cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Туган ягыбыздагы археологик һәйкәлләр
Бер әйбер генә күңелне тырнап тора. Каберлекләрне тикшерделәр, табылган предметларны музейларга куйдылар, күбесен  венгриягә хәтле җибәрделәр. Берәресе минем янга килеп: (башка кеше булсын) “Шушы урынны күрсәтә алмассызмы?—диеп сораса, икеләнеп калыр идем. Шушы каберлек урынына берәр төрле тамга салынса, үтеп киткән чакта 1000 ел элек яшәгән Венгер кабиләләренә баш иеп китми мөмкин булмас иде.
Безнең авылда да, башны иеп китәрлек, күп еллар элек барлыкка килгән тарихи урын бар. Җәйге матур көннәрдә болын буйларына чыккач, борынгы бабаларыбыз яшәгән урыннарга кычкырып  сәлам биреп үтәм.
Күптән түгел авылыбызның түбәнге өлешенә (без белгән буа урынына) зур сусаклагыч төзеделәр. Ул суны гына түгел, язын агып төшкән җир катламын да үзендә тотып калачак. Борынгы Мисырлылар да Нил елгасы ярларыннан ташыган чагында, ермаклар ера торган булганнар, җирләрне сугарганнар.
Безнең борынгы бабаларыбыз да шушы тирәдә сусаклагыч төзегән булганнар инде. Мәктәп яры белән яшелчә ярын тоташтырганнар. Яңа сусаклагычны төзегән вакытта, үткән гасырда булган буаның калдык өлешен җимереп ташладылар, су агымын үзгәрттеләр. Эксковатор суга юл ясаган вакытта, җир астыннан 20-30 см калынлыкта, 3әр м озынлыгында булган агач бүрәнәләр, дөресрәге казыклар тартып чыгарды. Аның 6-7се үз урынында калды. Шушы табылдык турында өлкән кешеләрдән сораштырып караган идем, төгәл генә җавап бирүче булмады. Ул җирдә җир асты куышы, яки су тегермәне булгандыр кебек фаразлар булды. Бәлки, су аркылы салынган күпер булгандыр, дигән фикер дә бар. Җиргә каккан казыклар югары торса, шулай уйлар идең. Аларның барысы да бертигез биеклектә су өслеге белән тигез дәрәҗәсендә.
Бу – археологик табылдык. Агач казыкларны язгы ташу алып киткәнче тикшерүләр үткәреп, фотоларга төшереп калдырсак, безнең өчен бер тарихи урын, дәресләрдә кулланырлык бер материал  булып калыр иде.
1. Казаков Е.П., Старостин П.Н., Халиков А.Х. Археолоические памятники Татарской АССР. – Казан: Татарское кн. Изд-во, 1987.—240с.
Ай-Сава-Ильпа
Ай-Сава-Ильпа — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елга Сава-Ильпа елгасының уң ярына тамагыннан 2 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 10 км.
Туган ягыбыздагы археологик һәйкәлләр
2. Р.Г. Фахрутдинов Мондадыр безнең бабайлар: Археологик язмалары, Казан: Татар. Кит. Нәшр., 1992. – 176б.
Ай-Сава-Ильпа
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об елгасы Нефтеюганск каласынан  Иртеш елгасы кушылганга кадәр. Кече елга бассейны — Вах, елга бассейны — (Югары) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Туган ягыбыздагы археологик һәйкәлләр
3. А.Н.Зорин Уездные города Казанского поволжья. –Издательство Казанского университета. 1989.
4. Ф.Г. Гарипова. Елгалар дөньясына сәяхәт. – Казан: Татар. кит. нәшр.,1992.—63 бит.
5. Г.Ф. Саттаров Атамалар дөньясына сәяхәт. – Казан: Татар. кит. нәшр.,1992.— 240 бит.
Филаччано
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Писсле (Уаза)
Писсле — Франциянең Уаза департаментында урнашкан коммуна.
Лерзи
Лерзи (Lerzy) — Франциядә урнашкан коммуна, Эна департаментында урнашкан.
Өрнеккөй (Гүҗе)
Өрнеккөй (Örnekköy) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Гиресун иле Гүҗе илчесенә караган бер авыл (köy).
Рансоньер
Рансоньер — Франциянең Югары Марна департаментында урнашкан коммуна.
Мурсалево
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
NGC 3022
NGC 3022 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Каеш (Дүртөйле районы)
Почта индексы — 452306, — 80224834007.
Шанус
Шанус (Chanousse) — Франциянең Югары Альплар департаментына караган коммуна, Розан кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 20,32 км².
Оберфелль
Оберфелль — Алманиянең Рейнланд-Пфальц җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
996 (сан)
996 (тугыз йөз туксан алты) - 995 белән 997 арасындагы натураль сан.
Елифушагы (Чермик)
Елифушагы (Elifuşağı) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Диярбакыр иле Чермик илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Филеттино
Филеттино — Италиянең Лацио төбәгендә урнашкан коммуна. провинциясе составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Энгвиллер (кантон Саверн)
Энгвиллер (Hengwiller) — Франциянең Түбән Рейн департаментына караган коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 2,15 км².
Кереуша
Кереуша — Румыниянең Сату-Маре жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Оберфишбах
Оберфишбах — Алманиянең Рейнланд-Пфальц җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(4243) Нэнкивелл
(4243) Нэнкивелл  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Мырводол
Мырводол — Болгариянең Көстендил өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
(4243) Нэнкивелл
Тарихы
1981 елның 4 апрелендә Алан Гилмор, тарафыннан Озеро Текапо обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1981 GF1» саналган.
