cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Икенче бөтендөнья сугышы
Сугыш алшартлары Европада
1938 елның октябрендә Мүнхен килешүе нәтиҗәсендә, Алмания Чехословакиянең Судет өлкәсен аннексияләй. Ризалыкны бу актка Англия һәм Франция бирә, өстәвенә, Чехословакиянең фикере исәпкә дә алынмай. 1939 елның 15 мартында Алмания килешүне бозып Чехияне оккупацияләй. Чехия территориясендә Богемия һәм Моравия протектораты төзелә. Маҗарстан һәм Польша Чехословакияне бүлүдә катнашалар: Словакия (күбесенчә Маҗарстанга караган Көньяк регионнардан тыш) бәйсез пронацистлар дәүләте дип игълан ителгән, Чески-Тешин шәһәре тирәсендә Польша гаскәрләре керәләр, ә бәйсезлекне игълан иткән Карпат Украинасы, элегерәк җирле ополчение белән авыр сугышлардан соң өлешчә Маҗарстан гаскәрләре тарафыннан алынганнан соң, тулысынча адмирал Миклош Һорти гаскәрләре тарафыннан оккупацияләнә. 1939 елның 24 февралендә Антикоминтерн пактына Маҗарстан, 27 мартта Испания кушыла, анда хакимияткә ватандашлар сугышы тәмамланганнан соң Франсиско Франко килә.
Моңа кадәр Алманиянең агрессив гамәлләре Бөекбритания һәм Франция ягыннан җитди каршылыкларны очратмый иде, алар сугышны башларга карар итми һәм Версаль килешүе системын алар уйлаганчы акыллы калышулар («үлем сәясәте» дип атала) белән саклап калырга тырышалар иде. Әмма, Гитлер Мүнхен килешүен бозганнан соң, ике илдә дә артык катгый сәясәт кирәклеге күбрәк аңлана башлый, һәм Алманиянең булырга мөмкин агрессиясенә каршы Бөекбритания һәм Франция Польшагә хәрби ышанычлыклар бирә. 1939 елның 7-12 апрелендә Албания Италия тарафыннан басып алынгач, Румыния, Төркия һәм Греция шундый ук ышанычлык ала.
Территорияләр
Барлык хәрби хәрәкәтләрне 5 сугыш хәрәкәтләре мәйданына бүлеп була:
Европа һәм Төньяк Африкадагы хәрби хәрәкәтләр күренеше
Икенче дөнья сугышы 1939 елның 1 сентябрендә Алманиянең Польшага һөҗүм итүе белән башлана. 3 сентябрь көнне Бөек Британия һәм Франция Алманиягә сугыш игълан итә. 17 сентябрьда совет гәскәрләре Польшаның көнчыгыш төбәкләрен басып ала. 30 ноябрьда совет гәскәрләре Финляндия территориясенә керә (Кышкы сугыш 1940 елның 12 мартына хәтле давам итә һәм формаль яктан совет чыганакларында Икенче дөнья сугышының өлеше дип исәпләнми). 1940 елның апрель һәм май айларында Алмания гәскәрләре Дания, Норвегия, Бельгия, Нидерландлар, Люксембург, июнь аенда Францияне басып алалар. 1940 елның июнь аенда СССР Литва, Латвия, Эстония һәм Румыниянең көнчыгыш төбәкләрен басып ала. 1940 елның 10 июлендә Алманияне яклап Италия сугышка керә, аның гәскәрләре август һәм сентябрь айларында Британия Сомалины, өлешчә Кения һәм Судан басып алган, Мисыр җирләренә кергән. Декабрь аенда алар Британия гәскәрләре тарафыннан тар-мар ителеп, 1941 елның гыйнвар—май айларында Көнчыгыш Африкадан куылган. 1941 елның апрелендә Алмания Греция һәм Югославияны басып ала. Япония Кытайның көньяк төбәкләрен һәм француз Һиндкытайның төньяк өлешен оккупацияләгән.
thumb|left|200px|Польша өчен сугыш барышында поляк сугышчылары. 1939 ел
1941 елның 22 июнендә Алмания Советлар Союзына һөҗүм итә (Бөек Ватан сугышын кара). 1941—1942 елларда Гитлерга каршы коалициянең нигезе оеша (СССР, Бөек Британия һәм Америка Кушма Штатлары).
Кызыл Армиянең Сталинград (1942—1943), Курск (1943) һәм Днепр елгасы (1943) ярларындагы җиңүләре белән Икенче дөнья сугышының борылышы билгеләнә. 1943 елның маенда Бөек Британия һәм Америка гәскәрләре Төньяк Африканы азат итәләр. 1943 елның июлендә Италиянең фашист режимы җимерелә, октябрь аенда Италия Алманиягә сугыш игълан итә. Алмания гәскәрләре Италия территориясен басып ала. 1943 елның июль-август айларында коалиция гәскәрләре Италиягә, 1944 елның июнендә — икенче фронт ачып Нормандиягә керәләр. 1944—1945 елларда совет гәскәрләре Үзәк һәм Көньяк-көнчыгыш Европа илләрен азат иткән. 1945 елның апрелендә союздаш гәскәрләр Төньяк Италияне азат итәләр, Көнбатыш Алманияне басып алалар. 1945 елның 2 маенда Кызыл Армия Берлинны яулап ала. 8 май көнне Берлин янындагы Карлсхорст дигән урында Алмания гәскәре башлыклары шартсыз капитуляция актына кул куялар. СССР, АКШ һәм Бөек Британия хөкүмәт башлыкларының Берлин конференциясе (17 июль—2 август, 1945, Потсдам) Европаның сугыштан соң корылышының нигезләрен билгеләгән.
