cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Курма
Тарихы
Берьюлы Дэвалар патшасы Индраның филе, шул Ходайга Дурваса исемле риши бүләк иткән чәчәк гирлянданы таптаган. Моның турында белгәч, Дурваса ачуы килеп Ходайларны каргаган һәм алар көчләрен югалтканнар. Дэвалар куркып Вишнуга мөрәҗәгать иткән һәм ул аларга болгаткыч буларак Мандара тавын кулланып сөт океанын язарга кушкан. Шулай ук Вишну Дэваларга сөт океанын язуда булышырга асураларны чакырырга тәкъдим иткән, ә алмашка аларга амританың өлешен бирергә, ул алар бергә ирешергә тиеш үлемсезлек нектары. Язу процессы башланганнан соң, Мандара океан эченә бата башлаган, шуннан соң Вишну ташбакага әверелеп тауны тота башлаган. Амрита белән касә пәйда булгач, асуралар шундук аны үзеннән алганнар, шуннан соң Вишну гүзәл апсара кыяфәтен алып һәм аларны юлдан яздырып үзе теләгән чиратта дэвалар һәм асураларга амританы өләшү хокукына ирешкән. Ходайларга амританы өләшеп бетергәч, апсара юк булган. Шуннан соң булган бәрелештә Дэвалар җиңгән, ә асуралар җиңелгән булганнар.
Дарлиңтон
Дарлиңтон (Darlington) — Англиянең Дарем графлыгында урнашкан шәһәр.
Камерон (приход, Луизиана)
Камерон — Америка Кушма Штатларының Луизиана штатында урнашкан приход. Үзәге - Камерон шәһәре.
Тарихы
Рәсми рәвештә 1870 елда оештырыла.
Территориясе
Мәйданы 1932 км² тәшкил итә.
Ринат Баттал
Ринат Баттал (псевдоним), Ринат Гыймазетдин улы Батталов (1948 елның 17 июне, ТАССР, Әгерҗе районы, Ырыс — 2018 елның 4 мае, РФ, Удмуртия, Ижау) — язучы, журналист, Удмуртия язучылар берлегенең татар язучылары бүлеге җитәкчесе, Татарстан (2004) һәм Удмуртия (2005) язучылар берлекләре, РФ журналистлар берлеге әгъзасы, Удмуртиянең атказанган журналисты, Риза Шәфи һәм С. Сөләйманова (2015) исемендәге премияләр лауреаты.
Тәрҗемәи хәле
1948 елның 17 июнендә Татарстан АССР Әгерҗе районы Ырыс авылында туган. Удмурт АССР Алнаш районы Гөлширмә мәктәбен, Минзәлә авыл хуҗалыгы техникумын, Удмурт дәүләт университетын (Ижау) тәмамлаган. Авиация радисты булып хәрби хезмәтне үткән. 2018 елның 4 маенда вафат, Әгерҗе районы Уразай авылы зиратында җирләнә.
Иҗаты
1959 елда «Ленин юлыннан» газетасында беренче мәкаләләре күренә. 1970 елда «Җиңү юлы» газетасында шигырьләре дөнья күрә. 1990 еллардан шигырьләре, язмалары Татарстан («Ватаным Татарстан», «Казан утлары», «Мәйдан», «Якташлар»), Удмуртия («Удмурт дунне», «Яңарыш») газета-журналларында басыла. Удмуртиядә 1997 елда татар авторларының «Язмышлар авазы» исемле шигырьләр җыентыгында уннан артык шигыре басыла. Шигырьләре, хикәяләре тупланган берничә китап авторы.
Казе Рафаели (Форли-Чезена)
Казе Рафаели — Италиянең Эмилия-Романья төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Ринат Баттал
Иҗаты
2004 елның гыйнварында ТР язучылар берлегенең Кабул итү коллегиясе карары нигезендә (рекомендация бирүчеләр, тәкъдим итүчеләр Р. Шәфи, М. Вәлиев, Г. Гомәр) ТР язучылар берлеге идарәсе Ринат Гыймазетдин улы Батталовны Татарстан язучылар оешмасына әгъза итеп кабул итә.
Казе Рафаели (Форли-Чезена)
Географиясе
Казе Рафаели Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Ангер (Штирия)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Борец (Чиләбе өлкәсе)
Борец (Борец) — Чиләбе өлкәсенең Карталы районы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: билгесез.
Валя-Мегурей
Валя-Мегурей — Румыниянең Арджеш жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Добегнево
Добегнево — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Нянадавичы
Нянадавичы (Нянадавічы ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Дварэцкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Дубники (Мари Иле)
Дубники (Памашсола, Дубники) — Мари Илнең Сернур районында урнашкан авыл.
Халык
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (95,3%), урыслар.
(9973) Шпильман
(9973) Шпильман — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1993 елның 12 июлендә Эрик Эльст тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1993 NB2» саналган.
Фогтаройт
Фогтаройт — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Платт (Көньяк Дакота)
Платт  — Америка Кушма Штатларының Көньяк Дакота штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Платт шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Веджа
Веджа — Россия территориясеннән ага торган елга. Мордва Республикасының Иске Шайгово районы Кадошкино районы биләмәләрендә ага. Елга Ожга елгасының сул ярына тамагыннан 2,5 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 12 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Ока су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Мокша елгасы башыннан Темников каласы янындагы су үлсәү посына кадәр. Кече елга бассейны — Мокша, елга бассейны — Ока.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
(17622) 1995 WW2
Тарихы
1995 елның 20 ноябрендә Т. Кобаяси тарафыннан Оидзуми обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1995 WW2» саналган.
Осовець (Опольский повяты)
Осовець  — Польшаның Ополе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Бәләбәй
Бәләбәй (Белебей, Бәләбәй, Пелепей) шәһәре — Башкортостандагы Бәләбәй районының үзәге.
Географик мәгълүмат
Уфадан 180 км ераклыкта, Үсән елгасы буенда урнашкан. Якындагы тимер юл станцияләре Урыссу (Татарстан) һәм Туймазы.
