cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Облудзин
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Гранрю
Гранрю — Франциянең Вогез департаментында урнашкан коммуна.
(13804) Hrazany
(13804) Hrazany — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1998 елның 9 декабрендә М. Тихи, З. Моравец тарафыннан Клеть обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1998 XK» саналган.
Сен-Крик
Сен-Крик — Франциянең Жер департаментында урнашкан коммуна.
Малыя Якавичы
Малыя Якавичы (Малыя Якавічы ) — Белоруссиянең Брест өлкәсе Пружанский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас, дәүләттә иң җылы климат шушы төбәктә. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза.
Олы Ачасыр
Олы Ачасыр (Большие Ачасыры) — Татарстан Республикасының Яшел Үзән районындагы авыл.
Георгий Сторожев
Георги Сторожев (Георги Степан улы Сторожев,, — , ) — Социалистик Хезмәт Каһарманы (1948).
Олы Ачасыр
Халык саны — 697 тирәсендә. Почта индексы — 422515.
Тарих
Авыл бик борынгылардан: Казан ханлыгы чорында ук нигезләнгән.
(6541) Yuan
(6541) Yuan — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1984 елның 26 февралендә Анри Дебеонь тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1984 DY» саналган.
Домброва (Замойский повяты)
Домброва  — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Олы Ачасыр
Тарих
Олы Ачасыр авылында балалар укыту беренче буларак 19 йөзнең икенче яртысында гына башланган: ир балалар мулладан, кыз балалар абыстайдан укый башлаганнар. Бу уку, әләбәттә, көч-хәл белән язу танырлык булудан артмаган. Андый кешеләрне дә «ул төрки таный, караны актан аера, гыйлем кеше» дип, хөрмәтләп йөртә торган булганнар. Авылда адрес яза белүче, хат яза белүче кешеләр бик аз булган һәм алар зур дәрәҗәгә ия булганнар. 19 гасыр башында авылда мәхәллә—мәктәпләр (мәдәрәсәләр) ачылган. Аларны Хәбир мулла мәдрәсәсе дип атап йөрткәннәр. Кадимчә мәдрәсәдән (Зариф мулла мәдрәсәсе) аермалы буларак Хәбир мулла мәдәрәсәсендә укыту җәдитчә булган. Хәбир мулла Аксак Гатият дип йөртелгән бер хәлфә дә тоткан. Хәлфә беркемнән дә хезмәт хакы алмаган. Укучы балаларга өйләреннән һәр көнне ашап-эчәргә китерә торган булганнар, аш-суны башта хәлфәгә чиратлашып авыз иттерә торган булганнар. Һәр пәнҗешәмбе көн аңа бер-ике тиен сәдака алып килгәнәр. Укыту эше бернинди дә методикага да нигезләнмәгән. Бала аңламаса, таяк белән кыйнаганнар, тезләндереп тотканнар, балаларга башлыча дин өйрәтелгән.
Домброва (Замойский повяты)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Олы Ачасыр
Тарих
Бөек Октябрь социалистик революциясеннән соң Олы Ачасыр авылы танымаслык булып үзгәрә: 1918-1919 уку елында авылда совет мәктәбе ачыла һәм бер укытучы билгеләнә. 1923 елга кадәр ул берүзе берничә классны укытып килә. Мәктәптә укучы балалар 25-30 дан артмый. Шулай да бу мәктәп бер ягы белән дә иске мәктәпкә охшамый. Балалар яңа гына ясалган парталарда утыралар. Класс алдында зур кара такта тора. Укытучы фәннәрне сәгатьләп укыта. Мәктәптә техник хезмәткәр булып эшләгән Әхмерова Зәйнәп апа беренче укучылардан була. 1923-1924 нче уку елында мәктәп ике комплектлыга әйләнә. Алтмышка якын бала укый башлый. Балалар үз ана телләрендә арифметика, география, һәм табигать белеме дәресләрен укыйлар. Ата-аналар һәм авыл халкы балаларның тормыш өчен кирәкле белем ала башлауларына бик риза булалар. 1926-1927 уку елында хөкүмәт авылга дүрт класслы мәктәп бинасы салдыра. Өстәмә ике яңа укытучы билгеләнә. Һәр укытучы берәр генә класс укыта башлый. Мәктәп дүрт комплектлы булып, 1932 елга кадәр яши. 1932–1933 уку елыннан гомуми мәҗбүри башлангыч укыту Законы тормышка ашырыла башлап, укучыларның саны 240 балага җитә. 1-4 класслар барысы да параллель булып, мәктәптә сигез укытучы эшли башлый. Балалар ике сменада укыйлар. Башлангыч мәктәпне тәмамлагач укучылар Түбән Урысбага авылына йөреп укуларын дәвам иткәннәр һәм җидееллык мәктәпне (ул вакытта ШКМ дип йөртелгән) тәмамлаганнар. Мәктәпне тәмамлаучыларның күбесе Зеленодольск шәһәрендәге һөнәрчелек училищеларында (ФЗО) укып квалификацияле эшче булып киткәннәр һәм кайберләре укуларын дәвам иттергәннәр. 1935-1936 уку елында мәктәп җидеелыкка (ул вакытта ТБУМ - тулы булмаган урта мәктәп) әйләндерелә. Укучылар саны 300 дән арта. 1939 елда мәктәп өчен типовой бина салына. Балалар бөтен яктан уңайлы, якты класс бүлмәләрендә укый башлыйлар. Бөек Ватан сугышы алдыннан мәктәптә 20 укытучы эшли.
