cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Россошка (Карповка кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Тын бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Тын кушылдыклары бассейны Хопра һәм Төньяк Донец кушылганчы, елга бассейны — Тын (бассейнның Россия өлеше).
Рцывашки
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Көнбатыш Каспий су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Черек елгасы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Терек һәм Идел арасындагы Каспий диңгезе елгалары бассейны.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Грлинци
Грлинци — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(576) Эмануэла
(576) Эмануэла  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1905 елның 22 сентябрендә Пауль Гёц тарафыннан Хайдельберг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1905 RF» саналган.
NGC 1900
NGC 1900 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Гочулу (Күрдәмир)
Гочулу  (Qoçulu ) — Әзербайҗанның Күрдәмир районына караган авыл.
Рю-деван-Сен-Миель
Рю-деван-Сен-Миель — Франциянең Мёз департаментында урнашкан коммуна.
Штайнхаген (Мекленбург)
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Манжерок
Манжерок (Манжерок) — Алтай Республикасының Майма районында урнашкан авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Кыш озын һәм суык. Җәй кыска һәм кызу була. Июль һәм август айларында еш яшен яшнәүләр күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (98%).
Грейс (кратер)
Грейс — Венера планетасының -13.8°N, -268.9°W координаталары буенча урнашкан, диаметры якынча 19 километр озынлыкта булган кратеры.
Исеме
Грейс кратеры грек хатын-кыз исеме хөрмәтенә аталган.
Хвостяне
Хвостяне — Болгариянең Благоевград өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Олы Константиновка
Олы Константиновка (Большая Константиновка) — Самар өлкәсенең Кошки районында урнашкан сала.
Халык
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чуашлар (74,6%), руслар (19,6%), мордва (4,2%)..
Френч-Кемп (Миссисипи)
Френч-Кемп  — Америка Кушма Штатларының Миссисипи штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Дарагляны
Дарагляны (Дарагляны ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Мастовский районында урнашкан авыл.
Френч-Кемп (Миссисипи)
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Студзёнка (Любуш воеводалыгы)
Студзёнка  — Польшаның Любуш воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Бусенс
Бусенс — Франциянең Югары Гаронна департаментында урнашкан коммуна.
Шамбав
Шамбав — Италиянең Валле-д’Аоста төбәгендә урнашкан коммуна. провинциясе составына керә.
(20930) 2130 T-1
(20930) 2130 T-1 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Шамбав
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
(20930) 2130 T-1
Тарихы
1971 елның 25 мартында К. Й. ван Хаутен, И. ван Хаутен-Груневельд, Том Герельс тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «2130 T-1» саналган.
Саль-ла-Сурс
Саль-ла-Сурс (Salles-la-Source) — Франциянең Аверон департаментына караган коммуна, Валлон кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 78,03 км².
Делилер (Текман)
Делилер (Deliler) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Эрзурум иле Текман илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Кампезе (Виченца)
Кампезе — Италиянең Венеция төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Сьмилово (Пильский повяты)
Сьмилово  — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
(20929) 2050 T-1
(20929) 2050 T-1 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
NGC 1901
NGC 1901 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
(20929) 2050 T-1
Тарихы
1971 елның 25 мартында К. Й. ван Хаутен, И. ван Хаутен-Груневельд, Том Герельс тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «2050 T-1» саналган.
(4895) Эмбла
Тарихы
1986 елның 13 октябрендә Поль Йенсен тарафыннан Брорфельде обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1986 TK4» саналган.
Будкув (Опочинский повяты)
Будкув  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Котух-Та
Котух-Та — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елга Вать-Еган елгасының уң ярына тамагыннан 114 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 105 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об елгасы Вах елгасы кушылган урынган Нефтеюганск каласына кадәр . Кече елга бассейны — Вах, елга бассейны — (Югары) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Александр Шалленберг
Александр Шалленберг (Alexander Georg Nicolas Christoph Wolfgang Tassilo Schallenberg, 1969 елның 20 июне, Швейцария, Берн) — Австрия дәүләт һәм сәяси эшлеклесе. 2021 елның 11 октябреннән Австриянең федераль канцлеры. 2019―2021 елларда Австриянең тышкы эшләр министры.
Тәрҗемәи хәле
1969 елның 20 июнендә Швейцария башкаласы Берн шәһәрендә Австрия илчесе гаиләсендә туган. Әтисенең хезмәтенә бәйле, Һиндстанда, Испаниядә, Парижда үскән.
1989―1994 елларда Вена университетында һәм Парижның Пантеон-Ассас университетында хокук белемен өйрәнгән. 1995 елга кадәр Европа көллиятендә белемен тирәнәйткән.
1997 елдан Австрия тышкы эшләр министрлыгында хезмәт итә башлаган.
Штайнхаген (Алгы Померания)
Штайнхаген  — Алманиянең Мекленбург-Алгы Померания җирендә урнашкан коммуна.
Александр Шалленберг
Тәрҗемәи хәле
2019 елның 3 июненнән Бриги́тте Би́рляйнның күчеш хөкүмәтендә Австрия тышкы эшләр министры.
Штайнхаген (Алгы Померания)
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Вудс-Бей (Монтана)
Вудс-Бей  — Америка Кушма Штатларының Монтана штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Александр Шалленберг
Тәрҗемәи хәле
Себастьян Курцның икенче хөкүмәтендә министр вазифасын саклап калган.
Себастьян Курц отставкага киткәч, Австрия хөкүмәтен җитәкли башлый. 2021 елның 11 октябрендә Австрия федераль канцлеры вазифасында раслана.
Вудс-Бей (Монтана)
Географиясе
Вудс-Бей халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Грличе
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Алгонак (Мичиган)
Алгонак  — Америка Кушма Штатларының Мичиган штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Алгонак шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Думитрешть (Олт)
Думитрешть — Румыниянең Олт жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кыер (Ихсание)
Кыер (Kıyır) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Афйонкарахисар иле Ихсание илчесенә караган бер авыл (köy).