Тарихи мәгълүматлар
Бәләбәй беренче кат 1715 елда, чуаш авылы буларак искә алына. 1781 елда өяз шәһәре статусы бирелә, башта Уфа губернасына карый, 1796 елда Ырынбур губернасына күчерелә, 1865 елда яңадан Уфа губернасында.
XX гасырның егерменче елларына кадәр Бәләбәй, өяз үзәге буларак, Башкортстанның көньяк-көнбатыш өлешен берләштереп торган. Ул бүгенге Әлшәй, Дәүләкән, Бишбүләк, Миякә, Ярмәкәй, Бакалы, Чакмагыш, Туймазы, Шаран, Бүздәк районнары биләмәләрен үз эченә алган.
АТССР оештыру турындагы дикритта (боерык), Уфа губернасының Бәләбәй һам Бөре өязләрен Татарстанга кертү мәсьәләсен шул төбәкләрнең халкы үзе карар кылырга тиеш булган. Халык фикере белән хисаплашмича, мәсәләне кичектерәләр һәм оныттыралар.
1953 елны якындагы Шкапов нефть ятмасын ачу белән шәһәр үсә башлый. 1955 елда Бәләбәйдә «Аксаковнефть» нефть чыгару идарәсе барлыкка килә, Бәләбәйдә конторасы урнаша.
Икътисад
Шәһәрдәге иң зур предприятие — “Автонормаль” заводы. Әмма шәһәрдә эшсезлек булуга карамастан, бу пред­приятиегә дә эшкә килергә теләүчеләр бик аз, чөнки хезмәт хакы түбән. 70-80 елларда завод эшчеләргә фатир төзеп бирә иде. Аның шифаханәсе, пионер лагере, балалар бакчасы, стадионы да нәтиҗәле эшләде. Завод эшчеләренә ял йортларына льготалы путевкалар бирелә иде. Заводта эшләүчеләрнең хезмәт хакы да бу елларда иң югарылардан саналды. Хәзер боларның берсе дә юк. Әйтерсең, эшче халык тир түгәргә генә тиеш.
Күптән түгел заманча технологияләр белән җиһазландырылган ит комбинаты һәм трикотаж фабрикасы исә бөтенләй ябылды. Кыскартулар, күчерүләр нәтиҗәсендә шәһәрнең салым базасы да нык какшады.
Урта гомуми белем
Бәләбәй шәһәрендә өч милли гимназия эшләп тора. Шулар исәбендә Бәләбәй татар гимназиясе аеруча игътибарга лаек. Башкортстан шартларында татар мәгърифәте һәм мәдәнияте үзәге булып торган гимназия 2003 елда Татарстан Мәгариф министрлыгының Каюм Насыйри исемендәге Дипломы һәм премиясенә лаек булган иде. Ә 2008 елда ул Россия күләмендәге уку йортлары арасында үткән инновацион үсеш программалары бәйгесендә җиңүчеләр рәтенә кереп, 1 млн сумлык Грант яулады. Биредә дистә елга якын “Сәләтле балалар”, “Сәламәтлек” программалары; алар нигезендә ике эксперименталь мәйданчык: район күләмендәге – “Сәламәтлек” һәм федераль күләмендәге – “Булат Юнысбаевның фәннәр укыту сыйфаты белән идарә итүнең инновацион электрон-челтәрле технологиясен сынап үзләштерү (РОСТ)” эшли. Гимназиянең ел да балалар сабан туе уза. 15 ел дәверендә бер укучы да хокук тәртибе бозучылар яки милициядә хисапта торучылар рәтендә булмады. Гимназия директоры Нурмөхәммәт Хөсәенов — үз эшенә бирелгән булдыклы җитәкче, оста педагог.
Урта махсус уку йортлары
1930 елда (бирегә Уфадан чуаш педтехникумын да күчерәләр) аны Бәләбәй педагогия училищесы дип атый башлыйлар, 1937 елда ул рәсми рәвештә татар һәм чуаш педтехникумы исемен ала.
1947 елда Бәләбәй педучилищесына Дәүләкәннекен, 1955 елда Кушнаренко һәм Бөре педучилищеларын кушалар. 2001 елдан башлап ул педагогия колледжы дип атала башлады. Бүген анда рус, башкорт, татар, чуаш бүлекләре, шулай ук мәктәпкәчә балаларны тәрбияләүчеләр бүлекләре эшли. Аның 300 урынлы тулай торагы, спорт залы, авыл хуҗалыгы участогы бар.
Мәдәният
“Илһам чишмәләре” төбәкара шигърият фестивале.
Матбугат
«Бәләбәй хәбәрләре», «Урал Сасси» газеталарының редакциясе урнашкан.
Любимов
Любимов — фамилия.
Сантен
Сантен (Sentein) — Франциянең Арьеж департаментына караган коммуна, Көнбатыш Кузеран кантонына карый.
Кечеҗи (Эрбаа)
Кечеҗи (Keçeci) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Токат иле Эрбаа илчесенә караган бер авыл (köy).
Боздоган (Мут)
Боздоган (Bozdoğan) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Мерсин иле Мут илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Владимир (авыл)
Владимир  — Болгариянең Перник өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ангерберг
Ангерберг — Австриянең Тироль федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Рина Зарипова
Ри́на Бая́н кызы Зари́пова, шулай ук Ри́на Зари́фова (туган чактагы исеме Рéна Бая́н кызы Агýмова; 12 (19) март 1941 — 10 гыйнвар 2008) — «Татарстан яшьләре» газетасының 1973-2002 елларда хатлар бүлеген җитәкләгән журналист, укытучы, тәрҗемәче, Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәре (1995), "Бәллүр каләм" журналистлар бәйгесенең лауреаты (2001).
Тәрҗемәи хәле
Меңнәр авылында укытучылар Мәсрүрә Зарифуллина һәм Фәтхелбаян Агумов гаиләсендә 1941 елның 12 мартында дөньяга килә. Документларда туу көне 19 март итеп теркәлә. Гаиләдә барлыгы 8 бала була. Фәтхелбаян ягыннан Рина Зарипова журналист Әлфия Самат, язучы Фәйрүзә Мөслимова, укытучы Тәкый Зәкиев нең ерак туганы.
