cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Zavazava
Matirhisele
Matluka ya murhi lowu ma horisa swilondzo, ku vava ka miri, vuvabyi byo tlulela tanihi mukhuhlwana, marhumba, ku tshoveka ka marhambu, marhambu yo ka ma nga tiyelanga, ku hundzuluka ka misiha na ku tshungula ku tshamela ku ya exiyindlwanini ku ya ba mati. Loko munhu a dya matluka ya ku tsakama kumbe yo oma ma ta n`wi etlerisa kumbe ku n`wi hlanganisa nhloko. Nsinya lowu wu na mitwa leyi damarhelaka loko munhu a tshuka a hundza hi le kusuhi na wona. Timbuti na tinyimpfu ta damarheliwa loko ti tshuka ti fambela kusuhi na murhi lowu. Mbewu ya murhi lowu yi byaleka hi ku olova hikuva yi phatsama eka munhu kumbe xiharhi xo karhi kutani laha yi fikaka yi wela kona yo mila. Nsinya lowu wu tshungula vuvabyi bya asthma na ku herisa ku vava ka miri. Nsinya wa zavazava wu tshungula swilondzo na ku chuluka na ku tlhela wu tshungula meno na swirhumbana. Nakambe murhi lowu wu tshungula vuvabyi bya mahlo.
Hlatshwayo
Matimu ya Muti
Lexi hi xona xi thopo lexi tivekaka xa muti lowu. Kuni ku hambana-nyana eka swi mutana swa ka Hlatshwayo loko swiri karhi swi thopa xivongo.
Thothotho
Maswekelo
Thothotho yi nwiwa hi xipfalo xa bodhlela. Lexi hlamarisaka hileswaku hambi leswi ku nga cheriwa chukele a swi tsokombeli. Thothotho yi bava ngopfu swinene. Loko thothotho yi vupfile yi va yi basile yi lo paa! Loko thothotho yi xavisiwa yi cheriwa endzeni ka mabodhlela ya tinipi kumbe tihafujeke. Ku vuriwa leswaku ku nwa xipfalo xin’we ntsena u ta va u lunghile. Ku tlula kwalaho u ta xurha nkarhi wo leha.
Hlatshwayo
Matimu ya Muti
va ku; Hlachwayo, va ku; ntlhavani.
Mbangi ya nhova
Nhlamuselo
Murhi lowu wa khiwa ku endliwa tiya yo nandziha swinene. Hi nguva ya vuxika wa fa, wu dzudzeka mbewu ya wona leyi nga ta mila hi nguva ya ximunwana. Matluka ya kona ma fananisiwa na tindleve ta nghala.
Khotavuxika
🅱️enis i nwheti yavu ntsevu e lembeni.
England
A tiko ra Yuropa.
Mpahlwa
Maswekelo
Lebyi vukanyi loko wo byi welawela byi ta ku ba byi ku lata hansi. A byi bavi i tanani mi ta vona.Na byona byi keriwa hi swinkambana, byi nwiwa. A hi tinsimu ti nga ta yimbeleriwa no ciniwa loko se va byi twile.
Vukanyi
Vukanyi i muxaka wa byala bya xintu lebyi endliwaka hi makanyi. Kuna tinxaka ta mune ta vukanyi, kunga Dzova; Nyatshani; Mpahlwa na Phipha
Muringa
Muringa Muringa i nsinya wo saseka swinene lowu loko u wu languta ongeti i xiluva. Nsinya lowu i ndzhuti hi tlhelo wu pfuna vanhu ku kuma ko wisela kona ku fana na murhi wa mkhanyakude. Nsinya lowu nga ni switlukana leswintsongo ku lava ku fana na ximuwu, ndzhuti wa kona wu vangiwa hi marhavinyana ya kona yo kala. Nsinya lowu wa muringa wu tshungula mavabyi hi ku hambana ka wona. Loko muringa u wu swi tsakela u nga wu dya kunene u nga wu swekangi kumbe u wu sweka u nwa mati ya kona.
Ntirho wa Mahanti ya Muringa:
Mahanti ya muringa ma phaphiwa ma lovekiwa kumbe ma swekiwa, ma thoveriwa eka milenge kumbe miri loko wu vava.
Mupayi
Matirhisele
Misinya leyi yi tirhisiwa ku vatla tifanichara, ku aka hi wona na swinwana. Timitsu ta kona ti hlanganisiwa na matluka ya matatana swi swekiwa ku herisa vuvabyi bya nchuluko na rifuva.
Mphika-makaneta yo fuma Afrika
"Mphika-makaneta yo fuma Afrika" akuri kuvutla ndzhawu, k'avanyisa na ku fuma tiko-nkulu ra Afrika hivukolonyi bya matiko ya Yuropa, exikarhi ka lembe ra 1881 kuya eka 1914. Mhaka leyi yithlela yi vuriwa K'avelana hi Afrika. Hi lembe ra 1870, kwalomu ka 10 wati phesente ta tiko-nkulu ra Afrika ariri ehansi ka vufumi bya Yuropa, vufumi lebyi anase byi tlakukile byiva tiphesenti ta 90 kuya fika hilembe ra 1914, naswona akulo sala matiko ya Etopiya (Abhisiniya), Mfumo wavu Dervhe (Kumbe Somaliya)[1] na Layibheriya, lawa amatifuma.
Ximuwu
Matirhisele
Murhi lowu wu tirhisiwa ngopfu eka ku tshungula vana lavantsongo va ku fana na lavo velekiwa va biwile kumbe va ri na xa le nhlokweni kutani va ondza hikokwalaho ko xanisiwa hi vuvabyi lebyi. Ku phaphiwa mahanti ma hlanganisiwa na makhambakutani ma lovekiwa ma heta masikunyana ematini. Endzhaku ka masiku mambirhi kumbemanharhu, mati yalawa ma va ma cincile muhlovo ma va yo tshwuka. Kutani manana wa muti u pfuka na mixo swinene, a humesa xikhuwana lexi a nga lovekela mahanti na matluka a xi veka enyangweni laha a humaka hi kona, kutani a hluvula nwana loyi a vabyaka tinguvu hinkwato. Nwana u hlambisiwa miri hinkwawo a langutisisiwe evuxeni bya nyangwa wa yindlu. Loko nwana a hlambisiwa a nga fanelanga ku khoma nhloko kumbe ku hlambisiwa ni nhloko hikuva u ta va na nhloko leyikulu loko a kula.
Mondzo
Ntirho wa Mahanti ya Mondzo:
Vanhu va tala ku vatla tindyelo to dyela ka tona swakudya. Murhi lowu a wu olovi ku wu kuma enhoveni hikuva vanhu va wu tirhisa swinene. Loko vanhu va wu kuma va tsema va wu pulanela swilo swo hambanahambana. Mahanti ya mondzo ma tirhisiwa ku tshungula munhu loko a ttshwile hi ndzilo. Mahanti ya murhi lowu ma phaphiwa ma omisiwa, ma tlhela ma kandziwa hi tshuri kutani ma sefiwa. Xilondzo xi hola hi ku olova loko ku cheriwa mapa ya murhi lowu. Tikereke tinwana ti tirhisa nkuma wa mondzo ku vat i tshungula vanhu eka mavabyi ya vona. Vanhu lava va olela nkuma va chela exibyeni na mati va endla xiwacho xo hanyisa vanhu hi xona, va tlhela va tshemba leswaku loko va hlamba hi mati ya mondzo va ta suka mabadi lama va nga na wona emirini.
Mpopowa
Mpopowa i nsinya lowu vekaka mihandzu ya mpopo. Nsinya lowu wu tala ku kumeka enkoveni kumbe laha mati makumekaka hixitalo, wu hava mitwa na ku tlhela wu leha.
Topiya
Topiya i tiko ra Afrika.
Ghana
Ghana i tiko ra Afrika.
Gambiya
Gambiya i tiko ra Afrika.
Nhungu
Nhungu, vito ra tinomboro 8.
Kaye
Kaye, vito ra tinomboro 9.
Kwangalatilo
Minkwangalatilo yingava xirhendzevutana, kambe hi kota ku vona xiphemu ntsena kuya hi mathonsi ya mati lawa mange mpfhukeni was tilo.
