cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Лонге-Яун
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об елгасы Вах елгасы кушылган урынган Нефтеюганск каласына кадәр . Кече елга бассейны — Вах, елга бассейны — (Югары) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Боргорикко
Боргорикко — Италиянең Венето төбәгендә урнашкан коммуна. провинциясе составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Валев
Валев — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Зур Лебедь
Зур Лебедь — Россия территориясеннән ага торган елга. Пермь крае, Свердловск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Межевая Утка елгасының сул ярыннан 40 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 10 км.
Вьей-Тулуз
Вьей-Тулуз — Франциянең Югары Гаронна департаментында урнашкан коммуна.
Дягу-де-Жос
Дягу-де-Жос — Румыниянең Арджеш жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(20977) 1981 EN7
(20977) 1981 EN7 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1981 елның 1 мартында Шелте Бас тарафыннан Сайдинг-Спринг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1981 EN7» саналган.
Бяла-Вода (Бургас өлкәсе)
Бяла-Вода  — Болгариянең Бургас өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Синанлы (Вакфыкебир)
Синанлы (Sinanlı) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Трабзон иле Вакфыкебир илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Дежно-при-Маколах
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Виль-сюр-Люм
Виль-сюр-Люм (Ville-sur-Lumes) — Франциянең Арденны департаментына караган коммуна, Виллер-Семёз кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 3.10 км².
Бичикту-Боом
Бичикту-Боом (Бичикту-Боом) — Алтай Республикасының Онгудай районында урнашкан авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Кыш озын һәм суык. Җәй кыска һәм кызу була. Июль һәм август айларында еш яшен яшнәүләр күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: алтайлар (98%).
Кампи (Бреша)
Кампи — Италиянең Ломбардия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Кампи Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Томашово
Томашово — Польшаның Любуш воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Сетсарж
Сетсарж — Франциянең Мёз департаментында урнашкан коммуна.
NGC 1931
NGC 1931 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
(2002) Эйлер
(2002) Эйлер  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1973 елның 29 августында Смирнова Т. М. тарафыннан Кырым обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1973 QQ1» саналган.
Дворышча (Лидский районы)
Дворышча  (Дворышча ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Лидский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Лүтфие (Күтахья)
Лүтфие (Lütfiye) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Күтахья иле Күтахья илчесенә караган бер авыл (köy).
Демирҗи (Орһанели)
Демирҗи (Demirci) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Бурса иле Орһанели илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Власта (кратер)
Власта — Венера планетасының -28.4°N, -250.1°W координаталары буенча урнашкан, диаметры якынча 10,7 километр озынлыкта булган кратеры.
Исеме
Власта кратеры чех хатын-кыз исеме хөрмәтенә аталган.
(20978) 1981 EW10
(20978) 1981 EW10 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1981 елның 1 мартында Шелте Бас тарафыннан Сайдинг-Спринг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1981 EW10» саналган.
Грейклифф (Монтана)
Грейклифф  — Америка Кушма Штатларының Монтана штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Грейклифф халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Валевице (Белхатовский повяты)
Валевице  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Вайоминг (Мичиган)
Вайоминг  — Америка Кушма Штатларының Мичиган штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Вайоминг шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Тархали-Велики
Тархали-Велики — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Борка-ди-Кадоре
Борка-ди-Кадоре — Италиянең Венето төбәгендә урнашкан коммуна. провинциясе составына керә.
Олы Ярмәк
Олы Ярмәк (Большое Ермаково) — Самар өлкәсенең Кошки районында урнашкан сала.
Дежно-при-Подлехнику
Дежно-при-Подлехнику — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Айтельборн
Айтельборн — Алманиянең Рейнланд-Пфальц җирендә урнашкан коммуна.
Дежно-при-Подлехнику
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Айтельборн
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(185) Эвника
(185) Эвника  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1878 елның 1 мартында К. Г. Ф. Петерс тарафыннан Клинтон обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «ук әлеге атамасы» саналган.
Әлмәт районы
Әлмәт районы — Россия Федерациясендәге Татарстан Республикасы составындагы административ-территориаль берәмлек һәм муниципаль берәмлек (муниципаль район). Төбәкнең көньяк-көнчыгышында табыла. Административ үзәк — Әлмәт шәһәре.
Тәклә (Күрдәмир)
Тәклә  (Təklə ) — Әзербайҗанның Күрдәмир районына караган авыл.
Әлмәт районы
Әлмәт авылы һәм аның тирәсендәге җирлек беренче тапкыр XVIII гасырның өчтән беренче өлешендә башлап чыганакларда телгә алына. Киләсе гасыр урталарында Әлмәт волосте Самар губернасының Бөгелмә өязе (1920 елдан — кантоны) составында була. Волость район статусын 1930 елның 10 августында алды.
Җитәкчелек районда «Алабуга» һәм «Иннополис» үрнәгендә төбәктә өченче махсус икътисадый зона булдырырга планлаштыра. Төзелешнең беренче этабы 2024 елга билгеләнгән.
География
Әлмәт районы Татарстанның көньяк-көнчыгышында урнашкан. Төньякта Сарман, Зәй һәм Түбән Кама, көнбатышта Яңа Чишмә һәм Чирмешән, көньякта Лениногорск һәм Бөгелмә, көнчыгышта Азнакай районнары белән чиктәш. Гомуми мәйданы 2542,93 км². Район составына 99 торак пункт керә. Баш административ үзәк — Әлмәт шәһәре, ул мөстәкыйль муниципаль берәмлек.
Район Бөгелмә платосының төньяк-көнбатышында урнашкан. Биредә урынның уртача биеклеге 200-300 метр тәшкил итә. Кичү, Дала Зәе һәм Үргәсалбаш елгалары ага. Төбәктә нефть, ташкүмер һәм башка файдалы казылмалар запаслары бар. Биредә салкычан җәйле һәм сплкын кышлы уртача континенталь климат.
