cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Хойхельхайм (Гессен)
Хойхельхайм  — Алманиянең Гессен җирендә урнашкан коммуна.
Казчина Сан Мартино (Леко)
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Хойхельхайм (Гессен)
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Бланд (Миссури)
Бланд  — Америка Кушма Штатларының Миссури штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Бланд шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(19722) 1999 VU47
(19722) 1999 VU47 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1999 елның 3 ноябрендә LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1999 VU47» саналган.
Белице (Суленцинский повяты)
Белице  — Польшаның Любуш воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
HD247437
HD247437 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
(1173) Анхис
(1173) Анхис  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1930 елның 17 октябрендә Карл Райнмут тарафыннан Гейдельберг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1930 UB» саналган.
Ишти
Һинд динендә Ишти ул төрле Ходайларга коюлар сериясе. Ул иштидан тора, ягъни май, җимешләр һәм бөртекләр; ул төшке ишти, приштха дип атала, гадәттә ул стотра (гимннар) һәм сдманалардан (җырлаулардан) тора. Бәлешләр тәкъдим итүләр...
Сцилард (ай кратеры)
Сцилард - Ай өслегенә кече күк объекты бәрелү нәтиҗәсендә барлыкка килгән, диаметры якынча 127 км булган кратер.
Тарихы
Кратер Халыкара Астрономия Берлеге (International Astronomical Union (IAU)) тарафыннан 1970 елда раслана.
Голлис (Мэн)
Голлис  — Америка Кушма Штатларының Мэн штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ексинская
Ексинская (Ексинская) — Архангельск өлкәсенең Вельск районы составына керүче авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Кыш озын, салкын, ә җәй кыска, гадәттә җылы, яисә салкынча. Кырау җәен дә күзәтелә. Җәй көне циклоннар активлыгы сүлпәнәя, көзен исә киресенчә, үсә, шуңа күрә дә явым-төшем күләме арта. Көз белән яз салкын.
Сәгать поясы
Халыкара стандарт буенча Moscow Time Zone (MSK/MSD) сәгать поясында урнаша. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +4:00 гә тигез.
Халык
2010 елгы җанисәп буенча авылда кеше яшәми.
Күнҗегиз (Билеҗик)
Күнҗегиз (Künceğiz) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Билеҗик иле Билеҗик илчесенә караган бер авыл (köy).
NGC 1178
NGC 1178 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Кемп-Спрингс (Мэриленд)
Кемп-Спрингс  — Америка Кушма Штатларының Мэриленд штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Кемп-Спрингс халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сьверчин (Куявия-Диңгез буе воеводалыгы)
Сьверчин  — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Пресиян (авыл)
Пресиян  — Болгариянең Тырговиште өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Чапаевски (Чиләбе өлкәсе)
Чапаевский (Чапаевский) — Чиләбе өлкәсенең Кызыл районы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (25%), башкортлар (8%), казахлар (67%).
Ашмяны (Жупрански авыл советы)
Ашмяны  (Ашмяны ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Ашмянский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Дорофеевка (Томь-Чумыш кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Чумыш елгасы. Кече елга бассейны — Об, Чулым кушылганга чаклы (Томи елгасын керетмәсә), елга бассейны — Об (өске өлеше) Иртеш кушылганга чаклы.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Далч
Далч — Румыниянең Караш-Северин жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ени Судур
Ени Судур (Yeni Sudur ) — Әзербайҗанның Хачмаз районына караган авыл.
Реҗҗо-ди-Калабрия
Реҗҗо-ди-Калабрия (Reggio di Calabria) — Италиянең Калабрия төбәгендә урнашкан шәһәр.
Халык саны — кеше.
Сәгать поясы
Халыкара стандарт буенча Реҗҗо-ди-Калабрия Үзәк Европа вакыты (Central European Time, CET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +1:00 гә тигез.
Сен-Питон
Сен-Питон (Saint-Python) — Франциянең Нор департаментына караган коммуна, Кодри кантонына карый.
Белче
Белче — Польшаның Любуш воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Цирник (Мирна)
Цирник  — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Во-ле-Пений
Во-ле-Пений — Франциянең Сена һәм Марна департаментында урнашкан коммуна.
(19723) 1999 VG87
(19723) 1999 VG87 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1999 елның 4 ноябрендә CSS проекты тарафыннан Каталина обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1999 VG87» саналган.
Гүлҗиһан (Арсуз)
Гүлҗиһан (Gülcihan) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Һатай иле Арсуз илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Сакарья (Ивринди)
Сакарья (Sakarya) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Балыкесир иле Ивринди илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Куреевка
Куреевка — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Рәбаш разъезды
Рәбаш разъезды — Башкортстанның Бәләбәй районында урнашкан авыл.
