cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Башлангычлар исемлеге (рус шашкасы)
Икеләтә “Бодянский уены”
Алга таба уен менә шундый ярыммәҗбүри-тизләтелгән рәвештә дәвам итәргә мөмкин: '''6.ed4 ba7! 7.d:f6 g:e5 8.fe3 bc5 9.cb4 cd4! 10.e:c5 cb6 11.ba5 b:d4 12.ef2 hg7 13.bc3 d:b2 14.a:c3 gf6 15.fe3 ab6 16.a:c7 d:b8 17.gf2 ed6 18.fg3 bc7 19.ef4! cb6 20.de3 de7 21.fg5 bc5.''' (IV диаграмманы кара) {| class="standard" Каралар такта уртасын яулап алды. Гади “йөреп бетерү” уены акларны һәлакәткә илтер иде, ләкин аларны җиңел канатлы бәләкәй комбинация коткара: '''22.ed4! c:e3 23.cb4 a:c5 24.gf4 e:g3 25.h:b6 f:h4 =''' Аклар бер шашканы корбан итте, аның каравы, аларның авангарды дам кырына беренче булып җитешә. IV.
= Мөстәкыйль башлангычлар =
Шошин-Харьянов гамбиты
{| class="standard" Бу башлангычны, акларның икенче йөрешенә бәя биреп, “Кире кагылган төс алмашынулы “Казык”ның бер варианты дип тә йөртәләр. Ләкин биредәге үзенчәлекле шашка корбаны XIX-XX гасырлар арасында яшәгән ике мәшһүр останың исемнәрен саклап килә. Алар аны беренче булып турнирларга керткәннәр. Дебютның тәүге йөрешләре: '''1.gh4 fe5 2.ed4 ef6 3.de3! hg5! 4.ed2! ba5 5.fg3! cb6 6.gf4 eg3 7.h:h6 dc5'''. (диаграмманы кара)
Соков саклануы
{| class="standard" Бу башлангыч XX гасырның беренче яртысында иң көчле шашкачы булган Василий Соковның исемен йөртә. Ул аны каралар белән уйнаганда даими һәм бик уңышлы кулланган. Тиңдәшсез талант иясе 1944 елда, Ленинград блокадасының соңгы көннәрендә, фронтта һәлак булган. Башлангычның беренче ике йөреше — 1.cd4 fg5 2.bc3 ef6.
{| class="standard" Василий Соковның шашка сәнгатенә керткән яңалыклары үз заманасы өчен чын ачыш булган позицион һәм комбинацион уен идеяләренә бай. Әйтик, “Соков саклануы”ның 1.cd4 fg5 2.bc3 ef6 3.gf4 de7 вариантында киң үлчәмле комбинация булганы билгеле.
Филиппов уены
{| class="standard" “Филиппов уены”ның беренче һәм борынгы “классик” йөрешләре — 1.ed4 de5. Хәзерге заманда кара төстәге шашкалар белән уйнаучылар акларның сул фланг үсешен ирекле рәвештә тоткарлавын үзләре өчен мәҗбүри дип санамый һәм киресенчә — аны '''1. … hg5''' йөреше белән максатка ярашлы итеп уенга кертүне кулай күрә.
{| class="standard" “Филиппов уены”ның беренче “классик симметрик” йөрешләрендә үк төрле тозакларга юлыгырга һәм капкыннарга эләгергә мөмкин. Түбәндәге диаграммада — шуларның берсе (акларның дүртенче йөрешеннән соң).
Кире кагылган “Филиппов уены”
{| class="standard" Акларның 1.ed4 адымыннан соң, “Филипповча уен”ннан (1. … de5 яки 1. … hg5 йөрешләреннән) төрлечә баш тартып була. Менә кире кагуның берничә системы: I. 1.ed4 dc5 2.fe3; II. 1.ed4 fe5 2.d:f6 g:e5; III. 1.ed4 fg5 2.cb4; IV. l.ed4 fg5 2.de3; V. 1.ed4 fg5 2.fe3; VI. 1.ed4 fg5 2.gh4. Бу системнарда “Филипповча” симметрик уенның эзе дә калмый. Болар — тулысынча мөстәкыйль дебютлар.
{| class="standard" Яшь җилкенчәк тә бер заман картаер, диләр бит... Шашка уенына багышланган чыганаклар, 1930 елларның танылган чемпионы Василий Соковның тиңдәшсез осталыгына сокланып, аның күпсанлы гүзәл комбинацияләренә һәрдаим урын биреп торалар. Әмма шашка каһарманын да берзаман пыр туздырып тар-мар иткәннәр...
Каулен уены
{| class="standard" “Каулен уены” — ике як өчен дә, һәм бигрәк тә аклар өчен, җитди сынау ул. Аның табиясе (башлангыч позициясе) '''1.gf4 fe5 2. hg3?!''' йөрешләреннән соң барлыкка килә.
{| class="standard" Югарыда күрсәтелгән төп дәвамнан тыш, теориядә бу башлангычның башка дүрт системы уйнарга яраклы дип табылган: II. 2. … ed4 3.ec5 bd4 4.ce5 hg5 5.fh6 dh2. III. 2. … ba5. IV. 2. … bc5. V. '''2. … gf6'''.
Медков уены
{| class="standard" “Медков уены” шашка сөючеләргә тирән эчтәлекле һәм шактый катлаулы позицияләр бүләк итә. Аны спорт осталары да, һәвәскәрләр дә бик яратып куллана (диаграмманы кара). Василий Медков (1890-1933) — өч тапкыр СССР чемпионы булган спортчы, һөнәре буенча журналист.
Петров уены
{| class="standard" “Петров уены” рус шашкасының җентекләп өйрәнелгән иң борынгы башлангычы дип санала. Ул XIX гасырда бик популяр булган. Аны рус теллеләр “игра по уголкам” дип атаганнар. Почмакта посып утырган шашкаларны сугып алып булмый, янәсе. Коллык психологиясе халыкта шулай тәрбияләнгән: иелгән башны кылыч кисми икән. Хәзер дә шулай түгелме соң? “Петров уены”ның беренче “мәҗбүри” йөрешләре — 1.gh4 ba5. Шуннан соң гадәттә аклар fg3 яки hg3, каралар cb6 яисә ab6 йөрешләрен ясыйлар. Башка йөрешләр “Петров уены”ның “кире кагылган” версияләренә китерә.
Рамм-Цукерник уены
{| class="standard" Катлаулы позицион уен тәкъдим итә торган башлангычның беренче йөрешләре — '''1.cd4 fg5 2.gf4 gf6 3.bс3 gh4 4.fg5 h:f4 5. e:g5'''.