Флаг һәм герб
2006 елның 26 декабрендә Әлмәт муниципаль районы Советы хәзерге гербны раслады. Аны әлмәтлеләр Рафаэль Курамшин һәм Марат Исламов башкарды, ә эшләп бетергәндә Россия президенты каршындагы Геральдия советы һәм Россия геральдистлар берлеге әгъзалары катнашты. Герб — яшел-кызыл тукыма, анда алтын баскыч һәм лалә чәчәгенә салынган фонтан. Алтын баскыч аллегорик рәвештә нефть вышкасын сурәтли, ә кара фонтан нефть сәнәгатенең төбәк икътисадына керткән өлешен ассызыклый. Кара һәм алтын төсләр нефтьне символлаштырып «кара алтын» буларак тасвирлый. Район советы карарында билгеләп үтелгәнчә, калканның чәчәкле гаммасы район табигатенең байлыгын һәм сәнәгатьнең әһәмиятен күрсәтә. Яшел кыр Татарстанның көньяк-көнчыгышындагы географик үзенчәлекләрне һәм табигый матурлыкны чагылдыра. Гербның аскы өлешендә Кызыл полоса Әлмәт районын мөһим индустриаль үзәк буларак сыйфатлый. 2006 елгы район флагы гербы элементларын кабатлый.
Исемнең килеп чыгышы
Әлмәт районы исемен шул исемдәге авыл исеменнән килеп чыккан (ул авыл хәзер административ үзәк). Географ Евгений Поспелов күрсәткәнчә, XIX гасырда хәзерге шәһәр урынында башкорт авылы Әлмәт булган. Авылның исеме Әлмәт исемле башкортның тартым формасыннан формалашкан, мөгаен, ул Әл-Мөхәммәт булгандыр (Әлмәт — Әл-Мөхәммәт).
Тарих
Юрмый кабиләсе башкортлары тарафыннан элекке Бөгелмә өязенең Юрмый волосте составына кергән түбәндәге авылларга нигез салына: Абдрахман, Әлмәт (хәзерге Әлмәт шәһәре), Бишмунча, Кама Исмәгыйль, Яңа Кәшер, Яңа Нәдер, Тайсуган, Сөләй, Кичүчат, Урсалбаш, Чупай. Кантон идарәсе чорында хәзерге район территориясендә X (1798-1803 еллар), XI (1803-1847 еллар), XII (1847-1854 еллар) башкорт кантоннары урнашкан булган. 1920-нче елларда Бишмунча авылы халкы тарафыннан Ак Чишмә һәм Кама-Елга авылларына нигез салына. .
XVIII гасыр башына кадәр көньяк-көнчыгыш Кама аръягы территорияләрендә халык аз яшәгән. Нугай Урдасының якын булганга, 1630 нчы елларга кадәр бу киңлек дала халкын күчерү өчен "коридор" сыйфатында файдаланылган. Нугай халкын кысрыклаганнан соң, этник яктан күптөрле җирле халык аз санлы булуын дәвам итә һәм еш кына калмык һөҗүмнәренә дучар була. Тарихчы Айдар Ногманов мәгълүматлары буенча, 1704-1711 еллардагы башкорт восстаниесе бастырылгач кына, игенчеләр Көньяк-Көнчыгыш Кама аръягына күченә башлаганнар.
XVIII йөзнең беренче яртысында хәзерге Әлмәт районы Надыров волостена караган һәм биредә рус булмаган ясаклы халык яшәгән. Әлмәт авылы нигезләнү вакыты турында төгәл мәгълүматлар сакланмаса да, тарихчылар авыл 1719-1730 нчы елларда барлыкка килгән дип фаразлыйлар. Авылны беренче тапкыр искә алу башкорт восстаниесе башлануга карый. 1735 елның 24 июнендәге полковник Иван Татищевка хатында җирле мулла баш күтәрүчеләрнең планнары турында хәбәр итә һәм документны имзасы белән тәмамлый:
Туган якны өйрәнүче Р. Х. Әмирханов фикеренчә, авылга нигез салучы җирле мулла Алмет Сәетов булган. Бу фикер белән башкорт тарихчысы Әнвәр Әсфәндияров бәхәсләшә. Үзенең «Минзәлә башкортлары уллары» хезмәтендә ул әле яңа гына рухани лидер булган 23 яшьлек Сәетовның общинада шундый абруйга ия була алмавын раслый. Нигез салучы Асфандияров роленә мөмкин булган фигура итеп Әлмәт хөкүмәт дин әһеле Кәрамәтов исемен атый.
Порто-Веккио
Порто-Веккио (Porto-Vecchio) — Франциянең Көньяк Корсика департаментына караган коммуна, Бавелла кантонына карый.
Әлмәт районы
Тарих
XVIII һәм XIX гасырлар дәвамында булачак Әлмәт районының җирлекләре саны арта бара. Яңа Мәскәү юлына әкренләп Сембер, Пенза, Казан, Нижгар, Касыйм һәм башка өязләрдән крестьяннар килеп утырганнар. Ревизиягә (Россия империясендә халык исәбен алып) 1746 елда 54 яңа җирлек оеша, шуларның иң зурысы — Тайсуганово, Әлмәт, Иске Надырово (Нагорное) һәм башкалар. Аларның кайберләре Ырынбур губернасы атласына кертелгән, Көнчыгыш Кама аръягы XVIII һәм XIX гасырның беренче яртысында Ырынбур губернасына кергән. Әлмәтнең үзендә 1746 елда 62 ир-ат заты ясаклы татар исәпләнә. 1795 елда анда 700 тептяр (ревизия исәбе татарлар белән бергә булуы мөмкин) һәм башкортлар яшәгән; 1834 елда — 123 башкорт һәм 544 тептяр. XIX гасыр уртасында авылларда 1518 казна крестьяны һәм башкортлар исәпләнә. Биредә мәчет, почта станциясе, ике завод төзелгән, ярминкәләр һәм базарлар үткәрелгән. 1851 елда Әлмәт волосте Самар губернасы Бөгелмә өязенә кергән.