Почта индексы — ?, — ?.
Куреевка
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Осек-над-Нотецёю
Осек-над-Нотецёю — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Перчема
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Төньяк Двина кушылдыклары бассейны Вычегда һәм Сухона елгалары кушылганчы, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Хомберг (Ом)
Хомберг  — Алманиянең Гессен җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сэмпсон (ай кратеры)
Сэмпсон - Ай өслегенә кече күк объекты бәрелү нәтиҗәсендә барлыкка килгән, диаметры якынча 1,8 км булган кратер.
Атамасы
Кратерга атама Ральф Аллен Сэмпсон (1866—1939) хөрмәтенә бирелә.
Тарихы
Кратер Халыкара Астрономия Берлеге (International Astronomical Union (IAU)) тарафыннан 1976 елда раслана.
Күмерсулар
Күмерсулар (сахаридлар, углеводлар) — табигый органик матдәләр берләштергән бер зур классның гомум атамасы. Атама "күмер" һәм "су" сүзләреннән төзелгән, чөнки беренче табылган күмерсуларның брутто-формулалары - Cx(H2O)y, формаль рәвештә бу күмер (углерод) һәм су катнашмасы.
Табигатьтә күмерсулар гаять күп, һәм алар кеше тормышында аеруча әһәмиятле роль уйныйлар. Аларның бер төрлеләре, мәсәлән, крахмал, төп азык матдәләреннән санала; икенчеләре (целлюлоза, яки клетчатка) тукыма, кәгазь, ясалма сүс һәм башкалар җитештерү өчен китә.
«Күмерсу» дигән исем бу класстагы кушылмаларның иң беренче өйрәнелгән вәкилләре углерод һәм судан торган кебек күренүдән килеп чыккан, чөнки аларның составы гомуми Cn(H2O)m формуласы белән күрсәтелгән. Хәер, соңга табарак бу формулага туры килмәгән, ләкин башка билгеләре буенча шушы класс матдәләренә керә торган углеводлар да табыла.
Углеводларның иң гадиләреннән берсе булып глюкоза исәпләнә.
Казчина Сан Маурицио (Милано)
Казчина Сан Маурицио — Италиянең Ломбардия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казчина Сан Маурицио Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Сен-Леже (Майенн)
Сен-Леже — Франциянең Майенн департаментында урнашкан коммуна.
Дамиш
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Айдаркән
Айдаркән (Айдаркен, Хайдаркан) — Кыргызстанның Баткән өлкәсендә урнашкан шәһәр.
Блекберн (Миссури)
Блекберн  — Америка Кушма Штатларының Миссури штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Блекберн шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Белюв
Белюв — Польшаның Любуш воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Курск
Курск (Курск) — Россия Федерациясенең Курск өлкәсендә урнашкан шәһәр һәм аның административ үзәк. Сейм елгасы һәм аның Тускарь кушылдыгы буенда урнашкан.
Тарих
Беренче мәртәбә 1032 елда телгә алынган. 2007 елда шәһәргә Хәрби дан шәһәре дәрәҗәсе бирелә.
Административ бүленү
190px|thumb|right Курск 3 округына бүленә:
Шлинс
Шлинс — Австриянең Форарльберг федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
(19724) 1999 VR114
(19724) 1999 VR114 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
(4815) Андерс
Тарихы
1981 елның 2 мартында Шелте Бас тарафыннан Сайдинг-Спринг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1981 EA28» саналган.
Курейва
Курейва — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Пресяк
Пресяк — Болгариянең Тырговиште өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Шмаковка
Шмаковка (Шмаковка) — Диңгез буе краеның Кировский районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат муссонлы. Кыш коры һәм суык, көннәре аяз. Яз озак бара, салкынча һәм температура тирбәлеше күзәтелә. Җәй исә җылы, явым-төшемле. Көз чагыштырмача җылы, коры һәм аяз. Җәй көне Тын океаннан җылы җил иссә, кышын төньяктан салкын җилләр исә.
NGC 1179
NGC 1179 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Сьверчинек (Куявия-Диңгез буе воеводалыгы)
Сьверчинек  — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Гүлйолу (Чалдыран)
Гүлйолу (Gülyolu) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Ван иле Чалдыран илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
NGC 1179
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Голтон (Мэн)
Голтон  — Америка Кушма Штатларының Мэн штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Прато
Прато — Италиянең Тоскана төбәгендә урнашкан коммуна. провинциясе составына керә.
Шмаковка
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (86%), украиннар (13%).
Табит (ай кратеры)
Табит - Ай өслегенә кече күк объекты бәрелү нәтиҗәсендә барлыкка килгән, диаметры якынча 55 км булган кратер.
