cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
NGC 498
NGC 498 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда   тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Өрентаһт (Боздоган)
Өрентаһт (Örentaht) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Айдын иле Боздоган илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Виттенберге
Виттенберге — Алманиянең Бранденбург җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Мочадла (Бродницкий повяты)
Мочадла  — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Сен-Тома-ан-Аргонн
Сен-Тома-ан-Аргонн — Франциянең Марна департаментында урнашкан коммуна.
(18663) Lynnta
(18663) Lynnta — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1998 елның 20 мартында LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1998 FW42» саналган.
(3125) сено
(3125) сено — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Вилһелм Кюхельбекер
Вилһелм Кюхельбекер, Вилһелм Карл улы Кюхельбекер, Wilhelm Küchelbecker, Кюхельбекер Вильгельм Карлович (1797 елның 21 июне, Санкт-Петербург — 1846 елның 23 августы, Тобол) — язучы, тәнкыйтьче, декабрист.
Тәрҗемәи хәле
1797 елның (21) июнендә Санкт-Петербургда саксонияле  гаиләсендә туган. Балачагы Эстляндиядә әтисенең Авинорм утарында һәм Верро шәһәрендәге шәхси пансионатта (1808 елдан) узган. 1811 елда Царское Селодагы лицейга укырга керә, лицейда А.С. Пушкин, А.А. Дельвиг һ.б. белән бергә укый. 1815 елдан шигырьләрен «Амфион» һәм «Сын отечества» журналларында бастыра башлый. Беренче шигырләре В.А. Жуковскийга ияреп, элегия жанрында язылса, бик тиздән иҗатында ирек сөю, хөрлек, ватандарлык идеяләрен якын итә.
1817 елда лицейны көмеш медальгә тәмамлый. Россия империясе Чит илләр коллегиясенең баш архивына хезмәткә урнаша. Санкт-Петербургның Баш педагогия институты каршындагы Благородный пансионда укыта (шәкертләре арасында А.С. Пушкинның энесе Лев Пушкин). Туганы Ф.Н. Глинка аркылы булачак декабристлар белән якыная. 1819 елдан «Сайланган Михаил» (Избранный Михаил) масон ложасы һәм «Рус телен яратучыларның хөр җәмгыяте» әгъзасы. А.С. Пушкин, А.А. Дельвиг, Е.А. Боратынский белән «Дус шагыйрьләр берлеге» төзи.
1820 елда сөргенгә җибәрелгән А.С. Пушкинга «Шагыйрьләр» шигырен багышлый һәм үзенә «сәяси ышанычсыз» тамгасы ала.
1820-1821 елларда А.Л. Нарышкин тәкъдиме белән (аның сәркатибе сыйфатында) Аурупада (Алмания, Франция, Италиядә) сәяхәттә була. 1821 елның апрель-маенда Парижда монархиягә каршы булган «Атеней» җәмгыятендә рус теле һәм әдәбияты буенча лекцияләр укый. франсуз полициясе һәм Париждагы Россия империясе илчелеге таләбе буенча туган иленә кайтырга мәҗбүр була.
1821 елның көзеннән 1822 елның язына кадәр Кавказда генерал А.П. Ермолов янында махсус эшләр буенча чиновник булып (коллежский асессор чинында) хезмәт итә. А.С. Грибоедов белән дуслаша, аның тәэсирендә иҗатында югары стиль, ватандарлык һәм дини темалар барлыкка килә. «Пәйгамбәрлек» (Пророчество) (1822), «Байронның үлеме» (Смерть Байрона) (1824) шигырьләрендә, Библия образларын замана темасы белән бәйләп, ода жанрын яңартырга омтыла.
Генерал Ермоловның туганы белән дуэльдә атышуы сәбәпле, Кавказдан китәргә мәҗбүр була һәм 1822 елдан Смоленск губернасы Закуп утарында апасы Устинья Кюхельбекер (ире буенча Глинка) (1786-1871) гаиләсендә яши. Закупта Авдотья Пушкинага гашыйк була, өйләнергә җыена, ләкин гаиләсен тәэмин итә алмаячагын белгән әнисе каршы төшә. Биредә «Кассандра» поэмасын яза, Грибоедовка багышланган поэмасын яза башлый.
1823 елдан Мәскәүдә яши. 1823-1825 елларда А.С. Грибоедов (1795-1829), В.Ф. Одоевский (1804-1869) белән «Мнемозина» әлманахы нәшер итә (барлыгы 4 өлеше чыга). Биредә үзенең «Адо», «Башсызлар җире» повестьларын, Аурупага сәяхәте турында хатларын, язучылар арасында шау-шу куптарган «Соңгы ун елда безнең шигъриятнең, аеруча лирик шигъриятнең, юнәлеше» исемле, элегия шигъриятен тәнкыйтьләгән, ода шигъриятен күтәргән мәкаләсен бастыра. Радикаль сәяси карашлары тиранлыкка каршы көрәшкә багышланган «Аргивяннар» трагедиясендә (1823) чагылыш таба.
Декабристлар ихтилалы
1825 елда К.Ф. Рылеев тәкъдиме белән Төньяк җәмгыятенә алына. 1825 елның (26) декабрендә Санкт-Петербургның Сенат мәйданында бөек кенәз Михаил Павел улына һәм генерал А.Л. Воиновка ата, ләкин икесендә дә пистолеты осечка бирә. Декабристлар ихтилалынннан соң, Санкт-Петербургдан Аурупага качмакчы була, ләкин Варшауда тотылып, кулга алына, Петропавел кирмәненә озатыла. Үлем җәзасына хөкем ителә. Үлем җәзасы башта 20, соңрак 15, ниһаять 10 ел төрмәдә ялгыз утыру һәм гомерлек сөрген белән алыштырыла.
