cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Рәис Мостафин
Батырлык
Егерме ел элек Төньяк Кавказда террорчылар белән тигезсез көрәштә батырлык күрсәтә. Берничә сәгать буе ялгызы гына боевиклар һөҗүменә каршы тора. 2000 елның 27 гыйнварында мәктәп бинасының уң як өлешен террорчылар кулга төшерә. Өч хезмәттәше әсирлеккә эләккәч, аларны коткару өчен Рәис пулеметыннан ут ача. Пулеметы туктап калгач, үзен дә әсир итәләр. «Дошман сорау алганда, кесәмдә граната капшап таптым, аның турында бөтенләй онытканмын икән. Берничә секунд эчендә баштан кырык төрле уй үтте: шартласам шартлыйм, аның каравы күпме дошманны юк итәм. Чекасын тартып алып, гранатаны өскә ыргыттым, дошман каушап калган арада икенче бүлмәгә йөгердем. Идән астындагы туннельга кереп качтым. Арттан атыш, шартлау. Үзебезнекеләр янына барып чыкканда, берсе дә ышана алмады, алар мине күптән үлгән дип белгән»
Демобилизациядән соң ул Ырынбурга кайтып гаилә кора, кыз һәм ул үстерә. Ветеранннар җәмгыяте эшендә актив катнаша, «кайнар нокта»лардан кайткан солдатлар белән эш алып бара.
Олы Собачка
Олы Собачка — Россия территориясеннән ага торган елга. Краснодар крае Туапсе районы биләмәләрендә ага. Елга Псекупс елгасының сул ярына тамагыннан 117 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 14 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Кубань су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Кубань елгасы Усть-Лабинск каласыннан Краснодар гидротөененә кадәр,   Белая (Кубань кушылдыгы) һәм Пшиш елгаларын кертмичә. Кече елга бассейны — өстәмә бассейны юк, елга бассейны — Кубань.
Прата (Минас-Жерайс)
Прата  — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Минас-Жерайс штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Борис Гребенщиков
Бори́с Бори́с улы Гребенщико́в (тәхәллүсе — БГ; 1953 елның 27 ноябрендә Ленинградта туган) — Совет һәм Россия шагыйре һәм  музыканты, композитор, җырчы һәм «Аквариум» рок-төркеменең гитарачысы, рус телендә рок-музыка нигезләүчеләренең берсе “Россия Радиосы”нда «Аэростат» программасының алып баручысы.
Борис Гребенщиков Һинд һәм Кытай фәлсәфәсен өйрәнә. Инглиз теленнән берничә Буддачылык һәм Һинд дине текстларын тәрҗемә иткән. Шулай ук “Бхагавад Гита”ның рус теленә тәрҗемәсе өстендә эшли.
1990-ынчы еллар башында ул җитди рәвештә Буддачылык белән мавыгып киткән, үзен Көнбатышта һәм Россиядә Карма Кагью мәкәтәбенең Европалаштырылган юрамасы дәгъвачысы Данияле лама Оле Нидалның өйрәнчеге дип атаган. Еш мәшһүр Һинд гурусы Саи Бабаның ашрамына килгән. 2006 елда Малайзиядә мәшһүр неоиндуизм гурусы Шри Чинмой белән танышкан, ул музыкантка Пурушоттама исемен биргән (Санскрит теленнән тәрҗемәдә бу «искиткеч кеше» дигәнне аңлата). Шри Чинмой ярдәме белән Гребенщиковның Лондонда, Альберт-холлда, 2007 елның августында концертлары оештырылган булган — Берләшкән Милләтләр Оешмасында соло концерты, анда Гребенщиковка Шри Чинмой өйрәнчекләре аккомпанирлаган.
Гребенщиков кайвакыт Православие чиркәүләренә килә һәм православие хезмәтләрендә катнашкан. Озак вакыт Россиянең могъҗизалы иконалары исемлеген тезү белән мәшгуль булган.
БГ-ның һәм "Аквариум"ның «тарихка кадәр» альбомнары
Магнитиздатта бастырылу башлануы: (Изге аквариумны вәсвәсә кылу) (Җир эшкәртүчегә менуэт) (Көзге пыяласының теге ягыннан)
«Аквариум»ның "тарихи" студия һәм концерт альбомнары
Магнитиздатта таратылу башы: Сатуда булганнар: (феодализм) (Агачлар карашыннан безнең тормыш) (Флора һәм фауна турында язмалар) (Вакытлар һәм бәяләр) Аквариум 2.0 (Умартачылыкның чын тарихы) (Вавилон китапханәсе) Аквариум 3.0 Аквариум 4.0
Сылтамалар
Борис Гребенщиков һәм "Аквариум" төркеме сайты
Галишир Нәваи
Мир Низаметдин Гыясетдин Галишир Нәваи (үзб. Alisher Navoiy; уйг.Әлшир Нава'и/ئەلشىر ناۋائى; фарс. علیشیر نوایی; Низамаддин Мир Галишир; 9 февраль 1441, Герат — 3 гыйнуар 1501, шунда ук) — Урта Асия төрки халыклары шагыйре, суфичылык юнәлешендәге фәлсәфә галиме, тимурид Хөрәсәне дәүләт эшмәкәре, үзбәк яңарыш дәвере шагыйре, фикер иясе һәм дәүләт эшлеклесе.
Тərceməi xal
Мәшһәд, Һәрат һәм Сәмәрканд мәдрәсәләрендә укый, Һәратта дөньяви белем алу бәхетенә ирешә. Һәрат мәдрәсәсендә бергә укыган иптәше Хөсәен Бәйкара Хөрәсән дәүләте белән идарә итә башлагач, Нәваине үз сараена эшкә ала, әмир дәрәҗәсенә күтәрә. Нәваи Габдрахман Җәминең шәкерте булып, киләчәктә аның фикердәшенә, дустына әйләнә. Ул да укытучысы кебек үк халык мәнфәгатьләрен кайгыртып яши, бар байлыгын шәһәрне төзекләндерүгә, юллар, мәктәпләр, китапханәләр, шифаханәләр салдыруга, сәнгать һәм фән өлкәсендә хезмәт куючыларга тота. Ул сарайда хезмәттә булганда әдәби түгәрәкләргә җитәкчелек итәргә дә вакыт тапкан.