Мырводол
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Клей (Нью-Йорк)
Клей  — Америка Кушма Штатларының Нью-Йорк штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Шахмат клубы (Әлмәт)
Шахмат клубы-Бу-кешеләр арасында шахмат, шашка һәм нардалар уенын оештыру өчен клуб. Әлмәт шәһәре Тимирязев урамы, 33 нче йорт адресы буенча урнашкан. 423450. Җитәкчесе: Ковалев Владимир Александрович.
Тарих
Шахмат клубы төзелеше кыска вакыт эчендә: 2004 елның августыннан 2005 елның маена кадәр бара.
2005 елның 8 маенда шәһәр шахмат клубының тантаналы ачылышы булды.
2011 елның мартыннан «шахмат клубы» муниципаль учреждениесе «Татарстан Республикасы Әлмәт муниципаль районының шахмат буенча балалар-яшүсмерләр спорт мәктәбе»муниципаль бюджет өстәмә белем бирү учреждениесе дип үзгәртелде.
2019 елның сентябреннән Татарстан Республикасы Әлмәт муниципаль районының шахмат буенча балалар һәм яшүсмерләр спорт мәктәбе" Муниципаль Бюджет Учреждениесе Татарстан Республикасы" Әлмәт муниципаль районының шахмат буенча "Спорт мәктәбе" муниципаль бюджет учреждениесе дип үзгәртелде.
Бина
Бинаның гомуми мәйданы – 491,7 кв.м. бинада 3 уку сыйныфы, 2-турнир залы, тренер бүлмәсе, инструктор бүлмәсе, хуҗалык бар.бүлмә, электр-щит, гардероб, 1 катта 2 бәдрәф, 2 – нче катта.- үз котельный, директор һәм президент кабинеты бар.
Балалар-яшүсмерләр спорт мәктәбендә 80нән 100гә кадәр кеше йөри. Уку һәм «шахмат буенча балалар-яшүсмерләр спорт мәктәбендә» бару бушлай.
Җиһазландырылган уку сыйныфларында мәктәпкәчә һәм мәктәп яшендәге балалар, шулай ук студентлар шөгыльләнә. Шулай ук "шахмат буенча балалар-яшүсмерләр спорт мәктәбенә" шахмат, шашка, нардалар уйный ала торган төрле яшьтәге шахмат сөючеләр дә йөри.
Ярыш
Турнир залларында төрле дәрәҗәдәге спорт ярышлары, "Татнефть" ГАҖ бүлекчәләре арасында ярышлар, шәһәр һәм республика күләмендәге яшьләр арасында ярышлар, "Уңыш"," Сәламәтлек " авыл районнары арасында беренчелек һ. б. үткәрелә.
Чыганаклар
2.Әлмәт районы
3.Шахмат буенча балалар-яшүсмерләр спорт мәктәбе, Әлмәт
4. Әлмәт энциклопедиясе
5.Әлмәт Шәһәренең Истәлекле Урыннары
Оклахома-Сити
Оклахома-Сити — Америка Кушма Штатларының Оклахома штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Оклахома-Сити шәһәре елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сылтамалар
Оклахома-Сіті
997 (сан)
997 (тугыз йөз туксан җиде) - 996 белән 998 арасындагы натураль сан.
Рашкур-Сюземон
Рашкур-Сюземон — Франциянең Югары Марна департаментында урнашкан коммуна.
Фонтана-Лири
Фонтана-Лири — Италиянең Лацио төбәгендә урнашкан коммуна. провинциясе составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Форт-Ковингтон-Гемлет (Нью-Йорк)
Форт-Ковингтон-Гемлет  — Америка Кушма Штатларының Нью-Йорк штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(1203) Нанна
(1203) Нанна  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1931 елның 5 октябрендә Макс Вольф тарафыннан Хайдельберг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1931 TA» саналган.
Тойлар (Деринҗе)
Тойлар (Toylar) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Коҗаэли иле Деринҗе илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Лез-Отель
Лез-Отель (Les Autels) — Франциядә урнашкан коммуна, Эна департаментында урнашкан.
Таслуса
Таслуса (Югары Таслуса, Таслуга) — Россия территориясеннән ага торган елга. Архангельск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Юла елгасының сул ярыннан 104 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 20 км.
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Невестино (авыл, Көстендил өлкәсе)
Невестино  — Болгариянең Көстендил өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Өрнеккөй (Пиразиз)
Өрнеккөй (Örnekköy) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Гиресун иле Пиразиз илчесенә караган бер авыл (köy).
Ялганма линзалар
Дәвалау линзалары
Офтальмологик патология белән авырулар линза кигәндә өзлегүләр барлыкка килү куркынычлыгы арта, шуңа күрә уйланылган  файда һәм мөмкин булган куркынычлыкны җентекләп исәпкә алырга кирәк. Җентекләп күзәтү иртә диагноз кую һәм чир дәвалавын тәэмин итә. Линза төрен сайлау офтальмологик патология сыйфатына бәйле.
Эпителий регенерациясен көчәйтү
1.   Дәвамлы төзәлмәүче эпителий кимчелекләре кабакларның җәрәхәтләүче йогынтысыннан  саклану шартларында тизрәк төзәлә. Нәтиҗә эпителий һәм нигез мембранасы арасында ярымдесмосомаль бәйләнешләр кайту белән бәйле. 2.    Мөгезкатлауның рецидивлы эрозияләре эпителийның нигез мембранасы дистрофиясе  белән бәйле һәм дәвамлы кия торган ялганма линзалар билгеләүне таләп итә. Посттравматик эрозияләрдә гадәттә берничә атна дәвамында линзалар кию җитә.
