cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Xihlawuhlawu xa rimbewu
Ku kayivela eku thoriweni
Nkambisiso wun'wana wu kume leswaku swikombelo swa vavasati a swi rhandziwa; hambiswiritano, vuyelo bya kona byi hlangane ni ku kanakana eka valavisisi van'wana, tanihi leswi byi kanetanaka na minkambisiso yin'wana yo tala eka mhaka leyi. Joan C. Williams, profesa la dumeke wa le Yunivhesiti ya California's Hastings College of Law, u tlakuse swiphiqo hi maendlelo ya yona, a kombisa leswaku vavasati lava a va ri kona a va ri ni vuswikoti lebyi nga tolovelekangiki. Minkambisiso leyi tirhisaka swichudeni swa mathwasana leswi nga ni vuswikoti byo tala yi kume leswaku swichudeni swa xinuna swi tala ku thoriwa, swi nyika miholo yo antswa, naswona swi nyika vuleteri.
Le Yuropa, minkambisiso leyi seketeriweke eka minkambisiso ya le tindhawini ta mintirho, yi nyika vumbhoni bya leswaku a ku na swiyenge swo tika swa xihlawuhlawu lexi sekeriweke eka rimbewu ra vavasati. Hambiswiritano, ku khomiwa lo nga ringaniki ka ha pimiwa eka swiyimo swo karhi, hi xikombiso, loko lava lavaka va kona va endla xikombelo xa swikhundlha swa le henhla eBelgium, [ku tsandzeka ku tiyisisa] loko va endla xikambelo loko va ri emalembeni ya vona yo veleka eFurwa, [ku tiyisisa loku tsandzekeke] ni loko va endla swikombelo swa mintirho leyi lawuriwaka hi vavanuna eAustria.
Swivongo
Xivongo i vito leri nyikiwaka munhu ku ya hi muti lowu a tswaleriweke eka wona, kumbe laha a tekiweke kona. Hi xitalo xivongo i vito ra muti. Ku tshuriwa ka swivongo loku tsariweke ku sungule kwalomu ka malembe ya 1375. Swihlamusela-marito swo tala swi tirhisa "xivongo" tanihi "Vito ra muti". . Eka mindhavuko yin'wana, munhu u tiveka ku sungula hi xivongo ivi ku landzela vito, leswi tolovelekeke eka mavito ya Xichayina ni mindhavuko yin'wana.
Swivongo swi hlohloteriwa hi swilo swo tala leswi tolovelekeke, ku fana ni vito ra tatana kumbe mana wa munhu, ntumbuluko wa munhu, ntirho, kumbe vito leri sunguleke evutsongwanini. Loko swivongo swi tumbuluxiwa, swi hlamule swivutiso leswi landzelaka: munhu u tswariwa hi mani? munhu u huma kwihi? munhu u tirha yini? Xihlawulekisi xa nkoka emirini wa munhu?
Mfumo wa Zulu
Mfumo wa Zulu (/ˈzuːluː/, Zulu: KwaZulu), a ku ri mfumo wa le Dzongeni wa Afrika. Hi malembe ya 1810, Shaka u simeke vuthu leri hlanganiseke mintlawa leyi phikizanaka na rona kutani a aka valandzeri vo tala lava a va fuma xiphemu lexikulu xa Afrika Dzonga lexi a xi famba eribuweni ra Lwandle ra Indiya ku suka eNambyeni wa Tukela edzongeni ku ya eNambyeni wa Pongola en'walungwini.
Nyimpi ya xin'wana-manana yo chavisa exikarhi ka lembe-xidzana ra vu-19 yi tlhekekile leyi heteleleke hi Nyimpi ya Ndondakusuka ya 1859 exikarhi ka vamakwavo Cetshwayo na Mbuyazi. Mintlawa leyi balekeke endhawini ya nyimpi ya Zulu a yi katsa Soshangane, Zwangendaba, Ndebele, Hlubi, Ngwane na Mfengu. Mintlawa yo hlaya yi khomiwile exikarhi ka Mfumo wa Zulu na Voortrekkers na Mfumo wa Britain wo fana na Xhosa. Evuxeni bya ndhawu ya rihlaza a ku ri tiko ra Mpondo ehansi ka hosi ya vona Faku na rixaka ra makwavo wa vona Mpondomise. Faku u vumbe Tiko ra Munhu la nga riki na munhu tanihi xisirhelelo exikarhi ka mfumo wa yena na Zulu. Hi 1879, vuthu ra Manghezi ri hlasele mfumo wa Zulu. Endzhaku ka ku hlula ko sungula ka Zulu eNyimpini ya Isandlwana hi sunguti, Manghezi ma hlanganile nakambe kutani ma hlula Zulu hi July hi nkarhi wa Nyimpi ya Ulundi, ku herisa nyimpi. Endzhaku ka swona, mfumo lowu wu ve xiphemu xa Tiko re mpatswa wa Afrika Dzonga.
ISBN
ISBN (International Standard Book Number) i nomboro ya buku ya bindzu leyi kunguhateriweke ku va yo hlawuleka.[lower-alpha 1][lower-Alpha 2] Vakandziyisi va xava kumbe ku amukela ISBNs eka xirho xa International ISBN Agency.
ISBN yi averiwa eka nkandziyiso wun'wana na wun'wana lowu hambaneke na ku hambana (handle ka ku kandziyisiwa nakambe) ka nkandziyiso. Hi xikombiso, e-book, paperback na hardcover edition ya buku yin'we yi ta va na nomboro ya ISBN yo hambana. ISBN yi lehe tinomboro ta khume loko yi averiwa emahlweni ka 2007, naswona tinomboro ti lehe tinharhu loko yi averiwe hi kumbe endzhaku ka 1 January 2007. Endlelo ro nyika ISBN i ra tiko naswona ri hambana hi ku ya hi matiko, hakanyingi swi ya hi vukulu bya bindzu ro kandziyisa endzeni ka tiko.
David Woodard
David Woodard (u velekiwe hi ti 6 Dzivamusoko 1964 eSanta Barbara, California) i mufambisi wa okhestra ya le Amerika, naswona i ntukulu wa mindyangu leyi dumeke ya vukoloni bya le Amerika.
Woodard u tlhela a tiveka hi ntirho wo pfuna vanhu eNueva Germania, khale ka utopia ya matsavu/feminist eParaguay.
IShowSpeed
IShowSpeed (u velekiwe hi ti 21 Sunguti 2005, eCincinnati, eOhio) i mutirhi wa youtuber ya le Amerikha. Leyi swilo swa yona swi sekeriweke eka tivhidiyo ta vuhungasi na vuhungasi leti fambelanaka na mintlangu ya tivhidiyo na ndhavuko wa inthaneti. Ku duma lokukulu ka Watkins eka YouTube na ku hlanganisiwa lokukulu ka swihangalasamahungu swi n’wi endle un’wana wa vatumbuluxi va swilo leswi nga na nkucetelo swinene na vumunhu lebyi humaka eka inthanete. Hambi leswi a ri munhu loyi a nga na njhekanjhekisano hikwalaho ka swiphiqo swa yena swa nawu leswi a swi hangalasiwa ngopfu, u kombisiwile eka swihangalasamahungu tani hi munhu loyi a rhangelaka eka YouTube. Hi lembe ra 2022, webusayiti ya Kotaku yi n'wi hlamuserile tani hi "un'wana wa va-streamer lava xiyekaka swinene na lava kulaka hi xihatla" eka pulatifomo ya audiovisual.
U velekiwile no kurisiwa eCincinnati, eAmerikha, Watkins u tsarisile akhawunti ya yena ya "IShowSpeed" hi 2019, ngopfu ngopfu a uploading action video game gameplay. Xitichi xa yena xi vile na ku kula lokukulu eka malembe lama landzeleke, ku va yin’wana ya tichanele leti kulaka hi xihatla hi 2022. Xitayili xa yena xa swilo xi hangalakile eka ti vlog, mintlangu, na tivhidiyo ta vuyimbeleri, xi ya xi va ehansi ka njhekanjhekisano eka inthanete the media. Ku sukela hi December 2022, xitichi xa yena xi na ku tlula 14.7 wa timiliyoni ta vaxavisi naswona xi vile na 1 wa tibiliyoni ta swivono hinkwaswo.