Демография
Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): татарлар.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.3 °C.
Божё-Сен-Валье-Пьержю-э-Киттёр
Географиясе
Коммуна мәйданы — 35,12 км².
Кабанильяс-дель-Кампо
Кабанильяс-дель-Кампо — Испаниянең Гвадалахара провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Жардин-ди-Пираньяс
Жардин-ди-Пираньяс — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Риу-Гранди-ду-Норти штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Акчакертил (Кепсут)
Акчакертил (Akçakertil) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Балыкесир иле Кепсут илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Стар-Велли (Аризона)
Стар-Велли  — Америка Кушма Штатларының Аризона штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Нохэй-Яха
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об култыгы бассейныннан көнбатыштагы елгалар. Кече елга бассейны — Об, Төньяк Сосьва кушылган урыннан түбәнрәк, елга бассейны — Об, Төньяк  Сосьва елгасы кушылган урыннан түбәнрәк.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Четариу (коммуна)
Четариу — Румыниянең Бихор жудецында урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Маево (Киров өлкәсе)
Маево (Маево) — Киров өлкәсенең Подосиновец районында урнашкан авыл.
Халык
Халык саны динамикасы:
2010 елгы җанисәп буенча даими яшәүче халкы юк.
Бангор-Бейс (Вашингтон)
Бангор-Бейс  — Америка Кушма Штатларының Вашингтон штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Бангор-Бейс халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Изоле (Алесандрия)
Изоле — Италиянең Пьемонт төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Изоле Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Нове Рибе
Нове Рибе — Польшаның Кече Польша воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Гуляева (Байкалово районы)
Гуляева (Гуляева) — Свердловск өлкәсенең Байкалово районы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
HD129934
HD129934 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Гуляева (Байкалово районы)
Халык
Халык саны динамикасы:
HD129934
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гуляева (Байкалово районы)
Халык
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
HD129934
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Кампильо-де-Дуэньяс
Кампильо-де-Дуэньяс — Испаниянең Гвадалахара провинциясендә урнашкан муниципалитет.
(13805) 1998 XN3
(13805) 1998 XN3 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1998 елның 9 декабрендә Т. Кобаяси тарафыннан Оидзуми обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1998 XN3» саналган.
Видемар
Видемар (Wiedemar) — Алманиянең Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Конаклар (Бешикташ )
Конаклар (Konaklar) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Истмала иле Бешикташ илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Длгоня
Длгоня — Словакиянең  округында урнашкан авыл.
Тарихы
Авыл елда нигезләнгән.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Важь-Ю
Важь-Ю — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Ком елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 17 км.
Каныль-Кы
Каныль-Кы — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО, Красноярск крае биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Чортово елгасы урнашкан. Елга озынлыгы 131 км.
Важь-Ю
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Вычегда, елга бассейны — Төньяк Двина.
Каныль-Кы
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Таз елгасы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Таз.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Сен-Кристо (Жер)
Сен-Кристо — Франциянең Жер департаментында урнашкан коммуна.
Литония (Джорджия)
Литония  — Америка Кушма Штатларының Джорджия штатында урнашкан шәһәр.
Важь-Ю
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Литония (Джорджия)
Тарихы
Литония шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Бистре (Түбән Силезия воеводалыгы)
Бистре  — Польшаның Түбән Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Нинель Юлтыева
Нинель Юлтыева, Нинель Давыт кызы Юлтыева (Нинель Дауыт ҡыҙы Юлтыева, 1926 елның 3 феврале, ССРБ, РСФСР, БАССР, Уфа — 2014 елның 23 ноябре, РФ, ТР, Казан) — балет биючесе, мөгаллим, РСФСР (1957), БР (1995), ТР (1996) халык артисты.
Тәрҗемәи хәле
1926 елның 3 февралендә Башкортстан АССРның башкаласы Уфа шәһәрендә, язучы Давыт Юлтый гаиләсендә туган. 1938 елда әтисе сәяси репрессия корбаны була, әнисе Фатыйма 10 ел Мордовия төрмәсендә үткәрә. 1935 – 1941 елларда Н. Юлтыева Ленинградта хореография училищесындә белем ала. Мөгаллимнәр Наталья Камкова (А. Ваганова шәкерте) һәм Александр  Ширяев ятимә кызга ярдәм кулы сузалар. 1941 елда сугыш башлангач, укучыларны өйләренә тараталар. Уфада көтәр кешесе булмаса да, 15 яшьлек кызны Башкортстанның опера театрына эшкә билгелиләр. Рәсми рәвештә 1943 елдан Молотов (хәзерге Пермь) бию училищесындә укуын дәвам итә.1949 елда Ленинград бию училищесынең дипломын ала. 1968 елда шул ук уку йортының мөгаллимнәр бүлеген, 1972 елда Н. Римский-Корсаков исемендәге Ленинград дәүләт консерваториясенең балет куючылар бүлеген тәмамлый.
2014 елның 23 ноябрендә вафат.
