cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Татар теленең аңлатмалы сүзлеге
«Татар теленең аңлатмалы сүзлеге» (1977-1981)
1950 нче елларда ССРБ ФА Казан филиалына караган Тел, әдәбият һәм тарих институтында лексикография бүлеге Г.С.Әмиров тарафыннан торгызыла. Бу көннән галимнәр яңа татар теленең аңлатмалы сүзлеген булдыру эшенә кайталар. Картотека базасы булдырыла һәм 1962 елда күренекле татар язучылары әсәрләрен анализлаудан яңа сүзлек булдыру эше башлана. Өч китаптан торган «Татар теленең аңлатмалы сүзлеге» 1977-1981 елларда гына бастырыла. Бу сүзлек И.Г. Абдуллин, Ф.Ә. Ганиев, М.Г. Мөхәммәдиев, Г.Х. Ахунҗанов, Ш.Р. Ханбикова, Р.Г. Әхмәтьянов, С.Б. Вахитова, Ф.М. Газизова тел галимнәре эшкәрткән 47 мең сүз һәм фразеологик берәмлектән гыйбарәт.
«Татар теленең мәктәпләр өчен аңлатмалы сүзлеге" (2013)
2010 елда ТӘһСИ тарафыннан яңа зур хезмәт тәмамлана һәм 2013 елда дөнья күрә. «Татар теленең мәктәпләр өчен аңлатмалы сүзлеге» соңгы лексик тупланмалар хәзинәсе нигезендә берни кадәр кыскартылып, махсус мәктәп укучылары өчен төзелә. Ул балаларга мәктәп программасын үзләштерергә, яңа мәгълүмат алуны җиңеләйтүгә ярдәм максаты белән нәшер ителә.
«Тезмә фигыльләрнең аңлатмалы сүзлеге» (2009, 2012)
«Тезмә фигыльләрнең аңлатмалы сүзлеге» 1966 ел гы татарча-рус сүзлеге һәм 2005 ел гы "Татар теленең аңлатмалы сүзлеге" нигезендә Ф.Ә. Ганиев тарафыннан 2009 һәм 2012 елларда барлыкка килгән хезмәт. Бу сүзлектә тезмә фигыльләр тексик берәмлек буларак карала.
"Татар теленең аңлатмалы сүзлеге" (2015 нче елдан алып)
Фәнни, икътисади үсеш тизлегенең артуы, җәмәгый үсешләр нәтиҗәсендә яңа аңлатмалы сүзлек төзү XXI гасырның башында көннең уртасына баса. 2002 нче елдан ТӘһСИ галимнәре бу җаваплы эшкә тотыналар. Проектның җитәкчесе вазифасын А.Ә. Тимерханов башкара. Сүзлек 400 табак күләмендә 4 томнан торырга тиеш була. Әмма бүген бу сүзлекнең зурлыгы 7 томнан торуы фараз. 2015-2019 елларда сүзлекнең 5 китабы дөнья күрде:
Сүзлекнең аерым томнарын төзүгә күп авторлар өлеше кергән. Барлык томнарын да төзүдә катнашкан төп авторлар: Фәридә Таһирова, Илһамия Сабитова, Фирая Гаффарова, Гөлзада Саберова, Эльвира Сафина, Ольга Галимова. Сүзлекнең фәнни редакторлары: Фирая Гаффарова (I–III томнар), Гөлзада Саберова (I–II томнар), Фәридә Таһирова (I–VI томнар), Ринат Сәфәров (III–VI томнар).
Голубинка (Чиләбе өлкәсе)
Голубинка (Голубинка) — Чиләбе өлкәсенең Коншак районы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (54%), татарлар (15%), башкортлар (24%), казахлар (6%).
Еветт-Сальбер
Еветт-Сальбер — Франциянең Бельфор җире департаментында урнашкан коммуна.
Кушак
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (41%), татарлар (35%), чирмешләр (24%).
Санта-Инес (Параиба)
Санта-Инес  — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Параиба штатына карый.
Тикуго
Тикуго — Япония дәүләтенең Фукуока префектурасында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Тикуго шәһәре 1954 елның 1 апрелендә шәһәр статусын ала.
Халкы
2008 елның 1 гыйнварына шәһәрдә 48281 кеше яшәгән. Халык тыгызлыгы - 1 км²-га 1154 кеше тәшкил иткән.
Географиясе
Шәһәр территориясе 41.85 км² тәшкил итә.
Баһчешеһир 2 Кысым (Башакшеһир)
Баһчешеһир 2 Кысым (Bahçeşehir 2. Kısım) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Истмала иле Башакшеһир илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
(9011) 1984 SU
(9011) 1984 SU — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1984 елның 20 сентябрендә А. Мркос тарафыннан Клеть обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1984 SU» саналган.
Амелекур
Амелекур (Amelécourt) — Франциянең Мозель департаментына караган коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 7,56 км².
HD180626
HD180626 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Карачавуш (Амасья)
Карачавуш (Karaçavuş) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Амасья иле Амасья илчесенә караган бер авыл (köy).
Фронкново
Фронкново — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Виклифф (Кентукки)
Виклифф  — Америка Кушма Штатларының Кентукки штатында урнашкан шәһәр.
Молла Нәсреддин
Молла Нәсреддин (Molla Nəsrəddin) — Тифлиста (1906—1914, 1917), Тәбриздә (1921) һәм Бакыда (1922—1931) нәшер ителгән азәрбайҗан атналык әдәби-сәнгать иллюстрацияле сатирик журнал. 25 ел эчендә журналның 748 чыгарылышы басылып чыккан (Тифлиста — 340, Тәбриздә — 8, Бакыда — 400).