Фәтхелбаян Агумов Бөек Ватан сугышында катнаша. Гаилә Меңнәр авылыннан соң вакытлыча Кәзкәйгә, аннары  Яңа Әлемгә күченә. Бу авылда Рина беренче ике классын тәмамлый. Моннан соң гаилә Иске Солтанголга, Шәрип һәм, ахырда, Югары Гәрәйгә күченә. Югары Гәрәйдә Рина унъеллык мәктәп белемен тәмамлый.
1960 елда Алабуга педагогия институтының рус-татар филология факультетына имтиханнарны уңышлы тапшыра. 1965 елда институтны тәмамлый. Лаеш районы Татар Сараланы урта мәктәбенә рус теле һәм әдәбияты укытучысы институт тарафыннан җибәрелә.
1966 елда физика укытучысы Заһит Зарифовка өйләнә. 1968 елда гаилә Казанга күченә, Рина Зарипова 1969 елның 20 февраленнән "Татарстан яшьләре" газетасына тәрҗемәче буларак эшкә алына. 1973 елда хатлар бүлеген җитәкли башлый һәм бу вазифаны 2002 елның 30 сентябренә кадәр башкара.
Пенсиягә чыгу белән 2002 елдан Рина Зарипова язмалары "Татарстан яшьләре", "Татар иле", "Ватаным Татарстан", "Шәһри Казан", "Мәгърифәт", "Молодежь Татарстана" гәзитләрендә, "Идел" журналы нда басыла.
2003 елда Зарифовлар гаиләсенә багышланган "Адәм белән Хәва" тапшыруы Татарстан — Яңа Гасыр телеканалының эфирында чыга.
Яман шеш табылу сәбәпле 2003 һәм 2007 елларында Рина Зарипова ике операция кичерә. 2008 елның 10 гыйнварында онкология авыруыннан Казанда дөнья куя. Казанның Мамадыш трактындагы мөселман зиратында җирләнә.
Истәлек
2021 елның 5 мартында журналистның 80-еллыгы уңаеннан "Татарстан радиосы"нда Раил Садрый тарафыннан "Күңел җылысын өләшкәндә" дип исемләнгән тапшыру хәзерләнә. 2021 елның мартында һәм апрелендә Рина Зариповага багышланган мәкаләләр дөнья күрә, шулар арасында "Гомер юлы үзе бер сәнгатьтер", "Сердәшче апабыз" һәм "Меңнәрнең сердәше һәм әңгәмәдәше".
Татарстан яшьләре
Рина Зарипова Татарстан яшьләренең хатлар бүлеге җитәкчесе буларак әлеге бүлек белән тыгыз бәйләнгән мәшһүр сәхифәләрне дә алып бара.
"Сердәш" сәхифәсе
— Рина Зарипова, "Татарстан яшьләре", март 2005 1969 елның 20 февраленнән Рина Зарипова "Татарстан яшьләре"ндә эшли башлый. Башта тәрҗемәче вазифасын үти, хатлар бүлеге мөдире журналист Суфия Әхмәтованың булышчысы була. Суфия Әхмәтованың пенсияга китүе белән, 1970 ел дәвамында хатлар бүлеге һәм бу сәхифә белән күп кенә шәхесләр җитәкчелек итәләр: Фәрит Хәкимҗанов, Галия Рәимова, Фәрит Галиев һ.б. Аннары хатлар бүлеге һәм "Сердәш" Рина Зарипова карамагына күчә.
"Шимбә" сәхифәсе
Газетаның "Шимбә" сәхифәсе күренекле шәхесләргә багышланган, күп очракта җырлар ноталары белән укучылар теләкләре буенча басылып барган. Укучыларның еш Сара Садыйкова җырларын сорап хатлар җибәргәнгә күрә, Рина Зариповага күренекле композитор белән күп тапкыр күрешергә туры килә, һәм бу аларны дуслаштыра. "Үзең белән аралашкан кешеләрнең бөеклеген яши-яши күбрәк аңлыйсың икән ул",
"Гаилә җылысы" китабы
1982 елда Татарстан китап нәшриятында Рина Зарипованың төрле елларда укучылар хатлары буенча язылган мәкаләләргә нигезләнгән беренче китабы бастырыла. Китап гаилә темасы белән тыгыз бәйләнгән әхлак, тәрбия, җәмгыять проблемаларын ачыклый, һәм һәр бүлекчә авторның нәтиҗәсе белән тәмамлана.
Гаиләсе
Ире — Заһит Сәдрислам улы Зарифов — озак еллар Казан авиация институтында гомуми һәм кулланма физика өлкән укытучысы, инженер булып эшләгән. Дүрт бала тәрбияләп үстергәннәр.
Ле-Мон-Сен-Мишель
Ле-Мон-Сен-Мишель — Франциянең Манш департаментында урнашкан коммуна.
Сауспорт
Сауспорт (Southport) — Англиянең Мерсисайд графлыгында урнашкан шәһәр.
Тарих
1792 елда нигезләнә.
Понлевуа
Понлевуа — Франциянең Луар һәм Шер департаментында урнашкан коммуна.
Хальмеръя
Хальмеръя — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Щугор елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 12 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Печора кушылдыклары бассейны Уса кушылганчы, елга бассейны — Печора.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Әлгул
Әлгул (رأس الغول рә’с әл-ғул — «Горгонаның башы» ; Персей β, Персей бетасы, β Per) — Персей йолдызлыгының тотылышлы үзгәрмә йолдыз. Аның күренмә йолдызча зурлыгы +2,12m дән +3,39m га кадәр 2,867 көн эчендә үзгәрә. Бу катлаулы йолдыз Җирдән 93 яктылык елы ераклыкта урнашкан.
