cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Россия ватандашлар сугышы
Брест солыхы. Үзәк дәүләтләр интервенциясе
right|thumb|150px 1917 елның 20 ноябрендә (2 декабрьдә) Брест-Литовскида совет хөкүмәте һәм Германия һәм алар союздашлар белән вакытлы солых турында сепарат килешүне төзеделәр. 9 (22) декабрьдә килешү турында сөйләшүләр башландылар. 1917 елның 27 декабрьдә (1918 елның 9 гыйнварда) совет делегациягә үзенең таләпләрнең тапшырдылар; Германия киң Россия территорияларга дәгъва итә иде. Большевиклар җитәкчелегендә аерылыш килеп чыкты: Ленин Германиянең таләбеннән канәгатьләндерү өчен чыгыш ясады, Троцкий "сөйләшүләр озакка сузу" тәкъдим белән чыгыш ясады, сул эсерлар һәм большевикларның кайберләр "сугышны дәвам итергә" өчен иделәр. 28 гыйнврында (10 февральдә) совет делегациясе «войну прекращаем, но мира не подписываем» лозунгы белән сөйләшүләрне үткәрде. Буга җавап итеп, 18 февральда, Германия бөтен фронт линиядә һөҗүм итте. Бер үк вакытта Германия үзенең таләпләрен күбәйтә. 1918 елның мартында Брест солыхына кул куела. Договор буенча, Россия 1 млн км² мәйдан белән җир Германияга кала. Рус гаскәрләре Украинаны, Финляндияне һәм шулай ук Төркиягә күчәргә тиешле Ардаган, Карс һәм Батум округларын ташлап чыгарга һәм Совет Россиясе Германиягә 6 млн марка күләмендә контрибуция түләргә; Украинаның, Белорусиянең, Литваның, Латвиянең, Эстониянең һәм Финляндиянең бәйсезлекне танырга тиеш була. Шуның өстенә, Россия үзенең армия һәм флотның демобилизация ясау тиеш. 15 мартта Брест солыхы IV Советлар съездта ратификацияләнде.
1918 елның апрельга герман гаскәрләр ярдәме белән, Финляндия хөкүмәте "кызылларны" үзенең территориясеннән куып җибәрде.
Глинянка (Карпатасты воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Камден-Парк (Техас)
Географиясе
Камден-Парк халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Кинг (округ, Вашингтон)
Кинг — Америка Кушма Штатларының Вашингтон штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Сиэтл шәһәре.
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1852 елда оештырыла.
Территориясе
Округ мәйданы 5506 км² тәшкил итә.
Несмелов
Несмелов — фамилия.
Россия ватандашлар сугышы
Брест солыхы. Үзәк дәүләтләр интервенциясе
Белорусия Радасы Довбор-Мусницкий поляк легионер корпусы белән 20 февральдә Минскны алдылар һәм герман гаскәргә шәһәрне ачтылар. Герман сәргаскәрлекнең рөхсәтеннән Белорусия Радасы Белорусия Халык Республиканың хөкүмәтне оештырдылар һәм 25 мартында бәйсезлекне игълан иттеләр.
Антанта ягында сугыш башлаган Румыния Германия белән Бухарест солыхына ( ru ) кул куйган.
Герман гаскәрләре 1 маенда Таганрогка, ә 8 маенда — Ростовка керделәр. Пётр Краснов атаманы германнар белән союзны төзде. Төркиянең һәм Германиянең гаскәрләре Кавказ артына бәреп керделәр. Кавказ артындагы Федератив Республикасы өч бүлегенә таркалды (Гөрҗистан, Әрмәнстан, Әзербайҗан).
Антанта дәүләтләренең интервенциясе
Антанта Бресты солыхын танымады, большеиклар белән сөйләшүләр башларга тырышты. 6 мартта аз санлы инглиз десанты Мурманскта чыкты, ләкин 30 июньга кадәр алар совет хакимиятенә каршы хәрәкәтләрне башкармадылар.
2 августта 2нче рангның капитаны Георгий Чаплин организациясе Архангилдә совет хакимиятен төшерделәр, шуннан соң анда инглиз десант чыкты. Шәһәрдә хакимияте урындагы үзидарәгә күчте, Көньяк армиянең оештыру башланды. Совет сәргаскәрлеге Көньякта Көньяк фронтны оештырды.
5 апрельдә япон ротасы һәм инглиз ярым ротасы Владивостокта чыктылар, ләкин ике атнадан соң корабларга борылып кайттылар.
Чехословак корпусының күтәрелеше. Көнчыгышта сугышның башлану
thumb|right|250px|[[Чехословак корпусы]] Чехословак корпусы австро-венгер армиянең әсир чех һәм словак солдатлардан Беренче бөтендөнья сугышы вакытында оештырган.
1918 елның корпус француз армиянең часть буларак игълан итте. Корпусның Украинадан Ерак Көнчыгыш портлары аша Көнбатыш Европага күчерүгә хәзерләнү башланды. Чехословаклар белән эшелоннар Пензадан Владивостокка кадәр сузылдылар. 20 майда большевиклар хөкүмәте Чехословак корпусның коралсызлануын таләп итте, ләкин чехословаклар баш тарттылар, һәм кызыл отрдларга каршы актив хәрәкәтләргә күчтеләр. 25 майда чехословаклар Мариинскта, 26 майда — Чиләбедә күтәрелеш күтәрделәр, аннаң соң чехословак ярдәм белән большевикларның хакимияте Новониколаевскта (26 майда), Пензада (29 майда), Сызранда (30 майда), Тумда (31 майда), Курганда (31 майда), Омскида (7 июньдә), Самарда (8 июньдә) һәм Красноярскта (18 июньдә) төште.
Идел буе
8 июньдә кызыллардан азат иткән Самарда эсерлар Учредительное Собраниеның комитетны (Комуч) оештырдылар. Ул үзене вакытлыча инкыйлаби хакимият дип игълан итте. Комуч контроль астындагы террриторияседә барлык банклар денационализацияләнде, ул үзенең хәрби көчләре дә оештырды — Комучның Халык армиясе (рус. Народная армия Комуча). Бер үк вакытта Омскида Вакытлыча Себер хөкүмәте барлыкка килә.
Владимир Каппель җитәкчелегендә астындагы лары июнь уртасында Идел буе Ставропольны, Семберне ала.