1917 елда Татарстанда Советвласты урнаша. Ватандашлар сугышы вакытында Әлмәттә һәм төбәктә бәрелешләр булган. 1918 елда кызылармеецлар чехословак корпусы частьлары белән сугышканнар, ә 1919 елда — Колчак армиясенә каршы. Киләсе елның кышында Бөгелмәдә җирле крестьяннарның «Вилочное восстание» дип аталган гаделсез продразъестка каршы кабынып китә. Бунт Татарстанның көньяк-көнчыгышын, шул исәптән Әлмәтне дә чолгап ала, әмма берничә айдан власть тарафыннан бастырыла. 1920 елда Әлмәт волосте Татарстан АССРның Бөгелмә кантонының бер өлеше булып керә..
Әлмәт районы 1930 елның 10 августында оеша. 1953 елда район үзәге шәһәр исеме ала һәм русча Альметьевск лип үзгәртелә. Районның чикләре берничә тапкыр үзгәрде. 1959 елда район составына бетерелгән Акташ районының бер өлеше керә. Тагын дүрт елдан Азнакай, Зәй, Яңа Чишмә һәм Чирмешән районнарының бер өлеше кушыла. Хәзерге вакытта шәһәр һәм район Татарстанның эре сәнәгать һәм мәдәният үзәге булып тора.
Муниципаль-территориаль бүленеш
Әлмәт муниципаль районында 37 муниципальберәмлек, шул исәптәп 2 шәһәр һәм 35 авыл җирлеге, 99 торак пунк бар.
(20979) 1981 EO13
(20979) 1981 EO13 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1981 елның 1 мартында Шелте Бас тарафыннан Сайдинг-Спринг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1981 EO13» саналган.
Әлмәт районы
XVIII—XX гасырлар
Авыл хуҗалыгы төбәк икътисадында төп рольне уйнаса да, XVIII гасырның икенче яртысында һәм XIX гасыр башында тау заводы һәм нефть сәнәгате шактый үсеш ала. Көнчыгыш Кама аръягының географик урыны Урта Азия белән транзит сәүдәне үстерү һәм ярминкә сәүдәсенең чәчәк атуын билгеләде. Төбәкнең икътисадый үсешенә шулай ук, почта һәм сәүдә трактларын да кертеп, элемтә юлларын киңәйтү ярдәм иткән. Күп кенә җирле халык йөк ташуга җәлеп ителгән.
Быстрый Ерик
Быстрый Ерик — Россия территориясеннән ага торган елга. Волгоград өлкәсе, Ростов өлкәсе, Калмыкия биләмәләрендә ага. Елга  Лиска елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 37 км.
Әлмәт районы
XVIII—XX гасырлар
Ватандашлар сугышы башланганнан соң, Әлмәт волосте берничә тапкыр сугышучы якларның каршылыгы урынына әверелде. 1918 елда кызылармеецлар чехословак гаскәрләре частьлары белән сугышканнар, ә 1919 елда — Колчак армиясенә каршы. Сугыш нәтиҗәсендә авыл хуҗалыгы хәлсезләнә, һәм 1921 елда Идел буенда көчле ачлык башлана. Шуның нәтиҗәсе булып, үлем һәм миграция нәтиҗәсендә күп кенә хуҗалыкларның таркалуы һәм халыкның кимүе башлана. Тарихчылар исәпләве буенча, 1921 елның июненнән 1922 елның мартына кадәр чорда Татарстан халкы 200 меңгә якын кешегә кимегән. Гомумән алганда, ачлыктан ике миллион кеше зыян күргән, шуларның 100 меңнән артыгы үлгән. Бөгелмә кантонында ачлыктан 35 мең кеше һәлак булган.
Быстрый Ерик
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Тын бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Тын кушылдыклары бассейны Хопёр һәм Төньяк Донец кушылганчы, елга бассейны — Тын (бассейнның Россия өлеше).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Әлмәт районы
XVIII—XX гасырлар
НЭП чорында республика икътисады әкренләп торгызыла. Үсеш елларында Әлмәт волостенда 90 сәүдә һәм вак сәнәгать предприятиесе эшләгән. 1920-нче еллар азагында районда күмәкләштерү һәм традицион тормыш рәвеше белән көрәш башланды. Кыска гына вакыт эчендә крестьян хуҗалыклары 45 колхозга берләшкәннәр, ә «читкә тайпылучылар» Татарстан АССР-ында билгеле булган «Әлмәт эше» кысаларында раскулачить ителгән һәм репрессияләнгән. 1931 елда яңа оешкан район җитәкчелеген "уң оппортунистик тайпылышта" һәм алдан ниятләп ашлык әзерләүдә гаепләнәләр. Районның дүрт җитәкчесе атып үтерелә, күпләр төрмәгә утыртыла. Көчләп күмәкләшүнең бу якты эпизоды республикада «альметьевщина» буларак тарихка кереп калды.
Сугыштан соңгы чор энергетиканың һәм нефть чыгаруның көньяк-көнчыгышта зур үсеш алуы белән характерлана. 1948 елда дөньяда иң эре "Ромашкино" ятмаларының берсе ачыла. Ике елдан соң Әлмәт районының Миңнебай авылында тагын бер нефть ятмасы ачылды, бу районның икътисади үсешенә этәргеч булды, шуңа күрә 1953 елда Әлмәт шәһәр статусын алды һәм Әлмәт шәһәре дип үзгәртелде.
Икенче мөһим казаныш Миннибай нефть мәйданында нефть газы куллану аркасында республиканың башка төбәкләре белән бергә Әлмәт районын тоташ газлаштыру үтте. 1950-нче елларда Миңнебай газ эшкәртү заводы иярчен газдан ягулык һәм чимал җитештерү буенча рекорд куйды.