Йолдыз системасы
Әлгул — өчле йолдыз. Әлгул A һәм Әлгул B тыгыз куш системаны тәшкил итәләр. Аралык 0,062 а.б. (Җир–Кояш ераклыгыннан 16 тапкыр кимрәк) тәшкил итә. Өченче йолдыз Әлгул C куш йолдыз тирәсендә масса үзәгеннән 2,69 а.б. ераклыкта 681 көн (1,86 ел) эчендә әйләнеп чыга. Системаның гомуми массасы 5,8 Кояшныкына тигез. Әгъзалар массаларының нисбәте якынча 4,5 : 1 : 2.
Гаць-Калиска
Гаць-Калиска — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Казе Рацано (Терамо)
Казе Рацано — Италиянең Абруцци төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Валлабха
Валла́бха, Шри Валлабхачарья (1479—1531) — Һиндстан дини фәлсәфәчесе, Һинд дине Вайшнав Кришнаит дин әһеле, ачарья, Пуштимарга ("Җанның чәчәк атуы юлы") Һинд дине вишнуит агымы нигезләүчесе. Валлабха Вайшнавизм традициясендә Веданта фәлсәфәсен кабул иткән ачарья һәм гуру буларак карала. Еш ул Рудра-сампрадая нигезләүчесе Вишнусвами белән ассоциацияләнә һәм аның чагылышы буларак карала. . Һинд фәлсәфәсендә ул Кришна һәм аның Аватарларының күп лилалары тасвирланган Бхагавата-пурананың берничә комментарияләрнең һәм уналты сутра (трактатларның) авторы буларак мәгълүм. Валлабхачарья Һиндстан мәдәниятендә галим, фәлсәфәче һәм бхакти тәгълиматы дәгъвачысы буларак уникаль урын алып тора. Ул бигрәк тә Бхагавата дине дәгъвачысы һәм тарафдары буларак мәгълүм. Валлабха Райпур янында Чампаранья авылында Һинд Чхаттисгарх штатында туган.
Казе Рацано (Терамо)
Географиясе
Казе Рацано Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Одабашы (Юнак)
Одабашы (Odabaşı) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Конья иле Юнак илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Үзәккә омтылу тизләнеше
Үзәккә омтылу тизләнеше яки нормаль тизләнеш —  кәкре юл өчен тизлекнең вектор юнәлеше үзгәреше җитезлеген тасвирлаучы тизләнешнең бер өлеше, икенче өлеше - тизлекнең модуль үзгәрешен тасвирлаучы тангенциаль тизләнеш булып тора.
Үзәккә омтылу тизләнеше юл кәкрелегенең үзәгенә юнәлгән, шуннан атамасы чыккан, икенче исеме - нормаль тизләнеш.
Әлеге тизләнеш сәбәп булган көчләр суммасы - үзәккә омтылу көче дип атала.
Ньютонның 3-нче кануны буенча үзәккә омтылу көче үзәктән куу көченә тигез. Үзәктән куу көче - инерциаль булмаган хисап системасында кулланыла торган төшенчә.
Тасвир
Үзәккә омтылу тизләнеше болай бирелә: яки где a_n\ — нормаль (үзәккә омтылучы) тизләнеш, v\ — юлдагы сызыкча тизлек,
Чыгарылу
Христиан Гюйненс беренче тапкыр үзәккә омтылу тизләнеше өчен тигезләмәне тапкан.
Ливония (Индиана)
Ливония  — Америка Кушма Штатларының Индиана штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Солтон-Сити (Калифорния)
Солтон-Сити  — Америка Кушма Штатларының Калифорния штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Солтон-Сити халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Милана Бахаева
Тәрҗемәи хәле
2003 елда "Чиксез уку" хокук яклау оешмасы тарафыннан чит илдә белем алу өчен сайланган сигез чечен студентының берсе булган. 2006 елда Милана абруйлы француз университетында - Париж Сәяси фәннәр институтында журналистик белем алган.
Аңа танылуны шул ук елда Милана Терлоева тәхәллүсе астында Danser sur les ruines. Une jeunesse tchere. дигән француз телендә чыккан китап китерде (руиналарда бию. Чечен яшьлеге), анда ул Европа халкына беренче һәм икенче чечен сугышлары вакытында кичергәннәре турында сөйләгән.
Милана чечен телен, шулай ук француз, инглиз һәм рус телләрен иркен белә, шулай ук гарәпчә дә укый ала. Рәсем сәнгате һәм рус әдәбияты белән кызыксына.
Острожниця
Острожниця — Польшаның Ополе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Милана Бахаева
Тәрҗемәи хәле
Парижда эшләү турындагы күпсанлы тәкъдимнәргә карамастан, Милана Грозныйга бәйсез басманы ачу өчен кайтырга карар кыла. Чечняда Европа мәдәни үзәге проектын төзеде һәм чечен хатын-кызы язмышына багышланган икенче китап өстендә эшләде.
Острожниця
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(17623) 1995 WO42
Тарихы
1995 елның 30 ноябрендә BAO SCAP проекты тарафыннан Синлун обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1995 WO42» саналган.
Фәридә Мөхәммәтшина
Фәридә Мөхәммәтшина – татар рәссамы. 1959 елда Казан шәһәрендә туа. 1974–1978 елларда Казан сәнгать училищесының театр-декорация бүлегендә укый.
Фойхт
Фойхт — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Врабча
Врабча — Болгариянең Перник өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Добежин (Куявия-Диңгез буе воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Катахула (приход, Луизиана)
Катахула — Америка Кушма Штатларының Луизиана штатында урнашкан приход. Үзәге - Харрисонбург шәһәре.
Тарихы
Рәсми рәвештә 1808 елда оештырыла.
Территориясе
Мәйданы 739 км² тәшкил итә.
Барнсли
Барнсли (Barnsley) — Англиянең Саут-Йоркшир графлыгында урнашкан шәһәр.
Тарих
Беренче мәртәбә 11 нче гасырда телгә алына.
Нянькава
Нянькава (Нянькава ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Навагрудский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Ангерн-ан-дер-Марх
Ангерн-ан-дер-Марх — Австриянең Түбән Австрия федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Валя-М'ейлор
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(9974) Броуди
(9974) Броуди — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1993 елның 19 июлендә Эрик Эльст тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1993 OG13» саналган.