Иҗаты
«Шәһрезадә», «Йокыга талган гүзәл», «Шопениана», «Баядерка», «Бакчасарай фонтаны» спектакльләрен куя.
Илленче еллардан башланган мөгаллимлек эшчәнлеге бүген дә дәвам итә. Берничә йөз шәкерте институтларда, укуханәләрдә белем бирә, театрларда эшли, бию коллективларын җитәкли.
Йөрүк (Идил)
Йөрүк (Yörük) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Шырнак иле Идил илчесенә караган бер авыл (köy).
Коталь-Еган
Коталь-Еган — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елга  Вах елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 23 км.
Обляс (Мазовия воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Коталь-Еган
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — (Югары) Об кушылдыклар бассейны Васюганнан Вагага кадәр, елга бассейны — (Югары) Об Иртеш кушылганга кадәр.
Зодиак йолдызлыклары
Зодиак йолдызлыклары (ζωδιακός — «җәнлек …») — Кояшның йолдызлар арасында күренмә бер еллык хәрәкәте (эклиптика) буйлап урнашкан 12 йолдызлык.
Зодиак йолдызлыкларының хәзерге чикләре эклиптиканың 12 тигез өлешләргә бүлүенә тәңгәл килмиләр. Аларны 1928 елда Халыкара астрономия берлегенең Өченче генераль ассамблеясендә расландылар. Шуңа күрә хәзерге вакытта эклиптика Еланлы йолдызлыгыны кисеп үтә (шулай булса да, гадәттә бу йолдызлык зодиак йолдызлыклары исәбенә керми), ә Кояшның йолдызлыкны үтү вакыты җиде көннән (Гакрәп йолдызлыгы) бер ай ун алты көнгәчә (Сөмбелә йолдызлыгы) була.
Гакрәп һәм Кавәс йолдызлыклары тулысынча Россиянең көньяк өлкәләрендә генә күренә, калганнар — бөтен территориясендә.
Яшәү өлкәсе
Яшәү өлкәсе яки яшәү зонасы, тормыш зонасы, шулай ук Алтынчәч өлкәсе (инглизчә habitable zone, HZ) — Галәмдәге шартлы өлкә, бу өлкәдә урнашкан планеталар өслегендәге шартлар Җирнекенә якын һәм сыек су булуы тәэмин ителә.
Тиешенчә шундый планеталар яки аларның иярченнәре Җирдә сыман тормыш төре барлыкка килүенә уңайлы була.
Галактиканың яшәү өлкәсендәге (galactic habitable zone, GHZ) йолдызның яшәү әйләнә-тирәсендә (circumstellar habitable zone, CHZ) тормыш хасил булу ихтималы иң зур.
Планетаның яшәү өлкәсендә булуы планеталар системасы шартларын тасвирлый, ә тормыш булуы өчен уңайлылыгы планетаның өслеге шартларын тасвирлый.
Инглиз әдәбиятында яшәү өлкәсе шулай ук Алтынчәч өлкәсе (инглизчә Goldilocks Zone) атала, бу атама инглиз әкиятеннән алынган, ул әкиятне рус теленә Лев Толстой "Өч Аю" итеп тәрҗемә итә, шулай ук бу русча әкият "Маша һәм өч аю" дип йөртелә. Әкияттә Алтынчәч (яки Маша) өч әйбердән тик берсен сайлый ала, нибары ул туры килә, шулай ук планета яшәү өлкәсендә булу өчен тик билгеләнгән шартка туры килә: йолдыздан ерак та якын булмаска тиеш.
Йолдыз яшәү өлкәсе
Күпчелек биохимик реакцияләрдә сыек су кирәкле эреткеч буларак таләп ителә, шуңа күрә планеталарда сыек су барлыгы яшәү өлкәсенең чикләрен билгели.
Яшәү өлкәсеннән тыштагы планета җитәрлек йолдыз нурланышын алмый, шуңа күрә аның температурасы суның кату ноктасыннан түбәнрәк була. Йолдызга якындагы, яшәү өлкәсендә кермәүче планета йолдыз нурланышы тарафыннан бик җылытыла һәм су буга әйләнә.
Йолдызның яктыртучанлыгы яшәү өлкәсен билгели:
Кояш системасында яшәү өлкәсе
Кояш системасында яшәү өлкәсе өчен төрле исәпләүләр бар:
Яшәү өлкәсендә планеталарны эзләү
Галимнәр өчен яшәү өлкәсендәге планеталар бик кызык булалар, чөнки анда Җирдән читтәге тормыш булуы ихтимал.
Җирдән читтәге тормыш булу ихтималлыгын тасвирлаучы Дрейк тигезләмәсендә тормышка яраклы планеталар саны ne әгъзасы бар, бу кыйммәтне тәҗрибәләрдә табып була. Яшәү өлкәсендәге планеталарны эзләү ne кыйммәтен ачыкларга булыша.
2009 елда Кеплер миссиясе бу максатыннан җибәрелә.
2011 елда яшәү өлкәсендә беренче экзопланета Kepler-22 b табылган.
2015 елда Аккош йолдызлыгының яшәү өлкәсендә Kepler-452b экзопланетасы табыла, аның диаметры Җирнекеннән 60% зуррак, йолдыз тирәли әйләнү периоды 385 тәүлек тәшкил итә.
