cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Кельчиковизна
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Майлдред (Техас)
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
GSC4181-376
GSC4181-376 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Гранарели (Фрозиноне)
Гранарели — Италиянең Лацио төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Гранарели Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Үзәк Апеннин тауларыннан көнбатышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Чурым
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Иртеш елгасы кушылдыклары бассейны Тубылдан алып Обка койганчы, елга бассейны — Иртеш.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
(10692) 1981 EK19
(10692) 1981 EK19 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1981 елның 2 мартында Шелте Бас тарафыннан Сайдинг-Спринг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1981 EK19» саналган.
Аркадий Воробьёв
Аркадий Никитич (Никитович) Воробьев (3 октябрь, 1924, Тәтеш — 22 декабрь, 2012, Мәскәү ) — совет авыр атлеты, галим, язучы. ССРБ-ның атказанган спорт мастеры (1952), ССРБ-ның атказанган тренеры (1964). Олимпия чемпионы (1956, 1960 еллар), 1952 елда бронза призеры, берничә тапкыр дөнья, 1950-1959 елларда Европа һәм ССРБ чемпионы һәм рекордсмены (26 дөнья рекорды). Бөек Ватан сугышында катнашкан.
Аркадий Воробьев хөрмәтенә Тәтештә урам аталган.
Биографиясе
1928 елдан 1933 елга кадәр гаилә, ачлыктан качып, Бакы шәһәрендә яши. Балачагы һәм яшьлеге Идел яры янында, Тәтеш шәһәрендә үтә.
1943 елда фронтка эләгә. Яшь кызылармеец Кобулетида сынау үтә, аннан Геленджикта водолаз мәктәбендә укый. Аны тәмамлаганнан соң Кара диңгез флотына хезмәткә җибәрелә. Контузия ала, хәрби наградаларга лаек була, шул исәптән, «Батырлык өчен» медале (ССРБ), Кызыл Йолдыз ордены һәм II дәрәҗә Ватан сугышы орденына лаек була. Сугыштан соң Одесса портын тергезүдә катнаша. Шунда ук 1946 елларда авыр атлетика белән мавыга башлый. «Водник» спорт клубында катнаша, «ССРБ-ның спорт мастеры» нормативын үти һәм «Кара диңгез флоты чемпионы» исемен яулый.
1947-1963 елларда Свердловск шәһәрендә яши, Свердловск кала советы депутаты була, Свердловск шәһәр башкарма комитетының физик культура һәм спорт буенча депутат комиссиясенең беренче рәисе була.
1954 елдан КПСС әгъзасы.
Өч Олимпиадада катнаша. Хельсинки шәһәрендә Олимпиадада (1952) бронза призеры була. Киләсе ике олимпиадада Аркадий Воробьев дөнья рекордын яулый. Биш тапкыр дөнья чемпионы (1953, 1954, 1955, 1957, 1958). Биш тапкыр Европа чемпионы (1950, 1953, 1954, 1955, 1958). Ун тапкыр ССРБ чемпионы (1950-1959). Уртача һәм ярым уртача авырлыкта 21 дөнья рекорды һәм 37 ССРБ рекорды куя.
1960 елларда ССРБ җыелма командасының өлкәнтренеры була һәм 1964 һәм 1968 елларда Олимпия уеннарында ике тапкыр аңа җиңү китерә.
Свердловск медицина институтын тәмамлый (1957). Медицина фәннәре докторы (1970), профессор (1972). Физик культураның Мәскәү дәүләт академиясе ректоры (1977-1991).
1995 елда Воробьев авыр атлетиканың халыкара федерациясенең дан залына кертелгән
2012 елның 22 декабрендә вафат була. Мәскәүдә Востряков зыяратында җирләнгән
2010 елда А.Н.Воробьев яшәгән йортта мемориаль такта куела (Куйбышев урамы, 48б).
Яйлымлы (Тут)
Яйлымлы (Yaylımlı) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Адыяман иле Тут илчесенә караган бер авыл (köy).
Швенди
Швенди (Schwendi) — Алманиянең Баден-Вюртемберг җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Карадере (Тепебашы)
Карадере (Karadere) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Эскишеһир иле Тепебашы илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Рудник (Лодзь воеводалыгы)
Рудник  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Кыңгыр-Мәнәвез
Кыңгыр-Мәнәвез – Бишбүләк районында татар авылы, авыл советы үзәге. Кыңгыр елгасы буенда утыра. Бишбүләктән 10 км, Приют станцасыннан 50 км еракта. 2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 1323 кешенең яшәве мәгълүм.
Авылга 18 гасыр урталарында татарлар килеп нигез салган. Беренче исеме – Корган. Хәзерге исеме ике елга исеменнән килеп чыккан. Бу урында Кеңгер суы Мәнәвезгә коя.
Авыл Стәрлетамак белән Туймазыны тоташтырган автомобиль юлы өстендә урнашкан.
Мәгариф
Кыңгыр-Мәнәвез мәктәбендә 181 укучы белем ала (2011 ел, май). Уку-укыту татар телендә алып барыла.