1918 елның июльдә рус һәм чехословак лары Уфаны 5 июльдә алалар, ә чехлар Войцеховский сәргаскәрлек астында Екатеринбургны 25 июльдә алалар.
7 августында Каппель гаскәрләре Казанны алалар, анда Россия империянең алтын запасның өлешен алалар (650 млн. алтын сум тәңкәләр белән, 100 млн. сум кредит знаклары белән, алтын һәм платина коелмалары, һәм башка әйберләр), шулай ук гаять зур корал, сугыш кирәк-яраклар, медикаментлар, амуниция булган складларны кулга төшерә. Самардан көньякка таба подполковниик Фёдор Махинның ы Хвалынны алып Вольскига якын килә.
1918 елның августка "Учредиительное Собрание территориясе" көбатыштан көнчыгышка 750 чакрым озынлыкка сузылды (Сызраннан Златоустка), ә төньяктан көньякка — 500 чакрым озынлыкка сузылды.
Ерак Көнчыгыш
6 июльдә Антанта Владивостокны "халыкара зонасы" дип игълан итә, ләкин большевиклар хакимиятен 29 июньдә генә Михаил Дитерихс җитәкчелегендәге чехлар төшерә.
Урал
1918 елның мартында Ырынбур казаклары воосстаниены күтәрәләр, июльдә алар Ырынбурны алалар һәм Ырынбур губернасыннан большевикларны куып җибәрәләр.
Себер
1918 елның апрель уртасында Маньчжуриядан чыккан атаман Семёновның гаскәре Байкал артына һөҗүм итә. Бер үк вакытта байкал артындагы казаклар большевикларга каршы восстаниене күтәрә. Майда семёновчылар Читага якынлашканнар, ләкин аны 28 августта ала алганнар. Тиздән амур казаклары Благовещенскны, ә уссури казаклары Хабарауны алдылар.
1918 елның сентябрьгә большевиклар хакимияте бөтен Уралда, Себердә һәм Ерак Көнчыгышта бәреп төшерелгән.
1918 елның сентябрьдә совет Көнчыгыш фронтның гаскәрләре (сентябрьдән командующий — Сергей Каменев), дошманның 5 000 штыкларына каршы 11 000 штыклар туплагач, һөҗүмгә күчтеләр. 10 сентябрьдә каты сугышлардан соң кызыллар Казанны, 12 сентябрьдә — Семберне, 7 октябрьдә — Самарны алганнар.
1918 елның 7 августта Ижауда һәм Воткинскта эшчеләр большевкларга каршы күтәрелешне күтәрә. Фетнәчеләр үз хөкүмәтне һәм 35 000 штыклар белән армияне оештырганнар. Ижау-Воткинск күтәрелеше ноябрьдә генә бастырылган.
Дон
Мартның ахырында Донда атаман Краснов җитәкчелек астында болшьшевикларга каршы күтәрелеш башланды. 10 майда казаклар һәм Румыниядан килеп җиткән Михаил Дроздовский белән (1 000 кеше) Новочеркасскны алдылар. 16 майда Красновны Дон Гаскәрнең (Всевеликое Войско Донское) атаманны дип сайлыйлар; Дон гаскәрнең оештыру башлана. Июльдә, Урал казаклары белән берләшү өчен, Дон гаскәре Царицынны алырга омтыла. 1918 елның август — сентяберндә Дон гаскәре Поворино һәм Воронежка таба һөҗүмгә күчте. 11 сентябрьдә совет сәргаскәрлеге үзенең гаскәрләрне Көньяк фронтка туплады. 24 сентябрьгә совет гаскәрләре казакларның Воронеж-Пововрино юнәлешендә һөҗүмен туктаталар, ә Царицын юнәлешендә Красновның гаскәрләрне Дон артына чигендерә.
Кубань
Июньдә 8 000 санлы Иреклеләр армиясе үзенең икенче походн башлый (Икенче Кубань походы). Деникин бер-бер атлы 30 000 санлы Калнин армиясен, ә Екатеринодар янында — 30 000 санлы Сорокин армисен тар-мар итә. 21 июльдә аклар Ставропольны, 17 августта — Екатеринодарны алалар. Август ахырында Кубань гаскәре территориясе тулысынча большевиклардан азат ителгән, ә Иреклеләр армиясенең гаскәрнең саны 40 000 штыклар һәм кылычларга җиткән. Иреклеләр армиясе Төньяк Кавкзага һөҗүмен башлый.
Кавказ
18 инюьдә Лазарь Бичерахов сәргаскәрлеге астында Терек казаклары күтәрелешне күтәрәләр; калган кызыл лары Грозный һәм Кизлярда блокадада калганнар.
Кавказ арты
8 июльдә Кавказ артындагы Федератив Республикасы 3 дәүләткә таркала (Гөрҗистан, Әрмәнстан, һәм Әзербайҗан). Гөрҗистанга герман гаскәрләре керәләр; Әрмәнстан, Төркиянең һөҗүмнең нәтиҗәсендә үзенең территориясенең зур өлешен югалткач, тынычлык килешүенә кул куя. Әзербайҗанда большевистик «Баку коммунасы» шәһәрдән качsg хакимиятне меньшевистик Центрокаспийга тапшыра.
Төркистан
1918 елда Ашхабадта тимерюлчылар күтәрелеше башлана. Алар урныдагы кызылгвардия частьләрен тар-мар иттеләр, ә аннары күтәрелешне бастырырга килгән Ташкәнттан җәзалау ларны дә тар-мар иткәннәр. Эшчеләргә төркмән кабиләләре кушыла. 20 июльгә бөтен Каспий арты өлкәсе фетнәчеләр кулларда иде. 1918 елның уртасында Ташкәнтта офицерлар, интелеллигенция һәм элекке Төркинстан крайның администрацянең чиновниклары яшерен большевикларга каршы организацияне оештырдылар; аның беренче исеме — "Төркистан большевиклар белән көрәш союзы" (Туркестанский союз борьбы с большевизмом), соңрак ул Төркистан хәрби организация (Туркестанская военная организация, ТВО) исемен алды. ТВО 1919 елда Ташкәнтта күтәрелеш күтәрде, ләкин ул җимерелгән.
Икенче сугышның чоры (ноябрь 1918 — март 1920)
1918 елның ноябрьдә халыкара хәл тиз үзгәрә: ноябрь инкыйлабтан Германия һәм аның союздашлары җиңелгәннәр.