Manghozi
Emisaveni hinkwayo, ku na madzana yo hlaya ya tinxaka ta manghozi. Ku ya hi muxaka wa manghozi, mihandzu ya manghzio yi hambana hi vukulu, xivumbeko, ku tsokombela, muvala wa nhlonge, lowu nga vaka wa xitshopana, nsuku, wa rihlaza, kumbe wa xilamula. Manghozi i muhandzu wa tiko ra India, Pakistan na Philippines, kasi nsinya wa manghozi i nsinya wa tiko ra Bangladesh.
Xifundzha-nkulu xa Gaza
Gaza i xifundzhankulu xa Mozambhiki. Yi na vundzhawu bya kwalomu ka 75,709 km2 na vaaki va 1,422,460 (ku hlayiwa ka vanhu ka 2017), naswona hixona xifundzha-nklulu lexi ngana nhlayo ya vanhu leyi tsongo eka swifundzhankulu hinkwaswo swa Mozambhiki.
Xai-Xai i ntsindza wa xifundzhankulu lexi. Xifundzha xa Inhambane xi le vuxeni, Xifundzankulu xa Manica xi le n'walungwini, Xifundzheni xa Maputo xi le dzongeni, Afrika Dzonga xi le vupeladyambu, na Zimbabwe en'walungu vupeladyambu.
Ribuwa ra tinhenha (Doroba)
Ribuwa ra tinhenha (kumbe Angra do Heroísmo hi xiputukezi), kumbe Angra, i doroba na masipala wa le Xihlaleni xa Terceira, etikweni ra Phochugali, naswona hi rin'wana ra madoroba-nkulu manharhu ya Azores. Angra, leyi simekiweke hi lembe ra 1478, a ku ri doroba ra nkoka swinene eAzores, tanihi ntsindza wa Bixopo wa Azores, naswona a yi tirha tanihi ntsindza ya Phochugali hi nkarhi wa Tinyimpi ta Ntshunxeko. Nhlayo ya Vaaki hi 2011 a va ri kwalomu ka 35 402, eka ndhawu ya 239.00 km2. Yi hlawuriwe tanihi ndhawu ya Ndzhaka ya Misava hi UNESCO hi 1983.
Xingoni
Tindzimi ta xiNgoni i ntlawa wa tindzimi leti yelanaka naswona leti vulavuriwaka edzongeni wa Afrika hi vangoni. Tindzimi ta xiNguni ti katsa xiThloza, xiZulu, xiNdhevele, na xiSwazi.
Minkarhi yin'wana ku vuriwa leswaku ku tirhisiwa ka ririmi ra xiNgoni tanihi ririmixidzi kuxungeta vun'we bya matimu ya vanhu, ingava ku vevukisa xiyimo xa matimu la ya rharhanganeke swinene.
Tindzimi ta xiNgoni ti yelana swinene, naswona minkarhi yo tala vanhu lava vulavulaka tindzimi ta xingoni to hambana va twisisana; hi ndlela leyi, tindzimi ta xiNgoni ti nga twisisiwa ku antswa tanihi ririmi-mpambukwa ku tlula ku va ntlawa wa tindzimi leti hambaneke. Eka nkarhini lowu hundzeke, ku ve na matshalatshal yo tumbuluxa ririmi leri hlanganeke ra Xingoni.
Xitichi xa Tennoji
Xitichi xa Tennoji i xitichi xa xitimela lexi nga eOsaka, eJapani. Yi hetiwe hi 1889.Vaxavi vo tala va yi tirhisa siku na siku.
Xiswazi
Xiswazi (kumbe SiSwati) i ririmi ra xingoni leri vulavuriwaka eEswatini na Afrika Dzonga hi maswazi. Nhlayo ya vanhu lava vulavulaka ririmi leri yi pimanyetiwa ku va kwalomu ka 2.4 wa timiliyoni. Ririmi leri ri dyondzisiwa eEswatini na le swikolo swin'wana swa Afrika Dzonga eMpumalanga, ngopfu-ngopfu tindhawu ta khale ta KaNgwane. Xiswazi i ririmi ra ximfumo ra le Eswatini (xikan'we na Xinghezi), naswona i rin'wana ra tindzimi ta ximfumo ta khume-n'we ta Afrika Dzonga.
Xiswazi leyi vulavuriwaka eEswatini xi nga avanyisiwa hi tindzimi-mpambukwa ta mune leti yelanaka na swifundzhankulu swa mune swa tiko: Hhohho, Lubombo, Manzini, na Shiselweni.
Xiswazi xi na tinxaka timbirhi: Xiswazi xa ximfumo leti vulavuriwaka ngopfu en'walungwini, exikarhi na le dzonga-vupela-dyambu bya tiko, na Xiswazi-ntolovelo lexi vulavuriwaka etindhawini tin'wana.
Malta
Malta a tiko ra Yuropa.
Kiyomizu-dera
Kiyomizu-dera i tempele leyi nga eKyoto, eJapani.
Somalia
Somalia i tiko ra Afrika.
Xitichi xa Kyoto
Xitichi xa Kyoto i xitichi xa xitimela lexi nga eKyoto, eJapani. Yi hetiwe hi 1877.Vaxavi vo tala va yi tirhisa siku na siku.
Ndzhole
Nhlamuselo
Hintolovelo, Ndzhole i nsinya lowutsongo ku ya eka wa le xikarhi loko wu ringanisiwa na minsinya yin'wana. Nsinya lowu hakanyingi wu ni marhavi ya swiphambati lama soholotiweke ya muvala wo kwalala. Mirhi leyi yi nga kula yi fika kwalomu ka 15 kuya ka 25 wa timitara hi kuleha, kambe leyi kumekaka e ribuweni ra lwandle ra tindhundhuma, yi tala ku koma naswona yi nga tluli 5 wa timitara hi kuleha, naswona laha matluka ya kona ya tsanisiwa hi munyu na timheho ta lwandle. Yi nga ha va yi tele eka nhova leyi sirheleriweke endzhaku ka ndhawu ya le ribuweni, laha yi kulaka yi leha kufikela eka 20 wa timitara loko yi kuma nsirhelelo eka moya wa munyu laha makhwati ya kulaka ya funengeta hi ku leha ku fika kwalomu ka 30 wa timitara hi kuleha.
Matluka ya wona ya tsindziyela bya dzovo naswona i ya vurhendzevutana kumbe ya ololoka e manembeleleni. Matluka ya khale ya na muvala wa wasi kumbe rihlaza ehenhla naswona ma kwalarile ehansi. Matluka lamantsongo ya rihlaza ro vevuka.
Sudan
Sudan i tiko ra Afrika.
Ndzhole
Nhlamuselo
Mihandzu ya kona i ya xirhendzevutana ku ya ka xirhendzhele, i yo tshwuka kumbe ya muvala wa xilamula loko yi vupfile. Mihandzu leyi yi na mafurha, ya tsokombela naswona yana mbewu yin'we ya ntima.
Nkoka wa nsinya lowu eka mbangu
Mihandzu ya Ndzhole yi dyiwa hi vanhu, timfenhe, tihumba ta le nhoveni, na swinyenyana swo tala swa nhova. Mirhi leyi yi tirha ku tlakusa mfunengeto wa nhova eka swimilani swa le ribuweni, xisweswo yi pfumelela ndhawu na nsirhelelo eka swimilano swo olova. Xivumbeko lexi tiyeke xa mirhi leyi xi tlhela xi endla leswaku swimilana-tsavu swi kota ku khandziya.
