cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Гжибув-Дольни
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Вичехово (Диңгез буе воеводалыгы)
Вичехово  — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Новопетровское (Күгәрчен районы)
Новопетровское — Башкортстанның Күгәрчен районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 453342, — 80238860001.
Демография
Халык саны динамикасы:
Латтр-Сен-Кантен
Латтр-Сен-Кантен — Франциянең Па-де-Кале департаментында урнашкан коммуна.
Пальник-Шор (Колва кушылдыгы)
Пальник-Шор — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы, Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Колва елгасының сул ярыннан 75 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 22 км.
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Вилаҗо дел Соле (Виченца)
Вилаҗо дел Соле — Италиянең Венеция төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Вилаҗо дел Соле Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Кукуя
Кукуя (Кукуя) — Алтай Республикасының Шебалино районында урнашкан авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Кыш озын һәм суык. Җәй кыска һәм кызу була. Июль һәм август айларында еш яшен яшнәүләр күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: алтайлар (26%), руслар (74%).
Нучет (Сибиу)
Нучет — Румыниянең Сибиу жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Манси (Пенсильвания)
Манси  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Блоне-Мали
Блоне-Мали — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
UAP1
UAP1 —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
Крайно Брдо
Крайно Брдо — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гжималув (Лодзь воеводалыгы)
Гжималув  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Бенавенте (Испания)
Бенавенте — Испаниянең Самора провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ночна (Тудовка кушылдыгы)
Ночна — Россия территориясеннән ага торган елга. Тверь өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Тудовка елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 18 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Идел бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — (Югары) Идел елгасы кушылдыклары бассейны Рыбинск сусаклагычына кадәр, елга бассейны — (Югары) Идел Куйбышев сусаклагычына кадәр (Ука бассейныннан тыш).
Махирова (авыл)
Махирова (Махірова ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Полацкий районында урнашкан авыл.
Лоури-Кроссинг (Техас)
Лоури-Кроссинг  — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Лоури-Кроссинг шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Браһмапутра
Тибет таулыгының көньяк-көнчыгышында, 4800 метрга якын биеклектә Ладакһ тезмәсендәге бозлыклардан башлана. Ганг елгасына кушылып, зур (мәйд. 80 мең км²) дельтаны хасил итә. Кар һәм яңгыр сулары белән туена. Җәен яңгырлары һәм Һималайларда эрегән кар сулары исәбенә тулып агып, түбән агмында су биеклеге 10–12 метрга күтәрелә. Кышын су биеклеге кими. Уртача еллык су чыгымы 12 мең м³/сек (җәен 15 мең м³/сек., кышын 4 мең м³/сек). Елга зур һидорэнергетик ресурсларына ия. Тамагыннан Дибругарһ шәһәренә кадәр (1290 км) көймәләр йөрешле. Сугаруда киң файдаланыла.
Браһмапутра ярларында Шигадзе (Кытай), Гуваһати (Һиндстан) һәм башка шәһәрләр урнашкан. Түбән агымында бу елгага Һинд дине тарафдарлары табына. Һинд субкыйтгасының күпчелек исемнәре хатын-кыз исемнәре булса, бу елганың исеме ир-ат исеме, бу Санскрит телендә "Брахма улы" дигәнне аңлата.
Лог Бычий
Лог Бычий — Россия территориясеннән ага торган елга. Алтай крае, Алтай Республикасы биләмәләрендә ага. Елга Буланиха елгасының сул ярына тамагыннан 9 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 30 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об елгасы Бия һәм Катунь  елгалары кушылган урындан  Барнавыл каласына кадәр, Алей  елгасын кетрмичә. Кече елга бассейны — (Югары) Об кушылдыклары бассейны, Томь кушылганга кадәр, елга бассейны — (Югары) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Дэверги
Дэверги (Дэвергі ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Ивевский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Ле-Васт
Ле-Васт — Франциянең Па-де-Кале департаментында урнашкан коммуна.
Поросли
Поросли — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Шаганатты
Шаганатты (Шағанатты) — Казакъстанның Көнчыгыш Казакъстан өлкәсе‎ндә урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат континенталь. Гыйнварның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. Җилләр розасында төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) җилләр өстенлек итә. Тотрыклы кар катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.
Блу (Оклахома)
Блу  — Америка Кушма Штатларының Оклахома штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Блу халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Вишецино
Вишецино — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
UAP1L1
UAP1L1 —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
Чокадытамак
Чокадытамак — Башкортстанның Туймазы районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 452786, ОКАТО коды — 80251830006.
Гжимачев
Гжимачев — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Габдулла Шәрәфи
Габдулла Шәрәфи, тулы исеме Габдулла Шәрәфетдин улы Шәрәфетдинов — күренекле татар шагыйре, язучы.
Ул 1926 елның 29 июлендә Татарстанның Биектау (элекке Дөбъяз) районы Кече Битаман авылында урта хәлле крестьян гаиләсендә туган. 1936 елда алар гаиләләре белән Казанга күчеп киләләр. Габдулла 11, 12нче урта мәктәпләрдә белем ала, шунда тел һәм әдәбият укытучысы, дәреслекләр авторы Шакир Нигъмәтуллин җитәкләгән әдәби түгәрәккә йөри. Мәктәптә укыган чорда аның Габдулла Тукайга ияреп язган “Батыр егет” исемле өйрәнчек әкият-поэмасы 1941 елда “Яшь ленинчы” газетасында басылып чыга.