Элекке Германия оккупацияләнгән территорияләрдә яңа дәүләтләр барлыкка килделәр: Эстония, Латвия, Литва, Белорусия, Польша, Украина. Алар, Германиядәң ярдәмсез калганнар дәүләтләр Антантага ориентлаша башлаганнар һәм үзенең гаскәрләре оештырырга башландылар. Совет хөкүмәте Украина, Белорусия һәм Прибалитка территорияне алу турында приказны бирде. Бу максат белән Көнбатыш фронты оештыра. Бер ук вакытта поляк гаскәрләре Литва һәм Белорусия территориясен басып ала башлаганнар. 1919 елның гыйнвар уртасында Кызыл армия Прибалтканың һәм Белорусияның зуррак өлешләрен басып алды һәм анда совет хөкүмәтләрен оештырылган.
Украинада большевиклар декабрь-гыйнврда Харковьны, Полтаваны, Екатеринославны, Киевны алдылар, ә гыйнварда Одессаны алалар. УНР(Украина Халык Республикасы, рус. Украинская Народная Республика, укр. Українська Народна Республіка)ның гаскәрләрнең калган өлешләре Каменеө-Подольск районга күчтеләр.
Көнчыгышта сугышлар
1918 елның 7 ноябрендә кызыллар Ижауны, ә 13 ноябрендә — Воткинскны алалар.
18 ноябрендә Омскида офицерларның группасы переворотны ясадылар: эсер хөкүмәтне куыб җибәрделәр, ә хакимият Александр Колчакка тапшырырган, Колчакны Югары хаким (Верховный правитель) дип игълан иттеләр. Ул хәрби диктатура режимн урнаштырды һәм армиянең үзгәртеп оештыруга башланды. Бу моменттан соң эсерлар большевиклар белән көрәшне туктаттылар,ә Колчакны һәм акгвардиячеләрне дошманнар дип игълан иттеләр; забастовканы оештыралар, воосстаниеләр күтәрәләр, террор һәм саботаж акцияләрне үткәрәләр.
1918 елның декабрендә колчаковчылар һөҗүмгә күчәләр һәм 24 декабрьдә Пермьне алалар, әмма Уфа янында җиңелгәннәр, һәм һөҗүмне туктаттылар. Бөтен ак гвардия гаскәрләре Колчак сәргаскәрлек астында Көнбатыш фронтка берләшкәннәр.
1919 елның март — апрельдә колчаковчылар Уфаны, Ижауны һәм Воткинскны алдылар, ләкин апрель ахырында кызыллар каршы һөҗүмгә күчәләр һәм 9 июньдә Уфаны кире кайтаралар, ә августта Чиләбене һәм Екатеринбургны алалар. 11 августта совет Көнчыгыш фронт эченнән Төркистан фронты аерып алынган. 13 сентябрьдә, Актүбә операция нәтиҗәсендә, Төркистан фронтың гаскәрләре Төркистан республикасынын Төньяк-Көнбатыш фронт гаскәрләре белән берләштеләр һәм Үзәк Россия Урта Азия белән элемтәне торгыздылар.
21 гыйнварда эсерлар Колчакны большевистик ревкомга бирәләр. Туры Ленин приказы буенча, 7 гыйнварда Колчакны һәм Виктор Пепеляевны (Министрларның Советын рәисе) атып үтерәләр.
Көньякта сугышлар
thumb|right|250px|[[Антон Деникин]] thumb|right|150px|"Бердәм Россия" бронепозды, 1919 ел
1919 елның гыйнварында Краснов өченче тапкыр Царицынны аларга омтылган, ләкин яңадан җиңелгән һәм чигенергә мәҗбүр итте. Большеикларның сугышка каршы агитация нәтиҗәсендә, Дон армиясе череп таркалган, казаклар Кызыл армиягә күчә башланды — фронт җимерелгән. Большевиклар Донга бәреп керәләр һәм казакларга каршы террорны башланалар. Нәтиҗәсендә, казаклар күтәрелеш күтәрәләр (Вёшенское восстание), һәм чолганышта июньга кадәр сугышалар — июльдә ярдәмгә Дон армиянең частьләре керә.
1919 елның гыйнварында Деникин гаскәрләре тулысынча 90 000 санлы кызыл 11нче армияне тар-мар итәләр, һәм тулысынча Төньяк Кавказны кулга алалар. 31 гыйнварда Укринаның көньякта француз-грек десанты чыга һәм Одессаны, Херсонны һәм Николаевны алалар, ләкин моннан соң сугышларда катншмыйча, апрельдә Одессадан һәм Кырымдан эвакуацияләнделәр.
1919 елның кораллы көрәшнең үзәге Көньяк фронтка күчергән. Крестьян һәм казаклар күтәрелешләр кызылларның тылны дезорганизацияләнәләр; бу момент белән аклар файдаланып калалар — июньдә алар Царицынны, Харковьны, Александровскны (хәзер — Запорожье), Екатреинославны, Кырымны алалар. 12 июньдә Деникин Колчакны Югары хаким һәм Югары сәргаскәр дип таныла. 3 июльдә Деникин "Мәскәү директивны" чыгыра, ә 9 июльдә большевик партиянең Үзәк комитеты "Все на борьбу с Деникиным!" хатны бастырып чыгаралар. Шул ук вакытта аклар һөҗүмне дәвам иттеләр: 18 августта алар Николаевны алалар, 23 августта — Одессаны, 30 августта — Киевны, 20 сентябрьдә — Курск, 30 сентябрьдә — Воронежны, 13 октябрьдә — Орёлны алдылар. Бу вакытта большевиклар подпольега күчерергә әзерләнәр, подпольедагы Мәскәү партиянең комитеты оештыра, хөкүмәт учреждениеләре Вологдага эвакуацияләнә башлыйлар.
Сентябрьдә Махно үзенең рейд белән ВСЮР частьләрне читкә юнәлдергән, кызыллар каршы һөҗүмне башладылар һәм гыйнварда Ростов һәм Новороссийскка ерып чыктылар. Февральның башында Маныч елгада аклар Думенко ат корпусны тар-мар иткән, 20 февральдә аклар яңадан Ростовны һәм Новчеркасскны алалар, ләкин кызыллар аклар тылларга каршы һөҗүмгә күчтеләр; 25 февральдә Егорлыцкая янында кызыллар акларның генерал Павлов ат группаны тар-мар итәләр. 1 мартта аклар Ростовны калдыралар һәм Кубань елгага таба чигенәләр. Кубань армиянең казак частьләре күпләп пленга бирелә, кызыллар яки "яшелләр" ("зелёные") ягына күчә башландылар. Нәтиҗәсендә акларның фронты җимерелгән, Иреклкләр армиянең калган өлешләре Новорссийскка, ә аннан соң Кырымга чигенәләр; 27 мартта кызыллар Новороссийскны алалар.
