cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Абдулла Арипов (1961)
Тәрҗемәи хәле
2002 елның 30 маенда Үзбәкстан Республикасы премьер-министры урынбасары — Элемтә һәм мәгълүмати—телекоммуникацион технологияләр комплексы җитәкчесе — Үзбәкстан элемтә һәм мәгълүматлаштыру агентлыгы генераль директоры итеп билгеләнә.
2005 елның 4 февраленнән — премьер-министр урынбасары — Үзбәкстан элемтә һәм мәгълүматлаштыру агентлыгы генераль директоры, мәгълүмат системалары һәм телекоммуникацияләр мәсьәләләре буенча комплекс җитәкчесе. 2009 елның октябреннән ул шулай ук социаль өлкәгә, фәнгә, мәгарифкә, сәламәтлек саклау, мәдәнияткә кураторлык итә һәм БДБ буенча партнерлар белән элемтәләр өчен җавап бирә.
2012 елның 22 августыннан премьер-министр урынбасары вазифасыннан алына (гаммәви мәгълүмат чаралары МТС-Үзбәкстан кәрәзле операторы тирәсендәге низаг белән эштән азат ителде дип язып чыга ).
2012 елның августыннан 2016 елның сентябренә кадәр Ташкент мәгълүмати технологияләр университетында (Тошкент ахборот технологиялари университети ) доцент булып эшли. 2016 елның 14 сентябреннән — Үзбәкстан Республикасы премьер-министры урынбасары — яшьләр сәясәте, мәдәният, мәгълүмат системалары һәм телекоммуникацияләр мәсьәләләре буенча комплекс җитәкчесе.
Хөкүмәт башлыгы
2016 елның 12 декабрендә идарә итүче Либераль-демократик фирка (O‘zLiDeP, ЎзЛиДеП) съездында Арипов кандидатурасы премьер-министр вазыйфасына тәкъдим ителә һәм 14 декабрьдә Үзбәкстан Югары Мәҗлесенең (Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси, O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi) закон чыгару палатасы һәм сенатның уртак утырышында карала һәм раслана.
Гаилә хәле
Өйләнгән, биш кызы бар.
Зур мәчет (Күвәйт)
Зур мәчет  (المسجد الكبير, әл-җәмиг әл-кәбир) — Күвәйт башкаласында урнашкан сөнни җәмигъ мәчете.
Заросьле (гмина Боброво)
Заросьле  — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Зур мәчет (Күвәйт)
Тарих
Күвәйт дәүләтендәге иң зур мәчет. Гомуми мәйданы — 45 000 квадрат метр, шуларның 20 000 квадрат метрын мәчет бинасы алып тора. Калган территориядә күп төрле чәчәкләр, плантацияләр, хөрмә, фонтаннар һәм шарлавыклар бар. Көнчыгыш якта 6 500 квадрат метр күләмендә зур эчке ишегалды урнашкан. Ике яктан да 72 метр киңлектәге төп намаз залының 21 ишеге һәм 144 тәрәзәсе бар. Аллаһының 99 гүзәл исеме белән бизәлгән гөмбәзенең диаметры 26 метр, манарасының биеклеге 43 метр.
Заросьле (гмина Боброво)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Зур мәчет (Күвәйт)
Тарих
Мәчет 10 000 ир-атны, 950 хатын-кызны төп гыйбадәт залында сыйдыра ала.
Мәчет территориясендә китапханә бар. Көнчыгыш эчке ишегалдыннан түбәнрәк 550 автомобиль сыйдырышлы, югарыдагы залларга керү мөмкинлеген тәэмин итә торган лифтлары булган 5 катлы автостоянка урнашкан. Мәчет төзелеше 1979 елда башланган һәм 1986 елда төгәлләнгән.
Бөрүнҗек (Сиверек)
Бөрүнҗек (Börüncek) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Шанлыурфа иле Сиверек илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Сылтамалар
Börüncek, Siverek Börüncek, Siverek
Боряна (Кобарид)
Боряна  — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Вайсенкирхен-ин-дер-Вахау
Вайсенкирхен-ин-дер-Вахау — Австриянең Түбән Австрия федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
(17843) 1998 HD99
(17843) 1998 HD99 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1998 елның 21 апрелендә LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1998 HD99» саналган.
Дыбован
Дыбован — Болгариянең Плевен өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Казе Фаваро (Тревизо)
Казе Фаваро — Италиянең Венеция төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казе Фаваро Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Боме (Кальвадос)
Боме — Франциянең Кальвадос департаментында урнашкан коммуна.
Валя-Тирней
Валя-Тирней — Румыниянең Бихор жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гранувко (Великопольское воеводалыгы)
Гранувко  — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Сен-Жорж-де-Боон
Сен-Жорж-де-Боон — Франциянең Манш департаментында урнашкан коммуна.
Коҗабей (Шавшат)
Коҗабей (Kocabey) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Артвин иле Шавшат илчесенә караган бер авыл (köy).
Казыльюн
Казыльюн — Россия территориясеннән ага торган елга. Кемерово өлкәсе, Красноярск крае, Томск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Козыльюн (Казыльон) елгасының сул ярыннан 6 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 11 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Чулым елгасы, Әчинск каласыннан Зырянское авылындагы су үлчәү постына чаклы. Кече елга бассейны — Об Иртеш кушылганга чаклы, елга бассейны — Об (өске өлеше) Иртеш кушылганга чаклы.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Шварценбрукк
Шварценбрукк — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Орһангази (Одунпазары)
Орһангази (Orhangazi) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Эскишеһир иле Одунпазары илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Ахматенер (Сердеж авыл җирлеге)
Ахматенер (Ахматэҥер, Ахматенер) — Мари Илнең Сернур районында урнашкан авыл.
Халык
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (97,6%).
Прокопьевск
Халык саны — кеше.