Шамдепра
Шамдепра — Италиянең Валле-д’Аоста төбәгендә урнашкан коммуна. провинциясе составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Коры Камышлак
Коры Камышлак — Россия территориясеннән ага торган елга. Сарытау өлкәсе, Самар өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Камелик елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 26 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Түбән Идел бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Асбассейн юк, елга бассейны — Куйбышев сусаклагычыннан алып Каспийга койганчыга кадәр Идел елгасы.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Стшегув (Любуш воеводалыгы)
Стшегув  — Польшаның Любуш воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Чанки (Миссисипи)
Чанки  — Америка Кушма Штатларының Миссисипи штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Дарани
Дарани (Дарані ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Свислацкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Ухтаж
Ухтаж (Ухта) — Россия территориясеннән ага торган елга. Архангельск өлкәсе, Вологда өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Сондема елгасының уң ярыннан 12 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 14 км.
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Рю-о-Нонен
Рю-о-Нонен — Франциянең Мёз департаментында урнашкан коммуна.
Софроны (Киров өлкәсе)
Софроны (Софроны) — Киров өлкәсенең Суна районында урнашкан авыл.
Хотово (Болгария)
Хотово  — Болгариянең Благоевград өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Софроны (Киров өлкәсе)
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Хотово (Болгария)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Софроны (Киров өлкәсе)
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
(20931) 2208 T-1
(20931) 2208 T-1 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1971 елның 25 мартында К. Й. ван Хаутен, И. ван Хаутен-Груневельд, Том Герельс тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «2208 T-1» саналган.
(481) Эмита
(481) Эмита  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1902 елның 12 февралендә Л. Карнера тарафыннан Хайдельберг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1902 HP» саналган.
Сиваслылар (Терме)
Сиваслылар (Sivaslılar) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Самсун иле Терме илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Гурдбайрам
Гурдбайрам (Qurdbayram ) — Әзербайҗанның Күрдәмир районына караган авыл.
Делиллер (Малкара)
Делиллер (Deliller) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Текирдаг иле Малкара илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Мөхәммәт Мирза
Мөхәммәт Мирза, чын исеме Илфак Мирзамөхәммәт улы Ибраһимов — татар шагыйре, Татарстан Язучылар берлеге рәисе (2005-2012). 2012-2013 елларда «Чын мирас» (хәзерге «Безнең мирас») журналының, 2014-2017 елларда «Казан утлары» журналының баш мөхәррире.
Баранамтарра (кратер)
Баранамтарра — Венера планетасының -17.9°N, -267.8°W координаталары буенча урнашкан, диаметры якынча 25,5 километр озынлыкта булган кратеры.
Мөхәммәт Мирза
Тормыш юлы
Ул 1952 елның 3 декабрендә (рәсми документларда — 1953 елның 3 гыйнвары) Татарстанның Актаныш районы Чалманарат авылында туган. Сигезьеллык белемне туган авылында, урта белемне күрше Такталачык авылы мәктәбендә укып ала. Мәктәптән соң, 1970—1971 елларда, Чалманаратта клуб мөдире булып эшли. 1971—1975 елларда ул — Казан дәүләт мәдәният институтының театр сәнгате-режиссура бүлеге студенты. Институтны уңышлы тәмамлап, 1976—1977 елларда хәрби хезмәт мөддәтен тутырып кайткач, Актанышта җирле радиотапшырулар оештыру мөхәррире һәм 1979— 1984 елларда ВЛКСМның Актаныш район комитеты беренче секретаре булып эшли. 1984—1996 елларда Мөхәммәт Мирза Актаныш районы эчке эшләр бүлеге башлыгы урынбасары һәм 1998 елдан 2001 елга кадәр Татарстан Мәдәният министрлыгының Актаныш районы буенча мәдәният бүлеге мөдире вазифаларын башкара. 2001 елдан ул — Татарстан Республикасының мәдәният министры урынбасары хезмәтендә. 2005 елда исә Татарстан Язучылар берлеге рәисе итеп сайланды.
Баранамтарра (кратер)
Исеме
Баранамтарра кратеры Месопотамия королевасы Баранамтарра хөрмәтенә аталган.
Мөхәммәт Мирза
Тормыш юлы
Әдәби иҗат эшенә Мөхәммәт Мирза мәктәп елларыннан ук тартыла. Әдәбиятның, бу очракта татар шигъриятенең олы мәйданына исә ул узган гасырның сиксәненче елларында килеп керә. Ул — күп кенә лирик шигырьләр, җырлар, поэмалар, хикәяләр, әдәби тәнкыйть һәм публицистик мәкаләләр авторы. Шулай да төп иҗат өлкәсе — шигърият. Ул — классик Шәрык поэзиясе традицияләрендә иҗат ителгән фәлсәфи, фәлсәфи-лирик, эпик эчтәлекле әсәрләр тарафдары. Аның татар поэзиясендә соңгы чорларда онытылып торган шигъри формаларга мөрәҗәгать итүе һәм бу юлдагы уңышлы иҗат үрнәкләре, кыю тәҗрибәләре җитди игътибарга лаек. Ул — кыска шигырьләр, дүртьюллыклар, газәлләр, робагыйлар остасы. Аның бу төр шигъри әсәрләре фәлсәфи фикеренең тирәнлеге, теленең байлыгы һәм үткенлеге, халыкчан образлылыгы белән аерылып тора. Әдәби тәнкыйтьнең гомум фикеренчә, Мөхәммәт Мирза — заманның, чорның катлаулы халәтен-вазгыятен, гамен-сулышын нечкә тоеп, күңеле аша уздырып, фәлсәфи фикерләр белән эретелгән, афоризм дәрәҗәсенә җитеп чарланган шигъри телле, ихлас, садә хисләр шагыйре.