Нефть сәнәгате
XX гасыр урталарына Татарстанда 430 млн тонна нефть запасы табылган. 1950 елда ССРБ Министрлар Шурасы берничә ел дәвамында ССРБда иң зур нефть чыгаручы оешма булган "Татнефть" төркеменә берничә трестны берләштерү турында указ чыгара. 1960-1980 елларда нефть чыгару арта. Советлар Союзының таркалуы һәм базар икътисадына күчү төбәк бюджетында да чагыла. Икътисади тарихчылар фикеренчә, «республикада структур кризис аеруча нык чагылды: чыгару тармаклары һәм әзер продукция җитештерү арасында аерма сакланып калды»[42]. Әмма инде 1990 нчы еллар уртасыннан край икътисады икътисадый үсешне сынап карады. Икътисадый суверенитет алу белән "Татнефть" дөнья базарына чыга һәм Лондон фонд биржасы исемлегендә беренче Россия нефть компаниясе була алды. 2000 елларда «Татнефть» Әлмәт районының шәһәр төзүче предприятиесе булып калды, төбәк икътисадына инвестицияләр кертеп һәм күп кенә социаль шәһәр проектларында катнашты. 2005 елда төбәктә "Түбән Кама нефть эшкәртү заводы" ачылды, соңыннан "Танеко" дип үзгәртелде.
2016 елда республика сәнәгать җитештерүенең 30 %ка якыны район өлешенә туры килде. Монда шулай ук нефть сәнәгатенең эре предприятиеләре («Әлмәтнефть», «Ямашнефть», «Елховнефть» һәм башкалар) һәм эшкәртү сәнәгате (Әлмәт торба заводы, Әлмәт тимер-бетон эшләнмәләр заводы, «Радиоприбор», «Алнас», «Баулюкс» Әлмәт заводы) эшли. 2018 елда район АСИҮТ статусына (алгарышлы социаль-икътисадый үсеш территориясе статусына) чыгарырга планлаштырган, ул чимал булмаган җитештерүне экспортлауга махсуслашкан.
Инвестиция потенциалы
Әлмәт муниципаль районы 2020 елның гыйнвар-сентябрь айларында социаль-икътисадый үсеш күрсәткечләре буенча республикада икенче урында тора. 2019 елда тулай территориаль продукт 425 млрд сумнан артык тәшкил иткән, ә төяп җибәрелгән товарларның күләме 962 млрд. сумга, үсеш динамикасы 4% ка җиткән. Төбәктә уртача хезмәт хакы 46 мең сум тәшкил итә, бу алдагы ел белән чагыштырганда 6,9 процентка югарырак. Федераль дәүләт статистикасы хезмәтенең Татарстан Республикасы буенча отчетына караганда, 2019 елда Әлмәт районында 44 млрд тан артык инвестиция кертелгән (бюджет акчаларыннан һәм кече бизнестан тыш), бу алдагы елдагыдан 1,5 млрд. сумга арыграк. Татарстан Республикасы Социаль икътисадый мониторинг буенча комитеты мәгълүматлары буенча, 2020 елның беренче яртыеллыгында районның төп капиталына регион инвестицияләре 18 млрд сум тәшкил итә, ягъни республикада инвестицияләрнең гомуми күләменең 8,7 % ы.
Нефть чыгару сәнәгатеннән тыш, төбәкнең җитештерү потенциалы 51 мең м² мәйданлы өч сәнәгать мәйданчыгыннан тора, аларның 16 меңе әлегә вакантлы.
Район җитәкчелеге край икътисадын диверсификацияләүгә һәм авыл хуҗалыгына ярдәм итүгә йөз тота. Авыл халкы арасында эшлекле активлыкны арттыру буенча җирле программа ярдәмендә 2018 елга шәхси ярдәмче хуҗалыклар саны 15 %ка артты. Перспектив инвестиция проектлары арасында — сөт заводын реконструкцияләү, ашлык эшкәртү заводын модернизацияләү, алма бакчасы утырту, Россиядә җиләк фермасы мәйданы буенча икенче урынга чыгу һәм башка проектлар.
2019 елда Татарстан хөкүмәте Әлмәттә "Алабуга" һәм "Иннополис" үрнәгендә махсус икътисадый зона булдыру планнары турында белдерде. Төзелешнең беренче этабында 2024 елга кадәр 70 млрд сумнан артык акча кертү планлаштырыла. Республикада өченче махсус икътисадый зона төзелеше төбәкнең икътисады үсешенә ярдәм итәргә һәм инвестицияләр өчен уңай шартлар тудырырга тиеш.
Транспорт
Әлмәт Казаннан көньяк-көнчыгышта 279 км ераклыкта урнашкан. Административ үзәктән 16 чакрым ераклыкта шул исемдәге тимер юл станциясе урнашкан. Әлмәт тирәсендә автомобиль юллары төене урнашкан, алар арасында: Р-239 Казан — Әлмәт — Ырынбур — Казахстан белән чиктәш ил, 16А-0003 Яр Чаллы — Әлмәт, 16К-0077 Әлмәт — Азнакай, 16К-0131 Кузайкино (Р-239) — Нурлат, 16К-0334 Әлмәт — Мөслим[51]. Районның көньягы буйлап ''Төньяк Европа — Көнбатыш Кытай" тиз йөрешле автомагистрале коридорының төзелә торган автомагистрале уза. Шулай ук Әгерҗедә — Яр Чаллыда — Акбаш тимер юл линиясе эшли, тармаклы Әлмәт — Түбән Мактама юллары. Районда түбәндәге станцияләр һәм тукталыш пунктлары бар (төньяктан көньякка таба):
Экология
Экология мәсьәләләре нефть чыгаручы төбәкләрдә аеруча кискен тора. Нефть промыселларының якынлыгы туфракның бөтенлегенә һәм структурасына һәм җир асты суларының торышына җитди йогынты ясарга мөмкин. Ю. П. Бубнов һәм М. В. Кожевникованың 2000 еллар башында үлчәүләр =ткёргён, соңгы 30-40 ел эчендә югары һәм аннан түбәнрәк катламнарның составын нык үзгәрткән. Әйтик, Югары Кама катламнарының су составы хлорид-гидрокарбонат натриево-магний-кальцийлы, ә Түбән Кама сульфат-гидрокарбонат-хлоридлы, натрий-магний-кальцийлы булды. Җир асты сулары составының үзгәрүенең төп сәбәбе — техноген фактор: нефть-газ чыгару эшчәнлеге, авыл хуҗалыгы һәм көнкүреш калдыклары». Галимнәр идарә органнарына әйләнә-тирә мохит мониторингы белән шөгыльләнергә тәкъдим итә. 1995 елдан бирле Әлмәт муниципаль районында Экология һәм төзекләндерү департаменты эшли, ул төбәкнең экологик торышы өчен җаваплы. Россиядә Экология елы (2017) кысаларында район администрациясе 2017-2021 елларга “Халыкның экологик һәм санитар-эпидемиологик иминлеген” тәэмин итү буенча махсус программа раслады. Моннан тыш, Әлмәт дәүләт нефть институтында яшь кешеләрне экологик эшчәнлеккә җәлеп итү өчен чаралар (очрашулар, әңгәмәләр, республика һәм шәһәр конкурслары) үткәрелә.«Татнефть» төркеме шулай ук даими рәвештә «Экотехнология һәм 21 гасыр җиһазлары» күргәзмәсендә катнаша.