1826 елның июленнән 1835 елның декабренә кадәр Кексһольм, Шлиссельбург, Динабург, Ревель, Свеаборг кирмәннәрендә утыра.
1836 елның гыйнварыннан Себердә сөргендә: башта Иркутск губернасының Баргузин шәһәрендә, 1839 елдан Акша станицасында, 1844 елдан Курганда, соңгы ярты ел Тоболда яши. Туберкулез белән авырый, 1846 елда сукыраеп үлә.
Иҗаты
Төрмәдә һәм сөргендә вакытта үзендә иҗат итәргә көч таба, күп яза, көндәлек алып бара. Әсәрләрендә үз-үзеңнән, эшләгән эшләреңнән баш тарту, тәүбә итү, язмыш белән килешү, Аллаһыга якынаерга тырышу мотивлары өскә чыга. Шул ук вакытта шагыйрьнең аерым миссиясе булуга ышану, эшләгән эшләрендә хаклы булуын тою, элекке идеалларга тугърылык саклау, үлгән дусларын сагыну мотивлары да саклана. «Давид» поэмасында (1826-29) пәйгамбәре һәм патшасының тарихын сурәтли. «Зоровавель» (1831), «Җиде йоклаучы үсмер» (1830), «Юрий һәм Ксения» (1835), «Агасвер» («Мәңгелек яһүд») (1832-46) поэмалары Библия сюжетларына, христиан дине легендаларына нигезләнеп язылган. «Ятим» (1833) поэмасында сатира ярдәмендә ярлы дворян гаиләсенең тормышы сурәтләнә. «Прокофий Ляпунов» трагедиясендә (1834), «Иван, сәүдәгәр улы» драматик әкиятендә (1832-42) гади халыкның хокуклары һәм юк-барга ышанулары бәян ителә. «Архилох» поэмасында (1848-49) үзенең язмышы турында сөйли. Күләмле проза әсәрләре — «Ижорский» мистериясе (1835-41), «Колонның соңгысы» повесте (1832-45).
Язучы күп мәртәбәләр рөхсәт сорап, мөрәҗәгать итсә дә, 1825 елдан соң язган әсәрләре басылмый диярлек. Журналларга юмор, грек дигаммасы турында, Мерзляков, Пушкин, Кукольник, Марлинский, Шекспир, Шиллер, Гёте, Томсон, Краббе, Мур, В. Скотт турында мәкаләләр тәкъдим итә. А.С. Пушкинның зур тырышлыгы белән, бик азы гына, исемен күрсәтмичә басыла. Язучының әсәрләрен Ю.Н. Тынянов җыя һәм 1929 елда Ленинградта 2 томлык китап итеп бастыра.
Гаиләсе
1837 елның гыйнварында сөргендә Баргузин почтмейстеры кызы Дросида Иван кызы Артемовага (1817-1886) өйләнә. Улы Михаилны (1839 елда туган), кызы Юстинаны (1843 елда туган), язучы үлгәч, апасы У. К. Глинка (1784-1871) тәрбиягә ала, 1856 елда амнистия буенча балаларына дворянлык дәрәҗәсе һәм фамилиясе кире кайтарыла. У. К. Глинканың улы – җәяүле гаскәр генералы Борис Глинка-Маврин.
Хәтер
2005 елда Курганда (Куйбышев урамы, 19) музее ачылган.
Григорий Посибеев
Григорий Посибеев (, Мари-Малмыж, Киров крае, Cəʙᴎт Социалистик Җɵᴍhүpᴎᴙтләр Беpᴫеᴦе —, Кингисепп, Ленинград өлкәсе, Россия) — мари совет дәүләт эшлеклесе.
Липье (Велене)
Липье  — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Коттедж-Гроув (Миннесота)
Коттедж-Гроув  — Америка Кушма Штатларының Миннесота штатында урнашкан шәһәр.
Мәскәү-Новгород сугышлары
Мәскәү-Новгород сугышы — Мәскәү Бөек кенәзлеге һәм аның номиналь вассалы Новгород республикасы арасында 1456 елдан 1478 елларда чаклы (өзеклекләр белән) булган һәм новгородлыларның җиңелүе белән тамамланган хәрби низаглар. Мәскәү-Новгород сугышы шул исәптән Беренче (1456), Икенче (1471) һәм Өченче Мәскәү-Новгород сугышларын (1477-1478) үз эченә ала. Мәскәүләрнең өченче походы нәтиҗәсендә Новгород республикасы чикләре тулысынча Мәскәү кенәзлегенә кушыла. Күп кенә тарихчылар бу вакыйганы Рус дәүләтен үзәкләштерүнең башы дип исәпли.
1456 елдагы яу һәм Яжелбицы солыхы
Низаг тамырлары Дмитрий Донской варисларының ике тармагы арасындагы 1425-1453 еллардагы феодаль сугышка барып тоташа. Аның төп өлешен Василий Темный белән Дмитрий Шемяканы каршылыгы тәшкил итә. Бөек кенәзлек өчен көрәштә җиңелгәннән соң Шемяка Новгородта кабул ителә. 1449 елда Василий Темный Польша короле һәм Бөек Литва кенәзе Казимир IV белән солых килешүе төзүе, аңа ярашлы ике як та икенче якның эчке сәяси дошманнарын кабул итмәскә йөкләмә ала, ә Литва Новгородка дәгвәләренә баш тарта. 1453 елда Василий үзенең кешеләре аша Новгородта Шемяканы агулауны оештыра.