Тормыш бүтән мөмкинлекләре
Яшәү өлкәсе тәгълиматы да тәнкыйтьләнә, һәм "күмертуар шовинизмы" дип йөртелә, чөнки анда тик күмер тудыргыч нигезендәге тормыш формалары исәпкә алына.
Икенче яктан планетаның йолдызга якынлыгы тормыш булу өчен төп шарт икәне шик астына куела, чөнки Кояш системасында Европа, Титан, Энцелад иярченнәре Кояштан ерак булганга карамастан баш планета (Юпитер яки Сатурн) гравитациясе тәэсиреннән җитәрлек эчке энергиясенә ия.
Домброва (Люблинский повяты)
Домброва  — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Жардин-ду-Мулату
Жардин-ду-Мулату — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Пиауи штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Малыя Якавчыцы
Малыя Якавчыцы (Малыя Якаўчыцы ) — Белоруссиянең Брест өлкәсе Жабинскавский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас, дәүләттә иң җылы климат шушы төбәктә. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза.
(6542) Яцкуэсцоустеау
(6542) Яцкуэсцоустеау — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1985 елның 15 февралендә А. Мркос тарафыннан Клеть обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1985 CH1» саналган.
Нурма-Яха
Нурма-Яха — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Об култыгы урнашкан. Елга озынлыгы 132 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об култыгы бассейныннан көнбатыштагы елгалар. Кече елга бассейны — Об, Төньяк Сосьва кушылган урыннан түбәнрәк, елга бассейны — Об, Төньяк  Сосьва елгасы кушылган урыннан түбәнрәк.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Стенижа
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Җәүдәт Миннәхмәтов
Җәүдәт Мидхәт улы Миннәхмәтов (1955 елның 23 июне, Тимершык, Саба районы, Татарстан АССР, РСФСР, ССРБ) — Россия хуҗалык һәм җәмәгать эшлеклесе. «Татарстан Республикасының газлаштыру, энергияне сак тоту технологияләре һәм инженерлык челтәрләрен үстерү фонды» ДКУ генераль директоры. Халыкара класслы спорт остасы, Татарстан Республикасының атказанган төзүчесе (2016).
Тормыш юлы
Җәүдәт Миннәхмәтов 1955 елның 23 июнендә Татарстан АССРның Саба районы Тимершык авылында күп балалы гаиләдә туа. Әтисе — Мидхәт — авыл советы секретаре, иминият агенты; әнисе — Шәмсүнә. 1974—1985 елларда студентлар төзелеш отрядларында эшли, төзелеш бригадаларын җитәкли.
1978 елда «галим-ветеринария табибы» белгечлеге буенча Казан дәүләт ветеринария институтын, 1998 елда «финанслар һәм кредит» белгечлеге буенча Мәскәү кулланучылар кооперациясе университетын тәмамлый.
1979—1986 елларда Казан шәһәренең җәмәгать туклануы идарәсе системасында эшли. 1986 елдан 1990 елга кадәр «Казан» ресторанын җитәкли.
2006 елдан «Россия Көрәш федерациясе» гомумроссия иҗтимагый оешмасын җитәкли.
Гаилә
1979 елда өйләнгән. Хатыны Фәридә белән бергә өч бала үстерә.
Улы — Ирек (1980—2020), «Татспиртпром» АҖ генераль директоры, эшмәкәр, спортчы. Россиянең спорт остасы.
Улы — Радик (1988), «Казан-Арена» АҖ генераль директоры, спортчы. Россиянең спорт остасы.
Гранрю-де-Бен
Гранрю-де-Бен — Франциянең Вогез департаментында урнашкан коммуна.
Боле (коммуна)
Боле (Baulay) — Франциянең Югары Сона департаментына караган коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 8,22 км².
Четате (коммуна, Бистрица-Несеуд)
Четате — Румыниянең Бистрица-Несеуд жудецында урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Климов
Климов — фамилия.
Чаңгы спорты
Чаңгы спорты үз эченә төрле дистанцияләрдә узышуны, трамплиннан сикерүне, тау чаңгыcын эченә ала.
Чаңгыда йөгерү ярышлары
Бирелгән араны чаңгыда вакытка узу ярышлары. Чаңгыда йөгерү ярышлары классик һәм ирекле стильләрдә уздырыла. Дөнья чаңгы спорты тарихына кагылганда, әлегә Олимпия уеннарында шәхси ярышта өч һәм аннан күбрәк җиңүче булган ир-атлардан тик алты спортчы бар – Норвегия спортчылары Бьорн Дэли (1992, 1994 һәм 1998 еллар җиңүчесе), Томас Альсгорд (1994, 2002 еллар), шведлар Сикстен Ернберг (1956, 1960 һәм 1964 еллар), Гунде Сван (1984, 1988 еллар), Томас Вассберг (1980, 1984, 1988 еллар) һәм Николай Зимятов (1980 һәм 1984 еллар җиңүчесе).
Чаңгы
Чаңгылар агачтан, пластиктан яки болар икесе катнаштырып ясалган була. Белгечләр пластик чаңгыларга өстенлек бирә, чөнки алар яхшырак шуа, ә агач чаңгының астын гел сылап-майлап торырга кирәк.