1920 елның 4 гыйнварда Колчак үз Югары хакимнең вәкаләтләрне Деникинга тапшыра, ләкин Деникин, авыр хәрби-сәяси ситуацияне исәпкә алгач, бу вәкаләтләрне кабул итмәгән. 1920 елның 4 аперлендә Деникин ВСЮР Башсәргаскәр постны ташлап китте, сәргаскәрлекне Пётр Врангельга тапшырды, һәм шул ук көндә "Император Индии" корабта Констанитнопольга йөзеп китте.
Юденичның Петроградка һөҗүме
1919 елның 5 июньдә Колчак Николай Юденчны Көньяк-Көнбатыш фронттагы хәрби көчләрнең сәргаскәр постына билгелә. 11 августта, Таллин шәһәрендә Көньяк-Көнбатыш өлкәсенең хөкүмәте (Правительство Русской Северо-Западной области) барлыкка килә. Шу ук көндә, Англиянең кысу астында, ул Эстнониянең бәйселеген таныла, һәм алмашка Англия аларга коралларны бирә һәм финанслар белән ярдәмне күрсәтте.
Аклар Петроградка ике тапкыр һөҗүм иттеләр — 1919 елның язда һәм көздә. Май айдагы һөҗүм нәтиҗәсендә аклар Псковны, Ямбургны, Гдовны алдылар, ләкин августта кызыллар каршы һөҗүме нәтиҗәсендә аклар чыгыш позицияләргә кире кайттылар. Көздәге Юденичның һөҗүме дә уңышсыз икән; Көньяк-Көнбатыш армиясе Эстониягә чигенде. Эстониядә 15 000 санлы армиясе башта коралсызландыра, ә аннан соң алар арсындагы 5 000 — концларгерьгә утыртканнар.
Совет-поляк сугышы
1920 елның 25 апрелендә Франция акчаларына коралланылган поляк гаскәре Украина җирләренә кереп, 6 май көнне Киевны басып ала. 14 май кызылларның Көнбатыш фронты уңышлы һөҗүм башлый; 26 майда Көньяк-Көнбатыш фронт та һөҗүмгә кушыла. Июльнең уртасында совет гаскәрләре Польша чигенә якынлашып килгән.
Бу омтылу катастрофа белән тәмамланды. Көнбатыш фронтының гаскәрләре поляклар тарфыннан тар-мар ителә («Вислада могҗиза») һәм артка чигенә. Сугыш барышында Көнбатыш фронтның биш армисеннән бер генә (3нче) исән калды (ул чигенергә өлгергән). 4нче һәм 15нче армиянең частьләре Көнбатыш Пруссиягә чигенгәннәр һәм анда коралсызландырылганнар; 15нче, 16нче армияләр, Мозырь группасы тар-мар ителгәннәр яки чошлганышка эләккәннәр.
Нәтиҗәдә, Польша һәм РСФСР арасында солых төзелә. Бу солых буенча, Белорусиянең һәм Украинаның көнбатыш өлешләре Польшага күчте.
Кырым
200px|thumb|right|[[Пётр Врангель]] Совет-поляк сугышы вакытында, көньякта барон П. Н. Врангель көчләре актив хәрәкәткә күчеп Төньяк Таврияне яулый. 1920 елның 14 маенда аклар Сергей Улагай җитәкчелегендәге күпсанлы җирле фетнәчеләр белән кушылу максаты белән Кубанга десант төшерә, ләкин сентябрьдә десант Кырымга кире кайта; Генерал Фостиковның Армавир—Майкоп районында урнашакан 15 000 кешелек партизан армисе десантка ярдәм итә алмады.
Июль-августта врангелчеләр Төньяк Кырымда уңышлы оборона сугышларын алып барганнар. Аклар, поляклар белән кушылу һәм алар белән большевикларга каршы бердәм фронт тәшки итүгә исәп тотып, Днепрның уң ягына чыгу максаты белән һөҗүм башлый, ләкин 15 октябрьдә аклар Днепрның сул якгына кире чигенә.
Бу вакытта Польша 12 октябрендә большевиклар белән вакытлы солых төзи. 28 октябрьдә Михаил Фрунзе җитәкчелегендәге Көньяк фронт частьләре Врангель гаскәрләрен камап алуына исәп тотып һөҗүмгә күчәләр. Әмма планлыштырылган камалыш гамәлгәа ашырылмый кала — ак частьләрнең күбесе Кырымга чигенергә өлгерә.
Фрунзе, Врангельның 41 000 штыкларга һәм кылычларга каршы 190 000 сугышчылар туплагач, 7 ноябрьдә Кырым штурмлаарга әмер бирә.
11 ноябрьдә генә Семён Каретник җитәкчелегендәге махновчылар отрядлары Иван Барбовичның атлы гаскәр корпусын тар-мар итеп Кырымның оборонасын өзә. Врангель армиясе эвакуацияләнә башлый.
12 ноябрьдә кызыллар Джанкойга, 13 ноябрьдә — Симферопольга, 15 ноябрьдә — Севастопольга, 16 ноябрьдәКиречкә керәләр. Аннан соң Кырым халкына карата массакүләм репрессияләр башлана.
14—16 ноябрьдә ак корабларның армадасы Кырымны ташлап китә. Качакаларның саны 150 мең кешегә якын була.
1920 елның 20 ноябрьдә флот дүрт дан торган Рус эскадрасына үзгәртеп корыла (ком. контр-адмирал Михаил Кедров). Шул ук елның 1 декабрьдә Франция Министрлар Советы Рус эскадраны Туниста урнашкан Бизерта шәһәренә юнәлдерә. 50 000 кеше санлы Рус эскадра суышча берәмлек буларак 1924 елга кадәр саклана; 1924 елның 1 октябрендә ул РОВСка (Русский Общевоинский Союз) үзгәртеп корыла.