Липовая (Ядернә районы)
Липовая (Çăкалăх, Липовая) — Чуашстанның Ядернә районында урнашкан авыл.
Кыңгыр-Мәнәвез
Күренекле шәхесләр
Авылның горурлыгы - Кыңгыр-Мәнәвездә туып, шунда яшәүче журналист, язучы Әнвәр Сөләйманов.
Икътисад
Авылның икътисадын ААҖ “Җиргән-МТС” ия булган су тегермәне, Бишбүләк районара катнаштырылган азы комбинаты тәшкил итәләр.
Липовая (Ядернә районы)
Халык
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 158 кешенең яшәве мәгълүм.
Тышкы сылтамалар
Çăкалăх
Таскалуса (округ, Алабама)
Таскалуса — Америка Кушма Штатларының Алабама штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Таскалуса шәһәре.
Квант физикасы
Квант физикасы — теоретик физиканың квант-механик һәм квант-кыр системаларын өйрәнүче бер бүлеге. Квант физикасының төп кануннары квант механикасы һәм кырның квант теориясе кысаларында өйрәнелә һәм физиканың башка өлкәләрендә кулланыла.
Таскалуса (округ, Алабама)
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1818 елда оештырыла.
Территориясе
Округ мәйданы 3424 км² тәшкил итә.
Туркел
Туркел — Португалиянең Лейрия округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
107 ел (б. э. к.)
107 ел (б. э. к.) — безнең эрага кадәр II гасырга кергән ел.
Чарнявшчына (Браславский районы)
Чарнявшчына (Чарняўшчына ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Браславский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Киравск
Киравск (Кіраўск ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Киравский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Рестолица
Рестолица — Румыниянең Муреш жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Белокаменный (Свердловск өлкәсе)
Белокаменный (Белокаменный) — Свердловск өлкәсенең Әсбест шәһәр округы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (91%).
Бардмор (Флорида)
Бардмор  — Америка Кушма Штатларының Флорида штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сантияго-дель-Кольядо
Сантияго-дель-Кольядо — Испаниянең Авила провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Крапивная (Лангура кушылдыгы)
Крапивная — Россия территориясеннән ага торган елга. Свердловск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Лангур елгасының уң ярыннан 103 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 12 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Сосьва елгасы, инештән алып Морозко авылы янындагы су үлсәү постына чаклы. Кече елга бассейны — Тубыл, елга бассейны — Иртеш.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Баер (сала)
Баер (Баер) — Иркутск өлкәсенең Чунский районында урнашкан торак пункт.
Тарих
Октябрь инкыйлабына кадәр Иркутск губернасының Нижнеудинск өязенә караган.
Халык
Милләтләр (2010): татарлар — 52,8%, урыслар — 47,2%.
Мостки (Карпатасты воеводалыгы)
Мостки — Польшаның Карпатасты воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Красная Поляна (Лобня микрорайоны)
Кра́сная Поля́на — микрорайон составында шәһәр өлкә подчинения Лобня (Мәскәү өлкәсе). Мәскәүдән 39 км да урнашкан.
Хәрби тарих
1941 елның 1 декабрьне Армияләрнең «Үзәк» төркеме алман 4-нче танк армииясының 2-нче танк дивизиясе Красная Полянаны басып алды.
1941 елның 5 декабрьне 20-нче армия (Андрей Власов) алман 4-нче танк армиясының (Эрих Һөпнер) частьларен Красная Поляна авылы районында (Кремльдән 27 км) туктатты.
Подборек (Свентокшиж воеводалыгы)
Подборек  — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Сент-Круа-сюр-Езье
Сент-Круа-сюр-Езье — Франциянең Эр департаментында урнашкан коммуна.
Теоретик физика
Теоретик физика — табигать кануннарын танып белү өчен төрле математик модельләр һәм абстракцияләр кулланучы фән. Шул рәвешчә, теоретик физика тәҗрибәдән килеп чыкмый, ә табигатьне өйрәнүнең аерым бер ысулы булып тора.
Теоретик физика үзе ясаган нәтиҗәләрнең тәҗрибә белән туры килүен таләп итә.
Кембловице (Мазовия воеводалыгы)
Кембловице  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Шахматовка
Шахматовка — Россия территориясеннән ага торган елга. Төмән өлкәсе, Омск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Демьянка елгасының кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 19 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Иртеш елгасы кушылдыклары бассейны Тубылдан алып Обка койганчы, елга бассейны — Иртеш.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Бавария
Бавария (Bayern, рәсми аталышы Freistaat Bayern) - Федераль Алмания Республикасының көньяк һәм көньяк-көнчыгышындагы Федераль җир, АФРда зурлыгы ягыннан иң борынгы федераль җир булып исәпләнә. Административ бүленеше: җиде административ округ - Югары Франкония, Урта Франкония, Түбән Франкония, Югары Пфальц, Түбән Бавария, Югары Бавария, Швабия. Башкаласы - Мюнхен. Төп халык - баварлар, франконнар һәм шваблар.