Виклифф (Кентукки)
Тарихы
Виклифф шәһәре  елда нигезләнгән.
Молла Нәсреддин
Тарих
Журналга 1906 елда Тифлиста Җәлил Мамедкулизадә нигез сала. Журнал 1912 елның мартына кадәр чыга. 1913 елның гыйнварында журнал яңадан торгызыла, ә 1914 елның октябрендә ябыла. Акыл иясе Молла Нәсреддин исеме белән аталган журнал 1905—1907 еллардагы революция идеяләрен, шулай ук Кавказ аръягындагы эш хәрәкәте идеяләрен чагылдыра. Ул бөтен Якын, Урта Көнчыгыш буенча киң таралган була һәм демократик матбугат үсешенә йогынты ясый. Журнал патриархаль-феодаль гореф-гадәтләрне фаш итә, гади халыкны ирек өчен көрәшкә чакыра, шулай ук Көнчыгыш илләрендәге империализмга һәм деспотик режимнарга каршы чыга. 1917 елда басма яңадан торгызыла, әмма шул ук ел ахырында өзелә, чөнки журнал 1917 елда цензура тарафыннан тыела.
Виклифф (Кентукки)
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Молла Нәсреддин
Тарих
1921 елда «Молла Нәсреддин» күпмедер вакыт Тәбриздә чыга. Ә 1922 елдан 1931 елга кадәр Бакыда нәшер ителә. Аның битләрендә Азәрбайҗанның Мирзә Әләкпәр Сабир, Әбдүррәһим-бәк Ахвердиев, Гамгүсар, Мәммәд Сәид Ордубади, Әвәз Садык һ.б. кебек алдынгы язучылар һәм Әзим Әзимзадә, Иосиф Роттер, Оскар Шмерлинг кебек рәссамнар басыла.
Совет чорында, хакимият эшчеләр һәм крестьяннар кулына күчкәч, журнал битләрендә артта калу һәм наданлык белән көрәшү, дини фанатизм һәм ришвәтчелек, Азия һәм Африканың колониаль азат итү өчен көрәшкә өндәүләрне күрергә мөмкин булган. Бу вакытта искелеккә каршы көрәш бара.
Журнал идеологик яктан социализм төзелешенә зур мораль ярдәм күрсәтә. Журналның сатирик стиле көлү һәм ирония белән сугарылган. Мирза Җәлил кулланган стиль халыкка якын һәм аңлаешлы булган. Бернинди аңлатмалар һәм шәрехләр таләп ителмәгән. Аерым подтекст булдыру өчен эмоциональ, ироник тел ярдәмендә лексик, фразеологик һәм грамматик чаралар кулланылган. Алар төрле аралашу алымнарына бай булган.
Журнал йогынтысы ярдәмендә Азәрбайҗанда азәрбайҗан телендә «Бәхлүл» (1907), «Зәнбур» (1909—-1910), «Мират» (1910), «Ары» (1910—1911), «Кәлнийәт» (1912—1913), «Ләк-ләк» (1914), «Түти» (1914—1917), «Мәзәл» (1914—1915), «Бабайи-Әмир» (1915—1916), «Тартан-партан» (1918), «Шәйпур»(1918—1919), «Зәнбүр» (1919), «Мәшәл» (1919—1920), шулай ук рус телендә: «Егет» (1907—1918), «Вай-вай» (1908), «Бакинское горе» (1908—1909), «Бич» (1909—1915), «Адская почта» (1909—1910), «Бакинские стрелы» (1910), «Барабан» (1912—1913) һәм башка журналлар барлыкка килә.
Tönyaq ağım
Tönyaq ağım (inglizçä Nord Stream, rusça Северный поток) - Rusiä häm Almaniä arasındağı Baltıyq diñgeze töbendä uza torğan magistal' gazütkärgeçe.
"Tönyaq ağım" gazütkärgeçe - dönya iñ ozın su astı gazütkärgeçe.
Xucası häm operatorı - Nord Stream AG şirkäte.
Rusiä, Almaniä, Nidirlan, Frantsiä proyektta qatnaşa, Baltıq buyı illäre proyektqa qarşı çığış yasadı.
Proyekt maqsatı - Awrupa bazarın gaz belän tä'min itü häm tranzit illärenä bäylelekne kimetü.
2011 yılda gaz belän tä'min itü başlana, 2012 yılda ikençe tarmaq açıla.
Першая Слабодка
Першая Слабодка (Першая Слабодка ) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Петрыкавский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Денкендорф (Бавария)
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Хауррьета
Хауррьета — Испаниянең Наварра провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Хлевице (Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы)
Хлевице  — Польшаның Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(16524) Hausmann
(16524) Hausmann — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1991 елның 17 гыйнварында Ф. Бёрнген тарафыннан Таутенбург обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1991 BB3» саналган.