Шулай да әдәбият мәйданына ныклап аяк басканчы Габдулла Шәрәфигә дөньяның шактый әчесен-төчесен татырга туры килә. Җиденче сыйныфны тәмамлауга, Бөек Ватан сугышы башлана, Габдулла Шәрәфи, укуын ташлап, эшкә урнашырга мәҗбүр була. Аннан – җиде елга сузылган солдат хезмәте. Ул Япониягә каршы сугыш хәрәкәтләрендә катнаша, совет гаскәрләре составында Монголия далаларын, Гоби чүлен, Хинган тауларын кичә. Армиядән кайткач, биш ел Казанда производствода электромонтажчы булып эшли, кичке урта мәктәпне, читән торып укып, КДУның рус теле һәм әдәбияты бүлеген тәмамлый, аннары озак еллар “Совет Татарстаны” (хәзерге “Ватаным Татарстан”) газетасы редакциясендә бүлек мөдире вазифасын алып бара, 1962-1964 елларда Мәскәүдәге Югары Партия мәктәбендә укый. 1967 елдан башлап республика хатын-кызлар журналы “Азат хатын” редакиясендә җаваплы сәркатип, соңрак редактор урынбасары булып эшли.
Сугышка кадәрге шигъри әсәрләрен (өйрәнчек шигырләрен һәм әкият-поэмасын) исәпләмәгәндә, Габдулла Шәрәфи тулысы белән проза жанрында иҗат итүче автор. Аның балалар өчен язган “Кәҗәләр, кыяр һәм без” исемле беренче хикәясе 1962 елда “Яшь ленинчы” газетасында басылып чыга. Аннан “Энҗе бөртекләре”, “Тәфтиләү”, “Мут Галләм”, “Зәңгәр шәл”, “Мирас”, “Хат” исемле хикәяләре, кече яшьтәге балалар өчен “Хикәяләр” җыентыгы, “Сусыз дәрья” исемле повесте, балалар, олылар тормышыннан алып язылган “Аккошлар кайтыр әле”, “Күрше малае” кебек повестьлары дөнья күрә. “Сусыз дәрья” повесте рус теленә тәрҗемә ителеп, “Через Большой Хинган” исеме белән ике тапкыр (Казанда һәм Мәскәүдә) басыла.
Фәрит Хәкимҗанов
Фәрит Сабирҗан улы Хәкимҗанов — төрки телләрнең тарихы һәм язма истәлекләре буенча танылган белгеч, галим.
Ул 1945 елның 29 июлендә Казан шәһәрендә туа. Мәктәп елларында спорт белән мавыгып, шактый үрләр яуласа да, күңеле гыйлемгә, фәнгә тартыла. 1976 — 1990 елларда ул Г. Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм тарих институтында эшли, 1990 елда Татарстан хөкүмәте карары белән Татар энциклопедиясен төзү буенча иҗади төркем туплый, җитди һәм катлаулы эш башлап җибәрә. 1992 — 1996 елларда Төркиянең Әнкара университетында татар теле һәм әдәбияты буенча дәресләр алып бара. Ул 15 китап һәм 150 дән артык мәкалә авторы, дистәләрчә халыкара конференцияләрдә чыгыш ясаган галим.
Пальник-Шор (Кече Роговая кушылдыгы)
Пальник-Шор — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы, Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Кече Роговая елгасының сул ярыннан 14 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 11 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Уса елгасы. Кече елга бассейны — Уса, елга бассейны — Печора.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Крайнчиця
Крайнчиця — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Блотки
Блотки — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Җумһуриет (Суруч)
Җумһуриет (Cumhuriyet) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Шанлыурфа иле Суруч илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Ле-Кенуа-ан-Артуа
Ле-Кенуа-ан-Артуа — Франциянең Па-де-Кале департаментында урнашкан коммуна.
Бенехилес
Бенехилес — Испаниянең Самора провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Pamir-İssıq älifbası
Pamir-İssıq älifbası — Pamir häm Tän-Şän tawlarında tabılğan häm älegä açıp uqılmağan yazularnıñ ğomumi ataması.
Ul yazunıñ iñ tanılğan häykäle - Almatı şähärennän 50 km aradağı İssıq qäsäsendä iran telle saq xalqı qaldırğan yazma, şul İssıq qurğanında "altın adäm" kümelgän bulğan.
İssıq yazuı 26 bilgedän tora, qäsä BEQ V ğasırda yasalğan bulğan.
Qayber belgeçlär VI-VIII ğasırdağı Orxon älifbası näq Pamir-İssıq älifbasınnan çıqqan dip faraz itä.
Pamir-İssıq älifbası şulay uq Äfğänstanda tabılğan (I ğasır), ul yazu tağı prakrit telendä, Balxar telendä yunan älifbasında yazılğan. Oxşaş yazmalar Tacikstanda häm Üzbäkstanda tabılğan.
Dr. Dobrev qaraşı buyınça näq Pamir-İssıq älifbasınnan Bolğar runnarı çıqqan häm alarnıñ oxşaşlığın isbatlıy. Şulay itep, borınğı bolğarlar iran telle bulğannar dip sanıy.
Нучету (Горж)
Нучету — Румыниянең Горж жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Вилаҗо дел Соле (Империя)
Вилаҗо дел Соле — Италиянең Лигурия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Вилаҗо дел Соле Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Мансфилд (Пенсильвания)
Мансфилд  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кече Черга
Кече Черга (Малая Черга) — Алтай Республикасының Шебалино районында урнашкан авыл.
Крали
Крали — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Первомайский (мәгънәләр)
Первома́йский — топак пунктлар :
Кече Черга
Климат
Климаты уртача континенталь. Кыш озын һәм суык. Җәй кыска һәм кызу була. Июль һәм август айларында еш яшен яшнәүләр күзәтелә.
Первомайский (мәгънәләр)
Топак пунктлар:
Кече Черга
Халык
Халык саны динамикасы:
Крали
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кече Черга
Халык
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: алтайлар (92%), руслар (6%).
Шагатай (авыл)
Шагатай (Шағатай) — Казакъстанның Көнбатыш Казакъстан өлкәсе‎ндә урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат континенталь. Гыйнварның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. Җилләр розасында төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) җилләр өстенлек итә. Тотрыклы кар катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.