Социаль өлкә
Нефть чыгару һәм эшкәртү сәнәгатен үстерү урыннарда белгечләр әзерләргә мәжбүр итте. Беренче чыганаклар ачылганнан соң, район үзәгендә Иван Губкин исемендәге Мәскәү нефть институтының читтән торып уку-консультация пункты оештырылды. 1992 елда филиал нигезендә унбер елдан дәүләт статусын алган Әлмәт нефть институты ачылды. 2020 елга шәһәрдә һәм районда дүрт югары уку йорты һәм алты урта һөнәри белем бирү йорты эшли башлады.
1975 елда административ үзәктә республиканың көньяк-көнбатышында иң эре Г. А. Стефановский исемендәге Әлмәт картиналар галереясе ачылды. 1994 елдан районда туган якны өйрәнү музее һәм башка төбәк музейлары эшли. 1997 елдан бирле төбәктә Татарстан Республикасы Композиторлар берлегенең бүлеге эшли, ә җирле журналистлар берлегендә 80 әгъза бар. 2020 елга Әлмәттә һәм районда 135 мәдәният һәм сәнгать учреждениесе, 36 мәчет һәм 13 чиркәү эшли. Шулай ук биредә мәҗбүри һәм өстәмә белем бирү өчен уку йортлары эшли, аларда 35 меңнән артык бала белем ала. Ислам дини-агарту мәктәпләре — мәдрәсәләр аерым урын алып тора. Өстәмә белем бирү өчен тугыз балалар спорт мәктәбе һәм 24 спорт клубы һәм оешма эшли.
Күренекле кешеләр
Әлмәт ягы — республикабызга олы шәхесләр: җитәкчеләр, әдипләр, фән эшлеклеләре һ. б. зыялылар биргән төбәк. 1755 — 1756 елларда Башкорт күтәрелешләре (1735 — 1740) җитәкчесе Батырша (Габдулла Туктаргали улы Алиев) (1710-1762) һәм имам — мөдәррис, хаттат, мәдрәсә өчен дәреслекләр авторы, шагыйрь Габдрахман Тайсугани (Габдрахман Туймөхәммәт улы Бикчурин) (1691-1764) Тайсуган авылы мәдрәсәсендә укыганнар һәм укытканнар.
Әлмәт авылында мәшһүр тюрколог, монгол телләре белгече, профессор Әхмәт Рәшит улы Яруллин (1912—2003) туып үсә. 1929 елда ул Төркиягә китә һәм шунда укып белем ала, профессор дәрәҗәсенә ирешә. Төркиядә ул Әхмәт Тимер исеме белән таныла.
Әлмәт авылында балалар язучысы Үзбәк Газиз улы Саттаров (1922—1982), Татарстанның халык артисты Ирек Вәли улы Баһманов (1932) һәм дәүләт эшлеклесе, сәясәт фәннәре докторы, Татарстан Республикасының Дәүләт рәисе Фәрит Хәйрулла улы Мөхәммәтшин (1947) туып үскән.
Ырынбур төбәге сәүдәгәрләре һәм алтын приискалары хуҗалары, җәмәгать эшлеклеләре Рәмиевләрнең (шагыйрь Дәрдемәнд, 1859—1921) язмышы Әлмәт районының Тайсуган авылы белән бәйләнешле. Аларның шәҗәрәләре Казан ханлыгы чоры морзаларына барып тоташа. Бабалары Сәлим Ахун белән Исмәгыйль сәүдәгәр XVIII йөздә Зәй буендагы Тайсуган авылыннан Ырынбур губернасы Эстәрлетамак өязенә күчәләр.
Әлмәт районының Кичүчат авылында мәгърифәтче, галим, тарихчы, фән белгече һәм җәмәгать эшлеклесе Ризаэтдин Фәхретдин (1859—1936) туып үсә. Миңнебай авылында язучы, нәшир, җәмәгать һәм сәясәт эшлеклесе Фатих Кәрими (1870— 1937) дөньяга килә. Габдрахман авылында «Татнефть» акционерлар җәмгыятенең генераль директоры Шәфәгать Фәхраз улы Тәхәветдинов (1946) туып үсә.
Иске Баграж авылында Ләбиб Гыйльман улы Гыйльми (1906—1947), генерал-полковник, Төрекмәнстан Генераль штабы башлыгы, Төрекмәнстан Республикасы Герое Нәҗип Әбделкәрам улы Нәҗипов (1955), Кама Исмәгыйль авылында Татарстанның халык язучысы, Г. Тукай исемендәге Дәүләт бүләге лауреаты Хисам Нуретдин улы Камалов (1926-2016), Миңнебайда Шамил Мотыйгулла улы Бикчурин (1928—1991), Яңа Кәшердә шагыйрә Энҗе Һилалетдин кызы Мөэминова (1924), Россия Дәүләт думасы депутаты Ришат Әбүбакиров (1959), Әлмәт политехник техникумы директоры (1964―2006), РСФСР (1983) һәм Татарстанның (1994) атказанган укытучысы Ләбиб Ибраһимов (1933―2007), Түбән Абдулда галим, язучы, Татарстанның фән өлкәсендә Дәүләт бүләге лауреаты Миңнәхмәт Җәмил улы Сәхапов (1957-2020), ректор, Татарстанның атказанган укытучысы (2007) Ильяс Сәлахов (1961) туган.