Атлантика өчен сугыш
Икенче дөнья сугышы башланыр алдыннан Бөекбританиянең Хәрби диңгез көчләре Алманиянекеннән күпкә көчлерәк булган. Бөекбританиянең хәрби флотына каршы көрәшүне өметсез эш дип исәпләп, Алманиянең хәрби диңгез флотының башлыгы Редер керәйсер сугышы стратегиясен сайлаган, ягъни дошманның транспортларын юк итү стратегиясен. Бу идеяны гәмәлгә ашырыр өчен утызынчы еллар азагында «Дойчланд», «Адмирал Шеер», «Адмирал граф Шпее» исемле «кече линкорлар» төзелгән. Шул ук максатка «Бисмарк» һәм «Тирпиц» исемле линкорлар арналган.
1941 елның май аенда «Бисмарк», Атлантикага рейдка чыгып, Британия хәрби кораблар тарафыннан батырылган. Шуннан соң Гитлер зур корабларга ышаныч югалтып, хәрби флот башлыгы итеп Дёницты билгеләгән. Дёниц исә бигрәк су асты көймәләр ярдәмендә сугыш алып бару дигән фикердә торган.
Алмания күпләп су асты көймәләре төзи башлаган. Башта аларның хәрби хәрәкәтләре уңышлы булган, ләкин 1943 елның апреленнән алып Алманиянең су асты көймәләре авыр югалтулар кичерә башлаган.
Атлантика өчен сугыш чорында, 1939 елдан алып 1945 елга хәтле, Алмания 340 су асты көймәсен югалткан. Гитлерга каршы коалиция көчләре 4245 транспорт карабы югалткан.
Атлантика өчен сугышта Алманиянең хәрби флоты нык көчсезләнгән. Нәтиҗә буларак, Алмания хәрби диңгез көчләре, коалиция көчләре Нормандиягә диңгез ягыннан кергәндә, җитди каршылык күрсәтә алмаган.
Якын Көнчыгыш һәм Тыныч океандагы хәрби хәрәкәтләр күренеше
1941—1942 елның башында Япония Малайзияне, Индонезияне, Филипинны, Бирманы басып алган.
Тын океандагы сугышның борылышы Мидуэй атоллы янындагы яу булган.
1944—1945 елларда бөек Британия һәм Америка гәскәрләре Маршалл һәм Мариан утрауларын, Филиппины азат иткән һәм Японияның Окинава утравын басып алган. Америка авиациясы Япониядагы Хиросима (1945 елның 6 августында) һәм Нагасаки (9 августында) шәһәрләренә атом бомбаларын төшергән. 1945 елның 9 августында Советлар Союзы Япониягә сугыш игълан итә, совет гәскәрләре Япониянең Квантун гәскәрен тар-мар итә, Төньяк-Көнчыгыш Кытай, Төньяк Корея, Көньяк Сахалин һәм Курил утраулары азат итә. 1945 елның 2 сентябрендә Япония шартсыз капитуляция турындагы актка кул куя.
Боляень Сыресь
Гаилә һәм килеп чыгышы
Саранскта рус-эрзән гаиләсендә туган. Әни - рус, әти - эрзә. Боляеня Сыресьның милли аңы аның әтисе линиясе буенча әбисе — Матрена Бутяйкина формалаштырган. Ул үзенең оныгына эрзән халкы һәм аның каһарманнары турында әкиятләр, риваятьләр һәм мифлар сөйләгән. Мордовиядә үсте, пионер, комсомолец иде. Хәрби училищеның беренче курсында КПССка укырга керә. 1978 елда Украинага күченә, Житомирда хезмәт итә. Соңыннан Хәрби-һава көчләре Киев институтына укырга китте. Украин дисиденты һәм сәясәтчесе Вячеслав Чорновил белән шәхсән таныш иде, ул Сыресьның сәяси карашларын формалаштыруга йогынты ясады.
«ĚRZÄŃ VAL» Җәмгыяте
Боляень Киевта «ĚRZÄŃ VAL» (тат. "Эрзән сүзе") җәмгыяте булдырган, ул Украинаның эрзән диаспорасын берләштергән. Рус-Украина сугышы башланганчы ук (2014) активистлар эрзән телендә китаплар бастырды, электрон эрзән-рус сүзлеге төзеде.
Абруй революциясе һәм рус-украина сугышы
Абруй революциясендә катнашучы. Революциянең соңгы, иң куркыныч көннәрендә Мәйданда улы һәм дуслары белән бергә булды. Банкова урамында "Беркут" бүлекчәсе сугышчылары бик каты кыйналган. Башында дүрт тирән яра, баш сөяге ярылу, баш мие селкенү, өч сынган кабыргасы алган. Рус-Украина сугышы башлангач, фронтка волонтер буларак барган. Соңрак Украина Кораллы Көчләренең 10-нчы тау-штурм бригадасы сафларына мобилизацияләнгән, хәрби гамәлләрдә катнашкан.
«Азат Идел-Урал» иҗтимагый хәрәкәте
2018 елның 21 мартында Боляень һәм аның татар көрәштәше Рәфис Кашапов, шулай ук Украина фин-угористы Ростислав Мартынюк "Азат Идел-Урал" иҗтимагый хәрәкәтен оештыру турында белдерделәр. Журналистларның сорауларына җавап биреп, Сыресь Мәскәүне Идел-Уралдан чимал буларак ресурслар чыгарып кына калмыйча, әсаба халыкларны агрессив русификацияләү сәясәтен дә уздыруда гаепләде.
Ул берничә тапкыр Мордовия Республикасы хакимиятенә эрзәләрне русификацияләүне туктатырга таләп итеп мөрәҗәгать итте. Җәмгыятьтә эрзә теленең ролен көчәйтү турында мөрәҗәгать итә. Боляень Мордовия Республикасы мәдәният министрыннан дөнья киноклассикасын республиканың дәүләт телләренә – эрзә һәм мукша телләренә тәрҗемә итәргә (кабатларга) сорады. Боляень тәкъдимнәре республика хакимиятенә ярдәм итмәде, ләкин РФ әсаба халыклары арасында җанлы фикер алышу тудырды.