Ландшафт
Бавариянең төп шәһәрләре - Мюнхен, Нюрнберг, Аугсбург, Вюрцбург һәм Регенсбург. Бавариянең көнчыгышында Франкон Урманы, Фихтель таулары, Оберпфальцер һәм Бёмервальд таулары, көньягында Альп таулары, көнбатышында шваб Штуфенланд җире һәм төньягында Шпессартпен Рен урнашкан.
Бавариядә күпсанлы елгалар бар, аның күбесе Дунай белән бәйләнешеп тора. Бавариянең төньяк-көнбатышында Майн елгасы ага, Франкон урманының һәм Фихтельгебирге урманына янәшә Заале елгасы башлана. Рейн һәм Дунай бассейны 1992 елда Рейн-Майн-Дунай каналы белән берләштерелгән.
Дунай - Европада күләме буенча Иделдән соң икенче урын тота. Елга кайбер җирләрдән буалар белән буылган.
Бавария - күлләр иле. Чама белән 1600 күл Альп тауларында. Иң зурлары - Кимзее, Аммерзее, Штарнберг, Тегернзее, Конингсзее үзәне, иң тирәне - Вальхензее (192 м.).
Франкон Альп һәм Бавар Альпының көньягында күпсанлы шахталар бар. Бавариянең иң борынгы шахтасы - Зальцграбенһөле (Salzgrabenhöhle, 7800 м).
Тарих
Борынгы тарих күзлегеннән караганда, Алманиянең бу төбәген Байар җире (иле) дип атау дөресрәк булыр иде. Алман телендәге үзатамасы да моны раслый. Ләкин әлегә татар телендә русча әйтелеш кенә канунлаштырылган.
Байар җире гимны
BAYERNLIED
Gott mit dir, du Land der Bayern, deutsche Erde, Vaterland! Über deinen weiten Gauen ruhe seine Segenshand!
Gott mit dir, dem Bayernvolke,
dass wir, uns’rer Väter wert,
fest in Eintracht und in Frieden
bauen uns’res Glückes Herd!
(беренче ике куплетының тәрҗемәсе)
Ходай Байар илен яклый,
Алман нәселе Ватанын,
Киң җирләребез сагында –
Аның кодрәт калканы!
''Иминлектә ил-көнебез, Шәһәрләр төзелеше, Безнең ак-зәңгәр байракта – Изге күкләрнең төсе.
Ходай Байар халкын саклый,
Бердәмлектә, татулыкта
Корып бәхет оясын.
''Байар халкы, алман нәселе! Ходай биргән байлыгың: Борынгы даның сурәте –  Ак-зәңгәр төс байрагың!''
Икътисад
Бавария — индустриаль-аграр район. Электр энергиясенең яртысын ГЭСлар бирә. Сугыштан соңгы елларда нефтьне эшкәртү (Ингольштадт, Нойштадт) вә нефть химиясе сәнәгате барлыкка килгән (нефть Марсель, Генуя, Триест портларыннан торбалар аркылы китерелә). Бавария Алманиянең әлүмин продукциясенең 1/3 өлешен бирә. Сәнәгатьнең алдынгы тармагы — машиналар төзү: электротехника, (Мүнхен, Нүрнберг, Эрланген), гомуми машиналар төзү (Аугсбург, Ашаффенбург), транспорт машиналар төзү, шул исәптән автомобилләр төзү (Мүнхен, Аугсбург, Ингольштадт) һәм очкычлар төзү (Аугсбург), төгәл механика (Нюрнберг). Тукымачылык (Хоф, Аугсбург) вә тегүчелек, азык-төлек сәнәгате дә мөһим урын тота. 1200px|alt=Альп тауларының Бавариядәге күренеше
Кепилница
Кепилница — Румыниянең Харгита жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(10693) 1981 ES20
(10693) 1981 ES20 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1981 елның 2 мартында Шелте Бас тарафыннан Сайдинг-Спринг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1981 ES20» саналган.
Голчиковце
Тарихы
Авыл елда нигезләнгән.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Гранари (Рьети)
Гранари — Италиянең Лацио төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Гранари Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Үзәк Апеннин тауларыннан көнбатышка таба урнашкан.
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Чарнявшчына (Верхнядзвинский районы)
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Уссейра
Уссейра — Португалиянең Лейрия округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
108 ел (б. э. к.)
108 ел (б. э. к.) — безнең эрага кадәр II гасырга кергән ел.
Карадере (Оникишубат)
Карадере (Karadere) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Каһраманмараш иле Оникишубат илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Рудники (Ленчицкий повяты)
Рудники  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Уокер (округ, Алабама)
Уокер — Америка Кушма Штатларының Алабама штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Джаспер шәһәре.
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1823 елда оештырыла.
Территориясе
Округ мәйданы 2049 км² тәшкил итә.
Яйман (Сандыклы)
Яйман (Yayman) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Афйонкарахисар иле Сандыклы илчесенә караган бер авыл (köy).