Вальэр (Монтана)
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Әлмәт районы
Күренекле кешеләр
Бөек Ватан сугышы фронтына киткән 18,5 мең әлмәтленең яртысына якыны яу кырларында мәңгелеккә башын салды. Ике якташ – Мотыйк Әхмәдуллин (1910, Урсалбаш — 1974, Әлмәт) белән Никита Токарликов (1918, Кәләй — 1944, Литва ССР) батырлыклары өчен Советлар Союзы Герое исеменә лаек булды. Ә өч кеше – Корбан Тимергалиев, Гарәфетдин Сәлахетдинов һәм Михаил Алаев Дан орденының тулы кавалерлары булдылар.
Кампи (Мачерата)
Кампи — Италиянең Марке төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Вальэр (Монтана)
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Әлмәт районы
Күренекле кешеләр
Гөлнара Кәшипова, драма актрисасы, Татарстанның атказанган артисты.
Кампи (Мачерата)
Географиясе
Кампи Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Варвара (Бургас өлкәсе)
Варвара  — Болгариянең Бургас өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Топорув (Любуш воеводалыгы)
Топорув  — Польшаның Любуш воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Варвара (Бургас өлкәсе)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Синанлы (Сарай)
Синанлы (Sinanlı) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Текирдаг иле Сарай илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Вьейвинь (Югары Гаронна)
Вьейвинь — Франциянең Югары Гаронна департаментында урнашкан коммуна.
Демирҗи (Һыныс)
Демирҗи (Demirci) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Эрзурум иле Һыныс илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Дзевяткавцы
Дзевяткавцы (Дзевяткаўцы ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Вавкавыский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Чожменьга
Чожменьга — Россия территориясеннән ага торган елга. Архангельск өлкәсе, Вологда өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Терменьга елгасының уң ярыннан 17 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 11 км.
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Гюсон (Монтана)
Гюсон  — Америка Кушма Штатларының Монтана штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Гюсон халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Дягу-де-Сус
Дягу-де-Сус — Румыниянең Арджеш жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Лопасынко
Лопасынко — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елга Сукур-Яун елгасының уң ярына тамагыннан 46 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 38 км.
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Щино
Щино (Щино) — Киров өлкәсенең Өрҗем районында урнашкан авыл.
Каник (кратер)
Каник — Венера планетасының 32.5°N, -249.9°W координаталары буенча урнашкан, диаметры якынча 16,5 километр озынлыкта булган кратеры.
Исеме
Каник кратеры сахалинлылар хатын-кыз исеме хөрмәтенә аталган.
Сиври-ла-Перш
Сиври-ла-Перш — Франциянең Мёз департаментында урнашкан коммуна.
Щино
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
NGC 1932
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
(15) Эвномия
(15) Эвномия  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1851 елның 29 июлендә Де Гаспарис, Аннибале тарафыннан Обсерватория Каподимонте обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «ук әлеге атамасы» саналган.
Жернель
Жернель (Gernelle) — Франциянең Арденны департаментына караган коммуна, Виллер-Семёз кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 4.83 км².
Караагач (Сушеһри)
Караагач (Karaağaç) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Сивас иле Сушеһри илчесенә караган бер авыл (köy).
Франг Барди
Франг Барди (алб. Frang Bardhi, лат. Franciscus Blancus, 1606, Каллмет — 1643) - албан католик епискобы,беренче албан Dictionarium latino-epiroticum сүздегенең авторы.Римда 1635 елда бастырылган беренче Албания  дизайнеры (Dictiontinum latino-epidrotic) буларак, Албания әдәбиятыны ң башлангыч авторлары арасында аерылып тора   .1635—1644 елларда Яңа Ипешкев булып хезмәт итә.
Биография
Франг Барди 1606 елда төньяк Албаниядә, Калмәт авылында, тарихи өлкәдә Задримда, Ятып кала шәһәрендә туа. Ул олуг гаиләдән чыга. Аның гаиләсе Венеция Республикасы гражданнары була. Франг Барди узенең шушы гаиләдә туы белән горурланган ,чөнки аның гаилә әгьзалары Осман илбасарларына буйсынмаган халык була.
Барди,теологияне Италиядә өйрәнә.Урбанның әтисе 1636 ел ның 17 декабрендә, аны Сапы һәм Сәрдә  епархиясенең  епискобы  итеп билгели.
1637 нче елдан Конгрция вереда  узенең эпархиясен  тасвирлады. Хәзерге вакытта ул Осман экспансия вакытларын чагылдырган документ булып тора.
1635 нче елда Франг Барди Римда, тарихта беренче булган  албан сүзлеге  Dictionarium latino-epiroticum чыгара, ул 5640 статьядан  тора. Шулай ук Геогрий Скандербегның биографиясен яза. Анда Скандербегның килеп чыгышын  хорват католигы Иван- Томко Мрнавич белән 1631 нче елд а тасвирлый.
Аның кушымтасында 113 мәкаль, фраз һәм исемлектән торган исемлек бар, аларның кайберләре башка телләрдән албан теленә тәрҗемә итәләр, өстәвенә, аларның күбесе албан фольклорыннан җыелган.
Валевице (Ловицкий повяты)
Валевице  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
(20980) 1981 ED16
Тарихы
1981 елның 1 мартында Шелте Бас тарафыннан Сайдинг-Спринг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1981 ED16» саналган.