Мөхәммәт Мирза эпик жанр әсәрләре — поэмалар иҗат итүдә дә актив эшли. Аның «Әнкәйне сагыну», «Агыйделдә ак пароход», «Турашыр», «Без бабайларсыз үстек», «Сабантуй» һәм башка поэмалары халык, ил, кеше язмышларын тирән психологик хис-кичерешләр, образлы тел-сурәтләр аша сәнгати югарылыкта гәүдәләндерүе белән сокландыра. Шагыйрьнең «Әнкәйне сагыну» поэмасы буенча республика телевидениесендә, ә «Агыйделдә ак пароход» поэмасы буенча республика радиосында махсус тапшыру-композицияләр эшләнде. Мөхәммәт Мирзаның лирик шигырьләренә өч дистәгә якын җырлар иҗат ителгән.
Мөхәммәт Мирза татар әдәбиятын, мәдәниятен һәм сәнгатен актив пропагандалаучы күренекле шәхес буларак та күпләргә билгеле. 1987 елда ул Актаныш районында «Агыйдел дулкыннары» исемле әдәби иҗат берләшмәсен яңадан җанландырып җибәрә, 1991—2002 елларда бу берләшмәгә җитәкчелек итә. 1996 елда Татарстан китап нәшрияты әлеге берләшмә әгъзалары әсәрләреннән төзелгән «Агыйдел дулкыннары» исемле күләмле җыентык бастырып чыгара. Соңга таба да берләшмә әгъзаларыннан унике авторның төрле нәшриятларда уналты исемдә мөстәкыйль китабы дөнья күрә. Соңгы ун-унбиш ел эчендә әдәби берләшмәдә иҗат чыныгуы алган егермеләп егет һәм кыз әдәбият-сәнгать өлкәсендә ныклап үз урынын тапты, ике кеше Татарстан Язучылар берлегенә әгъза итеп алынды.
Мөхәммәт Мирза — республикада үз әсәрләрен һәм татар шагыйрьләренең әсәрләрен сәхнәдән укучы нәфис сүз остасы буларак та абруй казанган шәхес. Ул әзерләгән сценарийлар буенча һәм аның үз башкаруында Татарстан радиосы һәм телевидениесендә дистәләгән әдәби-нәфис тапшырулар оештырылды. Ул республиканың мәдәни тормышында актив катнаша, милли сәнгатьне үстерү юнәлешендә яңа проектлар, программалар төзегәндә үзенең эшлекле тәкъдимнәре белән булыша, халкыбызның традицион йолаларын, бәйрәмнәрен кайтару, республикадан читтә яшәүче милләттәшләр белән мәдәни багланышлар урнаштыру, мәгърифәтчелекне җәелдерү кебек эшләрдә үзеннән нәтиҗәле өлеш кертә.
Басма китаплары
Кәккүк тавышын санадым: Шигырьләр һәм поэма.— Казан: Татар, кит. нәшр., 1994.—111 б.—2000. Турашыр: Шигырьләр, поэмалар.— Казан: Татар. кит. нәшр., 1998.— 175 б.—2000. Киек каз юлында: Шигырьләр, газәлләр, поэмалар.— Казан: Татар, кит. нәшр., 2003.—304 б.—2000.
Библиография
Мингалим Р. «Кемгә кирәк без бу кыяфәттә...»//«Кәккүк тавышын санадым» китабына кереш сүз.— Казан: Татар. кит. нәшр., 1994. Шагыйрьҗан Л. Шагыйрь буласың килсә — бул!//Казан утлары.— 1997.— № 11.— 148—164 б. Гыйльманов Г. Юл һәм сагыш шагыйре//Мәдәни җомга.— 1999.— 12 февр. Әгъләм М. Гомеренең җәйге чагы//Казан утлары.— 2003.— №1.— 106—1076. Вәлиев М. Нечкә хисләр, көчле хисләр// «Киек каз юлында» китабына кереш сүз.— Казан: Татар. кит. нәшр., 2003. Акмал Н. Шигырьне сагыну // Казан утлары.— 2003.— № 11.— 139—1456. Юнысова А. Уйчан шигырьләр//Ватаным Татарстан.— 2003.— 14 нояб.
Бюзет-сюр-Тарн
Бюзет-сюр-Тарн — Франциянең Югары Гаронна департаментында урнашкан коммуна.
Грм-при-Подземлю
Грм-при-Подземлю — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
NGC 1902
NGC 1902 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Будкув (Пйотрковский повяты)
Будкув  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Сьмилово (Шамотульский повяты)
Сьмилово  — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Кампеиз (Порденоне)
Кампеиз — Италиянең Фриули-Венеция-Җулия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Сьмилово (Шамотульский повяты)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Кампеиз (Порденоне)
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Шампорше
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Штебелов
Штебелов — Алманиянең Мекленбург-Алгы Померания җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(20932) 2258 T-1
(20932) 2258 T-1 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1971 елның 25 мартында К. Й. ван Хаутен, И. ван Хаутен-Груневельд, Том Герельс тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «2258 T-1» саналган.
Яңа Колмаер
Яңа Колмаер (Новый Колмаюр) — Самар өлкәсенең Кошки районында урнашкан сала.
Халык
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чуашлар (84,1%), руслар (11,9%).
Гавер-Норт (Монтана)
Географиясе
Гавер-Норт халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Озёрное (Майма районы)
Озёрное (Озёрное) — Алтай Республикасының Майма районында урнашкан авыл.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: алтайлар (79%), руслар (18%).
Сен-Кристоф-Валлон
Географиясе
Коммуна мәйданы — 23,22 км².