Киравскае
Киравскае (Кіраўскае ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Глуский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Швеннинген (Хойберг)
Швеннинген (Schwenningen) — Алманиянең Баден-Вюртемберг җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Məxmüd Kaşğari
Məxmüt bine əl-Xösəyen bine Möxəmmət əl-Kaşğari (1029—1101) — Kaşğar şəhərennən törki telle ğəlim. 1029nçı yılda Kaşğar şəhərendə Qaraxanlılar idərəse zamanında tua. Qaraxanlılar nəseleneñ ber wəkile bula. Eşçənlegen nigezdə Bağdad şəhərendə alıp bara. Divan-i Löğət ət-Türk cıyıntığı belən tanılğan.
Маклейн (Техас)
Маклейн  — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гуд-Гоуп (Алабама)
Гуд-Гоуп  — Америка Кушма Штатларының Алабама штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Гуд-Гоуп шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Мерлеак
Мерлеак (Merléac) — Франциянең Кот-д’Армор департаментына караган коммуна, Мюр-де-Бретань кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 30,03 км².
Кармыш вулысы
Кармыш вулысы (рус. Кармышская волость) — 1860-еллардан 1924 елга кадәр гамәлдә булган Казан губернасының һәм ТАССРның юк ителгән административ-территориаль берәмлеге. Казаннан Төньяк-Көнчыгышка 67 чакрым ераклыкта, Татарстанның Төньяк өлешендә урнашкан. Административ үзәк — Казанбаш авылы.
Тарих
Кармыш вулысы территориясе 1552 елга кадәр Казан ханлыгында, 1552 елдан 1708 елга кадәр Россия патшалыгы Казан патшалыгында урнашкан, 1708 елдан 1781 елга кадәр Казан губернасының Казан өязендә, 1781 елдан 1796 елга кадәр Казан наместниклыгының Арча өязендә, 1796 елдан 1860-елларга кадәр Казан губернасының Казан өязендә урнашкан.
1860-елларның икенчке яртысында Казан өязенең өченче стан составында барлыкка килә.
1860-еллардан 1920 елга кадәр Казан губернасының Казан өязе составына керә, 1920 елның 25 июненнән декабрьгә кадәр Татарстан АССР Казан кантонының административ-территориаль берәмлеге, 1920 елның декабреннән 1924 елга кадәр Татарстан АССР Арча кантонының административ-территориаль берәмлеге булып тора.
Кармыш вулысы Чыпчык, Арча, Яңа Кишет, Балтач һәм Мамадыш өязенең Аркатау вулыслары белән чиктәш булган.
1924 елда Кармыш вулысы юкка чыгарыла, аның күпчелек территориясе Арча вулысына кушыла.
Административ бүленеш
1883 елда Кармыш вулысында 27 община, 28 торак пункты (Югары Курса, Казанбаш, Күпербаш һ.б.) һәм 1637 йорт хуҗалыгы булган. Крестъян җиренең мәйданы 38 км², сөрү җирләре 230,2 км² тәшкил иткән.
1890 елда вулыста 30 торак пункты һәм 2158 йорт хуҗалыгы булган. Җирнең мәйданы 265,8 км² тәшкил иткән.
1897 елда вулыста 29 торак пункты булган.
Халык
1883 елда халык саны 12528 кеше тәшкил иткән, шул исәптән ир-атлар — 6463 җан, хатын-кызлар — 6065.
1885 елда халык саны 13327 кеше тәшкил иткән.
1890 елда халык саны 14057 кеше тәшкил иткән, шул исәптән ир-атлар — 7226 җан, хатын-кызлар — 6831.
Авыл хуҗалыгы
1914 елда вулыста 1799 ат, 6641 сарык, 282 кәҗә, 20 дуңгыз һәм 2875 баш мөгезле терлек исәпләнгән.
Рестолц
Рестолц — Румыниянең Селаж жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Рудольф Һуммерт
Рудольф Һуммерт (, —, ) — РИ музыка педагогы, пианиночы һәм көйязар, Казан музыка училищесы директоры.
Арка-Лабты-Яха
Арка-Лабты-Яха — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Об борыны урнашкан. Елга озынлыгы 10 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Кара диңгезе елгалары бассейны Надым елгасының көнчыгыш чигеннән Пур елгасы бассейнының төньяк-көнбатыш чигенә чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Пур.
(11786) Bakhchivandji
Тарихы
1977 елның 19 августында Черных Н. С. тарафыннан Кырым обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1977 QW» саналган.