Тарих
Шәһәр статусын 1931 елдан башлап йөртә.
Халык
Милләтләр (2010): руслар (92,1%), татарлар (3,5%), украиннар (1,2%), алманнар (1,0%).
Бриссак-Кенсе
Бриссак-Кенсе — Франциянең Мен һәм Луара департаментында урнашкан коммуна.
(17844) Judson
(17844) Judson — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1998 елның 21 апрелендә LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1998 HM100» саналган.
Панижаны (Смаргонский районы)
Панижаны  (Паніжаны ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Смаргонский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Күвәйттә ислам
Күвәйттә ислам  (الإسلام في الكويت)— Күвәйт территориясендә ислам дине. Рәсми мәгълүматлар буенча, Күвәйт халкының (4 млн 270 мең кеше) 74,60 % ы (2 млн 170 мең кеше) (бөтендөнья мөселманнарының 0,20 % ы) — Ислам дине тарафдары (2020). Ил Конституциясе «дәүләт дине — ислам, шәригать — законнарның төп чыганагы», дип белдерә, шулай ук барлык конфессияләр өчен дин иреген тәэмин итә.
Тарих
Күвәйт VII гасырдан башлап мөселман динендәге конституцион монархия булып тора. Күвәйт халкының 75 % ы — мөселманнар, аларның 60 % ы — мәлики, хәнбәли мәзһәбе сөнниләре. Шигыйлар, нигездә, 1979 елда Ираннан качкан фарсылар. Калганнары — Филипин һәм төрле Якын Көнчыгыш илләреннән килгән христианнар. Җәмгыятьнең элитасы, шул исәптән король гаиләсе — сөнниләр. Күпмедер дәрәҗәдә сөнниләр шигыйлар белән чагыштырганда сәяси һәм икътисади өстенлекләргә ия, әмма биредә күрше гарәп илләренә караганда дискриминация күпкә азрак.
1600 елларда хәзерге вакытта Күвәйт булып саналган җир Госманлы империясенең бер өлеше булган, ил белән идарә итүче шәехләр шактый мөстәкыйль сәясәт алып барган.
1899 елда Бөекбритания протектораты булган. 1937 елда нефть запаслары табылгач, ил икътисады шактый үзгәргән һәм инфраструктура яхшырган.
1961 елда Бөекбританиядән бәйсезлек алган. Ил башлыгы «әмир» титулы ала. Гарәп дәүләтләре лигасына кушыла. Гыйрак моңа каршы чыга.
1980 елда Иран-Гыйрак сугышында Гыйракны яклый, моның өчен Иран Күвәйтнең нефть ятмаларын бомбага тота, илдәге шигыйлар арасында фетнә уята.
1990 елның августында Гыйрак гаскәре Күвәйтка керә һәм аны аннексияли.
1991 елда 28 илнең хәрби көче белән Күвәйт Гыйрак гаскәреннән азат ителә.
2003 елда (АКШ Гыйрак лидеры Сәддам Хөсәенне бәреп төшерүне җитәкләгәч) Гыйрак белән икенче сугыш башлана.
2006 елда беренче мәртәбә хатын-кызлар парламент сайлауларында 28 кандидат куеп катнаша.
2009 елда Күвәйт югары суды хиҗабны йөртү мәҗбүри түгел дигән карар кабул итә.
Хәзерге заман
Күвәйткә күчеп килгән кешеләр ил халкының 70 % ын тәшкил итә, шул исәптән 1,1 миллион гарәп экспатриантлары һәм 1,4 миллион Азия экспатриантлары. Хөкүмәт статус-кво саклап калу өчен, Күвәйт гражданлыгын чит ил кешеләренә сирәк бирә (1981 елгы канун мөселманнарга бирергә рөхсәт иткән). 2013 елда 4000 бәдәвигә гражданлык бирелгән.
2011 елгы халык санын алу нәтиҗәләре ил халкының 3,1 миллион кеше тәшкил итүен күрсәткән, шул исәптән 1,1 миллион ил гражданы һәм 2,0 миллион гражданлыгы булмаганнар.
Ил халкының 70 % экспатриантлардан тора, халыкның 60 % ы — гарәпләр, алар үз эченә экспатриантларны да ала. Илдә эмигрантларның иң зур җәмгыятьләре — Һиндстаннан һәм Мисырдан. 2005 елдан 2006 елга кадәр Күвәйтнең төп халкы нибары 3,3 % ка, ә чит ил кешеләре саны 6,7 % ка арткан. Күвәйт хөкүмәте 2013 елдан башлап, һәр елны илдәге экспатриантлар санын 100 000 кешегә киметергә тырыша.
Күвәйттә берничә җирле төркем бар, шул исәптән Нәҗд, Гыйрак, Бәһрәйн һәм Көнчыгыш Гарәбстан гарәпләре, шулай ук этник фарсылар. 2013 елда алынган саннар (этник төркемнәр): Күвәйттә һиндлеләрнең гомуми саны 825 000 кеше тәшкил итә, шул исәптән Һиндстан экспатриантлары һәм Күвәйтнең Һиндстаннан чыккан үз гражданнары. Мисырлылар — Күвәйттә 500 000 кешедән артык халкы булган иң зур гарәп җәмгыяте. Күвәйт гражданлыгы алмаганнар саны: Күвәйтнең күпчелек халкы — мөселманнар, рәсми тел — гарәп теле. Якынча 450 000 экспатриант-христианнар, 600 000 һинд дине вәкиле һәм 100 000 буддачылык тарафдары бар. Мөселманнарның 70 % ы — сөнниләр, 30 % ы — шигыйлар.
Шандон (Калифорния)
Шандон  — Америка Кушма Штатларының Калифорния штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Шандон халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Силяновы
Силяновы (Силяновы) — Киров өлкәсенең Слободской районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
Риджвилл (Индиана)
Риджвилл  — Америка Кушма Штатларының Индиана штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Силяновы
Халык
2002 елгы җанисәп буенча даими яшәүче халкы юк.