İcatı
Нәваи - бик үткен телле, тәнкыйди рухлы  иҗатчы. Үзенең әсәрләрендә ач күзле хөкүмәт вәкилләрен кискен тәнкыйть итә, аларның ришвәт алуларын, халык җилкәсендә яшәүләрен фаш итә, гади халык мәнфәгатьләрен беренчел куя.
Әдипнең иҗаты зур һәм күпкырлы: 30 лап күләмле әсәрләре -  поэма, төрле диваннары, 3000нән артык газәлләре һәм башка тезмә әсәрләре билгеле. Нәваи мөселман Көнчыгышы халыкларының бай традицияләрен дәвам итеп, үз әдәби дөньясын тудыруга ирешә. 1498-1499 елларда “Фикер хәзинәсе” дип аталган шигъри җыентык тәкъдим итә, ул хронологик принципка корылган, гомеренең төрле чорларын эзлекле яктырткан “Балачак могҗизалары”, “Яшьлек зирәклеге”, “Гомер уртасының гаҗәеп җимешләре”, “Картлыкның файдалы киңәшәләре” дип аталган 4 диваннан гыйбарәт. Аларда газәлләр, касыйдәләр, кыйтга, робагый һәм башка жанрлардагы әсәрләре тупланган.
Нәваи иҗатының кульминацион ноктасы - аның “Бишлеге” –  “Хәмсә”се. Ул Низами һәм укытучысы Җәми юлын дәвам итә, аларга таянып яза. Нәваи “Бишлеге” түбәндәге әсәрләрне берләштерә:
“Хәмсә”сеннән тыш, Нәваинең “Кырык хәдис”  дип аталган, Мөхәммәт пәйгамбәр хәдисләренә таянып, алардагы тема-проблемаларны күтәреп язган хезмәте дә билгеле. Ул, нигездә, Г.Җәминең шул ук исемдәге фарсы телендә иҗат иткән әсәрләренең төрки телдәге әдәби эшкәртмәсе. Янәдән, фарсы телендә язылган “Диван Фани” дигән лирик шигырьләр, “Алты зарурият”, “Дүрт фасыл” исемле касыйдәләр җыентыгы бар. Шулай ук әдәбият тарихы, нәзарияе юнәлешендә дә хезмәтләр калдырган.
Гертруда Элайон
Гертруда Белл Элайон (Gertrude Belle Elion; 23 гыйнвар 1918 ел, Нью-Йорк, АКШ — 21 февраль 1999 ел, Чапел-Хилл, Төньяк Каролина, АКШ) — Америка биохимигы һәм фармакологы. 1988 елда Элайон «Дару терапиясенең мөһим принципларын ачкан өчен» Джеймс Блэк һәм озак еллар җитәкчесе булган Джордж Хитчингс белән бергә физиология һәм медицина буенча Нобель премиясе ала. АКШның Милли фәннәр академиясе (1990) һәм Милли медицина академиясе әгъзасы (1991), Лондон Король җәмгыятенең чит ил әгъзасы (1995). АКШның Милли фәнни медаленә лаек булган (1991).
Биографиясе
Иммигрант яһүди гаиләсендә (атасы 12 яшьлек чагында — Литвадан, әнисе 14 яшендә Русиядән киткән) туа. 1937 елда Хантер көллиятендә бакалавриат тәмамлый һәм 1941 елда Нью-Йорк университетында химия специальносте буенча укып чыга. Шуннан лаборант һәм укытучы булып эшли, Бороу-Веллкам (хәзер GlaxoSmithKline) фармацевтик компаниясендә Джордж Хитчингсның ассистенты була. Хатын-кыз булганга Элайон аспирантурага керә алмый һәм беркайчан формаль рәвештә фәлсәфә докторлыгы дәрәҗәсенә диссертация якламый, әммә соңыннан Джордж Вашингтон университетыннан, Нью-Йорк университетының Политехник институтына (1989) һәм Гарвард университетыннан (1998) мактаулы доктор дәрәҗәсен ала.
Элайон тапкан дару препаратлары арасында меркаптопурин (лейкемиягә каршы препарат), азатон иммуносупрессоры, аллопуринол (подаградан), малярияга каршы пириметамин препараты, триметоприм, ацикловир (вируска каршы препарат, герпесны дәвалау өчен кулланыла) бар.
Америка сәнгать һәм фән академиясе (1991) һәм Америка фән үсешенә булышу ассоциациясе әгъзасы. "Галимнәрнең кешелекне искәртүе"нә кул куя (1992).
Бозеш
Бозеш — Румыниянең Хунедоара жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гани Сафиуллин
Гани Биккенә (Биккенәй) улы Сафиуллин (1.7.1905 — 14.10.1973) — Советлар Берлеге Каһарманы (1943), генерал-лейтенант (1944). Зур дәрәҗәләргә ирешкән татар хәрбиләренең берсе.
Бөек Ватан сугышы
Сугышның беренче көннәреннән үк Сафиуллин үзен яхшы командир итеп күрсәткән. Ул һәрвакыт солдатларның гомерен саклап калу өчен тырыша. 1941 елда — 930нчы укчы полк командиры. Смоленск, Калинин хәрби операцияләрендә катнаша. 1942 елдан — командиры. Сталинград, Харьков хәрби операцияләрендә катнаша. Сталинград сугышында фашистларның иң көчле һөҗүменә Гани Сафиуллин җитәкчелегендәге 38нче укчы дивизия каршы тора. 1943 елның апреленнән 25нче укчы корпусына җитәкчелек итеп, Днепрны кичүдә катнаша. Корпус, 1943 елның 25 сентябренә каршы төндә Днепрны кичеп, дошманны тар-мар итүгә ирешә. Днепр елгасын кичкәндәге батырлыгы өчен Советлар Союзы Герое исеме бирелә, Ленин ордены белән бүләкләнә. Шулай ук Яссы-Кишинев, Будапешт операцияләрендә катнаша. 1945 елдан — 57нче гвардия укчы корпусы командиры. 1945 елның августында корпус Япониягә каршы сугышта — Хинган-Мукден операциясендә катнаша. Маршал Георгий Жуковның истәлекләрендә Гани Сафиуллинның батырлыгын аерым билгеләп үтелә.