Mkhanyakude
Matirhisele
Mahanti na timitsu ta murhi lowu swi tshungula vuvabyi byo hambanahambana. Loko vanhu va lava ku kuma nhlanhla, va hlamba hi wona na ku phalaza leswaku va ta hlongola mabadi. Loko munhu a twa ku vava endzeni ka khwiri wa nwa leswaku ku ta hola ku vava endzeni. Mahanti ya murhi lowu ma tirhisiwa ku tshungula mukhuhlwana na mahlo, kasi hi tlhelo murhi lowu wu tirhisiwa tanihi tihunyi to tshivela ndzilo.
Nyimpi
Nyimpi leyi dlayeke vanhu hi xitalo, kuve nyimpi ya vumbirhi ya misava, leyi sunguleke hi lembe ra 1939 kuya fika eka lembe ra 1945, naswona kudlayiwe kawalomu ka 60–85 wa timiliyoni, ivi yi landzeriwa hi nyimpi ya kuvutla ya Mamongholi leyi dlayeke kwalomu ka 60 wa timiliyoni. Hi lembe ra 2013 nyimpi yivangile kwalomu ka 31,000 wa mafu, leswi kombeke ku hunguteka kusuka eka 72,000 wa mafu hi lembe ra 1990. Hi lembe ra 2003, Richard Smalley u xungetile nyimpi tani hi xi rhanganya xa vuntsevu (eka khume) eka swirhalanganya leswi langutaneke na Vunhu va misava eka malembe ya makume-nthlanu lama taka. Tinyimpi ti siya ku onheka ka mbangu na tindzhawu, kuhunguteka ka mali ya midende ya swisiwana, Tindlala, ku engeteleka ka vachavela-whawha lava tsutsumaka tinyimpi, kuhkanganisa na kuxanisiwa ka vabohiwa vanyimpi kumbe va akatiko.
Rihati
Rihati ri vangiwa hi ku chika ka ndzilo wa gezi lowu kumekaka loko marifu mambirhi ma hlangana. Mpfumawulo wa rihati wa hlwela ku fika, loko wu ringanisiwa na rivilo ra rivoningo ra rihati.
Ta mahungu
Ta Mahungu i nxaxamelo wa tithekinoloji ta vuhaxi bya mahungu lebyi fikelelaka vanhu votala. Vuhaxi bya mahungu byi haxa mahungu hi tithekinoloji leti fanaka na, Tifilimi, Xiya ni moya, Vunanga lebyi rhekhodiweke, kumbe Thelevixini. Vuhaxi bya le ka inthaneti byi hlanganisa ku tirhisa Intanenti kumbe Riqingo, ti imeyili, Matluka ya vunghana ya intaneti, swiya nimoya na tithelevixini leti nga eka inthaneti. Kasi vuhaxi byale handle byi haxa mahungu hikutirhisa tibhodi leti kula tale mapatwini, na mimfungo leyi kumekaka eka swa vutleketli. Kasi maphepha-hungu na wona maha tirhisiwa kufana na tibuku na swibukwana.
Baloyi
Va ka Baloyi, Kumbe Varodzwi va tumbuluka etikweni ra Zimbabwe vatukulu va Changameri Dombo Hosi ya Varodzwi. Lowu i muti lowu tivekaka eka miti ya Vatsonga. Namuntlha kuna Miti mimbiri yaka Makhuva na Nwamitwa lava nga miti leyintsongo eka lowu wa vatukulu va Changamire vanga Tinhloko ta Muti wa vuhosi lowu yimeleke hi Madanci Xidlavuta Changamire Baloyi.
Xipata
baloyi,makaringe,xilowa. ndzi mthondolovhana wa gwamba,wa madanci,wa nengwani,wa magulasavi,wa makhuva, wa nkami, wa phangweni, wa ghulukhulu, wa changamire. ndzi ncila ava ololi loko wo olola wu ta tshoveka wu oloriwa hi mbita ya nyama, ndzi mudyi wa swipame, mudyi wa mihandzu, ndzi khandziya nsinya ndzi chika hi marhavi, ahee khalanga ahee murodzwi ahee ntukulu wa gwamba.
Vusurumani
Masurumani ma pfumela leswaku Vusurumani ivukhongeri lebyi heleleke lebyi hlavuteriweke eka vaprofeta vofana na Adamu, Abrahama, Moxe na Yesu. Kasi Kurani yona vatshemba leswaku i hlavutelo lowu heteleleke wa Xikwembu. Vukhongeri lebyi nabyona byi dyondzisa leswaku kutava na kuavanyisa kamakumu, laha lavo lulama vangata ya e Paradeyisini, kasi vadyohi vona vaya e Tiheleni. Minsiya ya vukhongeri lebyi yihlanganisa Minsinya ya nthlanu ya Vusurumani, leyi nga mfanelo wa vukhongeri,  na kulandzelerisa nawu wa vusurumani, lowu khumbaka swiyenge hinkwaso swa vutomi na nhlangano wa vanhu, kusukela eka kuveka mali na swa tarihanyo, kuya eka Vavasati na mbangu. Madorobha ya Mecca, Medina na Jerusalema i madorobha yo kwetsima eka Vusurumani.
Mugwava
Mugwava wu kumeka enhoveni na le kaya. Murhi lowu wu mila hi ku olova swinene, naswona mihandzu ya wona yi dyiwa hi vanhu na swihari swa nhova, yi tlhela yi xavisiwa etimakete ta mihandzu..
Portal:Spain/Intro
Spaniya (Spanish: España, IPA: [es'paɲa]) i tiko ra le dzongeni ka yuropa, laha ku vulavuriwaka Xipaniya. Tiko leri ri hlanganisa Xipaniya xa le ribuweni exikarhi ka Lwandle ra Atlantiki na ra Meditera, Swihlala-ntsongo swi mbirhi eka malwandle lama angarheke, kuhlanganisa na swi-mutana leswi tiyimeleke e Nwalungwini wa Afrika. Tiko ra Xipaniya ri le xikarhi ka Lwandle ra Meditera e dzongeni na vuxa, Lwandle ra Kantabrika enwalungu na lwandle ra Atlantika e vupela-dyambu. Xipaniya xihleriwe hi Phalamende ya xi demokrasi naswona itiko leri tifumaka. Xipaniya xile ka ntlawa wa Nhlangano wa matiko ya Yuropa ku sukela hi lembe ra 1986 naswona i tiko leri hluvukeke leri nga ra vunkaye hi kufuwa e misaveni hinkwayo, kasi riri ra vunthlanu e Yuropa. Xipaniya, Portugal na Andora i matiko lama vumbaka ribuwa-nkulu ra Iberiya, naswona ma hlanganisa vu anamo bya kwalomu ka 504,030 km², Hi rona tiko leri anameke ngopfu e vupela-dyambu bya Yuropa(kulandzela Furhwa).
Xipaniya xi hlakarherile e hansi ka mfumo wa rhoma Hispaniya, hikwalaho xi va ri nwana ra matiko ya nkoka e nkarhini wolowo. E minkarhini leyi landzeleke, Xipaniya ri fumiwile hi Jarimani, endhzaku ri ta fumiwa hi mufumi wa mu Islamu. Xipaniya ri hlaserile Furhwa hi 1793 loko mafurhwa ma dlayile hosi ya wona Luwi wa vu Khume-ntsevu, kambe ri hluriwa kufika laha ri kondleteleke kurhula na furhwa hi 1795.
François Hollande
François Hollande (12 Mhawuri 1954) i khale ka Presidenti ya Furhwa. E ofisini 2012-2017. U landzela : Nicolas Sarkozy. A landzeriwa hi : Emmanuel Macron.
Badama
Maswekelo
Byalwa lebyi byi swekiwa hi ku loveka vudyangwana vhiki hinkwaro. Endzhaku ka vhiki swi ta va swi virile. Loko swi virile musweki a ta swi twa swi bava loko a swi ringeta. Kutani musweki u ta swi chela endzeni ka poto a tseleka swi vila ku kondza swi phyaphyarha. Loko swi vupifile musweki u ta phula a swi veka swi hola, ivi a teka comela hi xinkambana a kandzela, ivi a hlanganisela kahle swi hlangana kutani a swi veka swi vila.