Әҗәш
Әҗәш — Россия территориясеннән ага торган елга. Чиләбе өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Караидел елгасының сул ярыннан 903 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 21 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Караидел елгасы, инештән Долгобродск сусаклагычына чаклы. Кече елга бассейны — Агыйдел, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Боздоган (Акчаабат)
Боздоган (Bozdoğan) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Трабзон иле Акчаабат илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Марко Вуйин
Марко Вуйин (Марко Вујин / Marko Vujin; 1984 елның 7 декабре, Бачка-Паланка) — серб гандболчысы, Төньяк-Македониянең «Вардар» клубы һәм Сербия җыелма командасының уң як ярымсакчы. 2012 елгы Европа чемпионатының көмеш призёры.
Клубларда
«Синтез» клубы тәрбияләнүчесе, аның составында беренче серб лигасында дебют ясый. 2003 елда Маҗарстанга күчеп килә, анда дүрт ел дәвамында «Дунаферр» командасы өчен чыгыш ясый, аның составында бернинди чемпион титулларын отмаса да, 2005/2006 сезонында иң яхшы бомбардир була. Контракт тәмамлангач, «Веспрем» клубына күчә, аның составында 2008 елда Кубокка ия булучылар Кубогын ота, ә нибары биш ел эчендә биш чемпион титулын һәм илнең биш Кубогын яулый. 2008 елда аны «Гуммерсбах» клубы сатып алырга тели. 2012 елдан Алманиянең «Киль» командасы өчен чыгыш ясый, аның белән шул ук елны үзенең беренче трофеен — Германия Суперкубогын ота.
Җыелма командада
Марко Вуйин җыелма командада 126 матч уйный һәм 489 туп кертә. 2011 елгы дөнья чемпионатында, 2012 елда Лондонда узган Олимпия уеннарында катнашучы, Европа чемпионатының көмеш призёры.
Сантенак-д’Уст
Сантенак-д’Уст (Sentenac-d'Oust) — Франциянең Арьеж департаментына караган коммуна, Көнчыгыш Кузеран кантонына карый.
Шуплецы
Шуплецы (Шуплецы) — Киров өлкәсенең Нагорск районында урнашкан авыл.
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
Казе Раци (Ферара)
Казе Раци — Италиянең Эмилия-Романья төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казе Раци Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Ле-Муатье-ан-Ботуа
Ле-Муатье-ан-Ботуа — Франциянең Манш департаментында урнашкан коммуна.
Ось (Ключборский повяты)
Ось  — Польшаның Ополе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Прешо (Көньяк Дакота)
Прешо  — Америка Кушма Штатларының Көньяк Дакота штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Прешо шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гаювка (Великопольское воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Добешевице
Добешевице — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(17624) 1996 AT
(17624) 1996 AT — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1996 елның 10 гыйнварында Т. Кобаяси тарафыннан Оидзуми обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1996 AT» саналган.
Пре (Луар һәм Шер)
Пре — Франциянең Луар һәм Шер департаментында урнашкан коммуна.
Ботево
Ботево (Ботево) — Чиләбе өлкәсенең Чаткы районы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
Елена Сорочайкина
Елена Сорочайкина, Елена Анатолий кызы Сорочайкина (Сорочайкина Елена Анатольевна) — рәссам, Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәре (2001). Чаллы шәһәренең «Мастеровые» рус драма театрының баш рәссамы (2005 елдан). «Алтын битлек» РФ милли театр премиясе номинанты (2016). Дамир Сираҗиев премиясе лауреаты (2021).
Тәрҗемәи хәле
1962 елның 28 маенда һөнәри хәрби гаиләсендә бишенче бала булып (барысы да кызлар) туган. Әтисенең һөнәренә бәйле рәвештә, Памирда, Ригада, Сәмәркандта яшәргә туры килә. 5 яшендә рәссам булачагын белә, беренче күргәзмәсе балалар бакчасында оештырыла. Музыка, хореография һәм сәнгать мәктәпләрендә шөгыльләнә.
«Рәссам-график» белгечлеге буенча Чабаксар педагогика институтының (хәзерге И.Я. Яковлев исемендәге Чуаш дәүләт педагогика университеты) сәнгать-графика факультетын тәмамлаган (1984). 1984 елдан Чаллы шәһәрендә яши һәм иҗат итә. 1984-1987 елларда Чаллы мәктәбендә рәсем укыта. 1987 елдан Чаллы шәһәренең «Мастеровые» рус драма театры куючы-рәссамы, 2005 елдан — театрның баш рәссамы булып эшли.
2008 елда театр бинасында «Под абажуром» кафесын оештыручы һәм генераль директоры.
Республика күләмендә уздырылучы бәйрәмнәрне — Казанның һәм Алабуганың меңьеллыгын, «Уңыш» бәйрәмнәрен, 2005 елдан башлап, республика «Президент Чыршысы» бәйрәмнәрен, «Казан» халыкара ат чабышы спорты комплексын ачу тантанасын, Тунис халыкара карнавалын  һ.б. бизәгән рәссам.
Театр бинасы дизайны
Театрның беренче бинасының эчке һәм тышкы дизайны Е. Сорочайкина тарафыннан башкарылган. Элекке соры Интерклуб бинасын (Яр Чаллы, академик Рубаненко бульвары, 7) якты театр бинасына әйләндерү өчен күп көч куя. Театр фасадына кызыл агач беркетеп кую — аның идеясе. Кызыл агач — бер яктан, тибеп торучы кан тамырын хәтерләтсә, икенче яктан, җансыз таш бетонны тишеп чыккан тере җанны (үсемлекне) хәтерләтә
Фойхтванген
Фойхтванген — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(9975) Такимотокосо
(9975) Такимотокосо — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1993 елның 12 сентябрендә К. Эндатэ, К. Ватанабэ тарафыннан Китами обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1993 RZ1» саналган.
