cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Канети (Анкона)
Географиясе
Канети Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Әхмәт Галиев
Әхмәт Галиев, Әхмәт Мөхетдин улы Галиев (1931 елның 30 апреле, ССРБ, РСФСР, ТАССР, Арча районы Сеҗе — 2015 елның 25 гыйнвары, РФ, ТР, Казан) — Татарстанның хакимият-хуҗалык эшлеклесе, 1958–1965 елларда КПССның Татарстан өлкә комитетында бүлек мөдире урынбасары, 1965–1973 елларда Казан компрессорлар төзү махсус конструкторлык бюросының баш инженеры, 1973–1996 елларда «Казанькомпрессормаш» генераль директоры. Техник фәннәр докторы (1994). Татарстан ССР атказанган машина төзүчесе (1991).
Тәрҗемәи хәле
1931 елның 30 апрелендә Арча районы Сеҗе авылында ун балалы гаиләдә сигезенче бала булып туган. 5нче класстан Иске Чүрилегә йөреп укый. Казанда авиация техникумын, авиация институтының кичке бүлеген (1958), СССР халык хуҗалыгы академиясенең халык хуҗалыгы идарәсе институтын (1980) тәмамлаган. 1994 елда техник фәннәр буенча докторлык диссертациясе яклаган. Гыйльми хезмәтләре шуу подшипникларын тикшерү һәм булдыру өлкәсенә карый.
Хезмәт юлы
1951 елдан — Казан моторлар төзү берләшмәсендә техник-конструктор.
1965—1973 елларда — Казан компрессорлар төзү махсус конструкторлык бюросының баш инженеры.
1973—1996 елларда — «Казанкомпрессормаш» (хәзер Мәскәүдәге «Гидравлик машиналар системасы» компанияләр төркеменең Казандагы компреесор машиналары җитештерү предприятиесе) генераль директоры. Ә. М. Галиев җитәкчелегендә предприятие югары җитештерү күрсәткечләренә ирешә: завод унификацияләнгән базаларда һәм винтлы машиналарының киң номенклатурасын чыгара башлый, югары басымлы уникаль үзәктән качучы компрессорларны җитештерүне үзләштерә; яңа җитештерү корпуслары, кою комплексы, сынау станциясе төзелә; завод заманча станок җиһазлары белән җиһазландырыла. Ә. М. Галиев тарафыннан предприятие хезмәткәрләрен социаль тәэмин итү мәсьәләләрен хәл итүгә аерым игътибар бирелә.
1981 елда Лейпцигта үткән халыкара күргәзмәдә «Казанкомпрессормаш» заводы 120 градуска кадәр суыклык биргән суыткыч машина өчен алтын медаль белән бүләкләнә, генераль директор Ә. М. Галиев соңрак СССР хөкүмәтенең премиясен ала.
Суверенитет турында декларация кабул ителгәч, Ә. М. Галиев Татарстандагы завод-фабрикаларны Татарстан юрисдикциясенә күчерүне башлап җибәрә. Татарстан карамагына күчеп, ярты ел да үтми, Мәскәү «Казанкомпрессормаш» заводына хәрби заказларны (бөтен эшләп чыгару күләменең 38 % ын) туктата. 1570 кеше эшсез кала. Әхмәт Галиев югалып калмый, яңа төр техниканы үтә тиз эшләү ысулларын таба, эшсез калган эшчеләр 2-3 ай эчендә шуларны җитештерә башлый. Аларга эшсез торган айлар өчен дә түләнә. Заводның экспорт өлеше 38 % ка җитә, югары сыйфатлы машиналарны 44 илгә чыгара башлый. 1993—1995 елларда завод Парижда (ике тапкыр), Мадридта, Копенгагенда, Женевада халыкара күргәзмәләрдә җиңүче була. Призлар алганда Ә. Галиев татарча сөйли, чыгышы инглиз теленә тәрҗемә ителеп бара. Заводта мин, баш инженер чакта да, директор булгач та, татар кешесе белән беркайчан да русча сөйләшмәдем, бары татарча гына сөйләшә торган идем, янымда басып торганнарның моны өнәмәвен сизгән хәлдә дә 1994—1996 елларда — «Татарстан сәнәгать предприятиеләре ассоциациясе» рәисе.
2015 елның 25 гыйнварында Казанда вафат. Сеҗе зиратында җирләнгән.
Хәтер
Казанның Галиевлар яшәгән Нагорный бистәсендәге Ельня урамының исеме Әхмәт Галиев урамы итеп үзгәртелгән.
Божехово
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Шарли-Орадур
Шарли-Орадур (Charly-Oradour) — Франциянең Мозель департаментына караган коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 6,77 км².
Искәрмәләр
Шарли-Орадур
Кече Хой-Яха (Танопча кушылдыгы)
Кече Хой-Яха  — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО, Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елга Танопча елгасының сул ярына тамагыннан 6 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 44 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Түбән Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об елгасы Төньяк Сосьва елгасы кушылган урынган Салехард каласына кадәр. Кече елга бассейны — Об кушылдыклары бассейны, Төньяк Сосьва тамагыннан түбән, елга бассейны — (Түбән) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Доганлар (Эдремит)
Доганлар (Doğanlar) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Ван иле Эдремит илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Грах-ам-Мозеле
Грах-ам-Мозеле — Алманиянең Рейнланд-Пфальц җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Татарларның милли баш киемнәре
Татарларның милли баш киемнәре — татарларның традицион баш киемнәре.
Элек-электән татар хатын-кызларының да, ирләренең милли өс киемнәре булган шикелле милли баш киемнәре дә булган.