Ингирь (Кильна кушылдыгы)
Ингирь — Россия территориясеннән ага торган елга. Кострома өлкәсе, Вологда өлкәсе, Түбән Новгород өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Кильня елгасының уң ярыннан 15 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 16 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Идел су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Унжа елгасы, инештән тамагына чаклы. Кече елга бассейны — Идел, Рыбинск сусаклагычыннан Ука кушылган урынга чаклы, елга бассейны — Иделның өске өлеше, Куйбышев сусаклагычына чаклы (Ука елгасын кертмичә).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Щитно (Плоцкий повяты)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Чикалда
Чикалда — Россия территориясеннән ага торган елга. Калмык Республикасы, Ростов өлкәсе, Ставрополь крае биләмәләрендә ага. Елга Маныч-Гудило күле 276 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 101 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Тын су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Маныч елгасы башыннан Пролетарск сусаклагычына кадәр,   Калаус һәм Егорлык елгаларын кетрмичә. Кече елга бассейны — Тын кушылдыклары бассейны, Северский Донец тамагыннан түбән, елга бассейны — Тын (бассейнның Россия өлеше).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Вальтер Ульбрихт
Вальтер Ульбрихт (, —, ) — ,.
Брезница-Окол
Брезница-Окол — Румыниянең Мехединць жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Веброн
Веброн — Франциянең Лозер департаментында урнашкан коммуна.
Бәянелхак
«Бәянелхак» газетасы  – Казанда 1906-1914 елларда чыккан татар сәяси, икътисади һәм әдәби газетасы.
Егениг
Егениг — Франциянең Бельфор җире департаментында урнашкан коммуна.
Бәянелхак
Тарих
Беренче саны 1906 елда чыга. Аның иң беренче мөхәрире Әхмәтҗан Сәйдәшев була, ул 1912 елда вафат булгач, аның вазифасында улы Мөхәммәтҗан кала. Күпмедер вакытта мөхәрирлек эшен Шәехгаттар Иманаев та алып бара. Газета беренче бөтендөнья сугышы вакытында, 1914 елда 1307 нче саны чыккач ябыла.
Сарман (җыр)
«Сарман» — татар халык җыры. XX гасырның 1930-еллар ахырында татар радиосыннан Усман Әлмиев башкаруында яңгырый башлый, зур популярлык казана һәм татар халык җыры булып таныла.
Тарих
Беренче башкаручы — Усман Гафият улы Әлмиев (1915—2011). Җыр беренче мәртәбә 1938 елда Мәскәүдә Мәскәү консерваториясенең татар опера студиясенең йомгаклау концертында яңгырый. Концертта татар халык җырын да җырларга мөмкин була. Заһид Вәлиулла улы Хәбибуллин (1910—1983) үз роялендә Усман Әлмиевка «Сарман» көен эшкәртеп бирә.
Татар халык көйләрен китап итеп чыгарганда (китапны төзүче ТАССР композиторлар берлеге сәркатибе Шишкин), ялгышлык белән җырның авторы итеп Әхмәт Ерикәй күрсәтелгән.
Башкаручылар
Җыр Усман Әлмиев, Илһам Шакиров, Хәйдәр Бегичев, Габдулла Рәхимкулов, Мингол Галиев, Зөһрә Сәхәбиева, Зөһрә Шәрифуллина, Радик Гәрәев, Идрис Газиев, Гомәр Әбделмәнов, Филүс Каһиров һ. б. бик күп күренекле җырчылар репертуарында урын алган.
Җырның сүзләре
Сандугачлар гына кайда сайрый, Сарман буйларында тирәктә. Сиңа булган яшьлек мәхәббәтем Үрелеп чәчәк ата йөрәктә.
Сарман буйларыннан китә алмыйм, Тыңларсыңмы, җырлар җырлармын. Күзләреңне тутырып карарсыңмы? Зәңгәр таудан яулык болгармын.
Сарман буйлары ла бик киң алан, Печәннәре җитәр берзаман. Кавышулары ла бик аз вакыт, Әмма аерылышу бик яман.
Гарден-Ейкерс (Калифорния)
Гарден-Ейкерс  — Америка Кушма Штатларының Калифорния штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Гарден-Ейкерс халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Меһметакиф (Полатлы)
Меһметакиф (Mehmetakif) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Анкара иле Полатлы илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Цифешть
Цифешть — Румыниянең Вранча жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Казе Баризон (Падова)
Казе Баризон — Италиянең Венеция төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казе Баризон Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Фелпс (Висконсин)
Фелпс  — Америка Кушма Штатларының Висконсин штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Фрончки (Ольштинский повяты)
Фрончки  — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Санта-Инес (Парана)
Санта-Инес  — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Парана штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Пескаполле
Пескаполле (Пескаполле ) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Рэчыцкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Баһчеяка (Бодрум)
Баһчеяка (Bahçeyaka) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Мугла иле Бодрум илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Денклинген
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
2013 елгы футбол буенча Казакъстан президенты кубогы
Стадионнар
Барлык уеннар да «Нур-Солтан Арена» да уза.
(9012) Беннер
Тарихы
1984 елның 16 октябрендә Эдвард Боуэлл тарафыннан Андерсон-Меса обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1984 UW» саналган.
(16525) Сумаринаико
(16525) Сумаринаико — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1991 елның 14 февралендә К. Эндатэ, К. Ватанабэ тарафыннан Китами обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1991 CU2» саналган.
Хлопи
Хлопи — Польшаның Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Пашняк
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Нократ, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
15 ноябрь
15 ноябрь — Милади тәкъвимендә унберенче айның унбишенче көне. Ел ахырына кадәр 46 көн кала.
Хаберково
Хаберково — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Милда Виктурина
Милда Виктурина (Мильда Петровна Виктурина,, — , ) — СССР һәм РФ рөнтгенологы, Третьяков галереясенең фәнни-эксперт бүлеге мөдире (1975-199?).