Кавказ арты һәм Урта Азия
1920 елда Азәрбайҗанда, Әрмәнстанда, Бохарада совет хакимияте урнаштырыла. Фарсы иле, Әфганстан, Төркия белән дуслык турында солыхлар төзелә.
Ерак Көнчыгыш
200px|thumb|right|ЕКР хөкүмәте 200px|thumb|right|[[Михаил Дитерихс]] Ерак Көнчыгышта япон көчләренең активлашуны шикләнү аркасында, 1920 елның башында большевиклар көнчыгышка алга китешен туктаттылар; Ерак Көнчыгыш территориясендә марионетик Ерак Көнчыгыш Республикасы (Дальневосточная республика) (ЕКР) оештырыла (башкала — Верхнеудинск).
1920 елның май—июнендә Халык-Инкыйлабый Армия (ХРА, ЕКР хәрби көчләре) хәлне үз файдасына хәлне үзгәртеп караган, ләкин омтылышларның икесе дә уңышсызлыкка очраган. 1920 елның көзендә ЕКРның дипломатик тырышлыклары аркасында япон гаскәрләре Байкал аръягыннан чыгарыла, ХРА гаскәрләре һәм партизаннар атаман Семёновның казакларын тар-мар итеп, 22 октябрьдә Читага керә. Семёнов гаскәренең калдыклары Манҗуриягә чигенә.
1921 елның Владивостокта һәм Приморьеда переворот нәтиҗәсендә хакимият аклар тарфдарларына күчте; бу территориядә Амур буе вакытлы хөкүмәте оештырыла. Японнар үз битарафлыгын игълан итә. 1921 елның декабрендә Ак баш күтәрүчеләр армиясе (Белоповстанческая армия) һөҗүм башлаган; 22 декабрьдә алар Хабарауны алып, Волочаевка станциясенә хәтле барып җитәләр. Көчләр җитмәве аркасында аклар һөҗүмен туктаттылар, һәм Волочаевка — Верхнеспасская сызыгында ныгытма районын оештыргып, оборонага күчтеләр.
1922 елның 5 февральдә Василий Блюхер җитәкчелегендәге ХРА частьләре һөҗүмгә күчәләр, дошманның алдынгы гаскәрләрне чигендергәч, ныгытма районына чыгып, 10 февральдә Волочаевка позицияләрен штурмларга башлаганнар. 12 февральдә ХРА дошманның оборонасын җимереп, 14 февральдә Хабарауны алалар. Аклар япон гаскәре ярдәме белән нейтраль зонага чигенә.
1922 елның 4—25 октябрьдә Ватандандашлар суышының соңгы мөһим операциясе — Приморье операциясе булып үтте. Михаил Дитерихс җитәкчелегендәге акгвардиячеләрнең һөҗүмен кире кайтаргач, Иероним Уборевич җитәкчелегендәге ХРА частьләре каршы һөҗүмгә күчә. 8—9 октябрьдә ХРА частьләре Спасск ныгытма районын штурмлап ала; 13—14 октябрьдә, партизаннар ярдәме белән, Никольск-Уссурийск янында акларның төп көчләрен тар-мар итеп, 19 октябрьдә ХРА гаскәрләре әле японнар биләгән Владивостокка якынлашканнар.
24 октябрьдә япон сәргаскәрлеге ЕКР хөкүмәте белән үз гаскәрләрен чыгару турында килешүне төзи.
25 октябрьдә ХРА частьләре һәм патизаннар Владивостокка керәләр. Ак гвардиянең калдыклары чит илгә эвакуацияләнә.
1922 елның 1 декабрьдә Ак Армиянең частьләре Петропавловск-Камчатскидан эвакуацияләнә. Есаул Бочкарёвның ы эвакуацияләнүдән баш тарткан һәм көрәшен 1923 елның мартына кадәр дәвам иттергән. 1923 елның апрелендә совет хакимияте Анадырдә урнаштырыла.
Ангоат
Ангоат (Hengoat) — Франциянең Кот-д’Армор департаментына караган коммуна, Трегье кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 6,19 км².
Забеле (Млавский повяты)
Забеле  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Гертринген
Гертринген (Gärtringen) — Алманиянең Баден-Вюртемберг җирендә урнашкан коммуна.
Норвиль
Норвиль — Франциянең Сен-Маритим департаментында урнашкан коммуна.
Гертринген
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Котимуш
Котимуш — Португалиянең Гуарда округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Гогаль (Киравский районы)
Гогаль  (Гогаль ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Киравский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Ту-22
Ту-22 (НАТО кодификациясе буенча: Blinder) — совет ерак магистральле тавыштан тизрәк оча торган бомбага тотучы очкыч.
Модификациялар
Ту-22М
Олевин (Лодзь воеводалыгы)
Олевин  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Карман (Зәй районы)
Карман — Татарстан Республикасының Зәй районындагы авыл.
Тарих
1678 елда нигезләнгән.
Демография
Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): татарлар.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.9 °C.
Фәтхи Бурнаш
Фәтхи Бурнаш, тулы исеме Фәтхелислам Закир улы Бурнашев (1898 — 1942) — күренекле татар шагыйре, драматург, публицист, әдәбият тәнкыйтьчесе, тәрҗемәче.
Ул 1898 елның 13 гыйнварында элекке Сембер губернасының Буа өязе (хәзерге Чуашстанның Батыр районы) Кыр Бикшеге авылында мулла гаиләсендә туган. Авыл мәктәбендә башлангыч белем алганнан соң, 1907 елда әтисе аны Казанның «Мөхәммәдия» мәдрәсәсенә урнаштыра. Күпчелек шәкертләр кебек үк, Фәтхелислам да мәдрәсәнең югары классларында үз көнен үзе күреп укый: җәйләрен казакъ далаларында мөгаллимлек итә яки Мәкәрҗәгә барып, көнлекче эшләрдә йөри, 1916 елда ул «Мөхәммәдия»не бөтенләй ташлап чыга һәм, үзлегеннән хәзерләнеп, дүрт класс гимназия программасы күләмендә рус теленнән имтихан тота.
Октябрь инкыйлабыннан соң Үзәк мөселман хәрби коллегиясе органы «Кызыл Армия» газетасының мөхәррире булып эшли. 1920-30 елларда аның драма әсәрләре татар сәхнәсеннән төшми, тамашачылар арасында искиткеч популярлык казана.
1940 елны кулга алына, 10 елга хөкем ителә. 1942 елда атып үтерелә.
