cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Maxsus çağıştırmalılıq teoriäse
Maxsus çağıştırmalılıq teoriäseneñ dälilläre
Maxsus çağıştırmalılıq tuqtawçı häm tigez tizlege belän xäräkätlänüçe (''inertsial başlap sanaw sistemasındä buluçı) cisemnär öçen qullanalar, ğädättä. Törle ''inertsial başlap sanaw sistemasındä terkäp quyğan cisemneñ urınlaştırıluı häm tigezlege Lorentz transformatsiäse tigezlänäläre aşa täñgäl kilälär. Şunnan zur ğomumi xata çığarıla: maxsus çığıştımalılıq tizläneş belän xäräkätlänüçe cisemnärgä dä qullanırğa bulmıy, dilär. Bu yalğış. Mäsälän, relätivistik raket mäsäläse. Maxsus çağıştırmalılıq daimi gravitatsion qırında tizläneş belän xäräkät itüçe häm äylänüçe başlap sanaw sistemasendä buluçı cisemnär öçen xäräkätlär farazlanırğa bula. Ämmä almaşınuçan gravitatsion qırındağı cisemnärneñ xäräkätlären ciñel häm matur taswirlap birä almıybız.
Maxsus çağıştırmalılıq teoriäse postulatları
1. Berençe postulat (çağıştırmallılıq postulatı)
2. İkençe postulat (c-nıñ daimilege)
Postulatlarnıñ matematik yazması
Maxsus çağıştırmalılıqnıñ tögäl matematik yazmasında bez 4-ülçämle waqıt-fäzanı M (Minkowski fäzası) qullanabız. Bu sistemdäge noqtalar - waqiğalar idelär; fizik cisemnär şundıy fäzada sızıqlar (cisem noqta bulsa) yä kisäklär (cisem noqta bulmıyça). Sızıqlar yä kisäklär cisemneñ xäräkäten taswirlap birälär; cisemdä başqa fizik sıyfatlar da bar: energiä, moment, massa, qorılma, h.b..
İnertsial küzätüçe terminnı qullanabız. Här inertsial küzätäçedä üz inertsial başlap sanaw sisteması bar. Bu sistema M fäzası waqiğalarına koordinatlar sisteması bula. Bu başlap sanaw sisteması başqa fizik sıyfatlarına koordinatlar birä. cisemneñ moment häm energiä öçen, electromagnit qır öçen, h.b..
Birelgän berar nindi ike inertial küzätüçe, berençe başlap sanaw sistemasınnan ikençegä äwerelüçe koordinatlar transformatsiäse. Bu transformasiä koordinatlarğa genä tügel, böten fizik koordinatlar öçen yaraqlı ide: moment häm energiä, h.b.. Transformasiä qanunnarın tenzor matematikasınnan çığarırğa bula.
Талчий Врх
Талчий Врх — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Maxsus çağıştırmalılıq teoriäse
Postulatlarnıñ matematik yazması
2. İkençe Postulate (c-nıñ daimilege)
İkençe Postulat raslawınça, ber başlap sanaw sistemendä c tizlekle cisem başqalarda tağın c tizlege belän xäräkät itä. İkençe Postulat Berençedän häm Maxwell'neñ tigezlämälärdän matematikçä çığarıla ikän, şundıy oçraqta c şulay çığara:. Çönki Maxwell'neñ tigezlämälär electromagnit nurlaşuın yaqtı kebek yörtä, c-nı yaqtılıq tizlege bularaq qullanalar.
İkençe Postulatnı anıñ üzeneñ tögelräk yuraması qullanırğa bula. Fäza-waqıt intervalı inertsial başlap sanaw sistemlären alışqaç, invariant bulıp qala. Berar nindi A häm B waqiğalar öçen: ide. Başlap sanaw sistemeläre arasında transformasiäları öçen qanunnar çağıştıru bu qanun qullanırğa bula; Lorentz transformasiälären qara.
Pseudo-Rieman küptabaqlı fäzasın qullanğaç, Postulatlarnıñ matematik küzallawı qısqarala.
Klassik mexanika häm Newton'nıñ tartılışı Galileo çağıştırmalılığı belän ezlekle bula, ämma maxsus çağıştırmalılıq belän ezlekle bulmıy. Kiresençä, Maxwell'neñ tigezlämäläre Galileo çağıştırmalılığı belän elekle bulmıy (fizik äferneñ buluın iğlan itüçe postulattan başqa). Oçraqlarnıñ küpçelegendä maxsus çağıştırmalılıqta fizik qanunar (härkemgä mäşhür E=mc^2 dä) maxsus şağıştırmalılıqnıñ postulatlardan häm non-relätivistik limitlarda qullanılğan maxsus çağıştırımalılıq qanunnar klassik mexanikaça başqarılğan gipotezasınnan çağırıla.
Maxsus çağıştırmalılıqnıñ statusı
Maxsus çağıtırmalılıq teoriäsen böten fizik cämäğät qabul itä. Teoriägä qarşı eksperiment näticäläre xata bulıp sanalalar. Ğomumi çağıştırmalılıq teoriäse eksperimentlarga täñgäl kilä, şunlıqtan gravitatsiäneñ başqa teoriälärgä (Brans-Dik teoriäse kebek) yul qardırmıy.