Щуки (Мазовия воеводалыгы)
Щуки  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Амневиль
Амневиль (Amnéville) — Франциянең Мозель департаментына караган коммуна.
Бычек (Матыра кушылдыгы)
Бычек  — Россия территориясеннән ага торган елга. Липецк өлкәсе, Тамбов өлкәсе, Воронеж өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга Матыра елгасының сул ярына тамагыннан 122 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 15 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Тын су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Матыра елгасы. Кече елга бассейны — Тын кушылдыклары бассейны, Хопр кушылганга кадәр, елга бассейны — Тын (бассейнның Россия өлеше).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Муса Бигиев
Биография
thumb|300px| Муса Бигиеф [[Ростов-на-Дону|Рустуфдуни Муса Бигѣевъ, Магометанскiй богословъ. Визит кәртечкәсе]] Муса Ярулла улы  Бигиев 1873 елда (иске стиль буенча) 25 декабрендә Пенза губернасындагы (хәзерге Пенза өлкәсе) Каменский районының Кикино авылында, әтисе ахун булып билгеләнеп, гаиләсе белән Ростов-Донга күченергә җыенып йөргән вакытта дөньяга килә. Бу мәгълүматлар, дин белгеченең кече кызы Фатыйма Таһирҗанованың әнисе сүзләреннән язылып алынып, 2010 елны биографик «Муса әфәнде, аның заманы һәм замандашлары турында китап» басылып чыгу белән, фәнни кулланышка кереп китәләр. Б. үзе тууы вакытына һәм тууы урынына җитәрлек игътибар бирмәү сәбәпле, хәзерге вакытта бу хакта  төрле карашлар яши. Б. дини һәм дөньяви белем ала, Ростов-Донда реаль училищене тәмамлап,  Бакчасарай, Казанның Касыймия мәдрәсәсендә, Бохара мәдрәсәләрендә,  Каһирәдәге борыңгы «Әл-Әзһар» университетында  укый. 1905 елның маенда, туган ягына кайткач, «Камалия» мәдрәсәсенә нигез салучы, Чистай сәүдәгәре һәм ишан М.-З. Камаловның кызына өйләнә. Петербургка күчкәч, Петербург Империя университетының юридик факультетына ирекле тыңлаучы булып йөри, Габдерәшит Ибраһимовның «Өлфәт» газетасында бастырыла, идея белән кадетлар партиясенә якын «Иттифак әл-мөслимин» партиясен оештыру өстендә эшли. 1905 елның 15 августында Европа күләмендә иң зур булган, Түбән Новгород ярминкәсе үткәрелгән вакытта, беренче мөселманнар оештыру съезды эшчәнлегендә катнаша. 1906 елда икенче һәм өченче мөселманнар съездларында актив катнашучы була. Үзәк бюро партиясе әгъзасы итеп сайлана. Рус телендә Б. «Безнең хәрәкәтебезнең башы» исемле кереш сүзе белән «Бөтенроссия мөселманнар союзы Уставы» исемле брошюра бастыра. 1914 елны Петербургта узган дүртенче мөселманнар съездының секретаре була. Соңрак Б. съездларның материалларын «Реформалар нигезе» китабында бастырып чыгара.
Эмиграциядә
Б. - мөселман прогрессистларның ахыргысы буларак, легаль булмаган рәвештә Совет Россиясеннән чыга. Б. гаиләсе белән яшәгән Ленинградтан Мәскәүгә, аннан тимер юл буйлап Урта Азиягә, чикне үтеп Кашгарга барып җитә. Кытай Төркестаныннан Әфганга күчә. Анда Надиршаһ ярдәме белән паспорт ясатып, Һиндстанга юл тота, аннан Мисырга китә. Соңгысында Ататөреккә адресланган «Бөек Милли Төркия Җыелышына мөрәҗәгать» дип аталган эшен яңадан бастыра. 1933 ел. Б. Берлинда яши. Фин татарлары булышлыгы белән әлеге китапларны нәшер итә: «Алланың рәхмәтлелегенә дәлилләр», «Коръәннең изге аятләрен гаҗәеп яктыртуда Яэҗүҗ» һәм хатынына багышланган «Коръән кәрим аять кәлимәләре хозурында хатын». Б. бер ара Финляндиядә яшәп, андагы татар яшьләренә лекцияләр укый.1934 ел. Финляндияне калдырып, Иран һәм Гыйрак буйлап сәяхәт итә, шигыйларның дини агымнарын өйрәнә, Һиндстанда санскрит һәм индус китаплары Маһабһарат һәм Веда белән кызыксына. 1938 ел. Б. миссионерлык максаты белән Япония, Кытай, Ява, Суматра буйлап сәяхәт итә. 1939 ел. ахырында янә Һиндстанга кайта, аннан Әфганга җитеп, Кабулда төпләнергә уйлый, әмма колониаль хөкүмәт тарафыннан кулга алынып, 1,5-2 ел Пешевар төрмәсендә үткәрә. Бхопал шәһәренең хөкемдары ярдәме белән азат ителә, шулай да ачык рәвештә инглизләрнең күзәтүе астында 45 елга кадәр Пешеварда кала. Бу чор аның гыйльми эшчәнлегендә уңышлы була. Ул сигез китап иҗат итеп бастыра. Сатылган китапларның акчасын автор Бомбейдан күчкән балалар өчен мәдрәсә салуга күчерә. 46 елдан башлап, Б. күбесенчә Мисырда яши, кайбер вакыт кына Төркиягә баргалый. Берничә тапкыр хаҗда була. 1947 ел. Туган ягына кайтырга омтылып карый. 1949 ел. 28 октябрендә Каһирәдә вафат була. Әрвахлар догасы Сәйид Нәфис мәчетендә укыла. Б. Афифида корольнең нәсел Хедивие зиратында җирләнә. Б. шәхси китапханәсендәге китаплар вафат булучының теләге белән Төркия Милли китапханәсенә тапшырыла.