Сугышның төп һәм хәлиткеч сугышы Русса каласы янында була. Мәскәү гаскәрләре шәһәрне каршылыксыз диярлек ала. Новгородтлылар Руссаны кире кайтарырга тырышып карый, әммә баштагы уңышка карамастан, каты җиңелүгә дучар булалар һәм качалар. Моннан соң мәскәүләр Демян ныгытмасын камый һәм Молвотица һәм Стерж шәһәрләрен ала. Күпмедер вакыт үткәч, Василий Темныйга Новгород архиепискобы җитәкчелегендәге илчеләр килә. Новгород Мәскәүгә зур контрибуция — 15 меңгә якын сум түли, әммә азат булып кала.
1471 ел явы
1470 елның ноябрендә Новгород илчесенең Новгород архиепискобы Мәскәүгә килү үтенеченә җавап итеп кенәзе Иван III Новгород адресына начар сүз ычкындыра һәм бу баоярлар арасында канәгатьсезлек тудыра һәм алар Мәскәү белән аерымлану турында белдерә. Ике як арасындагы сөйләшүләр нәтиҗә бирми, 1471 елның язында бөек кенәз һәм аның киңәшчесе кичекмәстән яулар башлау турында карар кабул итә. Бу бик куркыныч була: яз салкын килә, кар гәскәргә хәрәкәт итәргә комачаулый. Әммә озакларга ярамый — Литва кенәзлеге дә, Алтын Урда да Новгородка ярдәм итергә әзер була.
Сугышның беренче көннәре тыныч үтә: мәскәүләр бер-бер артлы калаларны яулап ала. Июнь азагында Волок Ламский һәм Торжок алына. 14 июльдә Шелон сугышы үтә, анда Новгородның 40 меңлек гаскәре Псков һәм Мәскәүнең 12 мең гаскәре тарафыннан тар-мар ителә. Сугыш нәтиҗәсен Мәскәү атлылары хәл итә. Новгородның таркау гаскәре мәскәүләргә берничек каршы тора алмый. Ике атна үткәч, (27 июль), Заволочьеда Шиленьга елгасында сугыш була, анда мәскәүләр Двина җире халкын җиңә. Шул ук вакытта Коростында тыныч сөйләшүләр башлана. Новгородта Коростынь солыхына 15 мең сум чамасы акча түли һәм Мәскәүдән бәйле булуын де-факто таный. Шулай да Мәскәүдән формаль азатлык саклана. 1471 елдагы операция уңышлы үтә. Новгородта тагын бер тапкыр новгородлы боярлардан башка беркем Мәскәүгә каршы чыгырга теләмәгәнлеген раслый. Новгород республикасы язмышы хәл ителә. Әммә соңгы нокта җиде ел соңрак куела.
(3299) зал
Тарихы
1980 елның 10 октябрендә Кэролин Шумейкер тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1980 TX5» саналган.
Алексей Спиридонов (1909)
ББСИ (ОГПУ) гаскәрләрендә (1928-1929), «Искра революции» авыл хуҗалыгы комᴍунасы рәисе (Түбән Тәүде районы, Урал өлкәсе) (1930-1931), кырдыручы (токарь), металлургия цехы башлыгы урынбасары, заʙод комитеты рәисе урынбасары, Алапай металлургия заʙоды металлурглар комитеты авыл хуҗалыгы секторы мөдире (1931-1934), Алапай районы буенча ССРБ ХКШ каршындагы авыл хуҗалыгы мәхсулатларын хәзерләү комитеты вәкаләтлесе урынбасары (1934-1936), Тамбy районы буенча ССРБ ХКШ каршындагы авыл хуҗалыгы мәхсулатларын хәзерләү комитеты вәкаләтлесе (1937), БК(б)Ф Тамбy район комитеты беренче сәркәтибе (Ерак Көнчыгыш крае) (1937-1939), Хабаровск край шурасы башкарма комитеты рәисе (1939-1940), БК(б)Ф Сахалин өлкә комитеты беренче сәркәтибе (1940-1943), БК(б)Ф Амур өлкә комитеты беренче сәркәтибе (1943-1947), БК(б)Ф ҮК аппаратында (1950-1951), БК(б)Ф-СБКФ Мари өлкә комитеты беренче сәркәтибе (1951-1957), СБКФ Үзәк pеʙизия комиcсиясе әгъзасы (1952-1961), Новосибирск өлкә шурасы башкарма комитеты рәисе урынбасары (1958-1962), Новосибирск авыл өлкә шурасы башкарма комитеты рәисе урынбасары (1962-1964), Новосибирск өлкә шурасы башкарма комитеты рәисе урынбасары (1964-1968), Новосибирск өлкә халык контроле комитеты рәисе (1968-1980), пенсиядә (1980).
Казтелдивенто (Верона)
Географиясе
Казтелдивенто Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Джефферсон (Луизиана)
Джефферсон  — Америка Кушма Штатларының Луизиана штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Джефферсон халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гнила (Подлясье воеводалыгы)
Гнила  — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Покровка (Авыргазы районы)
Демография
Халык саны динамикасы:
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 17 кешенең яшәве мәгълүм.