Олы Яломан
Большой Яломан (Большой Яломан) — Алтай Республикасының Онгудай районында урнашкан авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Кыш озын һәм суык. Җәй кыска һәм кызу була. Июль һәм август айларында еш яшен яшнәүләр күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: алтайлар (100%).
Айх (Рейнхессен)
Айх  — Алманиянең Рейнланд-Пфальц җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Декани
Декани — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Борсо-дель-Граппа
Борсо-дель-Граппа — Италиянең Венето төбәгендә урнашкан коммуна. провинциясе составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Туплице
Туплице — Польшаның Любуш воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Варовник
Варовник — Болгариянең Бургас өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кривой банк
Кривой банк — Россия территориясеннән ага торган елга. Әстерхан өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга озынлыгы 7,2 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Түбән Идел бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Асбассейн юк, елга бассейны — Куйбышев сусаклагычыннан алып Каспийга койганчыга кадәр Идел елгасы.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Дзевятки
Дзевятки (Дзевяткі ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Бераставицкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Элекан-Су
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Көнбатыш Каспий су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Черек елгасы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Терек һәм Идел арасындагы Каспий диңгезе елгалары бассейны.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
(20981) 1981 EZ16
(20981) 1981 EZ16 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Вайтголл (Мичиган)
Вайтголл  — Америка Кушма Штатларының Мичиган штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Вайтголл шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(630) Эвфимия
Тарихы
1907 елның 7 мартында Август Копфф тарафыннан Хайдельберг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1907 XW» саналган.
Демирҗи (Сивриһисар)
Демирҗи (Demirci) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Эскишеһир иле Сивриһисар илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Кампи (Арецо)
Кампи — Италиянең Тоскана төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Грачевка (Кошки районы)
Грачевка (Грачевка) — Самар өлкәсенең Кошки районында урнашкан сала.
Кампи (Арецо)
Географиясе
Кампи Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.
Грачевка (Кошки районы)
Халык
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чуашлар (46,8%), мордва (32,5%), руслар (15,6%), әзериләр (5,2%).
Кампи (Арецо)
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Вест-Эллоустоун (Монтана)
Вест-Эллоустоун  — Америка Кушма Штатларының Монтана штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Проприано
Проприано (Propriano) — Франциянең Көньяк Корсика департаментына караган коммуна, Сартенес-Валинко кантонына карый.
Гайак-Тульза
Гайак-Тульза — Франциянең Югары Гаронна департаментында урнашкан коммуна.
Тархалин
Тархалин — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Де-Борджиа (Монтана)
Де-Борджиа  — Америка Кушма Штатларының Монтана штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Де-Борджиа халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Декманца
Декманца — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Валентинув (Поддембицкий повяты)
Валентинув  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Магалҗык (Малазгирт)
Магалҗык (Mağalcık) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Муш иле Малазгирт илчесенә караган бер авыл (köy).
Синанлы (Юнак)
Синанлы (Sinanlı) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Конья иле Юнак илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Сиври-сюр-Мез
Сиври-сюр-Мез — Франциянең Мёз департаментында урнашкан коммуна.
Боочи
Боочи (Боочи) — Алтай Республикасының Онгудай районында урнашкан авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Кыш озын һәм суык. Җәй кыска һәм кызу була. Июль һәм август айларында еш яшен яшнәүләр күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
Айхельхардт
Айхельхардт — Алманиянең Рейнланд-Пфальц җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Иветт (кратер)
Иветт — Венера планетасының -7.5°N, -249.6°W координаталары буенча урнашкан, диаметры якынча 10,6 километр озынлыкта булган кратеры.
Исеме
Иветт кратеры француз хатын-кыз исеме хөрмәтенә аталган.
Боски-Сант'Анна
Боски-Сант'Анна — Италиянең Венето төбәгендә урнашкан коммуна. провинциясе составына керә.
Турск (Любуш воеводалыгы)
Турск  — Польшаның Любуш воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Боски-Сант'Анна
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Турск (Любуш воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Топалһәсәнли (Күрдәмир)
Топалһәсәнли  (Topalhəsənli ) — Әзербайҗанның Күрдәмир районына караган авыл.
Дяж
Дяж — Румыниянең Муреш жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Маризь Кемаль
Маризь Кемаль (чын исеме Раиса Степановна Кемайкина) — эрзя шагыйрәсе, язучы. 1996 елдан Россия язучылар берлеге әгъзасы.
Биография
Кемайкина Раиса Степановна 1950 елның 13 августында Мордва Республикасының Кече Маресево эрзя авылында крестьян гаиләсендә туа.
1965 елда сигезенче сыйныфны тәмамлаганнан соң, ике ел Олы Маресево урта мәктәбендә укый. Огарев исемендәге Мордовия дәүләт университетының филология факультетын тәмамлый, рус теле һәм әдәбият укытучысы квалификациясен ала.
1972 елдан 1975 елга кадәр туган авыл мәктәбендә укытучы булып эшли. Яшь укытучыга өстәмә рәвештә алман һәм эрзя телләрен өйрәтергә тәкъдим итәләр. Башта ул туган телне өйрәтүдән баш тарта, чөнки аның махсуслашуы булмый, тик беркүпме вакыттан соң русификацияләнгән кыз эрзя теле һәм фольклоры белән кызыксына башлый.
1975 елның җәендә Саранск өязенә күчеп китә һәм ике ел дәвамында «Эрзянь правда» газетасында корреспондент булып эшли. Корректор вазифасыннан башлый. Раиса Кемайкин бу вазифада эрзя грамотасын тулысынча үзләштерә һәм аны Г. П. Ласкин җитәкчелегендә мәдәният бүлегенә күчерәләр. Тагын бер елдан тормыш партия бүлегенә күчә.
Беренче мәкаләсен ул 1980 елда яза. Аннан соң ул җиде ел ярым А.С. Пушкин исемендәге Мордовия китапханәсендә эшли.