Риджвилл (Индиана)
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Грембанин
Грембанин — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Заросьле (Грудзёндзький повяты)
Заросьле  — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Иловец (елга)
Иловец  — Россия территориясеннән ага торган елга. Тверь өлкәсе, Вологда өлкәсе, Новгород өлкәсе, Ленинград өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга Павловское күле (Сарагожи елгасы башы)    кушыла. Елга озынлыгы 22 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Идел су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Молога башыннан тамагына кадәр. Кече елга бассейны — Рыбинск сусаклагычы бассейны елгалары, елга бассейны — (Югары) Идел, Куйбышев сусаклагычына кадәр (Ока бассейны кушылмай).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Бохинь (община)
Бохинь  — Словениядә урнашкан община (җәмгыять).
Сухи-Бур (Ополе воеводалыгы)
Сухи-Бур  — Польшаның Ополе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Кафарлы
Кафарлы (Kafarlı ) — Әзербайҗанның Бәрдә районына караган авыл.
Надокса
Надокса — Россия территориясеннән ага торган елга. Ярославль өлкәсе, Вологда өлкәсе, Тверь өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  ? елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 14 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Идел бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Рыбинск сусаклагычы бассейны елгалары, елга бассейны — (Югары) Идел Куйбышев сусаклагычына кадәр (Ука бассейныннан тыш).
Бугдай (Артуклу)
Бугдай (Buğday) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Мардин иле Артуклу илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Вайсенштайн
Вайсенштайн — Австриянең Каринтия федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Минден (Луизиана)
Минден  — Америка Кушма Штатларының Луизиана штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Минден шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(17845) 1998 HY112
(17845) 1998 HY112 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1998 елның 23 апрелендә LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1998 HY112» саналган.
Валя-Тирсей
Валя-Тирсей — Румыниянең Прахова жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Коҗавэли (Лапсеки)
Коҗавэли (Kocaveli) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Чанаккале иле Лапсеки илчесенә караган бер авыл (köy).
Шварценфельд
Шварценфельд — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сәеткол (Әбҗәлил районы)
Сәеткол — Башкортстанның Әбҗәлил районында урнашкан авыл. 2010 елның 14 октябренә биредә 146 кешенең яшәве мәгълүм. Почта индексы — 453625, — 80201807001.
Демография
Халык саны динамикасы:
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 146 кешенең яшәве мәгълүм.
Паниззе (Смаргонский районы)
Паниззе  (Паніззе ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Смаргонский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
HD201834
HD201834 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Казе Фаҗи (Парма)
Казе Фаҗи — Италиянең Эмилия-Романья төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
HD201834
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Казе Фаҗи (Парма)
Географиясе
Казе Фаҗи Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
HD201834
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Казе Фаҗи (Парма)
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Грембув (Великопольское воеводалыгы)
Грембув  — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Бомениль (Кальвадос)
Бомениль — Франциянең Кальвадос департаментында урнашкан коммуна.
Сен-Жорж-де-ла-Ривьер
Сен-Жорж-де-ла-Ривьер — Франциянең Манш департаментында урнашкан коммуна.
Кайдатка
Кайдатка — Россия территориясеннән ага торган елга. Кемерово өлкәсе, Красноярск крае, Томск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Кия елгасының уң ярыннан 184 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 18 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Чулым елгасы, Әчинск каласыннан Зырянское авылындагы су үлчәү постына чаклы. Кече елга бассейны — Об Иртеш кушылганга чаклы, елга бассейны — Об (өске өлеше) Иртеш кушылганга чаклы.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Кичигино
Кичигино (Кичигино) — Чиләбе өлкәсенең Увельский районы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (95%).
Болгавар районы
Болгавар районы (Благоварский район) — Башкортстанга керүче муниципаль район. Административ үзәге — Язикәү авылы.
1935 елның 31 гыйнварында Үзәк башкарма комитетының карары белән, яңа 14 район белән бергә барлыкка килгән.
Болгавар районы 80гә якын торак урынын берләштерүче 15 авыл җирлегенә бүленгән.
География
Муниципаль район Бөгелмә-Бәләбәй калкулыгының төньяк-көнчыгыш өлешендә урнашкан. Мәйданы 1611 км² тәшкил итә. Төньяктан көньякка 38 кмга, көнбатыштан көнчыгышка 66 кмга сузылган. Район аша аз сулы Чәрмәсән белән Кармасан елагалары ага.
Транспорт
Район территориясеннән Уфа – Самара тимер юлы һәм автомагистраль уза. Куйбышев тимер юлының Болгавар тимер юл станциясе.
Авыл хуҗалыгы
Район җиренең 85%ы (128 мең га) авыл хуҗалыгы максатларында файдалана. Шул исәптән 105 мең га — басу җирләре.
Җитештерү тармагы
Районда сәнәгатькә дә азмы-күпме урын бар. Нефть һәм нефть продуктларын куу, авыл хуҗалыгын продукциясен эшкәртү, авыл хуҗалыгы техникасын ремонтлау предпприятиеләре бар. Иң эреләре: Язикәү ЛПДС (куу станциясе, диспетчерлык), «Райсельхозотехника», Болгавар дәүләт кошчылык заводы, завод каршында ит әйберләре цехы, элеватор. Дүрт төзелеш оешмасы эшли
Халык
Рәсми саннар буенча районның милли составы бик чуар. Соңгы рәсми сан алу буенча биредә ярты халык башкортлар, калганнары — татарлар, руслар һәм алманнар яши. Әмма 1989 елда гына татарлар — 60%, башкортлар 8% исәпләнгән. 2000 елда Уфада Башкорт хатын-кызлары җыенына чакыруга каршы район җитәкчелеге үз вәкилләрен җибәрмәде, районда башкорт халкы яшәми дигән җавап белән. . Аларга каршы тарих фәннәре кандидаты Әнвәр Әсфәндияров, чыганаклар буенча районның 35 авылын «тарихи башкорт авыллары» итеп санарга куша. Үзенә ошамаган рәсми статистиканы ул үзенчә «фаш итеп» карый. Янәсе, ниндидер кодрәтле көчләр (Әсфәндияров ул көчләрнең исемнәрен атамый) Болгавар районы халкын дезинформацияләү планын коралар һәм халыкны сәяси провокация корбаннары итәләр. Әсфәндияров районда яшәгән татарларны һәм башка халыкларны үзләрен мотлакъ Канзафәр-би токымы итеп танырга һәм башкорт дип аталырга өнди.