Атамасы
Кратерга атама Сабит ибн Курра (Табит ибн Курра) (826—901) хөрмәтенә бирелә.
Тарихы
Кратер Халыкара Астрономия Берлеге (International Astronomical Union (IAU)) тарафыннан 1935 елда раслана.
Цикава (Гросупле)
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ашнаравичы
Ашнаравичы (Ашнаравічы ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Слонимский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Осеча-Друга
Осеча-Друга — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Казчина Сан Педрино (Милано)
Казчина Сан Педрино — Италиянең Ломбардия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казчина Сан Педрино Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Ергүҗ (Хачмаз)
Ергүҗ  (Yergüc ) — Әзербайҗанның Хачмаз районына караган авыл.
Кемпс-Милл (Мэриленд)
Кемпс-Милл  — Америка Кушма Штатларының Мэриленд штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Кемпс-Милл халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сакарья (Османгази)
Сакарья (Sakarya) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Бурса иле Османгази илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
(19725) 1999 WT4
(19725) 1999 WT4 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1999 елның 28 ноябрендә Т. Кобаяси тарафыннан Оидзуми обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1999 WT4» саналган.
Углерод
Углерод (углерод, carbonum) — Менделеевның периодик таблицасының 2-нче периоды баш төркемчәсенең 4нче төркемендәге химик элемент,тәртип саны - 6, изотоп табигый катнашманың атом массасы 12,0107 мольгә грамм. Химик билгесе — C. Бу элементның өч изотобы безнең тирә-юньдә очрый. Тотрыклы изотоплар- 12C һәм 13C, ә 14C радиоактив изотоп (бу изотоптың ярымбүленеш периоды ). Углерод борынгы антик дөньяда ук билгеле булган.
Углеродның полимер чылбырлар эшләү сәләте углерод нигезендә берләшмәләрнең бик зур класcын булдыра, алар органик берләшмәләр дип атала. Органик берләшмәләр органик булмаган берләшмәләргә караганда күбрәк. Аларны органик булмаган химия өйрәнә.
Исем барлыкка килү
Халыкара атамасы carbo «күмер» сүзеннән. «Углерод» атамасы русчадан «күмер тудыручы» дигәнне аңлата.
Баткән
Баткән (Баткен ) — Кыргызстанның Баткән өлкәсендә урнашкан шәһәр. Баткән өлкәсенең һәм Баткән районының мәркәзе.
Углерод
Тарихтан
Агач күмере рәвешендә углерод металларны эретү өчен бик борынгыдан кулланылган. Борынгыдан углеродның аллотроп модификациялары билгеле: алмаз һәм графит.
Баткән
Тарих
Баткән авылы 1934 елда нигезләнгән. Шәһәр статусын 2000 елдан башлап йөртә.
Углерод
Тарихтан
XVII—XVIII гасырлар арасында Иоганн Бехер белән Георг Шталь флогистон теориясын булдыра. Бу теорияга яраклы һәр бер янучан җисемдә аерым элементар матдә бар, ул — авырлыксыз флюид — яну процесында очып китә торган флогистон. Бик күп күмер янганнан соң әз генә торып кала, шуңа күрә флогистиклар күмер саф флогистоннан тора тип исәпләгән. Соңрак яшәгән флогистиклар (Рене Антуан Реомюр, Торберн Улаф Бергман һәм башкалар) күмернең элементар матдә икәнен аңлый башлаганнар."Саф күмернең" элементар (гади) матдә икәнен Антуан Лавуазье беренче булып исбатлый. Ул һавада һәм кислородта күмер һәм башка матдәләрнең яну процессын өйрәнә. Гитон де Морво, Лавуазье, Бертолле һәм Антуан де Фуркруаның «Химик номенклатура методы» («Метод химической номенклатуры») (1787) китабында французча «саф күмер» (charbone pur) урынына «углерод» (carbone) исеме кулланыла. Углерод исеме Лавуазьеның «Химиядан элементар дәреслегендәге» "Гади җисемнәр таблицасы"на кергән.