Мөгезкатлау бөтенлеген саклау
1.   Десцеметоцелене тишелүне булдырмау һәм табигый төзәлү  барышы шартларын ясау максаты белән тыгыз йомшак яки зур диаметрдагы склераль  линза белән вакытлыча ябып була. 2.     Мөгезкатлауның кечкенә җәрәхәтләр кырыен беркетү һәм туры китерү мөгезкатлау төзәлүенә булыша. Җәрәхәт, трансплантат чире, трабекулэктомиядән соң артык фильтрациядә кулланалар. Зур булмаган тишелүләр цианоакрилатлы җилемле бандажлы ялганма линза белән ябыла ала, бу  җилемнең тупас өслеге белән кабакларны ярсытудан саклый.
Башка күрсәтмәләр
1.    Птоз, бу очракта линзалар күз миопатиясе белән авыруларда өске кабаклар өчен  терәк була. 2.    Җөйләүче  конъюнктивит белән авыруларда симблефаронны булдырмау өчен гөмбәз конъюнктивасын саклау. 3.    Гидрогельле  линза белән импрегнация өчен урынлы дарулар тапшыруын яхшырту.
Ай-Синк-Ях
Ай-Синк-Ях — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елга Синк-Ях елгасының сул ярына тамагыннан 7 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 14 км.
Ялганма линзалар
Мɵмкин кыенлыклар
Контакт линзалар куллануы тубəндəге кыенлыкларны узенə иярту мɵмкинлеге бар. Гигиена кагыйдəлəрен башкармаганда həм линзаларны дɵрес чистартмаганда – линзаларны махсус чистарту раствор белəн эшкəртəлəр – кузнеӊ аскы ɵлеше инфекциялəнуе мɵмкин. Кулланма вакытын утəмəу, даими рəвештə линзаларны артык куллануы, кислород уткəручəнлеге тубəн булган линзалар куллануы – бу шартларда кан тамырларыныӊ куз корнеясына эзлекле усеп керə торган (корнея неоваскуляризациясе) мɵмкинлеге бар. Башка, еш кына кире кайтарылмас həм килəчəктə контакт линзалар куллануга каршы килгəн кыенлыклар уртага чыга.
Ай-Синк-Ях
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об елгасы Нефтеюганск каласынан  Иртеш елгасы кушылганга кадәр. Кече елга бассейны — Вах, елга бассейны — (Югары) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Ялганма линзалар
Өзлегүләр
Мөгезкатлау метаболизмы өчен кислородның күпчелек өлеше атмосферадан килә һәм яшь пәрдәсеннән үтеп керә. Эндотелий кислородны күз эчендәге сыекчадан ала. Ялганма линза яшь пәрдәсе чигендә урнаша һәм мөгезкатлауга кислород үтеп керүе өчен киртә ясый. Линза хәрәкәте һәм линза артында оксигенацияләнгән яшьнең циркуляциясе — мөгезкатлауга  кислород китерүдә мөһим механизм. Ялганма линза булу гадәти яшь циркуляциясен үзгәртә ала, бу тукымаларның механик һәм гипоксияле зарарлануы сәбәбе була. Моның өстәвенә, линзада аксымнар һәм күзәнәкле детрит утыра, алар күз өслеге белән бәйләнешкә керә. Ялганма линзалар артыннан карау чаралары кискен һәм хроник кератопатия үсеше сәбәбе була ала. Үз вакытында ялганма линзаларны алмаштырмау, начар гигиена һәм дөрес сайланмаган линзалар өзлегүләр үсеше  сәбәбе була ала. Озак вакыт линзалар киеп йөргәндә эпителий сирәкләнә һәм тактиль сизгерлеге кими. Ялганма линзалар киеп йөрү шулай ук бергә булган күз патологиясен кискенләштерә ала. Ялганма линзалар киеп йөрү белән бәйле зур күзәнәкле имчәкле конъюнктивит 8 нче бүлектә тасвирланган.
Иммун җавап белән бәйле кератит
Ялганма линзалар киеп йөрү белән бәйле кискен «кызыл» күз синдромы мөгезкатлауның кырыйдагы инфильтратлары белән  бәйле була ала, бу мөгаен, бактериаль токсиннарга гиперсизгерлек җавабы  нәтиҗәсе булып тора. Механизмы блефарит белән бәйле кырый кератиты механизмы кебек. 1.   Билгеләре. Кызыл күз белән бергә кырыйдагы инфильтратлар һәм эпителийның минималь яки кимчелеге гел булмау (рәс. 9.65в). 2.   Алып бару алымнары. Барыш беткәнчегә кадәр ялганма линзалардан баш тарту. Урынлы антибиотиклар һәм авыр очракларда диагноз шик тудырса, стероидлар кулланалар. Дәвалау — бактериаль кератитта кебек. Линза урнашуын үзгәртү һәм туры килгән гигиена чараларын үткәрү шулай ук мөһим.
Токсик кератит
Мөгезкатлауның кискен химик зарарлануы водород перекисе яки ӨАМ сакланган линза белән элемтә белән бәйле була ала. Хроник токсик зарарлану озак вакыт тиомерсал яки бензалконий хлориды кебек дезинфекция чараларын куллану белән килеп чыга ала. Тиомерсаллы кератопатия механизмы өлешчә гиперсизгерлек җавабы эшләтүдән гыйбарәт, бу эпителийның  кәүсә күзәнәкләренең саны ачык кимүгә китерә. 1.    Билгеләре •      Линза кигәндә  кискен авырту, кызару һәм хемоз. Бу күренешләр 48 сәг. дәвамында тулысынча басыла ала. •      Хроник  зарарлануда мөгезкатлау һәм конъюнктиваның лимб өлешендә тамырлануы һәм  җөйләнүе (рәс. 9.65г). 2. Алып бару алымнары. Көндәлек ялганма линзалар һәм консервантсыз дезинфекция чараларын куллану (водород перекисе яки кайнату). NB Ялганма линзалар белән бәйле өзлексез проблемалар белән кайбер авыруларда рефракцион хирургия күрүне төзәтүдә альтернатив ысул була ала.