Сан алулар буенча милли состав Таблицада күрсәтелмәгән халыклардан районда украиннар да яши (2,8%).
Матбугат
Татар телендә «Благовар хәбәрләре», русча «Благоварские вести»  (элек «Знамя труда»)  гәҗите нәшер ителә. Атнага өч тапкыр чыга. Гомуми тираж – 4 300 данә. Айга 2 тапкыр башк. «Благовар хәбәрҙәре» гәҗит-кушымтасы чыгып килә.
(17846) 1998 HB115
(17846) 1998 HB115 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1998 елның 23 апрелендә LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1998 HB115» саналган.
Шварцхофен
Шварцхофен — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Суходанець
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Бохова (Хоче-Сливниця)
Бохова  — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Бриссарт
Бриссарт — Франциянең Мен һәм Луара департаментында урнашкан коммуна.
Евлогиево
Евлогиево — Болгариянең Плевен өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Вайскирхен-ан-дер-Траун
Вайскирхен-ан-дер-Траун — Австриянең Югары Австрия федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Изге Лаврентий култыгы
Изге Лаврентий култыгы (Golfe du Saint-Laurent; Gulf of Saint Lawrence) — Атлантик океанындагы култык. Канаданың көнчыгыш ярларын юа. Ньюфаундленд һәм Кейп-Бретон утраулары Изге Лаврентий култыгын океаннан аерып торалар. Гидрологик режим буенча ярым ябык диңгез. Мәйдан 249 мең км². Иң зур тирәнлек 538 м. Су күрәрелеше яриым тәүлекле (2 метргача). Декабрдән майга кадәр боз белән капланган. Бозтаулар йөзеп йөри. Балык тотыла.
Изге Лаврентий култыгы буенда Сет-Иль, Квебек шәһәрләре урнашкан.
Нахта
Нахта — Россия территориясеннән ага торган елга. Ярославль өлкәсе, Вологда өлкәсе, Тверь өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  ? елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 17 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Идел бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Рыбинск сусаклагычы бассейны елгалары, елга бассейны — (Югары) Идел Куйбышев сусаклагычына кадәр (Ука бассейныннан тыш).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Заросьле-Ценке
Заросьле-Ценке — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Байкал
Байка́л (Байгал далай, Байгал нуур) – Көнчыгыш Себердә тектоник чыгышлы күл. Дөньяда иң тирән күл, төче су сакланучы иң зур су резервуары.
Заросьле-Ценке
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Байкал
Сыйфатлама
Ярымай формасындагы күлнең озынлыгы – 636 километр, иң киң җирендә киңлеге – 81 километр, Байкал күленә 336 елга коя. Аны уратып алган таулар каты токымлы таштан тора һәм елгалар үзләре белән башка матдәләрне алып керми диерлек. Шуңа да суы таза һәм үтәли күренеп тора. Тик көньяк өлешендә генә ул сәнәгать предприятиеләре тарафыннан бераз пычратылган. Байкал күлендә дөньядагы төче су запасының 20 проценты тупланган. Тозлылыгы – 1% чамасы.
Күл атамасы
Бик ерак гасырларда Байкал күле яр буйларында урнашкан халыкларның һәркайсы аны үзенчә атап яшәгән. Борынгы язмаларда күренүенчә, кытайлар аны “Тенгиз-далай”, бүрәт-монголлар “Байгаал-далай” (Зур су) дип атаганнар. Ә риваятьләрдә иң киң таралган фараз – күлгә исем монда гомер иткән төрки телле кабиләләр тарафыннан бирелгән, дип санала. Моны галимнәр дә инкяр итми. “Бай – богатый, күл-көл-озеро”. Димәк, “Бай күл” була. Ә инде рус телендә “ү”, “ө” хәрефләре булмаганлыктан, рус теленә ул “Байкал” булып кереп киткән. Ангара елгасы чыга үзеннән. Бик зур Ольхон утравы бар. Байкал диңгез тигезлегеннән 455 метр биеклектә утыра.
Бугдайлы (Акъязы)
Бугдайлы (Buğdaylı) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Сакарья иле Акъязы илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Григляки
Григляки — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Шаста (Калифорния)
Шаста  — Америка Кушма Штатларының Калифорния штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Шаста халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Фәрит Шәрифуллин
Фәрит Шәрифуллин:
Калешевка
Калешевка — Россия территориясеннән ага торган елга. Тверь өлкәсе, Вологда өлкәсе, Новгород өлкәсе, Ленинград өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга Меглинка елгасының сул ярына тамагыннан 20 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 19 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Идел су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Молога башыннан тамагына кадәр. Кече елга бассейны — Рыбинск сусаклагычы бассейны елгалары, елга бассейны — (Югары) Идел, Куйбышев сусаклагычына кадәр (Ока бассейны кушылмай).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Ведоснур
Ведоснур (Ведаснур, Ведоснур) — Мари Илнең Сернур районында урнашкан авыл.
Паникарты
Паникарты (Панікарты ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Дварэцкий районында урнашкан авыл.