(9369) 1993 DB1
(9369) 1993 DB1 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Боляень Сыресь
«Азат Идел-Урал» иҗтимагый хәрәкәте
2018 елның көзендә Азат Идел-Урал хәрәкәте лидерларының берсе Боляень Сыресь Европа милли азчылыкларының федераль берлегенә (FUEN) Идел буе халыклары телләрен яклауда ярдәм сорап хат язган иде.
(9369) 1993 DB1
Тарихы
1993 елның 20 февралендә Ц. Хиоки, С. Хаякава тарафыннан Окутама обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1993 DB1» саналган.
Боляень Сыресь
«Азат Идел-Урал» иҗтимагый хәрәкәте
«Ирекле Идел-Урал» исеменнән халыкара оешмаларга берничә мөрәҗәгать авторы. 2019 елның гыйнварында Боляень милли азчылыклар эшләре буенча ОБСЕ Югары Комиссарга эрзяннарга үз милли каһарманы – Пургазга һәйкәл урнаштырырга ярдәм итәргә чакырып мөрәҗәгать итте. Соңрак шул ук уңайдан БМО Югары комиссары Офисына кеше хокуклары буенча мөрәҗәгать иткән. Бу хатларда ул "эрзян халкының эрзян мәдәниятен саклауга һәм үз милли каһарманнарын хөрмәтләүгә хокукын гамәлгә ашырырга ярдәм итәргә" сораган.
Ле (Луара)
Ле — Франциянең Луара департаментында урнашкан коммуна.
Билев
Билев — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Әдәбият
Білев
Сен-Маркан
Сен-Маркан — Франциянең Иль һәм Вилен департаментында урнашкан коммуна.
Кашоба (Караман)
Кашоба (Kaşoba) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Караман иле Караман илчесенә караган бер авыл (köy).
Огнётово
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
Барраквилл (Көнбатыш Виргиния)
Барраквилл  — Америка Кушма Штатларының Көнбатыш Виргиния штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Шигали (Биектау районы)
Шигали — Татарстан Республикасының Биектау районындагы авыл.
Почта индексы — 420099.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.1 °C.
Валентина Насонова
Валентина Александровна Насонова (6 июль 1923 ел — 2 февраль 2011 ел ) — СССР һәм Россия ревматологы. Россия ревматологлар Ассоциациясенең мактаулы президенты. Россия Медицина фәннәре академиясе академигы.
Биографиясе
1946 елда Мәскәү стоматология институтын, терапия кафедрасында клиник ординатураны тамамлай. 1-се Мәскәү медицина институтында терапия һәм һөнәри авырулар кафедрасында эшли.
1958 елдан — РСФСР Сәламәтлек саклау министрлыгының ревматизм дәүләт фәнни-тикшеренү институтында (1982 елдан — СССР / РАМН Сәламәтлек саклау министрлыгының ревматизм гыйльми-тикшеренү институты, 2012 елдан — Федераль дәүләт бюджет фәнни учреждение (ФГБНУ) «В. А. Насонов исемендәге ревматология фәнни-тикшеренү институты»).
1970 елдан 2001 елга кадәр — РАМН ревматология институты директоры, 2001-2011 елларда — институтның мактаулы директоры.
Мәскәүдәге Новодевичье зиратында җирләнгән.
Чокашу
Чокашу — Румыниянең Алба жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Валентина Насонова
Биографиясе
Улы — Насонов Евгений Львович, Россия Фәннәр академиясе академигы, ФГБНУ «В. А. Насонов исемендәге ревматология фәнни-тикшеренү институты» директоры.
Чокашу
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Валентина Насонова
Сайланма фәнни хезмәтләре
9 монография һәм 500-гә якын гилми хезмәт авторы. Фәнни хезмәтләре системалы кызыл төче авыруы, ревматоидлы артрит, микрокристал артрит, остеоартроз һәм башка авыруларга багышланган.
Мактаулы исемнәре һәм бүләкләре
- Хөрмәт Билгесе ордены
- Кызыл Байрак Хезмәт ордены
Ыджыд-Ёль (Лемью кушылдыгы)
Ыджыд-Ёль — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Лемью елгасының кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 13 км.
Валентина Насонова
Мактаулы исемнәре һәм бүләкләре
- Почет ордены (2003)
Ыджыд-Ёль (Лемью кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Печора кушылдыклары бассейны Уса кушылганчы, елга бассейны — Печора.
Валентина Насонова
Мактаулы исемнәре һәм бүләкләре
- «Ватан алдындагы хезмәтләре өчен» II дәрәҗә Орден медалье (2009)
- Россия Федерациясенең атказанган фән эшмәкәре (1997)
Мумҗукөй (Сындыргы)
Мумҗукөй (Mumcuköy) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Балыкесир иле Сындыргы илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Сцяпанавка (Рэчыцкий районы)
Сцяпанавка  (Сцяпанаўка ) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Рэчыцкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Кётанго
Кётанго — Япония дәүләтенең Киото префектурасында урнашкан шәһәр.
Шотланлы (Агдам)
Шотланлы  (Şotlanlı ) — Әзербайҗанның Агдам районына караган авыл.
Кётанго
Халкы
2008 елның 1 гыйнварына шәһәрдә 60980 кеше яшәгән. Халык тыгызлыгы - 1 км²-га 122 кеше тәшкил иткән.
Географиясе
Шәһәр территориясе 501.84 км² тәшкил итә.
Бунешть (Васлуй)
Бунешть — Румыниянең Васлуй жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Илназ Заһитов
Илназ Нәсыйх улы Заһитов (1976 елның 30 апреле, Татар Әҗби, Актаныш районы, Татарстан АССР, РСФСР, СССР) — СССР һәм РФ хоккейчысы (сакчы) һәм хоккей тренеры, Ижау «Ижстале»ның баш тренеры (2015—2016), Югары хоккей лигасының көмеш приз иясе (2016).
Фигуралы шуу буенча Олимпия чемпионы Алинә Заһитованың әтисе.