Глобикова
Глобикова — Польшаның Карпатасты воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(11019) Гансротт
(11019) Гансротт — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1984 елның 25 апрелендә А. Мркос тарафыннан Клеть обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1984 HR» саналган.
Вултурень (коммуна, Бакеу)
Вултурень — Румыниянең Бакеу жудецында урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Явник
Явник — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Колкув
Колкув — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Аинса-Собрарбе
Аинса-Собрарбе — Испаниянең Уэска провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(10193) Nishimoto
(10193) Nishimoto — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1996 елның 8 августында AMOS тарафыннан Халеакала обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1996 PR1» саналган.
GSC2529-312
GSC2529-312 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Трент-Вудс (Төньяк Каролина)
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Харъяга (авыл)
Харъяга (Харъяга) — Коми Республикасының Усть-Цильма районында урнашкан авыл.
Халык
Халык саны динамикасы:
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: комилар (20%), руслар (67%), алманнар (8%).
Гоенка
Гоенка (Гоенка ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Круглянский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Пояна-Трестией
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Куштояш (Вила-Нова-ди-Фош-Коа)
Куштояш  — Португалиянең Гуарда округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Забеле (Остроленцкий повяты)
Забеле  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Валь-де-Рей
Валь-де-Рей — Франциянең Эр департаментында урнашкан коммуна.
Башкорт дәүләт аграр университеты
Башкорт дәүләт аграр университеты — Башкортстанның Уфа шәһәрендә урнашкан югары уку йорты. 1930 елда нигезләнгән.
Уку йортының — РФ авыл хуҗалыгы министрлыгы.
Нечкинка
Нечкинка — Чулман елгасының уң кушылдыгы. Удмуртиянең Сарапул районы биләмәләрендә ага. Елга озынлыгы 34 км.
Белешмә
Белешмә — теге яки бу фактны һәм вакыйганы раслап, кирәкле мәгълүмат бирүче рәсми документ.
Нечкинка
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Чулман кушылдыклары бассейны Агыйдел кушылганчы, елга бассейны — Чулман.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Белешмә
Белешмә учреждение, оешма тарафыннан бирелә. Анда учреждение, оешманың мөһере (печате), штампы, җаваплы кешенең шәхси имзасы һәм фамилия, инициаллары булырга тиеш. Боларның берсе генә булмаса да, белешмә үз көчен югалта.
Алар төрле эчтәлектә була: кайда укуы, эш урыны, сәламәтлек турында һ.б.
Мисал
Белешмә Штамп документ номеры, дата Бу белешмәне Зәй муниципаль районы 4 нче урта гомуми белем бирү мәктәбе дирекциясе Шакирова Әлфиягә аның чыннан да әлеге мәктәпнең 7 нче сыйныфында укуын раслап бирә. Белешмә район китапханәсенә тапшыру өчен бирелә. 23 нче февраль, 2010 нчы ел. Мәктәп директоры: _____________ С.И.Ларина
Аңлатма язуы
Аңлатма язуы (мәгълүматнамә) — җитәкчегә нинди дә булса мәсьәләгә, хезмәткә карата яки эш турында язма рәвештә бирелә торган рәсми мәгълүмат (ачыклама).
Мисал
Зәй муниципаль районы 4 нче урта гомуми белем бирү мәктәбе директоры С.И.Ларинага аңлатма язуы. 3 нче сентябрь, 2010 нчы ел. Хастаханәдә дәвалану сәбәпле, 2 көн (1-2 нче сентябрь) мәктәптә дәресләрдә була алмадым. Х сыйныф укучысы:_______________ Зәйнуллина Р.Л.
1958 елда авиация
1958 елда авиациядә булган вакыйгалар исемлеге:
Әстерхан өлкәсе татарлары
Әстерхан өлкәсе татарлары — татарларның Әстерхан өлкәсендә яшәүче территориаль төркеме. Әстерхан өлкәсендә хәзерге вакытта татарларның өч төркеме яши: әстерхан, казан һәм мишәрләр.
Тарих
Алдан биредә әстерхан татарлары формалашкан, аларны ногай татарлары дип тә атыйлар. Алар XVII гасырның икенче яртысы — XVII гасырның беренче чирегеннән Әстерхан шәһәре тирәләрендә яшәүче нугай-татар этник берләшмәсе. Йорт татарлары, кундра татарлары, алабугат татарлары һәм карагашларга бүленәләр. Этнографлар арасында аларның килеп чыгышы әлегә кадәр бәхәсләр тудыра. Бер тикшеренүчеләр аларда бары тик Ногай Урдасыннан чыккан ногайлыларны гына күрә. Икенчеләр XVI гасырда яшәгән Әстерхан ханлыгы татарларының нәсел башы дип саный. Өченчеләр аларның килеп чыгышын хәзәрләр һәм бөҗәнәкләргә бәйли.
Җимбилли (Бурдур)
Җимбилли (Cimbilli) — Төркия Җөмһүриятенең Акдиңгез бүлгесе Бурдур иле Бурдур илчесенә караган бер авыл (köy).
Әстерхан өлкәсе татарлары
Тарих
Әстерхан шәһәрендә яшәүче җәмгыятьне төрлечә атыйлар: нугайлар, татарлар, нугай татарлары, әстерхан татарлары, йорт татарлары, ләкин XVIII гасырда йорт татарлары исеме нык беркетелә. XVIII-XX гасырлардан йортлылар казан татарлары һәм мишәрләр белән актив элемтәдә торганнар, аерым алганда, этникара никахлар төзи башлыйлар. Казан татарлары Урта Идел буеннан XVII гасыр ахырыннан башлап Әстерханга күченә башлыйлар.
XX гасыр башына Әстерханда Казан, Сембер, Пенза, Саратов һәм Рязань губерналарыннан татарлар яши. Әстерхан Казан, Уфа, Оренбург шәһәрләре белән беррәттән татар мәдәниятенең мөһим үзәкләреннән берсе була. Шәһәр татарлары саны даими рәвештә арта, сәүдә үсә, милли типографияләр эшли, газеталар чыга, яңа мәчетләр төзелә, мөселман уку йортлары ачыла, татар театры эшли.