Xiyimo xa vuhlayiseki
Ndzhole wu sirheleriwile (eAfrika Dzonga) hi ku landza nawu wa tiko wa makhwati wa 1998. Mirhi leyi sirheleriweke yi nga ka yi nga tsemiwi, yi kavanyetiwa, yi onhiwa kumbe ku herisiwa, naswona swibyariwa swa yona acswi hlengeletiwi, swi susiwa, swi tleketliwa, swi rhumeriwa, swi nyikeriwa, swi xaviwa kumbe swi xavisiwa, handle ka loko swi ri ehansi ka mpfumelelo lowu nyikiweke hi Ndzawulo ya Makhwati.
Kintetsu
Kintetsu(近鉄) i khampani ya swiporo ya le Japani. Yi simekiwile hi 1910. Yi sekeriwe eKyoto ni le Osaka.
Seychelles
Seychelles i tiko ra Afrika.
Siyera Liyona
Siyera Liyona i tiko ra Afrika.
Tanzania
Tanzania i tiko ra Afrika.
Sao Tome & Principe
Sao Tome & Principe a tiko ra Afrika.
Togo
Togo i tiko ra Afrika.
Mfumo wa Maputukezi
Mfumo wa Maputukezi (Portuguese: Império Português), a wu vumbiwe hi matiko ya vukolonyi ya le mintsungeni ya malwandle, tinkomponi, na switikwana leswi a swi fumiwa hi Phochugali. A ku ri wun'wana wa mimfumo leyi tshameke nkarhi wo leha swinene ematin'wini ya Yuropa, leyi tekeke kwalomu ka malembe-xidzana ya tsevu ku sukela loko ku hluriwe Ceuta eAfrika N'walungu hi 1415, ku fikela loko ku hundziseriwa vulawuri bya Macau eka Chayina hi 1999. Mfumo lowu wu sungule hi lembe-xidzana ra vu-15, naswona ku sukela eku sunguleni ka lembe-xidzana xa vu-16 wu ndlandlamuke emisaveni hinkwayo, wu ri na tindhawu eAfrika, e matikweni-nkulu ra Amerika N'walungu, na Amerika Dzonga, na swifundzha swo hambana-hambana swa Axiya na Oceania.
ESwatini
Eswatini (until April 2018: Swaziland) i tiko ra Afrika.
Mfumo wa Maputukezi
Mfumo wa Maputukezi wu sungule eku sunguleni ka Nguva ya Ku tshubula, naswona matimba na nkucetelo wa Mfumo wa lowu ma hetelela ma ndlandlamukile emisaveni hinkwayo. Endzhakunyana ka kusimekiwa, vatluti va Maputukezi va sungule ku valanga ribuwa ra Afrika na swihlala swa Atlanthiki hi 1418 na 1419, va tirhisa nhluvuko wa vufambisi bya swikepe, mimepe, hi xikongomelo xo kuma ndlela ya le lwandle leyi yaka eka xihlovo xa bindzu ra swinyunyeteri etikweni-nkulu ra Axiya. Hi 1488, Bartolomeu Dias u rhendzele Cape of Good Hope, naswona hi 1498 Vasco da Gama u fike e tikweni ra Indiya. Hi lembe ra 1500, Pedro Álvares Cabral u fikile laha e Brazili hi xihoxo kumbe hi xikongomelo xa xihundla xa vuhosi.
Mukhomela vukosi
Eka mfumo wa vuhosi, Mukhomela vukosi i munhu loyi a hlawuriweke ku fuma tiko loko hosi ya hari n'wana, loko yingari kona, loko yinga swi koti kufuma, kumbe xiluvelo a xi nga ri kona naswona hosi leyintshwa yinag si vekiwa. Huvo ya valawuri yi nga vumbiwa hi nkarhi wun'we kumbe hi ku landza nawu wa vumbiwa. Mukhomela vukosi minkarhi yin'wana i xithopo xa ximfumo lexi nyikiwaka mutsundzuxi la tshembiwaka swinene wa hosi kumbe mupfuni wa yena. Loko mukhomela vukosi a ri eka nxaxamelo wa ku tlhandlamana, uvuriwa hosana yo khomela vukosi; loko mufumi wa n'wana lontsongo ku ri mana wakwe, u ta vitaniwa hosikati ya xikhomela.
Eka mfumo wa vuhosi, mukhomela vukosi u tala ku fuma hikwalaho ka swivangelo swo hlaya, kambe a nga ha tlhela a hlawuriwa ku fuma hi nkarhi wa ku hela ka mfumo loko nxaxamelo wa vuhosi wu file. Leswi a swi ri tano eka Mfumo wa Finland na Mfumo wa Hungary, laha nxaxamelo wa vuhosi a wu tekiwa wu nga ha ri kona endzhaku ka Nyimpi yo Sungula ya Misava.
Juan de Nova Island
Juan de Nova Island a tiko ra Afrika.
Afrika
<div style="float: right; margin: 0 0 0em 0em; width: 20em; text-align: right; padding: 0.5em 2em; font-size: 0.86em; line-height: normal;"> <div style="border: 1px solid #ccd2d9; background: #f0f6fa; text-align: left; padding: 0.5em 1em; text-align: center;"> Afrika Afrika i tiko-nkulu ra vumbirhi hi vukulu naswona i ro sungula hi ntalo wa va aki, ku landzela Axiya. Ku fikela kwalomu ka 30.2 wa timiliyoni ta km²) kuhlanganisa na swihlala leswi rhendzeleke, ri funengeta kwalomu ka 6% wa misava na 20.4% wa vundhzawu hinkwabyo bya misava. Kwalomu ka 1,201 wa timiliyoni ta vanhu (kusukela hi lembe ra 2005) e tindhzawini ta 61, ri yimila kwalomu ka 14.2% wa nthsungu wa misava. Tiko-nkulu leri ri rhendzeriwe hi Lwandle ra Meditera e nwalungwini, Suez Canal na lwandle ro tshuka enwalungwini bya vuxa, lwandle ra Indiya u dzongeni ra vuxa, na lwandle ra Atlantiki e vupela-dyambu. Kuni 53 wa matiko, kuhlanganisa na Madagascar na swihlala leswi tsongo.
Ntsengo wa malembe ya vaaka tiko ra Afrika, wukomba leswaku kuna vantshwa votala etikweni-nkulu leri kutlula amtiko-nkulu man'wana; Malembe ya vukhale eka hafu ya vaaka tiko hilembe ra 2012 akuri 19.7, kasi ntsengo lowu awuri 30.4 loku kulangutiwa vanhu va misava hinkwayo. Algeria hi rona tiku leri kulu eAfrika kuya hi kuanama, kasi Nayjeriya hiyona yingana vaaka tiko votal kutlula matiko man'wana ya Afrika. Tiko-nkulu leri ra Afrika, ngopfungopfu Nkava ya Afrika, hiyona leyi ku pfumeriwaka leswaku vanhu vu tumbuluke ku suka kona, naswona ku kumeke marhambu yotala ya vanhu vakhale endzhawini leyi, lama tikombaka mari na malembe ya kwalomu ka 200,000 hivukhale, Afrika yi tsemiwa hi ntila wa equator naswona tiko-nkulu leri ri hlanganisa tinguva hinkwato kusukela e dzongeni kuya a n'walungu.
Afrika yina switikwana swo tala, mindzhavuko na tindzimi to tala. Eka nguva ya vukolonyi matiko ya Yuropa ma kwetlembetanile mahlurisana ku phanga na kufuma kwalomu ka matiko hinkwawo ya Afrika. Afrika rina tindzhawu, ti ikhonomi, vuxaka bya matimu na swiyimso swa tihulumendhe swo hambana hambana. Hambiswiritano, matiko yo tala ya Afrika wa manguva lawa maha tinyanga ma fidzula ya vukolonyi bya lembe xidzana ra vu 20. Matiko ya Afrika ma ringete ku tirhisiana hi ku simeka Nhlangano wa matiko ya Afrika, leyi ngana ntsindza wa yona eAddis Ababa.