Vuyuda
Vuyuda byina matsalwa yo hlaya, maendlele ya swilo, nama mixaka ya tinhlangano. Eka vuyuda kuna mintlawa yo hambana hambana, leyi sukeke eka vufundhisi bya vuyuda, laha va pfumelaka leswaku Xikwembu xi hlavutele milawu ya xona eka Moxe entshaveni ya Sinayi, hi ku tirhisa Tora leyi tsariweke naswona yitlela yi vulavuriwa hi nomo. Hikuya hi matimu, dyondzo leyi yikanetiwile ngopfu hi mintlawa ya mayuda ya va Sadusi na Vahelena, hinkarhi wa tempele ya vumbirhi, nakambe yithlela yi kanetiwa hi mintlawa ya va Karayiti na va Sabatewu. Namunthla ntlawa lowu kulu wa vuyuda IVuyuda-ntiyela (kunga Vaharedi na Vayuda-ntiyela va manguva lawa), Vuyuda bya xikhale na vuyuda lebyi pfuxetiweke. Kuhambana loku kulu eka mintlawa leyi i ndlela leyi mintlawa leyi yi landzelerisaka nawu wa xiyuda, matimba ya vafundhisi vaxiyuda na kuxixima tiko-ximfumo ra Israyele. Vuyuda-ntiyela byi pfumela leswaku Tora na nawu wa xiyuda swa kwetsima, iswa hilaha kunga heriki naswona aswi cinceki, naswona swi fanela ku landzeleriwa hilaha ku heleleke. Vuyuda bya xikhale byi pfumela eka ku landzelela vuyuda bya ndzhavuko, kasi vuyuda lebyi pfuxetiweke, byi pfumela leswaku nawu wa xiyuda ahi xikolokolo. hikuya hi matimu akuri na tihuvo ta nawu wa xiyuda, kambe masku lawa ku pfumeriwa leswaku vuyuda imhaka yo tilangela.
Timfanelo ta ximunhu
Ntshuxeko na Vuhlayiseki bya munhu
A wu nge pfaleriwi u nga tengisiwi,u xanisiwa kumbe ku tshinyiwa hi ndlela leyi nga riki kahle. Madzolonga ya le mindyangwini a ya pfumeleriwi.
Vuhlonga na Nsindziso wa ntirho
A wu nge tshikileriwi hi vuhlonga kumbe nsindziso wa ntirho.
Nhlayiso wa swa Rihanyo, Swakudya, Mati na Nsirhelelo wa Vaaki
U na mfanelo ya rihanyo ra kahle, swakudya leswi eneleke na mati na nsirhelelo wa vaaki
Xikaya
Nhlamuselo
Murhi lowu a wu tali ku kumeka emakaya hi xitalo hikuva wu mitwa yo tlhava swinene. Handle k ova xikaya xi va na mitwa a xi rhoteriwi hi vamanana hikuva vanhu va tshemba leswaku i xikombiso xa leswaku xi tlhandlekiwa ehenhla ka sirha loko munhu a lovile. Varisi na vatsongwana a va swi rhandzi ku kandziya va kha mihandzu ya kona hikuva wu na mitwa. Vanhu va khale a va kholwa leswaku loko ku tlhandlekiwa richacha kumbe rhavi ra murhi lowu ehenhla ka sirha, mufi a nga ka a nga ha ha vuyi ekaya a ta va xanisa. Mufi u fanele ku etlela, a nga beriwi huwa hi vanhu, a etlelela makumu.
Matirhisele
Vanhu va cela timitsu ta murhi lowu vati sweka hi mati kutani ti nwiwa leswaku ti ta tshungula vuvabyi bya switshetshela. Vuvabyi bya swtshetshela byi tala ku vabya munhu kan`we loko n`weti wu huma kumbe wu ri xikarhi naloko n`weti wu pela.vanhu vo fanela ku yirisa loko a nyika munhu murhi hi nkarhi wolow a nga tikatsi eka timhaka ta masangu.
Henri-Alexandre Junod
Swikombo swa le handle
Switsariwe hi ti ndzimi timbe:
Swikwembu
Nkatsakanyo
Kuphahla swikwembu swa hambana na ku khongela xikwembu. Eka mindzhavuko yin'wana ya xi Afrika, swikwembu swi voniwa tani hi vahlanganisi kumbe vayimeri va lava vahanyaka, naswona swikwembu swikota ku ngenelela tani hi varhumiwa exikarhi ka xikwembu na vanhu lava hanyaka. Tani hi mimoya leyi ayiri vanhu, swikota ku twisisa swi laveko swa vanhu ku antswa ku tlula swivumbiwa swa moya. Mindzhavuko yin'wana yi pfumela leswaku swikwembu swi fanela ku hlayisiwa hi switukulwana leswi hanyaka, naswona leswi swi katsa ku nyikela hi swakudya na swi laveko swin'wana. Van'wana vatshemba leswka ku phahla kova vutihlamuleri bya vumunhu hambi loko swikwembu swinga twi kumbe ku vona leswi endliweke.
Swihenwa swa ku phahla e Afrika
Ku phahla swikwembu ku tolovelekile e Afrika, naswona i xiphemu xa vukhongeri byo tala by ndhzavuko. Swi tatisiwa hi ku pfumela eka xikwembu, hambiswiritano swikhongelo kumbe swikombelo na magandzelo swi nyikeriwa eka swikwembu. Kuphahla swikwembu i xiendlo lexi tolovelekeke eka ma Afrika yotala, naswona hakanyingi va hlanganisa ku phahla swikwembu na vukhongeri lebyi va byi amukeleke bya manguva lawa.
Vubhuda
Swikolo swa fipfumelo ra vubhuda, swi hambana hi tinhlamuselo ka ndlela yo ya enkutsulweni, nkoka wa matsalwa yo kwetsima, na magandzelele ya kona. Magandzelele ya vubhuda mahlanganisa ku tumbela eka bhuda, Dharma na Sangha, ku hlahluva matswalwa, kulandzelela kutikhoma lokunene, ku ala ku navela, ku tidyondzisa ku encisa, kuhlakulela vuthlarhi, vunene; rirhandzu na ntwela vusiwana, Swiendlo swa vaMahayana swa bodhicitta na Vajrayana swa masungulo kumbe kuhetiseka.
Eka Theravada, nkutlunya lowu kulu iku hetisisa kleshas na kufikelela ndzhawu leyi nene ya Nirvana, leswi kumekaka hi ku landzelela ndlela leyi nene ya swiyenge swa nhungu (leyi thlelaka yitiviwa tani hi ndlela yale xikarhi), hindlela yeleyo, vakota ku papalata ndzendzeleko wa ku xaniseka. Theravada yina valandzeri votala eXrilanka na Axiya wale dzongeni.
Nkuhlu
Mbhanzu wa nkuhlu wuvuriwa Huhlu naswona wuna rikampfi ra muvala warihlaza-rozwihala naswona rabhava rithlela ripfelela mafurha. Mbhazu lowu vupfeke wuna bululu ramuvala wobhasa lerirhendeleke rikampfi, naswona rinadzika ngopfu. Bululu leri ri funengetiwe hi xikhumba xa muvala wamulamula. Mbhanzu lowu wutshoveriwa hitinhweti ta Hukuri na N'wendzamhala.
Mukhuhlwana wa tihumba
Vuvabyi byi hangalasiwa hi ku hlangana na mati yo tenga lawa ya nga na switsongwatsongwana. Switsongwatsongana leswi swi huma eka mati lawa ya tluletiweke hi tihumba ta mati yo tenga Vuvabyi byi kumeka ngopfu eka vana va le ka matiko lawa ya ha hluvukaka tanihi loko va ri ku tlangela ematini lawa ya tshakisiweke. Yin'wana mixungeto ya le henhla yi katsa varimi, vaphasi va tinhlampfi, na vanhu lava tirhisaka mati yo ka ya nga tengangi esikwini. I ya ntlawa wa  ku khomiwa hi helimithi. Ku kuma leswi u twaka swona i ku kuma mandza ya xitsongwatsongwana eka mitsakamiso kumbe mahambuka ya munhu. Swi nga tiyisisiwa kambe hi ku kuma tiantibodi ta ku lwisana na vuvabyi engatini.
Vunjhiniyera
Nhlamuselo
Huvo ya tinjhiniyera ta le Amerikha (ECPD) yi hlamusela vunjhiniyera hindlela leyi: Ndlela yo thlariha ya ku tirhisa mikhuva na maendlela ya Sayensi, ku hlela na ku kunguhata swi ako, michini, switirhisiwa, na maendlel ya minchumu, kuya hi kutirhisa ndlela yin'we kumbe mpfangano wa tindlela na minchumu, kumbe ku aka na kutirhisa nchumu kuya hi makunguhatelo yo karhi; kumbe ku vhumba matirhele ya nchumu kumbe xiyimiso xokarhi; hikwaswo kuya hi makungahatele na swilaveko swa matirhisele ya kona, kikuya hi chicha swilaveko swa matirhisele naswona ku sirheleriwa vutomi na nhundzu.