Балаларга егылмаска, шуарга уңайлы булсын өчен җитештерүчеләр чаңгыларның башын түгәрәгрәк, чаңгының үзен киңрәк итеп ясыйлар. Тәүге тапкыр чаңгыга баскан кечкенә балага кыска чаңгы сайларга киңәш итәләр, ул – баланың буеннан озынрак булмасын. Таякларның озынлыгы култык астына кадәр җитсә ярый. Беренче вакытта туры юлдан чаңгыларда таяксыз гына йөреп карарга мөмкин. Шулай ук өйрәнчек чордагы чаңгылар йошмак, аларга баскач табан астына туры килгән өлеше карга тиеп торуы мөһим.
Әгәр дә бала чаңгыда йөрү осталыгын үзләштергән икән, чаңгының озынлыгы гомуми кагыйдәләр буенча сайлана – ул баланың буеннан 15-20 сантиметрга озынрак булырга тиеш. Бу очракта да таякларның биеклеге култык астына кадәр җитә.
Яшүсмергә чаңгыларны аның нинди стильдә шуарга теләвенә карап сайлыйлар.
Әйтик, классик йөрешкә озынрак чаңгылар туры килә, ә таяклар кыскарак булса, култык астына җитсә дә ярый. Сатуда универсаль чаңгылар да бар, аларның озынлыгы – “тимераяклы” йөреш һәм классик йөреш чаңгыларының уртачасы. Әмма андый чаңгыларның астына артка таба шуып китәргә ирек бирмәүче киртләр салына. Чаңгыга басарга җөрьәт иткән кешеләр өчен болар бик уңайлы, ләкин, аңлашыла, аларда тизлек җыю кыенга туры килә.
“Тимераяклы” йөреш өчен кыскарак чаңгылар кирәк, мәсәлән, кешенең буеннан 10 сантиметрга биегрәк. Кырыйга шуып китмәс өчен мондый чаңгыларның ян-ягында очлы терәкләре була. Шулай ук гадәттәгедән озынрак таяклар сайлана: якынча, борынга хәтле. Бу чаңгыларны таудан шуарга яратучылар сайлый.
Универсаль чаңгылар ике стильдә дә шуарга уңайлы дип санала.
Яңа гына чаңгыга баскан балаларга гадәти кышкы аяк киеменә туры килгән чаңгы беркеткечләрен алырга мөмкин, алар чаңгы белән бергә сатыла. Каты беркеткечләргә исә махсус чаңгы ботинкалары таләп ителә.
Пинжедур (Килемар районы)
Пинжедур (Пӹнжӹдӹр, Пинжедур) — Мари Илнең Килемар районында урнашкан авыл.
Мәҗен
Мәҗен — Татарстан Республикасының Яшел Үзән районындагы авыл.
Почта индексы — 422503.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.3 °C.
(13806) Darmstrong
(13806) Darmstrong — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1998 елның 8 декабрендә Spacewatch тарафыннан Китт-Пик обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1998 XM6» саналган.
Нови Двори (Кече Польша воеводалыгы)
Нови Двори — Польшаның Кече Польша воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Изоле (Верчели)
Изоле — Италиянең Пьемонт төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Изоле Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Сен-Лари (Жер)
Сен-Лари — Франциянең Жер департаментында урнашкан коммуна.
Жардин-ду-Серидо
Жардин-ду-Серидо — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Риу-Гранди-ду-Норти штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Кампильо-де-Ранас
Кампильо-де-Ранас — Испаниянең Гвадалахара провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Супириор (Аризона)
Супириор  — Америка Кушма Штатларының Аризона штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Обори (Пясечинский повяты)
Обори  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Видниц
Видниц (Wiednitz) — Алманиянең Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Акчакесе (Гүдүл)
Акчакесе (Akçakese) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Анкара иле Гүдүл илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Видниц
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Бистшиця (Львувецкий повяты)
Бистшиця  — Польшаның Түбән Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Логанвилл (Джорджия)
Логанвилл  — Америка Кушма Штатларының Джорджия штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Логанвилл шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Домброва Тарнавацка
Домброва Тарнавацка — Польшаның Люблин воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Сабакай (күл)
Сабакай күле — Татарстанның Яшел Үзән районыда Улитино авылы янында урнашкан күл.
География
Күл Яшел Үзән районы Улитино авылыннан 0,9 км көнчыгыштарак Идел елгасының уңъяк ярында урнашкан.
Гидрография
Кулдә су күләме 35 000 метр куб. Күлнең формасы түгәрәк, җир асты сулары исәбенә тотырыклы туена.
Чыганаклар
Татарская энциклопедия: В 6 т /Гл. ред. М. Х. Хасанов, отв. ред. Г. С. Сабирзянов. — Казань: Институт Татарской Энциклопедии
Нечаев
Нечаев — фамилия.
Йөрүк (Дүзҗе)
Йөрүк (Yörük) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Дүзҗе иле Дүзҗе илчесенә караган бер авыл (köy).
HD129966
HD129966 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Добра (Требишовский округ)
Добра  — Словакиянең  округында урнашкан авыл.