Сугыштан соң
Сугыштан соң Ворошилов исемендәге Югары хәрби академияне тәмамлый. 1947 елда 38нче гвардия корпусы җитәкчесе итеп билгеләнә. 1949 елда, партиягә каршы сүзләр әйтүдә гаепләп, вазифасыннан азат ителә. Шул ук елда 10нчы укчы гвардия дивизиясенә, 1950 елда 16нчы укчы корпусына, 1956 елда 112нче укчы корпусына командир урынбасары итеп билгеләнә. 1957 елның июлендә, формаль сәбәп табып, отставкага җибәрәләр. Аңа хәрби киемен кияргә дә ярамаган. Соңгы елларында Казанның Адамюк урамы, 4нче йортта яши. 1973 елның 14 октябрендә Казванда вафат була. Гани Сафиуллин Казанның Арча зиратында җирләнгән.
Гаиләсе
Өч мәртәбә өйләнгән. 1929 елда хәрби хезмәттән Иске Кишеткә кайтып, Зөлхәбирә исемле кызга өйләнгән. Улы Искәндәр. Мәскәүдә Нинель (1934), Казанда Эмилия (1947) исемле кызлары туган.
Сцинавка-Дольна
Сцинавка-Дольна — Польшаның Түбән Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Кабанильяс-де-ла-Сьерра
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Азнакай районы
Азнакай районы (Азнакаевский район) — Россия Федерациясе Татарстан Республикасы составындагы административ-территориаль берәмлек һәм муниципаль берләшмә (муниципаль район). Республиканың көньяк-көнчыгышында урнаша. 2020 ел башына районда 60 129 кеше яши. Шуларның 42 647 се — шәһәр, 17 482 се — авыл халкы.
Районның сәнәгать предприятиеләре күбесенчә административ үзәктә — Азнакай шәһәрендә урнаша. Монда машина җитештерү һәм металл эшкәртү, җиңел һәм азык-төлек сәнәгате, нефть-газ комплексы предприятиеләре эшли. Район территориясендә Ромашкино нефть ятмасының Азнакай мәйданы урнаша.
Азнакай районында Татарстанның иң югары ноктасы — Чатыр-Тау (диңгез өсте биеклегеннән 321,7 м), ул шундый ук исемле табигать тыюлыгында урнаша.
География
Төньякта Мөслим, төньяк-көнбатышта — Сарман, көнбатышта — Әлмәт, көньякта — Бөгелмә һәм Ютазы районнары белән, ә көнчыгышта Башкортстанның Бакалы һәм Шаран районнары белән чиктәш.
Район республиканың көньяк-көнчыгышында урнаша. Табигый яктан бу көнчыгыш Кама аръягының урман-дала зоналарының бер өлеше. Регионның рельефы — калкулыклы тигезлек, берничә ярус һәм кискен борылышлар асимметриясе белән тасвирлана. Тигезлек Урал таулары алдының Бөгелмә платосында, Бөгелмә-Бәләбәй калкулыгының төньяк-көнчыгышында урнаша (Чатыр-Тау — төбәкнең истәлекле урыны һәм Татарстанның иң биек ноктасы)  һәм Ык-Зәй субүленешендәге Ык буеның киң сул ягын үз эченә ала.
Район мәйданы — 2143,3 км2, биләгән территория буенча ул республикада Мамадыш, Әлмәт, Лаеш һәм Нурлат районнарыннан кала бишенче урынны алып тора.
Герб һәм әләм
Герб идеясе һәм авторлыгы Тимкин Рафыйк Әнәс улыныкы. Гербтагы төп фигура — лачын, ул энергия, очыш, максатчанлык һәм ирекне чагылдыра. Лачын район һәм аның халкын, югары күтәрелгән канатлары районның икътисади нигезе булган нефтьне, районның динамик үсешен, киләчәккә омтылышын, иртәгәсе көнгә ышанычны гәүдәләндерә. Шул ук вакытта очучы кош җирле халыкның мәдәни традицияләрен һәм рухи дәвамчанлыгын ассызыклый. Көмеш төс — чисталык, камиллек, тынычлык һәм үзара аңлашу символы. Төбәк икътисадының аграр өлеше алтын сызык белән күрсәтелә. Яшел төс табигатьне, сәламәтлекне, экологияне, тормыш үсешен символлаштыра. Кызыл төс хезмәт, көч, батырлык, матурлык һәм бәйрәмне, Азнакай районын Татарстанның алдынгы сәнәгать төбәкләренең берсе буларак күрсәтә.
Этимология
Азнакай — Азнакай районының административ үзәге. Сүзнең беренче өлеше«Азна-» — башкорт «Аҙна» сыннан («ҙ» сакау [ з ] авазы) —«атна, атналык» дигәнне аңлата, шулай ук «җомга» мәгънәсен  югалганткан булырга тиеш. Икенче «-кай» өлеше — башкорт, татар һәм чуаш телләрендә ягымлылык өстәүче суффикс.
Борынгы һәм Урта гасырлар
Азнакай районының хәзерге территориясендә элек-электән башкортлар урнашкан була. Биредә XIV гасыр археологиясенең җирләү өлкәсендә уникаль истәлекле төркем урнаша. Бу — гарәп хәрефләре белән язылган кабер ташлары һәм мөселман традицияле, тирән чокырлы каберле зур булмаган мөселман зиратлары. Алар әлеге җирлектәге башка каберлекләргә бик нык аерылып тора, чөнки калган каберлекләр мәҗүси йолаларга хас сай чокырлары, үлгән кешенең башы көньяк-көнбатыш якка юнәлүе, кабер язуларының булмавы белән билгеле. Мондый каберлекләр XIV гасырда бу төбәктә утрак тормышлы этник төркемнәр булганын күрсәтә ала, ләкин каберлекләр тирәсендә торак пункт эзләре табылмаган.
Советлар Союзы составында
1918 елда Совет хакимияте урнашканнан соң район территориясендә авыл советлары һәм волость башкарма комитетлары барлыкка килә. 1920 елга кадәр алар Самара губернасының Бөгелмә өязе һәм Уфа губернасының Минзәлә өязенә керәләр. 1920-1930 елларда территория Татарстан АССРның Бөгелмә кантоны составында була.