Steve Biko
Biko ukulele mutini wa vusweti, e lokichini ra Ginsberg exifundzeni xa Vuxa bya Kapa. Hi lembe ra 1966, usungurile tidyondzo ta vuongori a Yunivhesithi ya Natala, laha a ngheneleke nhlangano wa machudeni wa (NUSAS). Biko a a karhatiwa ngopfu hi kutala ka valungu endzeni ka nhlangano ya machudeni ya NUSAS, loko yiri karhi yilwisana na mfumo lowu a wu tshikelela vantima. A a pfumela leswaku hambileswi van'wana vavalungu avarina swikongomelo leswinene, kambe a va tsandzeka ku twisisa swiphiqo swa vantima na vutomi bya ntshikelelo, naswona leswi aswi endla va nga tirhisani kahle na machudeni man'wana. U ake vonelo raleswaku, vanhu vantima ava fanele kutilulamisa havoxe, leswaku vata papalata kutshikeleriwa hi valungu, hiswona leswi endleke leswaku a rhangela kusimekiwa ka nhlangano ya machudeni yinthswa ya SASO hi lembe ra 1968. Nhlangano leyi ya SASO, ayi amukela vanhu va ntima ntsena, lava avahlanganisa makhaladi na va Indiya. Utikarhatile leswaku a hambanisa nhlangano wa yena na valungu lava avari namboyamelo wo lwela timfanelo ta vantima, hambi leswi a akanetana na ku venga valungu, naswona u akile vuxaka na vanghana va valungu votala. Nhlangano wa National Party, awu seketela kusimekiwa ka nhlangano wa SASO, tani hileswi ava vona wu hetisekisa xikongomelo xa vona xo hambanisa machudeni hi rixaka na nhlonge.
Tinkomponi
Nkomponi itindzhawu to endla tinhundzu na vukorhokeri lebyi yelanaka hixitalo endzeni ka ikhonomi ya tiko. Swihlovo swotala swa mbuyelo eka mabhinzu hi laha tikomponi tavona tisimekiweke kona na tinhudzu leti ti endliwaka. Nkomponi yo edla tinhundzu hi yona komponi leyi vaka ya nkoka eku endleni mintirho yo tala etikweni-nkulu ra Yuropa na Amerikha ya N'walungu hi tinguva ta kusungula ka tinkomponi. Leswi swi fambisane na ku antswisiwa ka tithekinoloji to fana na ku ceriwa ka nsimbhi na makhala.
Mukhuhlwana wa Zika
Mukkhuhlwana wa Zika wu hangalasiwa ngopfungopfu hi ku lumiwa hi tinsuna ta muxaka wa Ayedesi. nakambe byi nga hangalasiwa hi timhaka ta masungu kusuka eka wanuna ku ya eka murhandziwa wa yena na ku va na vuswikoti byo hangalasiwa hi ku hundzisela tingati eka vanhu van'wana. Ntluleto eka vamanana lava yimeke nakambe ku nga tluleta na ricece na ku hlanganela na ku onhakeriwa hi vuyimani na xihlokwana. Mfembo wo kambela ngati, mitsakamiso, kumbe marhi ku kambela vukona bya xitsongwatsongwana xa Zika RNa loko munhu a vabya.
Ntima
Mafurha ya muchini wo tsala, ya muvala wa ntima matirhisiwa ngopfu ku pfapfarhuta tibuku, maphephahungu na man'wana matsalwa hikwalaho ka leswi muvala wa ntima wu vonakaka ngopfu eka phepha ro basa. Thlandla-kambirhi, maletere ya muvala wa ntima hiwona matirhisiwaka ngopfu eka tikhompuyuta to tala. Kasi wuthlela wutirhisiwa kuhlanganisa na mihlovo ya Wasi-wa lwandle na Halandi ku endla mihlovo yo dzindza.
Seshego
Seshego ixidorobhana lexi kumekaka eka masipala wa Polokwane e mugangenin wa Capricon, lowu nge xifundzeni xa Limpopo etikweni ra Afrika Dzonga. Xidorobhana lexi xikumeka en'walungu wa vupeladyambu bya dorobha ra Polokwane.
Ndzhenga
Ntirho wa Matluka na Marhavi ya Ndzhenga:
Murhi wa ndzhenga wu tshungula vuvabyi bya nchuluko, ku vava ka meno, mukhuhlwana na swirhumbana leswi kumekaka emikolweni. Matluka ya kona ya siriwa, ma cheriwa laha munhu a lumiweke kona hi nyoka kumbe xipamu leswaku ku ta hola. Mati lama humaka ematlukeni loko ma siriwile, ma tshungula ndleve leyi vavaka. Ku hlanganisiwa kamatluka, mahanti na timitsu swi pfula mbeleko eka vaxisati na ku sivela ku vava ekhwirini. Mapa lama humaka loko ku kandziwile timitsu, ma tshungula vuvabyi bya mongolo, vuvabyi bya xiongolela na ku horisa swirhumbana leswi humaka evusikwini.
Ntivo-Mirhi
Ntivo-Mirhi irhavi ra Sayensi leri lavisisaka ma akele na kuhambana ka swi-aki swa swilo hinkwaswo. Ntivo-Mirhi yi hlanganisa na ndzavisiso wa ti Athomu, nandlela leyi ti athomu tikhomanaka hayona ku vumba mirhi yokarhi, na ndlela leyi ti hlanganaka kumbe ku hambana hayona ku nyika xivumbeko xa murhi wokarhi.
Rirhandzu
Rirhandzu i nxaxamelo wa minthlaveko na xiyimo xa miehleketo, leyi hakanyingi yinga na matimba, kusukela eka vunakulori lebyi enteke kufikela eka ntsako lowu tolovelekeke. Xikombiso xa nxaxamelo wa minthlaveko ya rirhandzu hileswaku rirhandzu ra manana rahambana eka rirhandzu exikarhi ka mpatswa rithlela rihambana na rirhandzu ra swakudya. Hiku olova, rirhandzu i nthlaveko wa nkokelo wa matitwele ya matimba na ku twanana exikarhi ka vanhu. Rirhandzu ringa thlela riva mfanelo ya vumunhu leyi yimelaka vunene, ntwela-vusiwana, na ntwanano - "Kutshembeka na kunavelela un'wana leswinene". Ringathlela ri hlamusela kutwela na kutsakela vanhu van'wana, munhu hixiyexe kumbe swiharhi.
Vafilosofa va Vagriki vakhale vahlamusele minxaka ya mune ya rirhandzu: Rirhandzu ra munti (storge hi xigriki), Rirhandzu ra vunghana(philia hi xigriki), Rirhandzu ra rimbewu (eros), rirhandzu ra vukwembu (agape). Vatsari va manguva lawa vathlela va hlamisela yin'wana mixaka ya rirhandzu: Rirhandzu ra kunavela, Kutirhandza, rirhandzu ro xixima. Rirhandzu rithlela riva na tinhlamuselo ta vukhongeri na vumoya. Matirhisele lawa yotala ma komba kunonoha ka ku hlamusela nthlaveko wa rirhandzu kuhambana na minthlaveko yin'wana.
Hosinkulu Gunyule
Hosinkulu Gunyule i kokwani-nkulu wa Van'wanati na van'wani eka rixaka ra Vatsonga. Van'wanati hinkwavo i vantukulu va Hosinkulu Gunyule, loyi a ri hosi ya va Tonga na Vacopi va Nyembani (Inhambane). Gunyule u ve kona hi malembe ya vo 1500. Gunyule u velekile Malenga loyi a nga fuma tiko rale Xai Xai (Mozambique) hi minkarhi yale kusuhi ka 1560. Gunyule a ri yona Hosinkulu ya rixaka ra va Tonga na Vacopi va Nyembeni ku nga se sungula tinyimpi na vhutu ra tinxaka timbe.