Gibraltar
Gibraltar a tiko ra Yuropa.
Bassis de India
Bassis de India a tiko ra Afrika.
Khanada
Khanada i tiko ra Amerika Nwalungu.
Hankyu
Hankyu(阪急) i khampani ya swiporo ya le Japani. Yi simekiwile hi 1907. Yi sekeriwe eKyoto ni le Osaka.
Balearic Islands
Balearic Island a tiko ra Yuropa.
Kosovo
Kosovo a tiko ra Yuropa.
Ndzhavuko
Ndzhavuko (kusuka ekaXilatini cultura ri tekiwa e ka colere, leswi vulaka "ku hlakulela") hi ku angarha ri hlamusela maendlele ya swilo ya vanhu na nkonka wa swiendlo sweleswo. Mindzhavuko yinga twisisiwa ta ni hi "nhlengelo wa mimfungo na tinhlamuselo ta mafambisele ya swilo kumbe swi enldo leswi tolovelekeke"
Ndzhavuko wu nga ha hlamuseriwa tanihi ndlela ya vutomi kuhlanganisa vuqambhi, kupfumela na tindzhawu ta vuleteri ta rixaka kunga swilo leswi hundziseriwaka kusuka eka xitukulwana na xitukulwana. Ndzhavuko wu vuriwa "Ndlela ya vutomi ya vanhu hi xitalo." tanihileswi sweleswo swi hlanganisaka matikhomele, swi ambalo, ririmi, vukhongeri, swi henwa, na mikhuva leyi tolovelekeke.
Bouvet Island
Bouvet Island a tiko ra Afrika.
Ndzhavuko
Masungulo ya Ndzhavuko
N'wa ta Filosofi Edward S. Casey (1996) wahlamusela: "Rito ndzhavuko rivula "ndzhawu leyi hlakuriweke" hikuya hi xinghezi xale xikarhi, naswona rito leri rikumeka nale ka xiLatini colere, "kutikhoma, kukhatalela, kuhlakula, kugandzela" na cultus, "ntsombano, ngopfungopfu wa vukhongeri." Kulandza ndzhavuko, iku teka vundhzawu lebyi hlohloteriwaka ngopfu hi ndhzavuko leswaku uwu khatalela — ubyarha vutihlamuleri hi wona naswona uwu khatalela hahombe."
Velkley uhlamusela Ndzhavuko, aku: "... ekusunguleni awu hlamusela kuhlakulela moya-xiviri kumbe miehleketo, kambe wu kume hlamuselo wa sweswi eka matsalwa ya lembe-xidzana ra khume-nhungu (18) ya vatsari va ma Jarimani, lava ava xopaxopa matsalwa ya Rousseau lawa ama sola 'ximanje-manje vutshunxeki na malembe ya rivoningo'. Hiswona leswi vangelaka kuhambana exikarhi ka 'ndhzavuko' na 'nhluvuko', na hambiloko kuhambana loku kunga hlamuseriwi hi kukongoma."
Corsica
Corsica a tiko ra France.
Europa Island
Europa Island a tiko ra Afrika.
Nhlangano wa Afrika Dzonga
Nhlangano wa Afrika Dzonga a ku ri khale ka Riphabliki ya Afrika Dzonga ya namuntlha. Wu sungule ku va kona hi ti 31 Mudyaxihi 1910 hi ku hlanganisiwa ka swifundzha swavukolonyi swa Kapa, Natala, Transivala na Fristata.
Endzhaku ka Nyimpi yo Sungula ya Misava, tiko ra Nhlangano wa Afrika Dzonga ri sayine Ntwanano wa Versailles naswona rive rin'wana ra swirho swo sungula swa Ntwanano wa Matiko. Ri nyikiwe vulawuri bya Afrika Dzonga Vupela-dyambu (leyi sweswi yi tiviwaka tanihi Namibia) tanihi xileriso xa Ntwanano wa Matiko.
Ku fana na Canada, Australia na New Zealand, Nhlangano wa Afrika Dzonga a wu ri tiko leri tifumaka ehansi ka Mfumo wa Manghezi. Vutiko bya rona lebyi heleleke byi tiyisiwe hi Xitiviso xa Balfour xa 1926 na Nawu wa Westminster wa 1931. A ri fumiwa ehansi ka vuhosi bya vumbiwa, laha Hosi ya manghezi a yi yimeriwa hi ndhuna-nkulu. Nhlangano lowu wu fike emakumu hi ku simekiwa ka vumbiwa bya 1961, laha tiko ra Afrika Dzonga ri veke riphabliki kutani ri suka eka Commonwealth of Nations. Riphabliki ya Afrika Dzonga yi tlhele yi nghena eka Commonwealth hi 1994.
Saint Helena
Sao Tome & Principe a tiko ra Afrika (United Kingdom).
Sardinia
Sardinia a tiko ra Yuropa.
Rhijisitara ra domain ya le hansi ya phurayivhete
Rhijisitara ra domain ya le hansi ya phurayivhete ri avela mavito ya domain eka ntlawa lowutsongo wa Sisiteme ya Mavito ya Domain ehansi ka domain leyi tsarisiweke eka rhijisitara leri amukeriweke hi ICANN kumbe ccTLD. Vunyingi bya tirhejisitara ta domain ya le hansi ta phurayivhete ti tirha hi ku ya hi vito ra ISO 3166-1 leri nga subdomain ya domain ya xiyimo xa le henhla.
Tin’wana ta tirhejisitara leti ti hlanganisa mintirho ya rhijisitara ra domain na murhijisitara wa domain eka xivumbeko xa vufambisi, kasi tin’wana ti hangalasa tidomeni hi ku tirhisa vatsarisi va vanhu va vunharhu
Vuhandzuri
Tirhejisitara ta phurayivhete ti tirha eka xiyimo xa xithekiniki lexi fanaka na tirhejisitara ta tidomeni ta ximfumo hi ku tirhisa milawu leyi tivekaka ya matirhelo ya Sisiteme ya Mavito ya Tidomeni. Ku engetela kwalaho, tirhejisitara ti nga ha tlhela ti tirhisa vukorhokeri bya WHOIS ku kandziyisa vuxokoxoko bya mavito ya domain.
Matimu
Miehleketo ya rhijisitara ra mavito ya domain ya misava hinkwayo leyi tiyimeleke yi huma eka nxaxamelo wa mabulo exikarhi ka un’wana wa vasunguri vo sungula va CentralNic na mufi Jon Postel, un’wana wa vatatana lava sunguleke Inthanete ya manguva lawa. Postel u ringanyete ku tirhisiwa ka .UK.COM ku phikizana na .CO.UK, hi nkarhi lowu nxavo lowu ringanyetiweke wa leswi swo hetelela a wu ri kwalomu ka $300.
Endzhaku ka ku tirhisiwa ka UK.COM, tikhodi tin’wana ta Matiko ya ISO leti helelaka hi .COM na tona ti simekiwile to fana na AU.COM (Australia) na HK.COM (Hong Kong) na matiko man’wana yo tala. Hi 2011, CentralNic yi simeke khodi ya tiko ya domain ya xiyimo xa vumbirhi .COM.DE. Hambi leswi domain yoleyo yi fanaka swinene na ti ccSLD ta ximfumo, ku fana na COM.AU kumbe COM.PL, a yi na xiyimo xa ximfumo tanihileswi yi nga fambisiwiki hi Denic, muphakeri wa vukorhokeri bya rhijisitara bya ximfumo bya tidomeni ta .DE.
Ntivo-vuthlarhi
Ntivo-vuthlarhi a Sayensi.
Kaliningrad
Kaliningrad a tiko ra Russia.
Rifuwo
Rifuwo a Sayensi.
Vuaki-vuxongi
Vuaki-vuxongi a Sayensi.
Ntivo-misava
Ntivo-misava a Sayensi.