{| class="standard" Бу башлангычта кайвакыт чын шашка җәүһәрләре дә пәйда була. Мәсәлән, 1969 елда уйналган Рокитницкий-Вигман партиясе, акларның саксызлык күрсәтүе аркасында, тар-мар итүче комбинация белән тәмамланды. Табия йөрешләреннән соң, уен болай дәвам итте : '''5. … dc5 6.de3 cd6 7.cb4 ba5 8.db6 ac7 9.ed4?! dc5 10.db6 cc3 11.cb2 cd2 12.ec3 ab6 13.cd4 ba7 14.ab4? fe5!! (диаграмманы кара) 15.df6 dc7 16.fd8 hf6 17.dh4 fe7 18.hd8 ca5 19.db6 ac1 X'''.
{| class="standard" “Рамм-Цукерник уены”ның h8 шашкасы уенга кертелмәгән һәм акларның сул флангында “челтәр” булган вариантында шактый остарган уенчылар да абайламый калырлык бер “башлангыч тозагы” бар. Чөнки ул күзгә ташланмый торганнар җөмләсеннән.
Романычев уены (Һәлакәтле башлангыч)
{| class="standard" Дебют 1.cd4 fe5 2.df6 йөрешләре белән башлана. Шуннан соң каралар каршына “язмыш юлын сайлау” бурычы килеп баса. Теория “мантыйкка ярашлы булып тоелган һәм үзәкне ныгытучы” '''2. … ge5? йөрешенең “почмакка таба” 2. … eg5''' сугуыннан күпкә кайтыш булуын раслый. Зур өстенлеккә ирешү өчен, аклар 3.ab4! йөрешен ясарга тиеш. Теләсә нинди терәксез үзәкне уратып алу өчен, акларга да, караларга да уенның башында яки уртасында a5 һәм h4 кырларына үтеп керергә кирәк. Шуннан соң караларның үзәктәге позициясе“нең “кирәгеннән артык өлгергән” булуы һәм чолганышка дучар булу ихтималы ачыклана. Шуңа беренче йөрештән соңгы уенны борынгылар “Һәлакәтле башлангыч” дип атаганнар да инде. Ләкин заманча тикшеренүчеләр бу очракта да уенны оттырмау мөмкинлекләрен тапканнар. I.
II. {| class="standard" Уен башында ук алга таба алмашынуларның күбесе, “темплар саны” дигән күрсәткечнең кискен артуы сәбәпле, запастагы гади йөрешләр санын киметә. Әлбәттә, иркенрәк позициядә “территорияне басып алу” өстенлек кенә бирер иде, ә менә төрле башлангычларның бәйләнешле позицияләрендә бу җитди кимчелек булырга мөмкин. Кыскасы, һәвакыт артка таба алмашынып позицияне ныгыту һәм, димәк, “темплар санын” бераз киметү мөмкинлеге булырга тиеш.
Шмульян уены
{| class="standard" “Шмульян уены” — шашка башлангычлары парадоксларының иң күренеклеседер. Аның беренче адымы — 1.ef4 — хаклы рәвештә мөмкин булган җиде башлангыч йөрешнең иң начары дип санала. Каралар '''1. … fg5!''' һөҗүме белән аклар үзләре зәгыйфьләндергән позицияне кичекмәстән җимерергә тотыналар. Аннары, 2.cb4 ge3 3.df4 йөрешләреннән соң, шул ук эшне караларның тагын бер шашкасы дәвам итәргә җыена — '''3. … gf6'''.
Киевча саклану
{| class="standard" “ Киевча саклану” дебютының табиясе (башлангыч позициясе) 1.cd4 fg5 2.bc3 gh4 3.cb4 hg5 4.dc5 bd4 5.ec5 йөрешләреннән соң барлыкка килә.
{| class="standard" Югарыдагы позициядә ике як та төрле уен планнарын тормышка ашыра ала. Әйтик, уен азагына (эндшпильгә) менә шундый тизләтелгән һәм кызыклы маневрлардан соң күчәргә мөмкин: '''5. … cb6 6. de3 bd4 7.ec5 gf6 8.cd2 hg7 9.de3 gh6 10.gf4 dc7 11.ab2 cb6 12.fe5! fd4 13.ba5 db4 14.ec5! bd6 15.ae5 fg7'''.
{| class="standard" Ләкин каралар өчен башлангыч позициядә '''5. … gf4! 6.ge5 df4''' алмашынуы көрәшнең иң принципиаль дәвамы дип санала. Шашка уены тарихчылары раславынча, аны беренче тапкыр Николай Кукуев (1875-1951) кулланган.
Киевча казык
{| class="standard" “ Киевча саклану” дебютында аклар c5 “төртке шашкасын” икенче ысул белән урнаштырса (1.cd4 fg5 2.bc3 gh4 3.cb4 hg5 4.bc5 db4 5.ac5), “Киевча казык” дигән башлангыч барлыкка килә. Һәм уен, '''5. ... cd6 6.gf4 db4 7.fh6 ba5''' йөрешләреннән соң, бөтенләй башка калыпка күчә. Бу дебют әдәбиятта “Яңа киевча саклану” дип тә атала.
Ленинградча саклану
{| class="standard" “Ленинградча саклану”, “Киевча саклану” кебек шашка уенында бөтенләй яңача фикерләү чорын башлаган дебютлар XX гасырның утызынчы елларында пәйда булды. Моңа кадәр шашка уены практикасында, үзәкне яулап алу стратегиясе барыннан да өстенлекле, дигән какшамас караш хөкем сөрә иде.
Яңа ленинградча саклану
{| class="standard" “Яңа ленинградча саклану” башлангычының төп позициясе 1.cd4 fg5 2.bc3 gh4 3.сb4 gf6 4.dc5 bd4 5.ес5 hg7 йөрешләреннән соң барлыкка килә. Ул башка дебютлардан да килеп чыгарга мөмкин. Шулай ук аның үзен дә “Казык” яки “Өер” схемаларына күчерергә мөмкин. Гадәттә аклар a3-b4-c5 колоннасын озак тотмыйлар, “казык шашкасын” 6.ba5 db4 7.ac3 алмашынуы ярдәмендә артка күчерәләр. Диаграммада “Яңа ленинградча саклану”ның менә шушы табиясе күрсәтелгән.