Калфак
Хатын кызлар башларына ялтыравыклы ташлар белән бизәлгән бәрхет калфак кигәннәр яисә, чит-читеннән артка чөеп, яулык бәйләгәннәр. Калфак – бәйрәмнәр вакытында татар хатын-кызлары кия торган үзенчәлекле баш киеме. Төрле катлау кешеләре кигәнлектән, аларны шәһәр һәм авыл калфаклары дип, икегә бүлеп йөрткәннәр. Татар хатын-кызлары алтын яки көмеш белән бизәлгән, төрле чигүле, бизәкле калфаклар кигәннәр. Калфак кызлар өчен кайчандыр бик кадерле әйбер булган. Кич утырып, алар аңа матур-матур бизәкләр чиккәннәр, аны киеп кунакка, бәйрәмнәргә йөргәннәр. Бүгенге көндә кызларны уңышлы прическалары ничек бизәсә, ул заманда калфаклары шулай бизәп торган. Бай һәм затлы традицион татар костюмына калфак бик тә килешкән. Алай гына да түгел, ул әле йола киеме дә саналган, чөнки татар кызына чәчен каплап йөрү мәҗбүри булган. Чәчләрен шомартып тарап, ике толымга үргәч, ул башына күлмәгенә төсе белән туры килерлек итеп калфак киеп куйган. Нәкъ менә милли калфак татар хатын-кызы йөзенә башкалардан аерылып торырлык гүзәллек, нәфислек өстәгән. Хәзерге вакытта исә калфакларның нинди генә төрләре юк. Вакытлар үтү белән калфакларның зурлыгы да кечерәя бара. Хәзерге калфаклар ир-егетләр түбәтәеннән дә кечерәк. Алар бизәнү әйбере сыман гына кулланыла.
Түбәтәй
Хатын-кызларныкы кебек ук ир-егетләрнең дә милли баш киемнәре бар. Алар исә элек-электән түбәтәй кияргә яратканнар. Аларны көн дә кия торган һәм бәйрәмнәргә генә кия торганнарга бүлеп йөртәләр. Көн дә кия торган түбәтәйләрне карарак төстәге тукымадан теккәннәр. Бәйрәмнәрдә кияр өчен ефәк, парча, бәрхеттән теккәннәр. Байлар энҗеле яки алтын-көмеш җепләр белән чигелгән түбәтәй  киюне дәрәҗә санаганнар. Түбәтәй – ул гади баш киеме генә булмыйча, кешенең инсафлылыгын да күрсәтә. Хәзерге вакытта да түбәтәй кулланылыштан бөтенләй төшеп калмаган. Көндәлек тә, бәйрәмнәрдә дә түбәтәй киеп йөрүче ир-егетләрне берникадәр очратырга мөмкин.
Карфицци
Карфицци — Италиянең Калабрия төбәгендә урнашкан коммуна. провинциясе составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Стояновци (Велико-Тырново өлкәсе)
Стояновци  — Болгариянең Велико-Тырново өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Нусретие (Лапсеки)
Нусретие (Nusretiye) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Чанаккале иле Лапсеки илчесенә караган бер авыл (köy).
Лейк-Комо (Нью-Джерси)
Лейк-Комо  — Америка Кушма Штатларының Нью-Джерси штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сыныргөрен (Акчакале)
Сыныргөрен (Sınırgören) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Шанлыурфа иле Акчакале илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Дюийак-су-Перпертюз
Дюийак-су-Перпертюз — Франциянең Од департаментында урнашкан коммуна.
Езбери (Нью-Джерси)
Езбери  — Америка Кушма Штатларының Нью-Джерси штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Езбери халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Божитухом
Божитухом — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Ямансыз үзәктәш боҗрасыман макуляр дистрофия
1.	Нәселдәнлек төре аутосом-доминатлы.
2.	Өлкәннәрдә үзәк күрүнең бик уртача начарлануы белән билгеләнә.
3.	Билгеләре. «Үгез күзе» төрендәге макулопатия белән бергә аз чагылган тамырлар тараюы, тик КНД гадәти халәттә була (рәс. 18.21а).
4.	Күрү кыры. Параүзәктәге боҗрасыман скотоманы ачыклыйлар.
5.	ФАГ ЧПЭ боҗрасыман «тәрәзәле» кимчелеген ачыклый (рәс. 18.21б).
6.	Күбесенчә фараз яхшы, тик кайбер авыруларда көчәюче күрү үткенлеге кимү һәм никталопия үсеш ала.
Шишкари (Верхошижемье районы)
Шишкари (Шишкари) — Киров өлкәсенең Верхошижемье районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
Клече-при-Долу
Клече-при-Долу — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Страхилово
Страхилово — Болгариянең Велико-Тырново өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кассано-алло-Йонио
Кассано-алло-Йонио — Италиянең Калабрия төбәгендә урнашкан коммуна. провинциясе составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Шатель-Сен-Жермен
Шатель-Сен-Жермен (Châtel-Saint-Germain) — Франциянең Мозель департаментына караган коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 12,88 км².