Конаклы (Артуклу)
Конаклы (Konaklı) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Мардин иле Артуклу илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Добра (Требишовский округ)
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Малькавичы (Ганцавицкий районы)
Малькавичы  (Малькавічы ) — Белоруссиянең Брест өлкәсе Ганцавицкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас, дәүләттә иң җылы климат шушы төбәктә. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза.
Важ-Ю
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Вычегда, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Бомот-ле-Пен
Бомот-ле-Пен (Beaumotte-lès-Pin) — Франциянең Югары Сона департаментына караган коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 8,43 км².
Банк-Фосс (Вашингтон)
Банк-Фосс  — Америка Кушма Штатларының Вашингтон штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Банк-Фосс халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Нурмог-Яха
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об култыгы бассейныннан көнбатыштагы елгалар. Кече елга бассейны — Об, Төньяк Сосьва кушылган урыннан түбәнрәк, елга бассейны — Об, Төньяк  Сосьва елгасы кушылган урыннан түбәнрәк.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Михалева (Алапай шәһәр бүлгесе)
Михалева (Михалева) — Свердловск өлкәсенең Алапай муниципаль берәмлеге составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (99%).
Борис Климов
Борис Константинович Климов (1889 елның 10 (22) мае, Казан, Казан губернасы, Россия империясе — 1953 елның 13 гыйнвары, Мәскәү, ССРБ) — рус һәм совет химик-технологы, профессор, химия фәннәре докторы, Беларус ССР Фәннәр академиясе әгъза-корреспонденты (1936), ССРБ Фәннәр академиясенең Сахалин филиалы Президиумы рәисе (1951—1953).
Тормыш юлы
1930 елда Торф институтының Ленинград бүлегенә фәнни өлеш буенча директор урынбасары буларак күчә һәм каты ягулыкны химик эшкәртү кафедрасы профессоры итеп раслана.
1935—1945 елларда — ССРБ ФА Янучан казылма институты лабораториясе мөдире. 1945—1951 елларда — Мәскәү химия машина төзелеше институты профессоры.
1949 елда СБКФ сафына керә.
1951 елдан — ССРБ Фәннәр академиясенең Сахалин филиалы Президиумы рәисе, бер үк вакытта иҗтимагый эш сыйфатында өлкә тынычлык саклау комитетын җитәкли.
1953 елның 13 гыйнварында вафат була. Мәскәүдә Введено зиратының 1 нче бүлегендә җирләнгән.
Фәнни эшчәнлек
Беренче бөтендөнья сугышы елларында һәм соңрак аның катнашында берничә реактив җитештерү җайга салынган, алар элегрәк Россия территориясендә җитештерелмәгән: сары фосфор, фосфор ангидрид, күкертле тимер һәм башкалар. ДГХИда эшләгәндә химия һәм түбән калорияле ягулыклар технологиясе мәсьәләләре белән кызыксына һәм бу өлкәдә педагогик эш алып бара башлый.
1930 еллар башында үз эшчәнлеген химия һәм ясалма сыек ягулык технологиясе, бигрәк тә җирле ягулыкны киң куллану мәсьәләләренә багышлый. Ягулык казылма институтының лаборатория мөдире булганда ясалма сыек ягулык һәм каты ягулыктан кыйммәтле химик продуктлар алу буенча зур тикшеренү эшләре алып барган.
Котлос-Колик-Еган
Котлос-Колик-Еган — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елга  Колик-Еган елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 46 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — (Югары) Об кушылдыклар бассейны Васюганнан Вагага кадәр, елга бассейны — (Югары) Об Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Жардин-Олинда
Жардин-Олинда — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Парана штатына карый.
Кече Пукалица
Кече Пукалица (Малая Пукалица) — Киров өлкәсенең Подосиновец районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2010 елгы җанисәп буенча даими яшәүче халкы юк.
Каралька
Каралька — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО, Красноярск крае биләмәләрендә ага. Елганың тамагы №6531 исемсез кушылдыгының сул ярыннан 10 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 273 км.
Хулио Бокка
Хулио Бокка (Julio Bocca) – дөньякүләм билгеле балет биючесе, ЮНЕСКО мәдәният илчесе.
Каралька
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Таз елгасы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Таз.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Хулио Бокка
Тәрҗемәи хәле
1967 елның 6 мартында Аргентина башкаласы Буэнос-Айрес шәһәрендә туа. Балет биюләре белән 4 яшеннән шөгыльләнә. Колон театры каршындагы Югары мәдәният институтын тәмамлый.
1983 елдан (15 яшендә) Рио-де-Жанейро муниципаль театрында әйдәүче партияләрне башкара. Шул ук елны Каракас шәһәрендә сәнгать җитәкчесе һәм бию куючы мөгаллиме  Нинель Юлтыева булган Т. Кареньо исемендәге театрда стажировка үтә.
Иҗаты
Бу җиңүдән соң 18 яшьлек биючене American Ballet Theater (Америка балет театры) на (сәнгать җитәкчесе Михаил Барышников) эшкә алалар. Тиздән, сәнгать җитәкчесе белән килешә алмыйча, әлеге театрдан китә. Җитәкче алышынгач кына, «йолдыз» статусында әйләнеп кайта. Лондонның Король театры, Миланның Ла Скала балет театры, Һамбург балет театры төркемнәре белән дөньяның иң атаклы сәхнәләрендә чыгыш ясый. Һәр җирдә биюченең чыгышлары зур уңыш казана. Россиядә биючене шулай ук көтеп алалар. Ул еш кына Санкт-Петербургның Мария театрында һәм Мәскәүнең Зур театрында, Борис Эйфман спектакльләрендә бии.