Монро (Луизиана)
Монро  — Америка Кушма Штатларының Луизиана штатында урнашкан шәһәр.
Паникарты
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Монро (Луизиана)
Тарихы
Монро шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
HD201870
HD201870 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Кәләнтәрли
Кәләнтәрли (Kələntərli ) — Әзербайҗанның Бәрдә районына караган авыл.
HD201870
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Ричленд-Сити (Индиана)
Ричленд-Сити  — Америка Кушма Штатларының Индиана штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Лена Бичарина
Лена Бичарина (Бичарина Елена Исмәгыйль кызы''; 12.04.1951, ТАССРның Кайбыч районы Иске Корбаш авылы) – татар җырчысы, Татарстанның атказанган артисты (2001). Татар, шул исәптән керәшен татарлары, халык җырларын башкаручы. Татарстан Республикасы дәүләт җыр һәм бию ансамле хор төркеме солисты.
Биографиясе
Бичарина Елена Исмәгыйль кызы 1951 елның 12 апрелендә ТАССРның Кайбыч районы Иске Корбаш (хәзерге Татарстанның Кайбыч районы Мәлки авылы) авылында керәшен татарлары гаиләсендә туган.
2001 елда музыка сәнгате өлкәсендәге уңышлы башкару эшчәнлеге өчен «Татарстан Республикасының атказанган артисты» дигән мактаулы исем бирелгән.
Тиминцы (Слободской районы)
Тиминцы (Тиминцы) — Киров өлкәсенең Слободской районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча даими яшәүче халкы юк.
Коҗагөл (Хоҗалар)
Коҗагөл (Kocagöl) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Афйонкарахисар иле Хоҗалар илчесенә караган бер авыл (köy).
Валя-Точий
Валя-Точий — Румыниянең Прахова жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(17847) 1998 HQ115
(17847) 1998 HQ115 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Вайсприах
Вайсприах — Австриянең Зальцбург федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Боянци (Чрномель)
Боянци  — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кайчак
Кайчак — Россия территориясеннән ага торган елга. Кемерово өлкәсе, Красноярск крае, Томск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы КАР/Об/2542/376/295/81 урнашкан. Елга озынлыгы 15 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Чулым елгасы, Әчинск каласыннан Зырянское авылындагы су үлчәү постына чаклы. Кече елга бассейны — Об Иртеш кушылганга чаклы, елга бассейны — Об (өске өлеше) Иртеш кушылганга чаклы.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Сен-Жорж-де-Ливуа
Сен-Жорж-де-Ливуа — Франциянең Манш департаментында урнашкан коммуна.
Мөнип Газар
Мөнип Газар (тәхәллүсе, тулы исем-фамилиясе Мөнип Шәймөхәммәт улы Шәймөхәммәтов, 1935 елның 19 феврале, ССРБ, РСФСР, ТАССР, Сарман районы, Рангазар — 2009 елның 10 октябре, РФ, ТР, Казан) — шагыйрь, популяр җырлар авторы, Татарстан АССР язучылар берлегенең матур әдәбиятны пропагандалау бюросы хезмәткәре, Татарстан интеллектуаль милек агентлыгының (ТАИС) директоры (1970-елларда). КамАЗ төзелгәндә гаять популяр булган «Чаллыдан хат» (Әгәр син килергә уйласаң) җырының сүзләре авторы.
Тәрҗемәи хәле
1935 елның 19 февралендә Татарстан АССР Сарман районы Рангазар авылында туган. Рангазар җидееллык, Сарман урта мәктәбен тәмамлый. Иске Минзәләбаш мәктәбендә бер ел укытып, Алабуга дәүләт педагогия институтына укырга керә. Соңрак укуын Казан дәүләт университетының филология факультетында дәвам итә. Мәскәү дәүләт университетында аспирантурада белем ала. 1972 елдан Татарстан АССР язучылар берлегендә эшли башлый. Соңыннан Татарстан интеллектуаль милек агентлыгының (ТАИС) директоры була. Гомеренең соңгы елларынңда Казанда хуҗалык эшенә күчә, кибет директоры булып эшли. 2009 елның 10 октябрендә Казанда вафат. Яшел Үзәндә җирләнгән.
Иҗаты
Студент елларынннан ук республика матбугатында матур-матур шигырьләре басыла башлый. Тәхәллүс итеп туган авылы Рангазар (Алан Газар) атамасын алган. «Чаллыдан хат» шигырен композитор Фасил Әхмәтов көйгә сала Әлеге җыр КамАЗ төзелгән елларда бик популярлаша. КамАЗ турында язылган шигырьләр тупланган җыентыкларга кертелә, җыр китапларында басылып чыга. Мөнип Газар иҗаты Чаллы язучылар оешмасының «Ләйсән» әдәби иҗат берләшмәсенең 2009 елда басылган күмәк җыентыгында, 2014 елда чыккан «Әдәби Чаллы» китабында (ТКН) урын алган.
«Чаллыдан хат»
Көнен дә, төнен дә эш кайный Чаллыда, Эшлибез кайвакыт онытып ялны да. Баһадир шикелле заводлар төзибез, Дулкыннар сыман гел тынгысыз үзебез.
Әгәр син килергә уйласаң, Кирәкми чакыру хатлары; Юлга чык, юл әйтер: әнә ул данлы җир, Әнә ул зур Чаллы яклары.
КамАЗны җырга тиң булсын дип корабыз, Салкында, челләдә, цехларда, кырда без; Шуңадыр максатның, хыялның олысы – Хисләрнең сафлыгы, күңелнең җылысы.
Көнен дә, төнен дә эш кайный Чаллыда, КамАЗны төзибез онытып ялны да. Берәү дә омтылмый тарихка керергә, Тик белә: чын яшьлек, бәхет ул – биредә.