Qasıym
Qasıym şəhəre – Rəzan ölkəseneŋ milli mədəniət istəleklərenə bay iŋ borınğı şəhərləreneŋ berse. Ul 1152 nçe yılda barlıqqa kilgən dip faraz qılına, çönki bu yılda berençe tapqır yılyazmalarda Meçera Şəhərçege iskə alına. Yuriy Dolgorukinıŋ boyırığı buyınça ul nığıtmağa əylənderelə, 1376 yılda bu nığıtmanı Altın Urdalılar cimerə. Soŋraq ul xəzerge Qasıym şəhəre urınında torğızıla. Oluğ Möxəmmət 1444 nçe yılda Tübən Novgorodnı alu belən ruslarğa qarşı xərbi xərəkətkə küçə. Xan monda qışlarğa qala həm 1445 nçe yılnıŋ ğıynvarında Murom şəhərenə ber törkem ğəskəren cibərə. Tik anda alar ruslarnıŋ köçle qarşılığı belən oçraşalar həm çigenergə məcbür bulalar. Tübən Novgorodnı da taşlıylar. Yaz citkəç höcüm qabatlana. Aprel ayında Tübən Novgorod yaŋadan alına. Xan ulları Məxmüt həm Yaqub citəkçelegendəge ğəskər Məskəw ölkəsenə kilep kerə həm Vladimirğa qədər barıp citə. 7 nçe iüldə Suzdal tirəsendə bulğan qatı suğışta ruslar tar-mar itelə. Böyek kenəz Vasiliy həm anıŋ tuğannan tuğanı Mixail Vereyskiy qazanlılarğa əsirlekkə töşə. Əsirlektən qotılır öçen böyek kenəz bar şartlarğa da riza bulırğa məcbür bula. Mixail Xudákov farazınça, şul şartlarnıŋ berse bulıp rus cirləreneŋ ber öleşe xan ulı Qasıymğa birelergə tieş bula. Biləmə bularaq birelgən Meçera Şəhərçege soŋraq Qasıym şəhəre dip atala başlıy. Başqa ber fiker buyınça bu şəhər Qazannan rus ximayəse astına qaçıp kitkən Qasıym isemle xan ulına biləmə bularaq birelgən. Ləkin bu faraz nigezgə iə tügel, çönki tarixtan bilgele bulğança, Qasıym xanlığı soŋraq Qazan belən ittifaq qora. Şulay uq Məskəw dəwləte Qasıym xanlığına yasaq tüli torğan bula. Bu 1496 nçı yılnıŋ 19 ınçı avgustına qarağan Rəzan kenəzləre İvan həm Fedor Vasilyeviçlarnıŋ kileşüennən bilgele. (Mixail Xudákovtan)
17. yözdə Qasıym öç öleştən torğan. Qasıym xannarı, bəkləre yəşəgən İske Bistə həm Tatar Bistəse; Məskəw qaramağında bulğan yamçılar bistəse; Marfin Bistəse – şəhərneŋ Qasıym voyevodasına buysınğan öleşe.
1910. yılda 17,000 keşe, 2,000 Tatar; 2000.də – 38,000 keşe, 500gä yaqın Tatar yəşi. 1467. yılda tözelgən taş məçet, Şahğali xanğa (1555.) həm Əfğan Möxəmmədkə (1658) atap tözelgən törbələr saqlana.
Югары Тәкәнеш
Халык саны — 300 тирәсендә. Вакыт зонасы — MSK (Мәскәү вакыты) яки UTC+4. Почта индексы — 422140.
Тарих
XVIII гасырда нигезләнгән.
“Тәкәнеш авылы урыны элек сазлыклы, елгалар белән араланган булган. Монда Кабык Күпер исемле авылдан кешеләр килеп, Дегет базы дип йөртелгән җиргә йортлар корганнар, Тәкәнеш тугыз нәселдән үскән. Иң зур нәсел – Сәлтинеке, ярты Тәкәнеш шул нәселдән. Аннан кала Эти нәселе зур. Югары Тәкәнешнең зират урынына башта ике карт килеп утырганнар. Алар канаулар казып, суларны агызып, сазлыкларны киптергәннәр. Йортлары яныннан агып үткән елга суында ерактан агып килгән йомычкаларны күреп, анда да авыл барын белгәннәр.”
Демография
Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): татарлар.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.0 °C.
Сантияго-дель-Тормес
Сантияго-дель-Тормес — Испаниянең Авила провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Мотиче-Подуховне
Мотиче-Подуховне — Польшаның Карпатасты воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
109 ел (б. э. к.)
109 ел (б. э. к.) — безнең эрага кадәр II гасырга кергән ел.
Алексей Леонов
Алексе́й Архи́п улы Лео́нов, (30, Листвянка,, Көнбатыш Себер крае, РСФСР, ССРБ — 11, Мәскәү, Россия), — — совет галәмче № 11, ачык галәмгә чыккан беренче кеше. Ике тапкыр Советлар Берлеге каһарманы (1965, 1975).
Биографиясе
1934 елның 30 маенда Кемерово өлкәсенең Тисуль районы Листвянка авылында туган. Гаиләдә сигезенче бала булган. Рус.
Космонавтлар отрядында
1960 елда ССРБ космонавтлары беренче отрядында керә. 1965 елның 18-19 мартында Павел Беляев белән бергә галәмгә «Восход-2» космик корабта икенче пилот булып очыш ясай. Очыш барышында космонавтика тарихында беренче булып ачык галәмгә чыга, шул ук вакытта бик кыюлык күрсәтә, бигрәк тә штаттан тыш хәлдә, кабарган космик скафандр аның космик корабльгә кайтаруга комачаулаган.
Үлем һәм җирләү
Соңгы вакытта Леонов бик күп авырды. 2019 елның февраль башында аңа аяклары бармакларына операция ясыйлар һәм шуннан соң ул даими рәвештә госпитальләрдә була.