Лесно Брдо (Хорюл)
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Старыя Василишки
Старыя Василишки (Старыя Васілішкі ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Шчучынский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Олы Качык
Халык саны — 226 тирәсендә. Почта индексы — 423634.
Тарих
XVII гасырда нигезләнгән.
Демография
Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): руслар.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.9 °C.
Копытово
Халык
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (86%), украиннар (5%), башкортлар (6%).
Вулпешешть
Вулпешешть — Румыниянең Нямц жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Старына (Гродзенский районы)
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Мюнстер (Тироль)
Мюнстер  — Австриянең Тироль федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Де Гаспарис (ай кратеры)
Атамасы
Кратерга атама Аннибале де Гаспарис (1819—1892) хөрмәтенә бирелә.
Мюнстер (Тироль)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Волосница (Мураши районы)
Халык
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
Де Гаспарис (ай кратеры)
Тарихы
Кратер Халыкара Астрономия Берлеге (International Astronomical Union (IAU)) тарафыннан 1935 елда раслана.
Лешане (Апаче)
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кшекотовице
Кшекотовице — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
William Turner
Film Navigatory
パイレーツ・オブ・カリビアンの登場人物 Pirates of the Caribbean
Ближняя Быньга
Ближняя Быньга — Россия территориясеннән ага торган елга. Свердловск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Нейва елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 14 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Тобол, елга бассейны — Иртеш.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Гередели (Деринҗе)
Гередели (Geredeli) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Коҗаэли иле Деринҗе илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Панаретовци
Панаретовци — Болгариянең Сливен өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Дарне (ай кратеры)
Тарихы
Кратер Халыкара Астрономия Берлеге (International Astronomical Union (IAU)) тарафыннан 1935 елда раслана.
Аршьяк
Аршьяк — Франциянең Шаранта-Маритим департаментында урнашкан коммуна.
Сен-Тьерри
Сен-Тьерри — Франциянең Марна департаментында урнашкан коммуна.
Яңа Авыл (Париж)
Яңа Авыл, Яшь авыл (Париж) — Чиләбе өлкәсенең Нагайбәк районы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (10%), нагайбәкләр (85%).
Казтелеоне (Перуҗа)
Казтелеоне — Италиянең Умбрия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казтелеоне Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Көраббас (Имранлы)
Көраббас (Körabbas) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Сивас иле Имранлы илчесенә караган бер авыл (köy).
HD219794
HD219794 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Казтелдикроче - Зкуордо (Изерния)
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
HD219794
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Мюнхендорф
Мюнхендорф — Австриянең Түбән Австрия федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Глоди
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Аркадия (Луизиана)
Аркадия  — Америка Кушма Штатларының Луизиана штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
(18664) Rafaelta
(18664) Rafaelta — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Аркадия (Луизиана)
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
(18664) Rafaelta
Тарихы
1998 елның 20 мартында LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1998 FA43» саналган.
Аркадия (Луизиана)
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(3846) Хейзел
(3846) Хейзел — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1980 елның 9 октябрендә Кэролин Шумейкер тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1980 TK5» саналган.
Мете Газоз
Карьера
2018 елда Таррагонада узган Урта диңгез уеннарында 70 метр дистанциягә атуда шәхси зачетта алтын медаль яулый.
Мете Газоз коронавирус пандемиясе аркасында 2020 елдан 2021 елга күчерелгән Олимпиадада икенче тапкыр катнашу хокукын яулый. Шәхси турнир финалында, Лондон уеннары чемпионы италияле Мауро Несполины җиңеп, Олимпия алтынын яулый.
Кили (Чиләбе өлкәсе)
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: нагайбәкләр (76%), руслар (12%), казахлар (7%).
Юнион (Коннектикут)
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Визенауэ
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ейвондейл (Луизиана)
Географиясе
Ейвондейл халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ишле (Авыргазы районы)
Ишле — Башкортстанның Авыргазы районында урнашкан авыл.
Демография
Халык саны динамикасы:
Мочадла (Липновский повяты)
Мочадла  — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Соммервьё
Соммервьё — Франциянең Кальвадос департаментында урнашкан коммуна.
Мочадла (Липновский повяты)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Липа (Белтинци)
Липа  — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Витшток
Витшток — Алманиянең Бранденбург җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Джордан-Гилл (Луизиана)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гобяти
Гобяти — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Кшан
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Өренташ (Көпрүкөй)
Өренташ (Örentaş) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Эрзурум иле Көпрүкөй илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Басыйр Абдуллин
Тәрҗемәи хәле
Әстерханның көньяк читендәге Бирге Тияк бистәсендә үскән, шунда авыл мәдрәсәсен тәмамлаган. Аннары Әстерхан, Казан мәдрәсәләрендә укыган. Остазы — Әстерхан губернасы мөхтәсибе, Әстерханда нәшер ителгән «Идел» газетасының нашир-мөхәрире Габдрахман Гомәри (1867—1933). Советлар хакимияте ныгыгач, 1920-еллар ахырында Төрекмәнстан ССРга күчеп китә. Ашхабадта газета редакциясендә эшли, Басыйр Аштарханлы (Басыйр Әстерханлы) псевдонимы белән иҗат итә, төрекмән драматургиясен нигезләүдә катнаша. 1926, 1927 елларда Полторацкида (Ашхабад шәһәренең 1919—1927 еллардагы атамасы) авторның төрекмән телендә язылган 3 тарихи һәм социаль драмасы, 1 русчадан тәрҗемә ителгән драма әсәре («Солтан Сәнҗәр тарихы», 1926; «Йосыф һәм Әхмәт», 1927; «Тиңсезлек», 1927; «Чабан», 1929) басылып чыга һәм Ашхабадта һәм республиканың башка шәһәрләрендә һөнәри һәм үзешчән театрлар сәхнәләрендә куела.