Муллаян Халиков
Муллаян Дәүләтша улы Халиков (4 февраль 1894 — 23 август 1937) – БАССР Халык Комиссарлары Советы Рәисе, Башкорт Совет Республикасын төзү турында” Килешүдә имзасын В.И. Ленинныкы белән янәшә куючы.
Тормыш юлы
Яшьли революцион хәрәкәткә кушыла, 1919 елдан — РКП(б) әгъзасы. Башкорт гаскәрләренең Совет хакимияте ягына чыгуы буенча сөйләшүләрдә Башкорт хөкүмәте вәкиле буларак катнаша. 1919 елда Муллаян Халиков Башревком әгъзасы була. 1919 елның 20 мартында Башревком вәкиле буларак, Башкортстан Хөкүмәтенең Үзәк Совет хакимияте белән “Башкортстан Совет Автономиясе турында килешү”гә кул куйган кеше.
1920-21 елларда — Тамьян-Катай кантоны ревкомы рәисе, Башкорт республикасының тәэминат буенча, аннары мәгариф халык комиссары. 1921 елның июлендә Муллаян Халиков БАССР Халык Комиссарлары Советы рәисе итеп тәгаенләнә.
1921 елгы ачлык вакытында Халиков башлангычы белән хөкүмәт Башкортстанны азык-төлеккә салымнан азат итү мәсьәләсен күтәреп чыга, килеп туган хәлне төшендерү максатында Мәскәүгә махсус делегация җибәрелә. Әйтергә кирәк, югары дәрәҗәләрдә ањлау таба бу, Башкортстан ачлыктан интегүче төбәкләр исемлегенә кертелеп, аңа азык-төлек ярдәме күрсәтелә башлый.
1925 елдан аның эшчәнлеге Мәскәү белән бәйле, “Россельбанк”та, Наркомфинда җаваплы вазыйфалар башкара. 1937 елда Сталин репрессиясенә эләгә һәм атып үтерелә, 1958 елда аклана.
Гүлүзанбинә
Гүлүзанбинә (Gülüzanbinə ) — Әзербайҗанның Балакән районына караган авыл.
Кечелбаба (Патнос)
Кечелбаба (Keçelbaba) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Агры иле Патнос илчесенә караган бер авыл (köy).
Һейстиңс
Һейстиңс (Hastings) — Англиянең Ист-Сассекс графлыгында урнашкан шәһәр.
Тарих
Беренче мәртәбә 7 нче гасырда телгә алына.
Боздоган (Серик)
Боздоган (Bozdoğan) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Анталья иле Серик илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Враня-Стена
Враня-Стена — Болгариянең Перник өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Андау
Андау — Австриянең Бургенланд федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Вирга
Вирга, Вирушка — Зур Ятмис елгасы кушылдыгы. Пенза өлкәсенең Түбән Ламу районы биләмәләрендә ага. Елга Зур Ятмис елгасының уң ярына тамагыннан 23 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 16 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Ока су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Мокша елгасы башыннан Темников каласы янындагы су үлсәү посына кадәр. Кече елга бассейны — Мокша, елга бассейны — Ока.
Хатемалья
Хатемалья — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Щугор елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 48 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Печора кушылдыклары бассейны Уса кушылганчы, елга бассейны — Печора.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Синагога
thumb|250px| [[Праһада урнашкан Старонова синагогасы, 1270 ел. Дөньяның иң иске синагогаларының берсе.]] Кәнәсә («җыелыш») - яһүдиләрдә җәмәгать мәсьәләләрен тикшерү, хәл итү җыелышлары уздыру һәм күмәк гыйбадәт кылу урыны.
Безнең эраның 70 елында Икенче гыйбадәтханәнең җимерелүе хакында алда әйтелгән иде инде. Һәм шул вакытлардан алып яһүдләр гыйбадәтханәсез яшәргә мәҗбүр булалар. Чөнки аны элеккеге «изге» урынында — Иерусалимдагы Гыйбадәтханә тавында гына торгызырга мөмкин була. Хәзер анда мөселманнарның иң изге урыны саналган Гомәр мәчете урнашкан. Элеккеге гыйбадәтханәдән бары дивар — Егълау-сыктау дивары сакланып калган. Хәзерге вакытта яһүдиләрнең дини тормышы гыйбадәтханә булып торган синагогаларда тупланган. Күрәсең, синагогалар б.э.га кадәр VI гасырда ук, Вавилон әсирлеге чорында, сөргендә барлыкка килгән. Башта ул диаспора учреждениесе була, чөнки Исраил җиреннән тыш башка урында гыйбадәтханә төзергә рөхсәт ителми — аннан читтәге бөтен җирләр нәҗес дип санала. Икенче гыйбадәтханә чорында синагогалар Исраилдән читтә дә — яһүдләр җәмәгатьләре булган башка җирләрдә дә барлыкка киләләр. «Синагога» сүзе грек чыгышлы һәм «җыелыш» дигән мәгънәгә ия. Димәк, синагога — җәмәгать эшләрен тикшерү, хәл итү җыелышлары уздыру һәм күмәк гыйбадәт кылу урыны. Биредә Тәүратны укыйлар, өйрәнәләр. Укыганда ук аңлатмалар да биреп барыла. Синагогада ирләр һәм хатын-кызлар аерым гыйбадәт кыла, бүлмә тактасы — мехица хәзер дә ортодоксаль синагоганың аерылгысыз өлеше булып тора. Синагоганы көнчыгышка — Иерусалимга һәм гыйбадәтханәгә каратып төзиләр. «Изге көймәдә» — махсус шкафта Тәүратның төргәкләре саклана, аларны гыйбади вакытында гына алалар. Традиция буенча синагогада укыла торган Тәүрат тексты кулдан язылган булырга тиеш. Тәүратны күчерү белән софер (яһүд телендәге сефер (китап) тамырыннан) шөгыльләнә. Ул күп санлы кагыйдәләрне үтәргә тиеш була: хәрефләр аерым билгеләнгән зурлыкта булып, кәгазь урынына ритуаль яктан чиста хайванның тиресе — пергамент файдаланыла. Һәр елны синагогада Тәүратны башыннан ахырына кадәр укып чыгалар, шуңа күрә уңайлылык өчен текст 54 өзеккә (бу сан ай тәкъвимының кайбер үзенчәлекләре белән бәйләнгән) бүленгән, алар, үз чиратында, җиде өлештән торалар. Һәр гыйбадәт вакытында раввин бер атналык өзекнең шигырьләрен аңлата. Тәүратны укып бетерүгә үк синагогада гафтара — шул ук темага пәйгамбәрләр китапларыннан аерым өзекләр укыла. Гыйбадәт вакытында ирләр башка һәм кулга тфилин беркетәләр. Ул эченә кулдан язылган Тәүрат текстлары урнаштырылган күн каешлы ике тартмадан гыйбарәт. Бу традиция түбәндәге Илаһи күрсәтмә]не төгәл үтәү нәтиҗәсендә барлыкка килгән: «Тыңла, Исраил: Тәңре, Ходаебыз безнең, Тәңре бер генә. Ярат Тәңрене, синең Ходаеңны, бөтен йөрәгең, бөтен җаның, бөтен көчең белән. Бу синең кулыңдагы билге, күзләрең арасындагы искә төшерү булып торсын, Тәңре кануны авызыңда булсын өчен». (Кара: Чыгыш 13:1 —16; Кабатлау 6:4—9, 11:13—21.)