Үлекле кератит
Ялганма линзалар киеп йөрүче шәхесләрнең бактериаль кератит үсешенең югары куркынычлыгы бар. Каты ялганма линзалар киеп йөргәндә куркынычлык минималь булачак. Яшь пәрдәсендәге бактерияләр нормада мөгезкатлау эпителие белән бәйләнә алмый, әмма эпителий зарарланганда  һәм гипоксиядә бактерияләр аңа үтеп керә һәм инфекциянең чыганагы була ала. Бактерияләр һәм амебалар (P. aeruginosa һәм Acanthamoeba spp.) линзалар артыннан начар карау яки бу максат белән суүткәргеч суын кулланганда мөгезкатлауга шулай ук үтеп керә ала.
Елкыран (Шенкая)
Елкыран (Yelkıran) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Эрзурум иле Шенкая илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
NGC 3023
NGC 3023 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Бломбе
Бломбе (Blombay) — Франциянең Арденны департаментына караган коммуна, Рокруа кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 9.47 км².
Обер-Флёрсхайм
Обер-Флёрсхайм — Алманиянең Рейнланд-Пфальц җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Чокыр Зур Стрелка
Чокыр Зур Стрелка — Россия территориясеннән ага торган елга. Самар өлкәсе, Сарытау өлкәсе, Сембер өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Сызранка елгасының кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 16 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Түбән Идел бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Асбассейн юк, елга бассейны — Куйбышев сусаклагычыннан алып Каспийга койганчыга кадәр Идел елгасы.
Яңа Ишмәт
Яңа Ишмәт — Башкортстанның Дүртөйле районында урнашкан авыл.
Чокыр Зур Стрелка
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Яңа Ишмәт
Почта индексы — 452306, ОКАТО коды — 80224834008.
Фонтекьяри
Фонтекьяри — Италиянең Лацио төбәгендә урнашкан коммуна. провинциясе составына керә.
Рашкур-сюр-Марн
Рашкур-сюр-Марн — Франциянең Югары Марна департаментында урнашкан коммуна.
Форт-Монтгомери (Нью-Йорк)
Форт-Монтгомери  — Америка Кушма Штатларының Нью-Йорк штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Форт-Монтгомери халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сотниково (Киров өлкәсе)
Сотниково (Сотниково) — Киров өлкәсенең Пижанка районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
(559) Нанон
(559) Нанон  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1905 елның 8 мартында Макс Вольф тарафыннан Хайдельберг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1905 QD» саналган.
Лешель
Лешель (Leschelles) — Франциядә урнашкан коммуна, Эна департаментында урнашкан.
Неделкова-Граштица
Неделкова-Граштица — Болгариянең Көстендил өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Энгольсайм
Энгольсайм (Ingolsheim) — Франциянең Түбән Рейн департаментына караган коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 4,46 км².
Оберхайд (Вестервальд)
Оберхайд  — Алманиянең Рейнланд-Пфальц җирендә урнашкан коммуна.
998 (сан)
998 (тугыз йөз туксан сигез) - 997 белән 999 арасындагы натураль сан.
Окмалги (Оклахома)
Окмалги  — Америка Кушма Штатларының Оклахома штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Окмалги шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Керешеу
Керешеу — Румыниянең Сату-Маре жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Клейтон (Нью-Йорк)
Клейтон  — Америка Кушма Штатларының Нью-Йорк штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Исток (Вильва кушылдыгы)
Исток — Россия территориясеннән ага торган елга. Пермь крае биләмәләрендә ага. Елга  Вильва елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 23 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Чулман кушылдыклары бассейны Агыйдел кушылганчы, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
NGC 3024
NGC 3024 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Фонто-Нуова
Фонто-Нуова — Италиянең Лацио төбәгендә урнашкан коммуна. провинциясе составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Елларҗа (Чинар)
Елларҗа (Yıllarca) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Диярбакыр иле Чинар илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Өртүлү (Маден)
Өртүлү (Örtülü) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Элазыг иле Маден илчесенә караган бер авыл (köy).
Николичевци
Николичевци — Болгариянең Көстендил өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Рейнель
Рейнель — Франциянең Югары Марна департаментында урнашкан коммуна.
Тойтепе (Һарран)
Тойтепе (Toytepe) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Шанлыурфа иле Һарран илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Сабанай (Дүртөйле районы)
Сабанай — Башкортстанның Дүртөйле районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 452306, — 80224834009.
(853) Нансения
(853) Нансения  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1916 елның 2 апрелендә Белявский С. И. тарафыннан Кырым (Симеиз) обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1916 S28» саналган.
Форт-Салонга (Нью-Йорк)
Форт-Салонга  — Америка Кушма Штатларының Нью-Йорк штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Форт-Салонга халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Бур-Фидель
Бур-Фидель (Bourg-Fidèle) — Франциянең Арденны департаментына караган коммуна, Рокруа кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 14.79 км².
Оберхаймбах
Оберхаймбах — Алманиянең Рейнланд-Пфальц җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Пленваль
Пленваль — Франциянең Уаза департаментында урнашкан коммуна.
999 (сан)
999 (тугыз йөз туксан тугыз) - 998 белән 1000 арасындагы натураль сан.
Нови-Чифлик
Нови-Чифлик — Болгариянең Көстендил өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(1876) Наполитания
(1876) Наполитания  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1970 елның 31 гыйнварында Чарльз Коваль тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1970 BA» саналган.