1791 елда инглиз химигы Смитсон Теннант беренче булып ирекле углерод алуга ирешә; ул кыздырылган акбур өстеннән фосфор парын җибәрә, моның нәтиҗәсендә кальций фосфаты белән углерод барлыкка килә. Алмастан нык кыздырган чакта берничә дә калмый икәнен әллә кайчаннан алып белгәннәр. 1751 елда герман императоры Франц I яндырып тәҗрибә үткәрер өчен алмас белән рубин бирергә риза була, моннан соң мондый тәҗрибәләр модага кереп китә. Яндырган чакта алмас кына янып бетә икәне билгеле була, ә кызыл якут- рубин (хром катыш алюминий оксиды) яндыручы линзаның фокусында озак вакыт җылытканда да бирешми. Лавуазье алмасны зур яндыру машинасында яндыру буенча тәҗрибә үткәреп карый һәм алмас -кристалл углерод дигән фикергә килә. Углеродның икенче аллотробы — графит — алхимиклар тарафыннан үзгәргән кургаш ялтыравы — свинцовый блеск дип атала һәм аны plumbago дип йөртәләр; 1740 елда гына Потт графитта бернинди дә кургаш эзләрен тапмый. Шееле графитны тикшерә (1779) һәм флогистик буларак аны аерым төр күкертле җисем, яки аерым минераль күмер, «һава кислоталы» -воздушная кислота (СО2) аерым минераль күмер һәм бик күп флогистон дип уйлый.
Егерме елдан соң Гитон де Морво әкрен генә җылытып, алмасны графитка, ә соңрак күмер кислотасына әйләндерә.
Исеменең килеп чыгуы
XVII—XIX гасырларда рус химия буенча һәм башка махсус китапларда кайсыбер чак «углетвор» исеме кулланылган (Шлаттер, 1763; Шерер, 1807; Севергин, 1815); 1824 елда Соловьёв «углерод» исемен уйлап чыгара. Углерод берләшмәләренең исемендә карбо(н) — от carbō (род. п. carbōnis) «уголь» сүзе бар.
Углерод изотоптары
Тәбигатьтә углерод ике стабиль 12С (98,93 %) һәм 13С (1,07 %) һәм бер радиоактив 14С (β-нурландыручы, Т½ = 5730 лет) изотобынан тора, углерод башлыча стратосфераның түбәнге өлөшендә һәм Җир кабыгында тупланган. 14N (n, p) 14C реакциясе буенча азот төшенә даими рәвештә Галәм нурланышы нәтиҗәсендә стратосфераның түбәнге катламында барлыкка килә. Шулай ук 1950-нче еллардан соң атом электростанциларының һәм водород бомбасының техноген продукты буларак барлыкка килә.
14С 14С формалашу һәм таркалу нигезендә радиоуглерод белән даталау ысулы ята, бу ысул геологиядә һәм археологиядә киң кулланыла.
Ална
Ална — Россия территориясеннән ага торган елга. Ырынбур өлкәсе, Самар өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Семенычевка елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 12 км.
Углерод
Куллану
Графит карандаш җитештерү сәнәгатендә кулланыла, әмма аның йомшаклыгын киметү өчен балчык кушалар. Шулай ук аеруча югары яки түбән температурада майлау чарасы буларак кулланыла. Аның югары температурада эрү ноктасы аннан металлар кою өчен тигльләр эшләргә мөмкинлек бирә. Графитның электр тогын үткәрү сәләте дә аннан сыйфатлы электродлар эшләү мөмкинлеген бирә.
Ална
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Түбән Идел бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Асбассейн юк, елга бассейны — Куйбышев сусаклагычыннан алып Каспийга койганчыга кадәр Идел елгасы.
Углерод
Куллану
Алмаз үзенең искиткеч катылыгы аркасында — алыштыргысыз абразив материал. Алмаз япмалы шомартучы дисклар, бораулау корылмалары бар. Моннан тыш, бизәнү әйберләрендә кыйммәтле бриллиант — кырланган алмаз. Сирәк булуы, югары декоратив сыйфатлары һәм тарихи шартларны билгеләүе аркасында алмаз һәрвакыт иң кыйммәтле таш булып тора. Алмазның югары термик үткәрүчәнлеге (2000 елга кадәр W/m·K) аны ярымүткәргеч технологиясе өчен процессорлар җәймәсе сыйфатында перспективалы материалга әйләндерә. Әмма алмаз чыгаруның чагыштырмача югары хакы (бер карат өчен $97,47[25]) һәм алмаз эшкәртүнең катлаулылыгы аны бу өлкәдә куллануны чикли.
Хомберг (Эфце)
Хомберг  — Алманиянең Гессен җирендә урнашкан коммуна.
Беляви (Любуш воеводалыгы)
Беляви  — Польшаның Любуш воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Хомберг (Эфце)
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Данець (Румыния)
Данець — Румыниянең Долж жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Сергей Пинчук
Сергей Михайлович Пинчук (1971 елның 26 июле, Акъяр, Украин ССР, ССРБ) — Россия хәрби башлыгы, Кара диңгез флоты командующие урынбасары (2021 елның маеннан).
Данець (Румыния)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сергей Пинчук
Каспий флотилиясе командующие (2016—2021). Кара диңгез флотының Новороссийск хәрби-диңгез базасы командиры (2011—2014), вице-адмирал (2021).