Vuthlokovetseri
VUTOMI - LW TIVANA
Vutomi a byi na nhenha,
Byi pfuvapfuva na lava nga mintisiwa ndzalama,
Crete
Crete a tiko ra Yuropa.
Vuthlokovetseri
U nga va voni ku tivambavamba.
I ndlopfu ya hina na vona va ghonya lomo,
Politiki
Politiki i Sayensi ya mafumele ya vanhu.
Vuthlokovetseri
I milenge ntsena yi baka magoza leswin'wana swi yo tsii!
Israyeli
Israyeli a tiko ra Asia.
Amy Rose
Amy Rose ririmi wa tiko ku hi leri ni ya lexi lawa hoxe swi Sonic The Hedgehog.
Vuthlokovetseri
Ku nga ndlela leyinene yo kanganyisa nala,
Ku nga ri leswo n'wi endlela siku hi ku yi harahara!
Tiputi u kala u fika vughimamusi,
Lebanon
Lebanon a tiko ra Asia.
Vuthlokovetseri
U tshika leswo tikitiki, u dya marhambu ya nhloko ya nga heli,
U nga ta kala u ya muya laha vakokwana va nga yela makumu.
Byi ta hobomulana siku rin'wani ku khalakhasa ku ta longa maguja,
Swi hlamarisa na vamatiko va ku: "Hi yena loyi a byi te tshekee!
Hi nkarhi lowo murhi wa mintlhontlho wu vuvumerile lorhe!
Hanshin Tigers
Hanshin Tigers(阪神タイガース)i xipano xa baseball xa le Japani. Vito leri pfuxetiweke i "Hanshin" kasi vito ra xirhangiso i "Tigers". Minkarhi yin'wana yi vuriwa "tiger" kumbe "fighting tiger". Exikarhi ka swipano swa 12 leswi nga kona swa baseball ya xiphurofexinali eJapani, yi na matimu ya vumbirhi yo leha endzhaku ka Yomiuri Giants, naswona i xin’wana xa swipano leswi sunguleke ligi ya baseball ya xiphurofexinali hi 1936. Ku fikela hi 1960, a yi vitaniwa Osaka Tigers handle ka nkarhi wo karhi hi nkarhi wa nyimpi. Nhlangano lowu tirhaka i Hanshin Tigers Co., Ltd. Khamphani ya mutswari i Hanshin Electric Railway (khamphani leyi nga ehansi ka Hankyu Hanshin Holdings). Ku hlula ka ntlhanu wa ligi (xiyimo xa vu-5 eka ligi eka nhlayo ya ku hlula), kan’we ntsena eJapani (ku boheleriwile eka swipano swa le hansi swinene eka swipano swa 12), naswona ku sukela hi 1987 ku ya eka 2001, malembe ya munyama yo nwela ehansi minkarhi ya khume eka 15 tinguva.Hilaha ndzi nga vona hakona, ku sukela loko ligi yi simekiwile (1950), phesente hinkwayo ya ku hlula yi le ka xiyimo xa vumbirhi eka ligi, naswona yi tinyungubyisa hi matimba lama tiyeke eka tinguva to tala leti yi ngheneke eka tlilasi ya A.
Momblona
Momblona i muganga lowu kumekaka e Xifundzeni xa Soria, Castile na León, e Spain. Hi kuya hi Nhlayo wa vanhu wa 2006 (INE), muganga lowu, wu hlayisa Va aki va 36.
Syria
Syria a tiko ra Asia.
Matamala de Almazán
Matamala de Almazán i muganga lowu kumekaka e Xifundzeni xa Soria, Castile na León, e Spain. Hi kuya hi Nhlayo wa vanhu wa 2006 (INE), muganga lowu, wu hlayisa Va aki va 372.
Princess Peach
Princess Peach ririmi leri xi ni lexi swi hoxe marito nga ya Super Mario.
Xiputukezi
Xiputukezi ii ririmi ra ximfumo ra le Phochugali, Brazili, Cape Verde, Angola, Muzambhiki, Guinea-Bissau na São Tomé na Príncipe, naswona ri thlela riri na xiyimo xa ximfumu le East Timor, Equatorial Guinea, na Macau. Munhu kumbe tiko leri vulavulaka Xiputukezi ri vuriwa "Lusofoni" (lusófono). Hikwalaho ka ku ndlandlamuka hi nkarhi wa vukoloni, Xiputukezi xi kumeka emisaveni hinkwayo. Xiputukezi i xiphemu xa tindzimi leti umbulukeke eka xiLatini, naswona ti hlayisa mpfumawulo wa xikheithiki eka marito ya tona.
Leswi ku nga ni vanhu va kwalomu ka 230 wa timiliyoni lava vulavulaka ririmi ra ntumbuluko na vanhu va 25-30 wa timiliyoni lava vulavula ririmi leri kuri ra vumbirhi, Xiputukezi xi ni vanhu va 260 wa timiliyoni lava xi vulavulaka. Hi xitalo ri xaxametiwa tanihi ririmi ra vutsevu leri vulavuriwaka ngopfu, ririmi ra vunharhu leri vulavuriwaka swinene ra le Yuropa emisaveni hinkwayo hi ku ya hi vanhu lava vulavulaka ririmi ra ximanana naswona i ririmi ra vumbirhi leri vulavuriwaka hi vanhu vo tala emisaveni, ri tluriwa ntsena hi Xipaniya. Ririmi leri ri vulavuriwa ngopfu Tikonkulu wa Dzonga ra Amerika, rithlela riva rin'wana ra tindzimi ta khume leti vulavuriwaka ngopfu Afrika,, naswona iririmi-ximfumo ra Nhlangano wa Ikhonomi ya Matiko ya Afrika Vupela-dyambu, Nhlangano Wa Afrika, Nhlangano lowu vumbiweke hi matiko hinkwawo ya misava lama vulavulaka Xiputukezi. Hi lembe ra 1997, nkambisiso lowu heleleke wa dyondzo wu veke Xiputukezi tanihi rin'wana ra tindzimi ta khume leti nga ni nkucetelo swinene emisaveni.
Morón de Almazán
Morón de Almazán i muganga lowu kumekaka e Xifundzeni xa Soria, Castile na León, e Spain. Hi kuya hi Nhlayo wa vanhu wa 2006 (INE), muganga lowu, wu hlayisa Va aki va 211.
Łobez
Łobez, ra Poland, Europa.
Giyani
Giyani i khale ka vutshamo bya Shangana eGazankulu Republic hi nkari wa mfumu wa xihlawula-mbala. Ka xifundzha-nkulu xa Limpopo eAfrika-Dzonga. Ri wela xifundzha-ntsongo xa Mopani naswona ri fambisiwa hi Greater Giyani Municipality.
Nkanyi
Mihandzu ya wona yi vupfa exikarhi ka Nwendzamhala na Nyenyankulu, yi na muvala wa xitshopana naswona wu tele vitamin C (kwalomu ka tlandla ka nhungu ka ntengo wa Vitamin C leyi kumekaka eka Lamula). Endzeni ka makanyi kuna nyunge leyi khomeke mongo. Timongo ti fananyana na timanga naswona ti rhanziwa ngopfu hi makondlo na timbeva.
Giyani
Giyani yi na switandi swo tluka Makume Nkombo kumbe 70. Rifuwile hi vurimi.
Nkanyi
Matimu la ma yelanaka
Nkanyi wa dorobha ra Magudu (Kumbe Magude eMozambique), inkanyi lowu tiviwaka ngopfu hi Vatsonga. Nkanyi lowu a wuri e rivaleni ra khale ka ntsindza wa vukosi bya Hosi Magudzu Khosa.