Гжимковице
Гжимковице — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Денизли (Сунгурлу)
Денизли (Denizli) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Чорум иле Сунгурлу илчесенә караган бер авыл (köy).
Махировка
Махировка (Махіроўка ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Мёрский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Вишно
Вишно — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Рассольная (Сыра кушылдыгы)
Рассольная — Россия территориясеннән ага торган елга. Пермь крае биләмәләрендә ага. Елга  Сыра елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 13 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Чулман кушылдыклары бассейны Агыйдел кушылганчы, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Бокс (Оклахома)
Бокс  — Америка Кушма Штатларының Оклахома штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Бокс халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Бикеш (Күгәрчен районы)
Бикеш — Башкортстанның Күгәрчен районында урнашкан авыл.
Почта индексы — ?, — ?.
Демография
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 192 кешенең яшәве мәгълүм.
Крамаровци
Крамаровци — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Боби (Польша)
Боби  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Поросль-Войслави
Поросль-Войслави — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Карат
Карат (Ҡарат)— Башкортстанның Туймазы районында урнашкан авыл.
Лукас (Техас)
Лукас  — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Лукас шәһәре  елда нигезләнгән.
Лукова
Лукова — Россия территориясеннән ага торган елга. Алтай крае, Алтай Республикасы биләмәләрендә ага. Елга Олы Речка елгасының сул ярына тамагыннан 182 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 12 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об елгасы Бия һәм Катунь  елгалары кушылган урындан  Барнавыл каласына кадәр, Алей  елгасын кетрмичә. Кече елга бассейны — (Югары) Об кушылдыклары бассейны, Томь кушылганга кадәр, елга бассейны — (Югары) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Ле-Парк
Ле-Парк — Франциянең Па-де-Кале департаментында урнашкан коммуна.
Бермильо-де-Саяго
Бермильо-де-Саяго — Испаниянең Самора провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Шагыр (Түркестан өлкәсе)
Шагыр (Шағыр) — Казакъстанның Төркестан өлкәсендә урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат континенталь. Гыйнварның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. Җилләр розасында төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) җилләр өстенлек итә. Тотрыклы кар катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.
Qazan Däwlät Universitetı
thumb|left|250px Qazan Däwlät Universitetı, V. İ. Ulyanov-Lenin isemendä, Räsäydäge berençe uqu-uqıtu häm fän üzäkläreneñ berse, 1804. yılda nigez salına (1918. yılğa qädär - İmperator, 1925. yıldan Lenin isemendä).
right|thumb|QDUnıñ baş bínası
1996. yıldan Räsäy Federatsiäse xalıqları mädäni mirasınıñ ayıruça ähämiätle däwlät obyektları isemlegenä kertelä. Universitet qarşında 1812-1858. yıllarda Pedagogik İnstitutı, 1919-1937. yıllarda Räsäydäge berençe rabfaklarnıñ berse eşli.
Universitet fakultetları cirlegendä Qazanda berniçä yuğarı uqu yortı (aviatsiä, meditsina, ximiä-texnologiä, finans-iqtisad h.b. institutları) açıla. Universitetta kürenekle ğälimnär xezmät itä: matematiklar N.İ. Lobaçevski (evklid bulmağan geometriägä nigez saluçı), A.P. Kotelnikov, A.F. Popov, V.G. İmşenetski, N.G. Çebotaróv (Qazan algebra fänni mäktäbenä nigez saluçı), fiziklar Y.K. Zavoyski (elektron paramagnit rezonansın açuçı), S. Altschuller, astronom İ.A. Littrow, İ.M. Simonov (Qazan astronomiä fänni mäktäbenä nigez saluçı), M.A. Kovalski, D.İ. Dubágo, ximiklar K.K. Klaus, N.N. Zinin, A.M. Butlerov (Qazan ximiä fänni mäktäbenä nigez saluçı), M.Y. Kittarı, V.V. Markovnikov, A.M. Zaytsev, A.Y. häm B.A. Arbuzovlar, Ğ.X. qamay, biologlar häm mediklär Karl Fuchs, Y. F. Aristov, Y.V. Adamúk, V.M. Bexterev, N.A. Mislavski, A.F. Samoylov, S.S. Zimnitski, A.V. Vişnevski (küp törle Qazan meditsina mäktäpläre wäkilläre), geobotaniklar S.İ. Korjinski, A.Y. Gordágin, geologlar N.A. Golovkinski, A.A. Ştükenberg, P.İ. Krotov, M.E. Noinski, iqtisadçılar P.S. Kondırev, İ.K. Babst, tarixçılar S.V. Yeşevski, A.B. Şçapov, N.A. Firsov, juristlar D.İ. Meyer, G.F. Şerşeneviç, N.P. Zagoskin, filolog V.İ. Grigoroviç (Qazanda Slaván xalıqları tormışın, tarixın, ädäbiäten, telen öyränü fänenä nigez saluçı), telçelär İ.A. Baudaun de Courtnay (Qazan linguistik mäktäben oyıştıruçı), V.A. Bogoroditski, şärqiätçelär İ.N. Berezin, V.P. Vasilyev, O.M. Kowalewski, A.K. Qäzimbäk, N.F. Katanov, P.Y. Petrov, A.V. Popov, X.D. Fren, Xälfinnär, N.İ. İbrahimov.
Universitetta ''Urıs ädäbiäten söyüçelärneñ Qazan cämğiäte, Qazan İqtisadçılar cämğiäte, Qazan Tabiblar cämğiäte, Tabiğiätçelär häm Psixiatrlar cämğiäte h.b. oyıştırıla.