Углерод
Куллану
Фармакологиядә һәм медицинада углеродның төрле берләшмәләре киң кулланыла: углерод кислотасы һәм углерод кислоталары чыгарылмалары, төрле гетероцикллар, полимерлар һәм башка берләшмәләр. Әйтик, карболен (активлаштырылган углерод), организмнан төрле токсиннарны йоту һәм чыгару өчен кулланыла; графит (май рәвешендә) — тире авыруларын дәвалау өчен; радиоактив углерод изотоплары — фәнни тикшеренүләр өчен (радиоуглерод анализы) кулланыла.
Ална
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Углерод
Куллану
Кеше тормышында углерод зур роль уйный. Аның кушымталары бу күп яклы элементның үзе кебек төрле. Атап әйткәндә, углерод корычның (авырлыгы буенча 2,14 % кадәр) һәм чуенның (авырлыгы буенча 2,14 проценттан күбрәк) аерылгысыз өлеше булып тора.
Углерод бөтен органик матдәләрнең нигезе булып тора. Теләсә нинди тере организм күп очракта углеродтан тора. Углерод — тереклекнең нигезе. Тере организмнар өчен углерод чыганагы булып гадәттә атмосферадан яки судан CO2 тора. Фотосинтез нәтиҗәсендә биологик азык чылбырына керә, аларда мәхлукатлар бер-берсен яки бер-берсенең калдыкларын ашый һәм шуның белән үз тәннәрен төзү өчен углерод үзләштерә.
Күпдере (Мерич)
Күпдере (Küpdere) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Эдирне иле Мерич илчесенә караган бер авыл (köy).
Углерод
Агулы тәэсире
Углерод тирә-юньгә автотранспорт эшләп чыгарган газлардан, ТЭС-ларда (җылылык электростанцияларе) күмер яндырганда, күмерне ачык ысул белән тапканда, Җир астында аның газга әйләнгән чагында, күмер концентратларын ясаганда һ.б. эләгә. Янып яткан чыганаклар өстендә углерод концентрациясе 100—400 мкг/м³, зур калалар өстендә 2,4—15,9 мкг/м³, авыл җирендә 0,5 — 0,8 мкг/м³. АЭС-ларның газ-аэрозоль катнашмалары белән һавага (6—15) Бк/сут 14СО2 эләгә.
Углеродның атмосферадагы аэрозольләрдәге микъдары арту халык арасында чирләр, бигрәк тә тын юллары һәм үпкә чирләре, артуга китерә. Һөнәри чирләр — башлыча антракоз һәм тузаннан була торган бронхит. Эш зонасындагы һавада ПДК, мг/м³ (рөхсәт ителгән конценрация): алмаз 8,0, антрацит һәм кокс 6,0, ташкүмер 10,0, техник углерод һәм углерод тузаны 4,0; атмосфера һавасында бер тапкыр максимум 0,15, уртача тәүлеккә 0,05 мг/м³.
Биологик молекулалар составына кергән (аеруча ДНК һәм РНК) 14С матдәсенең радиоактивлыгы аның молекуланың химик составын үзгәртүче β-кисәкчәләр (14С (β) → 14N) белән үзара радиацион тәэсир итешүе белән билгеләнә. 14С матдәсенең һавадагы концентрациясе:эш зонасында ДКА 1,3 Бк/л, атмосфера һавасында ДКБ 4,4 Бк/л, суда 3,0 Бк/л, тын юллары аша кеше организмына үтү- 3,2 Бк/елына.
Шлирбах (Югары Австрия)
Шлирбах  — Австриянең Югары Австрия федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Углерод
Табылу урыннары
Якут ташлары (алмазлар) табылу урыннары, мәсәлән, Россиядә, Саха (Якутия) Республикасында, шулай Көньяк Африка Җөмһүриятендә бар.
Сергей Пинчук
Тормыш юлы
Сергей Пинчук 1971 елның 26 июлендә Акъяр да туа. Нахимов хәрби-диңгез училищесын (Ленинград) тәмамлаганнан соң 1988 елда П. С. Нахимов исемендәге Кара диңгез югары хәрби-диңгез училищесына укырга керә.
Шлирбах (Югары Австрия)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Сергей Пинчук
Тормыш юлы
1993 елда «Настойчивый» эскадра мина ташучысының БЧ-2 зенит-ракета батареясы командиры вазыйфасында офицер хезмәтен башлый. Анда зенит-ракета дивизионы командиры, ракета-артиллерия хәрби часте командиры, корабның өлкән ярдәмчесе һәм командиры вазыйфалары эзлекле рәвештә уза.
1999 елда хәрби-диңгез флотының Югары махсус офицер классларын тәмамлый.