Биография
Илназ Заһитов Актаныш районының Татар Әҗбие авылында туа. Ижау шәһәренең 12 нче мәктәбе һәм «Ижсталь» Олимпия резервының махсуслаштырылган балалар-яшүсмерләр спорт мәктәбенең шәкерте.
Профессиональ карьерасын 1991/1992 сезонында 15 яшьтә башлый, ул Удмуртиянең төп командасында соңгы Совет Беренчелегендә дебют ясый, ярыш уйнату барышында СССР—БДБ Ачык чемпионаты була. Уналты яшендә ул, дубль белән билгеләнеп, үзенең беренче алкаларын кертә. Бу хәл 1992 елның 16 декабрендә «Ижсталь»ның ЦСК ВВС-Маяк клубына каршы күчмә матчында була.
«Ижсталь»ның команда сезоннары саны буенча рекорд хуҗасы (Роберт Харисов белән бергә). 2014/2015 елгы Чемпионат Илназ Заһитов өчен «сталеварлар» формасында унбишенче була.
Алдагы 14 сезон эчендә (1991/1992 — 1992/1993, 1995/1996 — 2001/2002, 2008/2009 — 2011/2012, 2013/2014) рәсми ярышларда «Ижсталь» байрагы астында 638 уен үткәрә, 209 (67+142) нәтиҗәле балл җыя.
Спорт карьерасын тәмамлангач, 2015 елда Ижауның «Ижсталь» командасын җитәкли. 2015/2016 сезонында команданы Югары хоккей лигасының (ЮХЛ) көмеш медальләренә китерә.
2016 елның 14 декабрендә клубның баш тренеры итеп Сергей Душкин билгеләнә, Заһитов тренер вазыйфасына күчерелә.
2019 елның июль аенда Казанның «Ак Барс» яшьләр командасының — «Ирбис»ның баш тренеры итеп билгеләнә. 2020 елда «Ирбис»ның баш тренеры вазыйфасыннан китүе турында билгеле була.
Илназ Заһитовның ике кызы да фигуралы шуу белән профессиональ рәвештә шөгыльләнә. 2018 елның гыйнварында олы кызы Алинә хатын-кызлар арасында фигуралы шуу буенча Европа чемпионатында җиңү яулый, 2018 елның 12 февралендә команда ярышларында XXIII кышкы Олимпия уеннарының көмеш призёры була, ә 2018 елның 23 февралендә шәхси беренчелектә Олимпия чемпионы була. 2019 елның 21 мартында Алинә Япониядә фигуралы шуу буенча Дөнья чемпионатында җиңә.
Свистун (Мусагатка кушылдыгы)
Свистун — Россия территориясеннән ага торган елга. Ырынбур өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Мусагатка елгасының сул ярыннан 5 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 16 км.
(16928) 1998 FF70
(16928) 1998 FF70 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Свистун (Мусагатка кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Җаек су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Җаек елгасы, Иглинск гидротөененнән Орск каласына чаклы,. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Җаек (су бассейнының Россия өлеше).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
(16928) 1998 FF70
Тарихы
1998 елның 20 мартында LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1998 FF70» саналган.
Казе ди Фелегара (Реҗо Эмилия)
Казе ди Фелегара — Италиянең Эмилия-Романья төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казе ди Фелегара Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Альбельда-де-Ирегуа
Альбельда-де-Ирегуа — Испаниянең Риохи провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Моргед (Кентукки)
Моргед  — Америка Кушма Штатларының Кентукки штатында урнашкан шәһәр.
Бейҗилер (Милас)
Бейҗилер (Beyciler) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Мугла иле Милас илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Моргед (Кентукки)
Тарихы
Моргед шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Борки-Мале
Борки-Мале — Польшаның Ополе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Марцлинг
Марцлинг — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Борки-Мале
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Марцлинг
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Буди (гмина Боброво)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(9370) 1993 FC22
(9370) 1993 FC22 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1993 елның 21 мартында UESAC тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1993 FC22» саналган.
Колльервилл (Калифорния)
Колльервилл  — Америка Кушма Штатларының Калифорния штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Колльервилл халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сикейра-Кампус (Парана)
Сикейра-Кампус  — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Парана штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Сен-Меан-ле-Гран
Сен-Меан-ле-Гран — Франциянең Иль һәм Вилен департаментында урнашкан коммуна.
Ле-Бесса
Ле-Бесса — Франциянең Луара департаментында урнашкан коммуна.
Баффало (Көнбатыш Виргиния)
Баффало  — Америка Кушма Штатларының Көнбатыш Виргиния штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Кашөнү (Тутак)
Кашөнү (Kaşönü) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Агры иле Тутак илчесенә караган бер авыл (köy).
Вожаль
Вожаль — Россия территориясеннән ага торган елга. Архангельск өлкәсе, Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга Мезень елгасының уң ярына тамагыннан 693 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 13 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Мезень елгасы башыннан Малонистогорская авылы янындагы су үлсәү посына кадәр. Кече елга бассейны — Өстәмә бассейны юк, елга бассейны — Мезень.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Тасыбайсай
Тасыбайсай — Россия территориясеннән ага торган елга. Ырынбур өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Җарлы елгасының уң ярыннан 93 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 20 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Җаек су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Җаек елгасы, Иглинск гидротөененнән Орск каласына чаклы,. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Җаек (су бассейнының Россия өлеше).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Билий Двур (Великопольское воеводалыгы)
Билий Двур  — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Шикәрле-Каен
Шикәрле-Каен — Татарстан Республикасының Минзәлә районындагы авыл.
Почта индексы — 423714.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.8 °C.
(9371) 1993 FV31
(9371) 1993 FV31 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1993 елның 19 мартында UESAC тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1993 FV31» саналган.