Absolüt başlap sanaw sisteması bulmaw
Maxsus çağıştırmalılıq buyınça absolüt başlap sanaw sistema bula almıy; böten daimi tizlekle küzätüçelär çağıştırmaça böten fizik qanunnarı bertörle başqarılırğa tieş.
Massa, moment häm energiä
Bu metodlar moment häm energiä bilgeläw öçen qullanalar.
Küp tapqır keçeräk tizleklär öçen Taylor räte belän approksimatsiä itelgän γ-nı qullanırğa bula: Bu formulalar Newton'ça kinetik energiägä häm momentqa elekle. Maxsus çağıştırmalılıq tübän tigezlärdä Newton mexanikasına elekle.
Şundí formulalardan ber cisem xäräkät itmäsä, (v = 0 häm γ = 1) nul-energiä çığarıla: Bu xäräkätsezle energiä ide. Bu Newton teoriägä qarışma, çönki ul daimi ide.
Bu formula buyınça çağıştırmalılıqta mass energiäneñ başqa töre ide. TBu formula atom-töş massaları öçen bik möhim. Massnıñ arasına kürgäç, bez atom-töş reaksínıñ energiäne farazlana alabız. Bu formula XX ğasırnıñ fizik açıqlarınıñ iñ möhime.
Massa
Çağıştırmalılıqta massanıñ ike bilgelämä qullanıla. Berençese: invariant massa yä xäräkätsezle mass. Bu massa böten inetsial başlap sanaw sistemalarında daimi ide. Bu massa tizlekkä bäyle bulmıy.
İkençese relätivistik massa ide: Relátivistik mass γ-gä bäyle bula, çönki böten başlap sanaw sistemalarında yaraqlı. Tizlek nul bulsa relátivistik häm inertsial massalar bertigez bulalar.
Relátivistik massa skalár tügel (törle küçärlärdä ul törle ide).
Саргис
Саргис — Россия территориясеннән ага торган елга. Төмән өлкәсе, Омск өлкәсе, Курган өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Иртыш елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 21 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Бассейны притоков Иртыша от Ишема до Тобола, елга бассейны — Иртеш.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Алакон
Алакон — Испаниянең Теруэль провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Товаменсинг-Трейлс (Пенсильвания)
Товаменсинг-Трейлс  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Газперини (Алесандрия)
Газперини — Италиянең Пьемонт төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Газперини Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Арфёй (Эндр)
Арфёй — Франциянең Эндр департаментында урнашкан коммуна.
Поду-Гросулуй
Поду-Гросулуй — Румыниянең Мехединць жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Бланжи-сюр-Брель
Бланжи-сюр-Брель — Франциянең Сен-Маритим департаментында урнашкан коммуна.
Баньки
Баньки (Банькі ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Круглянский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Голден-Бич (Төньяк Каролина)
Голден-Бич  — Америка Кушма Штатларының Төньяк Каролина штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
NGC 7812
NGC 7812 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Вонглюв
Вонглюв — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
NGC 7812
Тарихы
Әлеге галактика елда   тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Комаягва
Комаягва (Comayagua) — Һондурасның Комаягва департаментында урнашкан шәһәр.
Тарих
1537 елда нигезләнгән.
Монтиселло (Флорида)
Монтиселло  — Америка Кушма Штатларының Флорида штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Монтиселло шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сер-Морлаас
Сер-Морлаас — Франциядә урнашкан коммуна, Атлантик Пиренейлар департаментында урнашкан.
(1822) Ватерман
(1822) Ватерман  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1950 елның 25 июлендә IAP тарафыннан Бруклин обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1950 OO» саналган.
Кламре
Географиясе
Коммуна мәйданы — 12.08 км².
Риу-де-Моиньюш (Сатан)
Риу-де-Моиньюш  — Португалиянең Визеу округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Түбән Әлморза
Түбән Әлморза — Татарстан Республикасының Әлки районындагы авыл.
Почта индексы — 422885.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.7 °C.
Иг-Вань-Йоль
Иг-Вань-Йоль — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Грубе-Ю елгасының сул ярыннан 12 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 24 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Төньяк Сосьва. Кече елга бассейны — Төньяк Сосьва, елга бассейны — Об, Төньяк Сосьва елгасы кушылган урыннан түбәнрәк.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Любень (Ленчицкий повяты)
Любень  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Азәрбайҗан аты
Азәрбайҗан аты ( Azərbaycan atı ) - тау токымы   менге-йөк төрендәге атлар, борыннан Азәрбайҗан территориясендә үрчетелә.
Азәрбайҗан атлары озак яшәве, чыдамлыгы, югары эш сыйфаты белән аерылып тора, шулай ук көтүдә йөртүгә яхшы җайлаштырылган. Азәрбайҗан атларының конституциясе көчле, җитез, коры сөякле. Төсләре төрле. Бу токымны "үз эчендә" үрчетеп тә, гарәп һәм терек токымнары белән кушып та яхшырталар.