Совет чорында Әстерханда яшәүче ногайлыларны бөтенләй татарларга санаганнар — бу дәүләтнең кече халыкларны эрерәк этник берләшмәләргә кертү сәясәтенә туры килгән. Бүген татарлар Әстерхан өлкәсе халкының саны буенча (рус һәм казакълардан соң) өченче төркеме булып тора. Татарлар өлкәдә этник төркем булып, халыкның 7% ын тәшкил итә (2010 елга 60 523 кеше). 2002 елда исә 70 590 кеше булганнар, әмма 2010 елда бер өлеше үзләрен нугайлар дип атаганнар.
Таралышлары
Әстерхан өлкәсе халыклары картасы буенча татар халкы төбәк территориясендә (иң күбе Идел буе һәм Нариман районнарында) егерме авыл торак пунктында яши, аларның иң эреләре — Биштүбә, Сүләнке, Кызан, Каргалы, Ярлы Түбә, Киләче, Майлыгүл, Җәмелә авыллары.
Рахтынь-Я
Рахтынь-Я — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Төньяк Сосьва елгасының сул ярыннан 280 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 13 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Төньяк Сосьва. Кече елга бассейны — Төньяк Сосьва, елга бассейны — Об, Төньяк  Сосьва елгасы кушылган урыннан түбәнрәк.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Глобикувка
Глобикувка — Польшаның Карпатасты воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(11020) Оруэлл
(11020) Оруэлл — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1984 елның 31 июлендә А. Мркос тарафыннан Клеть обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1984 OG» саналган.
Энон
Энон (Hénon) — Франциянең Кот-д’Армор департаментына караган коммуна, Плентель кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 40,87 км².
Гойфельден
Гойфельден (Gäufelden) — Алманиянең Баден-Вюртемберг җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Олендри (Лодзь воеводалыгы)
Олендри  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Нейюн
Нейюн — Россия территориясеннән ага торган елга. Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Харьяга елгасының сул ярыннан 6 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 15 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Баренцев диңгезе бассейны елгалары Канин борынынан Печора елгасы бассейнына чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Печора һәм Мезень елгалары арасындагы, Баренец диңгезенә коючы, елгалар бассейны.
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Шартнамә
Шартнамә — граждан хокукларын һәм бурычларын билгеләү, үзгәртү яки туктату турында ике яки берничә затның үзара килешүе. Ул предприятиеләр һ.б. оешмалар, илләр арасында хуҗалык элемтәләре урнаштыру, оештыру чарасы, шулай ук гражданнарның шәхси милекләре белән эш итүнең төп хокукый формасы да булып тора.
Шартнамәнең структурасы төрле булырга мөмкин, ләкин һәр шартнамә бер үк принцип буенча төзелә торган кереш өлештән (преамбула) башлана.
Шартнамәләр югарыдагы таләпләргә җавап бирерлек итеп тутырылсалар һәм тиешле оешма тарафыннан раслансалар гына юридик көчкә ия була. Мәсәлән, йорт, дача һ.б. сату-алу яки бүләк итү турындагы шартнамә нотариаль контор тарафыннан расланмаса, юридик көчкә ия була алмый.
Мисал
Шартнамә Татарстан Республикасы, Питрәч районы, Шәле авылы, ике мең бишенче ел, ундүртенче июль. Без, Татарстан Республикасы Питрәч районы Шәле авы­лында яшәүче Әхмәтов Әхәт Исхак улы һәм Татарстан Республикасы Питрәч районы Күн авылында яшәүче Асылов Азат Алмаз улы, бу шартнамәне түбәндәге эш турында төзедек: 1.      Мин, Ә.И.Әхмәтов, А.А.Асыловтан биш ай срок белән 2005 нче елның 14 нче декабренә кадәр процентсыз түләү шарты белән ун мең сум акча алып тордым. 2.      Мин, Ә.И.Әхмәтов, бурычны күрсәтелгән сроктан алдарак та түли алам, ә А.А.Асылов кабул итеп алырга тиеш. 3.  Бурычны түләү Татарстан Республикасы Питрәч рай­онының Күн авылында башкарылырга тиеш. 4.  Шартнамә төзү буенча чыгымнар Ә.И.Әхмәтов тара­фыннан түләнә. 5.      Россия Федерациясе Граждан кодексының 807—813 нче статьялары эчтәлеге якларга аңлатылды. 6.  Шартнамә ике нөсхәдә төзелде. Аның бер нөсхәсе Шәле җирле үзидарәсендә саклана, ә икенчесе А.А.Асыловка би­релә. Имзалар: ________________          _________________ Ун мең сум акчаны алдым ___________пиписка___________ (имза) 2005 нче ел, 14 нче июль. Шартнамә Шәле җирле үзидарә башлыгы тарафыннан расланды. Шартнамәгә яклар мин барында имза куйдылар. Аларның хокуктан файдалану сәләте тикшерелде. Җирле үзидарә башлыгы ___азалия лох__________________________ (имза) Мөһер
Камингс (Техас)
Камингс  — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Яворе-при-Благовици
Яворе-при-Благовици — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Китсап (округ, Вашингтон)
Китсап — Америка Кушма Штатларының Вашингтон штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Порт-Орчард шәһәре.
Яворе-при-Благовици
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Китсап (округ, Вашингтон)
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1857 елда оештырыла.
Территориясе
Округ мәйданы 1026 км² тәшкил итә.
Норманвиль (Сен-Маритим)
Норманвиль — Франциянең Сен-Маритим департаментында урнашкан коммуна.
Вултурень (коммуна, Клуж)
Вултурень — Румыниянең Клуж жудецында урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Забеле-Велики
Забеле-Велики — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Голубавка
Голубавка (Голубаўка ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Бялыницкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Аиса
Аиса — Испаниянең Уэска провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Виктор Несмелов
Виктор Несмелов, Виктор Иван улы Несмелов (Несмелов Виктор Иванович, 1863 елның (13) гыйнвары, Сарытау губернасы, Сердобск өязе, Вертуновка — 1937 елның 30 июне, Казан) — фәлсәфәче,, Казан руханилар академиясе (1896-1918) һәм Казан университеты (1918-1921) профессоры, илаһият докторы (1890). Казан руханилар академиясенең атказанган профессоры (1913). Дини фәлсәфәдә яңа юнәлеш ачкан фәлсәфи антропология буенча хезмәтләр авторы. Сәяси золым корбаны, 1992 елда аклана.