Альберите
Альберите — Испаниянең Риохи провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Асыв-Вож (Летник кушылдыгы)
Асыв-Вож — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Летник елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 16 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Печора кушылдыклары бассейны Уса кушылганчы, елга бассейны — Печора.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Мумҗулар (Бодрум)
Мумҗулар (Mumcular) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Мугла иле Бодрум илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Силва-Жардин
Силва-Жардин — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Рио-де-Жанейро штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
(16929) Гурник
(16929) Гурник — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1998 елның 31 мартында П. Правец тарафыннан Ондржеёв обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1998 FP73» саналган.
HD187583
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Нантан
Нантан — Япония дәүләтенең Киото префектурасында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Нантан шәһәре 2006 елның 1 июнендә шәһәр статусын ала.
Халкы
2008 елның 1 гыйнварына шәһәрдә 35937 кеше яшәгән. Халык тыгызлыгы - 1 км²-га 58.3 кеше тәшкил иткән.
Географиясе
Шәһәр территориясе 616.31 км² тәшкил итә.
Казе Догая (Пистоя)
Казе Догая — Италиянең Тоскана төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казе Догая Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Сосновенькое
Сосновенькое (Сосновенькое) — Чиләбе өлкәсенең Октябрьское районы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (76%), татарлар (8%), украиннар (9%), алманнар (5%).
Сцяпы
Сцяпы (Сцяпы ) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Жлобинский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Шураабад (Агдам)
Шураабад  (Şuraabad ) — Әзербайҗанның Агдам районына караган авыл.
Борковице (Бжезький повяты)
Борковице  — Польшаның Ополе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Сен-Медар-сюр-Иль
Сен-Медар-сюр-Иль — Франциянең Иль һәм Вилен департаментында урнашкан коммуна.
Масбах
Масбах — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ожеговцы
Ожеговцы (Ожеговцы) — Киров өлкәсенең Зуевка районында урнашкан авыл.
Колома (Калифорния)
Колома  — Америка Кушма Штатларының Калифорния штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Ожеговцы
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Чокая
Чокая — Румыниянең Бихор жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Колома (Калифорния)
Географиясе
Колома халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Ожеговцы
Халык
Халык саны динамикасы:
Чокая
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Колома (Калифорния)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ожеговцы
Халык
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
Буди (Грудзёндзький повяты)
Буди  — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Бунешть (Вилча)
Бунешть — Румыниянең Вилча жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Буддачылык
Буддачылык (санскр. बुद्ध धर्म, buddha dharma; пали बुद्ध धम्म, buddha dhamma, «яктыртылган») – VI гасырда (б. э. к.) Көньяк Азиядә барлыкка килгән, рухи уяну турында өйрәткән дини-фәлсәфәле дин. Аңа нигез салучы – Будда Гаутама.
Төп мәгълүматлар
Будда дине б. э. к. VI-V гасырда стихияле рәвештә барлыкка килгән булса да, аңа нигез салучы дип һинд патшасының улы Гаутаманы саныйлар. Борынгыдан килгән риваятьләр буенча, Гаутама 29 яшендә картлык, үлем турында уйлана башлый. Ул, гаиләсен калдырып, дәрвишлеккә китеп бара, барлык вакытын дөньядагы бәхетсезлекләрнең сәбәпләренә төшенүгә, кешеләрне алардан коткару юлларын эзләүгә багышлый. Күп еллар дәвам иткән эзләнүләрдән соң, ниһаять, аның хыялында чын хакыйкать ачыла. Шушы вакыйгадан соң ул үзен Будда дип атый. Риваятьләр буенча, Будда — нирванага, ягъни яшәүнең барлык сыйфатларын тоюдан арыну халәтенә иң беренче булып керә алган кеше. Шушы халәткә керүне ул һәр кешенең яшәү максаты дип ышандырырга омтыла. Будда карашынча, кешегә дөнья мәшәкатьләреннән «котылуының иң дөрес юлы — гыйбадәтханәгә (монастырьга) китү. Будда шушындый беренче монахлар ханәсен оештыручы булып санала. Ул монахлар алдына ун таләп куя: җан ияләрен рәнҗетмәскә (үтермәскә, аларның итен ашауны хәрам дип санарга), гыйффәтлекне, җенси сафлыкны сакларга, алдаудан, ялган сүздән азат булырга, урламаска, аракыдан баш тартырга, ашау-эчүда тыйнаклык сакларга, дөньяви ләззәтләрдән баш тартырга, исле майлардан, бизәнү әйберләреннән ерак булырга, йокы түшәкләренең гадилеген сакларга, алтын-көмештән ирекле булырга.
Будда дине Борынгы Һиндстанда брахманчылык принципларына алмашка килүче рухи күренеш була. Брахманчылык, фәлсәфи яктан, дөньяның нигезен тәшкил итүче кыйммәт буларак чагылса, социаль яктан ул югары сыйныфлар идеологиясен гәүдәләндергән. Буддачылар, социаль иерархиягә каршы торып, аерым индивид мәнфәгатьләрен тормышка ашыру юлын сайлыйлар. Ләкин аларның тәгълиматы бу бурычларны үтәүдән ерак тора. Чөнки дөньядан, аның физик һәм рухи кыйммәтләреннән ваз кичү, барлык каршылыклар алдында баш ию җәмгыятьне гаделлек нигезендә үзгәртеп кору эшенә булыша алмый. Шулай да будда дине һиндлылар арасында бик тиз тарала башлый. Еллар узган саен Будданың абруе үсә бара, ул, гомумән, Алла дәрәҗәсендә карала башлый.