1930-еллар башында Б. М. Абдуллин гаиләсе белән Дагстанның дала өлешендәге Каранугай районына (хәзерге Нугай районы) күченә. Башта укытучы булып, аннары район үзәге чыгучы «Кызыл Байрак» газетасының җаваплы секретаре булып эшли.
Басыйр Мәҗит улына кадәр нугай драматургиясе әле булмаган. Ул үзенең әсәрләрен нугай әдәби телендә иҗат итә. Аның нормалары галим һәм педагог Габделхәмит Җанибәков (1879 – 1955) тарафыннан эшләнгән. Б. М. Абдуллин пьесалардан тыш, зур жанрдагы әдәби әсәрләр иҗат итә башлый.
Якынча 1935 елда Махачкала шәһәренә күченеп килә, Дагстан АССР дәүләт нәшриятында нугай бүлеге мөхәррире булып эшли. Педагогик һәм укыту-методик әдәбиятны нәшер итү өчен җавап бирә, үзенең әсәрләре дә күпләп басыла.
Иҗаты
1932—1934 елларда аның 4 пьесасы һәм 2 эпик романы, күчмә тормышны дәвам итүче туган халкының яңа тормышын тасвирлаучы 1 очерк–эссе, рус теленнән берничә тәрҗемәсе дөнья күрә. «Батрак», «Дошман җиңелде» кебек пьесалары, «Активист» романы һ. б. әсәрләре нугай әдәбияты үсешендә зур урын алып тора.
1934 елда «Байлык исереклегендә» (Байлык эсириклигинде) повесте басылып чыга. Бу зур әсәр (22 өлештән тора) авторның туган якларына, Әстерхан шәһәре тирә-ягындагы авылларда яшәүче якташларына багышланган, әсәрдә элеккедән яшәп килгән гореф-гадәтләрнең яңа заманда котылгысыз үзгәрүе тасвирлана.
Б. М. Абдуллин повестенда гадәти булмаган авторлык алымы куллана: автор сөйләмен һәм персонажлар диалогын юрт татарлары диалектында бирә. Повестьта авылда, Ватандашлар сугышыннан соң, яңа интеллигенция барлыкка килү, клублар һәм медпунктлар төзү тасвирлана, шулай ук көнкүрештә байлар һәм хәерчеләр каршылыгы, кызның яратмаган кешесенә кияүгә бирелү фаҗигасе чагылыш таба.
Наданлыкны бетерү (Ликбез) компаниясе азагында Б. М. Абдуллин 1934—1935 елларда нугай телендә «Аз белемлеләр мәктәпләре өчен уку китабы» дигән дәреслек яза һәм нәшер итә. 1938 елда Орджоникидзе (1943 елдан Ставрополь) крае нәшриятында аның «4нче сыйныф өчен әдәбияттан хрестоматия» дигән китабы чыга. Анда автор нугай язучыларының егерме еллык иҗат эшчәнлегенә күзәтү ясый.
1936—1937 елларда аның күмәк хуҗалыклар төзү турындагы ике пьесасы «сәяси яктан хаталы» дип табыла. Басыйр Мәҗит улы нәшрият эшеннән кире «Кызыл Байрак» газетасына кайта, ләкин 1938 елда кулга алына, «халык дошманы» буларак хөкем ителә һәм атып үтерелә. 1968 елда реабилитацияләнә.
NGC 499
NGC 499 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда   тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Мюльдорф (Каринтия)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Денис Платонов
Денис Платонов (Денис Александрович Платонов,, — , ) — Россия һоккейчесе (һөҗүмче), Россия чемпионатларының алтын (2007, 2014, 2016) һәм бронза (2004, 2006, 2008, 2009) призчысы.
Бехтерево
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.9 °C.
Мирзәнагылы
Мирзәнагылы (Mirzənağılı ) — Әзербайҗанның Фүзули районына караган авыл.
Старыя Ганчары
Старыя Ганчары (Старыя Ганчары ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Навагрудский районында урнашкан авыл.
Мюнцбах (Югары Австрия)
Мюнцбах  — Австриянең Югары Австрия федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Даусон (ай кратеры)
Тарихы
Кратер Халыкара Астрономия Берлеге (International Astronomical Union (IAU)) тарафыннан 1970 елда раслана.
Мюнцбах (Югары Австрия)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Старыя Ганчары
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
(18665) Sheenahayes
(18665) Sheenahayes — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1998 елның 20 мартында LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1998 FK49» саналган.
Вулпешть (Арджеш)
Вулпешть — Румыниянең Арджеш жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Глушин (Подлясье воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Герез (Һадим)
Герез (Gerez) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Конья иле Һадим илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Де Герлах (ай кратеры)
Де Герлах - Ай өслегенә кече күк объекты бәрелү нәтиҗәсендә барлыкка килгән, диаметры якынча 32,71 км булган кратер.
Александровка (Сембер өлкәсе)
Халык
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: мәгълүмат юк.
Де Герлах (ай кратеры)
Атамасы
Кратерга атама Адриен де Жерлаш (1866—1934) хөрмәтенә бирелә.
