерым алганда, табигый шартлар һәм поморларның хуҗалык эшчәнлеге белән бәйле, шулай ук борынгы балтыйк, фин-угыр һәм скандинавия телләреннән алынмалар булуы; кайбер фигыльләрнең үзенчәлекләре формаларын булдыру, аорист куллану.
Территориаль төркемнәре
М. В. Ломоносовның әнисе булган Холмогор янындагы Матигордагы чиркәү (1686-1694).
Чын поморлар: Ак диңгезнең Помор, Летний һәм Карел ярлары өлешендә яшәүче халык. Кандалакша губернасы халкыннан (аларны пякка дип атап) һәм Терск ярлары халкыннан (аларны роканнар дип атап) үзләрен аерып торалар.
Губяннар яки, аларны ничек башка поморлар пякка атыйлар.
Терчаннар яки, аларны башка помор роканнар дип тә атыйлар.
Печордагы устъ-цилёмнар һәм пустозёрлар.
Канин поморлары: зур булмаган аерым төркем; 2002 елгы халык санын алу вакытында 7 кеше үзен канин поморлары дип атаган.
Дин
Поморларның төп дине булып яңа (Рус Православие Чиркәве), шулай ук иске (борынгы помор чиркәве) йола православие дине тора.
2010 елда  Н. Н. Миклухо-Маклай исемендәге РФА этнология һәм антропология институтының кыр экспедициясе заман поморларының динилеген тикшергән.
Сент-Андре-де-ла-Марш
Сент-Андре-де-ла-Марш — Франциянең Мен һәм Луара департаментында урнашкан коммуна.
Грюнвальд (Польша)
Грюнвальд — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Дойч-Гриффен
Дойч-Гриффен — Австриянең Каринтия федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Грюнвальд (Польша)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Дойч-Гриффен
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Михаил Михеев
Биографиясе
1935 елда Татарстан АССРның Урмандәй авылында туган. Милләте буенча — чуаш. Аксубай урта мәктәбендә тулы булмаган урта белем алган.
Сәяси эшчәнлеге
Нерюнгри шәһәр Советы депутаты булган, 1989 елда ССРБ Югары Шурасы депутаты итеп сайланган.
Османие (Синҗан)
Османие (Osmaniye) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Анкара иле Синҗан илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Аттенкирхен
Аттенкирхен — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Боброва (Подлясье воеводалыгы)
Боброва  — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Вайнленд (Колорадо)
Вайнленд  — Америка Кушма Штатларының Колорадо штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Вайнленд халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
NGC 217
NGC 217 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
(18205) 3090 P-L
(18205) 3090 P-L — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1960 елның 24 сентябрендә К. Й. ван Хаутен, И. ван Хаутен-Груневельд, Том Герельс тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «3090 P-L» саналган.
Копань (Мари Иле)
Копань (Копон, Копань) — Мари Илнең Таулы Мари районында урнашкан авыл.
Халык
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: урыслар (55,3%), чирмешләр (46,7%).
Захватаево
Захватаево (Захватаево) — Киров өлкәсенең Малмыж районында урнашкан авыл.
Павел Михеев
Павел Михеев (Павел Егорович Михеев,, — , ) — Дан орденының тулы кавалеры (1944, 1945, 1946).
Захватаево
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Тарих
1807 елда нигезләнгән.
Халык
Халык саны динамикасы:
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (48%), татарлар (52%).
Баканка
Баканка — Россия территориясеннән ага торган елга. Краснодар крае биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Адагум елгасының сул ярыннан 66 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 29 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Кубань су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Варнавинск гидротөене су объектлары. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Кубань.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
HD208513
HD208513 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Стряма (авыл)
Стряма  — Болгариянең Пловдив өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Бүюкҗамили (Бала)
Бүюкҗамили (Büyükcamili) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Анкара иле Бала илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Кретки-Дуже
Кретки-Дуже — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Мәскәү дәүләт университеты
'''М. В. Ломоно́сов исемендәге Мәскә́ү Дәүлә́т Университеты́' (рус. Моско́вский госуда́рственный университе́т и́мени М. В. Ломоно́сова'') – Россиянең иң зур һәм танылган югары уку йорты, фән һәм мәдәният үзәге, Россиянең иң олы университетларның берсе.
МДУ үзенә тугыз фәнни институт, 39 факультет һәм 300дән артык кафедра кертә. Университетта 36 меңнән артык студент , якынча 4 мең аспирант, 10 мең әзерләнү бүлекләренең тыңлаучылары, барлыгы якынча 50 мең кеше укый. МДУда 4 мең профессор, 5 мең фәнни хезмәткәр укыта. 1992 елдан башлап МДУ ректоры – физика-математика фәннәре докторы, академик Виктор Садовничий.
Вона (Колорадо)
Вона  — Америка Кушма Штатларының Колорадо штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Вестпорт (Миннесота)
Вестпорт  — Америка Кушма Штатларының Миннесота штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Вестпорт шәһәре  елда нигезләнгән.
Раголишки
Раголишки (Раголішкі ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Астравецкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Дивача (община)
Дивача  — Словениядә урнашкан община (җәмгыять).
Дойч-Кальтенбрунн
Дойч-Кальтенбрунн — Австриянең Бургенланд федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Казета (Маса-Карара)
Казета — Италиянең Тоскана төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казета Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Весоая
Весоая — Румыниянең Арад жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Анаксимен (ай кратеры)
Анаксимен - Ай өслегенә кече күк объекты бәрелү нәтиҗәсендә барлыкка килгән, диаметры якынча 81 км булган кратер.
Атамасы
Кратерга атама Анаксимен (585—528 BC) хөрмәтенә бирелә.
Сент-Жемм-д'Андинье
Сент-Жемм-д'Андинье — Франциянең Мен һәм Луара департаментында урнашкан коммуна.
Бобровиско (Подлясье воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Устьевка
Устьевка — Башкортстанның Әлшәй районында урнашкан авыл.
Нүсүс
Нүсүс (Nüsüs ) — Әзербайҗанның Җәбраел районына караган авыл.
Устьевка
Почта индексы — 452113, — 80202861003.
Демография
Халык саны динамикасы:
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 7 кешенең яшәве мәгълүм.
Глотово (Польша)
Глотово — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Дмитрий Мичков
Дмитри Мичков (Дмитрий Вячеславович Мичков,, — , ) — Россия футболчысы (ярымсакчы), Россия чемпионатының бронза призчысы (2003).
Гамов
Гамов (Гамов) — Диңгез буе краеның Хасан районында урнашкан авыл.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).