Маккук (Небраска)
Маккук  — Америка Кушма Штатларының Небраска штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Маккук шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кокова
Кокова — Россия территориясеннән ага торган елга. Архангельск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Түбән Шукша елгасының уң ярыннан 69 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 11 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Вага елгасы. Кече елга бассейны — Төньяк Двина, Вычегда һәм Кече Төньяк Двиналар кушылган урыннан түбәнрәк, елга бассейны — Төньяк Двина.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Кането (Салерно)
Кането — Италиянең Кампания төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Кането Апеннин ярымутравының көньяк өлешендә, Италия башкаласы Римнан көньякка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
NGC 2402
NGC 2402 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Доганлар (Кадынһаны)
Доганлар (Doğanlar) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Конья иле Кадынһаны илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
(2617) Янцзы
(2617) Янцзы  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Божишкови
Божишкови — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
(2617) Янцзы
Тарихы
1975 елның 26 ноябрендә биредә эшләүче галимнәр тарафыннан Нанкин обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1975 WO1» саналган.
Божишкови
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Грендерих
Грендерих — Алманиянең Рейнланд-Пфальц җирендә урнашкан коммуна.
Тез (Югары Прованс Альплары)
Тез (Thèze) — Франциянең Югары Прованс Альплары департаментына караган коммуна, Ла-Мот-дю-Кер кантонына карый.
Грендерих
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Тез (Югары Прованс Альплары)
Географиясе
Коммуна мәйданы — 11,17 км².
Елвуд (Нью-Джерси)
Елвуд  — Америка Кушма Штатларының Нью-Джерси штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Елвуд халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Нусреткөй (Күтахья)
Нусреткөй (Nusretköy) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Күтахья иле Күтахья илчесенә караган бер авыл (köy).
Доминант макуляр шешү
1.	Нәселдәнлек төре ген 7q урнашу белән аутосом-доминатлы.
2.	Гомернең 1-2 декадасында әкренләп үзәк күрү начарлануы белән билгеләнә.
3.	Билгеләре. Ике яклы КМШ.
4.	ФАГ фовеа өлкәсендә «чәчәк таҗлары» кебек буяу чыгуын ачыклый.
5.	Фараз начар, чөнки шеш системалы ацетазоламидлар белән дәвалауга бирешми, халәт котылгысыз «географияле» атрофия үсешенә китерә.
Чыганаклар
Джек Кански - "Клиник офтальмология: системалаштырылган караш", 2009 ел
Дюрбан-Корбьер
Дюрбан-Корбьер — Франциянең Од департаментында урнашкан коммуна.
Һүсейнушагы
Һүсейнушагы (Hüseynuşağı ) — Әзербайҗанның Губадлы районына караган авыл.
Клечет
Клечет — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Игиел
Игиел — Румыниянең Алба жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Лейкгерст (Нью-Джерси)
Лейкгерст  — Америка Кушма Штатларының Нью-Джерси штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Стрелец (Велико-Тырново өлкәсе)
Стрелец  — Болгариянең Велико-Тырново өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Болеславице (Диңгез буе воеводалыгы)
Болеславице  — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Кастельсилано
Кастельсилано — Италиянең Калабрия төбәгендә урнашкан коммуна. провинциясе составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Борма (Самар өлкәсе)
Борма (Борма) — Самар өлкәсенең Елхау районында урнашкан сала.
Халык
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (84,9%), чуашлар (8,4%).
Днепр-Буг каналы
Днепровск-Бугский каналы (элек Королева каналы) — Белоруссиядәге Полесья территориясендә 1775 елдан 1783 елга кадәр төзелгән суднолар йөрешле канал. Пина (Припяти кушылдыгы, Днепр бассейны) һәм Мухавец (Көнбатыш Болын кушылдыгы; Вислы бассейны) елгаларын тоташтыра. Аның гомуми озынлыгы 244 км, шул ук вакытта каналның Бресттан алып Пинска кадәр озынлыгы 196 км тәшкил итә (шул исәптән пин елгасының канализация өлеше — 74 км, каналның су бүлгеч өлеше — 58 км; Мухавец елгасының канализация өлеше — 64 км). «Днепро-Бугский водный юл " РУЭП предприятиесе балансында урнашкан.
Төзү
Беренче тапкыр Припяти һәм болыннар бассейннарын тоташтыручы суднолар йөрешле канал төзү идеясе сеймда 1655 елда чыгыш канцлерының корон канцлеры Посполина Ежи Оссолинскийга җиткерелде. Каналны салуның актив Тарафдарлары-Литовскийның бөек кенәзлеге Гетманы Михаил Казимир Огинский һәм пинский судьясы һәм мечник Матеуш Бутримович.
Куллану
XIX гасыр һәм XX гасыр башында канал Россия империясе өчен стратегик әһәмияткә ия булган, чөнки Балтий һәм Кара диңгезләрне тоташтыручы бердәнбер суднолар йөрешле канал булган. Аерым алганда, 1886 һәм 1890 елларда көпчәкле пароход буксирында һәм бурлаков көче белән Эльбингада төзелгән урыннан Севастопольгә 89дан 164 тоннага кадәр су сыйдырышлы биш кеше күчерелде,берсе Кара диңгез флоты составында.
Ул үз составында 6 елга мониторы, 3 елга Канон көймәсе һәм 19 бронекатер булган Польша елга флоты тыл зонасына кергән. Бу суднолар Днепровск-Бугский каналына күчерелде. Көнбатыш Белоруссияне СССРга кушу операциясе барышында Польша флотилиясе канал буенча чигенергә омтылган, тик шлюза вакытыннан алда өзелү сәбәпле, Бога китә алмаган һәм баткан булган. 1940 елда бу судларның күп өлеше күтәрелеп, совет пин хәрби флотилиясе составына кертелгән, оператив зонага канал киткән.