Грачи (Паньшинка кушылдыгы)
Грачи — Россия территориясеннән ага торган елга. Волгоград өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Паньшинка елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 25 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Тын бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Тын кушылдыклары бассейны Хопра һәм Төньяк Донец кушылганчы, елга бассейны — Тын (бассейнның Россия өлеше).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Кочет-Еган
Кочет-Еган — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елга Вать-Еган елгасының уң ярына тамагыннан 55 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 41 км.
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Аллеган (Мичиган)
Аллеган  — Америка Кушма Штатларының Мичиган штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Аллеган шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кристиначе
Кристиначе (Cristinacce) — Франциянең Көньяк Корсика департаментына караган коммуна, Севи-Сорру-Чинарка кантонына карый.
Стшельце-Кляшторне
Стшельце-Кляшторне — Польшаның Любуш воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
(283) Эмма
(283) Эмма  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Стшельце-Кляшторне
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(283) Эмма
Тарихы
1889 елның 8 февралендә Огюст Шарлуа тарафыннан Ницца обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «ук әлеге атамасы» саналган.
Храсна
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Шамуа (Валле-д’Аоста)
Шамуа  — Италиянең Валле-д’Аоста төбәгендә урнашкан коммуна. провинциясе составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Рю-сюр-Отен
Рю-сюр-Отен — Франциянең Мёз департаментында урнашкан коммуна.
Луи Пьер Альтюссер
Луи Пьер Альтюссер(Louis Pierre Althusser; 16 октябрь 1918, Bir Mourad Raïs, Француз Әлҗәзаир — 22 октябрь 1990, Ла Верьер, департамент Ивелин) - Француз фәлсәфәче-марксисты. Ул Әлҗәзаирда туган һәм Парижда Югары нормаль мәктәптә укыган, соңрак анда фәлсәфә профессоры булган. Альтюссер озак вакыт (1948—1980) Франция Коммунистик Фиркасенең (Parti communiste français, PCF) әгъзасы була. Аның укучылары Поль-Мише́ль Фуко́, Пьер Бурдьё һәм Жак Деррида́ була. Альтюссер Структуралистик марксизмга нигез салучы булып тора.
Психик авырудан интеккән. Нацистик әсирлектә булганга күрә бу психик бозылу көчәйгән. 1980 елда авыру көчәйгән чакта хатыны Элен Ритманны (Hélène Rytmann) үтерә.
Тәрҗемәи хәле
Альтюссер Әлҗәзаирда Француз колонистлары гаиләсендә туа. Әтисе вафатыннан соң ул әнисе һәм сеңлесе белән Марсельга китә, анда үз яшьлеге калдыгын үткәрә. 1937 елда Югары нормаль мәктәпкә укырга керә. 1940 елда Икенче бөтендөнья сугышы вакытында хәрби хезмәткә алына. Франция җиңелү соң Альтюссер Алман лагерга утыртырарган. Нәкъ менә шул вакытта ул коммунизм белән мавыга.
Алина (кратер)
Алина — Венера планетасының -8.3°N, -267.78°W координаталары буенча урнашкан, диаметры якынча 3,7 километр озынлыкта булган кратеры.
Исеме
Алина кратеры Аделина, Аделаида исемнәре хөрмәтенә аталган.
Луи Пьер Альтюссер
Тәрҗемәи хәле
Сугыштан соң Альтюссер укуын яңарта. Ул бу чорда, барыннан да элек, 18 һәм 19 гасыр сәяси фәлсәфәчеләргә Монтескье, Руссо, Маркс һәм Фейербах игътибарны юнәлтте. 1948 елда коммунистик фиркасега керә. СБКФның XX җыелунан соң маоизмга якын позициясенә басты. 1964 елда "La Nouvelle Critique"та психоанализ һәм марксизмга багышланган "Фрейд һәм Лакан " дигән мәкалә чыга. 60 нчы еллар дәвамында ул үзенең төп фәлсәфи эшләрен яза. Бу вакытта аның танылуы шулкадәр зур, сирәк ки, сәясәт, идеология яки теория мәсьәләләре турында интеллектуаль дискуссия аның эшләрен искә алмыйча узды.
Сьмилув (Великопольское воеводалыгы)
Сьмилув  — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Дарашы
Дарашы (Дарашы ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Ивевский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Луи Пьер Альтюссер
Тәрҗемәи хәле
1968 елның май вакыйгалары вакытында Альтюссер хастаханәдә була һәм анда катнашмый.Аны икеләнүчәнлек өчен тәнкыйтьләү башладылар. Фәлсәфәче яшьләрнең тәнкыйтенә җавап бирде һәм Франция Коммунистик Фиркасеның позициясенә басты. Шуннан соң аның танылуы кими башлады.
1980 елның 17 ноябрендә Альтюссер хатынын буып үтерерды. Ул үзе дә шул ничек булганын аңламады, дип әйткән иде. Хөкем аны мәҗбүри дәвалауга җибәрде. 22 октябрь 1990 Альтюссер хастаханәдә үлде.
Сиври (Полатлы)
Сиври (Sivri) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Анкара иле Полатлы илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Луи Пьер Альтюссер
Антигуманизм
Альтюссерның теоретик антигуманизмы марксизмнын гуманистик һәм антропологик агымнарга каршы юнәлтелгән. Гуманизм, беренчедән, кешенең универсаль булуы турында күзаллау бар; икенчедән, һәр конкрет шәхескә әлеге затны билгеләү теркәлә. Марксизм, фән буларак, субъектка мөрәҗәгать итми, әмма аның иҗтимагый ролен тикшерә.
Бу Һегелче (Лукач) һәм экзистенциализмлык (Сартр) марксизмны аңлауга реакция иде.
"Антигуманизм" кешеләрнең фикерләү сәләтен түгел, ә «гуманизм» теоретик хәлен генә кире кага. Ягъни кешенең уникаль асылы һәм аның атрибутлары: ихтыяр, Ирек, сайлау турында күзаллау. Альтюссер сүз кешегә карата презрения турында түгел, ә конкрет индивидлардан теоретик абстрагирование кирәклеге турында барды, дип тәкрарлады.