Иҗади мирасы
Үз кулы белән төзелгән исемлеккә Б. 120 дини хезмәтләр һәм мәкаләләр кертә. Алар арасында: «Белемдә көч», «Гарәп әдәбияты һәм мөселман гыйлеме», «Коръән һәм изге Язмаларның тарихы», «Өстән генә кешеләрнең ышанулары», «Алланың рәхмәтлелегенә дәлилләр», «Озын көннәрдә ураза», Коръәннең татарчага тәрҗемәсе, «Коръән басылмаларына график төзәтмәләр», «Мөселман канунчылыгы», «Әль-Лузумийат» («Мәҗбүр булмаганның мәҗбүрилеге») авторы филосов имам Абу-л-Алаал-Марринең биографиясе», «Бөек темаларга вак уйланулар», «Фикерләр: Риза-эд-дин б. Фәхр эд-диннең «Дини һәм социаль сораулар» китабына тәнкыйть», «Коръәннең изге аятләрен гаҗәеп яктыртуда Йаджудж», «Шиит фикерләренә тәнкыйть», «Пыйгамбәрнең яшәү көннәре», «Коръәндә морфология», «Ислам чорына чаклы халыкның яшәеше», «Ислам гыйльми университетының программасы», «Исламда Конституция»,»Исламда үсеш һәм банклар» һәм башкалар.
Ядкәр
Перестройка һәм хәбәрдарлык белән бергә китап битләренә дин белгеченең исеме дә кайтты. Чиктән тыш танылган булуга карамастан, революциягә кадәр аның фамилиясен мөселман чыганакларыннан алып, русча төрле вариацияларда язалар: Бикеев, Бигеев һәм Бигиев. Олы буын авторлары фамилиянең русча язылышыннан баш тартып, татарча текстларында «Бигиев» дип язалар, ә аларның яшь хезмәттәшләре нечкәлекләргә бирелмичә, шулай ук язалар. Аннан абыйсының фамилиясендә дә ялгышлар башланып, ул да Бигиев булып китә. Казанда Б. хезмәтләрен хәзерге заман татар һәм рус теленә тәрҗемә итәләр, шәһәрнең бер урамы да аның исемен йөртә. 2006ел. Бөек Петр исемендәге антропология һәм этнография Музееның «Иҗма-Согласие» (Кунсткамера) РФА проектында Б. турында ф.ф.д. Е.Резванның сценариясе буенча «Кайту» фильмы төшерелә. 2008 ел. Казан IV халыкара мөселман киносы фестивалендә «Һәм ярылды ай» (реж. Б.Баишев, сцен. А.Хәйретдинов, Р.Хәкимов) документаль кино «Исламны яктыртуда өлеш керткән өчен» махсус приз белән бүләкләнә. Дин белгеченең токымында сакланган күчермә буенча Коръәннең репринт тәрҗемәсе чыга. 2013 ел. М.Бигеевның тууына 140 ел булу уңаеннан Пенза өлкәсенең Каменский районында төрле чаралар үткәрелә. 2013 ел. 13 июнендә Б. кече ватаны - Кикино авылының мәктәп фасадында, әлеге җирләрдә туганнар истәлегенә хәтер тактасы куела. 2013 ел. 21 декабрендә Каменка шәһәрендә «Бигеевча әдәби-рухи укулар» уза, мәктәпкә Муса Бигеев исеме бирелә, шулай ук мәчет янындагы сквер әлеге исемгә лаек була. 2014 елның 12 декабрендә Мәскәүдә X Халыкара мөселман форумы кысаларында "Бигеев укулары. Диннәр диалогы: ислам мәгарифе призмасы аша тәҗрибә" дип исемләнгән Бөтендөнья фәнни- гыйльми ислам конференциясе  һәм  "Толерантлык яисә плюрализм? Изге Коръәннең позициясе" исемле фәнни диспут узды.
Б. токымы Россия (Уфа, Мәскәү, Петербург) һәм Украинада (Днепропетровск) яши. Б. кияве ф.ф.д., көнчыгышны өйрәнү буенча белгеч, Ленинград Дәүләт университеты профессоры Таһирҗанов Габдрахман Таһир улы (1907-1983) була. Дин белгеченә ике туганның улы т.ф.д., галим-металлург, Магнитогорски дәүләт техник университетының профессоры, РСФСРның атказанган фән һәм техника эшлеклесе, Магнитогорскиның почет гражданины Бигеев Әбдрәшит Муса улы (1917-2010) туры килә.
Төзүче Тагирҗанова Альмира Наим кызы
Хәтер
2005 елда Казан администрациясе башлыгы карары белән Казанның Авиатөзелеш районындагы ( бистәсе) 2нче Армавир (улица Армавирская 2-я) урамы  атамасы Муса Бигиев урамы итеп үзгәртелә.
Окава (шәһәр)
Окава — Япония дәүләтенең Фукуока префектурасында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Окава шәһәре 1954 елның 1 апрелендә шәһәр статусын ала.