Үзәк партия
{| class="standard" Бу башлангыч, җитди турнирларда сирәк кулланылса да, шашка уенының ике капма-каршы фәлсәфәсен классик рәвештә алга сөрә. Акларның дәгъвасы: мин уен тактасының үзәген баштан ук яулап алам, чөнки “хаклык гел урталыкта”. Караларныкы исә: мин синең куәтле үзәгеңне сабырлык күрсәтеп урап алам да, соңрак “бәйләп куям”. Бу дөньяви капма-каршылык дебютның беренче йөрешләрендә үк күзгә ташлана: 1.cd4 fg5 2.gf4 gf6 3.bc3 hg7. (диаграмманы кара)
{| class="standard" “Үзәк партия”нең бер вариантын тарихчылар бертуган Александр, Владимир һәм Дмитрий Ульяновлар исеме белән бәйлиләр. Халык  “пролетариат юлбашчысы” һәм аның туганнары яшь чакта шахмат белән генә мавыккан дип саный. Әмма өчесенең дә ­“беренче мәхәббәте” нәкъ менә шашка уены булган икән.
{| class="standard" Күп кенә башлангычларда почмактагы a1 һәм h8 шашкаларын уенга саклык белән генә кертергә кирәк. Әйтик, “Үзәк партия”дә, 1.cd4 fg5 2.gf4 gf6 3.bc3 hg7 йөрешләреннән соң, 4.ab2? партияне котылгысыз рәвештә оттыруга китерә. Каралар шунда ук акларның сул флангы үсешен '''4. … dc5''' йөреше ярдәмендә мәңгегә тоткарлап куялар (диаграмманы кара).
G5 шашкасына һөҗүм
Башлангычның беренче йөрешләре — 1.cd4 fg5 2.gh4?! Акларның иң популяр беренче йөреш тәкъдим итә торган күпсанлы дебютлардан читләшергә тырышуы бу. Әмма икенче йөрештәге һөҗүм стратегик яктан уңышлы дип саналмый. Беренчедән, ул акларның җитешсезлекләре булмаган үзәк позиция кору дәгъвасыннан баш тартуы булып тора. Икенчедән, '''2. ... ba5 3.hf6 gc3 4.bd4 ab4! 5.ac5 db4''' йөрешләреннән соң, каралар аклар позициясен “чолгап алу” алымнарын куллана ала. Ләкин теория бу башлангычны, аклар өчен шактый авыр булса да, хаклы рәвештә оттырышсыз дип бәяли. {| class="standard"
Сукыр партия
{| class="standard" “Сукыр партия”не аклар белән уйнаучыларның төп дәгъвасы бу башлангычның менә шушы үзенчәлегенә нигезләнгән: каралар иң көчле йөрешләр белән һәм бигрәк тә төгәл уйнамаган мәлдә, кайбер вариантларда аклар өстенлеккә ирешә ала. Әйтик, 1.cb4 de5 2.ba5 bc5 3.ef4 ed6 4.bс3 fg5 5.fe3 gh4 6.gf2 йөрешләреннән соң '''6. ... cd6 7.ac7 db6''' алмашынуы үткәрелсә. Бу очракта уен болай дәвам итә: '''8.cb2 ba5 9.cd4 ec3 10.bb6! ac5 11.fe5! df4 12.ge5''' (диаграмманы кара). Ләкин караларның позициясе оттырышлы түгел.
Түбәндәге үрнәк партиядә — акларга тигезлеккә ирешү ихтималын бирә торган юлларның берсе.
1.cb4 fe5 2.ef4 ef6 3.ba5 fg5 4.fe3 gh4 5.gf2. Моннан соң уен иң көчле дип саналган йөрешләр белән болай дәвам итәргә мөмкин: '''5. … bc5 6.bc3 ab6! 7.cb4! gf6 8.fg5 hf4 9.ee7 df6 10.de3 hg7 11.ab2 gh6 12.bc3 fg5 13.gf4! eg3 14.hf4''' (диаграмманы кара).
Биредә '''14. … de5? йөрешеннән соң аклар хәтта җиңүгә дә ирешә ала: 15.bd6! eg3 16.de7 fd6 17.ed2 ge1 18.ef4 ge3 19.df4 eb4 20.ae7 X'''. Аклар каршында яңа проблемнарны шашка корбаны куя: '''14. …cd4! 15.ce5 fg7'''. Акларның хәле саранланып торырлык түгел инде: '''16.cb2 bc5 17. fg3! hf6 18.bc3! ge3 19.cd4!'''. Караларның “матди өстенлеге” — дүрт шашка! Әмма аларның бериш шашкалары икенчеләренә җиңү өчен кирәкле йөрешләр ясау мөмкинлеген бирми. Мондый торыш шашка әдәбиятында ”үзеңне үзең тышаулау” дип атала. Ахыр чиктә ничьяга китерә торган берничә мөмкинлектән караларга “комбинациялесен” сайлап алырга була: '''19. … ef2 20. dg5! hf4 21.ec7 bd6 ='''. Яисә “күңелсезрәген”: '''19. … hg5 20.dd8 ed2 21.ec3 gh4 22.dg5 hf6'''. Барыбер ничья. {| class="standard"
Блиндер уены
{| class="standard" “Блиндер уенын” гадәттә тәҗрибәле шашкачылар уен осталыгы кайтышрак булган көндәшләренә каршы аклар белән уйнаганда беренче 1.cb4 fg5 йөрешләреннән соң кулланалар. Бу очракта ясала торган 2.dc3?! йөрешенең төп максатлары: беренчедән, караларга f4 кырына “төртке” куйдыртмау (2. … gf4 йөрешеннән соң); икенчедән, шул ук ният белән ясалган 2.gf4 йөрешеннән соң барлыкка килә торган һәм теориядә тирәнтен өйрәнелгән классик “Өер” вариантларыннан читләшү; өченчедән, көндәшне, ул ятлаган теориядән гомумән аерып, мөстәкыйль уйлау таләп итә торган позицияләргә алып кереп китү.
{| class="standard" Югарыдагы диаграммада '''3. … de5''' йөреше каралар өчен иң көчле һәм принципиаль дип санала: d6 шашкасы ихтимал булган 4.bc5 d:b4 5.a:c5 алмаштыруыннан коткарыла, һәм акларның сул флангын уенга кертү әлегә проблем булып кала.