Тарихы
Кратер Халыкара Астрономия Берлеге (International Astronomical Union (IAU)) тарафыннан 2000 елда раслана.
Сен-Шерон (Марна)
Сен-Шерон — Франциянең Марна департаментында урнашкан коммуна.
Кшеменево (Великопольское воеводалыгы)
Кшеменево  — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Дюлак (Луизиана)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Мазары
Мазары (Мазары) — Киров өлкәсенең Өрҗем районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (72%), руслар (28%).
Коттонвуд (Миннесота)
Коттонвуд  — Америка Кушма Штатларының Миннесота штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Коттонвуд шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Иске Варваровка
Иске Варваровка (Староварваровка) — Диңгез буе краеның Анучино районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат муссонлы. Кыш коры һәм суык, көннәре аяз. Яз озак бара, салкынча һәм температура тирбәлеше күзәтелә. Җәй исә җылы, явым-төшемле. Көз чагыштырмача җылы, коры һәм аяз. Җәй көне Тын океаннан җылы җил иссә, кышын төньяктан салкын җилләр исә.
Халык
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (91%), украиннар (6%). Әлеге торак пунктта татарларның өлеше - 1,42%.
Кораблево (Эткүл районы)
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (89%), казахлар (5%).
(18666) 1998 FT53
(18666) 1998 FT53 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1998 елның 20 мартында LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1998 FT53» саналган.
Липа (Добреполе)
Липа  — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Шалтырь
Шалтырь — Россия территориясеннән ага торган елга. Кемерово өлкәсе, Красноярск крае, Тум өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы КАР/Об/2542/376/351/75 урнашкан. Елга озынлыгы 41 км.
(18660) 1998 FL34
Тарихы
1998 елның 20 мартында LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1998 FL34» саналган.
Мюнцкирхен
Мюнцкирхен — Австриянең Югары Австрия федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Мощонне
Мощонне — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Кшевина (Пильский повяты)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Мощонне
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Пет-Могили (Сливен өлкәсе)
Пет-Могили  — Болгариянең Сливен өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Георгий Павлов
Днепродзержинск металлургия институтын (1936) бетергән. Фирка эшендә (1940-1941, 1942-?), Украина К(б)Ф Днепродзержинск шәһәр комитеты икенче, беренче сәркәтибе (1943-1947), БК(б)Ф ҮКдә (1947-1949), БК(б)Ф Магнитогорски шәһәр комитеты беренче сәркәтибе (1949-1950), БК(б)Ф Чиләбе өлкә комитеты икенче сәркәтибе (1950-1951), Кастрама өлкә шурасы башкарма комитеты рәисе урынбасары (1951-1954), СБКФ Кастрама өлкә комитеты сәркәтибе (1954-1955), СБКФ Кастрама шәһәр комитеты беренче сәркәтибе (1955-1956), СБКФ Кастрама өлкә комитеты икенче сәркәтибе (1956-1957), СБКФ ҮКдә (?-1957), СБКФ Мари өлкә комитеты беренче сәркәтибе (1957-1963), СБКФ ҮК һәм ССРБ МШ фирка-дәүләт контроле комитетында бүлек мөдире (1963-1965), СБКФ ҮК эшләре белән идарә итүче (1965-1983), пинсәдә (1983). СБКФ ҮК әгъзасы (1971-1986), 5-10 чакырылышлары ССРБ Югары шурасы депутаты.
Воллин (Флеминг)
Воллин  — Алманиянең Бранденбург җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Старыя Баруны
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Сарман мәгарифе тарихы
Сарман авылында мәктәп ачылу
1917 нче елның декабрендә Сарманда беренче баскыч мәктәп ачыла. Аны оештыручы Айдашев Фатыйх, ә мөгаллимнәр Газдал Хаҗый улы һәм Гыймазетдин Борһановлар була. Дин  дәресләре белән бергә фән нигезләре дә бирелә башлый. Ә мәктәп итеп Миргасим мулланың бәрәннәр сарае файдаланыла. Башта  укырга гына өйрәтсәләр, аннан язарга  өйрәтергә дә күчәләр.
1920 нче елда Совет дәүләте тарафыннан Сарман авылында дәүләт башлангыч мәктәбе ачыла. Бу 3 бүлмәле кечкенә генә бинага урнаша. Үзенең исемен дә язарга  өйрәнә алмыйча, белемнең барлык төрләреннән мәхрүм калган агайлар үзләренең балаларын ,җитәкләп ,мәктәпкә китерәләр. Башлангыч мәктәптә парталар арасында 13-14 яшьлек малайлар һәм кызлар утыралар.
Годзеби
Годзеби — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Едгард (Луизиана)
Географиясе
Едгард халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кәшә (разъезд)
Кәшә (Елховое) — Сембер өлкәсенең Чынлы районында урнашкан разъезд.
Халык
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: мәгълүмат юк.
Михаил Плещеев
Михаил Плещеев (Михаил Львович Плещеев,, — , ) — баяр (1682), Казан воеводасы (1678-?).
Боевка
Боевка — Россия территориясеннән ага торган елга. Свердловск өлкәсе, Чиләбе өлкәсе, Курган өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Багаряк елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 44 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Тобол, елга бассейны — Иртеш.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Көньяк Шуралка
Көньяк Шуралка — Россия территориясеннән ага торган елга. Свердловск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга Төньяк Шуралка елгасының уң ярына тамагыннан 3,8 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 13 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Нейва елгасы башыннан Невьян сусаклагычына кадәр. Кече елга бассейны — Тобол, елга бассейны — Иртеш.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Казтелере (Тревизо)
Казтелере — Италиянең Венеция төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казтелере Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.