Халкы
2008 елның 1 гыйнварына шәһәрдә 38266 кеше яшәгән. Халык тыгызлыгы - 1 км²-га 1139 кеше тәшкил иткән.
Географиясе
Шәһәр территориясе 33.61 км² тәшкил итә.
Вильфор (Лозер)
Вильфор — Франциянең Лозер департаментында урнашкан коммуна.
Елуа (Бельфор җире)
Елуа — Франциянең Бельфор җире департаментында урнашкан коммуна.
Брезничоара
Брезничоара — Румыниянең Мехединць жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
HD180638
HD180638 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Ключи (Снежинск шәһәр округы)
Ключи (Ключи) — Чиләбе өлкәсенең Снежинск шәһәр округы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (69%), татарлар (15%), башкортлар (15%).
Хеневилья
Хеневилья — Испаниянең Наварра провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Феннимор (шәһәр, Висконсин)
Феннимор  — Америка Кушма Штатларының Висконсин штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Абсдорф
Абсдорф — Австриянең Түбән Австрия федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Лаврушата
Лаврушата (Лаврушата) — Киров өлкәсенең Афанасьево районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (85%).
Меһметакиферсой (Йылдырым)
Меһметакиферсой (Mehmetakifersoy) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Бурса иле Йылдырым илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Дентлайн-ам-Форст
Дентлайн-ам-Форст — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Казе Барони (Потенца)
Казе Барони — Италиянең Базиликата төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казе Барони Апеннин ярымутравының көньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан көньяк-көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Хлопово (Хощенский повяты)
Хлопово  — Польшаның Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Карачавуш (Элазыг)
Карачавуш (Karaçavuş) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Элазыг иле Элазыг илчесенә караган бер авыл (köy).
Инзовка (Кондоба кушылдыгы)
Инзовка — Россия территориясеннән ага торган елга. Кострома өлкәсе, Вологда өлкәсе, Түбән Новгород өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Кондоба елгасының уң ярыннан 34 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 11 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Идел су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Унжа елгасы, инештән тамагына чаклы. Кече елга бассейны — Идел, Рыбинск сусаклагычыннан Ука кушылган урынга чаклы, елга бассейны — Иделның өске өлеше, Куйбышев сусаклагычына чаклы (Ука елгасын кертмичә).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
(16526) 1991 DC
(16526) 1991 DC — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1991 елның 17 февралендә Х. Мори, М. Араи тарафыннан Йории обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1991 DC» саналган.
Федоровское
Федоровское — Татарстан Республикасының Кайбыч районында Бәрле елгасы ярында урнашкан авыл.
Тарих
19 гасырда ниезләнгән.
Халык саны
Авылның төп халкын татарлар — 44%, руслар — 51,7% һәм чуашлар - 3% тәшкил итә, алардан кала үзбәкләр (1%) һәм башкортлар (0,3%) да яши.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.3 °C.
(9013) Sansaturio
(9013) Sansaturio — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Александр Виноградов (1970)
Александр Виноградов (Александр Львович Виноградов,, — , ) — СССР һәм Россия һоккейчесе (һөҗүмче), Эстония чемпионы (2005, 2006, 2007, 2009).
Петрыкав
Петрыкав (Петрыкаў ) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Петрыкавский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Хваленцин (Вармия-Мазурия воеводалыгы)
Хваленцин  — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Гараһәсәнли (Шәрур)
Гараһәсәнли  (Qarahəsənli ) — Әзербайҗанның Нахчыван Автоном Республикасы Шәрур районына караган авыл.
Цифра (Румыния)
Цифра — Румыниянең Алба жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Вилла-Гиллс (Кентукки)
Тарихы
Вилла-Гиллс шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Рахманкулова
Рахманкулова — фамилия.
Санта-Кармен
Санта-Кармен — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Мату-Гросу штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Щурув (Мазовия воеводалыгы)
Щурув  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Дёрфлес-Эсбах
Дёрфлес-Эсбах — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Владислав Виноградов (1899)
Владислав Виноградов (Владислав Петрович Виноградов,, — , ) — СССР гаскәрбашы, СССР элемтә юллары министры урынбасары (1946-1948), СССР кораллы көчләренең тыл штабы башлыгы (1948-1949).
Хуслапенья
Хуслапенья — Испаниянең Наварра провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гарден-Фармс (Калифорния)
Гарден-Фармс  — Америка Кушма Штатларының Калифорния штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Гарден-Фармс халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Хмельно (Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Ессер (Бельфор җире)
Ессер — Франциянең Бельфор җире департаментында урнашкан коммуна.
Хелмжиця
Хелмжиця — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Петрыцкае
Петрыцкае (Петрыцкае ) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Брагинский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Ампон (Мозель)
Ампон (Hampont) — Франциянең Мозель департаментына караган коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 11,23 км².
Казе Барп (Белуно)
Географиясе
Казе Барп Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Пенчера
Пенчера — Россия территориясеннән ага торган елга. Киров өлкәсе, Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Сома елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 11 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Нократ, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Фенс (Висконсин)
Фенс  — Америка Кушма Штатларының Висконсин штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Брезоаеле
Брезоаеле — Румыниянең Димбовица жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Аланлык
Аланлык — Татарстан Республикасының Лениногорск районындагы авыл.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.3 °C.