Совет хөкүмәте каналга тагын да зур роль бирде. Днепров-бугай су юлын торгызу СССР елга флоты халык комиссариатына йөкләнгән. 7 ай эчендә (1939 елның декабреннән 1940 елның июленә кадәр) сигез гидроузел проектлау һәм төп төзелеш эшләре үткәрелгән,Су юлы озынлыгы 12 чакрымга кимегән. 1940 елның августында канал буенча суднолар йөреше яңадан торгызыла.
1941 елның июнендә каналны Вермахт өлешләре белән эләктерәләр. Каналны оккупацион хакимият тарафыннан актив куллану башланды. Әйтик, Кызыл Армиянең Баш идарәсе мәгълүматларына караганда, 1942 елда канал буенча 200 мең тонна йөк ташылган. Әмма 1943 елның язында партизаннар шлюзлар шартлый һәм шул рәвешле канал сафтан чыгарыла.
Белоруссияне азат иткәннән соң, СССР Наркомрефлотының Днепро-Двинский төзелеш-монтаж идарәсе тарафыннан актив рәвештә яңадан торгызыла башлаган. Елга флоты халык комиссары боерыгы буенча 1944 елның 1 августыннан " Днепробугстрой» эшчәнлеге яңадан торгызыла-2-4-6-7-8). Төп ремонт эшләре 1944 елның сентябреннән 1945 елның июленә кадәр барды. 1945 елда ук судоходчылык торгызыла, гәрчә соңгы эшләр 1946 елның июленә кадәр сузылса да.
Совет чорында канал үсеше туктатылмаган. Анда пин районының 11 нче " Качановичи» һәм Столин районының 12 нче «Стахово» гидроузеллары төзелә. 1976 елда каналның үзәне габаритларын (киңлеге — 40 м, тирәнлеге — 240 см, радиус ялгану — 400 м) капиталь яхшырту эшләре башлана. 1978 елдан 1991 елга кадәр 17,58 млн м3 грунт чыгарылган һәм 244 км су юлы реконструкцияләнгән. 1973 елдан 1992 елга кадәр агач 7 суүткәргеч плотина урынына тимеробетоннан 8 су җибәрү җайланмасы төзелә.
Хәзерге торышы
1997 елда Беларусь Республикасы Министрлар Советы тарафыннан 2010 елга кадәр елга кадәр елга һәм диңгез ташуларын үстерү программасы кабул ителә, ул Днепров-бугай каналының гидротехник корылмаларын реконструкцияләү планын үз эченә ала. Программаны үтәү барышында шлюзларны реконструкцияләү, Иске гидротехник корылмаларны һәм башка төр эшләрне алыштыру гамәлгә ашырылды. 1998 елда 2003 елның октябрендә тәмамланган 9-нчы номерлы «Новосады» гидроузалын реконструкцияләү башланды. 2004 елда 2006 елда тәмамланган 1 нче " Имән» гидроузалын реконструкцияләү башланды. 2006-2010 елларда сугышка кадәр төзелгән 6 һәм 7 номерлы гидроузелларда Ббрин районында ике иске агач түбән идәнле шлюз урынына транспорт чишелеше белән комплекслы гидроузел төзелгән. Су 5,40 м, «Кобрин» гидроузелы Беларусиядә иң зурысы була.Аның составына югары якын килү каналы, суднолар йөрешле шлюз, Түбән якын килү каналы һәм су агызу корылмасы кергән. Уртача бер шлюзны төзү 5,35 метр тәшкил иткән кече ГЭС төзү өчен уңайлы су-энергетика шартлары тудырды. "Имән «кече ГЭСын сәнәгать эксплуатациясенә 2008 елның сентябрендә кертелгән (330 кВт билгеләнгән егәрлеге, 110 кВт өч турбинасы). «Имән " кече ГЭСын эксплуатацияләүнең беренче елында 290 мең кВт•сәг. нан артык эшләп чыгарган, биредә электр энергиясе елына 710 мең кВт / сәг тәшкил итәр дип планлаштырыла. . 2011 елның июлендә «Залузье» гидроузелында реконструкциядән соң 180 кВт егәрлекле тагын бер кече ГЭС эшли башлады, аның еллык электр энергиясен эшләп чыгару 1,1 млн кВт тәшкил итәчәк.•Ч. 2011 елда 10 нчы «Тришин» гидроузалын реконструкцияләү тәмамланды, аның суднолар йөрешле шлюзлары 5-Европа стандартларына туры килә, ә шлюзны реконструкцияләгән барлык шлюзлар да, шулай ук «Кобрин» ның Яңа шлюзлары кебек үк, va классификация класы параметрларына туры килә
СССР эшләгән елларда канал буенча пассажирлар йөртүнең төп күләме ГДРның металлургия комбинатларына җибәрелә торган тимер рудага туры килә (Брест портында тимер юл транспортына перегрузка ясалган). Германия берләшүеннән соң Алман металлурглары Германиядә табыла торган рудага йөз тота һәм канал буенча йөк әйләнеше катастрофик рәвештә кими (1991 елда 7 млн тоннадан 2004 елда 420 мең тоннага кадәр). 2008 елда Днепров-Бугский каналы буенча йөк ташыган йөк Күләме 1 млн 400 мең тонна тәшкил иткән.
(2398) Гирин
(2398) Гирин  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Шато-Бреэн
Шато-Бреэн (Château-Bréhain) — Франциянең Мозель департаментына караган коммуна.
(2398) Гирин
Тарихы
1965 елның 24 октябрендә биредә эшләүче галимнәр тарафыннан Нанкин обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1965 UD2» саналган.
Шато-Бреэн
Географиясе
Коммуна мәйданы — 6,11 км².
Фәйзулла (Благовещен районы)
Фәйзулла — Башкортстанның Благовещен районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 453448, — 80215825018.