Vukosi bya Muti
Hosinkulu Gunyule u tiveka ngopfu eka Van'wanati, na le tindzhawini ta le vudzonga bya Mozambique, tani hi leswi va n'wu tivaka a ri murhangeri wa xithopo xa mimiti leyi yi nga phatluka ku suka eka Vatonga va le Nyembani (ku katsa va Khambane, Vacopi, na Valenga). Vatsonga vo tala, kahle-kahle, va thopa ku fika eka vito ra Gunyule loko kuve va xi tiva kahle xithopo xa ka vona, swi nga ri na mhaka ku va tshama e Africa Dzonga, e Mozambique, kumbe e Zimbabwe. Eka vana (marhavi) lawa ya tivekaka ngopfu va sukaka eka Hosinkulu Gunyule, hi lava va landzelaka:
Chavalala
Va xihla xa mhala xo ka nawuri .xifaki ava tshovelani ,vatshovelana timba ringana madingwi
Vukarhi
Vukarhi i nthlaveko lowu khumbaka miri. Munhu loyi a kariheke uthlela ava na kuba ka mbilu loku tlakukeke, ku tlakuka ka ndzendzeleko wa ngati, na kutlakuka ka adrenaline na noradrenaline. Van'wana va vona vukarhi tani hi nthlaveko lowu pfuxaka ku hlamula ka miehleketo ka kulwa kumbe ku tsutsuma. Vukarhi byi thlela byi tirhisiwa ku tumbeta ku chava, kutwisiwa kuvava kumbe ku tsemeka nhlana. Vukarhi i nthlaveko lowu tarhisiwaka hakanyingi ku loko munhu a teka goza ro sivela nxungeto wa khombo lwu vangiwaka hi munhu kumbe swilo swin'wana.
Van'wa mihleketo va vona vukarhi tani hi nthlaveko lowu twalaka naswona lowu twiwaka hi vanhu hinkwavo hi minkarhi yo hambana hambana, naswona wuri wa nkoka ku tisirhelela. Vukarhi byi pfuneta ku komba munhu un'wana leswaku kuna xihoxo lexi lavaka ku lulamisiwa. Vukarhi byi pfuna ku teka magoza yo ololoxa swihoxo. Vukarhi lebyi pfumalaka nkongomiso, byi nga khumba munhu kumbe hanyelo rakwe hindlela yobiha  naswona byi khumba na vanhu van'wana. A swi olovi ku va ekusuhi na munhu loyi a kariheke naswona swi nga vangela madzolonga loko byi nga lawuriwi. Hambileswi va filisofa na vatsari votala va tsundzuxeke mayelana na vukarhi lebyi nga kongomisiwiku byi nga vanga madzolonga, kambe vathlela va komba nkoka wa vukarhi. Ku kongomisa no lawula vukarhi imhaka leyi vafilosofa na vatsari vakhale va tsaleke hayona, hambi swiritano van'wa Miehleketo va komba switandzhaku leswi  biheke swa ku khoma vukarhi endzeni.
Khompuyuta
Hakanyingi, khompuyuta yina mbilu yin'we leyi kotaka ku endla tinhlayo (CPU), yithlela yiva na ndlela yo vekisa vuxokoxoko no byi tsundzuka. Mbilu ya khompuyuta yi kota ku endla tinhlayo to lova, yikota ku langa eka switandzaku swimbirhi, yithlela yi kota ku longoloxa no lawula mafambisele na matirhele yo karhi hikuya hi vuxokoxoko lebyi vekisiweke. Michumu yin'wana leyi tirhisiwaka na mbilu ya khompuyuta yi fana na minchumu yo letela (Bhodo yo thlava marito, Kondlo ro kongomisa, naswin'wana), Minchumu yo kombisa mbuyelo (Xikrini xa khompuyuta, na michini yo gandlisa). Michumu leyi tirhisiwaka na khompuyuta yo endla leswaku vuxokoxoko byi kota ku nghenisiwa eka khompuyuta no hlantiwa hilaha ku fanaka.
Vutshunguri
Vutshunguri imukhuva wa khale ngopfu wa vanhu, naswona abyi hlanganisiwa na vukhongeri na mindzavuko ya vanhu kuya hindzhawu. Hixikombiso, n'yanga a yi bohela mintsembyana eka muvabyi ivi yikhongela leswaku a hola. Eka masiku ya manguva lawa na ku humelela ka Sayensi, vutshunguri byo tala by hlanganisa Vutshila na Sayensi.
Amerikha ya le Dzongeni
Tiko-nkulu leri ri angarheliwa evupela dyambu hi lwandle ra Phasifiki na lwandle ra Atlanthiki e n'walungu nale vuxeni; kasi e n'walungu ri angarheliwa hi tiko-nkulu ra Amerikha wa le N'walungu na Lwandle ra Kharibhiyeni. Tiko-nkulu leri rina matiko ya khume mbirhi.
Mindzhavuko na mahanyele ya vaaka tiko varona masukela eka vanhu vosungula varona na minjhekanjhekisano leyiveke kona exikarhi ka vona na vakolonyi vale Yuropa, kuhlanganisa na mahlonga lama fikeke kusuka e Afrika. Hikwalaho ka malembe yotala ya mimfumo ya vukolonyi bya Yuropa, vaaka tiko va tiko-nkulu leri va vulavula xiphutukezi na xipanichi.
Tinhlayo-vupimi
Tinhlayo-vupimi (Kumbe Jiyometri yi tekiweke eka rito ra Xigriki; geo- "misava", -metron "ku pima") i rhavi ra dyondzo ya Tinhlayo leyi letelaka hi ta xivumbeko, vukulu, vuakelani, na mpimo wa ndzhawu.
Amerikha ya le N'walungu
<div style="float: right; margin: 0 0 0em 0em; width: 20em; text-align: right; padding: 0.5em 2em; font-size: 0.86em; line-height: normal;"> <div style="border: 1px solid #ccd2d9; background: #f0f6fa; text-align: left; padding: 0.5em 1em; text-align: center;"> Amerikha ya le Nwalungu
Amerikha yale Nwalungu rifikeleriwe hi vanhu vosungula, loko vata tsemakanya buluho ra misava ra Beringi, kwalomu ka 40,000 kuya eka 17,000 wa malembe lamahundzeke. Nguva yotoloveleka eka tiko-nkulu leri yisungula kwalomu ka malembe xidzana ya vu 6 kuya eka 13. Kasi nguva ya vanhu va Kholombiya yi hele loko vanhu va sungula ku tluta lwandle ra Atlanthiki na ku fika ka vakolonyi va le Yuropa. Mindzhavuko ya manguva lawa ya kombisa vuxaka byo hambana eka vakolonyi va le Yuropa, vanhu vo sungula va Amerikha, mahlonga yo suka e Afrika na switukulwana swa vona.
Vuxa-dyambu bya le xikarhi
Vuxa-dyambu bya le xikarhi i ndzhawu leyi ngexikarhi ka matiko-nkulu naswona yinga evupela dyambu bya Axiya na Gibhita. Rito Vuxa-dyambu bya le xikarhi, risungule ku tirhisiwa ngopfu hi lembe xidzana ra vu 20.
Ntshamelo maxele ya ndzhawu leyi ya hisa ngopfu nothlela yiva mananga, naswona yipfumala milambu yo tala, kova yona milambu ya Nile a Gibhita, Thayigrisi na Yufrata, e Mesopotamiya laha misava yakona yifuweke ngopfu.
Tinhlayo-swiyenge
Tinhlayo-vuringanisi (kumbe Alijebra ley tekiweke eka rito ra Xiarabhu  "al-jabr" leswingo "Kuhlanganiso swiyenge leswi tshovekeke" ) i rhavi ra tidyondzo ta Tinhlayo. Hiku angarhela, Nhlayo-vuriganisi i dyondzo ya mimfungo ya tinhlayo na matirhisele ya mimfungo leyi ku kuma nhalmulo wa nomboro; hiyona dyondzo leyi hlanganisaka tidyondzo hinkwato ta Tinhlayo. Tidyondo leti ta Nhlayo-vuringanisi i tankoka ngopfu eka Tidyondzo ta lehenhla ta Tinhlayo, Sayensi na Vunjiniyera ku hlanganisa na Vutshunguri na Tidyondzo ta Vuxavisi.