Qazan Universitetında 16 fakultet (2000): tufraq-biologiä, xisaplaw matematikası häm kibernetika, geografiä, geologiä, jurnalistika, sotsiologiä häm psixologiä, tarix, mexanika-matematika, Tatar filologiäse häm tarixı, fizika, filologiä, ximiä, ekologiä, iqtisad, yuridik, xalıqara mönäsäbätlär häm säyäsät fäne (barlığı 10 meñgä yaqın student); fänni-tikşerenü institutları: N.G, Çebotaróv isemendäge matematika häm mexanika, A.M. Butlerov isemendäge ximiä; şäreq institutı; V.P.Engelgardt isemendäge astronomiä observatoriäse, botanik baqçası h.b. ğilmi oyışmalar (cämğiätlär); näşriät; N. İ, Lobaçevski isemendäge fänni kitapxanä; 6 muzey, "UNICS" mädäni-sport komplekse, Yäşel Üzän, Çallı şähärlärendä filialları.
Qazan Universitetı arxitektura kompleksına Universitet şähärçege, N.İ. Lobaçevski (1896, M.L Dillon, İgnatyev), V.İ Ulyanov (1954, V.Y. Tsigal, V.V. Kalinin) häm prafisır Nujin (2004) häykäl-büstläre quyılğan skverlar, İske universitet klinikası, binası (azaqqa klassitsizm stilendä, 1938, miğmarlar M.P. Korinfski, İ.P. Bessonov), ximiä fakultäte binası (Sovet neoklassitsizmı stile, 1953, miğmar Ä.H, Bikçäntäyev), fizika fakultetı korpusı (1977, O.A. Kaşintseva, B.P. Bondarenko), gumanitar fännär fakultetları häm fänni kitapxanä korpusları (1978, O.A. Kaşintseva h.b.), "UNICS" mädänmi-sport kompleksı binası (1989, míğmar V.P. Skaçkov h.b.) kerä.
Sıltamalar
Räsmi säxifä
Дэмбрава
Дэмбрава (Дэмбрава ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Шчучынский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Пальник-Шор (Усы кушылдыгы)
Пальник-Шор — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы, Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Уса елгасының уң ярыннан 305 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 11 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Уса елгасы. Кече елга бассейны — Уса, елга бассейны — Печора.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
UBA2
UBA2 —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
Möxämmät Mähdiev
Möxämmät Mähdiev (1930-1995) - Tatar xalqınıñ iñ yaratqan yazuçılarınıñ berse.
Möxämmät Mähdiev 1930. yılnıñ 1. Dekäberendä Arça yaqlarında tua.
Arçada mäğärif buyınça hönäri mäktäben tämamlağaç, dingezdä xärbi xezmät itä. Annan soñ un yılğa yaqın tarix uqutuçısı bulıp eşli.
Qazan Däwlät Mäğärif İnstitutında uqıy, Qazan Däwlät Universitetında aspiranturnı tämamlıy. Şunnan soñ ozaq yıllar Universitetta tatar ädäbiätennän leksiälar uqıy, tatar ädipläre turında fänni xezmätlär yaza. Tatar ädäbiätendä ul "Bez – qırıq berençe yıl balaları", "Frontoviklar", "Qaz qanatları" romannarı, "Keşe kitä – cırı qala", "Tornalar töşkän cirdä", "İsänme, Käşfi abıy!", "Bäxilläşü" äsärläre belän tanıldı.
"Mäñgelek yaz", "Bäxilläşü" äsärläre öçen Möxämmät Mähdievkä Tatarstannıñ Ğabdulla Tuqay isemendäge Däwlät bülege birelde.
Uqıtuçı, ğälim, Tatarstannıñ xalıq yazuçısı Möxämmät Mähdiev – zur sälät iäse, qızıqlı şäxes bularaq küpsanlı uquçılarnıñ yörägendä tirän ez qaldırdı.
Tuğan awılda Göberçäktä ädipneñ muzeyı açıldı.
Влинково
Влинково — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Крампле
Крампле — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Поросль-Глухи
Поросль-Глухи — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Махначы (Дубровенский районы)
Махначы (Махначы ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Дубровенский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Бобин (Мазовия воеводалыгы)
Бобин  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Гзикув
Гзикув — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Браш-Крик (Оклахома)
Браш-Крик  — Америка Кушма Штатларының Оклахома штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Браш-Крик халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Нучету (Келераш)
Нучету — Румыниянең Келераш жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ле-Поншель
Ле-Поншель — Франциянең Па-де-Кале департаментында урнашкан коммуна.
Мариинск (Алтай Республикасы)
Мариинск (Мариинск) — Алтай Республикасының Шебалино районында урнашкан авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Кыш озын һәм суык. Җәй кыска һәм кызу була. Июль һәм август айларында еш яшен яшнәүләр күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: алтайлар (76%), руслар (23%).
Манчестер (Пенсильвания)
Манчестер  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ночная (Тудовка кушылдыгы)
Ночная — Россия территориясеннән ага торган елга. Тверь өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Тудовка елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 25 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Идел бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — (Югары) Идел елгасы кушылдыклары бассейны Рыбинск сусаклагычына кадәр, елга бассейны — (Югары) Идел Куйбышев сусаклагычына кадәр (Ука бассейныннан тыш).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Вилаҗо дел Соле (Монца и Бриянца)
Вилаҗо дел Соле — Италиянең Ломбардия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Вилаҗо дел Соле Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
UBA3
UBA3 —  аксымы, шул ук исемдәге ген тарафыннан кодлана торган югары молекуляр органик матдә.
