Шашка_уены_атамалары
Җавап һөҗүме
Каршы як җиңү китерүчән дип санап үткәргән комбинациягә җавап рәвешендә башкарылган һәм шул комбинация нәтиҗәләрен юкка чыгара торган сугулы һөҗүм яки маневр. Бу алым “контрһөҗүм” яисә “җавап комбинациясе” дип тә атала. Диаграммаларда — шундый җавап һөҗүмнәренең үрнәкләре. I диаграмма. Акларның a1 кырына дам кую мөмкинлеге күзгә ташланып тора: '''1. ... bc3? 2.db2 fg7 3.hf8 bc5 4.fb4 aa1'''. Әмма бу мөмкинлекне эшкә җигү каралар өчен адәм күтәрә алмаслык фаҗигагә әверелер иде: '''5.fe3! hd4 6.dc3! db2 7. ef2 X''', һәм хәрәкәт итү сәләтен югалтмаган ике шашканың “бергә-бер” оппозициясе аклар файдасына. Караларның дамы һәм ике шашкасы “бәдрәф”тә кала. II диаграмма. Әлбәттә, d8 һәм f8 дам кырларының буш булуы акларны ахыргы сугуы f2:d4:f6:d8 булган комбинация үткәрергә өндәп тора. Һәм сугулы һөҗүм механизмы да адәм башы җитмәслек түгел: '''1.ed4? ge3 2.cb6 ce5 3.fd8! Каралар башкача суга калса, акларның комбинациясе дөрескә чыгар иде, ләкин соңгы мөмкинлек бу ашык-пошык үткәрелгән һөҗүм нәтиҗәсен юкка чыгара: 3. ... hg7! 4.da5 bc7 5. ad8 gf6 6.dg5 hf6!''' Бу уен азагы караларның позицион өстенлеге белән уза, аклар котылу юлын эзләргә тиеш була. Әлеге ялгыш комбинация урынына гади генә 1.ba5 йөрешен ясарга кирәк иде. Әйтергә кирәк, аклар тарафыннан мондый комбинация үткәрү мөмкинлеге булган позицияләр практик уенда һәм төрле башлангычларда барлыкка килә ала. “Казык” дебютында, мәсәлән, мондый йөрешләр ясалырга мөмкин: '''1. cd4 ba5 2.dc5 db4 3.ac5 fg5 4.bc3 gh4 5.ab2 gf6 6.ba3 fg5 7.cb4 ac3 8.db4 cd6 9.gf4 dc7? Бу очракта акларның комбинациясе бөтен сугу очракларында да уңышлы булып чыга, чөнки 10.ed4 ge3 11.cb6 ce5 12.fd8 hg7 вариантында аларның дамы исән кала: 13.hg3! hf2 14.ge3'''. III диаграмма. Сул флангы богауланган позицияләрне аклар тарафыннан cd4, каралар ягыннан fe5 йөрешләре аша чишү алымы гадәти дип санала. Ләкин аны үткәрүчегә бик игътибарлы булырга кирәк: кайчак бу алмашыну көтелмәгән нәтиҗә бирергә мөмкин. '''1... fe5? 2.df6! dc7 3. fd8 bc5 4. dd4 fg7 5. hf6 gh4'''. Караларның дамы озын гомерле түгел: '''6.gf2! he1 7.bc3 eb4 8. ae7 X'''. IV диаграмма. Акларның e1 кырында “алтын шашкасы” урыныннан кузгалган һәм, a5 кырындагы көндәшен дамга үтәргә кызыктырып тора: '''1. ... gf6? 2. eg7 hf8 3. fh6 fg7 4. hf8 dc5 5. fb4 ae1'''. Ләкин стандарт калыптагы комбинациядән килеп туган торышта хәзерге d6 шашкасының e5 кырына күчәчәген һәм e5-c7 “челтәрен” барлыкка китерәчәген исәпкә алмасаң, бу сугулы һөҗүмнең ахыргы нәтиҗәсе аянычлы булачак: '''6.gf4! eg3 7. ef4! ge5 8. gh2 eg3 9. hb8 X'''. Практик уенда еш очрый торган күренеш бу. V диаграмма. Тактадагы торышның һәм үткәреләчәк комбинациядән соң барлыкка килә торган позициянең катлаулы булуы еш кына ялгышуларга китерә. Ике якның да позициясе кимчелекләрдән азат түгел һәм “тишек-тошыклы”. Комбинация буласын көт тә тор инде. Кем беренче булып ялгышыр? Аклар, алмашыну маневры үткәреп, хәлне бераз җиңеләйтергә кирәк, дигән карарга килә: '''1.bc5? db4 2. ac5 cd6!''' Караларның җавабы: “Әйдә, сынап кара!”. '''3.gh4 db4 4.de5 fb2 5. hh8'''. Аклар фикеренчә, караларның a1 кырына дам куюы файдасыз булачак: '5. ... ba1 6.dc3', һәм аклар хәтта җиңәргә дә тиеш сыман. Әмма каралар барысын да, аклар бар дип тә белмәгәнне дә исәпкә алган икән: '''5. ... ba1! 6.dc3 bd2! 5. ec3 ag7! 8. hd8 bc7 9. db6 ac7 X'''. “Бергә-бер” оппозициясе караларга җиңү китерә! VI диаграмма. Позиция катлаулы, әмма караларга зур перспективалар вәгъдә итми. Үзәк Африкада да үзәк инде ул: аны контрольдә тота яки урап ала алмасаң, исән калу турында гына кайгырта аласың. Шундый нәтиҗәгә килеп, каралар, көндәш позициясендәге тишек-тошыклапрдан файдалануның берар җае юкмы икән, дип уйлана башладылар. Һәм ниһаять, сигез йөрешле (!) һәм дамга үтү мөмкинлеге бирә торган катлаулы комбинацияне эзләп табалар: '''1. ... gf4? 2.eg3 ed6 3.cg5 hd2 4.fe3! df4 5.ge5 bc5 6.bd6! ab4 7.ca5 gf6 8.eg7 ca1'''. Йә Ходай, котылдым бугай... Әмма — '''9.hg8!! ab6 10.ac7 bd6 11.ed2!''' Менә кайда, комбинация башыннан ундүртенче йөрештә көтеп торган икән бәла караларны! Хәзер: '''11. ... de5 йөреше җиңелүгә генә китерә: 12.hb2! ae1 13.gf2 eg3 14.hf4 X'''.