Бобров уены
Унтугызынчы гасырда Мәскәүдә яшәгән шахмат-шашка журналисты һәм эшлеклесе Павел Бобров истәлегенә “Бобров уены” дип аталган башлангычның беренче йөрешләре — 1.ef4 fg5 2.de3 (астагы диаграмма). Аны хәзерге вакытта оста уенчылар үзара ярышларда бөтенләй диярлек кулланмый. Уенны шул заманда ук һәм хаклы рәвештә, акларны авыр позициягә китерә, дип санаганнар. Уң флангның кирәгеннән артык “нык” һәм ишле булуы җитди уен проблемалары тудыра. Кыскасы, “Бобров уены” — башлап уйнаучылар өчен генә. {| class="standard" Диаграммадагы позициядә каралар гадәттә табигый һәм иң көчле булган '''2. … gh4''' йөрешен ясыйлар. Элегрәк, биредә 3.cd4 җавабы гына кулай, ә 3.cd2 һәм 3.cb4 йөрешләре акларны бөтенләй җиңелүгә китерә, дип санаганнар. Хәзерге вакытта бу йөрешләрнең дә, төгәл саклану уены алып барганнан соң, оттырмавы исбат ителгән.
= Сирәк кулланыла торган башлангычлар = ''Бу төркемгә кертелгән һәм кертелми калган дистәләрчә башлангычларның күбесе бай һәм тулы канлы көрәш мөмкинлеген бирә алмый. Гадәттә йә аклар, йә каралар оттырмас өчен күп көч куярга мәҗбүр була. Шулай да, бу дебютлар шашка уенының мөмкинлекләре чиксез булуын күрсәтү өчен бер дәлил булып тора. Калсын алар белешмәләргә кереп, ашарга сорамый ич берсе дә!'' Бакы саклануы. Бу башлангычның асылы — караларның гадәти 1.cd4 fg5 2.bc3 gf6 3.cb4 йөрешләреннән соң '''3. ... fg7?!''' җавабы. Аклар, 4.cb4 db4 5.ac5 gh4 6.ab2 fg5 7.bc3 ef6 8.cb4 ba5 9.dc3 fe5 10.df6 ge7 11.ef4 юлы белән өстенлекле позициягә ирешә. Кире кагылган “Казык”: 1.cd4 ba5 йөрешеннән соң каралар тәкъдим иткән өстенлектән, ягъни c5 кырына ”казык шашкасы” урнаштырудан баш тарту — үзе бер гөнаһ. '''2.bc3?! cb6 3.gf4 dc5!'''. Аклар позициясендә “Үзәк партия”дәге тупас ялгышның (1.cd4 fg5 2.gf4 gf6 3.bc3 hg7 4.ab2? dc5!) “яралгысы” барлыкка килә: a1 шашкасын уенга кертү хәзер инде озак вакыт мөмкин булмаячак. Тәмам оттырышлы түгел, ләкин мазохизм чиренә тиң... Харьков башлангычы: 1.cb4 bc5 2.gh4 fe5 3.hg5 h:f4 4.e:g5 gh6 5.fe3 h:f4 6.e:g5 hg7 7.gh6. Бу башлангыч турында, ул акларга ниндидер кызыктыргыч мөмкинлекләр бирә, дип әйтеп булмый. Шулай да, аның оттырышсыз булуы исбат ителгән. Уенның төп максаты һәм нәтиҗәсе: шашкаларны эзлекле рәвештә алмаштырып, яңадан тартмага тутырып кую. Чиләбе өере: 1.cb4 fg5 2.bc3 gh4 3.ab2 bc5 4.ef4?!. Акларның классик шашка кануннарын боза торган адымы караларга 4. ... ef6 җавабыннан соң зур өстенлек бирә. Шуңа күрә бу йөреш гадәттә 4.ab2 bc5 дәвамы булганда гына кулланыла. Бу очракта аклар 5.fe5 йөреше белән уенны гадиләштерә ала. Икеләтә “Казык”: 1.cd4 ba5 2.dc5 d:b4 3.a:c5 fg5 4.bс3 gf6 5.gh4 gf4 6.e:g5 h:f4. Коган уены (Святой-Коршунов саклануы): 1.cd4 fg5 2.bc3 gh4 3.cb4 de5 4.df6 gе5 (Марат Коган йөреше, 4. ... eg5 сугуы Пётр Святой һәм Дмитрий Коршунов исемнәре белән билгеле). Чайковский саклануы: 1.cb4 de5 2.ba5 fg5. Филиппов-Блиндер уены: 1.cb4 fg5 2.ed4 dc5 3.b:d6 e:e3 4.f:d4. G5 кырына алмашынулы “Өер”: 1.cb4 fg5 2.gf4 gf6 3.bc3 gh4 4.fg5 hf4 5.eg5. “Селезнёв өере”нең төс алмашынулы “игезәге”. Ивашко башлангычы: 1.cd4 fg5 2.dc3 яки 1.ed4 fg5 2.de3. Шуннан соң партияне гадәттә 2…gh4 3.cd2 de5 4.d: f6 e: g5 5.cb4 йөрешләре белән дәвам итәләр. Төс алмашынулы “Чәнечке” бер үк типтагы ике башлангычны берләштерә: 1.gh4 bc5 2.cd4 fe5 һәм 1.gh4 fe5 2.ed4 bc5. Вертман уены: 1.cb4 fe5 2.еf4 еf6 3.ba5 fg5 4.bс3 g:e3 5.f:f6 g:e5 6.gh4. “Дьячков саклануы”ның төс алмашынулы “игезәге”. Аклар үзләрен үзе шактый авыр уенга юлыктыра. Матасов-Петров уены: 1.ef4 fg5 2.fe5 df4 ge5. Төс алмашынулы “Бобров уены”: 1.gf4 dc5 2.cb4 ed6. Дьячковча төс алмашынулы саклану: 1.cb4 fg5 2.gf4 gf6 3.bc3. fe5 4. ab2 (яки ba5) e:g3 5.f:f6 e:g5. “Кире кагылган “Петров уены”. Уен практикасында “Петров уенын” икенче йөрештә үк кире кагуның өч төп юлы билгеле: I. 1.gh4 fe5 2.ab4 II. 1.gh4 fg5 2.hf6 ge5 III. 1.gh4 bc5 2.cb4
Ярдере (Кемах)
Ярдере (Yardere) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Эрзинҗан иле Кемах илчесенә караган бер авыл (köy).