Sayensi ya maxele
Sayensi ya maxele i rhavi ra Sayensi leri lavisisaka timhaka ta maxele na kuvhumba maxele. Sayensi leyi i ya khale ngopfu, hambi leswi mavhumbele ya maxele amanga tshembeki kuta fika hi lembe-xidzana ravu 18. Mavhumbele ya maxele ma antswisiwile hi ku tumbuluxiwa ka tikhompuyuta, leswi endleka swi olova ku tirhisa mintsengo ya matimu ya maxele na Tinhlayo ku Vhumba maxele ya siku rin'wana na rin'wana. Swiendlakalo swa maxele swi nga ha vhumbiwa hi kuya hi xibhakabhaka; Kuhisa; ntsikelelo wa moya; hunguva na ndzendzeleko.
Portal:Spain/Select place
Almazán i muganga lowu kumekaka e Xifundzeni xa Soria, Castile na León, e Spain. Hi kuya hi Nhlayo wa vanhu wa 2004 (INE), muganga lowu, wu hlayisa Va aki va 5,755.
Xitonga
Xitonga (Chitonga, Guitonga) i ririmi leri ri vulavuriwaka e Mozambique, ngopfu hi xitalo e Nyembani (Inhambane). Ririmi ra Xitonga ri na ndzin’wana ya Xicopi lexi na xona xi vulavuriwaka e Nyembani. Ririmi ra Xitonga ri ni ku hundza ka malembe ya 1000 ri ri karhi ri vulavuriwa laha e Afrika, na namuntlha va ha ri kona lava va ti vitanaka Vatonga e Nyembani. Kambe hi ku hundza ka malembe leri ra le Mozambique ri fikile laha ri nga tekela swintsongo eka tindzimi tin’wani ku fana na Xikalanga, Xitswa, Xivhenda, na Xiputukezi.
Matimu ya ririmi
Tinxaka ta va Afrika khale a va nga swi koti ku ti tsalela matimu, kambe lava a va swi kota i va Europe (ku katsa va Portugal na va Swiss) lava va nga fika va sungula mfumu wa vona e Mozambique endzhaka 1560, kambe ku nga rivariwi leswaku vaTonga na vona a va kota ku hlayisa matimu ya vona hi ku ti thopa na vutlhokovetselo. Mudyondzi loyi a nga swi hlanganisa hi vu enti swa ririmi ri xiTonga (Thonga) i Junod. Swo tala leswi Junod a nga swi tsala hi rixaka leri a ri vitaniwa “Thonga tribe” swi seketeriwa hi Vatsonga vo tala eka masiko ya namuntlha. Junod, endzhaka loko a tshamile a dyondza na vanhu lava hi matimu na mintolovelo ya vona, u kumile leswaku ririmi ra Xitonga (Thonga) a ri vulavuriwa hi Vatsonga va khale (na kwalano ehansi ka malembe ya vo 1400 a ri vulavuriwa) - a nga tlhela a tsala leswaku : "My conclusion is then that the Thonga language was already-spoken by the primitive occupants of the country more than 500 years ago and that, together with a certain number of customs, it formed the great bond which bound the Thonga clans together in past centuries.” ─ (Junod 1912, p. 33)
Tihove
Tihove (Tshidzumba hi xiVhenda, Isiphuphutho hi xiZulu) i swakudya swandzhavuko leswi rhandziwaka ngopfu hi Vatsonga na VaVhenda. Tihove tiswekiwa hi ku hlanganisa mavele lama lovekiweke, tinyawa, Timanga na timanga to kandziwa, ivi swiswekiwa swikala swihlangana.
Vuvabyi bya Rihuhu
Vuvabyi bya Rihuhu i xitsongwatsongwana xa vuvabyi lebyi vangaka ku pfimba ka byongo eka vanhu na swin'wana swiharhi swa ngati yo kufumela. Swikombiso swo rhanga swi nga katsa mukhuhlwana na vonaka xi lumiwile. swikombiso leswi swi landzeriwa hi xin'we kumbe ku tlula xa swikombiso leswi landzelaka: ku famba hi madzolonga, nyanyuko wo ka wu nga lawuleki, ku chava mati, ku hluleka ku fambisa swirho swin'wana swa miri, ku hlanganahlangana, na ku titivala. Endzhaku ko vonakala ka swikombiso, vuvabyi bya rihuhu mikarhi yo tala byi yisa eku feni. Nkarhi lowu nga kona exikarhi ka ku kuma vuvabyi na ku sungula swikombisa hi xitalo I n'hweti ku ya eka tin'hweti tinharhu. Hambiswiritano, nkarhi lowu wu hambana ku suka ehansi ka vhiki ku ya eka ku tlula lembe. Nkarhi wu ya hi mpfhuka lowu xitsongwatsongwana xi faneleke ku wu famba ku fikelela  sisiteme ya misiha yo lawula.
Vuhlayiseki
Nxavo wa le holisele wu le xikarhi ka 44 na 78 USD eka khoso ya vutshunguri kusukela hi 2014. Eka United States khoso ya ntlhavelo wa vuvabyi bya rihuhu yi tlula 750 USD.
Epidemiyoloji
Vuvabyi bya rihuhu byi vanga kwalomu ka 55,000 wa mafu misava hinkwayo lembe hinkwaro. Ku tlula 95% wa mafu lawa ya humelela e Asia na le Afrika. Vuvabyi bya rihuhu byi kona eka ku tlula 150 wa matiko na matikonkulu ya Antartika. Ku tlula tibiliyoni tinharhu ta vanhu ti tshama eka swifundza swa misava laha vuvabyi bya rihuhu byi nga kona. EYuropa na le Australia, vuvabyi bya rihuhu byi kona ntsena eka timangadyana. swihlala swinyingi leswitsongo a swi na vuvabyi bya rihuhu na switsanana.
Vatsonga
Mimfumo Swivongo
- VaBila - VaDzonga - VaHlanganu - VaHlave - VaHlengwe - VaKhosa - VaLambya - VaLozyi - VaN’wanati - VaNdzawu - VaNkomati - VaNkuna - VaRhonga - VaShangane - VaTembe - VaTswa - VaXika - VaXingwedzi
Robert Sobukwe
Ku khotsiwa
Endzhaku ka ku khomiwa kakwe, Sobukwe ulumbetiwile a thlela a gweviwa hi mhaka yo hlohlotela vanhu ku tlula nawu, laha a bihiweke malembe manharhu ekhotsweni. Endzaku ka ku heta xigwevo xakwe, u thlele a tekiwa ayisiwa e xihlaleni xa Robben Island. Kupfuxetiwa ka Nawu wa le rivaleni, kuthele ku endla swikoteka leswaku xigwevo xa Sobukwe xi engeteriwa hi malawuri wa ndzawulo ya Vululami. Xinawana lexi xithele xi vitiwa "Xinawana xa Sobukwe" naswona xitirhisiwe ku engetela xigwevo xa Sobkwe hi malembe manharhu .Sobukwe hi yena nstena loyi a khostiweke no tshikeleriwa hi ku tirhisa xinawana lexi.
Kukhotsiwa e xihlaleni xa Robben Island
Eka knarhi wa vubiwa byakwe, Sobukwe u hlakulele vunakulori byakwe na Benjamin Pogrund loyi a theleke a tsala buku ya vutomi byakwe endzhaku ka malembe yo hlaya (Sobukwe and Apartheid, Johannesburg: J. Ball, 1990).
Kimberley: Vukhumbi bya lekaya
Sobukwe u hetelele a kutsuriwa hi lembe ra 1969. Upfumeleriwe kuya tshama no hanya e dorobheni ra Kimberley swin'we na ndyangu wakwe hambi leswi a thleleke a bohiwa emutini wakwe a siveriwa ku famba famba a tshunxekile. Kimberley yi langiwile tani hi ndzhawu leyi a a ta kota tirha kona ehansi ka tinhlo ra mfumo. Uthele a siveriwa kuhlanganela swa tipolitiki.
Sobukwe u hetisile tidyondzo takwe eka timhaka ta nawu hi ku pfuniwa hi qhweta rale ndzhawini ya Galeshwewe, ivi a sungula vuqhweta byakwe hi lembe ra 1975 e Kimberley.
Portal:Spain/Selected quotes
In Spain, the dead are more alive than the dead of any other country in the world. Archives • Read more...