Бомон-ан-Ож
Бомон-ан-Ож — Франциянең Кальвадос департаментында урнашкан коммуна.
Мөнип Газар
Гаиләсе
Яшел Үзән кызы Аида белән өч ул үстергәннәр.
Вацлав Богуцки
Вацлав Богуцки (1884, Буракув, Варшава губернасы, Рәсәй империясе —, Мәскәү, ССРБ) — инкыйлабчы, беларус һәм поляк җәмәгать эшлеклесе, Беренче бөтендөнья сугышында катнашучы. Минск гадәттән тыш комиссиясе рәисе (1919-1920), Беларус КФ ҮК җаваплы сәрәтибе (1922-1924), БССР халык комиссарлары шурасы рәисе урынбасары (1922-1924), Польша коммунистик фиркасе ҮК әгъзасы (1925-1930), ССРБ элемтә эшчеләре берлеге ҮК рәисе (1929-?), Коминтерн башкарма комитеты Скандинавия секциясе рәисе (?-1936). ССРБ ҮБК әгъзасы.
Сушковице
Сушковице — Польшаның Ополе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Швебхайм
Швебхайм — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Казе Фаламизкия (Падова)
Казе Фаламизкия — Италиянең Венеция төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Бриолле
Бриолле — Франциянең Мен һәм Луара департаментында урнашкан коммуна.
(17848) 1998 HR133
(17848) 1998 HR133 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1998 елның 19 апрелендә LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1998 HR133» саналган.
Грижина (Великопольское воеводалыгы)
Грижина  — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Орһангази (Оникишубат)
Орһангази (Orhangazi) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Каһраманмараш иле Оникишубат илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Грилево
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Пантусавичы
Пантусавичы (Пантусавічы ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Навагрудский районында урнашкан авыл.
Вайстрах
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Пантусавичы
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Салиҗан Шәрипов
Салиҗан Шәрипов, Салиҗан Шакир улы Шәрипов, Sharipov Solijon Shakirovich, Салижан Шакирович Шарипов, Салижан Шакирович Шарипов (1964 елның 25 августы, Кыргыз ССР, Ош өлкәсе, Өзген) — беренче үзбәк космонавты, Кыргызстанның беренче космонавты, РФ ның 88 нче, бөтен дөнья буенча 372 нче космонавт, РФ ХҺК полковнигы. РФ, Кыргызстан һәм Үзбәкстан Каһарманы.
Тәрҗемәи хәле
1964 елның 25 августында Кыргыз ССРның Ош өлкәсе Өзген (Өзгөн) шәһәрендә туган. Милләте — үзбәк. Өзген шәһәрендә урта мәктәпне тәмамлагач (1981), Ырынбур авиация укуханәсенә укырга керергә бара, ләкин баллары җитмәү сәбәпле, әлеге уку йортына кабул ителми. 1982 елда «хисапчы» белгечлеге буенча Әндиҗан шәһәрендә урта һөнәри-техник укуханәсен тәмамлый. Диңгез буе краенда хәрби хезмәт үтә, хәрби машиналарны очышка әзерләүдә катнаша. 1987 елда «команда-тактикалы истребительләр авиациясе очучы-инженеры» белгечлеге буенча С.И. Грицевец исемендәге Харковь югары хәрби авиация очучылар укуханәсен тәмамлый.
Гаиләсе
Хатыны Нәсибә Мәүлән кызы
Засади (Куявия-Диңгез буе воеводалыгы)
Засади  — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(17849) 1998 HL134
(17849) 1998 HL134 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1998 елның 19 апрелендә LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1998 HL134» саналган.
Салават-совхоз утары
Демография
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 1 кешенең яшәве мәгълүм.
Нелаза
Нелаза — Россия территориясеннән ага торган елга. Ярославль өлкәсе, Вологда өлкәсе, Тверь өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Рыбинское сусаклагычы янындагы Суды елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 22 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Идел бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Рыбинск сусаклагычы бассейны елгалары, елга бассейны — (Югары) Идел Куйбышев сусаклагычына кадәр (Ука бассейныннан тыш).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Месопотамия
Месопота́мия (Μεσοποταμία; بین النهرین [bayn-un-nahrayn], ܒܝܬ ܢܗܪܝܢ, Միջագետք [Mijagetq], مەزۆپۆتامیا, Mesopotamia, Mezopotamya; μέσος – «урта» сүзенә + – «елга» сүзе ялганып ясалган сүз; Икесу), – Тигр (Диҗлә) һәм Евфрат (Форат) елгалары урта һәм түбән өлеш үзәнлегендә урнашкан, көньякта Фарсы култыгы, төньякта әрмәннәр таулыклары белән чикләнгән өлкә. Дөнья цивилизациясе «бишек»ләренең берсе дип санала.
Тигр һәм Евфрат елгалары үзәнлегендә халык, Мисырдагы шикелле үк, бик күптәннән тора башлаган. Бу үзәнлек Икесу дип, яки Месопотамия (ягъни ике елга арасындагы үзәнлек) дип атала. Иң борынгы дәүләтләр Фарсы култыгы янәшәсендәге Икесу өлкәсенең көньяк өлешендә төзелгәннәр.
Табигать шартлары
Көньяк Месопотамиянең туфрагы, Мисыр туфрагы кебек үк сугармый уңыш бирми. Анда ярты елдан артык вакыт дым бик күп була, ә калган вакытларны каты корылык хөкем сөрә. Көньяк Икесуда ноябрь һәм декабрь айларында яңгыр һәрвакыт явып тора, урыны-урыны белән туфрак сазлыкка әйләнә. Яңгырдан соң җир әле кибәргә дә өлгереп җитми, март аенда инде Тигр һәм Евфрат елгалары ташый башлый. Елгалар бик киң булып җәеләләр. Су бик әкрен кими: августта, сентябрьдә генә елгаларның суы үз ярларына төшә.