Төрләре
Азәрбайҗан аты берничә төрне үз эченә ала, алар үз үзенчәлекләренә ия һәм үрчетү урыны буенча аталалар; карабах атлары, куба юргасы, ширван атлары һәм делибозлар (яхшыртылган төр, нигездә, Азәрбайҗанның Газах өлкәсендә үстерелә, шуңа күрә делибозның тагын бер исеме - газах атлары).
Карабах аты
Карабах аты - бик борынгы тау аты. Ул XVIII гасырда Таулы-Карабахта чыгарылган һәм борыңгы Иран, Төркмәнстан, аннары гарәп атлары йогынтысында барлыкка килгән. Бу төр Азәрбайҗан аты Русиянең көньягында һәм Көнбатыш Европаның кайбер илләрендә ( Польша, Франция ) ат үрчетүгә зур йогынты ясый. Карабах атлары озын юлларда чыдам. Карабах атын үрчетү эше кайчандыр Азәрбайҗан ССРның Агдам ат заводында башкарылган.
Делибоз
Делибоз - Азәрбайҗанның Газах, Агстафа, Товуз өлкәләрендә үрчетелгән тау атлары токымы. Бу токым XVIII гасыр ахыры - XIX гасыр башында карабах токымы йогынтысында көнчыгыш ат токымнары белән җирле атларны кушып үрчетелгән. Делибозлар тынычсыз, шул ук вакытта юрга аллюры белән танылган. Аларның сәламәтлеге нык, озын гомерлеләр һәм үрчемлеләр. Атлар кышны диңгез өстеннән 500 м биеклектә урнашкан көтүлекләрдә үткәрәләр.
Куба юргасы
Куба юргасы - XIX гасырда Бакы, Шамахы һәм аеруча Куба районнарында киң таралган җирле токым (токым исеме шуңа күрә бирелгән). Ике яшьлек атларның 1600 м ераклыкка уртача тизлеге 3 минут 25,4 с. Хәзерге вакытта Куба юргалары гарәп һәм терек токымнары белән кушып яхшыртыла.
Дөньяда танылуы
2006 елда, Рәсәй Федерациясе Президенты призына ярышлар үткәрелгән Мәскәү ипподромында, Азәрбайҗаннан Эшкия исемле ат финиш сызыгына беренче булып, Мәскәү янындагы "Восход" ат фермасының Сателлит дигән аты белән бер үк вакытта килә. Бу узышта 12 ат - Русияныкы 7  һәм БДБ илләреннән 5 ат катнаша.
Искәрмәләр
<references group="" responsive="1">
Танча Гора
Танча Гора — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Савкели
Савкели (Саўкелі ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Верхнядзвинский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Даменти-Нарвоти
Даменти-Нарвоти — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Низо-То-Яга
Низо-То-Яга — Россия территориясеннән ага торган елга. Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Зур Ою елгасының уң ярыннан 7 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 36 км.
Томпсонвилл (Пенсильвания)
Географиясе
Томпсонвилл халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Низо-То-Яга
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Баренцев диңгезе бассейны елгалары Печора елгасы бассейнының көнчыгышынан Зур Ою елгасы бассейнынң көнчыгыш чигенә чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Печора һәм Об елгалары арасындагы, Баренец диңгезенә коючы, елгалар бассейны.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Баравая (Бабруйский районы)
Баравая  (Баравая ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Бабруйский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Бистрец (коммуна)
Бистрец — Румыниянең Долж жудецында урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Хшаново (Диңгез буе воеводалыгы)
Хшаново — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Алобрас
Алобрас — Испаниянең Теруэль провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Бленвиль-Кревон
Бленвиль-Кревон — Франциянең Сен-Маритим департаментында урнашкан коммуна.
Ак-Җар (Кара-Бура районы)
Ак-Җар (Ак-Жар — «ак яр», Крупское) — Кыргыз Республикасының Талас өлкәсе Кара-Бура районындагы авыл. 2000 елга кадәр Крупское исемен йөрткән.
Халык
Халык исәбе — 1200 кеше.
Бадекон-ле-Пен
Бадекон-ле-Пен — Франциянең Эндр департаментында урнашкан коммуна.
Риу-ди-Лоба
Риу-ди-Лоба — Португалиянең Визеу округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Möxärräm
Möxärräm (Ğäräpçä: محرم ) ul Íslam täqwime buyınça yılnıñ berençe ay iseme.
Şäxri könnär
Möxärräm
Клемансе (коммуна)
Клемансе (Clémencey) — Франциянең Кот-д’Ор департаментына караган коммуна, Жевре-Шамбертен кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 10.72 км².
Кече Чеж
Кече Чеж — Россия территориясеннән ага торган елга. Пермь крае биләмәләрендә ага. Елга  Зур Чеж елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 14 км.
(729) Ватсония
(729) Ватсония  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1912 елның 9 февралендә Джоэл Меткалф тарафыннан Уинчестер обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1912 OD» саналган.
Газпони (Вибо Валенция)
Газпони — Италиянең Калабрия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Голдстон (Төньяк Каролина)
Голдстон  — Америка Кушма Штатларының Төньяк Каролина штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Татинець
Татинець — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Давенпорт (Айова)
Давенпорт  — Америка Кушма Штатларының Айова штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Давенпорт шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сылтамалар
Давенпорт (Айова)
Хшонстово (Диңгез буе воеводалыгы)
Хшонстово — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Вонсош (гмина Конске)
Вонсош  — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
NGC 7813
NGC 7813 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда   тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Дамяни (Мазовия воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Säfär
Säfär (Ğäräpçä: صفر ) ul Íslam täqwime buyınça yılnıñ ikençe ay iseme.