NGC 1903
NGC 1903 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Чула (Миссисипи)
Чула  — Америка Кушма Штатларының Миссисипи штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Грмовле
Грмовле — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Думитрешть (Яломица)
Думитрешть — Румыниянең Яломица жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кыесын (Ылгаз)
Кыесын (Kıyısın) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Чанкыры иле Ылгаз илчесенә караган бер авыл (köy).
(20933) 3015 T-1
(20933) 3015 T-1 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1971 елның 26 мартында К. Й. ван Хаутен, И. ван Хаутен-Груневельд, Том Герельс тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «3015 T-1» саналган.
Бюргалес
Бюргалес — Франциянең Югары Гаронна департаментында урнашкан коммуна.
Делиллер (Шерефликочһисар)
Делиллер (Deliller) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Анкара иле Шерефликочһисар илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Буженин
Буженин — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Чирмешән районы
Чирмешән районы — Татарстан Республикасы составында административ-территориаль берәмлек һәм муниципаль берәмлек (муниципаль район). Төбәкнең көньяк-көнчыгышында урнашкан. Административ үзәге — Чирмешән авылы..
Буженин
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Чирмешән районы
Чирмешән җирлеге 1730 нчы елларда Россия Дәүләтенең Көньяк чигендә төзелгән Яңа Кама аръягы линиясенең шул исемдәге ныгытмасы территориясендә барлыкка килә. Район беренче тапкыр 1930 елның 10 августында Беренче Май исеме астында оеша. 1963 елда аны бетерәләр һәм Октябрь һәм Әлмәт районнарына тапшыралар. 1965 елның 12 гыйнварында районны хәзерге исем астында — Чирмешән[4] яңадан торгызалар.
География
Чирмешән муниципаль районы Татарстанның көньяк-көнбатышында урнашкан, шунда ук Нурлат районы белән чиктәш, көнбатышта - Аксубай районы белән, Яңа Чишмә муниципаль районы белән, төньяк-көнчыгышта - Әлмәт районы, көнчыгышта - Лениногорск районы, көньякта - Самара өлкәсе белән (Челно-Вершинский һәм Шенталинский районнары). Гомуми мәйданы 1364,3 км².
Районның су ресурслары: Олы Сөлчә, Чишмә һәм Олы Чирмешән елгаларың. Районның климаты яз көне тиз җылынып китүе белән аерылып тора, ләкин озак вакытлы һәм салкын кыш. Территория урман-дала зонасында урнашкан. Урманнар районның 26% ы каплый, ә территориянең күпчелек өлеше сөрелгән җирләргә туры килә. Биредә көньяк-көнчыгыш Кама аръягы өчен хас булган флора һәм фауна төрлелеге - үсемлекләрнең якынча 932 төре һәм хайваннарның 303 төре бар. Сукыр тычканнар, байбаклар, җирән йомраннар, тушканнар, тычканнар һәм башка дала кимерүчеләре аеруча киң таралган. 1934 елгы интродукциядән соң Чирмешән районында Америка сәшкесе бик киң таралган. Җирле урманнарда юртаклар, бүреләр, төлкеләр һәм ятчәләр яши. Дала һәм урман орнитофауналарыннан монда тургайлар, соры көртлекләр, шадра, спескан, песнәкләр һәм башка төр төрләр бар. Районның махсус сакланучы табигать зоналары 4 гектар мәйданны били. Нефть һәм битум ятмалары бар.
Герб һәм флаг
Чирмешән муниципаль районының хәзерге гербы һәм флагы 2005 елның мартында расланды. Тиздән символлар Татарстан һәм Россиянең Дәүләт геральдика реестрына кертелде. Эшне республика Президенты каршындагы Геральдика Советы каршындагы авторлар коллективы башкарды. Гербның яшел полосада төзелгән көмеш төстәге таш диварны сурәтләүче турыпочмаклы тукымадан гыйбарәт. Диварда бирелгән арка өстендә көмеш ябалак утыра. Ябалак һәм аның артындагы төс — кызыл. .
Таш дивары — гербның үзәк объекты. таш дивары XVIII гасырда төзелгән Чирмешән ныгытмасын сурәтли һәм дәүләтнең Көньяк-Көнчыгыш чикләрен саклауда төбәкнең тарихи ролен күрсәтә. Стена ныклык һәм мөстәкыйльлек символы, ә анда сүрәтләнгән арка — кунакчыллык һәм күпмилләтле районның түземлеге символы буларак интерпретацияләнергә мөмкин. Тамашачыга караган ябалак Дәүләт чикләре сагында зирәклекне һәм уяулыкны гәүдәләндерә. Тукыма нигезендәге яшел полоса — төбәкнең уңдырышлылыгы һәм табигый байлыгы. Флаг герб элементларын һәм Татарстанның милли төсләрен кабатлый. Флагның нисбәте 2: 3. .
Этимология
Чирмешән районы шул ук исемдәге торак пункт (хәзер — административ үзәк) исемен алды. Чирмешән җирлеге 1730 нчы елларда Кама аръягы чик буе ныгытмаларының яңа линиясе ныгытмасы территориясендә барлыкка килә. Крепость һәм авылга Татарстанның көньяк-көнчыгышында ага торган Олы Чирмешән елгасы исем бирә. Географ Евгений Поспелов күрсәткәнчә, гидроним «Черемисан» — «черемисов елгасы» (марилар) рус адаптациясеннән килеп чыккан. Елга исеменең татар телендә килеп чыгуына берничә вариант бар. Алар арасында: "масляный (смалалы) Урман Елгасы», «гаскәрләр җыю урыны» яки Чирү Мемшен исеменнән ("гаскәр башлыгы"). Гидронимны иң иртә куллану 992 елга, гарәп сәяхәтчесе Әхмәд Ибн Фалдан Иранның «агымдагы, агымдагы, агымдагы» формасыннан файдаланганда, башлана.