Дөнья буйлап таралышы
Будда дине, Һиндстанда туып, анда тамыр җәйгән булса да, саф милли күренеш булып кына калмый, Җир шарының Көнчыгыш регионында урнашкан кайбер башка илләрдәге халыкларга да үзенең йогынтысын ирештерә. Бу яктан караганда, Будда диненең Кытай, Япония, Монголия һ.б. илләрдә яралуы турында әйтми булмый. Кытайда ул I гасырның уртасында махаяна шәкелендә барлыкка килә. Моны бигрәк тә Кытайның сәүдә элемтәләре үсә башлау белән аңлатырга кирәк. Ill—IV гасырларда Кытайдагы төньяк династияләре башлыклары будда динен көньяк династияләре белән көрәштә файдаланырга омтылалар. Буддизмга конфуцианлык каршы төшә, будда дине монастырьлары көчләрен югалта, ә конфуцианлык идеологиясе буддачыларны кысрыклый бара. Ике дин арасындагы көрәш XX гасырда да дәвам итә әле. Япониягә будда дине VI гасыр урталарында Кытай аркылы үтеп керә башлый. Бу илдә буддизм күп төрле секталарда гәүдәләнә. XII гасырда Япониядә амидаизм сектасы барлыкка килә. Аның төп эчтәлеген җәннәт белән тәмуг тәгълиматы тәшкил итә. Бу динне тотучыларга «коткарылу» өчен гади генә кагыйдәне үтәү сорала, ул да булса, Амида (Амитаба) буддасының исемен туктамыйча кабатлау таләп ителә Япониядә буддизмның мөһим үзенчәлеге шунда: ул, Һиндстан буддачыларыннан аермалы буларак, кысан әхлакый нормаларны үтәүдән азат. Хәтта, киресенчә, биредә монахлардан сугышчан рух таләп ителә. Самурайлыкны Япониядә будда диненең үзенчәлекле бер чагылышы дип карарга кирәк. Монголиядә буддачыларның иң таралган сектасы ламаизм дип атала. Ул XVI гасырда барлыкка килә, XVI гасырда Бүрәтиягә, соңрак Тывага һәм калмыкларга үтеп керә. Лама, кагыйдә буларак, барлык монахларны (калмыкларда Лама — дин башлыгы) аңлата, ә будда дине башында торучылар «далай-лама» дип аталалар. Гомумән, Монголия һәм Бүрәтиядә лама «тере Будда» дип санала. Бу илләрдә ламаизм — киң җәелгән күренеш. Будда дине нормаларын үтәү алар өчен мәҗбүри таләп санала, ләкин бу регионнардагы буддачыларга шаманлык сыйфатлары да хас. Алар табигать предметлары (таулар, елгалар) рухына гыйбадәт кылуны кагыйдә итәләр, кайбер хайваннарны (мәсәлән, этне) «изге» дип саныйлар.
Будда дине шактый чуар. Ләкин ул, нинди генә шәкелдә булмасын, үзенең төп үзенчәлеген, эчке асылын югалтмаган. Будда диненең төп принцибы — яшәү богауларыннан котылу, аның гүзәл сыйфатларыннан арынырга омтылу. Нәтиҗәдә — социаль тормыштан читләшү, индивидуальлеккә бирелү, чынбарлыктагы рухи һәм физик чыганаклардан баш тарту, ваз кичү. Ләкин, дөньядагы башка нәрсәләр кебек үк, Будда дине дә бер урында гына тормый, үзгәрә бара. Мәсәлән, XX гасыр уртасында Вьетнам буддачылары Көнбатыш империалистларына каршы җәелгән милли азатлык хәрәкәтендә актив катнаштылар, социаль тормыштан читтә калмадылар.
Буддачылар бәйрәмнәре
Буддачылар Яңа елны (аларда бу бәйрәм Сагаалган дип атала) Ай календаре буенча язын, яңа ай туган көнне билгели. Бу дин тотучыларның күпчелеге көньяк-көнчыгыш Азиядә яшәгәнлектән, анда язның гыйнвар азагыннан башлап март урталарына кадәр дәвам итүен дә онытмаска кирәк. Яңа ай туган көннең төгәл генә датасы юк, шуңа бәйрәм һәр елны төрле вакытка туры килә. Быел ул 22 февральдә билгеләнә.
Яңа ел алдыннан Гутор дип атал­ган чистарыну йоласы үткә­релә. Аны лама чакырып башкаралар. Башта табын корыла, аннары калган ризыкларны зур касәгә тутырып, өстенә тимер акча, шәм, чүпрәк-чапрак һәм камырдан кеше рәвешендә пеше­релгән кечкенә курчак салып, юлга чыгарып куялар. Имеш, шуларга кызыгып, явыз көчләр дә өйдән чыгып китә икән.
Бәйрәмгә өч көн кала ламалар буддачылык тәгълиматын­дагы ун тәңрегә атап дога укый. Алар арасында иң дәрәҗәлесе – Шри-Дэви исемле алиһә. Ул Тибет башкаласы Лхасаның яклаучысы булып исәпләнә. Аның фатыйхасын алу өчен төн буена, иртәнге сәгать алтыга кадәр йокламыйча, мантралар укып чыгарга кирәк. Бу вакытта алиһәдән ярдәм сорап дога кылсаң, теләк­ләрең, һичшиксез, кабул була дип ышаныла. Бәйрәмнең табыну өлеше гыйбадәтханәләрдә ир­тәнге алтыда тәмамлана.
Шуннан соң өйләрдә бәйрәм табыны оештырыла. Өстәлдә мотлак рәвештә ак төстәге ризыклар – сөт, каймак, эремчек, май урын алырга тиеш. Елның беренче көнендә кунакка йөрергә ярамый. Икенче көннән башлап, ай ахырына кадәр туган-тумачаны Яңа ел белән тәбрикләргә кирәк, чөнки бәйрәм ай буена дәвам итә.
21 февральдә Тибет буддачылары Балдан Лхамо – Дини тәгъ­лиматны яклау көнен билгели. “Балдан Лхамо” — Тибет буддачылыгының Гелугпа традиция­ләрендә төп динне саклаучы булып тора. Ул 10 ачулы илаһлар арасында җеннәр белән идарә итүче һәм агуларны бетерүче илаһ.
Аның хөрмәтенә хурал (гыйба­дәт) елның соңгы көнендә үткәрелә. Ай календаре буенча яңа ел алдыннан Балдан Лхамо җиргә төшеп, үзенең тарафдарлары янына килә, аларга илаһи көч бирә. Будда динен тотучылар Употсахи көнендә (ай календа­реның 25нче көне) һәм һәр айны Балдан Лхамога багышлап дацан­нарда (гыйбадәт­ханә­ләрдә) һәм йортларда гыйба­дәт кыла.