Оберхамбах
Оберхамбах — Алманиянең Рейнланд-Пфальц җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Перкинс (Оклахома)
Перкинс  — Америка Кушма Штатларының Оклахома штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Перкинс шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Форано
Форано — Италиянең Лацио төбәгендә урнашкан коммуна. провинциясе составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Тастус (Нюхча кушылдыгы)
Тастус — Россия территориясеннән ага торган елга. Архангельск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Нюхча елгасының уң ярыннан 78 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 21 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Вага елгасы. Кече елга бассейны — Төньяк Двина, Вычегда һәм Кече Төньяк Двиналар кушылган урыннан түбәнрәк, елга бассейны — Төньяк Двина.
Елли (Гүдүл)
Елли (Yelli) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Анкара иле Гүдүл илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Реннпон
Реннпон — Франциянең Югары Марна департаментында урнашкан коммуна.
Өртүлү (Догубаязыт)
Өртүлү (Örtülü) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Агры иле Догубаязыт илчесенә караган бер авыл (köy).
Керешть
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Тойчаеры (Һаймана)
Тойчаеры (Toyçayırı) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Анкара иле Һаймана илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Эндисайм
Эндисайм (Hindisheim) — Франциянең Түбән Рейн департаментына караган коммуна.
Формелло
Формелло — Италиянең Лацио төбәгендә урнашкан коммуна. провинциясе составына керә.
Эндисайм
Географиясе
Коммуна мәйданы — 11,84 км².
Формелло
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Түрбиек
Түрбиек — Башкортстанның Дүртөйле районында урнашкан авыл.
ᴨyчᴛьı индексы — 452306, — 80224834010.
NGC 3025
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Клер (Нью-Йорк)
Клер  — Америка Кушма Штатларының Нью-Йорк штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Франклин-Сквер (Нью-Йорк)
Франклин-Сквер  — Америка Кушма Штатларының Нью-Йорк штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Калиновка (Сарытау сусаклагычы кушылдыгы)
Чокыр Иске Калиновка — Россия территориясеннән ага торган елга. Самар өлкәсе, Сарытау өлкәсе, Сембер өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  ? елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 11 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Түбән Идел бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Асбассейн юк, елга бассейны — Куйбышев сусаклагычыннан алып Каспийга койганчыга кадәр Идел елгасы.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Очраклы хәлме, әллә...
Февраль аенда, Советлар Союзы Герое, Ленин премиясе лауреаты Муса Мостафа улы Җәлиловка 115 яшь була. Аның туган көне һәр елны искә алына. Быелгысын бигрәк тә истәлекле. Түгәрәк дата булганлыктан, аның турында, иптәшләре турында газета-журнал битләрендә күп мәгълүматлар басылып тора. Төрле сүз куертулар да, башка фикерләр дә күренгәләп ала. Бу бигрәк тә Җәлилчеләрнең төрле төрмәләрдәге көрәше һәм үлеме турында материалларга кагыла. Аларның көрәше һәм үлеме турында төрле-төрле документлар әле һаман да табылып, өскә калкып чыгып тора. Бу документларны өйрәнүче, тәртипкә салучы һәм үз фикерләре белән баетучы кешеләрнең берсе – язучы Рафаэль Мостафин.
Үткән елларда “Татарстан” җурналында чыккан Җәлилчеләр турындагы материал белән танышырга туры килде. Анда Җәлилчеләрнең исемлеге басылып чыккан. Исемлектә беренче булып Гайнан Кормаш исемле кешенең булуы, Җәлилчеләр белән ул җитәкчелек иткәне турында да языла. Иң беренче булып аны җәзалап үтерүләре дә моңа ишарә ясый. Шулай ук исемлектә Муса Җәлил Гумеров фамилиясендә бирелә. Бер ул гына үзенең исем-фамилиясен, килеп чыгышын яшереп калырга җыендымы икән? Ә башкалар? Немецлар да акылсыз башлар түгел. Алар аның кем икәнен, тормыш юлын белгәннәр, бары тик ялган фамилия белән аны бөтенләй юкка чыгарырга тырышканнар дигән фикер кала (Х.Ә.).
Инде Җәлилчеләрнең үлеме турындагы язмаларны барлыйк. Берәүләр, аларны атканнар, ди. Икенчеләре, асканнар яки башларын чапканнар дигән версияләр бар.
Матбугатта басылып чыккан язмаларда Усман мулла күрсәтмәләре бар. Усман мулла татар кешесе. Беренче бөтендөнья сугышында немецларга әсир төшә һәм гаилә корып төпләнеп кала. Икенче бөтендөнья сугышы вакытында Татар комитетында мулла вазифасын башкара.
Җәлилчеләрне җәзалап үтереләсе көнне Коръәнне тотып алар янына керә. Анда инде исемнәрне яшереп сөйләшү булмый, әлбәттә. Иң беренче Коръәнне Алишка бирә. Аннары, дүртенче кешегә, Мусага суза. Муса Коръәнне кулына алып: « Бәхил булыгыз, язмыш инде, язмыш, безне үтерерләр, дип көтмәгән идек,»-- дип пышылдады, ди. Усман мулла, Коръән белән ант итеп, аларны атулары турында сөйләп калдыра. Чынлыкта исә, ул Җәлилчеләрне ничек җәзалап үтерүләрен карап тормаган. Шушы күренешне күрмәгән килеш изге китап белән ант итүе генә күңелсез, билгеле.
Җәлилчеләрне җәзалап үтерү турында, палачлар үзләре төзегән документ—таныклык сакланган. Бу документ хәзерге көндә дә Плетцензее төрмәсенең архивында саклана. Документта язылганча, Җәлилчеләрне 1944 нче елның 25 нче августында 12 сәгать 6 минуттан 12 сәгать 36 минут арасында гильотинада башларын кисеп үтергәннәр.