Кемпа (Плонский повяты)
Кемпа  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Чарняя
Чарняя (Чарняя ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Полацкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Фамаликан (Назаре)
Фамаликан  — Португалиянең Лейрия округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Подвале (Свентокшиж воеводалыгы)
Подвале  — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Эргинская
Эргинская — Россия территориясеннән ага торган елга. Төмән өлкәсе, Омск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Согом елгасының кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 79 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Иртеш елгасы кушылдыклары бассейны Тубылдан алып Обка койганчы, елга бассейны — Иртеш.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Батлер-Бич (Флорида)
Батлер-Бич  — Америка Кушма Штатларының Флорида штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Батлер-Бич халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Липовка (Ядернә районы)
Липовка (Çăкалăх, Липовка) — Чуашстанның Ядернә районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429072. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97253845004. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2102000013300.
Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2136.
Халык
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 71 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (100,00%).
Рудники (Поддембицкий повяты)
Рудники  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Сент-Маргерит-ан-Уш
Сент-Маргерит-ан-Уш — Франциянең Эр департаментында урнашкан коммуна.
Ноан-ан-Грасе
Ноан-ан-Грасе — Франциянең Шер департаментында урнашкан коммуна.
Карадибек (Сиверек)
Карадибек (Karadibek) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Шанлыурфа иле Сиверек илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
(10694) 1981 EH21
Тарихы
1981 елның 2 мартында Шелте Бас тарафыннан Сайдинг-Спринг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1981 EH21» саналган.
Курган өлкәсе татарлары
Курган өлкәсе татарлары — татарларның Курган өлкәсендә яшәүче территориаль төркеме.
Тарихлары
Идел буе татарларына Курган өлкәсе территориясенә күчү Казан ханлыгы алынганнан соң башлана. 17 гасыр уртасыннан миграция көчәя (бигрәк тә өлкәсенең көньяк-көнбатыш өлешендә). 18 йөздә монда казаклар булып язылган татарлар яшәгән.
1932-1933 елларда Шадринскта «Ленин юлы» газетасы чыга. 1950-1960 елларда Сафакул районында «Коммунист» газетасына татар телендә кушымта чыгарыла.
Таралышлары
2010 елда Курган өлкәсендә 17 017 татар кешесе яшәгән (1959 елда – 19 567, 1989 елда – 22 567, 2002 елда - 20 899 кеше ).
Эчкен сөйләше вәкилләре Курган өлкәсенең Өчкүл (Учкулево), Әмәнкүл (Иванково), Тозау (Тузово), Әлмән (Альменево), Бишнәк (Вишняково), Өчкүл (Трехозерки), Кара елга (Черные речки), Эчкен (Юлдус), Себергән (Сибиркино), Тагыл (Кызылбай), Тарсук (Терсюк) авылларында яшиләр. Бу төркем татарлар халык телендә Себер юлы татарлары, ә рәсми документларда мишәрләр дип йөртелгәннәр.
Мәдәният
Курган өлкәсенең 4 мәктәбендә татар теле факультатив нигездә фән буларак укытыла.
Рестолцу-Дешерт
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
110 ел (б. э. к.)
110 ел (б. э. к.) — безнең эрага кадәр II гасырга кергән ел.
Киркоры
Киркоры (Кіркоры ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Чавуский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Кеплень
Кеплень — Румыниянең Сату-Маре жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Санто-Доминго-де-лас-Посадас
Санто-Доминго-де-лас-Посадас — Испаниянең Авила провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(11787) Бауманка
(11787) Бауманка — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1977 елның 19 августында Черных Н. С. тарафыннан Кырым обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1977 QF1» саналган.
Мерлин (коммуна)
Мерлин — Франциянең Коррез департаментында урнашкан коммуна.
Красноярка (Сосьва кушылдыгы)
Красноярка — Россия территориясеннән ага торган елга. Свердловск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Сосьва елгасының уң ярыннан 293 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 38 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Сосьва елгасы, инештән алып Морозко авылы янындагы су үлсәү постына чаклы. Кече елга бассейны — Тубыл, елга бассейны — Иртеш.
Чаромуха (Гарадоцкий районы)
Чаромуха (Чаромуха ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Вайханский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Гранари (Ферара)
Гранари — Италиянең Эмилия-Романья төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Гранари Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Вашингтон (округ, Алабама)
Вашингтон — Америка Кушма Штатларының Алабама штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Чатом шәһәре.
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1800 елда оештырыла.
Территориясе
Округ мәйданы 2797 км² тәшкил итә.
Михаил Фрунзе
Тарих
1921 елда Фрунзе Украина һәм Төркия арасында мөнәсәбәтләрне урнаштырыр өчен Гадәттән тыш илчелекне җитәкләгән, Кемаль Ататөрк белән сөйләшүләрне алып барган.
1924 елдан Кызыл Гаскәр штабы башлыгы, Хәрби академия җитәкчесе.
1925 елдан ССРБ Инкыйлаби-хәрби шураның (Реввоенсовет) рәисе, диңгез һәм хәрби наркомы.