2004 елда тәмамлаганнан соң, «Настойчивый» эскадра мина ташучысы командиры, Балтыйк флотының су өсте корабларын тоташтыру штабы башлыгы вазыйфаларында хезмәт итә.
2007 елдан Балтыйк флотының су районын саклау корабларының 105 нче бригадасы командиры һәм Кронштадт гарнизоны башлыгы.
2010 елның декабреннән Балтыйк флотының Ленинград хәрби-диңгез базасы командирының штаб начальнигы — беренче урынбасары.
Россия Федерациясе Президенты Дмитрий Медведевның 2011 елның 22 декабрендәге 1676 номерлы Указы белән Кара диңгез флотының Новороссийск хәрби-диңгез базасы командиры итеп билгеләнә.
2021 елның 18 февралендә вице-адмирал хәрби исеме бирелә.
2021 елның 4 маенда Дагстан башлыгы вазыйфаларын вакытлыча башкаручы Сергей Меликовта узган киңәшмәдә Пинчукның Каспий флотилиясе командующие вазыйфасыннан китүе турында игълан ителә. 2021 елның 9 маенда Кара диңгез флоты командующие урынбасары вазыйфасына билгеләнә.
Гаилә
Әтисе — контр-адмирал Пинчук Михаил Федорович, «Грозный» ракета крейсеры командиры (1984—1987), Балтыйк флотының тыл буенча командующие урынбасары.
Кубереньгарь
Кубереньгарь — Россия территориясеннән ага торган елга. Архангельск өлкәсе, Вологда өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Сондема елгасының сул ярыннан 7 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 11 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Вага елгасы. Кече елга бассейны — Төньяк Двина, Вычегда һәм Кече Төньяк Двиналар кушылган урыннан түбәнрәк, елга бассейны — Төньяк Двина.
HD247441
HD247441 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Ашурки
Ашурки (Ашуркі ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Шчучынский районында урнашкан авыл.
Сен-Пьерр-Брук
Сен-Пьерр-Брук (Saint-Pierre-Brouck) — Франциянең Нор департаментына караган коммуна, Гранд-Сент кантонына карый.
Ашурки
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Цол (Айдовщина)
Цол  — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Раззаков
Раззаков (2022 елдан Исфәнә Исфана) — Кыргызстанның Баткән өлкәсендә урнашкан шәһәр.
Тарих
Шәһәр статысын 2001 елдан башлап йөртә.
Тайзо (ай кратеры)
Тайзо - Ай өслегенә кече күк объекты бәрелү нәтиҗәсендә барлыкка килгән, диаметры якынча 8,2 км булган кратер.
Родники (Бәләбәй районы)
Почта индексы — 452021, — 80209819013.
Тайзо (ай кратеры)
Атамасы
Кратерга атама Япон исеме хөрмәтенә бирелә.
Тарихы
Кратер Халыкара Астрономия Берлеге (International Astronomical Union (IAU)) тарафыннан 1979 елда раслана.
Тышкы сылтамалар
Taizo (crater) Taizo (lunar crater)
Гүлистан (Гүльялы)
Гүлистан (Gülistan) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Орду иле Гүльялы илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
(2476) Андерсен
(2476) Андерсен  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
(19726) 1999 XL
(19726) 1999 XL — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Присойна
Присойна — Болгариянең Тырговиште өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Казчина Сан Пьетро (Бергамо)
Казчина Сан Пьетро — Италиянең Ломбардия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казчина Сан Пьетро Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Водуа-ан-Бри
Водуа-ан-Бри — Франциянең Сена һәм Марна департаментында урнашкан коммуна.
Гоуп (Мэн)
Гоуп  — Америка Кушма Штатларының Мэн штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Осеча-Перша
Осеча-Перша — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Бородины
Бородины (Бородины) — Киров өлкәсенең Котельнич районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
Сен-Лоран-де-Мортье
Сен-Лоран-де-Мортье — Франциянең Майенн департаментында урнашкан коммуна.
Курили (Билостоцкий повяты)
Курили  — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Сьверчини (Куявия-Диңгез буе воеводалыгы)
Сьверчини  — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Шлиттерс
Шлиттерс — Австриянең Тироль федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Бендув
Бендув — Польшаның Любуш воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Блеквотер (Миссури)
Блеквотер  — Америка Кушма Штатларының Миссури штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Блеквотер шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Таке (ай кратеры)
Таке - Ай өслегенә кече күк объекты бәрелү нәтиҗәсендә барлыкка килгән, диаметры якынча 6,4 км булган кратер.
Атамасы
Кратерга атама Андре Такет (1612—1660) хөрмәтенә бирелә.
Тарихы
Кратер Халыкара Астрономия Берлеге (International Astronomical Union (IAU)) тарафыннан 1935 елда раслана.