1930 елның 23 июлендә ТАССРның барлык кантоннары бетерелә, алар урынына районнар төзелә. 1931 елның 30 октябрендә Азнакай районы дип үзгәртелә. Дүрт елдан соң төбәктә районнар үзгәртеп корыла, 17 се арасында Тымытык районы барлыкка килә. 1958 елда район бетерелә, ә территориясе Азнакай районына кушыла. Әмма 1963 елда Азнакай территориясен Әлмәткә кушалар һәм район ике елга бетеп тора. Соңгы тапкыр 1965 елның 12 гыйнварында район тулысынча торгызыла һәм шул чикләр белән хәзергәчә сакланып кала.
1950 елның октябрендә, бер өлеше Азнакай мәйданына туры килгән Ромашкино нефть ятмалары эшкәртелә башлагач, районның актив индустриализациясе башлана. 1951 елның 7 августында җир бораулау өчен Азнакай бораулау конторасы төзелә. Ноябрь аенда план буенча нефть таба башлыйлар.
Күренекле шәхесләр
Азнакай җирлегенең зур хөрмәткә лаек булган игенче һәм нефтьчеләре, укытучы һәм табиблары, инженер һәм төзүчеләре бар. Танылган язучылар: Габдулла Тукай премиясе лауреатлары: Россия һәм Татарстанның халык артистлары: Күренекле җырчылар: Бу шәхесләр районның данын еракларга танытты.
Азнакайдан Бөек Ватан сугышына 16 241 кеше китә. Шуларның 8192 се сугышта һәлак  була. Азнакай үзенең 4 Советлар Союзы, 1 Россия Каһарманы, 8 Социалистик Хезмәт Геройлары белән горурлана.
Муниципаль-территориаль бүленеш
Азнакай муниципаль районында 2 шәһәр, 26 авыл җирлеге һәм аларга кергән 78 торак пункт бар. Шәһәр шартларында (Азнакай шәһәре һәм Актүбә ш.т.б.) район халкының 69,83% ы яши.
Ерак яки бару кыен булган урыннарда урнашкан торак пунктлар: Балан-Бүләк, Банки-Сукаеш, Бүләк, Ирекле, Камышлы, Камышлы Күл, Карамалы Елга, Кәтем, Мөслим, Мәндәй, Түбән Сукаеш, Октябрь Бүләге, Таллы Бүләк.
Пойвай (Сия кушылдыгы)
Пойвай — Россия территориясеннән ага торган елга. Удмуртиянең Ува районы, биләмәләрендә ага. Елга  Сия елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 15 км.
Азнакай районы
Авыл хуҗалыгы
Район ит-сөт терлекчелеге, сарыкчылык, умартачылык кебек авыл хуҗалыгы тармакларына йөз тота. Шулай ук биредә бодай, көзге арыш, арпа, карабодай, борчак, шикәр чөгендере игелә. Районның гомуми мәйданы 165 500 га, шуның 137 300 га — авыл хуҗалыгы җирләре, 112 000 га җир эшкәртелә.
Пойвай (Сия кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Нократ, елга бассейны — Чулман.
Азнакай районы
Авыл хуҗалыгы
2007 елда Азнакай районы Татарстанда карабодай җитештерү һәм аның икътисади күрсәткечләре буенча беренче урында тора. 2020 елның октябрь аена районда 23 мең гектарга якын көзге культуралар чәчелә. 2020 елда район шулай ук рапс үстерү күләме буенча Татарстанда лидер булып тора, бу культураның мәйданы 10 мең гектарны тәшкил итә.
Пойвай (Сия кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Азнакай районы
Авыл хуҗалыгы
Азнакай районы республикада сөт җитештерү буенча алтынчы урында тора: 2020 елның ноябрендә районда көнгә 142,7 тонна сөт савыла (бер сыерга уртача 18,4 кг) — бу 2019 елның шул ук чоры белән чагыштырганда 9,7 тоннага артыграк.
Инвестицион потенциал
Татарстан Республикасының социаль-икътисади мониторинг комитеты бәяләве буенча, 2020 елның гыйнвар-июнь айларында Азнакай районының капиталына инвестицияләр күләме якынча 1,8 млрд. сум тәшкил итә, бу Татарстандагы гомуми инвестицияләр күләменең 0,8% ы.
Республика Дәүләт статистикасы федераль хезмәте хисабы нигезендә, 2019 елда Азнакай районына 4,3 млрд. сум инвестиция җәлеп ителә (бюджет акчаларыннан һәм кече эшмәкәрлек субъектларыннан кергән табышлардан тыш), бу Татарстанның гомуми өлешенең 1,2% ын тәшкил итә. 2018 елда сумма шул ук диярлек — 4,2 млрд.
Инвестицияләр буенча файдалы казылмалар чыгару (1 млрд. сумга якын), төзелеш (46 млн. сумга якын), электр энергиясе (9,5 млн.), авыл хуҗалыгы, ау һәм балык тоту (7,8 млн.), эшкәртү өлкәсе (4,5 млн.), сәламәтлек саклау (4,2 млн.), сәүдә (3,5 млн.) өлкәләре алда бара.
Транспорт
Районның төп автомобиль юллары: Яр Чаллы (М7) — Азнакай — Октябрьский (М5), 16К-0077 «Азнакай — Әлмәт», 16К-0078 «Азнакай — Бөгелмә».
Экология
Район территориясе буйлап агучы елгаларның гомуми озынлыгы — 780 км. Төбәкнең иң зур һәм төп елгасы — Кама кушылдыгы булган Ык елгасы, район эчендәге озынлыгы — 65 км, аның кушылдыклары — Стәрле (54 км) һәм Мәллә (36 км) елгалары. Ык һәм Стәрле төбәк әһәмиятендәге табигать ядкәрләренә керәләр. Ык тугайларында күлләр бар, карст системасы буенча барлыкка килгән күлләр дә очрый, мәсәлән, Зур Кизай күле.