Тфилиннан аермалы буларак, Инҗил кануннары тукымадан тегелгән зур булмаган баш киеме — кипа кияргә мәҗбүр итми, бу традиция Ходай ихтыярын тануны һәм аңа буйсынуны белдерә. Гыйбадәт вакытында дин тотучылар башларына талит — зур намазлык ябыналар. Аның дүрт почмагына да чуклар — цицит беркетелгән. Цицит турында канун Инҗилнең Саннар китабына кертелгән, анда «аларга карап, сез Ходайның барлык дини кануннарын искә төшерсен һәм үтәсен өчен...» (15:39) диелә.
Яһүдиләр кагыйдәләре буенча, һәр көнне өч тапкыр гыйбадәт кылынырга тиеш: иртән — Шахарит, көндез — Минха һәм кич белән — Маарив. Күмәк гыйбадәт кылу балигълык яшендәге ун ир-ат катнашканда гына рөхсәт ителә. Бу төркем миньян дип атала. Яһүд малае унөч яшьтә Бар Мицва булып, ягъни кануннар улы булып өлгергәннән соң аны миньянга кертергә мөмкин. Шушы минуттан дини кануннарны үтәү аның бурычы санала. Синагогада һәр иртәнге һәм кичке гыйбадәт вакытында “Шма, Исраэль” («Тыңла, Исраил»), Амида һәм Браханы укыйлар. Браха гыйбадәтне башлап җибәрә, Амида көнгә өч мәртәбә һәм өстәмә бәйрәм гыйбадәтләрендә укыла. Һәм ниһаять, бераллалыкның декларациясе булып торган Шма догасын көнгә дүрт тапкыр уку мәҗбүри.
Одабашы (Кепез)
Одабашы (Odabaşı) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Анталья иле Кепез илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Андрюшенки
Андрюшенки (Андрий почиҥга, Андрюшенки) — Мари Илнең Сернур районында урнашкан авыл.
Халык
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: урыслар (72,7%), чирмешләр (27,3%).
Соулсбивилл (Калифорния)
Соулсбивилл  — Америка Кушма Штатларының Калифорния штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Соулсбивилл халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Отмице
Отмице — Польшаның Ополе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Няровка
Няровка (Няроўка ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Смаргонский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Гвяздово (Великопольское воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Ле-Муатье-д'Аллонн
Ле-Муатье-д'Аллонн — Франциянең Манш департаментында урнашкан коммуна.
Клейборн (приход, Луизиана)
Клейборн — Америка Кушма Штатларының Луизиана штатында урнашкан приход. Үзәге - Хомер шәһәре.
Тарихы
Рәсми рәвештә 1828 елда оештырыла.
Территориясе
Мәйданы 768 км² тәшкил итә.
Вукан (авыл)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(17625) Joseflada
(17625) Joseflada — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1996 елның 14 гыйнварында П. Правец, Л. Коткова тарафыннан Ондржеёв обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1996 AY1» саналган.
Добешевко (Куявия-Диңгез буе воеводалыгы)
Добешевко  — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Валя-Мекришулуй
Валя-Мекришулуй — Румыниянең Яломица жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Казе Ребелато Милани (Падова)
Казе Ребелато Милани — Италиянең Венеция төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Казе Ребелато Милани Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Лизтон (Индиана)
Лизтон  — Америка Кушма Штатларының Индиана штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Фольках
Фольках — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
(9976) 1993 TQ
(9976) 1993 TQ — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Лизтон (Индиана)
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Фольках
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Димитрий Хильченко
Димитрий Хильченко – күпсанлы фестивальләр лауреаты, рәссам.
1971 елның 29 сентябрендә Чиләбе өлкәсендә туа. 1986 – 1990 елларда Ташкәнттагы Беньков исемендәге республика сәнгать училищесы, 1991 – 1997 елларда М.Уйгур исемендәге Ташкәнт театр сәнгать институтында белем ала. 1990-1991 елларда «Үзбәкфильм»да эшли.
1997 елдан башлап Россия ватандашы. Татарстан, Башкортстан һәм Россиянең төбәкләрендәге театрлар белән хезмәттәшлек итә. Йөздән артык спектакльдә сценограф, костюмнар буенча рәссам сыйфатында катнаша. Егермедән артык нәфис фильмның куючы рәссамы.