1924-1925 елларда Фрунзе мөһим хәрби реформаларны үткәрә.
Сәер үлем
1925 елда Фрунзе ашказаны җәрәхәтеннән һәм кан гомуми йогышланудан үлгән (рәсми чыганак буенча).
Бер юрама буенча Фрунзе үлеме Сталин тарафыннан оештырылган: дәвалаганда Фрунзе кичерә алмаган препарат (хророформ анестетигы) кулланылган.
Кино гәүдәләнеше
Фрунзе гәүдәләнеше
Башкаручылар:
Гонтьянска Врбица
Гонтьянска Врбица — Словакиянең  округында урнашкан авыл.
Тарихы
Авыл елда нигезләнгән.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Шветцинген
Шветцинген (Schwetzingen) — Алманиянең Баден-Вюртемберг җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Мотиче-Шляхецке
Мотиче-Шляхецке — Польшаның Карпатасты воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Феррел
Феррел — Португалиянең Лейрия округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
GSC4199-39
GSC4199-39 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Соколовка (Свердловск өлкәсе)
Соколовка (Соколовка) — Свердловск өлкәсенең Югары Пышма шәһәр округы составына керүче авыл.
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (82%), татарлар (7%), башкортлар (7%).
Яка (Гелендост)
Яка (Yaka) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Ыспарта иле Гелендост илчесенә караган бер авыл (köy).
Кемпа (Седлецкий повяты)
Кемпа  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Малдун (Техас)
Малдун  — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Яңа авыл (Ижморский районы)
Яңа авыл (Нижегородка) — Кемерово өлкәсенең Ижморский районында урнашкан торак пункт.
Тарих
Октябрь инкыйлабына кадәр Тум губернасының Мариинск өязендә, 1925-1930 елларда — Себер краеның Тум бүлгесендә, 1930-1937 елларда — Көнбатыш Себер краенда, 1937-1943 елларда — Новосибирск өлкәсендә, 1943 елдан — Кемерово өлкәсендә.
Халык
Милләтләр (2010): татарлар — 94,6%, урыслар — 5,4%.
Карадибек (Огузэли)
Карадибек (Karadibek) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Газиантеп иле Огузэли илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
111 ел (б. э. к.)
111 ел (б. э. к.) — безнең эрага кадәр II гасырга кергән ел.
Ресточ
Ресточ — Румыниянең Селаж жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гуин (Алабама)
Гуин  — Америка Кушма Штатларының Алабама штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Гуин шәһәре  елда нигезләнгән.
Рудничек
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Ноан-ан-Гу
Ноан-ан-Гу — Франциянең Шер департаментында урнашкан коммуна.
(10695) 1981 ER21
(10695) 1981 ER21 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1981 елның 2 мартында Шелте Бас тарафыннан Сайдинг-Спринг обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1981 ER21» саналган.
Бебсон-Парк (Флорида)
Географиясе
Бебсон-Парк халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(11788) Научный
(11788) Научный — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1977 елның 21 августында Черных Н. С. тарафыннан Кырым обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1977 QN2» саналган.
Киславшчына (Бабруйский районы)
Киславшчына  (Кіслаўшчына ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Бабруйский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Чаромушки (Шаркавшчынский районы)
Чаромушки (Чаромушкі ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Шаркавшчынский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Подволе
Подволе — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Санто-Томе-де-Сабаркос
Санто-Томе-де-Сабаркос — Испаниянең Авила провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Арка-Лымпараси
Арка-Лымпараси — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Пойлово-Яха елгасының сул ярыннан 75 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 112 км.
Санто-Томе-де-Сабаркос
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Арка-Лымпараси
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Кара диңгезе елгалары бассейны Надым елгасының көнчыгыш чигеннән Пур елгасы бассейнының төньяк-көнбатыш чигенә чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Пур.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Фигейро-душ-Виньюш (район)
Фигейро-душ-Виньюш  — Португалиянең Лейрия округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Чуел өязе
Чуел өязе (Цивильский уезд, Çĕрпӳ уесĕ) — Казан губернасы эчендә административ-территориаль берәмлек.
Югарас
Югарас — Россия территориясеннән ага торган елга. Төмән өлкәсе, Омск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Зур Туртас елгасының кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 20 км.
Кече Зирекле
Кече Зирекле  (Тип Тимеш, Малая Ерыкла) — Чуашстанның Ялчык районында урнашкан авыл.
Югарас
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Чуел өязе
Өяз үзәге — Чуел шәһәре.
Гранарола (Пезаро һәм Урбино)
Гранарола — Италиянең Марке төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Географиясе
Гранарола Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Чуел өязе
Тарих
Чуел өязе 1781 елда Казан наместниклылыгы (1796 елдан — губерна) эчендә барлыкка килә.
1920 елның 24 июньдә Чуаш автонмияле өлкәсе составына кертелгән. 1921 елда аның составыннан Батыр өязе аерылып чыгарылган.
1925 елның 21 апрельдән Чуаш АССР составына кертелә.
1927 елда өяз юкка чыгарыла, ә аның территориясендә Цивльск районы оештырылган.