Поросль-Кие
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Едаклани
Едаклани (Едаклані ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Астравецкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Кранська Гора
Кранська Гора — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Фердинанд Вербист
Фердинанд Вербист (南懷仁,, — , ) — галим, астроном, католик миссионеры. Император Каңси дәверендә Яурупа астрономиясенең Кытай астрономиясеннән өстенлеген исбат иткәчтен Пекин астрономия күзәтүханәсе директоры итеп билгеләнә (1670). Аның җитәкчелегендә күзәтүханә яңа эш кораллары белән җиһазландырыла. Кытай һәм латин телләрендә астрономия, католик дине нигезләренә караган хезмәтләр авторы.
Бретосино
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Интернет
thumb|450px|www.opte.org/maps сайтыннан [[2005 елның 15 гыйнварынан алынган бирелмәләр нигезендә төзелгән Интернетның өлешчә харитасы. IP-адресларны тоташтырып һәрбер сызык ике төен арасында төшерелгән. Сызыкның озынлыгы төеннәр арасындагы вакыт тоткарлануын (пиң-ны) күрсәтә. Бу харита 2015 елда җыюга үтәрлек булган бирелмәләрнең кимрәк C сыйныфы челтәрләрен тәкъдим итә. RFC 1918 буенча сызык төсе аның урынына туры килә. Чираттагы төсләр файдаланыла: Интернет (Internet, ХФӘ: [ˈɪn.tə.net]) — мәгълүмат саклау һәм тапшыру өчен берләшкән компьютер челтәрләренең бөтендөнья системасы. Бөтендөнья челтәре һәм Глобаль челтәр, яисә Челтәр генә дип тә йөртелә. TCP/IP протоколлары  нигезендә төзелгән.
Интернет нигезендә бик күп төрле бирелмәләр тапшыру системалары эшли. Мәсәлән, Бөтендөнья пәрәвезе («Всемирная паутина», World Wide Web, WWW) — үзара һиперсылтамалар белән тоташкан документлар системасы (челтәре).
2015 елның уртасына Интернет белән кулланучылар саны -ка барып җитте. Күбесеннән бу Интернетка үтәрлек кәрәзле элемтәләрнең, 3G һәм 4G стандарларның, иҗтимагый челтәрләрнең киң таралуы белән, һәм интернет-трафикның бәясе төшүе белән аңлатыла.
Кожай-Андреево
Кожай-Андреево — Башкортстанның Туймазы районында урнашкан авыл.
Интернет
Тарих
Интернет төзелә торган принциплар беренче тапкыр ARPANET челтәрендә кулланыла. ARPANET — 1969 елда Америка DARPA агентлыгы заказы буенча төзелгән. ARPANET эшләнмәләрен файдаланып, 1984 елда АКШ-ның Милли фәнни фонды университетлар һәм исәпләү үзәкләре арасында элемтә өчен NSFNET челтәрен төзи. Ябык ARPANET-тан аермалы буларак, NSFNET янына тоташу ирекле иде һәм 1992 елга аңа 7500 дән артык вак челтәр, шул исәптән Руссиядән читтә 2500 дән артык челтәр тоташтырылган иде. NSFNET опера челтәрен коммерция куллануга тапшыру белән заманча Интернет барлыкка килде.
Кожай-Андреево
Почта индексы — 452779, — 80251835002.
Интернет
Эшләү концепциясе
1962 елда Пол Бэран (Paul Baran) RAND Corporation-нан «On Distributed Communication Networks» дигән доклад әзерләде. Ул бер-берсе белән бәйле үзәкләштерелмәгән компьютер челтәре белән кулланырга тәкъдим итте. Аның буенча бу челтәрдә бөтен компьтер да тигез хокуклы булырга тиеш. Шушы челтәрнең нинди булса да өлеше таркалса-җимерелсә дә ул эшкә сәләтле булып калырга тиеш. Шулай итеп ике мөһим мәсьәлә эшләнеп чыгарыла — беренчедән, челтәрнең эшкә сәләтлелеге тәэмин ителә, икенчедән, бирелмәләрнең юкка чыгуыннан сакланып калуы шулай ук тәэмин ителә, чөнки ул бирелмәләр бер-берсеннән аерылган компьютерларда сакланып калынган булалар. Хәбәрләр аналог төрендә түгел, ә санлы төрдә тапшырылачаклар дип уйланылган иде. Хәбәрне үзен кечкенә өлешләргә — «пакетларга» таркатырга һәм бүленгән челтәр аша бөтен пакетларны берьюлы тыпшырырга уйланылган иде. Барып ирешкән урында алынган дискрет пакетлардан хәбәр яңадан «җыелган».
Шул үк вакытта Доналд Дейвис (Donald Watts Davies) Англиядә Челтәр концепциясен дөньяга китергән, һәм ул аңа әһәмиятле өлеш өстәгән — компьютер төеннәре бирелмәләрне генә тапшырырга түгел, төрле телләрнең һәм компьютер системнарының тәрҗемәчесе булырга тиеш тә. Аерым җибәрелә торган файллар фрагментларын аңлатыр өчен «пакет» термины белән беренче булып нәкъ Дейвис куллана башлады.
ARPANet
1967 елда Ларри Робертс (Lawrence G.Roberts) ARPA компьютерларын бер-берсе белән ялгарга тәкъдим итте. Шулай итеп ARPANet дигән беренче интернет-челтәрен ясау эше башланды. Лос-Анҗелестагы Калифорния университеты (UCLA, University of California, Los Angeles), Стэндфорд университеты (Stanford Research Institute), Санта-Барбарадагы Калифорния университеты (University of California, Santa Barbara) һәм Юта штаты университеты (Utah State University) арасында махсус элемтә кабеле үткәрелә. BBN-нан Фрәңк Һартның (Frank Hart) белгечләр төркеме ARPANET челтәрен оештыру буенча техник проблемнарны карар итергә тотындылар.