Демография
Халык саны динамикасы:
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 13 кешенең яшәве мәгълүм.
Бельфон (Вьенна)
Бельфон — Франциянең Вьенна департаментында урнашкан коммуна.
Кишня
Кишня — Россия территориясеннән ага торган елга. Рязань өлкәсе, Тамбов өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Ука елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 33 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Ука бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Ука елгасы кушылдыклары бассейны Мукшы елгасы кушылганчы, елга бассейны — Ока.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Муса Овхадов
Тормыш юлы
Муса Овхадов 1949 елның 30 сентябрендә Казакъ ССРның Алматы шәһәрендә туа. Ул вакытта барлык чеченнар депортацияләнә. Сигез яшендә Алматы шәһәренең 13 нче урта мәктәбенең беренче сыйныфына укырга керә. Берничә елдан соң Овхадовлар гаиләсе Казакъстаннан Чечен-Ингуш Республикасының Урыс-Мартан районына әйләнеп кайта. Муса укуын Урыс-Мартан шәһәренең 1 нче урта мәктәбендә дәвам итә, аны 1967 елда тәмамлый. 1972 елда Чечен-Ингуш дәүләт университетының филология факультетын тәмамлый. Югары уку йортын тәмамлаганнан соң укытучы эшендә калдырыла.
1973—1974 елларда Алмания Демократик Республикасында ССРБ Кораллы Көчләре сафларында хезмәт итә. Армиядән соң көндезге аспирантураны тәмамлый. Аннан соң, 1983 елда Тбилиси дәүләт университетында «Чечен-рус икетеллелеген үстерү шартларында триглоссияне трансформацияләү процессын өйрәнү» темасына кандидатлык диссертациясен яклый.
1990—2000 елларда Чечен-Ингуш дәүләт университеты каршындагы җитәкче хезмәткәрләрнең квалификациясен күтәрүнең Төбәк Үзәге җитәкчесе, шулай ук Чечен-Ингуш университетының, соңрак Чечен дәүләт университетының укыту эшләре буенча проректоры булган.
2000 елдан Чечен дәүләт университетының гомуми тел белеме кафедрасы мөдире. 2001 елның маенда Муса Овхадов Мәскәү дәүләт лингвистика университетында «Чечен-рус икетеллелеге үсешенә социаль-лингвистик анализ» темасына докторлык диссертациясен яклый.
2002 елның 20 февралендә профессор исемендә раслана. Шуннан соң ук Чечен Республикасы Фәннәр академиясенең әгъза-корреспонденты була. 2007 елның мартыннан Чечен дәүләт университетының филология факультеты деканы. Чеченлардан беренче булып Төньяк Кавказ федераль округы буенча «Ел профессоры» Милли премиясенә лаек була (2018). Муса Овхадов җитәкчелегендә фән кандидатларының 13 диссертациясе яклана һәм раслана.
Омутная (Кара кушылдыгы)
Омутная — Россия территориясеннән ага торган елга. Томск өлкәсе, Кемерово өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Кара елгасының сул ярыннан 2 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 12 км.
Муса Овхадов
Тормыш юлы
Чечен Республикасы Мәгариф һәм фән министрлыгының Иҗтимагый советында тора, аның составында 2019 елда чечен теле орфографиясен камилләштерүдә катнаша. Моннан тыш, Чечня Республикасы территориясендә ярлыкау комиссиясенә керә.
Омутная (Кара кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Чулым елгасы, Зырянское авылындагы су үлчәү постына чаклы. Кече елга бассейны — Об Иртеш кушылганга чаклы, елга бассейны — Об (өске өлеше) Иртеш кушылганга чаклы.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Муса Овхадов
Фәнни хезмәтләр
Муса Овхадов 180 дән артык фәнни эш авторы, шул исәптән берничә монография авторы. Фәнни мәнфәгатьләрнең төп өлкәсе: социаль лингвистика, лексикология, чечен теле диалектологиясе.
Женервиль
Женервиль — Франциянең Од департаментында урнашкан коммуна.
Муса Овхадов
Фәнни хезмәтләр
Муса Овхадовның кайбер фәнни хезмәтләре исемлеге:
Грефендхрон
Грефендхрон — Алманиянең Рейнланд-Пфальц җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Еллисбург (Нью-Джерси)
Еллисбург  — Америка Кушма Штатларының Нью-Джерси штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Еллисбург халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Султани (авыл)
Султани  — Болгариянең Велико-Тырново өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Медисон (Небраска)
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
NGC 2403
NGC 2403 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Кристаллинлы Биетти дистрофиясе
Кристаллинлы Биетти дистрофиясе челтәркатлауда һәм мөгезкатлауның өске катламнарында кристаллар утырмасы белән сыйфатлана. Соңгысы чирнең барлык очракларында да очрамый.
Кането (Империя)
Кането — Италиянең Лигурия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Кристаллинлы Биетти дистрофиясе
1.	Нәселдәнлек төре ген 4q36 урнашу белән аутосом-рецессивлы.
Кането (Империя)
Географиясе
Кането Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Кристаллинлы Биетти дистрофиясе
3.	Билгеләре (барлыкка килү тәртибендә).
•	Күпсанлы вак ялтыраучы саргылт-ак төстәге кристаллар, күзнең бөтен арткы котыбы буенча челтәркатлауның барлык катламнарында урнаша (рәс. 18.22).
•	Кристаллар саны һәм күләме кимүе белән хориокапиллярның таралган атрофиясе.
4.	ЭРГ аснормаль.