Район территориясе урман-дала зонасында урнашкан. Монда киң яфраклы урманнар дала һәм болыннар белән чиратлаша. Кама Аръягы өчен гадәти өрәңге, юкә, имән, шулай ук киң яфраклы токымлы усак һәм каен урманнары өстенлек итә. Төп урман массивлары районның көнбатышында Мәллә елгасының сул һәм Ык елгасының уң як ярында районның көньяк-көнчыгыш чиге янында урнашкан. Урманнар гомуми территориянең 16,8 % тәшкил итә. Дала үсемлекләреннән кылган, солыча нечкә сабак һәм башка күптөрле үләннәр бар. Районның хайваннар дөньясы урман, дала һәм җир астын биләүчеләрдән тора. Кошлардан иң еш чыпчык, сарытүш, тургайлар, сиртмәкойрык, имезүчеләрдән — соры тычкан, куян, төлке, байбак, поши, ас, кабан, сусар очрый.
Азнакай районында иң зур саклана торган табигый территория булып 4149 га мәйданлы, диңгез биеклегеннән 321,7 м биеклектәге профильле «Чатыр-Тау» дәүләт табигый заказнигы санала.
Районда шулай ук Чекан табигый ядкәре урнашкан. Бу — Ык елгасының уң як ярында 2073 га мәйдандагы нарат урманы, монда шулай ук дала чиясе һәм гөлҗимеш куаклары үсә. Биредә бөҗәкләрнең сирәк төрләре очрый: агач бал корты, дала уракчы кырмыскасы,  адмирал; кошлар: каракош, торымтай, лачын кош, сары карга.
Икенче «Владимир авышлгы» дәүләт табигый заказнигы Ямаш елгасының уң як ярында урнашкан, анда Татарстанның Кызыл китабына кертелгән болын, дала үсемлекләре һәм бөҗәкләр җыелмасы бар, шулай ук утчәчәкнең республикадагы иң зур популяциясе үсә.
1978 елда байбакны(сөркәне) саклау өчен 30 мең га мәйданлы Азнакай аучылык заказнигы төзелә. Байбактан кала анда поши, кабан, суер һәм көртлекләр очрый.
2020 елның сентябрендә төбәк әһәмиятендәге табигать ядкәре дип шундый ук исемле авыл янындагы Мануяз үзәнен таныйлар. Үзән мәйданы — 9,7 гектар. Аның территориясендә Кызыл китапка кертелгән куян, дала көзәне, бүдәнә, каракошлар бар.
Социаль өлкә
2020 елда районда 57 балалар бакчасы, 32 мәктәп, 3 өстәмә белем бирү учреждениесе, 13 филиаллы 13 гомуми белем бирү мәктәбе, шуларның унисигезе татар телендә, икесе рус-татар һәм уны рус телендә белем бирә. Районда гимназия, инглиз телен тирәнтен өйрәнүле мәктәп һәм лицей бар. Физик мөмкинлекләре чикләнгән балалар өчен ике махсус мәктәп эшли.
Район мәдәният учреждениеләре челтәре 47 мәдәният йорты, 4 авыл клубы, район-шәһәр Мәдәният сарае, Актүбә бистәсендәге Гагарин исемендәге Мәдәният сарае, 33 китапханә, 2 балалар сәнгать мәктәбе, Тымытык балалар музыка мәктәбе, 2 автоклуб һәм мәдәни бригададан тора. Азнакайда туган якны өйрәнү музее эшли һәм нәфис иҗат белән шөгыльләнүче 11 халык коллективы исәпләнә. Районда кырык биш мәчет һәм Актүбәдә изге Сергий Радонежский православие чиркәве урнашкан.
340 стационар урынга исәпләнгән Азнакай үзәк район хастаханәсе медицина хезмәте күрсәтә. Поликлиника рентген, флюорография һәм УЗИ кабинетлары, клиник, биохимик, цитологик, бактериологик лабораторияләр һ.б. белән җиһазландырылган.
Районда 1930 елдан башлап татар һәм рус телләрендә «Маяк» газетасы басыла (тарихи исеме — «Трактор», соңрак — «Коммуна»). Редакцияне 1962 ел башында ябалар, әмма 1965 елда ук кабат торгызалар.
Каракоч (Елдызэли)
Каракоч (Karakoç) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Сивас иле Елдызэли илчесенә караган бер авыл (köy).
Казале Моначи (Авелино)
Казале Моначи — Италиянең Кампания төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казале Моначи Апеннин ярымутравының көньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан көньякка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Филипувка (Мазовия воеводалыгы)
Филипувка  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Монпельэ (Висконсин)
Монпельэ  — Америка Кушма Штатларының Висконсин штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Вальтер Андерсон
Вальтер Андерсон (Walter Anderson,, — , ) — РИ, Эстония һәм Алмания этнологы һәм фольклорчысы.
Тонгада һинд дине
Тонгада Һинд дине тарафдарлары вәкилләре аз, 2011 халык санын алу буенча 200 кеше. Бу тарафдарларның кайберәүләре Фиджи кешеләре. Һинд дине Буддизм белән бергә үскән, аның саны 2006 елдан 2011 елга кадәр 104-тән (халыкның 0,1%-ы) 200 тарафдарга кадәр (0,2%) якынча икеләтә арткан.
Тарихы
Һинд дине Тонгада бар дип кыска вакыттан бирле генә танылган. 1986-ынчы һәм 1996-ынчы Тонга халык санын алулар Һинд динен кертмәгәннәр, чөнки аларга фәкать Тонга һәм өлешчә Тонга халкы кергән. 2006-ынчы елда Һинд дине Тонга халык санын алуында беренче мәртәбә күрсәтелгән, 104 кеше үзен "Һинд дине тарафдарлары" дип күрсәткән. 2011 елда киләсе халык санын алу 200 Һинд дине тарафдарын күрсәткән (96-га күбрәк), бу Һинд дине тарафдарларын Исламнан (24, 23-кә кимрәк) һәм Буддизмнан (183, 112-гә күбрәк) тарафдарлар саны буенча алдан куйган. Шулай ук Һинд дине Бахаи диненең дүрттән бер өлешен (777, 91-гә күбрәк) тәшкил иткән, ул дин 1953 елда кертелгән һәм 20-нче гасырда тиз үскән. Һинд дине шулай ук Инҗил Чиркәвеннән алдан чыгачак дип фаразлана, аның тарфдарлары 2006-ынчы халык санын алу буенча 243 кешедән 2011 халык санын алуда 236 кешегә кимегән.