Ташу вакытында, һәм аннан соң ноябрьга кадәр коры вакыт башлана. Туфрак тигез кипми. Биек урыннарда ул тиз кибә, таш шикелле катып кала һәм яргалана, Ә уйсу җирләрдә – су җыелып ята, андый урыннар сазлыкка әйләнәләр һәм саз бизгәге тараталар. Шуңа күрә көньяк Икесуда яхшы уңыш: алыр өчен күп һәм тырышып эшләргә кирәк булган. Көньяк Икесуның иң борынгы халкы – шумерлар сазлыклы урыннарны киптерү өчен һәм елның коры вакытына суны саклап калыр өчен; катлаулы корылмалар системасы төзегәннәр.
Шумерларның җәмгыятьләре
Коллар үз хуҗасының тулы хакимияте астында яшәгән һәм аңа эшләргә мәҗбүр булган. Әгәр кол үзенең хуҗасына буйсынмаса, аның колагын кискәннәр. Патшага, түрәләргә һәм каhиннәргә (жрецларга) коллардан тыш шулай ук игенчеләр һәм батраклар да эшләгәннәр. Җир хуҗалары, үз җирләренең бер өлешен вак-вак участокларга бүлеп, бик авыр шартлар белән игенчеләргә арендага бирә торган булганнар. Эшкәртү өнен җир алган арендатор җир хуҗасына уңышның өчтән бер өлешеннән алың яртысына кадәр, ә җиләк-җимеш бакчасы алган кеше уңышның өчтән ике өлешен бирергә мәҗбүр булган. Жирсез игенчеләр аз гына бәягә көнлекче булып яллан¬ганнар. Яларга яшәү бик авыр булган. Игенчеләр, коллар белән бергә, авыр „патша эшләрен" эшләргә тиеш булганнар: күп санлы каналларны һәм буаларны тәртиптә тотканнар һәм авыр йөкләр ташыганнар.
Шәһәр вак һөнәрчеләре ирекле булганнар, ләкин заказ – бирүчедән законда күрсәтелгән бәядән югары бәя алырга хаклары булмаган. Законда күрсәтелгән бәяләр исә, бик түбән булганнар. Каһиннәр һәм сәүдәгәрләр бернинди канун белән дә чикләнмәгәннәр. Алар ирекле рәвештә сәүдә иткәннәр һәм зур байлыклар җыйганнар. Алар вак хуҗаларга икмәк һәм акчалата ссуда биреп тору белән баеганнар. Канун буенча, бурычлы кешеләр яңадан ирекле кеше була алганнар, ләкин аларны хәерчелектән коткара торган һәм байларның авыр изүләреннән азат итә торган бер закон да булмаган.
Вавилония патшалыгында даими гаскәр булган. Вавилония – Сугышчыларга хәрби хезмәтләре өчен патша кечкенә генә җир участоклары биргән. Әгәр. сугышчы сугышта үлсә яки үзлегеннән хезмәтне ташлап китсә, аның участогы башка сугышчыга алып бирелгән. Әгәр сугышчының улы әтисе үлгәннән соң үзе сугышчылар сафына керсә, ул әтисенең җирен үзенә алган.
Яулар вакытында, даими гаскәргә ярдәмче итеп, игенчеләрдән ополчение җыелган.
Салымнар һәм патша эшләре халык өстендә авыр йөк булып яткан. Ярлыланган игенчеләрдән һәм бурычлы колларның саны һаман үсә барган. Бөлгән игенчеләр армия сафын төгәлләп тутыра алмаганнар. Хаммурапидан сон булган патшалар үзләренә һөҗүм иткән дошманнарга каршы кайвакытларда җитәрлек күп санлы гаскәр куя алмаганнар. Шуңа күрә яңа эрага кадәр 1800 нче елларда, Вавилонияне көнчыгыш далаларыннан килгән күчмә кабиләләр – касситлар сугышып алганнар. Кассит патшалары бу ил белән 600 елга якын идарә иткәннәр. Соңга таба Вавилония Ассир хакимияте астына эләккән.
Әссүриянең сугышып алулары
Ассирлеләр Икесуның төньягында, Тигр елгасының урта агымында, яшәгәннәр. Ассирнең борынгы башкаласы Ассур шәһәре Тигр елгасында булган. Ассирлеләр Вавилония теленә ошаганрак телдә сөйләшкәннәр. Яларның дәүләте безнең эрага кадәр III гасырның башында төзелгән.
Ассирлеләр Тигр елгасы үзәнлегендә иген иккәннәр, ә тау битләрендә күбрәк терлекчелек һәм аучылык белән шөгыльләнгәннәр.
Әссүрия көчле сугыш державасы булган. Әссүриянең иң эре сугышып алучы патшасы Тиглат-Паласар булган. Яның ун меңнәрчә кешедән торган даими гаскәре булган. Ул „патша төене дип аталган. Гаскәр сафына барлык әссүриялеләр – иң байларыннан алып бер кисәк тә җирләре булмаган ярлыларга чаклы керә алганнар. Сугышчыларга хәрби ганимәттән бүләк бирелгән һәм сугышып алынган шәһәрләрне таларга рөхсәт ителгән. Патша зур яулар вакытында даими гаскәргә ярдәмгә аерым ополчение чакырган. Бай әссүриялеләр җиңел сугыш арбаларында яки атка атланып барганнар. Игенчеләр исә, сөңгеләр, кылычлар, җәяләр һәм уклар белән коралланып, жәяүле гаскәр сафына агылганнар. Ин ярлылар коралларны патша складларыннан алганнар. Сугышчыларны бронза калкан дошманның утыннан һәм ташыннан саклаган. Ассирлеләрнең калканнары бик зур булганнар, шуңа күрә калкан йөртүче аерым отрядлар булган, алар алдагы сафта барганнар.