Грязнуша
Грязнуша — Россия территориясеннән ага торган елга. Липецк өлкәсе, Тамбов өлкәсе, Воронеж өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга Матыра елгасының сул ярына тамагыннан 131 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 21 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Тын су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Матыра елгасы. Кече елга бассейны — Тын кушылдыклары бассейны, Хопр кушылганга кадәр, елга бассейны — Тын (бассейнның Россия өлеше).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Долешвара Махадэва Гыйбадәтханәсе
Тарихы
4000 ел буена кешеләр Кедарнатх Һинд дине Илаһының башын эзләгәннәр, бу Ходай фараз ителгәнчә биш Маһабһарата каһарманнары биш Пандава иртуганнарыннан арыныр өчен үгез формасын алган. Риваять Махабхаратаның төп темасы булган биш Пандава иртуганнары һәм аларның кузеннары Каурава иртуганнары арасында Курукшетра сугышына карый. Пандавалар отканнар, әмма тормышлар өзелүләрдән бәла кичергәннәр, алар сугышкан патшалыкларыннан ваз кичкәннәр һәм мәһабәт Һималайя Таулары өстендә дип ышанылган Ходайларның күк сыену урынына юнәлгәннәр. Пандавалар 18-көнлек Курукшетра Сугышы дәвамында Ходай Шивадан кичерүгә омтылыр өчен Кедарнатх төбәгенә җиткәннәр. Әмма Ходай Шива аларны кичерергә әзер булмаган һәм алардан арыныр өчен үгез формасын алган. Пандавалар шуннан соң үгез Ходай Шива дигәнен аңлаганнар һәм аны койрыгыннан тартып туктатмакчы булганнар. Кинәт баш тәннән аерылган булган һәм Пандавалар аның урынын таба алмаганнар. Уттарханд штатында Кедарнатхның өркәч аркасы сыман корылма изге үгезнең торсы буларак, куллар Тунгнатһда пәйда була, набһи һәм корсак Мадһьямаһешварда йөзеп торалар, йөз Рудһранатхта күрсәтелә һәм баш һәм чәче Кальпешварда бар.
Анжелика Варум
Анжели́ка Вару́м (чын исеме Мари́я Ю́рий кызы Вару́м; 26 май 1969 ел, Илбау) — Россия эстрада җырчысы, актрисасы.
Долешвара Махадэва Гыйбадәтханәсе
Танылуы
2009 елның 22 августы Кедарнатх питхн Шри 1008-нең баш каһине Җагат Гуру Бһимашанкарлинг Шивачарья Җангам матх Бһактапурда урнашкан Долешворе Маһадэв Шри Кедарнатхның баш өлеше дигән язма белән тактаны ачкан. Ул Бхактапур районында урнашкан Долешвор гыйбадәтханәсендә махсус табыну Радра Абһишекны башкарган. Бу шулай ук Долешвар Маһадэвта язманы (Шила Лекхны) искә алган. Бу чарага Долшевор Махадэв Гыйбадәтханәсенә меңнәрчә тугърылар килгән.
Вьялас
Вьялас — Франциянең Лозер департаментында урнашкан коммуна.
(9014) Святорихтер
(9014) Святорихтер — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1985 елның 22 октябрендә Журавлёва Л. В. тарафыннан Кырым обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1985 UG5» саналган.
Баһчеяка (Дөшемеалты)
Баһчеяка (Bahçeyaka) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Анталья иле Дөшемеалты илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Щутово (Мазовия воеводалыгы)
Щутово  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Меһметалан (Өзалп)
Меһметалан (Mehmetalan) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Ван иле Өзалп илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Ичеж
Ичеж (Пчеш) — Россия территориясеннән ага торган елга. Кострома өлкәсе, Вологда өлкәсе, Түбән Новгород өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Унжа елгасының сул ярыннан 330,7 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 13 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Идел су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Унжа елгасы, инештән тамагына чаклы. Кече елга бассейны — Идел, Рыбинск сусаклагычыннан Ука кушылган урынга чаклы, елга бассейны — Иделның өске өлеше, Куйбышев сусаклагычына чаклы (Ука елгасын кертмичә).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Бейзенербирг менгиры
Бейзенербирг менгиры - ул өч метр биеклектәге тораташ, ул Люксембургта Реканге калкулык өстендә тора, (Люксембург телендә: Recken, Алман телендә:Reckingen). 2001 елда казулар аны Неолитка карый дип күрсәткәннәр.
Тасвирламасы
Тораташ, яки "менгир", 3 метр биеклектә, 0.7 метр киңлектә, һәм авырлыгы якынча 4 тонна. Ул комташтан ясалган һәм аның сары-көрән төсе күп тимер булганга күрә. Аның формасы мөгаен кеше-сыман.
Тарихы
Таш гасырлар буе күмелгән булган һәм 1978 елда ул "Friends of Old Mersch" ассоциациясе әгъзалары тарафыннан идентификацияләнгән булган. Ул баштагы урыныннан 30 метр арада янә куелган булган. 2001 елда Милли Музей тарафыннан археологик казу үткәрелгән булган. Баштагы нигез чокыры урынын ачкан казулар Мегалит һәйкәленең борынгылыгын раслаган һәм аны Неолитка карый дип күрсәткән.
(16527) 1991 DH1
(16527) 1991 DH1 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1991 елның 18 февралендә Элеанор Хелин тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1991 DH1» саналган.
Юкухаси
Юкухаси — Япония дәүләтенең Фукуока префектурасында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Юкухаси шәһәре 1954 елның 10 октябрендә шәһәр статусын ала.