(19727) Allen
(19727) Allen — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1999 елның 4 декабрендә Ч. Джулз тарафыннан Фаунтин-Хиллс обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1999 XS2» саналган.
Кореневская
Кореневская (Кореневская) — Архангельск өлкәсенең Вельск районы составына керүче авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Кыш озын, салкын, ә җәй кыска, гадәттә җылы, яисә салкынча. Кырау җәен дә күзәтелә. Җәй көне циклоннар активлыгы сүлпәнәя, көзен исә киресенчә, үсә, шуңа күрә дә явым-төшем күләме арта. Көз белән яз салкын.
Халык
2010 елда биредә 0 кеше яшәве билгеле.
2010 елгы җанисәп буенча авылда кеше яшәми.
Пингиша
Пингиша — Россия территориясеннән ага торган елга. Архангельск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Төньяк Двина елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 124 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Төньяк Двина кушылдыклары бассейны Вычегда һәм Сухона елгалары кушылганчы, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
NGC 1180
NGC 1180 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Кадәмҗай
Кадәмҗай (Кадамжай) — Кыргызстанның Баткән өлкәсендә урнашкан шәһәр.
Тарих
Шәһәр статысын 2012 елдан башлап йөртә.
Пот-Ех (Лыхма кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Түбән Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об елгасы Иртеш елгасы кушылган урыннан Төньяк Сосва елгасы кушылган урынына кадәр. Кече елга бассейны — Об кушылдыклары бассейны, Иртештән Төньяк Сосьва тамагына кадәр, елга бассейны — (Түбән) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Хофбибер
Хофбибер — Алманиянең Гессен җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Көндрәс
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (95%).
Цурновець (Брежице)
Цурновець  — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Казчина Сан Цено (Павия)
Казчина Сан Цено — Италиянең Ломбардия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казчина Сан Цено Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан төнякка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Сьверчинки (Бродницкий повяты)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Данеш
Данеш — Румыниянең Муреш жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Вокуртуа
Вокуртуа — Франциянең Сена һәм Марна департаментында урнашкан коммуна.
Зухулоба (Хачмаз)
Зухулоба  (Zuxuloba ) — Әзербайҗанның Хачмаз районына караган авыл.
Ашчэп
Ашчэп (Ашчэп ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Свислацкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Кеннедивилл (Мэриленд)
Кеннедивилл  — Америка Кушма Штатларының Мэриленд штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Кеннедивилл халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Курки (гмина Граево)
Курки  — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Бенюв (Любуш воеводалыгы)
Бенюв  — Польшаның Любуш воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Күпеҗик (Хафик)
Күпеҗик (Küpecik) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Сивас иле Хафик илчесенә караган бер авыл (köy).
Портновская
Портновская (Портновская) — Архангельск өлкәсенең Вельск районы составына керүче авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Кыш озын, салкын, ә җәй кыска, гадәттә җылы, яисә салкынча. Кырау җәен дә күзәтелә. Җәй көне циклоннар активлыгы сүлпәнәя, көзен исә киресенчә, үсә, шуңа күрә дә явым-төшем күләме арта. Көз белән яз салкын.
Сәгать поясы
Халыкара стандарт буенча Moscow Time Zone (MSK/MSD) сәгать поясында урнаша. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +4:00 гә тигез.
Халык
2010 елда биредә 0 кеше яшәве билгеле.
(19728) 1999 XQ14
(19728) 1999 XQ14 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1999 елның 6 декабрендә LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1999 XQ14» саналган.
HD247466
HD247466 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Пробуда
Пробуда — Болгариянең Тырговиште өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Шмидтовка
Шмидтовка (Шмидтовка) — Диңгез буе краеның Надеждинское районында урнашкан авыл.
(2175) Андреа Дориа
(2175) Андреа Дориа  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Шмидтовка
Климат
Биредә климат муссонлы. Кыш коры һәм суык, көннәре аяз. Яз озак бара, салкынча һәм температура тирбәлеше күзәтелә. Җәй исә җылы, явым-төшемле. Көз чагыштырмача җылы, коры һәм аяз. Җәй көне Тын океаннан җылы җил иссә, кышын төньяктан салкын җилләр исә.
(2175) Андреа Дориа
Тарихы
1977 елның 12 октябрендә Пауль Вильд тарафыннан Циммервальд обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1977 TY» саналган.
Шмидтовка
Халык
Халык саны динамикасы:
Такер (ай кратеры)
Такер - Ай өслегенә кече күк объекты бәрелү нәтиҗәсендә барлыкка килгән, диаметры якынча 6,8 км булган кратер.
Атамасы
Кратерга атама Ричард Холи Такер (1859—1952) хөрмәтенә бирелә.