Kuvuriwa leswaku hi nkarhi wa vukolonyi, Maphutukezi ma ringetile ku tsema nkanyi lowu leswaku vadlaya nhlohlotelo wa vuhosi bya Vatsonga. Maphutukezi maringetile kotala ku dlaya nkanyi lowu kambe vatsandzeka, nkanyi a wuhluka wuthlela wu leha kutlurisa laha ava wutsema kona. Van'wana va vula leswaku nkanyi awu tsemiwa namunthla, mundzuku wupfuka wu hlukile. Ekuheteleleni, Maphutukezi ma amukele kuhluriwa hi nkanyi ivi vahumesa nawu waleswaku kusukela kwalano navona vatahlanganela eku xiximeni kankanyi lowu hi ku nwa vukanyi na tihosi ta tiko kan'we enkhubyeni wo luma vukanyi.
Kuta fikiela na namunthla xirhapa xakona xa ha tiviwa hileswaku hile "Magudu Nkanyini".
Matirhisele ya nkanyi
Timongo ta makanyi ti tele hi ti phurotheyini na mafurha naswona ti tirhisiwa ngopfu e swakudyeni. Rhavi leri omeke ra nkanyi ri tirhisiwa ku tshungula vuvabyi bya tinsuna (Malariya), no antswisa vuxungu bya swipamu na tinyoka. Matluka ya nkanyi wona matirhisiwa ku chucha a ndzeni na xianghulela. Ntsutsu wamakanyi wuhlanganisiwe na mati swi tirhisiwa ku susa swigalana eka tihomu.
Ntirho wa Makanyi:
Mihandzu ya nkanyi yi vuriwa makanyi. Loko makanyi ma nga si vupfa i ya rihlaza kasi loko ma vupfile i ya muhlovo wa xitshopana. Makanyi ma na mati endzeni ka wona lama ma tirhisiwaka ku endla vukanyi. Vukanyi byi va kona ku sukela hi n`hweti ya Sunguti ku ya fika Nyenyankulu eka lembe rin'wana na rin'wana. Makanyi ya rholeriwa hi vavasati, va cheletela emasakeni va rhwala va muka na wona ekaya ku ya rhumbula vukanyi hi foroko kumbe mhandzi leyi nga vatliwa tanihi foroko, endzhaku ku cheriwa mati yo ringanela leswaku byi ta tala. Endzhaku ka swona bya kukumuka leswaku byi ta tala. Vukanyi byi na khuvi ro basa. Makanyi ma tlhela ma va na comela ra wona rantumbuluko. Loko byi nga si nwiwa, ku wunguriwa khuvi leri ro basa kutani se byi nwiwa. Murhi wa nkanyi wu tirhisiwa tanihi murhi wo tshungula nchuluko eka munhu. Makanyi ma na vhithamini C yo tala swinene. Makanyi I mihandzu leyi yi rhandziwaka hi swiharhi swo fana na timfenhe. Endzhaku ka loko makanyi ma rhumburiwile ku sala mbewu ya kona leyi vanhu va yi vitanaka hi vito ra timongo, leti ti tlhelaka ti tirhisiwa ku kandzela muroho loko vavasati va sweka.
Ntirho wa Mahanti ya nkanyi:
Mahanti ya nkanyi ma tirhisiwa ku tshungula vuvabyi bya malaria na ku tlhela ma tirha ntirho lowukulu eka loko swa vukati swi nga fambi kahle, waxisati a nga tswali swihlangi. Ku tirhisiwa mahanti ya murhi lowu ku tshungula wansati lowo tani. Mahanti ya murhi wa nkanyi ya omisiwa ya kandziwa hi tshuri. Muhlovo wa wona i wo tshwuka. Loko ku kandziwile ku tlhela ku sefiwa mapa lama ma cheriwa emukapini ku dyiwa, ya tlhela ya tirhisiwa ku hangalasa ku tlhaviwa hi ngati.
Tlukankulu
{| width=100% cellpadding="0" cellspacing="0" valign="top" style="background:#F1FAFF;"
Nkanyi
Ntirho wa Timitsu ya nkanyi:
Timitsu ta nkanyi na tona ta swekiwa kutani mati ya kona ya tirhisiwa ku horisa mukhuhlwana na muthundangazi. Tin`anga ti wu tirhisa ngopfu ku tshungula vuvabyi byo hambanahambana. Murhi lowu wu tirhisiwa ku tshungula vuvabyi bya chukele eka matiko man'wana ya Afrika-Dzonga.
Tlukankulu
<div id="mpbanner" style="text-align:center; font-size:100%;width: 100%; background-color:#ddcef2; padding: .2em 0; border: 1px solid #BFB1A3; color: #000; margin-top:+.2em;font-family:verdana,arial,helvetica"> <div id="mpbanner" style="text-align:center; font-size:100%;width: 100%; background-color:#E3E4FA; padding: .2em 0; border: 1px solid #BFB1A3; color: #000; margin-top:+.2em;font-family:verdana,arial,helvetica">
Nkanyi
Ntirho wa Marhavi ya nkanyi:
Marhavi ya nkanyi ma tirhisiwa ku tshungula swirhumbana leswi humaka ematihlweni. Loko ma swekiwa ku huma ximusi lexi ku orheliwaka nkahelo wa kona. Loko munhu a va orhelile nkahelo lowu, u kumeka a tshungulekile eka vuvabyi bya yena bya matihlo.
Mulumulo wa makanyi
Nthsovelo wa mihandzu yo sungula ya nguva wufambelana na swiyalana swa wona eka Vatsonga. Hi kuya hi ndhavuko wa Vatsonga, mihandzu yo sungula ya makanyi yi fanele ku lumiwa kuya hi swiyenge swa rixaka leswaku ntshovelo wu ta katekisiwa. Mulumulo wa makanyi kumbe ku luma vukanyi inkuvo low yelanaka na kuwa ka makanyi e xikarhi ka tin'wheti ta N'wendzamhala na Sunguti. Eka nguva leyi yo nwa vukanyi kuhava ntirho lowu endliwaka e tikweni, hinkwaswo swilo swa yimisiwa. Kuni swiyenge swa mune swa nkuvo wo luma vukanyi, hi laha kulandzelaka.
Ku luma ka swikwembu na Hosi
Makanyi yo sungula kuwa, ma hlengeletiwa ivi ma yisiwa entsindzeni wa hosi ta ni hi magandzelo yo endla vukanyi byo sungula e tikweni. Swikwembu na hosi hi Makanyi lawa mahlengeletiweke e ntsindzeni, boxiwa ivi makamiwa. Ntsutsu wo basa lowu humaka hibyona byala bya vukanyi. Byala lebyi byi ta cheriwa/halateriwa swikwembu egandzelweni ra hosi leyi loveke. Byala lebyi byi cheriwa/halateriwa eka nsinya wa swikwembu, naswona swivitiwa kuta katekisa nguva leyintswa ya nkhuvo wo luma vukanyi. Hi kuya hi xiviko xa Henri Junod, Ndhuna Nkolele wa le Libombo a a katekisa nkuvo lowu hi xikhongelo lexi nga e xineneni. Ndlela yinwana yo katekisa vukanyi lebyi he leyinge: "Vukanyi lebyi byi, a byi pfumali vuxungu...   Byinga hi pyopyi hi dlayana...   '' Byinga vangi tinyimpi!" ''
Loko swikwembu swi heta kuluma vukanyi, marhambu ma ta hlahluviwa. Loko mawa kahle, Hosi hi yona leyi nga ta landzela ku luma vukanyi naswona yi hetisekisa Ku pfuriwa ka nkuvo.
Ku luma ka mavuthu ya nyimpi
Endhzaku ka Ku luma ka swikwembu na Hosi, vantswa va va hlenegeltiwa leswaku va basisa ntsindza na mapatu ya tiko, leswaku ku sungula nkhuvo wo luma vukanyi.Vavasiti va le ntsindzeni wa tiko vapfuka namixo va ba minkulungungwana (Swibubutana), naswona va ta hlengeleta makanyi etikweni naswona va matisa e rivaleni ra ntsindza watiko. Ntirho woboxa makanyi wa sunguriwa. Makanyi maboxiwa hi rimhandzana rototswa naswona ntsutsu wakona wu hlengeletiwa jomeleni. Byala byaVukanyi byi teka masiku manharhu kuvila. Kwalomu ka khume wa Miphongolo yita hlengeletiwa leswaku yikhoma byala lebyi talaka.