Чыганаклар
Джек Кански - "Клиник офтальмология: системалаштырылган караш", 2009 ел
Мал-Соях
Мал-Соях — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО, Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елга Соях елгасының уң ярына тамагыннан 3 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 17 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Түбән Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об елгасы Төньяк Сосьва елгасы кушылган урынган Салехард каласына кадәр. Кече елга бассейны — Об кушылдыклары бассейны, Төньяк Сосьва тамагыннан түбән, елга бассейны — (Түбән) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Кече Ем-Юган
Кече Ем-Юган — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО, Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елга Ем-Юган елгасының сул ярына тамагыннан 22 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 20 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Түбән Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об елгасы Төньяк Сосьва елгасы кушылган урынган Салехард каласына кадәр. Кече елга бассейны — Об кушылдыклары бассейны, Төньяк Сосьва тамагыннан түбән, елга бассейны — (Түбән) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Клиня Вас
Клиня Вас — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Болеславово (Старогардский повяты)
Болеславово  — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Нусретлер (Тавшанлы)
Нусретлер (Nusretler) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Күтахья иле Тавшанлы илчесенә караган бер авыл (köy).
Доганлар (Чамлыдере)
Доганлар (Doğanlar) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Анкара иле Чамлыдере илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Линденволд (Нью-Джерси)
Линденволд  — Америка Кушма Штатларының Нью-Джерси штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Сыныртепе (Нусайбин)
Сыныртепе (Sınırtepe) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Мардин иле Нусайбин илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Шатофор (Югары Прованс Альплары)
Шатофор (Châteaufort) — Франциянең Югары Прованс Альплары департаментына караган коммуна, Ла-Мот-дю-Кер кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 13,73 км².
Кастильоне-Козентино
Кастильоне-Козентино — Италиянең Калабрия төбәгендә урнашкан коммуна. провинциясе составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Шишкари (Орлов районы, авыл)
Шишкари (Шишкари) — Киров өлкәсенең Орлов районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча даими яшәүче халкы юк.
Пур-Пе
Пур-Пе — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә ага. Елга  ? елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 327 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Түбән Об бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Асбассейн юк, елга бассейны — Пур.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Сылтамалар
Пур-Пе
Шато-Вуе
Шато-Вуе (Château-Voué) — Франциянең Мозель департаментына караган коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 7,47 км².
(2874) Джим Янг
(2874) Джим Янг  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Шато-Вуе
Искәрмәләр
Шато-Вуе
(2874) Джим Янг
Тарихы
1982 елның 13 октябрендә Эдвард Боуэлл тарафыннан Андерсон-Меса обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1982 TH» саналган.
Суха-Река (Велико-Тырново өлкәсе)
Суха-Река  — Болгариянең Велико-Тырново өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Игиу (Алба)
Игиу — Румыниянең Алба жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Женкла
Женкла — Франциянең Од департаментында урнашкан коммуна.
Большево (Польша)
Большево  — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Клокочовник
Клокочовник — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Бенассе
Бенассе — Франциянең Вьенна департаментында урнашкан коммуна.
Клокочовник
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Елловей (сан алу урыны, Нью-Джерси)
Елловей  — Америка Кушма Штатларының Нью-Джерси штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Елловей халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Грибельшид
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кането (Лигурия)
Кането — Италиянең Лигурия төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Кането Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Сыһһие (Чанкая)
Сыһһие (Sıhhiye) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Анкара иле Чанкая илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Сушица (Велико-Тырново өлкәсе)
Сушица  — Болгариянең Велико-Тырново өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Милфорд (Небраска)
Милфорд  — Америка Кушма Штатларының Небраска штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Милфорд шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кастровиллари
Кастровиллари — Италиянең Калабрия төбәгендә урнашкан коммуна. провинциясе составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Доганлар (Балья)
Доганлар (Doğanlar) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Балыкесир иле Балья илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Шато-Руж
Шато-Руж (Château-Rouge) — Франциянең Мозель департаментына караган коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 4,32 км².
Чемсора
Чемсора — Россия территориясеннән ага торган елга. Вологда өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Сойда елгасының сул ярыннан 13 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 26 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Идел су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Шексна елгасыинештән Шекснинск ГЭС-ына чаклы, Аккүлде (Вологда өлкәсе ) керетеп. Кече елга бассейны — Рыбинск сусаклагычы елгалары бассейндары, елга бассейны — Иделның өске өлеше, Куйбышев сусаклагычына чаклы (Ука елгасын кертмичә).
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Бонгарт (Диңгез буе воеводалыгы)
Бонгарт  — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Жинеста
Жинеста — Франциянең Од департаментында урнашкан коммуна.
Телемеа
Телемеа - Румыниядә җитештерелә торган сыер яки сарык сөтеннән кремлы ак сыр. Сыр булырга мөмкин төрле эчтәлеге су, нәрсә аны йә аз йомшак йә сливочный ясый. Бар күңелле, генә сладковатый, ачы һәм тозлы тәме, ул әверелә матуррак һәм матуррак выраженным, кайчан сыр созревает. Аны кулланалар сыйфатында столового сыр өчен закусок, салатлар, төрле ризык (мәсәлән, омлетов, блинов, пирогов). Тана җитештерү өчен сөттән сыек вытяжка өстиләр. Ешрак сыер һәм сарык сөте, сирәгрәк Кәҗә яки буйвол сөте кулланыла. Нәтиҗәдә алынган эремчек марльгә матбугат астында урнаштырыла, ә аннары квадрат кисәкләргә киселә. Аннары сыр берничә атна дәвамында түзелә. Телемеа PDO (Саклана торган исеме урыннан) Румыния продуктының берсе.