Antakthika
<div style="float: right; margin: 0 0 0em 0em; width: 20em; text-align: right; padding: 0.5em 2em; font-size: 0.86em; line-height: normal;"> <div style="border: 1px solid #ccd2d9; background: #f0f6fa; text-align: left; padding: 0.5em 1em; text-align: center;"> Anthakthika
Rivoningo
Xihlovo xa rivoningo laha misaveni i dyambu. Rivoningo ra dyambu ri haxa matimba eka swimilana leswkau swi kota to sweka chukele ra ntumbuluko leri nyikaka matimba eka swiharhi na vanhu lava dyaka swimilana sweswo. Ndzilo wa tihunyi na wona ixinwana xa swholovo swa rivoningo, kasi manguva lawa hi tirhisa ngopfu matimba ya gezi ku layitha timboni ta gezi. Swiharhi swin'wana swikota ku endla rivoningo hi xirho xa karhi xa miri wa swona.
Oxiyeniya
Vanhu vosungula kufika e Ostraliya, Gineya leyintshwa na swihlala swa ndzhawu leyi, vangava vafikile kona kwalomu ka malembe ya 50,000 na 30,000 lama hundzeke. Oxiyeniya yivalangiwile rosungula hi vayuropa hi lembe-xidzana ravu 16 kuya emahlweni. Vavalangi va maphutukezi va fikile e swihlaleni swa Tanimbari, Carolina na Papuwa Nyugini, exikarhi ka malembe ya 1512 na 1526. Eka riendzo rayena rosungula hilembexidzana ravu 18, James Cook ufikile e Tahiti, ivi alandzelela swihlala akala a fika eribuweni rale vuxeni bya Ostraliya. Ndzhawu leyi ya Phasifiki yivone minjhekanjhekiswano yihlaya exikarhi ka Amarikha na Japani, hinkarhi wa nyimpi ya misava yavumbirhi.
Xihlawuhlawu xo tsandzeka ku vona muvala
Mianakanyo ya rixaka leyi nga voniki yi nga hlamuseriwa tanihi ku va ni ripfumelo ra leswaku rixaka kumbe rixaka ra munhu a ri fanelanga ku kucetela ndlela leyi munhu yoloye a khomiwaka ha yona etikweni. Leswi swi avanyisiwe hi swiyenge swimbirhi, ku papalata muhlovo na ku papalata matimba. Ku balekela muhlovo i ripfumelo leri hlamuuselaka leswaku vanhu a va fanelangi ku khomiwa ku hambana na vanhu van'wana, kasi ku balekela matimba swi vula leswaku muhlovo wa munhu wo karhi a wu fanelangi ku n'wi sivela ku fikelela nchumu wo karhi.
Ku hlanganisiwa ka ndhavuko
Hi nkarhi wa ku hlanganisiwa ka ndhavuko, mintlawa ya vanhu lavantsongo yi languteriwe ku pfumelelana na swiyimo swa masiku hinkwayo ya ndhavuko lowu lawulaka hi ririmi na malangutelo xikan'we na hi ku tirhisa swilo swa nkoka swinene swa ikhonomi ya vaaki swo fana na ku nghenelela eka vaaki ya ndhavuko na mintirho ya ndhawu.
Majeje
Majeje i muti lowu kumekaka e ka masipala wa xifundza xa Mopani e xifundzeni-nkulu xa Limpopo e Afrika Dzonga. Muti lowu wule kule hi 93 wa tikhilomitara kusuka e dzongeni bya vuxa bya doroba ra Tzaneen e patwini ra R36 ro ya e Phalaborwa.
Ga-Mashishimale
Ga-Mashishimale i muti lowu kumekaka e ka masipala wa xifundza xa Mopani e xifundzeni-nkulu xa Limpopo e Afrika Dzonga. Muti lowu wule kule hi 108 wa tikhilomitara kusuka e dzongeni bya vuxa bya doroba ra Tzaneen e patwini ra R36 ro ya e Phalaborwa.
Vuyelani
Vuyelani i muti lowu kumekaka e ka masipala wa xifundza xa Mopani e xifundzeni-nkulu xa Limpopo e Afrika Dzonga. Muti lowu wule kule hi 93 wa tikhilomitara kusuka e dzongeni bya vuxa bya doroba ra Tzaneen e patwini ra R36 ro ya e Phalaborwa.
Ntungu wa Khorona kuya hi tiko
Afrika
Mintsengo ya lava suleriweke yi tiyisiwile e matikweni hinkwawo ya tiko-nkulu ra Afrika, naswona tiko ra Lesotho rive ro hetelela ku vika ntsengo wa lava suleriweke loko ri ta tsumbula muvabyi wo sungula hi ti 13 Mudyaxihi 2020.
Xihlawuhlawu lexi sekeriweke eka muvala wa nhlonge
Emisaveni Hinkwayo
Xihlamuselamarito xin'wana,ku va ni xihlawuhlawu swi vula ku venga vanhu va tinxaka ti nwana.Vulavisisi byi komba nhlonge ni ti dyondzo na ntirho wa valungu lowu vava nyikeke.Va ntima ava hanyisiwa ku vava hikuyaya hi nlonge ya vona kambe na loko va endzela rihanyo na swona aswo fana hiku nava nga khomi kahle.
Ithebhulethi yebakala lezonyango
Uthini umahluko phakathi kwethebhulethi yebanga lezonyango kunye nethebhulethi eqhelekileyo?
4. I-Smart card readers, ezibonelela ngendlela ekhuselekileyo nekhuselekileyo yokugcina nokufunda ulwazi lwesigulana.
Ukuthembeka kunye nokukhuseleka kwethebhulethi yonyango kubalulekile. Ithebhulethi yonyango kufuneka isebenze kakuhle (kubandakanywa ne-hardware kunye ne-software yayo), ibe nentlawulo yebhetri eyaneleyo yonke imini, kwaye ihlangabezane nemisebenzi eyisiseko, nokuba isetyenziselwa ukunakekelwa kwesigulane ngokuthe ngqo okanye ulawulo lwedatha elula ngexesha lokutyelela rhoqo. Ukukwazi ukuvala isofthiwe yethebhulethi kunye nokukhusela ukuba ingasetyenziselwa ezinye iinjongo kubalulekile ekuphenduleni, ukuthotyelwa kwemigangatho ye-HIPAA efana nobumfihlo bedatha, kunye nokukhuthaza ukusetyenziswa kwesixhobo kukhathalelo lwezonyango ngokubanzi.
Lamula
Swi pfuneta ku lwisana na Mavabyi lawa manga endlaka leswaku u khomiwa khensa.
Can Themba
Masungulo ya vutomi
Xiphemu lexi a xi hlawulekisa Drum a kuri vuswikoti byo kambisisa. Xin'wana xa swikongomelo swa kona a ku ri ku paluxa ntiyiso na kupfumaleka ka kuringana e hansi ka mfumo wa xihlawuhlawu. Themba u endle xiboho xo vona ndlela leyi tikereke to basa a ti ta angula ha yona loko a ya etikerekeni to vona, tani hi leswi a a ri munhu wa ntima.
Vukhongeri bya xintu
Vantima lava ha tirhisaka vukhongeri lebyi i nhlayo ya le hansi swinene. Sweswi loko u tirhisa byona veri u muhedeni.
Xihlawuhlawu xa rimbewu
Yi tlhele yi kuma leswaku hambi leswi kwalomu ka matiko hinkwawo ya OECD, ku katsa na U.S., ma simekeke milawu yo lwisana na xihlawuhlawu, milawu leyi swa tika ku yi tirhisa.
Ku kayivela eku thoriweni
Vulavisisi byi kombise hi ku phindha-phindha leswaku vamanana va le United States a va tali ku thoriwa ku fana ni vatatana lava nga ni vuswikoti lebyi ringanaka naswona loko va thoriwa, va kuma muholo wa le hansi ku tlula vavanuna lava nga ni vana. [ku tshaha loku hundzeletiweke]
Manghozi
Maghozi i mhandzu lowu dyiwaka naswona naswona nsinya wa wona wu kumeka ngopfu etindhzawuni leti ngana mpfula. Ku vuriwa leswaku yi sungule en'walungu - vupela - dyambu bya Myanmar, Bangladesh ni le n'walungu - vuxa bya Indiya. Ku sukela eminkarhini ya khale ku ve ni mixaka yimbirhi ya mimpambukwa ya manguva lawa le Dzonga ni le Dzonga - vuxa bya Asia: " Muxaka wa manguva lawa" ni "swivandla swa le Dzonga - vuxa bya Asia."
Kiyomizu-dera
Yi hetiwe hi 778. I ndhawu yo vona tindhawu leyi yimelaka Kyoto.