Şäxri könnär
Ay iseme turında ike añlatma bar: 1-se şufar (sarı) süzennän çığa, çönki safar ayında yafraqlar sarğaya, 2-se - sifr - nul', möxxärämnän soñ baruçı ay.
Safar
Кабаҗевиз (Чаршамба)
Кабаҗевиз (Kabaceviz) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Самсун иле Чаршамба илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Поду-Димбовицей
Поду-Димбовицей — Румыниянең Арджеш жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Баравая (Касцюковицкий районы)
Баравая  (Баравая ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Касцюковицкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Fäza-waqıt
300px|мини|уңда|Massivlı cisem yanında geodezik sızıqlarnıñ taypılışı - Fäza-waqıtnıñ käkrelege misalı Fäza-waqıt yäki fäza-waqıt kontinuumı -  fäza tiñ xoquqlı waqıt ülçäneşe belän östälgän fizik model.
Fäza-waqıt - özleksez häm matematika qaraşı buyınça Lorents metrikasına buysınğan topologik törlelek (isäpläw fäzası). 300px|мини|уңда|[[Cir tiräsendäge Fäza-waqıtnıñ käkrelege]] Lorents metrikası - Minkovskiy fäzasınıñ psevdoevklidik metrikası, Maxsus çağıştırmalılıq teoriäsendä barlıqqa kilä.
Anıñ metrik tenzorı:
İnterval:
Klassik fizikada waqıtqa bäysez Evklid fäzası qullanıla, çönki anda waqıt küzätüçe xäräkätennän bäysez bula.
Kosmologiädä fäza-waqıt täğlimatı berdäm abstrakt Ğälämenä berläşterelä.
Fäza-waqıtta koordinatalar çeltäre 3+1 ülçäneştä cäyelä, barlıq waqiğalar bilgelängän 4 ülçäneş belän taswirlana.
Fäza-waqıtta yaqtılıq konusı töşençäse barlıqqa kilä, ul mömkim bulğan koordinatlar zurlıqların çikli.
Ğomumi çağıştırmalılıq teoriäse
Ğomumi çağıştırmalılıq teoriäsendä fäza-waqıt berdäm dinamik tabiğätkä xas, fäza-waqıtnıñ barlıq fizik obyektlar belän tä'sir iteşüe näticäsendä gravitatsiä kilep çığa.
Ğomumi çağıştırmalılıq teoriäsendä fäza-waqıt yassı bulmıy inde, ä üz käkrelegen üzgärtä ala.
Köçle gravitatsion qırda fäza-waqıt Eynşteyn tigezlämäläre belän taswirlana, tigezlämädä sul yaqta - geometriä, uñ yaqta - matdä (energiä-impuls tenzorı). Şulay itep g_{\mu\nu} — metrik tenzorı ~T_{\mu\nu} - energiä-impuls tenzorına bäyle:
)
~\Lambda — kosmologik daimie, ~T_{\mu\nu} - energiä-impuls tenzorı, ~c — vakuumda yaqtılıq tizlege, ~G — Nyuton gravitatsion daimie.
- Eynşteyn tenzorı
— Eynşteyn gravitatsion daimie.
Саврасы
Саврасы (Саўрасы ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Бешанковицкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Любень (Пйотрковский повяты)
Любень  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Сер-Сент-Мари
Сер-Сент-Мари — Франциядә урнашкан коммуна, Атлантик Пиренейлар департаментында урнашкан.
Тауш (Пермь крае)
Тауш — Пермь краеның Чернушка районында урнашкан авыл. Тауш авыл җирлегенә карый.
Халык
Халык саны динамикасы:
Климат
Климаты — уртача континенталь. Кыш суык һәм буранлы, кар катламы берәр метрдан артып китә ала. Явым-төшем күләменең күпчелек өлеше июнь-август айларына туры килә.
Романш
Романш — Португалиянең Визеу округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Блоссвиль
Блоссвиль — Франциянең Сен-Маритим департаментында урнашкан коммуна.
Роман Стронгин
Биографиясе
Стронгин Роман Григорьевич 1939 елның 21 июлендә Дзержинск шәһәрендә туа. Атасы Стронгин Григорий Миронович — күренекле совет химигы.
1962 елда Горький университетының Радиофизика факультетын отличие белән һәм 1966 елда исәпләү математикасы һәм кибернетика факультеты аспирантурасын тәмамлый. Гыйльми җитәкчесе Ю. И. Неймарк була. 1978 елдан — физика-математика фәннәре докторы, 1979 елдан — профессор. ЭВМ-ны математик тәэмин итү кафедрасы мөдире (1973 нче елда кафедра барлыкка килгәннән бирле). Исәпләү математикасы һәм кибернетика факультеты деканы (1981-1989). Укыту эшләре буенча проректоры (1989-1991). Беренче проректор (1991-2003). Университет ректоры (2003-2008). Аның укучылары арасында — ТНДУ-ның Исәпләү математикасы һәм кибернетика (ВМК) факультеты деканы, ТНДУ-ның Гамәли математика һәм кибернетика фәнни-тикшеренү институтының директорторы В. П. Гергель бар.