Полиоз
Полиоз - вакытсыз өлешчә чәч, шул исәптән керфекләр һәм кашлар агару (рәс. 4. 34г).
Төп сәбәпләре
1. Күз чирләре
•   хроник алгы блефарит
Андларош
Андларош — Франциядә урнашкан коммуна, Овернь — Рона — Альплар регионы Алье департаментында урнашкан.
Полиоз
•   симпатик офтальмия
2.  Системалы чирләр
•   Фогт-Коянаги-Һарада синдромы
•   Ваарденбург синдромы
Гримбург
Гримбург — Алманиянең Рейнланд-Пфальц җирендә урнашкан коммуна.
Полиоз
•   Марфан синдромы
•   туберозлы склероз
Клопце
Клопце — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ерма (Нью-Джерси)
Ерма  — Америка Кушма Штатларының Нью-Джерси штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Идәй (Самар өлкәсе)
Идәй (Идея) — Самар өлкәсенең Елхау районында урнашкан авыл.
Халык
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: татарлар (81,8%), руслар (18,2%).
Ерма (Нью-Джерси)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кече Епседей
Кече Епседей — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО, Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елга Олы Епседей елгасының сул ярына тамагыннан 57 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 33 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Түбән Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об елгасы Төньяк Сосьва елгасы кушылган урынган Салехард каласына кадәр. Кече елга бассейны — Об кушылдыклары бассейны, Төньяк Сосьва тамагыннан түбән, елга бассейны — (Түбән) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Муса Чилиев
Муса Мажитович Чилиев (1955 елның 6 июне, Фрунзе, Кыргыз ССР) — Россия сәяси һәм дәүләт эшлеклесе, Ингушетия хөкүмәте рәисе (2011—2013), Федерация Советы әгъзасы (2018 елдан 2019 елның сентябренә кадәр).
Тормыш юлы
1955 елның 6 июнендә Кыргыз ССРның Фрунзе шәһәрендә (хәзерге Бишкәк) туган.
1977 елда Чечен-Ингуш дәүләт университетын тәмамлый, рус теле, ингуш теле һәм әдәбияты укытучысы квалификациясен ала.
Мәктәп укытучысы, аннан мәктәп директоры булып эшли. 1991 елда Мәскәүгә күчеп килә һәм эшмәкәрлек белән шөгыльләнә башлый.
2004 елда үзенең элекке уку йортында, ул вакытка «Чечен дәүләт университеты» исемен кабул иткән уку йортында югары икътисади белем ала.
Сәяси карьера
2004 елдан — Россия Хезмәт һәм социаль үсеш министрлыгының бер департамент җитәкчесе урынбасары. 2009 елда Ингушетия президенты Юныс-Бәк Евкуров указы белән Ингушетия Республикасы финанс министры һәм Хөкүмәте рәисе урынбасары вазыйфасына билгеләнә, ә 2010 елның 10 мартында хөкүмәт рәисе вазыйфаларын башкаручы итеп билгеләнә.
2011 елның 21 мартында Ингушетиянең халык җыены депутатлары чираттан тыш утырышында Чилиевны хөкүмәт рәисе итеп бертавыштан раслыйлар (Юныс-Бәк Евкуровның 2013 елның 19 сентябрендәге 186 номерлы указы белән Ингушетиянең яңа премьер-министры итеп Әбүбәкәр Мальсагов билгеләнә ).
2018 елның 9 сентябрендә президент Евкуров (яңа срокка Халык җыены депутатлары тарафыннан сайланган) Муса Чилиевка Федерация Советы әгъзасы — башкарма хакимият вәкиле вәкаләтләре бирелүен игълан итә.
2019 елның 26 июнендә президент Владимир Путин Евкуровның отставкасын кабул итә һәм Ингушетия башлыгы вазыйфаларын башкаручы итеп Мәхмүд-Али Калиматовны билгели.
(3407) Джиммисиммс
(3407) Джиммисиммс  — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан Кояш тирәли әйләнеп йөрүче астероид.
Тарихы
1973 елның 28 февралендә Любош Когоутек тарафыннан Гамбург обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1973 DT» саналган.
Шыланлы (Благовещен районы)
Шыланлы — Башкортстанның Благовещен районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 453448, ОКАТО коды — 80215825019.
Демография
Халык саны динамикасы:
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 6 кешенең яшәве мәгълүм.
Линкольн-Парк (Нью-Джерси)
Линкольн-Парк  — Америка Кушма Штатларының Нью-Джерси штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
NGC 2404
NGC 2404 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Клещевая
Клещевая — Россия территориясеннән ага торган елга. Мәскәү өлкәсе, Рязань өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  ? елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 17 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Ука бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Ука елгасы кушылдыклары бассейны Мукшы елгасы кушылганчы, елга бассейны — Ока.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Сырненци
Сырненци — Болгариянең Велико-Тырново өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Бондзе (Диңгез буе воеводалыгы)
Бондзе  — Польшаның Диңгез буе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Сыраагач (Оф)
Сыраагач (Sıraağaç) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Трабзон иле Оф илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Игиу (Харгита)
Игиу — Румыниянең Харгита жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Нух (Синанпаша)
Нух (Nuh) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Афйонкарахисар иле Синанпаша илчесенә караган бер авыл (köy).