Административ бүленеш
1913 елда Чуел өязендә 12 волость бар иде.
Халык
Туган тел буенча состав (1897 елдагы җанисәбе буенча):
Кече Зирекле
Халык
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 209 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (100%).
Кепрень (коммуна)
Кепрень — Румыниянең Горж жудецында урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Югары Шүләңгер
Югары Шүләңгер — Татарстан Республикасының Мамадыш районына керүче авыл.
Демография
Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): татарлар.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.0 °C.
Николай Скарятин
Николай Яковлевич Скарятин ( 1821— 1894 ) — Казан провинциясе губернаторы, 1878— 1879 елларда татар фетнәсен аяусыз бастыручы,  яшерен киңәшче.
Биографиясе
1821 елда Троицк (Орел губернасы Кече Архангельск өязе) Троицк авылында, әтисенең имениесенда туган; император Павел I  каршы заговорда катнашучы  Яков Федорович Скарятинның (1780—1850) һәм А.Г. Щербатовның сеңеллесе княжна Наталья Григорьевна Щербатовның (1790—1857) кече улы.
Өйдә белем алган. Инженерлык училищесында имтихан биргәннән соң, 1840 елның 30 ноябрендә лейб-гвардиянең унтер-офицеры ат эскадронына хезмәткә керә. Поручик чинында 1844 елның 16 апрелендә отставкага чыга. 1855 елда Одесса улан полкына хезмәткә керә һәм камалышта калган Севастопольгә җибәрелә, анда ул Кара елга янындагы сугышта катнаша.
1856 елда 2 нче армия баш командующие генерал-адъютант А.Н. Лидерс тарафыннан адъютант итеп билгеләнә, ә киләсе елда штаб-ротмистр чинында хезмәт итүдән азат ителә.
1858 елда, Щигров өязе дворянлыгы тарафыннан алпавыт крестьяннарының көнкүрешен көйләү турында нигезләмә төзү өчен, Курск губерна комитеты әгъзасына  сайлана. 1859 елның мартында дворяннар башлыгы итеп сайлана, 1861 елда дәүләт киңәшчесе итеп билгеләнә. 1864 елның 19 апреленнән — хакыйкый дәүләт киңәшчесе.
1865 елда Эчке эшләр министрлыгына күчерелә һәм 1866 елда Казан губернаторы вазыйфаларын башкаручы итеп билгеләнә; вазыйфасында 1867 елның 19 февралендә раслана. 1875 елда аны яшерен киңәшчесе дәрәҗәсенә күтәрәләр. Шул ук елны Чистай шәһәр җәмгыяте үтенече буенча Чистай шәһәренең мактаулы гражданины исеменә дә лаек була; Элегрәк, 1872 елның 29 декабрендә, Чистай шәһәр думасы үтенече буенча император тарафыннан 1868 елның маенда ирекле иганәләргә төзелгән иҗтимагый бакчага "Скарятин"   исеме раслана. 1875 елда ул шулай ук авыру һәм яраланган солдатлар турында кайгырту җәмгыятенең Казан җирле хакимиятенең мактаулы әгъзасы итеп раслана.
1894 елның 28 апрелендә (10 майда) Смоленск губернасының Сычёво өязе Тёсово авылындагы имениеда вафат була. Милюково авылы зиратында күмелгән.
Гаиләсе
Хатыны (1845 елның 14 октябреннән; Франкфурт-на-Майне ) - Прасковья Ивановна Логинова (1826- ?), Потемкин яклавыннан файдаланган танылган сатып алучы Иван Васильевич Логиновның  оныгы; Дәүләт киңәшчесе Иван Иванович Логинов (1842 елда үлә) һәм аның хатыны Александра Васильевна Ильинаның кызы. Бирнәгә Тёсово имениесын ала. Замандаш сүзләре буенча, Скарятинның күпчелек омтылышларын аның игелекле хатыны Прасковья Ивановна тыйган. Ул яралылар һәм авыру сугышчылар турында кайгырту җәмгыятенең Казан җирле идарәсе рәисе булып торган. Аларның балалары:
Асия Смакова
Смакова Асия Вәфир кызы (28 август 1947 ел) — татар һәм башкорт җырчысы, Башкортстан Республикасының халык артисты (2010).
Биографиясе
Асия Вәфир кызы Смакова (кыз фамилиясе Габбасова) 1947 елның 28 августында Башкорт АССРының Стәрлетамак районы Латыйп авылында туган. Ишембай шәһәрендә 1-нче сигезьеллык интернат-мәктәбеннән соң 2-нче интернат-мәктәбендә укый. Музыка укытучысы Галия Давыт кызы Рәшитова (Таңсылу Рәшитованың сеңлесе) кызның җыр-моңга сәләтен соң, аңа аерым игътибар билгели. Асия Вәфир кызы мәктәп хорында һәм җыр ансамблендә солист була.
1966-1970 елларда Уфа музыка училищесында укый, бу чорда булачак тормыш иптәше билгеле мәйданчык җырчысы Илфак Смаков белән таныша.
1975 елда Уфа дәүләт сәнгать институтын тәмамлый.