Борынгы тарих
Казан ханлыгы 1552 елда алынганнан һәм Мәскәү дәүләтен көнчыгышка таба киңәйгәннән соң, яулап алынган чик буе территорияләре даими рәвештә нугайлар һәм калмыклар һөҗүменә дучар ителә. 1630 нчы елларга кадәр көньяк-көнчыгыш Кама аръягы җирләре Нугай Урдасы йогынтысында була һәм күчмә халыклар хәрәкәте өчен «коридор» сыйфатында кулланыла. XVII гасырның икенче яртысында Россия Чулман елгасының сул як ярында чик буе ныгытмалары төзи башлый. 1652-1656 елларда Олы Чирмешән елгасы буенда Ак ярдан беренче (Иске) Кама аръягы линиясе төзелә. Ул ачык урында урман һәм туфрак өемнәре төзүдән торган. Иске Кама аръягы линиясе буенда казаклар, сөрүче крестьяннар һәм сөргенгә сөрелгәннәр яшәгән авыл җирлекләре барлыкка килә. Оборона линиясе чагыштырмача тиз төзелгән һәм бик үк нык булмаган. Гасырның икенче яртысында аны берничә тапкыр дошман отрядлары камап алган. 1681-1684 еллардагы Башкорт восстаниесе буенча аеруча билгеле була. Бу чикләрне ныгыту турындагы карарны Петр I XVIII гасыр башында кабул итә.
Яңа Кама аръягы линиясен төзү 1732 елның апрелендә, императрица Анна Иоанновна патшалык иткән вакытта башлана. Казан губернаторына урындагы өязләрдән өч мең эшче бүлеп бирергә һәм аларга айлык түләүне 30 алтын белән тәэмин итәргә кушалар. Кама аръягы (Чирмешән) сызыгын саклау өчен дүрт ландмилиция полкы формалаштырыла. Ләкин 1736 елда ук планнарны яңадан карап, төзелеш эшләре туктатыла: Ырынбур ныгытмасы төзелү сәбәпле, Яңа Кама аръягы линиясен тәмамланганчы ук стратегик яктан отышсыз дип таныдылар. Нәтиҗәдә, төгәлләнмәгән ныгытмаларга һәм форпостларга бары тик өлешчә генә халык күчеп утыра. 1736 елда күптән түгел төзелгән Чирмешән ныгытмасында 306 кешегә исәпләнгән Яңа Чишмә полкының өч ат ротасы фатирлаштырыла. Әһәмиятле хәрби объект статусы югалуга карамастан, камалыш вакытында ныгытма өч меңнән артык кешене һәм 16 пушканы сыйдыра алган. Шулай итеп, Ырынбур губернасы барлыкка килү белән, Дәүләт фронтыннан Чирмешән линиясе Казан губернасының көньяк-көнчыгыш чигенә әверелә.
Кама аръягының көньяк-көнчыгышында чик буе ныгытмаларын төзү нәтиҗәсендә акрынлап халык яши башлады, һәм крепость тирәсендә дистәләгән яңа торак пункт барлыкка килде. Шулай итеп, хәзерге Чирмешән авылы урынында шул исемдәге исемдәге крепость территориясендә сөрелгән солдатларның җирлеге барлыкка килде. Крепостной җирләр тирәсендә, хәзерге Чирмешән районы чигендә, Түбән һәм Югары Кармалка, Лагерна, Мордва Афонькино, Ишлинка, Әмир авыллары барлыкка килә. Тарихчы һәм краевед Николай Флоров билгеләп үткәнчә, 1744 елдан гамәлдәге хәрбиләр Ырынбурга күчерелгән, ә Чишмә һәм Чирмешән ныгытмасы территориясендә отставкадагы солдатларны урнаштыра башлаганнар. 1768 елга төбәктә инде буш җирләр калмаган, ә Чирмешәндә меңнән артык кеше яшәгән. Солдатлардан башка монда качкын рус крестьяннары, татарлар, утрак башкортлар, мордвалар һәм чуашлар яшәгән. Чирмешән ныгытмасы тарихында иң мөһим мизгелләрнең берсе Пугачёв восстаниесе булды. Вакыйгаларның шаһитлары һәм башка тарихи мәгълүматлар буенча, 1774 елның гыйнварында Пугачевның көрәштәше ясаклы татар Аит Разматеев крестьян гаскәре башында Чирмешән ныгытмаларына килеп җитә һәм крепостьны тапшыруны таләп итә. Комендант бу турыда генерал-майор А. И. Миллерга хәбәр итте. Баш күтәрүчеләрнең урнашуын белгәч, ул каршы тору өчен меңгә якын гренадёр һәм казак җибәргә. Салейкино авылы янындагы сугышта баш күтәрүчеләр тар-мар ителә, ә аларның юлбашчысы башкалага җибәрелә, анда җәзалап үтерелә. . Крепостьлар һәм якын-тирә территорияләр халкы акрынлап арта бара. 1780 елгы бишенче ревизия (халык санын алу) нигезендә, Чирмешәндә 635 ир-ат яшәгән, ә 1844 елда - инде 900. XIX гасыр уртасы крепость халкы өчен салымнарның артуы белән характерлана. Мәсәлән, җирле крестьяннар дәүләт статусына күчерелә һәм башка җыемнар белән салым салына башлый. Өстәмә хезмәт хакы өчен күпләр җирле хуҗалыкларга батрак булып ялланган яки эш эзләп авылны ташлап киткән. 1890 елда авылда зур янгын чыга, шуның нәтиҗәсендә 600гә якын йорт янып бетә. XX гасыр башында Чирмешәндә волость идарәсе, почта станциясе, телеграф, чиркәү, берничә земство мәктәбе, хастаханә һәм башка мөһим волость объектлары урнашкан булган. 1910 елда халык саны 4151 кеше тәшкил иткән. .