Җиһангәрәй Әмиров
Җиһангәрәй Гыйльман улы Әмиров — башкорт милли-азатлык хәрәкәте эшлеклесе.
Биографиясе
1917 елның 20-27 июлендә Ырынбурда уздырылган I Бөтенбашкорт корылтаенда катнаша. Башкорт үзәк шурасының башкарма комитеты әгъзаларының ярдәмчесе итеп сайлана. Соңрак икътисад бүлегенең мөдире булып эшли. 1917 елның 15 ноябрендә Башкортстан автономиясен игълан иткән Башкорт үзәк шурасының 2 нче Фәрманын әзерләүдә катнаша.
1917 елның 8-20 декабрендә Ырынбурда узгарылган III Бөтенбашкорт оештыру корылтаенда катнаша. Корылтай барышында Башкортстан автономиясенең Кече Корылтаена (предпарламентҡа) әгъза итеп сайлана.
1918 елның гыйнварында Пермь губернасы башкортларыннан вәкил буларак Уфада төрки-татарларның Милли мәҗлес съездында катнаша, башкорт делегациясе составында Әмиров Башкортстан автономиясе мәнфәгатьләрен яклап чыгыш ясый.
1918 елның җәендә Башкорт хөкүмәтенең Финанс бүлеге мөдире урынбасары вазифасын башкара. Соңыннан Башкорт хөкүмәтенең махсус йомышлар үтәүче чиновнигы булып хезмәт итә. Шул елның октябрендә хөкүмәт тарафыннан Орск шәһәренә Орск өязе земствосын бетерү буенча комиссиядә катнашу өчен җибәрелә.
Башкорт АССР ы Мәгариф халык комиссариаты коллегиясе әгъзасы була. Башкортстан Үзәк башкарма комитетының 1922 елның 16 февралендәге карарына ярашлы Мәгариф халык комиссариатының фәнни бүлеге янында Башкортстан көнкүрешен, мәдәниятен һәм тарихын өйрәнү буенча җәмгыять оештырыла, аның әгъзасы итеп Әмиров сайлана.
1927 елда Башкорт АССРның Мәскәүдәге сәүдә вәкиллегендә эшли. Шул ук елның маенда Башкорт АССР Халык Комиссарлары Советы рәисе Ә. Мөхәмәтколовның тәкъдиме буенча, республиканың Госпланына эшкә күчерелә.
Аннан соңгы язмышы билгесез.
Мария Марцун
Мария Антон кызы Марцун ( Марія Антонівна Марцун, Мария Антоновна Марцун, 1894 — 1970) — күмәк хуҗалык җитештерүе новаторы, Украина ССР-ның Житомир өлкәсе Дзержинский (Романов) районының «Украина» күмәк хуҗалыгында звено башлыгы.
Биографиясе
Мария Антон кызы Марцун 1894 елның 6 апрелендә (иске ысул буенча 25 мартта) Булычев авылында (хәзер Житомир өлкәсе Романов районы) туган.
1934 елдан 1959 елга кадәр Житомир өлкәсе Дзержинский районының «Украина» күмәк хуҗалыгында звено башлыгы булып эшли. Шикәр чөгендереннән югары уңыш алу белән билгеле. 1941 елга кадәр Мария Марцун звеносында уртача уңыш (1 гектардан): чөгендер — 500 центнерга кадәр, тары — 48 центнер, арпа — 33 центнер, бәрәңге — 300 центнер тәшкил итә.
1960 елдан лаеклы ялда.
1949 елдан КПСС әгъзасы. Украина Коммунистлар партиясенең XVII—XIX съездлары делегаты.
1970 елның 20 июлендә вафат була, туган авылында җирләнә.
Хәтер
«М. А. Марцун исемендәге игенчеләр династиясе музее» бар. 1979 елда ике тапкыр Социалистик Хезмәт Герое Мария Марцун һәм аның дәвамчыларын мәңгеләштерү өчен төзелгән. Музей авыл уртасындагы клуб янында урнашкан. Аңа «халык музее» исеме бирелгән. Музейда 4 экспозиция урнаштырылган, анда 130 га якын экспонат исәпләнә.
Туган җирендә аның бронза бюсты куела.
Улы — Социалистик Хезмәт Каһарманы Дмитрий Дорофей улы Марцун.
Пурнаварман
Пурнаварман ул Индонезиядә, хәзерге вакыт Көнбатыш Ява, Җакарта һәм Бантен провинцияләрендә урнашкан Һинд дине Таруманагара Һиндләшкән патшалыгының 5-енче гасыр патшасы. Пурнаварман якынча 395 - 434 елда хөкем иткән һәм аның хөкеме вакытта ул берничә таш язмалары барлыкка китергән. Бу язмалар буенча ул гидравлик проект ясаган. һәм шулай ук үзен Вайшнав дип күрсәткән, бу аны һәм патшалыгының Вишнуизм дине тарафдарлары икәненә ишарә итә. In 397 елда Патша Пурнаварман патшалыкның яңа башкаласын нигезләгән, ул хәзерге көн Тугу (Төньяк Җакарта) һәм Бекаси Регентлыгы арасында урнашкан. Аның исеменең Санскрит телендә мәгънәсе "камил калкан" яки "камил яклаучы". Тарумангаран патшаларының соңгырак серияләре бары исемнәреннән генә мәгълүм, аларның барысында да варман исеме бар (Санскрит телендә: варман "калкан" яки "саклаучы" дигәнне аңлата) бу аның шул ук династиягә караганын фараз итә.
Беверли (Көнбатыш Виргиния)
Беверли  — Америка Кушма Штатларының Көнбатыш Виргиния штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Билин
Билин — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Лезинье (Луара)
Лезинье — Франциянең Луара департаментында урнашкан коммуна.