Дхур
Дхур (Dhur ) — Бутан дәүләтенең Бумтанг дзонгхагында урнашкан авыл.
Географиясе
Авыл Гималай таулары битендә, диңгез дәрәҗәсе өстеннән 2 882 метр биеклектә 27.6°N, -90.65°W координаталы буенча урнашкан.
(15962) 1998 CM2
(15962) 1998 CM2 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1998 елның 15 февралендә BAO SCAP проекты тарафыннан Синлун обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1998 CM2» саналган.
Прата (Параиба)
Прата  — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Параиба штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Молин (Канзас)
Молин  — Америка Кушма Штатларының Канзас штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Молин шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Мәтт Андерсон
Мәтт Андерсон (Matt Anderson,, — , ) — АКШ һөнәри һоккейчесе (һөҗүмче).
Мекси
Географиясе
Коммуна мәйданы — 4,90 км².
Мавикент (Шаһинбей)
Мавикент (Mavikent) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Газиантеп иле Шаһинбей илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
А. М. Горький исемендәге Әдәбият институты
Максим Горький исемендәге Дөнья әдәбияты институты белән бутамаска '''А. М. Горький исемендәге Әдәбият институты''' (Литературный институт имени А.М. Горького) – Мәскәүдә урнашкан югары уку йорты, РФ һәм дөньяның иң эре һәм әһәмиятле әдәби югары уку йортларының берсе. 1992-2015 елларда РФ Мәгариф һәм фән министрлыгы карамагында булса, 2015 елдан РФ Мәдәният министрлыгы буйсынуында.
Тарих
1933 елда, язучы Максим Горький башлангычы белән, ССРБ президиумының 1932 елның 17 сентябрендә чыккан карары нигезендә, Мәскәү кичке эшче әдәби университеты (Вечерний рабочий литературный университет) нигезендә ачыла. Элгәресе В. Я. Брюсов исемендәге Югары әдәбият-сәнгать институты (Высший литературно-художественный институт имени В. Я. Брюсова) була. 1936 елдан хәзерге исемен йөртә. 1942 елдан уку йортында ике бүлек: торып уку бүлеге һәм читтән торып уку бүлеге булдырылган. 1953 елдан институтта Югары әдәби курслар эшләп килә. Институтта Константин Паустовский, Виктор Розов, Константин Федин, Михаил Светлов, Лев Озеров, Лев Ошанин кебек күренекле язучы-шагыйрьләр укыта. В. Асмус, И. Толстой, Г. Винокур, А. Реформатский, С. Радциг, А. Тахо-Годи, Б. Тамашевский, С. Бонди һ.б. галимнәр лекцияләр курсы укый. Иҗади семинарларны күренекле язучылардан: С. Есин (?-2017), Е. Рейн, О. Николаева, Р. Киреев, В. Гусев, И. Волгин һ. б., тәрҗемәче Е. Солонович һ. б. алып бара. 1980 еллар ахырына кадәр институтта «Язучы һәм тормыш» (Писатель и жизнь), «Башлам» (Начало) җыентыклары чыгып килә. Бүген «Тверской бульвар, 25» әлманахы чыгарыла. 1993 елдан институтта нәшрият эше җанланган: монографияләр, фәнни хезмәтләр җыентыклары, елга бер мәртәбә «Вестник Литературного Института» чыгарыла.
2010 елда Әдәбият институты Мәскәүдәге Италия мәдәнияте үзәге белән берлектә башлап язучы (яше 35 тән артмаган) РФ һәм Италия язучылары өчен «Салават күпере» (Радуга) исемле әдәби премия булдырган. Элек рус яки итальян телендә беркайда да басылмаган җиңүче хикәя өчен премия күләме — 5 мең евро.
Бина
Уку йорты XVIII гасыр — XIX гасыр башы архитектура һәйкәле булган шәһәр утарында урнашкан. Биредә Александр Һерцен туган. 1840 елларда йорт хуҗасы Д. Свербеевның әдәби салонында Н. В. Гоголь, В. Г. Белинский, П. Я. Чаадаев, С. Т. һәм К. С. Аксаковлар, А. С. Хомяков, Е. А. Боратынский, М. С. Щепкин һ. б. еш була. XIX гасыр ахыры — XX гасыр башында биредә  Гранатларның нәшрияты урнашкан булган. 1920 елларда бинада төрле язучы оешмалары урнаша, В. Маяковский, А. Блок, С. Есенин катнашында әдәби кичәләр оештырыла. Бина турында А. И. Һерценның «Былое и думы» китабында, М. А. Булгаковның «Мастер и Маргарита» романында («Грибоедов йорты» һәм «МАССОЛИТ йорты» исеме астында), Осип Мандельштамның «Четвертая проза» әсәрендә телгә алына. Бинада төрле елларда язучылар: Андрей Платонов, Осип Мандельштам, Даниил Андреев, Вячеслав Ивановлар яши.
1925 елда А. И. Һерцен истәлегенә истәлек бронза тактаташы (скульптор Н. А. Андреев) урнаштырылган була, хәзер ул югалган. 1950 елда бина ишегалдында А. И. Һерценга һәйкәл ачыла. Бинада шулай ук О. Э. Мандельштамга, Д. Л. Андреевка, А. П. Платоновка истәлек тактаташлары куелган.
Белем бирү
Уку йортында студентларга ике юнәлештә белем бирелә: гомуми һуманитар (рус телен һәм әдәбият белемен тирәнтен өйрәнү аша) һәм иҗади юнәлешләр. Студентларның иҗади үсеше атнага бер (гадәттә, сишәмбе көнне) үткәрелә торган семинарлар (проза, поэзия, драматургия, балалар әдәбияты, әдәби тәнкыйть, очерк һәм публицистика семинарлары) аша башкарыла. Семинарларны күренекле совет язучылары алып бару гадәткә кергән була. Институт каршында һуманитар югары белеме булмаган язучылар өчен Югары әдәби курслар, Сәнгати тәрҗемә югары мәктәбе, мөхәррирләр курслары, корректорлар курслары, Н. А. Бонкның чит телләр курслары, әдәби осталык курслары эшли.