Вазифалары
Илел буе федераль округы Югары уку йортлары ректорлары советы рәисе.
Новгород өлкәсе Югары уку йортлары ректорлары советы рәисе.
Новгород өлкәсе хөкүмәте каршындагы фәнни-техник һәм инновация сәясәте буенча совет әгъзасы.
Түбән Новгород шәһәренең шәһәр премиясен бирү һәм Новгород өлкәсе буенча мактаулы исемнәргә тәкъдим итү буенча комиссия әгъзасы.
Новгород дәүләт университетының Д212.166.06 һәм Д212.166.13 диссертация советлары рәисе.
Новгород дәүләт университетының «Математическое моделирование и оптимизация» һәм «Математика» хәбәрләре сериясенең җаваплы мөхәррире.
«Journal of Global Optimization», Academic Kluwer Publishers (1990-1998) һәм халыкара фәнни-теоретик «Известия югары уку йорты. Математика» журналларының редколлегия әгъзасы (1998).
Россия табигый фәннәр академиясе һәм Гуманитар фәннәр академиясенең тулы хокуклы әгъзасы.
Нью-Йорк Фәннәр академиясенең тулы хокуклы әгъзасы.
Фәнни хезмәтләре
Роман Григорьевич 300-дән артык фәнни һәм укыту-методик хезмәт, шул исәптән монографияләр авторы. Чакырылган профессор буларак Дания (1971, 1997), Италия (1989, 1991-1993, 1998) һәм АКШ-та (1992), шулай ук халыкара гамәли системалы анализ институтында (Австрия, 1990) һәм Франческо Севери исемендәге Милли математика институтында лекцияләр укый (Италия, 2003).
Шәхси тормышы
Өйләнгән, ике баласы бар.
Торндейл (Пенсильвания)
Торндейл  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Торндейл халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Никольская (Югорская Шара богазы)
Никольская — Россия территориясеннән ага торган елга. Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Югорский Шар богазы урнашкан. Елга озынлыгы 10 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Баренцев диңгезе бассейны елгалары Печора елгасы бассейнының көнчыгышынан Зур Ою елгасы бассейнынң көнчыгыш чигенә чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Печора һәм Об елгалары арасындагы, Баренец диңгезенә коючы, елгалар бассейны.
Альба (Теруэль)
Альба — Испаниянең Теруэль провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Мур-Гейвен (Флорида)
Мур-Гейвен  — Америка Кушма Штатларының Флорида штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Мур-Гейвен шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Помоздино
Помоздино (Помоздино) — Коми Республикасының Усть-Кулом районында урнашкан авыл.
Климат
Помоздино климаты уртача-континенталь. Кыш озын, салкын, ә җәй кыска, гадәттә җылы, яисә салкынча. Биредә кырау җәен дә күзәтелә. Җәй көне циклоннар активлыгы сүлпәнәя, көзен исә киресенчә, үсә, шуңа күрә дә явым-төшем күләме арта. Көз белән яз салкын.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: комилар (93%), руслар (5%).
Вонсош (гмина Фалкув)
Вонсош  — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Бистрица-Биргеулуй (коммуна)
Бистрица-Биргеулуй — Румыниянең Бистрица-Несеуд жудецында урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Изан (Паль-Я кушылдыгы)
Изан — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Паль-Я елгасының сул ярыннан 6 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 19 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Төньяк Сосьва. Кече елга бассейны — Төньяк Сосьва, елга бассейны — Об, Төньяк Сосьва елгасы кушылган урыннан түбәнрәк.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Руа (Моимента-да-Бейра)
Руа  — Португалиянең Визеу округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Текачево
Текачево — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Rabiğ-äl-äwäl
Rabiğ-äl-äwäl (Ğäräpçä: ربيع الأول ) ul Íslam täqwime buyınça yılnıñ öçençe ay iseme.
Текачево
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Rabiğ-äl-äwäl
Şäxri könnär
Rabiğ-äl-äwäl
Хштово
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(1352) Вавель
(1352) Вавель  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1935 елның 3 февралендә Сильвен Арен тарафыннан Уккел обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1935 CE» саналган.
Дамянув
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Баравая (Краснапольский районы)
Баравая  (Баравая ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Краснапольский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Клене
Клене (Clénay) — Франциянең Кот-д’Ор департаментына караган коммуна, Дижон 1-й кантон кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 5.61 км².
Базеж
Базеж — Франциянең Эндр департаментында урнашкан коммуна.
Ринат Закиров
Ринат Закиров (Ринат Зиннур улы Закиров,, ) — җәмәгать эшлеклесе, ТАССРның атказанган мәдәният хезмәткәре (1982), педагогия фәннәре нәмзәте, тарих фәннәре докторы. 1972-1980 елларда БЛКЯБның Татар өлкә кәмититендә, 1980-1988 елларда СБКФнең Татар өлкә кәмититенең агитация-пропаганда бүлеге мөдире урынбасары. 1988-1991 елларда В.И.Ленин исемендәге Үзәк музейның Казан филиалы директоры, 1991-2017 елларда «Казан» директоры. 2002—2020 елларда — Бөтендөнья татар конгрессы башкарма комитеты рәисе. Татарстан Дәүләт шурасының 3 нче, 4 нче һәм 5 нче чакырылышлары депутаты.