Сен-Леонар (Жер)
Сен-Леонар — Франциянең Жер департаментында урнашкан коммуна.
Камписабалос
Камписабалос — Испаниянең Гвадалахара провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Новиця (Горлицкий повяты)
Новиця — Польшаның Кече Польша воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Бистшиця (Олавский повяты)
Бистшиця  — Польшаның Түбән Силезия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Обори (Сохачевский повяты)
Обори  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Четате (коммуна, Долж)
Четате — Румыниянең Долж жудецында урнашкан коммуна.
Изоле (Кунео)
Географиясе
Изоле Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Гре (Вогез)
Гре — Франциянең Вогез департаментында урнашкан коммуна.
Бари Гарифуллин
Бари Гарифулла улы Гарифуллин (1907 елның 10 мае, — 2013 елның 21 декабре, ) — совет авыл хуҗалыгы хезмәткәре, механизатор-комбайнчы. Социалистик Хезмәт каһарманы (1952).
Тормыш юлы
Бари Гарифуллин 1907 елның 10 маенда Казан губернасы Зөя өязе Ивановски волосте Борындык авылында (хәзерге вакытта Татарстанның Кайбыч районы) крестьян гаиләсендә туа. Барига 11 яшь булганда, әтисе вафат булгач, малайга гаиләгә ярдәм итү өчен хезмәт итәргә туры килә.
Бөек Ватан сугышы вакытында фронтта була, 89 нчы аерым моторлаштырылган понтон-күпер батальонында сугыша. Яхшы хезмәт өчен «Бик яхшы понтер» билгесе белән бүләкләнә. Сугыш ахырында Варшава астында авыр яралана һәм демобилизацияләнә.
Сугыштан кайткач, Кайбыч районының Куйбышев исемендәге колхозында эшен дәвам итә. 1951 елда уракның 25 календарь көнендә иске «Коммунар» комбайнында 6249 центнер ашлык суктырган, шуның өчен Социалистик Хезмәт каһарманы исеме бирелә. 1962 елга кадәр Апас районының Фрунзе исемендәге колхозында механизатор булып эшли, аннан лаеклы ялга чыга.
Төп эшеннән тыш, җәмәгать эшчәнлеге белән дә шөгыльләнә — 1952—1959 елларда Татарстан АССР Югары Советы депутаты итеп сайлана. Татар Өлкә Комитеты әгъзасы була. Күп тапкырлар район комитеты һәм партиянең Татарстан өлкә комитеты Мактау грамоталары белән бүләкләнә.
2003 елның 21 декабрендә вафат була. Татарстан Республикасы Министрлар Кабинеты каршындагы Баш архив идарәсендә Бари Гарифуллинга караган документлар бар.
Александр Арбузов
Александр Арбузов (Александр Ерминингелд улы Арбузов,, — , ) — галим, химик, Социалистик Хезмәт Каһарманы (1957).
Стенила
Стенила — Румыниянең Бузеу жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Локаст-Гроув (Джорджия)
Локаст-Гроув  — Америка Кушма Штатларының Джорджия штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Локаст-Гроув шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Йөрүкатлы (Диядин)
Йөрүкатлы (Yörükatlı) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Агры иле Диядин илчесенә караган бер авыл (köy).
Жардинополис (Сан-Паулу)
Жардинополис  — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Сан-Паулу штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
(6544) Стевендицк
(6544) Стевендицк — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1986 елның 29 сентябрендә Зденка Ваврова тарафыннан Клеть обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1986 SD» саналган.
Домброва Томашивска
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Бомот-Обертан
Географиясе
Коммуна мәйданы — 13,57 км².
Акчакесе (Кызылҗаһамам)
Акчакесе (Akçakese) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Анкара иле Кызылҗаһамам илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Бенетице
Бенетице — Чехия Җөмһүриятенең Высочина краенда урнашкан авыл. Халык саны — 37 кеше. Авылның кечелегенә карамастан, анда ял йорты бар һәм авылыннан Липнице замогына матур күренеш ачыла.
Тарих
Бенетиценең нигезләүчесе — Бенята. Аның исеменнән авыл исеме туган. Археологларның тикшеренүләр буенча иске авыл хәзерге авылның иң төньяк ягында урнашкан. 1850 елда округ нигезләнгән, һәм авыл территория буенча Ледеч-над-Сазавоу округына кушылган. Бенетицедә авыл идарәсе нигезләнә, шулай ук аңа Опатовице белән Жебраков авыллары керә, ләкин 1931 елда беренче идарәсеннән аерыла. 1960 елда авыл идарәсе бетерелә һәм Бенетице Мрзковиценың Урындагы Халык советына кергән. 1980 елдан авыл Светлу-над-Сазавоу шәһәренең өлеше дип санала.
HD129994
HD129994 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Бенетице
Тарих
Пыйала ясау һәм гранит табышы - Бенетице тарихында иң танылган промыселлары. Бенетице кырыенда берничә ташваткычлар булган.