Буденновка (Сембер өлкәсе)
Халык
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чуашлар (100%).
(3023) слышал
(3023) слышал — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1981 елның 5 маенда Эдвард Боуэлл тарафыннан Андерсон-Меса обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1981 JS» саналган.
Старыя Герники
Старыя Герники (Старыя Гернікі ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Шчучынский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Владимир Плющев
Владимир Плүшчев (Владимир Анатольевич Плүшчев,, — , ) — Россия хоккей тренеры, Казан «Ак Барсы»ның баш тренеры (2002-2003).
Мәскәү-Новгород сугышлары
1477-1478 еллардагы яулар
1478 елның 15 гыйнварында кенәз һәм Мәскәү чиновниклары гаскәр озатуында сугышсыз гына калага керә. 1471 елдагы походтан аермалы, бер нинди җәза да кулланылмый. Кайбер бояр гаиләләре Мәскәүгә сөрелә.
Новгород җиренә дүрт наместник куела, аларга судларны алып бару һәм биләмә белән идарә итү хокукы бирелә. Вече яшәүдән туктый, түрәлек һәм архиепископ хакимияте бөтерелә. Бояр һәм кенәз хакимияте көрәшендә кенәз хакимияте җиңеп чыга. Новгород республикасы юкка чыга.
Елмвуд (Луизиана)
Географиясе
Елмвуд халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Мюрцхофен
Мюрцхофен — Австриянең Штирия федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
(18667) 1998 FF62
(18667) 1998 FF62 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Арнодвилл (Луизиана)
Арнодвилл  — Америка Кушма Штатларының Луизиана штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кшемйонка (Великопольское воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Бродовка
Бродовка — Россия территориясеннән ага торган елга. Свердловск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Нейва елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 18 км.
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Солтан Яруллин
Солтан Сөнгатулла улы  Яруллин (1914нче елның 25нче июле, Агайбаш —  1998нче елның 13нче марты, Тәтеш) — совет  атучысы һәм стендлы ату буенча тренер. СССРның атказанган тренеры. Тәтеш шәһәренең мактаулы гражданины (2001,үлгәннән соң)
Биография
Солтан Сөнгатулла улы Яруллин 1914нче елның 25нче июлендә Казан губернасы Лаеш өязе Агайбаш авылында туган.1937нче елда Ленинград  1нче артиллерия училищесын тәмамлый. Бөек Ватан сугышында катнаша. Подполковник исемендә запаска чыккач, 1955нче елдан Солтан Сөнгатулла улы тренер булып эшли.ДСО “Уңыш” ярдәмендә Тәтештә стендлы ату буенча махсус балалар яшүсмерләр стендлы ату мәктәбен (БЯСАМ) оештыра. 1961нче елдан 1986нчы елга кадәр аның җитәкчесе була. 1964нче елда СССРның спорт мастеры нормативын үти. Аның кулы астында тәрбияләнгән укучылары арасыннан иң югары дәрәҗәгә ирешкәннәре:
Солтан Сөнгатулла улы Лидия Филип кызы Яруллина белән никахта торган (1928—2009). 1998нче елның 13нче мартында Тәтеш шәһәрендә үлгән.
Истәлек
2000нче елда Яруллин исеме белән Тәтеш шәһәре урамы аталган.
2001нче елда, үлгәннән соң, Солтан Сөнгатулла улына “Тәтеш шәһәренең мактаулы гражданины” исеме бирелгән. Яруллин исемен йөрткән Балалар яшүсмерләр стендлы ату мәктәбе янында, 2004нче елда аның бюсты урнаштырылган. Һәр елны Яруллин истәлегенә багышланган стендлы ату буенча ярышлар үткәрелә.
Василий Платонов
Васили Платонов (Василий Романович Платонов,, — , ) — Дан орденының тулы кавалеры (1944, 1944, 1945).
Биография
Биш класс тәмамлагач, Вася үзенең илдәге меңләгән авыл яшьтәләре шикелле, яңа гына төзелгән колхозга керә. Физик яктан көчле, һәрвакыт елмаеп кына торган егеткә озакламый трактор да ышанып тапшыралар. Әйләнә-тирәдә кечкенәдән үк таныш кырлар, урманнар, ерак та түгел Гөбенә елгасы бормаланып ага. Бу гүзәллектән Василийның күңеле үзеннән-үзе җырлап тора. Эш күп була, әмма аңардан беркем дә зарланмый.
1942 елның маенда Василийны да армиягә алалар. 88 нче гвардия дивизиясенең 266 нчы гвардия укчы полкына эләгә. Бервакыт Василий үзе теләп разведкага бара, барысы да уңышлы була, “тел” кыйммәтле мәгълүматлар бирә. Менә шулай итеп ул полк разведчигы булып китә. Күзәтүчәнлек кебек табигый сыйфатлары белән бергә, заданиене үтәгәндә һәм көндәлек күнегүләр вакытында анда хәрби разведка осталыклары да арта бара.