Гаиләсе
Хатыны Рузия Мотыйгуллина, Камал театры актрисасы, РФ атказанган артисты (2001).
Филарит Терегулов
Филарит Терегулов   (26 гыйнвар 1945 ел) — педагог. Педагогия фәннәре докторы (1993), профессор (1994). Башкортстан Республикасының атказанган халык мәгарифе хезмәткәре (1997), Россия Федерациясенең мактаулы югары һөнәри белем бирү хезмәткәре (2005), Россия Табигать фәннәре академиясенең мөхбир әгъзасы (1995).
Биографиясе
Терегулов Филарит Шәрип улы 1945 елның 26 гыйнварында Башкорт АССРның Чишмә районы Чишмә авылында, хәзерге Башкортстан Республикасының Чишмә районы Чишмә бистәсендә туган.
1970 елда Иске Муса урта мәктәбе директоры итеп тәгаенләнә.
1971-1974 елларда БАССР Мәгариф министрлыгы инспекторы, 1977 елдан  Башкорт дәүләт университетында эшли. 1981 елдан алып Башкорт дәүләт педагогия университетында: 1982-1984 елларда башлангыч белем факультеты, 1993-1999 елларда педагогика һәм психология факультеты, 2004-2006 елларда мәгарифнең җитәкче хезмәткәрләренең квалификациясен күтәрү факультеты деканы, бер үк вакытта 1984-1985 елларда педагогика, 1994-2004 елларда педагогик теорияләр һәм технологияләр кафедрасы мөдире.
Фәнни эшчәнлеге
Терегулов Филарит Шәрип улы 1993 елда Чиләбе дәүләт университетында докторлык диссертациясе яклый. Аның фәнни эшчәнлеге алдынгы педагогик тәҗрибәне өйрәнү һәм куллану, формалаштыручы биосоциаль педагогика проблемаларына багышланган. Терегулов шулай ук үзе нигезләгән теориянең педагогикада билгеле агымнар һәм концепцияләр белән үзара бәйләнеше буенча теоретик эшләр циклы башкара. Филарит Шәрип улы тикшеренүләр нәтиҗәсен практикага кертүгә зур игътибар бирә. Аның тарафыннан «алдынгы педагогик тәҗрибәне өйрәнү, гомумиләштерү һәм җәелдерү өчен методик тәкъдимнәр» төзелә (Уфа, 1991). Педагогик югары уку йортлары студентлары өчен «Передовой педагогический опыт. Проблемы теории и практики» махсус курс прораммасы бастырып чыгара (1991). «Башкортстан Республикасының 1993-1998 елларда мәгариф үсеше программасы» конкурсы җиңүчесе һәм аның авторларының берсе. Башкорт дәүләт педагогия университеты каршындагы диссертация Советы әгъзасы, аспирантларның һәм дәгъва итүчеләрнең кандидатлык эшләре белән гыйльми җитәкчелек итә (6 кеше).
Филарит Шәрип улы Терегулов тарафыннан социогеном турында тәгълимат нигезләнә, Галәм барлыкка килүнең топологик‑генетик теориясе эшләнә. 150‑дән артык фәнни хезмәт авторы.
Мактаулы исемнәре һәм бүләкләре
Россия Федерациясенең мактаулы югары һөнәри белем бирү хезмәткәре (2005).
Голли-Ридж (Төньяк Каролина)
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Суэтяк
Суэтяк — Россия территориясеннән ага торган елга. Төмән өлкәсе, Омск өлкәсе, Курган өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Вагай елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 61 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Бассейны притоков Иртыша от Ишема до Тобола, елга бассейны — Иртеш.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Түбән Биктимер
Түбән Биктимер — Татарстан Республикасының Әлки районындагы авыл.
Коры-Маймак
Коры-Маймак (Куру-Маймак) — Кыргыз Республикасының Талас өлкәсе Кара-Бура районындагы авыл.
Түбән Биктимер
Почта индексы — 422870.
Коры-Маймак
Халкы
Халкы — 477 кеше.
Түбән Биктимер
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.7 °C.
Rabiğ-äl-axıyr
Rabiğ-äl-axıyr (Ğäräpçä: ربيع الثاني ) ul İslam täqwime buyınça yılnıñ dürtençe ay iseme.
Элмалык (Болу)
Элмалык (Elmalık) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Болу иле Болу илчесенә караган бер авыл (köy).
Газталдо (Виченца)
Газталдо — Италиянең Венеция төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Газталдо Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Даэрсвилл (Айова)
Даэрсвилл  — Америка Кушма Штатларының Айова штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Даэрсвилл шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
NGC 7814
NGC 7814 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда   тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Альбалате-дель-Арсобиспо
Альбалате-дель-Арсобиспо — Испаниянең Теруэль провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Кабаҗык (Бозова)
Кабаҗык (Kabacık) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Шанлыурфа иле Бозова илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Альбалате-дель-Арсобиспо
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сабугоза
Сабугоза — Португалиянең Визеу округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Racäb
Racäb (Ğäräpçä: رجب ) ul Íslam täqwime buyınça yılnıñ cidençe ay iseme.