Башлангычлар исемлеге (рус шашкасы)
Бобров уены
= Яңа офыклар = Алтмыш дүрт шакмаклы тактадагы “классик” шашка уены, теоретик эзләнүләрнең киң колачлы булуы аркасында, узган гасырның икенче яртысында ук тирән кризис кичерә башлаган иде. Халык уенына үлем куркынычы яный, диючеләр дә булды. Чыннан да, спорт осталары арасындагы биш партиянең дүртесе уртак нәтиҗәгә тәмамлана башлады. Бүген инде гади разрядлыларның да күбесе, бик теләсә, үз тиңдәшләре белән уенны ничья аланына китерә ала. “Санаклар чоры” әлеге фаразның югары спорт дәрәҗәсендә тормышка ашуын тизләтте генә. Шуңа күрә Халыкара шашка федерациясе элек кулланылмаган махсус дебютлар системын эшләргә мәҗбүр булды. Берьюлы “очучы шашкалар” дип аталган систем да булдырылды: башлангыч позициядә ике якның да (аерым очракларда — бер якның гына) берәр шашкасы башка кырга күчерелә, уен шул яңа позициядән башлана. Боларның 2017 елда рәсми рәвештә расланган соңгы җәдвәлендә ир-ат өчен 745 башлангыч позиция, хатын-кыз өчен 150 позиция тәкъдим ителә. Шашкаларны 377 ысул белән “очыртырга” мөмкин. Әлбәттә, кайбер дебютларның яки башлангыч позицияләрнең беришесе шактый кимчелекле, ләкин практик уенда коткарып калып булмаслык түгел. Шуңа күрә ярышлар микроматч системы буенча уздырыла: көндәшләр, төсләрне алмашынып, ике яки дүрт партия үткәрәләр. Халыкара шашка федерациясе җәдвәлләренең “ир-ат өлеше”. Так санлы киңрәк баганаларда — мәҗбүри башлангыч йөрешләре, җөп санлы таррак баганаларда — кайсы шашкаларның нинди кырга күчерелүе.
Санак програмнары ярдәмендә беренче өч йөрештән торган һәм ихтимал булган бөтен вариантларны үз эченә алган яңа җәдвәл дә эшләнгән һәм фикер алышу өчен шашка осталарына тәкъдим ителгән. Аңарда өч меңнән артык позиция бар. = Сылтамалар =
Борис Березовский
Бори́с Абра́м улы Березо́вский (Борис Абрамович Березовский) — Россия галиме, эшкуар һәм сәясәт эшлеклесе, 2000 елдан гомере азагына кадәр Бөекбританиядә сәяси эмиграциядә булган; Россиядә күпсанлы җинаятьләрдә гаепләнгән. Техник фәннәр докторы (1983), Россия Фәннәр Академиясе әгъза-корреспонденты (1991).
1990 елларда канунсыз ысулларын кулланып дәүләт милеге хосусыйлаша. Автоваз, АВВА хәйләле эшендә катнашканнан соң күп кеше алдашкан калганнар. Кайбер чыганаклар буенча террорчылар белән бәйләнгән иде. Березовский 1999 елда актив рәвештә Примаковка каршы була һәм аның фиркасе «Ватан» («Отечество») каршы төрле ысул куллана, чыгыш ясый һәм Владимир Путинны яклый, «Бердәмлек» («Единство») фиркасе (киләчәк Бердәм Россия) нигезләнүчеләрнең берсе.
Загирья (Малацки)
Загирья  — Словакиянең  округында урнашкан авыл.
Тарихы
Авыл елда нигезләнгән.
Борис Березовский
«Бердәмлек» фиркасе һәм Путин җиңгәннән соң Березовский хәкимияттә үз йогынтысын югалта, шуңа күрә 2000 ел көзеннән башлап үз тәэсире кире кайтару өчен Владимир Путинның сәяси оппоненты булып тора. 2003 елның сентябреннән башлап даими рәвештә сәяси качкын буларак Бөекбританиядә яши. 2008 елда «Forbes» аның байлыгы 1,3 млрд доллар тәшкил итүен язып чыккан.
Загирья (Малацки)
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Борис Березовский
Тормыш юлы
Борис Березовский 1946 елның 23 гыйнварында Мәскәүдә туа. 1967 елда — Мәскәү урман техникасы институтын, 1973 елда Мәскәү дәүләт университетының механика-математика факультетын тәмамлый. Советлар берлеге фәннәр академиясенең идарә проблемнары институтында аспирантурада укый, техник фәннәр докторы була.
1970-1987 елларда идарә проблемнары институты хезмәткәре булып эшли. 1973 елдан АвтоВАЗ белән хезмәттәшлек итә. 1989 елдан ЛогоВАЗны оештыручыларның берсе була, ә 1989 елның маеннан бу ширкәткә җитәкчелек итә. 1992 елдан Берләшкән банк директорлар шурасы рәисе. 1993-1995 елларда «Россия автомобиль альянсы» (AVVA) баш мөдире. 1994 елның 7 июнендә үзенең Мерседес машинасында радио аша идарә ителә торган бомба шартлатылып яралана.
1994 елның декабреннән 1996 елның 7 декабренә кадәр «Россия иҗтимагый телевидениесе» (ОРТВ) мөдирләр шурасы рәисенең беренче урынбасары. 1995 елның мартында ОРТВ баш мөдире Владислав Листьевны үтерүдә катнашучыларның берсе булуда шикләнелеп Березовский офисында тентү үткәрелә, үзен сорау алуга чакыралар. Березовский 1996 елдан «Себер нефть компанияләре» мөдирләр шурасы әгъзасы.
Россия һәм Чичәнстан арасында солых килешүен имзалауны оештыручыларның берсе. 1997 елдан 1998 елның 21 маена кадәр Россия президенты хакимияте җитәкчесе киңәшчесе. 1998 елның 13 ноябрендә «Коммерсантъ-Daily» газетында Березовский ФСБ башлыгы Владимир Путинга һөҗүм әзерләнүе турында ачык хат яза.
1999 елның 19 декабрендә Березовский Карачай-Чиркәстән Россия думасына депутат итеп сайлана. Думада ул бер төркемгә дә, фракциягә дә керми.
2000 елдан Британиядә эмиграциядә яши һәм Путинның сәяси оппоненты була. 2013 елның 21 мартында үлә. Кайбер чыганакларга күрә үз-үзенә кул сала, кайберләренә күрә — инфаркттан үлә. Бизнесменның адвокаты Александр Добровинский «Россия-24» телеканалына әңгәмәдә, 67 яшьлек бизнесмен үзенә кул салган, дип белдерде.
Гаилә хәле
Березовский беренче хатыны Нина Короткова белән бергә институтта укыган. 1970 елда өйләнешәләр. Бу никахтан ике кызлары бар.