Хәзерге чор
«Чирмешән муниципаль районы» муниципаль берәмлеге башкарма комитетын район Советы, район башлыгы һәм район халкы контрольлек итте. 2018 елның июнь аеннан башлап Башкарма комитет җитәкчесе вазыйфасын Шайдуллин Илфат Нәгыймулла улы башкара. . Район башлыгы — Дәүлетшин Фердинат Мидхәт улы.
Халык
2010 елгы Бөтенроссия халык санын исәпкә алу нәтиҗәләре буенча, районның милли составы: татарлар-54 %, чуашлар-22,8 %, руслар — 17,8%, башка милләт вәкилләре — 0,8% тәшкил итә.
Муниципаль-территориаль бүленеш
Чирмешән районында 18 авыл җирлеге составында 48 торак пункт бар.
Хәзерге торышы
Чирмешән районының географик урыны аның специализациясен билгели, болар авыл хуҗалыгы һәм нефть сәнәгате. Биредә тугыз нефть чыгаручы компания эшли, алар арасында «Татнефть», «Булгарнефть», «Гриц», «Охтин-Ойл», «Шешмойл», «Геотех», «Иделойл», «Татойлгаз» һәм «Татнефтепром». Республика Икътисад министрлыгы мәгълүматлары буенча, нефть секторына район икътисады структурасының 60 %ка якыны туры килә. . Авыл хуҗалыгын әйдәп баручы тармаклар: үсемлекчелек һәм сөт терлекчелеге. Төбәктә язгы һәм көзге бодай, арыш, арпа, солы, карабодай, көнбагыш, рапс, шикәр чөгендере, бәрәңге, яшелчә һәм башка культуралар үстерәләр. 2019 елда районның ит җитештерү күләме, узган ел белән чагыштырганда, ике тапкыр диярлек арткан һәм 1508 тонна тәшкил иткән. 2020 елга Чирмешән районы территориясендә 9 җаваплылыгы чикләнгән җәмгыять, 42 крестьян-фермер хуҗалыгы, 5 авыл хуҗалыгы кооперативы эшли. «Био-Агро», «ЧирмешәнАГРО», «Илһан», «Әккәрәй» һәм «Сөлчә», Тепсуркаев В. А. һәм Серендеев Н. И. иң эре фермер хужалыклары [2]. 2019 ел мәгълүматлары буенча, районда 400 эшкуарлык субъекты эшләгән, 2016 елда 350. .
Инвестиция потенциалы
1980 елларда суган Чирмешән «бренды» һәм районның авыл хуҗалыгы җитештерүе символы булып саналган. Монда "суган акчасы" дигән гыйбарә бар иде - суган өчен сезонлы табыш гаиләләргә дефицитлы товарлар сатып алырга мөмкинлек биргән. Уңышлы инвестицияләрдә экологик җитештерү һәм суганны төрү тагын төбәкнең "бренды" була алыр иде, дип билгели икътисадчылар. Гомумән алганда, фермер хуҗалыкларының  югары инвестиция потенциалы бар, аны гамәлгә ашыру өчен  агросәнәгать паркы проекты, ит эшкәртү җайланмалары һәм сәүдә мәйданчыклары әзерләнгән. 2020 елның гыйнвар-сентябрь айларында республиканың социаль-икътисади үсеш рейтингында Чирмешән районы унынчы урында тора. Татарстан Республикасының Социаль-икътисадый мониторинг комитеты мәгълүматларына караганда, 2020 елның беренче яртыеллыгында хуҗалык итүче субъектларның тулы даирәсе буенча районның төп капиталы 993 млн. сумнан артып киткән, ягъни республикада инвестицияләрнең гомуми күләменнән 0,5%. Иң күп акча файдалы казылмалар чыгаруга, электр энергиясе һәм газ белән тәэмин итүгә юнәлдерелде.
Татарстан Республикасы буенча Дәүләт статистикасы федераль хезмәте бәяләве буенча, 2019 елда Чирмешән районы 1276 млн. сумнан артык инвестицияләр җәлеп иткән (бюджет акчаларыннан һәм кече бизнестан тыш), бу узган ел белән чагыштырганда 200 млн. сумга күбрәк. .
Транспорт
Район үзәге Чирмешән авылы Казаннан 251 км ераклыкта һәм якындагы Шентала тимер юл станциясеннән 26 км ераклыкта урнашкан. Ул Казан-Ырынбур федераль трассасының бер өлеше булып тора (Р239). Көньяк-көнбатыштан төньяк-көнчыгышка таба 16К — 0131 [Нурлат] - Кузайкино автомобиль юлы уза. Район үзәгеннән көнчыгышка таба 16К-1093 Чирмешән — Лениногорск, аннары Бөгелмәгә бара. «Көнбатыш Европа-Көнбатыш Кытай» магистрале районның төньягы аша узар дип планлаштырыла.
Социаль өлкә
2018/2019 уку елына Чирмешән районында 14 урта, 11 төп мәктәп һәм бер башлангыч мәктәп-балалар бакчасы, шулай ук 19 мәктәпкәчә белем бирү оешмасы, 106 нчы һөнәри училище эшләде. Гомуми белем бирү учреждениеләрендә 2391 укучы һәм 755 мәктәпкәчә яшьтәге бала исәпләнә. Район мәгариф өлкәсендә 700 дән артык кеше иде. Укытучының уртача хезмәт хакы 2019 елга 28 426 сум тәшкил итә. Медицина хезмәтләрен Чирмешән ЦРБ күрсәтә, аңа, ашыгыч ярдәмнән тыш, терапевтик, педиатрия, хирургия бүлекләре, хатын-кызлар консультациясе һәм психиатрия керә.