Шундый челтәрне эшләргә Лос-Анҗелестәге Калифорния университетына, Стэндфорд университетына, Юта штаты һәм Санта-Барбарадагы Калифорния штаты университетларына кушылды. Компьютер челтәре ARPANET (Advanced Research Projects Agency Network) дип аталды, һәм 1969 елда проект кысаларында шушы дүрт күрсәтелгән фәнни учреждениеләрне бу челтәр берләштерде. Барлык эшләр АКШ-ның Саклау министырлыгы белән финансландылар. Аннан соң, ARPANET челтәре тиз итеп үсә һәм ныгый башлады. Аның белән төрле фән өлкәләре галимнәре куллана башладылар.
ARPANET-ның беренче серверы 1969 елның 2 сентябрь көнендә Калифорния университетында (Лос-Анҗелес) урнаштырылган иде. Honeywell DP-516 компьютерында 24 Кб оператив хәтер булган иде.
1969 елның 29 октябрендә 21: 00 сәгатьтә Лос-Анҗелеснең Калифорния университетында (UCLA) һәм Стәнфорд тикшеренү институтында (SRI) беренче ике ARPANET челтәре төене арасында элемтә сеансы үткәрелә. Чарли Клайн (Charley Kline) ерактан торып тоташтыруны Лос-Анҗелестән Стәнфордтагы компьютерга ясарга маташты. Кертелгән һәр символны аның коллегасы Билл Дүвалл (Bill Duvall) уңышлы тапшыруын Стәнфордтан телефон аша раслады.
Беренче тапкыр «LOG» дигән сүзнең нибары «LO» ике символын гына җибәреп булды, шуннан соң челтәр эшли башлады. LOG — ул LOGIN (системга керү) дигән сүзнең кыска язылышы. Системның эш торышына 22:30-га инде кире кайтарып җитештеләр, һәм киләсе омтылыш уңышлы булды. Нәкъ менә шул датаны Интернетның туган көне дип санарга мөмкин.
1971 елга челтәр буенча электрон почта җибәрү өчен беренче програм эшләнде. Бу програм шунда ук бик популяр булды.
1973 елда челтәргә трансатлантик телефон кабеле аша Бөекбритания һәм Норвегиядән беренче чит ил оешмалары тоташтырылды, шуннан бу челтәр халыкара челтәргә әйләнде.
Лулинг (Техас)
Лулинг  — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан шәһәр.
Интернет
ARPANet
1984 елда домен исемнәре системы эшләнде (Domain Name System, DNS).
Лулинг (Техас)
Тарихы
Лулинг шәһәре  елда нигезләнгән.
Интернет
Хәзерге үсеш
1991 елда Бөтендөнья пәрәвезе Интернетта ачык була, ә 1993 елда атаклы NCSA Mosaic веб-браузеры барлыкка килә. Бөтендөнья пәрәвезе популярлаша бара.
Лулинг (Техас)
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Интернет
Хәзерге үсеш
1995 елда NSFNet тикшеренү челтәре роленә әйләнеп кайта, хәзер Интернет трафигын маршрутизацияләү белән Милли фәнни фондының суперкомпьютерлары түгел, ә челтәр провайдерлары шөгыльләнә.
Шул ук 1995 елда Бөтендөнья пәрәвезе, трафик буенча FTP файлларының беркетмәсен узып, Интернетта мәгълүматны төп тәэмин итүче була. Бөтендөнья пәрәвезенең консорциумы (W3C) оеша. Бөтендөнья пәрәвезе Интернетны үзгәртте һәм аның заманча кыяфәтен булдырды дияргә була. 1996 елдан Бөтендөнья пәрәвезе «Интернет» төшенчәсен тулысынча диярлек алыштыра.
Хәзерге вакытта Интернетка элемтә иярченнәре, радио-каналлар, кабельле телевидение, телефон, кәрәзле элемтә, махсус оптик-җепселле линияләр яки электр чыбыклары аша тоташырга мөмкин. Бөтендөнья челтәре алга киткән һәм үсеп килүче илләрдә тормышның аерылгысыз өлешенә әверелде.
Биш ел дәвамында Интернет 50 миллионнан артык кулланучы аудиториясенә җиткән. Башка коммуникация чараларына мондый популярлыкка ирешү өчен күбрәк вакыт кирәк иде :
2008 елның уртасына Интернет белән даими рәвештә файдаланган кулланучыларның саны кешегә якынайды.
2012 елның 30 июненә Интернет белән даими кулланучылар саны -тан ашып китте. Җир шары халкының өчтән бер өлешеннән күбрәге Интернет хезмәтләре белән файдалана иде.
2017 елның сентябрендә БМО Интернетка керү мөмкинлеге Җирдә яшәгән халыкларның -ында бар икәне турында хәбәр итте. Шуның белән бергә 2010 елдан бирле интернет-кулланучыларның саны кешегә арткан.
Телләр
Интернеттан файдаланучыларның мәгълүмати ресурсларга керү иреге дәүләт чикләре һәм/яки милли доменнар белән чикләнми, әмма тел чикләре саклана. Интернетның өстенлек алып торучы теле булып Инглиз теле тора. Рус теле 2-нче урында.
Татнет
Татар Интернеты, яки кыскача — Татнет — Татарстан Республикасы дәүләт телләрендә (татар һәм/яки рус телләре) төзелгән һәм Татарстан һәм/яки татар халкы турында (альтернатив билгеләмә нигезендә, Татнет — Интернет челтәрендә төп эчтәлеге татар халкы һәм/яки Татарстан турында материаллар булган) барлык ресурслар җыелмасы.
Дербент (Баят)
Дербент (Derbent) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Афйонкарахисар иле Баят илчесенә караган бер авыл (köy).