Nolay
Nolay i muganga lowu kumekaka e Xifundzeni xa Soria, Castile na León, e Spain. Hi kuya hi Nhlayo wa vanhu wa 2006 (INE), muganga lowu, wu hlayisa Va aki va 77.
Nkanyi
Ku luma ka mavuthu ya nyimpi
Loko byi virile, mavuthu ya nyimpi mahlengeletiwa kuta luma vukanyi. Lavangata fika kusungula e ntsindzeni wa tiko i tinhenha ta nyimpi leti dlayeke enyimpini n'wexemo. Tinhenha ti fika ti ambale tinjhovo naswona va khome swithlangu swavona leswi tsongo swo tlanga. Muphongolo wunwe wu ta hlawuriwa ivi ku cheriwa vuhlungu byi milurhu leswaku lava va dlayeke valala vanga hetiwi matimba hi mimoya yavalala kumbe va xengiwa mahlo. Vavanuna va ta hi kulandzelelana (ku katsa na hosi loki a dlele munhu enyimpini) ivi va nyikiwa ndzheko wa vukanyi lebyi nga ni vuxungu. Un'wana na un'wana a nwaka vukanyi u fanele ku tsutsumela e nyangweni wa ntsindza ivi a tshutela vukanyi lebyi nga e nonweni ivi aku.
"Tatana na whee manana, a ndzi hanye,  ndzikhoma ndzheko lowu na mundzuku!   Hi laha kunga heriki!"
Mavuthu-kulori Lava hlaleleke va hleka ivi va yimbelela nghoma ya nyimpi vaku: "Hi nwa nkanyi lomu'ntswa !   A hi nga vuli leswaku hi ta nwa ndzheko lowu na kambe"
Enzhaku ka loko tinhenha leti dlayeke n'wexemo ti hetile kunwa, miphongolo leyi saleke ya pfuriwa ivi mavuthu hinkwawo ya nyimpi matiphina hi byala bya vukanyi. Tindhuna ta nyimpi ti ta vitana nhlangano wa nyimpi ivi mavuthu ya nyimpi ma nyikiwa nawu lowu landzelaka: "Minwa ha hombe. Minga onhi vukanyi lebwi    hi ku thlava vamakwenu hi mathlarhi.    Fambani miya nwa e migangeni yan'wina,    naswona minga pfuki tinyimpi nalava     va tsemakanyaka emigangeni ya n'wina."
Ku herisa sweleswo Ku luma ka mavuthu ya nyimpi.
Kuluma vukanyi ka muganga
Ntirho wo pfula nkhuvo wo luma vukanyi wu hetisekile, sweswi i nkarhi wo sungula nguva ya vukanyi e migangeni hinkwayo ya tiko. Vavasati lava a vasele emakaya loko vavanuna na tinhenha ta nyimpi, va hete ku hlengeleta makanyi yo tala, leswi nsinya lowu wu teleke e tikweni. Nkhuvu lowu wu fanele wukatekisiwa hi ndhuna ya muganga, hi ku sungula yinwa vukanyi emahlweni ka va akatiko. Endzhaku kaswona, un'wana na un'wana u thsunxekiwe ku n'wa vukanyi lebyi kamiweke e mugangeni nale muntini wa yena hi kurhandza.
Va aka tiko va ta nwa vukanyi hikuya hi makotele ya vona, vusiku na nhlikanhi ku kondza nguva ya vukanyi yi hela. Loko vu kanyi byihela e mutini, vanhu vata famba va byi lava eka va akelani vavona kumbe eka muganga un'wana. Vukanyi lebyi endliwaka hi nkanyi wa nunge hi byona lebyi bhavaka kutlurisa. Hi kuya hi kuxiyaxiya ka Henri Junod hi nguva ya vukanyi, nawu wa tiko a wutiyi. Hambi swiritano, xibhalo xa hosi a xirivariwi. Va akatiko va yisa vukanyi e hosini e ka nguva ya vukanyi naswon swivuriwa ku "Lumisa Hosi". Ntirho wo lumisa hosi wu endliwa hi kuya hi miganga. Vavasati va tisa majomela lama teleke maku ni tshiki! hi vukanyi e hosini. Ti ndhuna leti amukelaka, kotala ti tekela majomela yo karhi, hambi swiritano byala byiva byitele le kamkhulu. Hosi yi ta thlerisela majomela mangari mangani eka vu pfhimba lava tiseke vukanyi. Vavasati lava rhurheriwa naswona va tiphina hi vukanyi lebyi va byitiseke. Hi xa mundzuku va ta pfuka va thlelela e migangeni ya vona.
Nepas
Nepas i muganga lowu kumekaka e Xifundzeni xa Soria, Castile na León, e Spain. Hi kuya hi Nhlayo wa vanhu wa 2006 (INE), muganga lowu, wu hlayisa Va aki va 79.
Nkanyi
Nkhuvo wa hosi ya muganga
Lowu intirho wo hetelela wo katekisa nguva ya vukanyi. E kuheleni ka nguva ya vukanyi, ma byanyi masungule ku leha tani hi leswi tiko a riri e nkhuveni naswona kuri hava loyi a hlakulaka. Makanyi ma sungula ku vupfa ngopfu naswona amaha talanga. Nwheti ya hela na swona nweti lowutswa wu tshinele naswona wuvuriwa Sivandlela hi kuva ndlela yo ya eka minkanyi yi mile byanyi.
E tikweni ra ka nkuna sivandlela yi landzeriwa hi nkhuvo wo tsema lembe (kumbe kudya nwaka). Nkhuvo lowu wu tlangeriwa hi ku sweka kwembe leri swekiweke e nstindzeni wa tiko ra yena. Kwembe ri swekiwe na mirhi yo nisa mpfula, naswona hosi yi ta dya kwembe leri na madyambu. Loko yi hetile yi tsala xihambano eka xighubhu, endzhaku ka swona vanhu vata vitaniwa hi nghoma ya xighubu. Vavanuna va ta na swinangana leswi va hlayisaka kona murhu wo nisa mpfula. Swinangana naswona swifanela ku dyisiwa nwaka ku katekisa nsthovelo. Loyi a kumekaka a rhangele hosi kudya mihandzu yo sungula uta vabya kumbe afa, kumbe a tekeriwa nkavi yin'we.
Matirhisele ya nsinya lowu hi Xilungu
Masiku lawa, Makanyi wa tirhisiwa hixitalo ku endla byala bya xilungu lebyi vitiwaka Amarula, lebyi nga eka xiyimo xavumbirhi e misaveni eka byala lebyi katsiweke na meleke. Nkomponi ya MIMRMA leyi nga ePhalaborwa, yihlengeleta kwalomu ka Magidi ya mune (4 000) wa tithani ta makanyi hi lembe eka va aka tiko vale matiko-xi-kaya. Byala lebyi va byi kamelaka kusuka eka makanyi, byi yisiwa eka nkomponi leyi vitiwaka Distel eKapa-Vupela dyambu, laha byi fikaka byihlanganisiwa na maleke ivi byi virisiwa. Kusuka kona byi cheriwa e mabhodleleni ivi byi xavisiwa misava hinkwayo.
Portal:Featured content/Portals
Featured portals included here
When adding a new portal, please be sure to update the "max" value in the "#switch:" function as well.
Ho Chi Minh City
Ho Chi Minh City i muganga lowu kumekaka e Dong Nam Bo, e Vietnam. Hi kuya hi Nhlayo wa vanhu wa 2010, muganga lowu, wu hlayisa Va aki va 7,392,398.
Ndhumbha
Ndhumbha a ku ri yindlu leyi tirhisiwaka ku hlayisa swilo swa swikwembu swa vona swo fana na tinhlolo to hlahluva hi tona, macomani, mirhi na switirhisiwa swin’wana swa swikwembu swa vona.