Şäxri könnär
Racäb
Любець
Любець — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Сеско (Атлантик Пиренейлар)
Сеско — Франциядә урнашкан коммуна, Атлантик Пиренейлар департаментында урнашкан.
Чыганаклар
Сеско (Атлантик Пиренейлар)
Телче
Телче — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Воровице (Свентокшиж воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Бихария (коммуна)
Бихария — Румыниянең Бихор жудецында урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Цевице
Цевице — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Поду-Доамней
Поду-Доамней — Румыниянең Джурджу жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Тофтрис (Пенсильвания)
Географиясе
Тофтрис халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Баравица (Киравский районы)
Баравица  (Баравіца ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Киравский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Голли-Спрингс (Төньяк Каролина)
Голли-Спрингс  — Америка Кушма Штатларының Төньяк Каролина штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Боваль-ан-Ко
Боваль-ан-Ко — Франциянең Сен-Маритим департаментында урнашкан коммуна.
Şäğbän
Şäxri könnär
Шәгъбан
Клергу
Клергу — Франциянең Коррез департаментында урнашкан коммуна.
Найсвилл (Флорида)
Найсвилл  — Америка Кушма Штатларының Флорида штатында урнашкан шәһәр.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кече Шалюга
Кече Шалюга — Россия территориясеннән ага торган елга. Пермь крае, Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Вишера елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 14 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Чулман кушылдыклары бассейны Агыйдел кушылганчы, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Альбаррасин
Альбаррасин — Испаниянең Теруэль провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(4035) 1986 WD
(4035) 1986 WD — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1986 елның 22 ноябрендә К. Судзуки, Т. Урата тарафыннан Тоёта (город) обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1986 WD» саналган.
Любиска
Любиска — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Нилкотей-То-Се
Нилкотей-То-Сё — Россия территориясеннән ага торган елга. Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Наул-Яга елгасының сул ярыннан 87 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 19 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Баренцев диңгезе бассейны елгалары Печора елгасы бассейнының көнчыгышынан Зур Ою елгасы бассейнынң көнчыгыш чигенә чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Печора һәм Об елгалары арасындагы, Баренец диңгезенә коючы, елгалар бассейны.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Траксвилл (Пенсильвания)
Траксвилл  — Америка Кушма Штатларының Пенсильвания штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Данилово (Островский повяты)
Данилово  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Траксвилл (Пенсильвания)
Географиясе
Траксвилл халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Данилово (Островский повяты)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Баньё (Эндр)
Баньё — Франциянең Эндр департаментында урнашкан коммуна.
Вронув (Свентокшиж воеводалыгы)
Вронув  — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Салзедаш
Салзедаш — Португалиянең Визеу округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Помос
Помос (Помос) — Коми Республикасының Усть-Кулом районында урнашкан авыл.
Климат
Помос климаты уртача-континенталь. Кыш озын, салкын, ә җәй кыска, гадәттә җылы, яисә салкынча. Биредә кырау җәен дә күзәтелә. Җәй көне циклоннар активлыгы сүлпәнәя, көзен исә киресенчә, үсә, шуңа күрә дә явым-төшем күләме арта. Көз белән яз салкын.
Халык
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: билгесез
Телчице
Телчице — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Баравишча
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Инась
Инась — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Сем-Я елгасының сул ярыннан 12 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 38 км.
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Астанага 20 ел (медаль)
Тарих
Казакъстан Республикасының башкаласын Алматыдан Астанага күчерүгә 20 ел тулуга карата чыгарылган.
2018 елның 17 апрелендә Казакъстан Республикасы президентының № 667 указы белән гамәлгә кергән.
Статут
Әлеге медаль белән бүләкләү өчен, Казакъстан Республикасы президентына Казакъстан Республикасы парламенты палаталары рәисләре, хөкүмәт, Конституция Шурасы, Югары суд, министрлыклар, башка үзәк дәүләт органнары, Астана һәм Алматы шәһәрләре акимнәре, өлкә акимнәре, җәмәгать берләшмәләре тәкъдим кертә ала.
Савчанки (Вицебский районы)
Савчанки (Саўчанкі ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Вицебский районында урнашкан авыл.
Астанага 20 ел (медаль)
Тасвирлама
Медаль ике өлештән — билге һәм колодкадан тора. Билге сары төстәге эшләнгән 34 мм лы түгәрәктән гыйбарәт. Медальнең аверсында (алгы як) 25 мм лы әйләнәнең эчендә Астана шәһәренең әһәмиятле биналары сурәтләнгән: үзәктә беренче планда — «Астана Байтерек» монументы, сул якта икенче планда — Казакъстан Республикасы президентының «Ақорда» резиденциясе, уң якта — Тынычлык һәм килешү сарае, «Бәйсезлек» монументы. Түгәрәк читендә өстә «АСТАНА», аста «20 жыл» дигән язулар бар. Әлеге язулар арасында як-якта милли орнамент.