1985 елдан 1988 елга кадәр — "Сятко" журналында шигърият бүлеге мөдире, 1989 елдан бирле Эрзя "Чилисема" балалар журналының җаваплы секретаре булып тора.
Әсәрләр
1980 елның август аенда "Сятко" журналында "Эйкакшчинь лавсь" ("Балачак бишеге") шигыре бастырыла. Шунан соң Раиса Степановна яшь әдәбиятчыларның еллык семинарларында катнаша башлый. "Сятко" журналы аның шигырьләрен бастыруын дәвам иттә.
1987 елда "Маней васолкст" дүрт авторның гомуми җыентыгы дөнья күрә, Раисаның күп шигырьләре ана шунда басылды. 1988 елда Мордва китап нәшрияты аның беренче "Лавсь" ("Бишек") җыентыгын чыгара.
Икенче җыентык, "Штатол" ("Шәм", 1994) шагыйрәнең тормышы, мәхәббәте, борынгы эрзя халкы язмышы һәм аның тормыш юлы турында фәлсәфи уйланулардан гыйбарәт. Бирегә лирик һәм публицистик характердагы шигырьләр, шулай ук "Мон-эрзан" поэмасы милли тирә-юньгә мөнәсәбәт белән формалашкан шәхес буларак тәкъдим ителә.
Күп еллар дәвамында эрзя фольклорын, тарихын һәм мәдәниятын өйрәнү нәтиҗәсе белән "Евксонь кужо" ("Әкияти алан") әкиятләр китабы һәм "Сынь ульянест эрзят" ("Алар тамашачы иде") очерклар җыентыгы эрзя халкының күренекле кешеләре турында булдырылды.
1998 елда аның "Нил ават — ниле морот" ("дүрт хатын — дүрт кыз җыр", Таллинн) шигырьләр җыентыгы чыга.
Иҗтимагый эшчәнлек
1989 елда "Масторава" мәдәни-агарту җәмгыятен оештыру инициаторларының берсе һәм аның беренче секретаре булып танала. 1993-1997 елларда — "Эрзява" хатын-кызлар хәрәкәтен, "Ламзурь" үзешчән фольклор-этнография ансамблен оештыручысы һәм җитәкчесе була.
Эрзя халкының мәдәнияте, дине, гореф-гадәтләре турында четерекле мәкаләләр яза. Аларның күбесе "Сятко", "Чилисема" журналларында, "Эрзянь Мастор" газетасында басыла.
Эрзә тел хәрәкәтендә актив катнашучы буларак, беренче, 1999 ел «Раськень Озкс» келәвен җитәкли. Раиса Степановна христиан динен эрзя халкына көчләп тагылган дип саный:"Без иман белән уйнарга тиеш түгел. Без Аллага дога кылырга тиеш. Шул чакта гына без халкыбызны коткарачакбыз. Безнең аң чыннан да табигый дингә әйләнеп кайтачак. Без яңадан табигатьнең һәм космосның бер өлеше булачакбыз, безгә бәйләнгән христианлыкны җиңәчәкбез."
(20982) 1981 EL17
(20982) 1981 EL17 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Лукен-Еган
Лукен-Еган — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елга Пеньковский Еган елгасының уң ярына тамагыннан 5 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 17 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об елгасы Вах елгасы кушылган урынган Нефтеюганск каласына кадәр . Кече елга бассейны — Вах, елга бассейны — (Югары) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Дзевятни
Дзевятни (Дзевятні ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Смаргонский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Ведрово (Болгария)
Ведрово  — Болгариянең Бургас өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
NGC 1933
NGC 1933 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Демирҗидереси (Алачам)
Демирҗидереси (Demircideresi) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Самсун иле Алачам илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Тарце (Великопольское воеводалыгы)
Тарце  — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Иссанкур-э-Рюмель
Иссанкур-э-Рюмель (Issancourt-et-Rumel) — Франциянең Арденны департаментына караган коммуна, Виллер-Семёз кантонына карый.
(31) Евфросина
(31) Евфросина  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарце (Великопольское воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(31) Евфросина
Тарихы
1854 елның 1 сентябрендә Джеймс Фергюсон тарафыннан АКШ иске хәрби-диңгез обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «ук әлеге атамасы» саналган.
Иссанкур-э-Рюмель
Географиясе
Коммуна мәйданы — 5.47 км².
Зур Потяж
Зур Потяж — Россия территориясеннән ага торган елга. Пермь крае, Свердловск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Серебряная елгасының уң ярыннан 53 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 11 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Чусоваяелгасы, Ревда каласыннан Кын авылы янындагы су үлсәү постына чаклы. Кече елга бассейны — Чулман кушылдыклары бассейннары, Агыйдел кушылганга чаклы, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Боско-Кьезануова
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Делач
Делач — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Дейтон (Монтана)
Дейтон  — Америка Кушма Штатларының Монтана штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
(20983) 1981 EN20
(20983) 1981 EN20 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Дейтон (Монтана)
Географиясе
Дейтон халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(20983) 1981 EN20
Тарихы
1981 елның 2 мартында Шелте Бас тарафыннан Сайдинг-Спринг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1981 EN20» саналган.
Магара (Гүрүн)
Магара (Mağara) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Сивас иле Гүрүн илчесенә караган бер авыл (köy).
Айхен (Вестервальд)
Айхен  — Алманиянең Рейнланд-Пфальц җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гуселка
Гуселка — Россия территориясеннән ага торган елга. Волгоград өлкәсе, Сарытау өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Иловля елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 23 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Тын бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Тын кушылдыклары бассейны Хопра һәм Төньяк Донец кушылганчы, елга бассейны — Тын (бассейнның Россия өлеше).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Пьетрозелла
Пьетрозелла (Pietrosella) — Франциянең Көньяк Корсика департаментына караган коммуна, Тараво-Орнано кантонына карый.
Валентинув (Томашовский повяты)
Валентинув  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Викулята
Викулята (Викулята) — Киров өлкәсенең Өрҗем районында урнашкан авыл.
Валентинув (Томашовский повяты)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.