Илгиз Салихов
Илгиз Салихов, Илгиз Мисбах улы Салихов (1953 елның 5 сентябре, СССР, РСФСР, ТАССР, Сарман районы, Иске Әлмәт) — геолог, техник фәннәр кандидаты (2001), 2003 елдан «Татнефть» ААҖ «Норлатнефть» НГДУ башлыгы. Фән һәм техника өлкәсендә СССР нефть сәнәгате министрлыгы, Татарстан дәүләт (1999), Россия Федерациясе Хөкүмәте (2013) премияләре лауреаты, Россиянең атказанган геологы (1999). IV—V чакырылыш Татарстан Республикасы Дәүләт Советы депутаты.
Тәрҗемәи хәле
1953 елның 5 сентябрендә Татарстан АССР Сарман районы Иске Әлмәт авылында биш балалы гаиләдә туган. Әтисе Бөек Ватан сугышы ветераны Мисбах Салих улы (1922—2008), әнисе Гөлҗиһан почтада эшләгән. Өч кыз туганы, бер ир туганы бар: Тәбрия — почта хезмәткәре, Галия — математик, Наилә — тәрбияче, Хәмит — «Җәлилнефть» идарәсендә җитәкче вазифада. 1961—1965 елларда Илгиз туган авылы башлангыч мәктәбендә, 1965—1971 елларда район үзәгендә Сарман урта мәктәбендә белем алган, урта мәктәпне бер генә «дүртле» белән тәмамлаган. Авыл, Сарман Сабантуйларында мәйдан тоткан. 1971—1976 елларда Казан дәүләт университетының геология факультетында укый, «инженер-геолог» белгечлеге алып, вузны «бик яхшы» билгеләренә (кызыл дипломга) тәмамллый. Вузда укыганда Көнчыгыш Себердә практика үтә. Югары уку йортын кызыл дипломга тәмамлаучы буларак, Илгизгә хезмәт итү төбәген ирекле сайларга мөмкинлек була — ул, ике дә уйламый, юлламаны туган ягына — «Җәлилнефть» нефть һәм газ чыгару идарәсенә ала.
Хезмәт юлы
Чишмә, Ташлыяр, Сарман нефть мәйданнарын үзләштерүнең бөтен этапларына җитәкчелек итә.
Фәнни-гамәли кызыксынулар өлкәсе
Күпсанлы уйлап табулар, фәнни эшләр авторы. АКШ, Голландия, Франциядә халыкара фәнни-техник конференцияләрдә катнашкан. Уйлап табуларга 19 патент иясе һәм 20 басылган фәнни мәкалә авторы. Ярлыланган катламнардан сыек ягулык алуны туктатмас өчен катламга су кудыруның яңа методларын һәм алымнарын гамәлгә кертә. Суланган коллекторларны үзләштерү буенча сәнәгать–тәҗрибә эшләре белән нефть суырту коэффициентын шактый арттыруга ирешә. «Җәлилнефть» идарәсендә аның җитәкчелегендә файдаланган бу ысул 12 миллион сумлык экономик нәтиҗә бирә.
Башкортстан нефть фәнни-тикшеренү һәм проект институтында (Уфа) ике ел аспирантурада укып, 2001 елда «Нефть мәйданнарында нефть чыгару коэффициентын арттыру максатында суланган коллекторларны эшкәртү» темасына техник фәннәр кандидатлыгына диссертация яклый.
Нефть ятмаларын эшкәртү буенча үзәк комиссия әгъзасы һәм нефть ятмаларын эзләү һәм эшкәртү өлкәсендә җир асты байлыкларыннан файдалану мәсьәләләре буенча республика комиссиясе әгъзасы.
Гаиләсе
Хатыны Равилә, теш табибы (Самар өлкәсе Камышлы районыннан). Кызлары Алсу, юрист.
Кодоловщина (Орлов районы)
Кодоловщина (Кодоловщина) — Киров өлкәсенең Орлов районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
2010 елгы җанисәп буенча даими яшәүче халкы юк.
Жиноль
Жиноль — Франциянең Од департаментында урнашкан коммуна.
Клоштер
Клоштер — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Грис (Кузель)
Грис  — Алманиянең Рейнланд-Пфальц җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кискен аллергик шешү
Кискен аллергик шешү сәбәпләре булып бөҗәкләр чагу, ангиошешү, кычыткан бизгәге һәм сирәк - дарулар тора.
1.            Билгеләре. Кинәт ике яклы периорбиталь тукымалар шешү (рәс. 4. 35a).
2.            Дәвалау. Системалы антигистамин чараларын куллану
Шато-Сален
Шато-Сален (Château-Salins) — Франциянең Мозель департаментына караган коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 10,76 км².
Кастролиберо
Кастролиберо — Италиянең Калабрия төбәгендә урнашкан коммуна. провинциясе составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Арфёй (Алье)
Арфёй — Франциядә урнашкан коммуна, Овернь — Рона — Альплар регионы Алье департаментында урнашкан.
Доганлар (Ердек)
Доганлар (Doğanlar) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Балыкесир иле Ердек илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Теменуга (Велико-Тырново өлкәсе)
Теменуга  — Болгариянең Велико-Тырново өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кече Мат-Юган
Кече Мат-Юган — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО, Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елга Мат-Юган елгасының сул ярына тамагыннан 25 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 25 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Түбән Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Об елгасы Төньяк Сосьва елгасы кушылган урынган Салехард каласына кадәр. Кече елга бассейны — Об кушылдыклары бассейны, Төньяк Сосьва тамагыннан түбән, елга бассейны — (Түбән) Об, Иртеш кушылганга кадәр.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Ешелон (Нью-Джерси)
Ешелон  — Америка Кушма Штатларының Нью-Джерси штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Ешелон халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.