Березовский 1991 елда Галина Бешаровага өйләнә. Бер уллары һәм бер кызлары бар.
Березовскийның соңгы җәмәгате Елена Горбунова бер кыз һәм бер ул таба.
Лесуса
Лесуса — Испаниянең Альбасете провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Скали (Свентокшиж воеводалыгы)
Скали  — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Таны
Таны (Таны) — Свердловск өлкәсенең Түбән Тагил шәһәр округы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
Константинув (Сохачевский повяты)
Константинув  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(11000) 1978 VE6
(11000) 1978 VE6 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1978 елның 6 ноябрендә Элеанора Хелин, Шелте Бас тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1978 VE6» саналган.
Лихачова
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Старий Хшонстув
Старий Хшонстув — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Айрайнш
Айрайнш — Португалиянең Порту округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Каракылыч (Караисалы)
Каракылыч (Karakılıç) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Адана иле Караисалы илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Рокитниця (Карпатасты воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Огайо (округ, Көнбатыш Вирджиния)
Огайо — Америка Кушма Штатларының Көнбатыш Вирджиния штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Уилинг шәһәре.
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1776 елда оештырыла.
Территориясе
Округ мәйданы 274,1 км² тәшкил итә.
(12113) Hollows
Тарихы
1998 елның 29 июлендә Джон Бротон тарафыннан Риди-Крик обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1998 OH12» саналган.
Касукабе
Касукабе — Япония дәүләтенең Сайтама префектурасында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Касукабе шәһәре 2005 елның 1 октябрендә шәһәр статусын ала.
Халкы
2008 елның 1 гыйнварына шәһәрдә 236854 кеше яшәгән. Халык тыгызлыгы - 1 км²-га 3590 кеше тәшкил иткән.
Географиясе
Шәһәр территориясе 65.98 км² тәшкил итә.
Пембрук-Парк (Флорида)
Пембрук-Парк  — Америка Кушма Штатларының Флорида штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
478 ел (б. э. к.)
478 ел (б. э. к.) — безнең эрага кадәр V гасырга кергән ел.
Бад-Лобенштайн
Бад-Лобенштайн (Bad Lobenstein) — Алманиянең Тюрингия җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Вангута-Яха (Надуй-Яха кушылдыгы)
Вангута-Яха — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Надуй-Яхаелгасының уң ярыннан 220 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 21 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Кара диңгезе елгалары бассейны Зур Ою елгасының көнбатыш чигеннән Скуратов борынына чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Печора һәм Об елгалары арасындагы, Кара диңгезенә коючы, елгалар бассейны.
Громенида (Виченца)
Громенида — Италиянең Венеция төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Громенида Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Карабай (Борай районы)
Карабай — Башкортстанның Борай районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 452971, — 80218822003.
Алварельюш (Трофа)
Алварельюш  — Португалиянең Порту округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Рубла
Рубла — Румыниянең Бузеу жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Скарбка
Скарбка — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Ночета
Ночета (Noceta) — Франциянең Югары Корсика департаментына караган коммуна, Фьюморбо-Кастелло кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 18,66 км².
Ярдымҗылар (Ташлычай)
Ярдымҗылар (Yardımcılar) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Агры иле Ташлычай илчесенә караган бер авыл (köy).
Кемптон (Флорида)
Географиясе
Кемптон халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(5001) EMP
Тарихы
1987 елның 19 сентябрендә Эдвард Боуэлл тарафыннан Андерсон-Меса обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1987 SB1» саналган.
Старова-Гура
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Личынка (Бялыницкий районы)
Личынка  (Лічынка ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Бялыницкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
479 ел (б. э. к.)
479 ел (б. э. к.) — безнең эрага кадәр V гасырга кергән ел.
Ньюхейлен (Аляска)
Ньюхейлен  — Америка Кушма Штатларының Аляска штатында урнашкан шәһәр.
GSC814-1911
GSC814-1911 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Ньюхейлен (Аляска)
Тарихы
Ньюхейлен шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
GSC814-1911
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Летур
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(12114) 1998 QJ8
(12114) 1998 QJ8 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1998 елның 17 августында LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1998 QJ8» саналган.
Казан ислам көллияте
Казан ислам көллияте (Казанский исламский колледж) — Казанда 2003 елда ачылган урта һөнәри дини белем бирүче уку йорты. Рәсми исеме: Үзәкләшкән дини оешма — Татарстан Республикасы Мөселманнарының Диния Нәзарәтенең мөселман дини оешмасы «Һөнәри белем бирү оешмасы «Казан ислам көллияте». Көллияттә укыту татар һәм рус телләрендә алып барыла, кайбер фәннәр гарәп һәм инглиз телләрендә укытыла, төрек теле дә кулланыла. Гамәлгә куючысы — ТР мөселманнары Диния нәзарате. «Әль-Мәрҗани» ислам-агарту үзәгенә карый. Көллият мөдире — Җәләлетдинов Мансур Тәлгат улы, Мәрҗани мәчете имамы.
Тарих
Казан ислам көллияте 2003 елда Казанның тарихи үзәгендә — Иске Бистәдә элекке Мәрҗания мәдрәсәсенең флигеле булган бинада (хәзерге К. Насыйри урамы, 15нче йорт) ачыла.
Белгечлекләр
Көллияттә укыту ТР мәгариф һәм фән министрлыгыннан 2015 елның 25 декабрендә алынган вакыты чикләнмәгән лицензия нигезендә алып барыла. Укыту планы 3 блоктан тора: дини (Коръән, ислам тәгълиматы, фикһ, тәфсир һ.б.), гомуми белем бирү (тарих, психология, педагогика, сөйләм мәдәнияте һ.б.) һәм телләрне өйрәнү (татар, рус, төрек, гарәп) дәресләре. Көллияттә уку көндезге һәм читтән торып уку бүлекләрендә алып барыла, уку срогы – 3 ел, сукыр студентлар өчен аерым программа белән эшләүче көндезге бүлек бар. Көллияткә РФ һәм БДБ илләреннән 25 яшькә кадәрге мөселман ир-егетләр кабул ителә. Көллият каршында 2 еллык кичке башлангыч курслар эшли.
Көллияттә укучы шәкертләргә барлык шартлар да тудырылган (уку, ашау, тору мәдрәсә исәбенә).
Загор
Загор — Словакиянең  округында урнашкан авыл.