Влинкувко
Влинкувко — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Маеста
Маеста — Россия территориясеннән ага торган елга. Алтай крае, Алтай Республикасы биләмәләрендә ага. Елга Куевода елгасының сул ярына тамагыннан 5 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 13 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об елгасы Бия һәм Катунь  елгалары кушылган урындан  Барнавыл каласына кадәр, Алей  елгасын кетрмичә. Кече елга бассейны — (Югары) Об кушылдыклары бассейны, Томь кушылганга кадәр, елга бассейны — (Югары) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Шагырлой
Шагырлой (Шағырлой) — Казакъстанның Көнбатыш Казакъстан өлкәсе‎ндә урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат континенталь. Гыйнварның уртача температурасы -11 — -13 °С, июль +22 — +24 °С. Уртача еллык явым-төшемнәр саны 350-400 мм, аларның төп күләме март-май һәм ноябрь-декабрь чорларына туры килә. Җилләр розасында төньяк-көнчыгыш (34 %) һәм төньяк (16 %) җилләр өстенлек итә. Тотрыклы кар катламы ноябрьнең соңгы декадасында формалаша һәм мартның икенче декадасында тәмамлана.
Посейнеле (Подлясье воеводалыгы)
Посейнеле  — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Гзинка
Гзинка — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Бобино-Велике
Бобино-Велике — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Ле-Портель
Ле-Портель — Франциянең Па-де-Кале департаментында урнашкан коммуна.
Николай Умов
Николай Алексеевич Умов (1846 елның 23 гыйнвары (4 феврале), Сембер, Россия империясе — 1915 елның 2 (15) гыйнвары, Мәскәү, Россия империясе) — рус физик-теоретигы, философ, Мәскәү университетының атказанган профессоры.
Тормыш юлы
1857 елда гаилә Мәскәүгә күчеп килә, анда Николай Умов Мәскәү гимназиясенең 1 нче курсын алтын медаль белән тәмамлап, 1863 елда Мәскәү университетының физика-математика факультетының математика бүлегенә укырга керә. Университетны 1867 елда кандидат дәрәҗәсе белән тәмамлап, җәй көне Вильямс һәм Бухтеев вагон төзү заводында эшли һәм көзен Санкт-Петербург гамәли технология институтына ирекле тыңлаучы булып укырга керә. Ике айдан соң, Мәскәү университетының физика кафедрасында профессор дәрәҗәсенә әзерләнү өчен фәннәрне камилләштерергә дигән тәкъдимен кабул итеп, аны калдыра. Магистрлык имтиханнарына әзерләнгәндә (1870 елда тапшыра) ул бер үк вакытта 2 нче хатын-кызлар гимназиясендә һәм хатын-кызлар Лубян курсларында физика укыта башлый.
1871 елда, Фёдор Шведовның актив катнашуы белән, ул Новороссийск университетына чакырыла һәм 22 ноябрьдә физика кафедрасы ассистенты итеп сайлана; теоретик физика буенча лекцияләр укый. Киләсе елның гыйнварында ул Мәскәү университетында «Каты сыгылмалы җисемнәрдә термомеханик күренешләр теориясе» магистрлык диссертациясен, ә 1874 елда (шулай ук ​​Мәскәү университетында) — «Җисемнәрдә энергия хәрәкәте тигезләмәләре» докторлык диссертациясе яклый. 1875 елдан — гадәттән тыш профессор, 1880 елдан — Новороссийск университетының гадәти профессоры.
1893 елда Мәскәү университетына кайта, анда физиканы студент-медикларга һәм теоретик физиканы студент-математикларга укыта. Профессор Александр Столетов вафатыннан соң физика кафедрасын җитәкли, эксперименталь физика буенча курслар укый башлый. Пётр Лебедев белән бергә проектны төзүдә һәм университет каршындагы Физик институтны оештыруда актив катнаша. 1897 елдан — Мәскәү университетының атказанган профессоры.
1911 елда, Мәскәү университетын Лев Кассо (Кассо эше) сәясәтенә каршы протест билгесе итеп калдырып, үз эшчәнлеген Мәскәү табигать сынаучылары җәмгыятендә туплый, 1897 елдан үз үлеменә кадәр аның президенты булган.
1915 елның 2 (15) гыйнварында ашказан җәрәхәтеннән вафат була, Ваганьков зиратында җирләнгән.
Фәнни эшчәнлек
Умовның беренче тикшеренүләре (1870—1872) сыгылмалы тирә-юньләрдә тирбәнү процесслары теориясенә багышланган, аны ул бу тирә-юньләрдә термомеханик күренешләргә тарата — «Каты сыгылмалы җисемнәрдә термомеханик күренешләр теориясе» (1872) магистрлык диссертациясе. 1873—1874 елларда теләсә кайсы төрдәге энергия хәрәкәте турында фундаменталь тәгълимат төзи, аны «Җисемнәрдә энергия хәрәкәтен тигезләү» (1874) докторлык диссертациясендә тәкъдим итә. Анда Умов әлеге ноктада энергия тыгызлыгы һәм энергия хәрәкәте тизлеге турында күзаллауны үстерә, энергия агымының тыгызлыгы төшенчәсен кертә (Умов векторы). Хәзерге вакытта Физика дәреслекләренә кергән Умов концепциясе ул вакытта фәнни җәмәгатьчелек тарафыннан авыр кабул ителгән: диссертацияне яклау 6 сәгать дәвам иткән һәм уңышсыз тәмамларга мөмкин булган. 10 елдан соң гына охшаш карашларны, әмма таррак планда, электромагнит кырына карата инглиз физигы Джон Пойнтинг белдерә.
1875 елда ирекле төр өслекләрдә электр токларын бүлү бурычын гомуми рәвештә хәл итә. Эксперименталь рәвештә су эретмәләрендәге матдәләр диффузиясен, болганчык мохиттә утның полярлашуын тикшерә, яктылык нурларының тонык өслеккәә төшүче хроматик деполярлаштыру эффектын ача (1888—1891).