Әссүриялеләрнең туры аткан укларыннан һәм арбалы гаскәрләрнең куркынычлы һөжүмнәреннән ачык сугышта котылып калып булмаган. Шәһәрнең биек стеналары да Әссүрия сугышчыларыннан саклап кала алмаганнар. Алар, камап алынган шәһәрне чолгап алып, ташаткычлардан шәһәр эченә авыр ташлар яки яна торган сумалалы савытлар атканнар. Алар крепостьларның калын стеналарын тараннар белән ватканнар. Таран ул чылбырга асылган һәм бакыр белән өртелгән бик зур бүрәнә булган. Яны атындырып стенага бәргәннәр. Аннары, стеналарга озын-озын баскычлар куеп, шулар ярдәмендә шәһәргә кергәннәр. Әссүрия патшалары һәрбер җиңүдән соң җиңелгән халыкларны җәзага тартканнар. Меңнәрчә хәрби әсирләрне казыкка утыртканнар, яки башларын чабып өзгәннәр. Ун меңнәрчә әсирне Әссүриягә алып китеп, анда коллыкка сатканнар. Таланган урыннардан йөз меңнәрчә баш терлек, йөге-йөге белән алтын, көмеш, бакыр, фил сөякләре һәм башка кыйммәтле әйберләр алып киткәннәр.
Тиглат-Паласар үзенең яхшы өйрәтелгән дисциплиналы гаскәре белән зур-зур яулап алу эшләре алып барган. Ул Вавилонияне үзенә буйсындырган, Сурияне сугышып алган һәм Палестинадагы яһүд патшалыкларына ясак салган. Тиглат-Паласар Мисырга кадәр барып житкән һәм чик янында Мисыр фиргавененең гаскәрен тар-мар иткән. Төньякта ул Әссүрия сугышчылары үтерелгән әссүриялеләрнең даими дошманы булган Урарту патшалыгына кадәр барып чыккан.
Урарту патшалыгы
Урартлар сугышчан кабилә булганнар һәм Ван күле тирәсендә яшәгәннәр. Аларның төп кәсепләре терлекчелек булган. Аларның иле металлга бай булып, урартлар үзләренең брон¬задан ясалган кораллары, савыт-сабалары, бизәнү әйберләре белән дан казанганнар. Әссүриялеләр урартларңын бай җирләренә һәрвакыт һөҗүм итеп торганнар, аннан зур табышлар алып киткәннәр. Ләкин яңа эрага кадәр IX гасырда, урарту кабиләләре бер дәүләт булып берләшкәннәр һәм, Әссүриягә һөҗүм башлап, аның төньяк өлкәләрен сугышып алганнар. Урарту көчле дәүләт булып әверелгән. Бу вакытта булган патшалардан берсе үзенең биләмәләрен киңәйтә башлаган, төньякта Кавказ артының кайбер кабиләләрен үзенә буйсындырган. Аргишти исемле Урарту патшасы (б.э.к. VII гасыр) Әссүриягә каршы 14 уңышлы яу оештырган.
Әссүрия патшасы Тиглат-Паласар урартларны бик каты җиңгәннән сон, урартлар Әссүрия җиренә басып керүдән туктаганнар һәм Кавказ артына һөҗүмнәрен көчәйткәннәр. „Урарту" исеме Арарат тавы исемендә сакланып салган. Әссүрия, урартларнын көньяктагы өлкәләрен басып алгач, үзенен биләмәләрен башка урыннарда да арттырган, гаять көчле Ассурбанипал (VII гасыр) патша вакытында Әссүрия бик зур державага әйләнгән. Шулай булса да, :оңга табарак, төрле кабиләләрнең (халдейларның) басымы астында Әссүрия дә җимерелгән.
Әссүрия хәрби дәүләте һәм аның җимерелүе
Әссүриядә түрәләр һәм каһиннәр үзләренең байлыклары аркасында	шундый көчле булганнар ки, үзләрен һәртөрле салымнардан һам патша йөкләмәләреннән азат итәргә патшаны мәҗбүр иткәннәр. Шундый ук ташламалар бай сәүдәгәрләр күп булган кайбер эре шәһәрләргә дә бирелгән.
Салымнарның ин күп өлеше игенчеләр һәм вак һөнәрчеләр өстенә гөшкән. Игенчеләр иген унышларынын бер өлешен һәм терлекләренең беркадәресен биргәннәр, ә вак һөнәрчеләр җыемнарны һәм пошлиналарны көмеш белән түләгәннәр. Аннан башка, игенчеләр һәм вак һөнәрчеләр еш кына патша эшләрен эшләргә: юллар, сарайлар һәм крепостьлар салу эшенә тартылганнар.
Салым түләмәүчеләрнең барлык милекләрен тартып алганнар. Андый кешеләр байлар кул астына эләккәннәр һәм аларнын бурычлы колларына әверелгәннәр. Шума күрә Әссүриядә әсир төшкән коллар баш күтәрүләреннән башка Әссүрия игенчеләренең һәм вак һөнәрчеләренең дә баш күтәрүләре булган.
Яулар гел булып торганга күрә, Әссүриядә коллар бик күп булган. Аларның кайберләренә патша, хәрби югары катлау кешеләре, храмнар һәм бай сәүдәгәрләр кечерәк кенә җир кишәрлекләре биргәннәр. Коллар бу җир кишәрлекләрен эшкәртеп, уңышның күп өлешен җир хуҗасына биргәннәр. Мондый колларны җире-ние белән бергә гаиләләп сатканнар. Күп кенә коллар йорт хезмәтендә эшләгәннәр. Яулап алынган илләрдә үз гаскәрләре белән Әссүрия җирле башлыклары утырганнар. Алар бу илләр белән идарә иткәннәр һәм ясак жыйганнар. Ясак бик эур	булган; аны әссүриялеләр үзләре „авыр салым“ дип атаганнар.