Аргентинада ислам
Аргентинада ислам (Islam en Argentina, الإسلام في الأرجنتين) – азчылык дине, Төньяк һәм Көньяк Америкада иң эре мөселман азчылыкларыннан берсе. Дин тотучылар турында төгәл статистик мәгълүмат булмаса да (милли җанисәп дин турында мәгълүмат сорамый), 2010 елда Дин иреге турында халыкара доклад нигезендә, Аргентинада мөселманнар саны ил халкының (45,6 млн кеше, 2021 елга) 1 % ын (400 000 нән 500 000 гә кадәр) тәшкил итә. Pew тикшеренүләр үзәге бәясе буенча, 2010 елда Аргентинада 1 000 000 мөселман яшәгән. Диннәр ассоциациясенең мәгълүматлар архивы ислам дине тарафдарларының ил халкының 1,9 % ын тәшкил итүен хәбәр итә.
Загор
Тарихы
Авыл елда нигезләнгән.
Аргентинада ислам
Тарих
Хәзерге Аргентина территориясенә беренче ислам мөһаҗирләре испан яулап алулары вакытында килгән. Телгә алынучы беренче мөселманнар – Пиреней ярымутравында яшәгән, качып, XV гасырда (1492 елда Христофор Колумб Американы ачканнан соң) испан яулап алучы-тикшеренүчеләренә ияреп, Аргентинага килгән һәм биредә төпләнеп калган  –  халкы вәкилләре. XIX гасырда Аргентина территориясенә, нигездә, Сирия (1860 елдан соң) һәм Ливаннан гарәпләрнең беренче зур төркеме күчеп килгән. 1891 елдан 1920 елга кадәр Аргентинага гарәп чыгышлы 367 348 кеше күченгән. Гарәпләрнең зур проценты ландшафты һәм чәчүлекләре (зәйтүн, йөзем) Якын Көнчыгышка охшаган төбәгендә (әлеге төбәккә Мендоса,  Сан-Хуан,  Сан-Луис һәм Ла-Риоха провинцияләре кергән) урнашкан. Бүгенге көндә илдә гарәп чыгышлы 3,5 миллион аргентиналы исәпләнә, аларның күбесе дине буенча – христианнар.
Загор
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Аргентинада ислам
Аргентинада ислам оешмалары
Илдә беренче ике мәчет 1980-елларда Буэнос-Айреста төзелгән: Әт-Тәүхид мәчете 1983 елда Буэнос-Айресның шигый җәмгыяте һәм Аргентинадагы Иран Ислам Республикасы илчелеге ярдәме белән ачыла. Әл-Әхмәд мәчете 1985 елда сөнниләр өчен ачылган һәм илдә ислам архитектурасындагы беренче бина үрнәге булып тора. Мәчетләр бөтен ил буенча таралган. Берничә мәчет башка шәһәрләрдә, шул исәптән икесе – Кордобада, икесе – Мар-дель-Платада һәм дөньяда иң көньяктагы суфи мәчете Эль-Больсонда төзелгән.
Загор
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Аргентинада ислам
Аргентинада ислам оешмалары
Аргентинадагы иң зур мәчет исәпләнүче 1996 елда Согуд Гарәбстаны короле Фахд ярдәмендә, 20 000 м2 мәйданлы җир участогында төзелгән. Аргентина хөкүмәте тарафыннан бирелгән җир кишәрлегенең гомуми мәйданы 34 000 м2 тәшкил итә һәм 1992 елда Согуд Гарәбстанына визитыннан соң, ил президенты (1989 – 1999), мөселман гаиләсендә үскән  тарафыннан тәкъдим ителә. Проектының бәясе 30 миллион АКШ доллары торган, эченә мәчет, китапханә, ике мәктәп, парк кергән мәдәният үзәге Буэнос-Айресның урта сыйныф вәкилләре яшәүче Палермо районында урнашкан.
Штаб-фатиры Аргентинада булган Латин Америкасы ислам оешмасы (Islamic Organization of Latin America, IOLA) – кыйтгада ислам динен үстерүдә иң актив эшләүче оешма.
Ропенка
Ропенка — Польшаның Карпатасты воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Алваренга (Лозада)
Алваренга  — Португалиянең Порту округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Скаржиско-Косьцельне
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Каракылычлы (Юнусемре)
Каракылычлы (Karakılıçlı) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Маниса иле Юнусемре илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Громиньяна (Лука)
Громиньяна — Италиянең Тоскана төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Громиньяна Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Тигасаки
Тигасаки — Япония дәүләтенең Канагава префектурасында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Тигасаки шәһәре 1947 елның 1 октябрендә шәһәр статусын ала.
Халкы
2008 елның 1 гыйнварына шәһәрдә 231005 кеше яшәгән. Халык тыгызлыгы - 1 км²-га 6469 кеше тәшкил иткән.
Географиясе
Шәһәр территориясе 35.71 км² тәшкил итә.
Пенни-Фармс (Флорида)
Пенни-Фармс  — Америка Кушма Штатларының Флорида штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Спас-Деменск
Спас-Деменск (Спас-Деменск) — Россия Федерациясенең Калуга өлкәсендә урнашкан шәһәр.
Халык саны — кеше.
Тарих
Шәһәр статусын 1917 елдан башлап йөртә.
Лоран (Эро)
Лоран — Франциянең Эро департаментында урнашкан коммуна.
Патнам (округ, Көнбатыш Вирджиния)
Патнам — Америка Кушма Штатларының Көнбатыш Вирджиния штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Уинфилд шәһәре.
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1848 елда оештырыла.
Территориясе
Округ мәйданы 895,3 км² тәшкил итә.
Боровлянски (Пышма шәһәр округы)
Боровлянское (Боровлянское) — Свердловск өлкәсенең Пышма шәһәр округы составына керүче авыл.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (96%).
Бадра
Бадра (Badra) — Алманиянең Тюрингия җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Константув (Мазовия воеводалыгы)
Константув  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Мансура Речапова
Речапова Мансура Абдрахман кызы (1923 — 2014) — совет авыл хуҗалыгы продукциясен җитештерү алдынгысы. Социалистик Хезмәт Герое (1971).
Биографиясе
Мансур Абдрахман кызы Речапова 1923 елның 21 августында Омск өлкәсенең Седельников районындагы Юрто-Уйск авылында бохара татарлары гаиләсендә туган.
Авыл мәктәбендә дүрт классны тәмамлагач, Мансура Абдрахман кызы Речапова колхозда эшли башлый. 1940 елда Седельников районының Богдановка авылына тракторчылар курсына укырга җибәрелә.