Халкы
2008 елның 1 гыйнварына шәһәрдә 70064 кеше яшәгән. Халык тыгызлыгы - 1 км²-га 1003 кеше тәшкил иткән.
Географиясе
Шәһәр территориясе 69.83 км² тәшкил итә.
HD180752
HD180752 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Эгуэс
Эгуэс — Испаниянең Наварра провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Хелхи (гмина Ковале-Олецке)
Хелхи  — Польшаның Вармия-Мазурия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Пехцерава
Пехцерава (Пехцерава ) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Чачэрский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Хоментово (Грифицкий повяты)
Хоментово  — Польшаның Көнбатыш Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Деттельбах
Деттельбах — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Санта-Китерия
Санта-Китерия — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Сеара штатына карый.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Илгиз Зәкиев
Илгиз Зәкиев, Илгиз Зирәк улы Зәкиев (1993 елның 19 апреле, РФ, ТР, Яр Чаллы) — эстрада җырчысы, 2018 елдан Казан шәһәр филармониясе артист-солисты, халыкара конкурслар лауреаты, Татарстанның атказанган артисты (2021).
Тәрҗемәи хәле
1993 елның 19 апрелендә Татарстанның Яр Чаллы шәһәрендә туган. Әтисе Зирәк ― автомеханик, әнисе ― бухгалтер. Әти-әнисе чыгышы белән Ютазы районыннан, хәзер Казанда яши. Ике бертуган апасы да гаиләләре белән Казанда тора.
2009 елда Казан шәһәренең медицина буенча махсуслашкан 116нчы лицеен тәмамлаган.
2013 елда И. В. Әүхәдиев исемендәге Казан музыка көллиятен «Академик җырлау» белгечлеге буенча тәмамлаган (Л. И. Церковник классы).
2017 елда Нәҗип Җиһанов исемендәге Казан дәүләт консерваториясен «Опера башкару» классы буенча тәмамлаган (Л. И. Церковник классы). 2017 елда «Аткинс» программасы буенча Мария театрында (ru, Санкт-Петербург) стажировка уза. Алессандро Биччи (Италия), Михаил Светлов-Крутиков (Нью-Йорк), Тамара Новиченко (Санкт-Петербург) кебек педагогларда вокал буенча укыган.
Иҗаты
Консерваториядә укыганда ук эшли башлый: официант, йөк бушатучы, әйбер китерүче була, С. Сәйдәшев исемендәге ТР Зур концерт залына хорга солист булып урнаша. Россиянең төрле шәһәрләрендә һәм чит илләрдә узган төрле концертларда, төрле мәйданчыкларда җырлый.
2015 елда Чэнду шәһәрендә (Кытай) узган форумда Татарстан Республикасы яшьләр эшләре министрлыгы исеменнән катнаша. 2018 елда бер тапкыр бирелә торган Шаляпин стипендиясе белән бүләкләнә. Консерваторияне тәмамлап, бер елдан соң (2018 елда) Казан шәһәр филармониясенә артист-солист булып урнаша. Сәхнә артында Илһам Шакиров яшь җырчыга үзенең киңәшләрен бирә. Җырчы репертуарында Илһам Шакиров репертуарыннан «Әдрән диңгез», «Җиз кыңгырау моңнары», «Кара урман» һ. б. җырлар бар.
Казан шәһәр филармониясендә татарча, русча, итальянча җырлый. 2021 елның 14 апрелендә Татар дәүләт филармониясе ярдәмендә Казанның «Чулпан» мәдәни үзәгендә «Моңлану» исемле беренче сольный концертын оештыра. Концертта бию куярга «Казан» бию ансамбленың сәнгать җитәкчесе Чулпан Закирова ярдәм итә.
Кайбер җырлары
«Үзгәреш», «Буран булып» (2020), «Моңлану» (2020) җырларына клип төшергән.
Гаилә хәле
Өйләнгән (аерылган). Кызы Эльнара (2016).
Фәтхерахман Әхмәдиев
Фәтхерахман Әхмәдиев — күренекле татар композиторы.
Салих Сәйдашев белән очрашу яшь егетнең язмышында зур роль уйный. Аның киңәше белән Фәтхерахман Әхмәдиев Казан музыка училищесына укырга керә. Махсус белем алгач, Котлы Бөкәш мәктәбендә музыка укытучысы булып эшли, хор оештыра, республиканың күп кенә районнарында үткәрелгән концертларда катнаша.
Композиторлар союзы әгъзасы булмау сәбәпле, Фәтхерахман Әхмәдиев «үзешчән композитор» дип саналып йөртелә. Шушы «мөһер» аның ул елларда җырларын («Җәйнең матур аяз таңнарында», «Кама буе – туган як», «Чистай вальсы», «Мин килермен каршыңа», «Сине сөйдем, гүзәлем», «Мәңге яшисе килә», «Бер карадым күзләреңә» һ.б.) халыкка җиткерүдә зур кыенлыклар тудыра. Ләкин аның гүзәл җырлары халык күңелендә һәрвакыт саклана.
Композитор 1981 елның 3 сентябрендә вафат була. Тәберде Чаллысы авылында Фәтхерахман Әхмәдиевнең тормышына багышланган музей эшләп килә.
Гарнет (Калифорния)
Гарнет  — Америка Кушма Штатларының Калифорния штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Гарнет халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Цифу
Цифу — Румыниянең Васлуй жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Етюеффон
Етюеффон — Франциянең Бельфор җире департаментында урнашкан коммуна.