Халыкара хезмәттәшлек
Институт Кёльн университеты (Алмания), Тринити-көллият (Ирландия), Бергамо шәһәре университеты (Италия), Конку һәм Чосон университетлары (Көньяк Корея), «Париж-8» университеты (Франция), Сучжоу шәһәре университеты (Кытай) белән элемтәләр урнаштырган. Уку йортында РФ - Корея мәдәни үзәге ачылган.
Бүләкләре
1983 елда институт Халыклар Дуслыгы ордены белән бүләкләнгән.
Моны да карагыз
Төркем: Әдәбият институтын тәмамлаучылар
Искәрмәләр
Поэты Молдовы
Херина
Херина — Румыниянең Бистрица-Несеуд жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Курганне (Буда-Кашалёвский районы)
Курганне  (Курганне ) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Буда-Кашалёвский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Татар Борнае
Татар Борнае — Татарстан Республикасының Әлки районындагы авыл. Бик яхшы халкы белэн.
Почта индексы — 422879.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.7 °C.
Пшикоп (Ольштинский повяты)
Пшикоп  — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Бельмон-Бретену
Бельмон-Бретену — Франциянең Ло департаментында урнашкан коммуна.
Шанне-сюр-Латан
Шанне-сюр-Латан — Франциянең Эндр һәм Луара департаментында урнашкан коммуна.
(8558) Hack
(8558) Hack — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1995 елның 1 августында Л. Тези, А. Боаттини тарафыннан Сан Марселло обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1995 PC» саналган.
Шмацфельд
Шмацфельд (Schmatzfeld) — Алманиянең Саксония-Анхальт җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Фиялково
Фиялково — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Кадальсо-де-лос-Видриос
Кадальсо-де-лос-Видриос — Испаниянең Мадрид провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Монро (шәһәр, Висконсин)
Монро  — Америка Кушма Штатларының Висконсин штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Югары Вичмарь
Югары Вичмарь (Верхняя Вичмарь) — Киров өлкәсенең Өрҗем районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (76%), руслар (22%).
Прата-ду-Пиауи
Прата-ду-Пиауи — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Пиауи штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Узас (Мрас-Су кушылдыгы)
Узас — Россия территориясеннән ага торган елга. Кемерово өлкәсе, Хакас Республикасы, Алтай Республикасы биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Мрас-Су елгасының уң ярыннан 270 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 37 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Томь елгасы, инештән Новокузнецк каласына чаклы, Кондома елгасын кертмичә,. Кече елга бассейны — Томь, елга бассейны — Об (өске өлеше) Иртеш кушылганга чаклы.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Мәттью Андерсон
Мәттью Андерсон (Matthew John Anderson,, — , ) — АКШ волейболчысы, АКШ милли ирләр волейбол җыелмасы әгъзасы, Казан «Зениты» составында Россия чемпионатларының (2013/14, 2015/16, 2016/17) һәм бронза  (2012/13) призчысы, 2016 елга Олимпия уеннарының бронза, 2015 елгы Дөнья кубогының алтын мидәле иясе, Дөнья лигасының алтын (2014), көмеш (2012) һәм бронза (2015) мидәлләре иясе.
Пыча (Снигиревка кушылдыгы)
Пыча — Россия территориясеннән ага торган елга. Киров өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Снигиревка елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 11 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Нократ, елга бассейны — Чулман.
Сцинавка-Середня
Сцинавка-Середня — Польшаның Түбән Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Пстровице
Пстровице — Польшаның Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Баҗы (Синҗан)
Баҗы (Bacı) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Анкара иле Синҗан илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Китсыман акула
Китсыман акула (Rhincodon typus) - акулалар төренә керүче кимерчәкле балык.
Китсыман акула җылы сулы диңгезләрдә һәм океаннарда яши. Ул — Җир шарындагы иң зур балык: озынлыгы 20 метрга, авырлыгы 21 тоннага кадәр җитә. Бик әкрен йөзә. зур гәүдәле булса да, планктон, һәм вак балыклар белән туклана.
Китсыман акуланың авыз киңлеге 2 метрга кадәр җитә. Аның йөзгәндә һәрвакыт авызы ачык була, һәм ул юлында очраган һәр планктон яисә вак балыкны йота бара.
(15963) Koeberl
(15963) Koeberl — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1998 елның 6 февралендә Эрик Эльст тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1998 CY3» саналган.
Курганне (Жлобинский районы)
Курганне  (Курганне ) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Жлобинский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Джакар
Джакар (Jakar ) — Бутан дәүләтенең Бумтанг дзонгхагында урнашкан авыл.
Географиясе
Авыл Гималай таулары битендә, диңгез дәрәҗәсе өстеннән 2 842 метр биеклектә 27.55°N, -90.7333°W координаталы буенча урнашкан.
Бозиений-де-Сус
Бозиений-де-Сус — Румыниянең Нямц жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Вестфалия (Индиана)
Вестфалия  — Америка Кушма Штатларының Индиана штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Вестфалия халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Данило Анҗушич
Данило Анҗушич (Danilo Anđušić, Данило Анђушић,, — , ) — Сербия баскетболчысы (сакчы), Сербия чемпионы (2011/2012), 16 һәм 18 яшькәчә яшьләр арасында Европа чемпионатлары җиңүчесе (2007, 2009).
Габдрахман Мангушев
Габдрахман Мангушев, Габдрахман (Абдрахман) Габделкәрим улы Мангушев, Мангушев Габдрахман Габделькаримович (1887-1919) — татар драма актёры, журналист, драматург. Татар театрына нигез салучыларның берсе. «Сәйяр» (1910-1915), «Ширкәт» (1910-1917) труппаларында уйнаган артист.
Тәрҗемәи хәле
1887 елда Ырынбурда туган. Ата-анасы чыгышы белән Сембер губернасы Сөнгәләй өязе (хәзерге Сембер өлкәсе Барыш районы) Зөябаш (Иске Тимошкино) авылыннан (хәзер шәһәр тибындагы бистә).
1907 елдан сәхнәдә. Үзешчән театр төркеме белән («Мосафир артистлар җәмгыяте») Мәкәрҗә ярминкәсе, Казанның Шәрык клубы сәхнәсенә чыга.