1941 елдан алып 1945 елга кадәра, Бөек Ватан сугышы елларында, Мансура Абдрахман кызы Речапова Избышев исемендәге колхозга караган Седельниково авылында трактористка булып эшли.
1977 елдан алып данлыклы трактористка хаклы ялда. 2014 елның 29 маенда Мансур Абдрахман кызы Речапова Омск өлкәсе Седельниково авылында вафат була
Алдоар
Алдоар — Португалиянең Порту округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
480 ел (б. э. к.)
480 ел (б. э. к.) — безнең эрага кадәр V гасырга кергән ел.
Ханты-Мансийск районы
Ханты-Мансийск районы (Ханты-Мансийский район,, ) — Хант-Манси — Югра автономияле округы составына керүче муниципаль район.
Административ үзәк — Ханты-Мансийск шәһәре.
Лобжа
Лобжа (Лобжа ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Климавицкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Ханты-Мансийск районы
Халык
Милләтләр (2010): урыслар (74,3%), хантлар (9,3%), татарлар (4,1%), украиннар (3,6%), башкортлар (1,4%).
Ричард III
Ричард III (Richard III; tat.lat. Riçard III; 1452 елның 2 октябре, Фотерингей — 1485 елның 22 августы, Босворт) — Йорк нәселеннән Инглиз иле патшасы (1483-1485), инглиз тәхетендә соңгы Плантагенет вәкиле. Сугышта үтерелгән соңгы инглиз патшасы. Аның үлеме белән Ак һәм Ал гөлчәчәге сугышы тәмамлана.
Ричард III Босворт сугышында (1485) җиңелә һәм үтерелә. Сугышта һәләк булган өч инглиз патшаларыннан берсе (Һарольд 2, Ричард Арыслан Йөрәкле патшалардан соң).
Сугышның хәлиткеч мизгелендә Ричард III-гә лорд Стэнли хыянәт итә. Ричард III мәшһүр гыйбәрәсе: "Ат, ат бирегезче, ярты патшалыгым ат өчен бирәм!" (Коня, коня, полцарства за коня!) дөнья тарихында бик танылган булып китә һәм сәнгать үрнәкләренә керә.
Инглиз тарихчылар буенча Ричард III Инглиз тарихында иң каршылыклы шахесләрдән берсе.
Хыянәт ителгән патша
Ричард III 1483 елгы чуалыштан соң инглиз тәхетенә утыра. Аның хакимлегендә сәүдә зур үсеш кичерә. Ричард III хәрби ислахлар үткәрә, гади халык өчен мәхкәмә тәртибен йомшарта, салымны киметә.
Генрих Тюдор Ричардны хатынын Анна үтерүенә гаепләгәннән соң 1485 елда Уэльстан Ричардка каршы һөҗүм оештыра. Шушы фетнәгә Ричард якташлары да кушыла.
1485 елның 22 августында Босворт янында Генрих Тюдор һәм Ричард III арасында төп сугыш уза. Әлеге кораллы низагны Уильям Шекспир үз әсәрендә тасвирлый. Сугышның хәлиткеч мизгелендә Ричард III-гә лорд Стэнли хыянәт итә. Ричард III чолгап алынуга карамастан, бирелергә баш тарта. Нәтиҗәдә, ул үтерелә.
Ричард III әдәбиятта
Уильям Шекспир үз мәшһүр әсәрендә "Ричард III" Ричардны усал, бөкре кәрлә булып тасвирланган. Ләкин күпчелек сыйфатлар Шекспирның уйдырмасы булган.
Джон Мортон, Томас Мор Ричард III турында әсәрендә Ричард III бөкре явыз кешесе булуын тасвирланган. Шушы әсәрләре нигезендә Шекспир үз китабын язган. Чынлыкта Ричард III үз намусы белән шөһрәт казана, аның шигаре: «Көчем тугрылыкта» («Loyaulte me lie») булган.
Ричард каберен табу
2012 елда Лестерда, автотукталыш астында (элек анда чиркәү булган) Ричард III мәете эзләп табыла. 2013 елның февралендә генетик белгечләре шушы мәете Ричардның булуын исбатлый. Аның буе 172 см иде (кәрлә түгел). Ричард III мәете Лестер Кафедраль Чиркәвендә күмелә.
(5002) Марникс
(5002) Марникс — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1987 елның 20 сентябрендә Эрик Эльст тарафыннан Рожен обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1987 SS3» саналган.
(12115) Robertgrimm
Тарихы
1998 елның 16 сентябрендә CSS проекты тарафыннан Каталина обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1998 SD2» саналган.
Зур Шаудон
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Көнбатыш Каспий су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Сунжа елгасы, Аргун елгасы койганчы урындан тамагына чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Терек һәм Идел арасындагы Каспий диңгезе елгалары бассейны.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Ропянка
Ропянка — Польшаның Карпатасты воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Старополе (Томашовский повяты)
Старополе  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Ругенешть
Ругенешть — Румыниянең Харгита жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Яренлер (аянҗык)
Яренлер (Yarenler) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Синоп иле аянҗык илчесенә караган бер авыл (köy).
Ванде-Яха
Ванде-Яха — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО, Ненец АО, Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Пыякоя-Яха елгасының уң ярыннан 28 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 15 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Кара диңгезе елгалары бассейны Зур Ою елгасының көнбатыш чигеннән Скуратов борынына чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Печора һәм Об елгалары арасындагы, Кара диңгезенә коючы, елгалар бассейны.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Олд-Гарбор (Аляска)
Олд-Гарбор  — Америка Кушма Штатларының Аляска штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Олд-Гарбор шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Льетор
Льетор — Испаниянең Альбасете провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Конти (Венгровский повяты)
Конти  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Дүсмәт (Борай районы)
Дүсмәт — Башкортстанның Борай районында урнашкан авыл.
Почта индексы — ?, — ?.
Но-сюр-Сен
Но-сюр-Сен (Nod-sur-Seine) — Франциянең Кот-д’Ор департаментына караган коммуна, Шатийон-сюр-Сен кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 24.86 км².
Алпендурада-и-Матуш
Алпендурада-и-Матуш — Португалиянең Порту округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Кенал-Пойнт (Флорида)
Кенал-Пойнт  — Америка Кушма Штатларының Флорида штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Лоре (Эро)
Лоре — Франциянең Эро департаментында урнашкан коммуна.
Кенал-Пойнт (Флорида)
Географиясе
Кенал-Пойнт халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Громлонго (Бергамо)
Громлонго — Италиянең Ломбардия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Громлонго Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Сквижова
Сквижова — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Бад-Тенштедт
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.