Ndzhole
Ndzhole i muxaka wa nsinya lowu kumeka eka swimilani swa le ribuweni ra Afrika Dzonga ku suka e Kapa Vuxa, ku ya eKwaZulu-Natal ku ya edzongeni wa Mozambhiki.
Mayotte Island
Mayotte Island a tiko ra Afrika.
Ndzhavuko
Masungulo ya Ndzhavuko
Matirhiselo ya masiku lawa ya riviti "ndzhavuko" matshegeriwe eka riviti leri ari tirhisiwa hi Murhoma wa Khale kunga Cicero eka matsalwa ya yena lamange Tusculanae Disputationes, laha atsaleke hi ku hlakulela muya-xiviri kumbe "cultura animi", hi kutirhisa xifananisi xa Vurimi leswaku a hlamusela ku akeka ka moya-xiviri hi nhlamusela ya filosofi, naswona u twisese leswaku ndhzavuko inhluvuko wa le henhla wa vanhu. Samuel Pufendorf uyise xifananisi lexi emahlweni a xitirhisa e mahanyelweni ya namunthla, laha mongo wa nhlamusela wa yena hi ta ndzhavuko wuyelanaka, kambe wunga ha xongeteli leswaku Filosofi iku helela ka munhu ka ntumbuluko. Matirhisele ya yena na ya lava vateke endzhaku ka yena "makombetela eka tindlela hinkwato leti vanhu va koteke ha tona ku hluvuka eka mahanyele ya khale ya vuharhi, ivi vatirhisa vuthlarhi bya vona leswaku vava vanhu hikuhelela".
Sicily
Sicily a tiko ra Yuropa.
Vuthlokovetseri
Swikhiyana swa vona i swo banga swirhalanganyi,
Vunjiniyela
Vunjiniyela a Sayensi.
Polendi
Poland a tiko ra Yuropa. The capital is Warszawa. Tiko ra Poland ri le xikarhi ka Lwandle ra Baltic.
Namibia
Namibiya i tiko ra Afrika.
Nkanyi
Nkanyi, (Sclerocarya birrea, Hi kuya hi xi Griki) i nsinya lowu kumekaka e, khwatini ra Miombo e dzongeni ra Afrika, e vupela-dyambu bya Afrika, na le Madagascar. Nsinya lowu wu kula wu anamisa marhavi ya wona. Mihandzu ya wona yi tirhisiwa ku endla byala bya xitsonga lebyi vuriwaka Vukanyi na bya xilungu lebyi vuriwaka Amarula. Nsinya lowu wu rhandziwa ngopfu hi vanhu lava a va ake e tinzhawini ta le kusuhi ni mati.
Ntirho wa Mahanti ya nkanyi:
Mahanti ya nkanyi ya cakunhiwa ya mitiwa hi xikongomelo xa leswaku ya ta pfuna eka mpfuvelo wa swakudya. Mati lama ma humaka etimitswini loko ya swekiwile ya pfuna ku horisa vuvabyi bya malariya na ku pandza ka nhloko leyi nga yimeki. Mati lama ma tlhela ma pfuna ku pfula mbeleko eka vamanana loko va pfalekile mbeleko kasi hala tlhelo, mati lama ma tlhela ma pfuneta ku hanyisa vuvabyi bya masangu.
Ntirho wa Matluka ya nkanyi:
Mati ya matluka ya nkanyi ma tshungula vuvabyi bya chukela eka munhu loyi a vabyaka byona. Mati lama ya matluka ma swekiwa, ma nga hlanganisiwi na nchumu kutani ya nwiwa kunene.
Velamazán
Velamazán i muganga lowu kumekaka e Xifundzeni xa Soria, Castile na León, e Spain. Hi kuya hi Nhlayo wa vanhu wa 2006 (INE), muganga lowu, wu hlayisa Va aki va 118.
Velilla de los Ajos
Velilla de los Ajos i muganga lowu kumekaka e Xifundzeni xa Soria, Castile na León, e Spain. Hi kuya hi Nhlayo wa vanhu wa 2006 (INE), muganga lowu, wu hlayisa Va aki va 38.
Xiluvelo
Xiluvelo a ku ri vuwiselo bya nhloko ya muti, naswona a xi hlayisa tinhonga ta n’wini wa muti xikan’we na swingolongondzwana swa yena swo fana na tinhonga to tihlayisa hi tona, mitundzwana leyi a yi tirha tani hi tibege to longela mpahla loko va tshuka va teke maendzo na swin’wana. Xiluvelo a xithlela xiva ndzhawu yo amukela vayeni emutini.
Hungary
Hungary a tiko ra Yuropa.
Tindlu ta Vatsonga
Matimu
Junod u hlamusela leswaku khale Vatsonga a va ri na tinxaka timbirhi ta tindlu. Tindlu ta ndhavuko wa Vatsonga a ti fana na tindlu leti Valungu va ti akelaka tinyoxi. Tindlu ta khale ta Vatsonga a ti akiwa hi timhandzi na tinhlanga, ti endla khumbi. Ehenhla ka rona a ku tlhandlekiwa lwangu ra timhandzi ni byanyi. Tindlu to tala ta Vatsonga a tiri ta xirhendzevutana.
"Vatsonga a va tshama eka tinxaka timbirhi ta tindlu. A va tshama eka tindlu ta ku fana na tindlu ta tinxaka leti Valungu va ti akaka. Tindlu tin’wana a ku ri tindlu to akiwa hi timhandze na tinhlanga ti endla makhumbi. Kutani ehenhla ka tona ku tlhandlekiwa lwangu ra timhandze na byanyi.Tindlu to tala a ku ri ta xirhendzevutani."
Khale ku aka tindlu a swi nga va durheli nchumu, a swo lava ntamu wa munhu hikuva hinkwaswo swa switirhisiwa a ku ri swa ntumbuluko. ''“Tindlu ta Vatsonga a ti akiwa hi switirhisiwa swa ntumbuluko. A ti akiwa hi timhandzi, leti a ti ri tona a ti rhanga ti endla rimba (frame) kutani ti phamiwa lomu xikarhi hi misava ya tshuka.”'' - Mhinga
Tindlu leti hlamuseriwaka a ta ha talangi exikarhi ka Vatsonga, leswi swi va swi vangiwa hi ku chava ku tekeriwa ehansi na hi mikucetelo leyi vangiweke hi Valungu ehenhla ka Vantima. Ku vile na ku cinca lokukulu, loku vangiweke hi ku landzelela mikhuva ya Xilungu, ku sukeriwa maendlelo ya ndhavuko wa xikhale, hikuva ematshan’weni ya tindlu to tala ku akiwa yin’we yi hambanyisiwa hi makamara.
ku fika ka Maswisa eAfrika ku endlile leswaku maakelo ni mahlayiselo ya tindlu ta ndhavuko swi suka matihlweni ya Wantima, ku langutiwa ntsena eka maakelo ya tindlu ta Xilungu laha eka switirhisiwa hinkwaswo swi ngo xavisiwa ku sukeriwa swa ntumbuluko.
Ben Tre
Ben Tre i muganga lowu kumekaka e Xifundzeni xa Ben Tre, Mekong Delta, e Vietnam. Hi kuya hi Nhlayo wa vanhu wa 2010, muganga lowu, wu hlayisa Va aki va 116,000.
Viana de Duero
Viana de Duero i muganga lowu kumekaka e Xifundzeni xa Soria, Castile na León, e Spain. Hi kuya hi Nhlayo wa vanhu wa 2006 (INE), muganga lowu, wu hlayisa Va aki va 72.
Maswanganyi
Xiphato xa muti
Wa rihlelo ra nyangwa ra bhaxa
Xitanga
Matimu na ma tirhisele
Ntirho wun’wana wa xitanga a ku ri ku hlayisa swakudya leswi a swi dyiwa kwala kaya. Handle ka swakudya, xitanga a xi tirha ku khobisela tikhoba, vana va vona va vanhwanyana kwala kaya.
Xivongo Xaka Makamu
Xivongo Xaka Makamu xisuka ekule swinene laha vanhu vaku tala vale Muzambiki vanwani vale Afrika Dzonga
Tindhawu leti xi kumekaka ngopfu
○ Giyani ○ Malamulele ○ Phalaborwa ○ Tzaneen ○ Nkowankowa ○ eBuxu ○ Maputo