Димитрий Хильченко бизәгән спектакльләр Россия һәм халыкара дәрәҗәдәге спектакльләрдә һәрдаим катнашып тора, төрле номинацияләрдә, шул исәптән, сәхнә бизәлеше өчен дә, дипломнарга лаек була. Әлмәт Татар дәүләт драма театрында куелган «Гашыйк Кәриб» спектакле Кече шәһәрләр театрларының IX фестивалендә, VIII Бөтенроссия «Арлекин» балалар театр сәнгате фестивалендә, милли театрларның «Алтын сәргә» халыкара фестивалендә «Иң яхшы сәхнә бизәлеше» номинациясендә җиңү яулый, ТР I «Тантана» театраль премиясе кысаларында «Спектакль-вакыйга» дәрәҗәсенә лаек була. Димитрий Хильченко бизәгән «Балакаем» спектакле өчен Әлмәт театры Татарстанның М.Җәлил исемендәге премиясенә лаек булды.
Анциферка
Анциферка — Россия территориясеннән ага торган елга. Чиләбе өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Уфалейка елгасының уң ярыннан 24 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 11 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Караидел елгасы, инештән Долгобродск сусаклагычына чаклы. Кече елга бассейны — Агыйдел, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Кориолис көче
Кориолис көче — әйләнү күчәренә почмак белән  хәрәкәтләнүче җисемгә тәэсир итүче инерция көче. Әйләнү һәм инерция кануннары сәбәпле инерциаль булмаган хисап системасында барлыкка килүче көч. Әлеге көч беренче тапкыр 1835 елда француз галиме Гүстав Гаспар Кориолис тарафыннан тасвирланган, шулай ук Пьер-Симон Лаплас, Джованни Баттиста Риччоли, Франческо Мария Гримальди тикшерүдә өлеш керткәннәр.
Тасвир
Әгәр әйләнү сәгать теле буйлап бара икән, әйләнү үзәгеннән хәрәкәт итүче җисем радиустан сул якка китәргә омтыла. Киресенчә булса - уң якка китәргә омтыла.
Кориолис көче:
биредә:
Кориолис теоремасы
Шул очракта инерциаль системада җисемнең абсолют сызыкча тизлеге:
Инерциаль системада һәр кушылучы чыгарабыз:
биредә
Шулай итеп:
Әлеге тигезләмә Кориолис теоремасы булып тора: Катлаулы хәрәкәттә ноктаның абсолют тизләнеше күчмә тизләнеш (уң якта беренче өч кушылучы суммасы), чагыштырма тизләнеш (дүртенче кушылучы) һәм Кориолис тизләнеше (соңгы кушылучы )  геометрик суммасына тигез.
Билгеләп:
Кориолис теоремасы болай языла:
Әйләнүче сферада почмакча тизлек, тизлек һәм Кориолис тизләнеше проекцияләре:
Фәрит Габдрәхим
Фәрит Габдрәхим (Фәрит Ибраһим улы Габдрәхимов) — Башкортстанда яшәүче татар шагыйре, Башкортстанның атказанган мәдәният хезмәткәре.
Тормыш юлы
1933 елның 8 гыйнварында Башкортстанның Бүздәк районы Арслан авылында туа. Октябрьский нефть техникумын, Башкорт дәүләт университетының татар-рус бүлеген тәмамлый. Әдәбиятка зур тормыш тәҗрибәсе туплап аяк баса. Хезмәт юлын колхозда башлый, төзелештә эшли, мәктәптә укыта. Әдәби иҗатка тартылу аны 1965 елда Туймазы шәһәр газетасы редакциясенә алып килә. Шигырьләре алтмышынчы еллар башында газета-журнал битләрендә, Уфада чыккан «Яшь көчләр» альманахында басылып чыга.
Фәрит Габдрәхим 1969 елдан 1994 елга чаклы, ягъни лаеклы ялга чыкканчыга кадәр, «Кызыл таң» газетасы редакциясендә әдәбият-сәнгать бүлеге мөдире булып эшли.
Иҗат
Шагыйрьнең лирик герое — бай рухлы, көчле, горур шәхес. Ә соңгы елларда ул төп игътибарын милли әсәрләр иҗат итүгә юнәлтә. Аның күп кенә шигырь-поэмалары дәһшәтле чорларны кичкән халкыбызның ачы язмышын ачуга, рухи ныклыгын гәүдәләндерүгә, бүгенге аяныч хәле һәм киләчәге турында тирән уйлануларга багышлана.
Мактаулы исемнәр һәм дәүләт бүләкләре
Ул — Башкортстанның атказанган мәдәният хезмәткәре (1982). 1979 елдан СССР Язучылар берлеге әгъзасы.
Пренувеллон
Пренувеллон — Франциянең Луар һәм Шер департаментында урнашкан коммуна.
Рапид-Сити (Көньяк Дакота)
Рапид-Сити  — Америка Кушма Штатларының Көньяк Дакота штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Рапид-Сити шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Андельсбух
Андельсбух — Австриянең Форарльберг федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Отоки (Ополе воеводалыгы)
Отоки  — Польшаның Ополе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Андельсбух
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Отоки (Ополе воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Холуйница
Холуйница — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Чикшина елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 62 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Печора кушылдыклары бассейны Уса кушылганчы, елга бассейны — Печора.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Боздоган (Олур)
Боздоган (Bozdoğan) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Эрзурум иле Олур илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Нясилавичы
Нясилавичы (Нясілавічы ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Дварэцкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Брусничный (Бакал шәһәр округы)
Брусничный (Брусничный) — Чиләбе өлкәсенең Бакал шәһәр округы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
Гөлестан бит-төрки
«Гөлестан бит-төрки» («Төркичә Гөлестан») — 1391 елда язылган Сәйф Сарай әсәре. Сәгъдинең фарсы телендәге «Гөлестан» әсәренә мөнәсәбәттә туган.
Әсәр тоташ сюжетлы түгел. Ул, шигырь белән рифмалы прозадан торган чагыштырмача мөстәкыйль хикәятләрдән гыйбарәт. Аларның саны 180 нән артык. Хикәятләр һәм башка төр композицион берәмлекләр тематик яктан 8 бабка (бүлеккә) берләшә:
Әсәрдә һәм тәрҗемә, һәм оригиналь, һәм нәзыйрә өлешләр бар.
Габровдол
Габровдол — Болгариянең Перник өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(9977) 1994 AH
(9977) 1994 AH — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.