Канредондо
Канредондо — Испаниянең Гвадалахара провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Вильденфельс
Вильденфельс (Wildenfels) — Алманиянең Саксония җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Тасеэн
Тасеэн — Америка Кушма Штатларының Аризона штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сергей Немасев
Сергей Немасев (Сергей Егор улы Немасев,, — , ) — Социалистик Хезмәт Каһарманы (1957).
Конаклы (Кумру)
Конаклы (Konaklı) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Орду иле Кумру илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Сен-Лизье-дю-Планте
Сен-Лизье-дю-Планте — Франциянең Жер департаментында урнашкан коммуна.
Манасеева
Манасеева (Манасеева ) — Белоруссиянең Брест өлкәсе Лунинецкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас, дәүләттә иң җылы климат шушы төбәктә. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза.
Antalya
Antalya, Antaliä (törekçä Antalya) - Urta diñgez yarında urnaşqan Törkiäneñ kurort häm port şähäre, Antalya wilayäteneñ märkäze.
Xalıq sanı 1 million artıq keşe, cäyge waqıtta turistlar kilüenä kürä 2 millionğa citä.
Antalya şartlı räweştä iske häm yaña şähärgä bülenä. Räsmi administrativ büleneşe - 5 rayon: Aksu, Döşemeatlı, Kepez, Konyaaltı, Muratpaşa.
Tarix
Borınğı zamannarda töbäktä Xett patşalağı bulğan. Ellinistik çorda töbäk Likiä häm Pamfiliädä kerä.
BEQ 159 yılda Pergam patşası Attal II şähärgä nigez sala, şunnan Attaliä şähärneñ ataması kilep çığa. Läkin 2008 yılda uzğan qazu eşlärendä BEQ 3 ğasırdağı qaldıqlar da tabılğan.
Başta şähär patşa Attal xärbi-diñgez bazası bula.
BEQ 133 yılda Attal III ülgännän soñ şähär Rim Respublikasında kerä. Soñraq Rim imperatorı Adrian qışqı yortında äwerelä. Näq bu waqıtta Adrian qapqası tözelgän.
Attaliä Rim imperiäsendä, soñraq Vizantiädä kerä, I-II ğasırda biredä xristianlıq tarala.
VIII köçle cir teträwdän häm diñgez piratları höcümnärennän soñ töbäk tübän töşä.
XI ğasırda sälcüklär yawları belän töbäktä İslam taratıla başlıy.
1207 yılda sälcüklär böten töbäkne yawlap ala häm yunan ataması Attaliä Adaliägä küçerelä. İke yıldan soñ xristiannar fetnä kütärälär, läkin 1216 yılda töreklär şähärne ikençe tapqır yawlap ala.
1321-1423 yıllarda Adaliä - Teke digän bäysez bäylekneñ märkäze bula.
1423 yılda ğosmanlı töreklär Teke bäylegen yawlap alalar häm şähärgä Antaliä isemen birälär.
Ğosmanlı imperiäsendä Antalya - möhim diñgez säwdä portı.
1919-1921 yıllarda Berençe dönya suğışınnan soñ italiannar şähärne basıp ala. Antalya - Mostafa Kemal Atatörek citäklägän milli-azat itü xäräkäteneñ üzäge bula. Azat itü suğışı näticäsendä Antalya Törkiä Cömhüriätendä kerä.
XX ğasırda şähär tiz üsterelä häm kiñäyä. XX ğasır azağında Antalyada turizm tarmağı tiz üsä, Törkiäneñ möhim turistik üzägenä äylänä.
D400 yulı bütän kurort töbäkläre belän totaştıra, 1998 yılda yañartılğan Antalya hawa alanı yulçılar sanı buyınça Törkiädä öçençe urında tora.
Кучкай Пажары
Кучкай Пажары (Кочко-Пожарки) — Түбән Новгород өлкәсенең Сергач районында урнашкан торак пункт.
Тарих
Октябрь инкыйлабына кадәр Түбән Новгород губернасының Сергач өязенә караган.
Халык
Милләтләр (2010): татарлар — 92%, руслар — 7,2%.
(13808) Davewilliams
(13808) Davewilliams — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1998 елның 11 декабрендә Spacewatch тарафыннан Китт-Пик обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1998 XG24» саналган.
Четатя-де-Балте (коммуна)
Четатя-де-Балте — Румыниянең Алба жудецында урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Барбертон (Вашингтон)
Барбертон  — Америка Кушма Штатларының Вашингтон штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Барбертон халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Новодвоже
Новодвоже — Польшаның Кече Польша воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Барбертон (Вашингтон)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Доброслава
Доброслава — Словакиянең  округында урнашкан авыл.
Тарихы
Авыл елда нигезләнгән.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Жардинополис (Санта-Катарина)
Жардинополис  — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Санта-Катарина штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Оборчиска
Оборчиска — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Дмитрий Прохоренко
Дмитрий Прохоренко (Дмитрий Фөдор улы Прохоренко,, — , ) — Социалистик Хезмәт Каһарманы (1958).
Гуни (Эрбет шәһәр бүлгесе)
Гуни (Гуни) — Свердловск өлкәсенең Ирбит шәһәр округы составына керүче авыл.