Тәрҗемәи хәле
1863 елның (13) гыйнварында Сарытау өлкәсе Сердобск өязе (хәзерге Пенза өлкәсе Бәк районы) Вертуновка авылында рухани гаиләсендә туган. Башлангыч мәктәпне, Петровск шәһәрендә руханилар укуханәсен, Сарытауда руханилар семинариясен (1883), Казанда руханилар академиясен (1887) тәмамлаган. Руханилар тәрбияләүче кече уку йортлары өчен укытучылар һәм дөньяви мәктәпләр өчен өйрәтүчеләр әзерләүче академия шәкертләре арасында В.И. Несмелов сәләте белән аерылып тора. Өстәмә гыйльми эзләнү эше әзерләтмичә генә, аңа 1888 елның 24 маенда магистры дәрәҗәсе бирелә, октябрь аеннан академиядә доцент вазифасына керешә. 1896 елның гыйнварыннан (27 яшендә) академиянең метафизика (соңрак логика һәм фәлсәфә) кафедрасы профессоры. 1898 елда төп гыйльми хезмәте «Наука о человеке» (Кеше турында фән) китабы басылып чыккач, илаһият докторы дәрәҗәсе бирелә. 1903 елда әлеге китапның 2нче кисәге басылып чыга. Гыйльми һәм педагогик хезмәте Россия империясенең 6 ордены белән билгеләнгән, аңа хакыйкый дәрәҗәсе бирелгән.
Октябрь инкыйлабы
1917 елда Совет хакимияте карары белән Казан руханилар академиясе ябыла. Бинада (Ершов урамы, 2) Псков кадет корпусы, соңрак тиф хәрби госпитале, мөселман хәрби курслары ачыла. Академиядә укулар укытучыларның фатирларында дәвам иттерелә. Академиянең ул еллардагы соңгы ректоры булып В.И. Несмелов исәпләнә. Академиядә укыту белән бер вакытта университетта фәлсәфә һәм тарих фәннәреннән укыта. Соңгы эш урыны – Казан губернасы (Татарстан АССР) статистика идарәсендә халык мәгарифе бүлеге мөдире ярдәмчесе.
1921 елда «РСФСР БҮБК 1918 елның 21 гыйнварында чыгарган «Дини уку йортларын ябу турында» декретын үтәмәгән өчен» кулга алына һәм 1 елга ирегеннән азат итәргә (шартлы рәвештә) карар чыгарыла.
1931 елда «инкыйлабка каршы чиркәү-монархия оешмасы оештыру»да гаепләнеп, кулга алына. Тикшерү 2 ел бара. Суд 3 елга Казакъстанга сөргенгә җибәрергә дигән карар чыгара. Өлкән улы Валентинга «Совет власте өчен корбан булган каһарман» исеме бирелү сәбәпле, сөрген белән алыштырыла.
Өлкән улы Валентин
Валентин Виктор улы Казан елга укуханәсендә укучы шәкерт, Беренче бөтендөнья сугышы башлангач, фронтка алына, прапорщиклар курсларын тәмамлый, яраланып, госпитальдә дәвалана. Большевиклар йогынтысына бирелеп, (әтисеннән аермалы буларак) Октябрь инкыйлабын хуплап каршы ала һәм яңа Совет хакимиятенә (чекист булып) хезмәт итә башлый. 1918 елның июнь аенда, «ак офицерлар яшеренеп ята» дигән хәбәр буенча, 7 кызыл гаскәри белән Раифа монастырен тентергә килә. Монастырьдагылар күренекле дин белгеченең улын танып, капкаларны ачалар. Ак офицерларны тапмагач, чекистлар чиркәү байлыгын яңа хакимият файдасына тартып алырга уйлый. Олы чаң кагу тавышына тирә-як авыллардан керәстияннар җыела, кызыл гаскәриләрне коралсызландыралар, сарайга ябалар, соңыннан халык нәфрәте зураеп, аларны үтерәләр.
Валентинны «яшь Совет хакимиятенең дошманнары тарафыннан явызларча үтерелгән каһарман» дип атыйлар. Ул һәлак булган урында һәйкәл куела. Казанның бер урамына исеме бирелә
Гаиләсе
Хатыны Любовь Андрей кызы Лесницкая, Казан грузин чиркәве протоиерее кызы. 1894 елда өйләнешкәннәр. Балалары: кызлары Нина (22 яшендә тифтән үлә), уллары Валентин, Иван (1930 еллар башында вафат), Владимир, Андрей.
1917-1937 елларда гаилә яшәгән бина (Достоевский ур., 52) 2000-елларда юк ителгән.
Башкорт дәүләт медицина университеты
Башкорт дәүләт медицина университеты — Башкортстанның Уфа шәһәрендә урнашкан югары уку йорты. 1932 елда нигезләнгән.
Уку йортының — РФ сәламәтлек саклау министрлыгы.
(11021) Fodera
Тарихы
1986 елның 12 гыйнварында Эдвард Боуэлл тарафыннан Андерсон-Меса обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1986 AT2» саналган.
Ильинка (Муркаш районы)
Ильинка (Илйинка, Ильинка) — Чуашстанның Муркаш районында урнашкан авыл.
Почта индексы — 429545. Гомумрусия административ-территориаль объектлары бүленеше классификаторы коды - 97232825003. Дәүләт идарәсе секторы операцияләре классификациясе коды - 2101300004600.
Федераль салым хезмәте инспекциясе коды - 2136.
Халык
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 40 кешенең яшәве мәгълүм.
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (63,64%), руслар (20,45%).
(10194) 1996 QN1
(10194) 1996 QN1 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Гловачова
Гловачова — Польшаның Карпатасты воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Лагариньюш
Лагариньюш — Португалиянең Гуарда округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Яворе-при-Габровки
Яворе-при-Габровки — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
1952 елда авиация
1952 елда авиациядә булган вакыйгалар исемлеге:
Олесице
Олесице — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Коломань
Коломань — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Эйе-сюр-Сон
Эйе-сюр-Сон (Heuilley-sur-Saône) — Франциянең Кот-д’Ор департаментына караган коммуна, Понтайе-сюр-Сон кантонына карый.
Географиясе
Коммуна мәйданы — 9.78 км².
Гоманавка
Гоманавка (Гоманаўка ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Асиповицкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Россь-Юган
Россь-Юган — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Кече Сосьва елгасының сул ярыннан 194 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 21 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Төньяк Сосьва. Кече елга бассейны — Төньяк Сосьва, елга бассейны — Об, Төньяк  Сосьва елгасы кушылган урыннан түбәнрәк.