Мәскәү табигать сынаучылары җәмгыяте (аны 1897 елдан бирле җитәкләгән) һәм Х. С. Леденцов исемендәге Тәҗрибәле фәннәр һәм аларның гамәли кулланылышлары уңышларына ярдәм итү җәмгыяте эшчәнлегендә катнаша.
1900 елларда җир магнетизмы теориясендә Гаусс формулаларының физик мәгънәсен ача. Беренче тапкыр Гаусс формулаларының шарлы функцияләрен Җир җисемендә магнит массаларын бүлү (магнит аномалияләре) белән бәйли.
Альберт Эйнштейнга кадәр үз эшләрендә элек Генрих Шрамм тарафыннан чыгарылган E=kmc^2 формуласы буенча фикер алышкан. Аның фикеренчә, ул массаның тыгызлыгын һәм гипотетик яктылык эфирының энергиясен бәйләгән. Алга таба бу бәйлелек, k коэффициентыннан башка һәм барлык төр материя өчен, Эйнштейн тарафыннан махсус чагыштырмалык теориясендә чыгарыла. Рус галимнәре арасында беренчеләрдән булып махсус чагыштырмалык теориясенең әһәмиятен бәяли.
Беренче тапкыр фәнгә энергия хәрәкәтенең тизлеге һәм юнәлеше, әлеге ноктада энергия тыгызлыгы, энергия агымын киңлек ягыннан локальләштерү кебек төп төшенчәләрне кертә. Әмма, бу төшенчәләрне, сыгылмалы җисемнәрдәге энергия төреннән кала, башка төр энергиядә гомумиләштерми. 1884 елда электромагнит энергиясе агымы төшенчәсен Джон Пойнтинг кертә, энергия таралуны тасвирлау өчен Россия фәнни традициясендә «Умов — Пойнтинг векторы» (Көнбатыш фәнни традициядә — «вектор Пойнтинг») дип аталган векторны кулланып.
1905 елда астрономия объекты альбедолары һәм анардан чагылдырылган яктылык арасындагы бәйлелекне билгели — Умов эффекты (Умов законы).
Пётр Румянцев
Пётр Румянцев, (Пётр Александрович Румянцев-Задунайский, Румянцев-Задунайский Пётр Александрович, — , ) — Пётр III һәм Екатерина II хакимлек иткән заманда Россия хәрби һәм сәяси эшлеклесе, граф (1744), генерал-фельдмаршал (1770). Россия хәрби фәненә һәм хәрби доктринасына нигез салучы.
Тәрҗемәи хәле
1725 елның 4 (15) гыйнварында Мәскәүдә туган. Исем анасы — патшабикә Екатерина I. 10 яшендә Преображение полкы лейб-гвардиясенә рядовой итеп язалар. 14 яшенә кадәр Малороссиядә яши. Өй шартларында әтисеннән белем ала. 1739 елда Берлиндагы Россия илчелегенә билгеләнә. 1740 елда начар тәртибе өчен кире чакырып алына. Коры җир гаскәрләре шляхта корпусында 2 ай укый. Подпоручик дәрәҗәсендә хәрби хезмәткә алына.
Муса (Күгәрчен районы)
Муса — Башкортстанның Күгәрчен районында урнашкан авыл.
Демография
Халык саны динамикасы:
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 103 кешенең яшәве мәгълүм.
Пётр Румянцев
Җидееллык сугыш
Җидееллык сугышта (1756—1763) (Россия, Австрия, Франция, Канада — Пруссия һәм Англиягә каршы) П. Румянцев Гросс-Егерсдорфта бригада белән, Кунерсдорфта дивизия белән, Кольбергта корпус белән җитәкчелек итә. Россия армиясе берничә бәрелештә җиңә һәм Берлинны ала.
1764 елдан Малороссия губернаторы.
Рус-төрек сугышы
Рус-төрек сугышында (1768-1774) П. Румянцев Россия армиясе белән җитәкчелек итә. Көрәштәшләре — А.В. Суворов, Голицын, Олиц, Панин, Алексей Орлов. 1769 елда 100 меңле төрек-кырымтатар гаскәре Украина җирләренә керә. П. Румянцев 80 меңле гаскәр белән каршы тора һәм җиңүгә ирешә. 1770 елда Кагул янында 150 меңле төрек-янычарлар гаскәрен җиңә. Измаил кирмәне бирелә. Панин Бендеры шәһәрен ала. Долгоруков Кырымга яу белән бара, ярымутрауны ала. П. Румянцевның төрекләрне һәм кырымтатарларны аеру планы уңышлы тәмамлана. 1774 елда А.В. Суворовның Варна яннындагы Козлуҗа авылы янында төрек гаскәрен тар-мар итүеннән,  П. Румянцев җитәкчелегендәге Россия гаскәренең Ларга һәм Кагул елгалары буендагы җиңүеннән, адмирал Г.А. Спиридовның Чесма диңгез бәрелешендә җиңүеннән соң Төркия Россиягә Кара диңгезгә чыгу юлын ача, Күчүк Кайнарҗа килешүенә кул куя. 1775 елда граф П. Румянцевка «Задунайский» титулы бирелә.
Польшадагы сугыш
А.В. Суворов Польша конфедератларын һәм литвалыларны җиңә. Львов һәм Перемышль шәһәрләре алына. 1772 елның апрелендә Краков алына. Пруссия короле Фридрих II катнашында Польша җирләре бүленә. Россиягә Беларус, Волынь һәм Подолия җирләре күчә.
II рус-төрек сугышы
Рус-төрек сугышында (1787-1791) П. Румянцев икенче армия белән җитәкчелек итә. А.В. Суворов Рымник янында төрек армиясен тар-мар итә (1789) һәм Измаилны штурмлый (1790). Ф. Ушаков Киреч ярымутравы, Тендра утравы (1790), Калиакрия борыны янында (1791) төрек флотын җиңә.