Истәлекле урыннар
Черемшан мемориаль үзәге 1980-нче елда җирле тарихчы һәм Татарстан мәдәниятенең мактаулы эшчесе Николай Фролов тарафыннан ачылган, үзәк 16 меңнән артык шәхси чыганакларны һәм истәлекләрене саклый. Мемориаль үзәк эзләү, тикшерү, күргәзмә эшләрен алып бара һәм документаль китаплар һәм башка материаллар бастыра. Мемориалның төп максаты-ватан тарихында һәм туган як тарихында гади кешенең урынын һәм ролен өйрәнү. 2007 елда Чирмешәндә Фролов инициативасы белән 2804 саклау берәмлеге булган тарихи-туган якны өйрәнү музее төзелә. Музейның сигез залында край халыклары тарихы һәм этнографиясе, Екатерина II чорыннан нумизматик коллекция, рәсем сәнгате, табигый-фәнни предметлар һәм башка экспонатлар күрсәтелә.
Крайның башка истәлекле урыннары:
Матбугат
Районда татар һәм рус телләрендә «Безнең Чирмешән» (Наш Черемшан) газетасы чыга.
Кампеийо (Венеция)
Кампеийо — Италиянең Венеция төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Кампеийо Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Штезов
Штезов — Алманиянең Мекленбург-Алгы Померания җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Битимка
Битимка — Россия территориясеннән ага торган елга. Пермь крае, Свердловск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Чусовая елгасының сул ярыннан 409 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 14 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Чусоваяелгасы, Ревда каласыннан Кын авылы янындагы су үлсәү постына чаклы. Кече елга бассейны — Чулман кушылдыклары бассейннары, Агыйдел кушылганга чаклы, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
(4282) Эндатэ
(4282) Эндатэ  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Рыбалка
Рыбалка (Рыбалка) — Алтай Республикасының Майма районында урнашкан авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Кыш озын һәм суык. Җәй кыска һәм кызу була. Июль һәм август айларында еш яшен яшнәүләр күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
Даржы
Даржы (Даржы ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Лидский районында урнашкан авыл.
NGC 1904
NGC 1904 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Стшешовице
Стшешовице — Польшаның Любуш воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Сьмярдово-Злотовске
Сьмярдово-Злотовске — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Бийи (Алье)
Бийи — Франциядә урнашкан коммуна, Овернь — Рона — Альплар регионы Алье департаментында урнашкан.
Коры Таловка
Коры Таловка — Россия территориясеннән ага торган елга. Сарытау өлкәсе, Волгоград өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  ? елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 12 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Түбән Идел бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Асбассейн юк, елга бассейны — Куйбышев сусаклагычыннан алып Каспийга койганчыга кадәр Идел елгасы.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Шарвансо
Шарвансо — Италиянең Валле-д’Аоста төбәгендә урнашкан коммуна. провинциясе составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
(20934) 4194 T-1
(20934) 4194 T-1 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1971 елның 26 мартында К. Й. ван Хаутен, И. ван Хаутен-Груневельд, Том Герельс тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «4194 T-1» саналган.
Гробелце
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Куттоли-Кортиккьято
Куттоли-Кортиккьято (Cuttoli-Corticchiato) — Франциянең Көньяк Корсика департаментына караган коммуна, Гранова-Прунелли кантонына карый.
Гайвуд (Монтана)
Географиясе
Гайвуд халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Штернберг (Померания)
Штернберг  — Алманиянең Мекленбург-Алгы Померания җирендә урнашкан коммуна.
Рюмон (Мез)
Рюмон — Франциянең Мёз департаментында урнашкан коммуна.
Аллен-Парк (Мичиган)
Аллен-Парк  — Америка Кушма Штатларының Мичиган штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Аллен-Парк шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Буйни (Лодзь воеводалыгы)
Буйни  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Вакье
Вакье — Франциянең Югары Гаронна департаментында урнашкан коммуна.
Хырсово (Благоевград өлкәсе)
Хырсово  — Болгариянең Благоевград өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Алексеевка (Кошки районы)
Алексеевка (Алексеевка) — Самар өлкәсенең Кошки районында урнашкан бистә.
Халык
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чуашлар (94%), руслар (6%).
(342) Эндимион
Тарихы
1892 елның 17 октябрендә Макс Вольф тарафыннан Хайдельберг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1892 K» саналган.
Шиврино (Киров өлкәсе)
Шиврино (Шиврино) — Киров өлкәсенең Суна районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (42%).
Куй-Еган ( Ай-Куй-Еган кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об елгасы Вах елгасы кушылган урынган Нефтеюганск каласына кадәр . Кече елга бассейны — Вах, елга бассейны — (Югары) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Сивриҗе (Тургутлу)
Сивриҗе (Sivrice) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Маниса иле Тургутлу илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Куй-Еган ( Ай-Куй-Еган кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Шеннон (Миссисипи)
Шеннон  — Америка Кушма Штатларының Миссисипи штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Думитрица
Думитрица — Румыниянең Бистрица-Несеуд жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Шатийон (Валле-д’Аоста)
Шатийон  — Италиянең Валле-д’Аоста төбәгендә урнашкан коммуна. провинциясе составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Дарошавичы
Дарошавичы (Дарошавічы ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Гродзенский районында урнашкан авыл.
Гросупле
Гросупле — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кампеиле (Валле д'Аоста)
Кампеиле — Италиянең Валле д'Аоста төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Кампеиле Альп таулары үзәнендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнбатышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
(20935) 4265 T-1
(20935) 4265 T-1 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1971 елның 26 мартында К. Й. ван Хаутен, И. ван Хаутен-Груневельд, Том Герельс тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «4265 T-1» саналган.