Савчанки (Вицебский районы)
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Астанага 20 ел (медаль)
Тасвирлама
Медальдәге барлык сурәтләр һәм язулар кабарынкы, тонык фонда ялтырап тора. Билге боҗра һәм каптырма белән киңлеге 32 мм һәм биеклеге 50 мм булган турыпочмаклы колодкага беркетелә. Колодка 32 мм киңлектәге зәңгәр төстәге ефәк тукыма белән тышланган. Сул яктан киңлеге 7 мм булган кызыл төстәге уздырылган. Кызыл төстәге буйның уң ягында киңлеге 3 әр мм булган сары төстәге ике буй уздырылган. Ике сары буйның арасы 1 мм. Колодканың арткы ягында киемгә эләктерә торган каптыргычы бар.
NGC 7815
NGC 7815 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда   тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Şäwäl
Şäwäl (Ğäräpçä: شوال ) ul Íslam täqwime buyınça yılnıñ unınçı ay iseme.
Şäxri könnär
Şäwäl
Югары Емаш
Югары Емаш — Пермь краеның Чернушка районында урнашкан авыл. Тауш авыл җирлегенә карый.
Халык
Халык саны динамикасы:
Климат
Климаты — уртача континенталь. Кыш суык һәм буранлы, кар катламы берәр метрдан артып китә ала. Явым-төшем күләменең күпчелек өлеше июнь-август айларына туры килә.
Дмитрий Усанов
Дмитрий Усанов (24 июль 1943 ел — 5 июнь 2019 ел) — совет һәм Россия галиме, педагог, Чуашстан дәүләт университетының каты җисем физикасы кафедрасы мөдире, Россия Федерациясенең атказанган фән эшлеклесе. Башкорт дәүләт университетының мактаулы докторы (2009).
Биографиясе
Усанов Дмитрий Александрович 1943 елның 24 июлендә Татарстанда туа. 1965 елда Н. Г. Чернышевский исемендәге Сарытау дәүләт университетының физика факультетын кызыл дипломга тәмамлый. Сарытау шәһәрендә электрон сәнәгать предприятиесендә инженер булып эшли.
Аннары Сарытау дәүләт университетында эшли: өлкән гыйльми хезмәткәр, СДУ каршындагы физика һәм механика фәнни-тикшеренү институтында лаборатория мөдире, доцент, физика факультетының фәнни эшләр буенча декан урынбасары, 1985 елдан алып гомеренең ахырына кадәр — каты җисем физикасы кафедрасы мөдире була.
1989 елда физика-математика фәннәре докторы гыйльми дәрәҗәсенә диссертация яклый. 1990 елда аңа каты җисем физикасы кафедрасы профессоры гыйльми исеме бирелә.
1989-2000, 2003-2013 елларда — СДУ-ның фәнни-тикшеренү эше буенча проректоры.
Фәнни кызыксынулары өлкәсе
Дмитрий Александровичның фәнни кызыксынулары сферасына каты җисем электроникасы, радиофизика һәм оптика өлкәсендәге дисциплина-ара тикшеренүләр керә. Метрикада (үлчәм) яңа юнәлешкә, каты җисемле электроника коралларын үлчәүнең яңа ысулына нигез салучы, якын кырлы (ближнеполевой) микроскоп уйлап табучы. Тәкъдим иткән яңа технологияләр, үлчәү ысулларына караган 200-дән артык авторлык таныклыгы һәм патенты бар. Алар сәнәгатькә серияләп кертелгән һәм медицинада киң кулланыла.
Д. А. Усанов — 400-дән артык гыйльми мәкалә авторы. Эшләре 13 монография һәм 27 уку әсбабында гомумиләштерелә. Аның җитәкчелегендә 59 кандидатлык һәм 8 докторлык диссертациясе яклана. Дмитрий Александровичның күп укучылары — фән докторы, профессор, югары уку йортлары, фәнни-тикшеренү учреждениеләре һәм сәнәгать предприятиеләре җитәкчеләре һәм әйдәүче белгечләр.
Мактаулы исемнәре һәм башка бүләкләре
Хөрмәт Билгесе ордены (2010).
2-нче дәрәҗә «Ватан алдындагы казанышлары өчен» ордены медале (2003).
«Россия Федерациясенең атказанган фән эшлеклесе» (1998).
Россия Федерациясенең атказанган уйлап табучысы (2018).
Газтия (Козенца)
Географиясе
Газтия Апеннин ярымутравының көньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан көньяк-көнчыгышка таба урнашкан.
Дмитрий Усанов
Мактаулы исемнәре һәм башка бүләкләре
Россия Федерациясенең мактаулы югары һөнәри белем бирү хезмәткәре.
Газтия (Козенца)
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Дмитрий Усанов
Мактаулы исемнәре һәм башка бүләкләре
ВДНХ-ның өч көмеш һәм 4 бронза медале.
26 алтын, сигез көмеш һәм ике бронза медаль (Париж, Брюссель, Мәскәү, Нюрнбергта үткән уйлап табу һәм инновацияләр күргәзмәләре).
Россия Фәннәр академиясенең дәүләт гыйльми стипендиясе лауреаты (2000).