Фронт сызыгын сиздермичә генә үтеп, безнең төркем еш кына ут ачып, разведчикларны үткәрә. Бу дошманның оборона сызыгындагы ут нокталарын ачыклау максатын эшләнә. Берәр нәрсә ачыклау өчен уңайлы вакытны көтеп, күпме тапкырлар тәүлек буе үлән арасында посып ятарга куры килә.Сугышның өч елында Василий үзе өчен бик кадерле кешеләрне югалта, бу югалтулар аның йөрәген телгәли, дошманга аяусыз халәт,ә аңа көч һәм кыюлык өсти. Украинада 1944 елның язы хакимлек иткәндә, Платоновка Одесса өлкәсенең Баланино авылы районында фронт сызыгын үтеп чыгарга һәм “тел эләктерергә”задание бирелә. Платонов һәм аның иптәшләре бер көн буе дошман траншеясындагы хәрәкәтне күзәтәләр һәм кич белән, һич көтмәгәндә, немецларга ташланалар. Берсен әсир итеп алалар һәм ут ачалар. Әмма разведчиклар исән-сау частька кайтып өлгерәләр. Әлеге кыюлыгы өчен Платонов иптәшләре белән III дәрәҗә Дан ордены белән бүләкләнә.
Июль-август айларында В.Платонов полкы I Белоруссия фронты составында Белоруссия территориясендә сугышлар алып бара. Разведка дошманның резервлары, техникасы хәрәкәте, җанлы кәчләре турында мәгълүматлар туплау һәм рация буенча штабка тапшыру бурычы йөкләнә. Көнбатыш Буг елгасын кичәр алдыннан, разведчикларга аны кичү өчен җайлы урынны ачыклау бурычы да куела. Кече сержант Платонов җитәкчелегендәге төркем, төнлә, елга аша Польшаның Влодава шәһәреннән көньяктарак урнашкан урында кичеп чыга. Башкаларны үз артыннан ияртеп, Платонов беренче булып елга ярындагы дошман траншеясына сикерә һәм, автоматтан атып, дошман пулемет расчетын юк итә. Шулай итеп укчыларга елганы кичү өчен юл ачыла. Бу сугышчан батырлыгы өчен ул II дәрәҗә Дан орденына лаек була.
1945 ел башлана. Висла юнәлешендә һөҗүм дәвам итә. Немецларның елга ярында куәтле оборона ныгытмалары төзелгән була. 14 гыйнварда, Варшаваның көньяк-көнбатышындагы Геленувек янында фрицларның оборонасын өзү өчен, сугышларда Платонов үзен тагын күрсәтә. Ул дошман траншеясына бәренче булып бәреп керә һәм автоматтан атып, берничә гитлерчыны юк итә, дзот һәм ике пулеметны гранаталар белән шартлата, дүрт фрицны әсир итеп ала. Бу сугыштагы батырлыгы өчен ул I дәрәҗә Дан ордены белән буләкләнә.
Аннары Польша җирендә яңа сугышлар, Берлинны штурмлау була. Һәм,ниһаять, Җиңү  көне җитә. Василий Платонов өйгә кайта, колхозда эшли. Герой солдат 1967 нче елның февралендә  44 яшендә вафат була
HD219815
HD219815 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Казтелеро (Кунео)
Казтелеро — Италиянең Пьемонт төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казтелеро Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Де ля Рю (ай кратеры)
Де ля Рю - Ай өслегенә кече күк объекты бәрелү нәтиҗәсендә барлыкка килгән, диаметры якынча 135,22 км булган кратер.
Атамасы
Кратерга атама Уоррен де ля Рю (1815—1889) хөрмәтенә бирелә.
Тарихы
Кратер Халыкара Астрономия Берлеге (International Astronomical Union (IAU)) тарафыннан 1935 елда раслана.
Сент-Аман-сюр-Фион
Сент-Аман-сюр-Фион — Франциянең Марна департаментында урнашкан коммуна.
Өрентепе (Адапазары)
Өрентепе (Örentepe) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Сакарья иле Адапазары илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Сары уйгырлар
Борынгы уйгурларның токымнары булып тора, Уйгур Каганлыгының б.э. 840 елда таркалуыннан соң, Шад тәхет титуллы Удзар Текин патшазадә белән уйгурларның өлеше хәзерге Ганьсу провинциясенә юнәлгән һәм аткаклы дәүләт эшлеклесе Пан Текин ярдәмендә Ганчжоу уйгыр идикутлыгын барлыкка китергәннәр, ул берничә гасыр булган. Тангутлар тарафыннан тар-мар ителгән булган. 2000 ел халык санын алу буенча сары уйгырлар саны 13 719 кеше. Ганьсу провинциясе территориясендә яшиләр (2,3 %).
Ыру-кабилә составы
Э. Р. Тенишев мәгълүматы буенча, сары уйгырларның ыру бүленешләре җиде территориаль берәмлеккә — отакларга берләшә. Отаклар, юйгу ыру-кабилә юнәлешләре кебек үк хәзерге вакытта нинди дә булса хуҗалык яки административ әһәмияткә ия түгел. .
Вулпешть (Олт)
Вулпешть — Румыниянең Олт жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Липа (Зрече)
Липа  — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Базож
Базож — Франциянең Шаранта-Маритим департаментында урнашкан коммуна.
Годишив
Годишив — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Атиаз
Атиаз — Татарстан Республикасының Алабуга районындагы авыл.
Халык саны — 6 тирәсендә. Почта индексы — 423618.
Тарих
XVII гасырда нигезләнгән.
Демография
Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): татарлар.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.9 °C.
Вольтерсдорф (Бранденбург)
Вольтерсдорф  — Алманиянең Бранденбург җирендә урнашкан коммуна.