Тарихы
Кратер Халыкара Астрономия Берлеге (International Astronomical Union (IAU)) тарафыннан 1979 елда раслана.
Шмидтовка
Халык
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (90%), украиннар (10%).
Гранд-Айл (Мэн)
Гранд-Айл  — Америка Кушма Штатларының Мэн штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Осинець (Гнезненский повяты)
Осинець  — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Шлосберг (Штирия)
Шлосберг  — Австриянең Штирия федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Сен-Лу-дю-Дора
Сен-Лу-дю-Дора — Франциянең Майенн департаментында урнашкан коммуна.
Кызыл-Кыя
Кызыл-Кыя (Кызыл-Кыя, Кызыл-Кия) — Кыргызстанның Баткән өлкәсендә урнашкан шәһәр.
Тарих
1898 елда нигезләнгән. Шәһәр статысын 1938 елдан башлап йөртә.
Сен-Реми-дю-Нор
Сен-Реми-дю-Нор (Saint-Remy-du-Nord) — Франциянең Нор департаментына караган коммуна, Авен-сюр-Эльп кантонына карый.
Гүлистаневлер (Талас )
Гүлистаневлер (Gülistanevler) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Кайсери иле Талас илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Сылтамалар
Gülistanevler, Talas Gülistanevler, Talas
Оторма
Оторма — Россия территориясеннән ага торган елга. Пенза өлкәсенең Земетчино районы биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Раевка елгасының сул ярыннан 93 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 27 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Ука су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Цна елгасы, Тамбов каласыннан тамагына чаклы. Кече елга бассейны — Мокша, елга бассейны — Ука.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Свобода (Бәләбәй районы)
Свобода — Башкортстанның Бәләбәй районында урнашкан авыл.
ᴨyчтьı индексы — 452021, — 80209819015.
(19729) 1999 XZ15
(19729) 1999 XZ15 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1999 елның 6 декабрендә К. Корлевич тарафыннан Вишня обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1999 XZ15» саналган.
Хофгайсмар
Хофгайсмар — Алманиянең Гессен җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Плела
Плела — Россия территориясеннән ага торган елга. Архангельск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Сетра елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 10 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Төньяк Двина кушылдыклары бассейны Вычегда һәм Сухона елгалары кушылганчы, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Цурновець (Лашко)
Цурновець  — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Данила
Данила — Румыниянең Сучава жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Блек-Джек (Миссури)
Блек-Джек  — Америка Кушма Штатларының Миссури штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Блек-Джек шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
NGC 1181
NGC 1181 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Бернатув (Любуш воеводалыгы)
Бернатув  — Польшаның Любуш воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Сьверчинки (Торунский повяты)
Сьверчинки  — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Курки (гмина Щучин)
Курки  — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Вуазенон (Сена һәм Марна)
Вуазенон — Франциянең Сена һәм Марна департаментында урнашкан коммуна.
Такини (ай кратеры)
Такини - Ай өслегенә кече күк объекты бәрелү нәтиҗәсендә барлыкка килгән, диаметры якынча 42,6 км булган кратер.
Атамасы
Кратерга атама Пьетро Такини (1838—1905) хөрмәтенә бирелә.
Казчина Сан Эдмондо (Кунео)
Казчина Сан Эдмондо — Италиянең Пьемонт төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казчина Сан Эдмондо Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Пролаз
Пролаз — Болгариянең Тырговиште өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ашывки
Ашывки (Ашыўкі ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Свислацкий районында урнашкан авыл.
Грей (Мэн)
Грей  — Америка Кушма Штатларының Мэн штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Ашывки
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Грей (Мэн)
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Төрек теле буенча халыкара олимпиадалар
200px|right|thumb|Төрек теле буенча олимпиадалар логотибы Төрек теле буенча олимпиадалар (Uluslararası Türkçe Olimpiyatları) — Төркиядә уздырыла торган төрек теле буенча ярышлар. Катнашучылар төрек телен белү дәрәҗәсеннән башка шулай ук сәнгатьтә (җырчылык, биюләр һ.б.), иҗатта (инша, шигырьләр язу һ.б.) ярышалар. Еллар буенча катнашучы илләр саны түбәндәгечә:
Шлюсльберг
Шлюсльберг — Австриянең Югары Австрия федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Сөлекте
Сөлекте (Сүлүктү — «сөлекле», Сулюкта) — Кыргызстанның Баткән өлкәсендә урнашкан шәһәр.
Тарих
1868 елда нигезләнгән. Шәһәр статысын 1940 елдан башлап йөртә.
Гүлкая (Алачам)
Гүлкая (Gülkaya) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Самсун иле Алачам илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).