Мортонс-Геп (Кентукки)
Мортонс-Геп  — Америка Кушма Штатларының Кентукки штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Мортонс-Геп шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Бейкавагы (Кадынһаны)
Бейкавагы (Beykavağı) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Конья иле Кадынһаны илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
(16930) Респиги
(16930) Респиги — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1998 елның 29 мартында - тарафыннан Сан-Витторе обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1998 FF74» саналган.
Кашпынар (Агын)
Кашпынар (Kaşpınar) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Элазыг иле Агын илчесенә караган бер авыл (köy).
София Лисовская
София Николаевна Лисовская (1876—1951) — рус һәм совет галиме-хирург-урологы, медицина фәннәре докторы (1911), профессор (1923). РСФСР ның атказанган фән эшмәкәре (1940).
Биографиясе
Софья Николаевна Лисовская 1876 елда Санкт-Петербургта туган.
1902 елда Санкт-Петербург хатын-кызлар медицина институтын тамамлай.
1904 елдан Санкт-Петербург хатын-кызлар медицина институтының госпиталь хирургия клиникасы карамагында профессор А.А. Кальян җитәкчелегендә эшли. 1911 елда «О пересадке щитовидной железы» темасына докторлык диссертациясе яклый.
1917 елдан 1921 елга кадәр Санкт-Петербург хатын-кызлар медицина институтының госпиталь хирургия клиникасын җитәкли. 1919 елдан 1937 елларда чаклы — Икенче Ленинград медицина институтының оператив хирургия һәм топографик анатомия кафедрасы мөдире. 1923 елда С. Н. Лисовскаяга профессор исеме бирелә.
Гонореяны диагностикалау өчен С.Н.Лисовская тарафыннан Дебре һәм Параф реакцияләр модификациясе — авыруларның сидегендә һәм бүлүендә гонококк антигенын табу реакциясе тәкъдим ителә. Бу реакция аның исеме белән — «Лисовская реакциясе» дип атала. С. Н. Лисовская беренчеләрдән булып бөер һәм бәвел юлларында туберкулезны билгеләү өчен экскретор урография куллана. С. Н. Лисовская һәм аның җитәкчелеге астында төнге бәвел тотанаксызлыгын И.П. Павлов буенча баш мейесе кабыгында сакчылык пункты дигәнне эшләү юлы белән дәвалау тәкъдим ителә һәм әзерләнә.
Вой-Вож (Лиственничная кушылдыгы)
Вой-Вож — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Лиственничная елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 23 км.
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Радик Зәкиев
Радик Зәкиев (Радик Мансур улы Зәкиев,, — , ) — Россия һөнәри һоккейчесе (һөҗүмче).
Альдеануэва-де-Эбро
Альдеануэва-де-Эбро — Испаниянең Риохи провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сырод
Сырод (Сырод ) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Калинкаицкий районында урнашкан авыл.
Илнур Зәкәрин
Илнур Азат улы Зәкәрин (1989 елның 15 сентябре, ) — Россия шоссе велоузышчысы, шәхси узышта Россия чемпионы (2013, 2017).
Тормыш юлы
Илнур Зәкәрин 1989 елның 15 сентябрендә Яр Чаллыда туа. 2012 ел башына кадәр Премьер яшьүсмерләр командасы өчен чыгыш ясый, анда аны Itera-Katusha континенталь командасының тренерлары күреп ала.
Беренче сезонда ук континенталь дивизионда Адыгея Гран-при велоузышында җиңә. 2013 ел сезонын RusVelo профессиональ континенталь командасы составында башлый. Шул ук елның июнь аенда шәхси узышларда Россия чемпионы була.
2019 елда Илнур Закарин CCC Team командасы белән ике еллык контрактка кул куя. Әмма CCC командасының финанслау мәсьәләсе белән бәйле проблемалар килеп чыга. 2020 ел сезоны тәмамлангач, CCC Team командасы таркалганнан соң, Gazprom-RusVelo командасы белән контрактка кул куя.
Ушкатты
Ушкытты — Россия территориясеннән ага торган елга. Ырынбур өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Камсак елгасының уң ярыннан 66 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 36 км.
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Марат Закиров
Марат Закиров
Вожъёль
Вожъёль — Россия территориясеннән ага торган елга. Архангельск өлкәсе, Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга Олы Лоптюга елгасының уң ярына тамагыннан 56 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 10 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Мезень елгасы башыннан Малонистогорская авылы янындагы су үлсәү посына кадәр. Кече елга бассейны — Өстәмә бассейны юк, елга бассейны — Мезень.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Борковице (Ключборский повяты)
Борковице  — Польшаның Ополе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Массинг
Массинг — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Мумлу (Салыпазары)
Мумлу (Mumlu) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Самсун иле Салыпазары илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
(16931) 1998 FO75
(16931) 1998 FO75 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1998 елның 24 мартында LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1998 FO75» саналган.
Казе Доза (Венеция)
Географиясе
Казе Доза Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Буди (Могиленский повяты)
Буди  — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Силвания
Силвания — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Гояс штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Шыкмамай
Шыкмамай — Татарстан Республикасының Зәй районындагы авыл.
Почта индексы — 423514.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.9 °C.
Тарих
Зәй төбәгенең Шыкмамай авылы мәчет манарасын ике кеше – Гыйльметдин белән Салихҗан кисеп аудара. Манара кискәннән соң Гыйльметдин исеменә «Бәла» кушаматы тагыла. Бәла Гыйльметдиннең гаиләсенә газетага язарга ярамый торган бәлаләр, күңелсезлекләр килә. Салихҗанның баласы гарип туа, гомере буе аларның маллары мантымый, үрчеми, фәкыйрьлектә яшиләр.
(9373) Hamra
(9373) Hamra — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1993 елның 19 мартында UESAC тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1993 FY43» саналган.
Чокенари (Вилча)
Чокенари — Румыниянең Вилча жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ле-Кото
Ле-Кото — Франциянең Луара департаментында урнашкан коммуна.