Палачлар үзләренең корган планнарын тормышка ашыралар ашыруын, ләкин ....
Хөкем карары 1946 нчы елның 16 нчы октябрендә, 1 сәгать 11 минуттан 2 сәгать минут арасында җиренә җиткерелә. 11 фашист башкисәрен асып үтерәләр.
Фашист башкисәрләре тарафыннан җәзалап үтерелгән 11 җәлилче белән нацистларның 11 төп хәрби җинаятьчеләренең бергә-бер туры килүе очраклы хәлме, әллә язмышмы???
Фашизм тарафдарларының Икенче бөтендөнья сугышы чорында кылган вәхшилекләрен фаш иткән һәм аларның канлы, кара эшләренә чик куйган Нюрнберг процессы.
Павел Горчаковский
Горчаковский Павел Леонидович (3 гыйнвар 1920, Красноярск, Енисей губернасы — 4 июнь 2008, Екатеринбург) — ССРБ һәм Россия геоботанигы, ботаника, эколог. Биология фәннәре докторы, Җаек дәүләт университетының ботаника кафедрасы профессоры, РФА Җаек бүлекчәсе үсемлекләр һәм хайваннар экологиясе институтының төп гыйльми хезмәткәре. РФА академигы (1994 елдан, 1990 елдан әгъза-корреспонденты). РСФСР-ның атказанган фән эшмәкәре (1981).
Очраклы хәлме, әллә...
Нәрсә генә булмасын, болар барысы да тарих битләрендә тирән эз калдырган вакыйгалар. Аларны беркайчан да онытмаска иде. Күңелемә шагыйрь Муса Җәлилнең Моабит төрмәсендә язган “ Җырларым” шигыреннән бер өзек килә:
Җыр өйрәтте мине хөр яшәргә
Павел Горчаковский
Рус ботаника җәмгыйәтенең,Чехия һәм Словакия ботаника җәмгыйәтләренең, фитоценозларның халыкара берлегенең (Алмания), француз телле (Франция) фитоценологлар ассоциациясенең мактаулы әгъзасы.
Очраклы хәлме, әллә...
Һәм үләргә кыю ир булып.
Павел Горчаковский
Биографиясе
1945-1958 елларда — Җаек урман техник институтында кафедра мөдире. Биология фәннәре кандидаты (1945), 1945 елда Иркутск университетында «Фитоценотический строй и флористические особенности пихтовых лесов Восточного Саяна» темасына кандидатлык диссертациясе яклый. 1953 елдан Биология фәннәре докторы дәрәҗәсенә дәгъва итеп, «Растительность верхних поясов гор Урала» темасына диссертация яклый. 1954 елда профессор дәрәҗәсе бирелә.
1950 елда Бөтен Союз ботаника җәмгыйәтенең Свердловск бүлеген оештыра (хәзер — Рус ботаника җәмгыяте), 2007 елга кадәр аның башлангыч рәисе булып тора.
1956-1992 елларда — Җаек дәүләт университетының ботаника кафедрасы профессоры
Очраклы хәлме, әллә...
Үлемем дә яңрар җыр булып.
Павел Горчаковский
Биографиясе
1958-1988 елларда — ССРБ Россия Фәннәр академиясе Җаек филиалының, ССРБ ФА Җаек гыйльми үзәгенең, Россия Фәннәр академиясе Җаек бүлегенең үсемлекләр һәм хайваннар экологиясе институтында лаборатория мөдире; 1989 елдан — баш тикшеренүче.
Очраклы хәлме, әллә...
Әдәбият.
Павел Горчаковский
Биографиясе
Екатеринбург та Широкореченское зиратында җирләнә.
Очраклы хәлме, әллә...
1.    “Татарстан” журналы. 5.2002нче ел./52-55нче битләр/.
Павел Горчаковский
Фәнни эшчәнлеге
400-дән артык публикацияләр, шул исәптән геоботаника, үсемлекләр экологиясе, Җаек үсемлекләр тонъясының тарихи фитогеографик һәм аны саклау буенча 12 монография авторы. .
Очраклы хәлме, әллә...
2.     “Казан” журналы китапханәсе --№11-12. 1994нче ел.Шаһинур Әхмәтсафа (Мостафин) “Васыять”. 61-64нче битләр.
3. Татар милли календаре. 2006нчы ел. (237-244нче битләр)
Павел Горчаковский
Фәнни эшчәнлеге
Ботаник-филоолог мәктәбен оештыручы, аның укучылары арасында 50-нән артык фән кандидаты һәм 14 фән докторы бар. .
Хәтер
П. Л.Горчаковский хөрмәтенә Поляр яны Уралның түбәләрнең берсе һәм өч тер үсемлек атала (Горьковский астрал, Горьковский манжеткасын, Горьковский ястребинка).
(1534) Няси
(1534) Няси  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тастус (Пинега кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Вага елгасы. Кече елга бассейны — Төньяк Двина, Вычегда һәм Кече Төньяк Двиналар кушылган урыннан түбәнрәк, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Оберхаузен (Бад-Бергцаберн)
Оберхаузен  — Алманиянең Рейнланд-Пфальц җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ново-авыл (Көстендил өлкәсе)
Ново-авыл  — Болгариянең Көстендил өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Фраскати
Фраскати — Италиянең Лацио төбәгендә урнашкан коммуна. провинциясе составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Еллиалтылар (Илкадым)
Еллиалтылар (Ellialtılar) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Самсун иле Илкадым илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Сылтамалар
Ellialtılar, İlkadım Ellialtılar, İlkadım
Гюэ-д’Оссю
Гюэ-д’Оссю (Gué-d'Hossus) — Франциянең Арденны департаментына караган коммуна, Рокруа кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 5.23 км².