1915 елда В. Мортазин оештырган «Ширкәт» труппасына (Ырынбур) күчә.
Ватандашлар сугышы вакытында Ырынбур тирәсендә Кызыл гаскәр сугышчыларына тамашалар күрсәтеп йөрүче фронт театр труппасын оештыра. Сугыш вакытында алган авырудан 1919 елда вафат була (1920 елда Габдулла Кариев та вафат була).
Уйнаган рольләре
Махсус театр белеме булмаса да, талантлы җитәкчеләр һәм рус театрының тормышчан мәктәбе үрнәгендә иҗади яктан үсә, һөнәри зур артист булып өлгерә. Көлкеле һәм драматик рольләрне бердәй уңышлы уйнаган. Сәхнәдә темпераментлы булуы, мили төсмерле каһарманнар образларын тулы ачуы белән аерылып торган.
Флёренця (Радомский повяты)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Камарма-де-Эстеруэлас
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Казале Нуово (Латина)
Казале Нуово — Италиянең Лацио төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казале Нуово Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Үзәк Апеннин тауларыннан көнбатышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Пратания
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Пшикопка
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Шансе (Эндр һәм Луара)
Шансе — Франциянең Эндр һәм Луара департаментында урнашкан коммуна.
(15964) Billgray
Тарихы
1998 елның 19 февралендә Джеймс Роу тарафыннан Оахака обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1998 DU» саналган.
Монтезума (Канзас)
Тарихы
Монтезума шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Александр Андреев (1937)
Александр Андреев (Александр Александрович Андреев,, — , ) — СССР һәм РФ инженер-конструкторы, СССР дәүләт премиясе лауреаты (1989).
Каракоч (Кешап)
Каракоч (Karakoç) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Гиресун иле Кешап илчесенә караган бер авыл (köy).
Пулхлеб
Пулхлеб — Польшаның Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(8559) 1995 QM2
(8559) 1995 QM2 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1995 елның 25 августында Ё. Симидзу, Т. Урата тарафыннан Нати-Кацуура обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1995 QM2» саналган.
Курганне (Рагачовский районы)
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Мениль-ла-Тур
Мениль-ла-Тур (Ménil-la-Tour) — Франциянең Мёрт һәм Мозель департаментына караган коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 8,82 км².
HD171535
HD171535 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Зугне
Зугне (Zugne ) — Бутан дәүләтенең Бумтанг дзонгхагында урнашкан авыл.
Югары Волманга
Халык
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (97%), татарлар (3%).
Монро (Адамс, Висконсин)
Монро  — Америка Кушма Штатларының Висконсин штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Херия (Румыния)
Херия — Румыниянең Алба жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кампо-Реаль
Кампо-Реаль — Испаниянең Мадрид провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Октябрь
Октябрь (tat.lat. Oktäber (Bilek)) (Октябрь, шулай ук Билек, Билек ае, келәү ае, кайбер җирдә Карач ай )(October) — Милади тәкъвимендә унынчы ай. Үз исемен латин octo (сигез) сүзеннән алды, чөнки Цезарь реформасы алдыннан сигезенче ай булган иде. Кышкы вакытка күчү сәбәпле иң озын ай булып санала (745 сәгать).
Инкыйлабка кадәр кадәр татар иске дәверлеге буенча  Билек ае (21.9-21.10), Каракөз ае (21.10-21.11) дип йөртелә.
Сылтамалар
[http://www.azatliq.org/content/feature/24454699.html Татар дәверлеге кайчан югалды? ]
Шнеллин
Шнеллин (Schnellin) — Алманиянең Саксония-Анхальт җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Алексей Андреев
Алексей Андреев (Элекçей Питăр ывӑлĕ Андреев,, — , ) — СССР хәрби эшлеклесе, янарал-майор (1953), СССР саклану министрлыгының сәркатиблеге башлыгы (1946-1949, 1953-1958), СССР МШ рәисе ярдәмчесе (1949-1953, 1953-1958).
Пратаполис
Пратаполис — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Минас-Жерайс штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Бозиень (Ботошань)
Бозиень — Румыниянең Ботошань жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сьвебодув
Сьвебодув — Польшаның Түбән Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Мавишеһир (Дидим)
Мавишеһир (Mavişehir) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Айдын иле Дидим илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Флёренця (Серпецкий повяты)
Флёренця  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Шансо-пре-Лош
Шансо-пре-Лош — Франциянең Эндр һәм Луара департаментында урнашкан коммуна.
(15965) Robertcox
(15965) Robertcox — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1998 елның 23 февралендә Джеймс Роу тарафыннан Оахака обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1998 DU7» саналган.
Баҗыкөй (Памукова)
Баҗыкөй (Bacıköy) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Сакарья иле Памукова илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Татар Борнашы
Татар Борнашы — Татарстан Республикасының Югары Ослан районындагы авыл.
Почта индексы — 422579.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.3 °C.
Пратинья
Пратинья — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Минас-Жерайс штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Вилер (Индиана)
Вилер  — Америка Кушма Штатларының Индиана штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Вилер халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Казале Нуово (Асколи Пичено)
Казале Нуово — Италиянең Марке төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казале Нуово Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Ардалион Андреев
Ардалион Андреев (Ардалион Михайлович Андреев,, — , ) — РИ дәүләт эшлеклесе, хакыйкый дәүләт киңәшчесе (1852), Сарытау (1846-1853) һәм Казан (1853-1858) вице-губернаторы.
Монтана (Висконсин)
Монтана  — Америка Кушма Штатларының Висконсин штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Пшистань (Вармия-Мазурия воеводалыгы)
Пшистань  — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Шохвиц
Шохвиц (Schochwitz) — Алманиянең Саксония-Анхальт җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Бурлаченкова щель
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Кубань су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Кубань елгасы Усть-Лабинск каласыннан Краснодар гидротөененә кадәр,   Белая (Кубань кушылдыгы) һәм Пшиш елгаларын кертмичә. Кече елга бассейны — Өстәмә бассейны юК, елга бассейны — Кубань.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Курганы (Гомельский районы)
Курганы  (Курганы ) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Гомельский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Флёрянув (Мазовия воеводалыгы)
Флёрянув  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.