Залазна (Киров өлкәсе)
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (97%), арлар (1%).
Пленвиль (Уаза)
Пленвиль — Франциянең Уаза департаментында урнашкан коммуна.
Өртүлү (Дазкыры)
Өртүлү (Örtülü) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Афйонкарахисар иле Дазкыры илчесенә караган бер авыл (köy).
Френдшип (сан алу урыны, Нью-Йорк)
Френдшип  — Америка Кушма Штатларының Нью-Йорк штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Френдшип халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Перри (Оклахома)
Перри  — Америка Кушма Штатларының Оклахома штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Перри шәһәре  елда нигезләнгән.
Новоселяне (Болгария)
Новоселяне  — Болгариянең Көстендил өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(534) Нассовия
(534) Нассовия  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Фрассо-Сабино
Фрассо-Сабино — Италиянең Лацио төбәгендә урнашкан коммуна. провинциясе составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Леж
Леж (Lesges) — Франциядә урнашкан коммуна, Эна департаментында урнашкан.
Виктор Мухин
Виктор Мухин (16 февраль 1938 ел) — галим-механик, югары мәктәп укытучысы. Башкортстан Республикасы Фәннәр академиясенең мөхбир әгъзасы (2002), техник фәннәр докторы (1975), профессор (1978). РСФСР ның атказанган фән һәм техника эшлеклесе (1982), Башкорт АССРның атказанган фән эшлеклесе (1979), Башкортстан Республикасының Фән һәм техника өлкәсендәге дәүләт премиясе лауреаты (2007).
Биографиясе
Виктор Сергеевич Мухин 1938 елның 16 февралендә Ярославль өлкәсе Рыбинск шәһәрендә туа.
Куб (Вильва кушылдыгы)
Куб — Россия территориясеннән ага торган елга. Пермь крае биләмәләрендә ага. Елга  Вильва елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 21 км.
Виктор Мухин
Биографиясе
1962 елда Уфа авиация институтын тәмамлый. 1967 елда Мәскәү авиация технологияләре институтында кандидатлык диссертациясе, 1975 елда Мәскәү авиация институтында докторлык диссертациясе яклый.
Куб (Вильва кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Чулман кушылдыклары бассейны Агыйдел кушылганчы, елга бассейны — Чулман.
Виктор Мухин
Биографиясе
Эш урыннары: Уфа моторлар төзү-җитештерү берләшмәсендә станокчы, техник, инженер (1956-1967); 1968 елдан Уфа авиация институтында өлкән укытучы, доцент, профессор, 1975-2003 елларда машиналар эшләү технологиясе кафедрасы мөдире, бер үк вакытта 1982 елдан алып фәнни эш буенча проректор, 1983-88 елларда Уфа авиация институты каршындагы «Искра» махсус конструкторлык-технологик бюросы директоры, 1995-2006 елларда Башкортстан Фәннәр академиясенең Техник фәннәр бүлегенең академик-секретаре.
Куб (Вильва кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Виктор Мухин
Биографиясе
Мухинның гыйльми эшчәнлек даирәсе: двигательләр эшләү технологиясе; детальләргә технологик форма биргәндә өске йөз катламы барлыкка килү механизмы, аның химик һәм структура‑фаза составының үзгәрүе, ныклыгының артуы, кимүе һәм җимерелүе өлкәсендәге тикшеренүләр, статик һәм югары температуралардагы динамик сынауларның киң диапазонында релаксацион процессларның законлыклары һәм һәм механизмын өйрәнү.
Виктор Сергеевич Уфада авиация двигательләренең файдаланылу үзенчәлекләрен яхшырту ысулларын эшләү белән шөгыльләнгән фәнни мәктәп булдыра.
Хезмәтләре
Мухин Виктор Сергеевич — 250-ләп гыйльми хезмәт, шул исәптән 22 уйлап табу һәм патент авторы.
Токат (Феризлы)
Токат (Tokat) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Сакарья иле Феризлы илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
NGC 3026
NGC 3026 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Оберхаузен (Наэ)
Оберхаузен  — Алманиянең Рейнланд-Пфальц җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Байгилде (Дүртөйле районы)
Байгилде — Башкортстанның Дүртөйле районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 452306, — 80224834011.
Кериу
Кериу — Румыниянең Бихор жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ривьер-ле-Фосс
Ривьер-ле-Фосс — Франциянең Югары Марна департаментында урнашкан коммуна.
Энсбур
Энсбур (Hinsbourg) — Франциянең Түбән Рейн департаментына караган коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 3,28 км².
Овчарци
Овчарци — Болгариянең Көстендил өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Еллибел (Җейһан)
Еллибел (Yellibel) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Адана иле Җейһан илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Фрозиноне
Фрозиноне — Италиянең Лацио төбәгендә урнашкан коммуна. провинциясе составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Оберхаузен-ан-дер-Аппель
Оберхаузен-ан-дер-Аппель — Алманиянең Рейнланд-Пфальц җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ризокур-Бюше
Ризокур-Бюше — Франциянең Югары Марна департаментында урнашкан коммуна.
Клермонт (Нью-Йорк)
Клермонт  — Америка Кушма Штатларының Нью-Йорк штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Ай-Согор-Ягун
Ай-Согор-Ягун — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елга Согор-Ягун елгасының сул ярына тамагыннан 31 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 32 км.
Клермонт (Нью-Йорк)
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Ай-Согор-Ягун
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об елгасы Нефтеюганск каласынан  Иртеш елгасы кушылганга кадәр. Кече елга бассейны — Вах, елга бассейны — (Югары) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Клермонт (Нью-Йорк)
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ай-Согор-Ягун
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Лаваль-Моранси
Лаваль-Моранси (Laval-Morency) — Франциянең Арденны департаментына караган коммуна, Рокруа кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 4.28 км².
Өртүлү (Хоҗалар)
Өртүлү (Örtülü) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Афйонкарахисар иле Хоҗалар илчесенә караган бер авыл (köy).
Тастус (Пышенц кушылдыгы)
Тастус — Россия территориясеннән ага торган елга. Архангельск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Пышенца елгасының сул ярыннан 41 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 11 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Вага елгасы. Кече елга бассейны — Төньяк Двина, Вычегда һәм Кече Төньяк Двиналар кушылган урыннан түбәнрәк, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
(448) Наталия
(448) Наталия  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1899 елның 27 октябрендә Макс Вольф, Фридрих Швассман тарафыннан Хайдельберг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1899 ET» саналган.
Фридом-Плейнс (Нью-Йорк)
Фридом-Плейнс  — Америка Кушма Штатларының Нью-Йорк штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Җәлдәк
Җәлдәк — Башкортстанның Дүртөйле районында урнашкан авыл.
Перселл (Оклахома)
Тарихы
Перселл шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Падала
Падала — Болгариянең Көстендил өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Чокыр Клопиха
Чокыр Клопиха — Россия территориясеннән ага торган елга. Сарытау өлкәсе, Самар өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Зур Иргиз елгасының кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 30 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Түбән Идел бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Асбассейн юк, елга бассейны — Куйбышев сусаклагычыннан алып Каспийга койганчыга кадәр Идел елгасы.
Токаткөй (Бейкоз)
Токаткөй (Tokatköy) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Истмала иле Бейкоз илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Еллибурун (Ислаһие)
Еллибурун (Yelliburun) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Газиантеп иле Ислаһие илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Плесси-де-Руа
Плесси-де-Руа — Франциянең Уаза департаментында урнашкан коммуна.
Дмитрий Боголепов
Дмитрий Боголепов  (12 июль 1885 ел — 8 май 1941 ел) — Россия империясе һәм ССРБ икътисадчысы һәм сәяси эшлеклесе, Мәскәү дәүләт университетының Вакытлы президиумы рәисе. 1920—1921 елларда Мәскәү дәүләт университеты ректоры.
Биографиясе
Дмитрий Петрович Боголепов 1885 елның 12 июлендә почетлы граждан нәселеннән Тверь губернасы училищелар инспекторы һәм укытучысы Петр Андреевич Боголепов (ул авыл рухание улы) гаиләсендә Мәскәүдә туган.
Сәяси эшчәнлеге
1907 елда марксистик түгәрәктә башка катнашучылар белән бергә Россия социал-демократик эшчеләр партиясенә керә. Алар арасында В. В. Оболенский, Смирнов В. М., Фирсов В. М. була.
Фумоне
Фумоне — Италиянең Лацио төбәгендә урнашкан коммуна. провинциясе составына керә.
Дмитрий Боголепов
Сәяси эшчәнлеге
1917 елда Апрель конференциясен үткәргән вакытта В. И. Ленин белән шәхсән таныша. Биредә Боголепов тезис чыгару буенча комиссия эшендә катнаша. РСДРП(б) VI корылтай делегаты була.
Октябрь революциясенә совет финанс эшләре органнарында актив эш алып бара: 1917 елның 17 ноябрендәге Совнарком карары белән Дәүләт казна департаменты Халык комиссарының финанс ярдәмчесе һәм директоры булып тәгаенләнә. Конституцион комиссия эшендә катнашып, 1918 елның июль аенда чыгарылган Беренче Совет Конституциянең эш төркеменә керә. 1919-1920 елларда башта Украинаның финанс халык комиссариатына, аннары Төркестан республикасына банк-финанс структурасы эшен оештырырга җибәрелә.
Мәскәү дәүләт университеты ректоры
1920 елда Совет хөкүмәте югары белем бирү системасын дәүләт карамагы күзәтүе астына кую максаты белән җитди реформалау белән шөгыльләнә. Дмитрий Петрович бу чарада актив катнаша.
Мәгариф халык комиссариатының университет реформасы планы университет Советлары һәм алар сайлаган ректорлар аша югары уку йортлары белән идарә итүнең традицион системасын югары уку йортларының вакытлы президиумының академик, шулай ук белем бирү һәм икътисади һәм административ тормышы белән җитәкчелек иткән яңа коллегиаль органнарга алмаштыру була. Боголепов Мәскәү университетының Вакытлы президиумы (яки ректоры) рәисе итеп тәгаенләнә.
Югары уку йортының яңа җитәкчесе В. И. Ленинның 1920 ел азагындагы шәхси әңгәмә барышында биргән директиваларына таяна. Дмитрий Петровичның мемуарларында бу директивалар өч пунктта нигезләнә: 1) фән тик фәкыйрьләр өчен;; 2) «укыту азатлыгын» юкка чыгару, «безнең күрсәтмәләр буенча» укыту; 3) МДУ хезмәткәрләренең финанс хәлен яхшырту.
Мәгариф халык комиссариатының күпчелек вазифалар буенча планнары югары уку йорты профессорларының һәм укытучыларының каршылыгын тудыра. Яңа принципларны ашыру максатында Вакытлы президиум үзенең рәисе өчен артык консерватив булуын исбатлый һәм тиздән аның нигезендә үзенең төп вәкаләтләрен үз кулына туплаган Кече президиум оештыра. Факультет утырышлары белән көрәштә Боголепов үзе оештырган уку-гыйльми комиссиясен профессор А.&nbsp;К.&nbsp;Тимирязев җитәкчелегендә файдалана. Административ-хуҗалык комиссиясен профессор К. П. Яковлев җитәкли.