Matimu na ma tirhisele
Hakanyingi Ndhumbha ayi akiwa kusuhi na Gandzelo ra muti, naswona a yihlayisa swilo swa swikwembu. Ndhumbha a yi tlhela yi tirhisiwa ku laphela vavabyi ni ku fembela eka wona. Hi mikarhi ya timpfula macomani a ya chayeriwa endumbeni.
Malexiya
Malaysia a tiko ra Asia. Exikarhi ka lembe ra 2018, xa Malaysia a wuri kwalomu ka 31.8 wa timilliyoni.
Nha Trang
Nha Trang i muganga lowu kumekaka e Xifundzeni xa Khanh Hoa, Nam Trung Bo, e Vietnam. Hi kuya hi Nhlayo wa vanhu wa 2010, muganga lowu, wu hlayisa Va aki va 392,988.
Bvuma Primary School
Bvuma i xikolo xa mfumo xale hansi lexi seketelaka xi tlhela xi nyika no phakela  dyondzo ya le hansi ya vana ya mahala eka vana hinkwavo va tiko ra Loloka Block 29E na manwani matiko ya le kusuhi, edorobeni nkulu ra Giyani eAfrika-Dzonga
Xikolo xa Bvuma xi sungurile khale malembe ndzhaku hi va ma 1970s ka muganga wa Loloka e hansi ka vulavuri bya Hosi Dzumeri. Vito ra Bvuma ri huma eka ndhuna xivongo xa Bvuma laha Vukosi byi nyikeke Xikolo vito ra Bvuma lexi namuntlha xi tivekaka hi vito ra Bvuma Primary School.
Xikolo xa Bvuma xi le hansi ka vulawuri bya nhloko ya xikolo manana Mninsi MM loyi a anga nyikiya ximhandzana loko tanana Mabunda Magwaza aya e pecenini. xikolo lexi xina vadyondzi vo hlaya swinene ku tlula Madzana mambiri 200 na vadyondzisi vo ringana nhungu
Xikolo xa Bvuma xi fambisiwa hi ndzawulo ya dyondzo ya xifundzha-nkulu xa Limpopo
Xiluvelo
Matimu na ma tirhisele
Xiluvelo a ku ri vuwiselo bya nhloko ya muti. Loko wanuna wa muti a nga lavi ku vonana na wansati wo karhi hi nkarhi wolowo a ta kumeka exiluvelweni, laha a ta kumeka a ri yexe swa nkarhinyana wo lowo a ti hlawuleleke wona. Xiluvelo a xi tlhela xi va na tinyangwa timbirhi leti na tona a ti ri na ntirho lowukulu swinene, laha nyangwa wo sungula a ku ri wo nghena hi wona, kasi wa vumbirhi a ku ri wo baleka hi wona loko to tshuka ti bihile.Handle ka minyangwa leyi a hi tlhela hi kuma khona leyi xiluvelo a xi ri na yona kwala handle ka xona, leyi na yona a yi khome ntirho wa kahle swinene, ku nga ku tumbela kona loko a lwa tinyimpi leti a tshuka a hlangana na tona kwala kaya.
Rello
Rello i muganga lowu kumekaka e Xifundzeni xa Soria, Castile na León, e Spain. Hi kuya hi Nhlayo wa vanhu wa 2006 (INE), muganga lowu, wu hlayisa Va aki va 31.
Arjentina
Arjentina a tiko ra Amerikha yale N'walungu.
Taroda
Taroda i muganga lowu kumekaka e Xifundzeni xa Soria, Castile na León, e Spain. Hi kuya hi Nhlayo wa vanhu wa 2006 (INE), muganga lowu, wu hlayisa Va aki va 69.
Tindlu ta Vatsonga
Tindlu ta Vatsonga a ti akiwa ku suka eka switirhisiwa swa ntumbuluko swo fana na timhandzi, byanyi, maribye, misava na swin’wana. A va aka tindlu ta vona ti va ta xivumbeko xa xirhendzevutana ti rhendzela jarata ra muti.Tindlu leti a ti tlhela ti va na mahlayiselo ya tona loko ti hlakarile malwangu, kumbe makhumbi ya tona hambi ehansi laha a ti tlhela ti kuma ku fuleriwa, ku phamiwa no sindziwa leswaku ti tshama ti languteka ti hlayisekile hi mikarhi hinkwayo. Tindlu a ti kuma mitirho ku ya hi ku hambana ka tona. Laha tin’wana a ku etleriwa ka tona, ku swekela eka tona, ku hlayisela swingolongodzwana swa muti na swin’wana. Kambe tindlu leti ti ya ti ri karhi ti nyamalala hikwalaho ka ku cinca ka swilo ni hi mikucetelo leyi vangiwaka hi vanhu vo huma ematikweni ya lehandle.
Matimu
Ku ya hi matimu lawa ya nga boxiwa laha henhla hinkwako lomu va nga famba va ya kona Vatsonga lava a va ri na maakelo, matshamelo ya tindlu ku ya hi ndhavuko wa vona. Matsalwa ya Da Sive ira ya kombisa leswi:
Xivala
Xivala i xiakiwa xo hlayisa swifuwo swa muti wa Vatsonga, hambi leswi valavisisi lava fikeke etikweni-nkulu ra Afrika a va hlamusela muti kuri xivala. Xivala a xi akiwa hi ndlela yo sirhelela swifuwo hi ku tirhisa tinhonga to bumbula na marhavi ya mintwa ku rhendzela xivala.
Soliedra
Soliedra i muganga lowu kumekaka e Xifundzeni xa Soria, Castile na León, e Spain. Hi kuya hi Nhlayo wa vanhu wa 2006 (INE), muganga lowu, wu hlayisa Va aki va 38.
Lawu
Lawu a ku ri yindlu leyi tirhisiwaka hi vana va vafana va muti. Yindlu leyi a yi kumeka eximatsini, ekusuhi na Huvo loko u nghena hi nyangwa-nkulu wa muti. Vana hinkwavo va vafana emutini ava etlela eLawini rin'we na swona leswi a swi kucetela vuxaka na ku tirhisana exikarhi ka vona.
Phan Thiet
Phan Thiet i muganga lowu kumekaka e Xifundzeni xa Khanh Hoa, Nam Trung Bo, e Vietnam. Hi kuya hi Nhlayo wa vanhu wa 2010, muganga lowu, wu hlayisa Va aki va 392,988.
Wikimedia
Wikimedia Foundation, Inc. i nhlangano wale tikweni ra Amerika woka wunga bindzuli lowungana ntsindza e San Francisco, California, eAmerika. wu languteriwa ehansi ka milawu ya xifundza xale Florida, laha wu akeke kona. Nhlangano lowu wu kongomisa tiphurojeki tohambana hambana leti ngana vatirhi votirhanzela votala kuhlanganisa ; Wikipediya, Wikixinari, Wiki-Ntshaho, Wikibuku, Wiki-Xihlovo, Tifayili ta wiki, Wiki-Swihari, Wiki-Mahungu, Yunivhesithi ya wiki, kuhlaya letikulu. Phurojeki ya wona leyi tivekaka ngopfu i Wikpediya, nsawona yihlayiwa eka matluka ya inthaneti ya khume lawa ma vhakeriwak swonghasi emisaveni hinkwayo. Nhlangano wu velekiwe hiximfumo hi siku ra 20 eka nhweti ya Khotavuxika, hilembe ra 2003, yisimekiwa hi Jimmy Wales, loyi a a kongomisa Wikipediya ehansi ka khampani yakwe ya Bomis.
Guinea-Bissau
Guinea-Bissau i tiko ra Afrika.
Nhanga
Nhanga a ku ri yindlu leyi tirhisiwaka hi vana va vanhwanyana va muti. Yindlu leyi a yi kumeka exineneni, loko u nghena hi nyangwa-nkulu wa muti. Vana hinkwavo va vanhwanyana emutini ava etlela eNhangeni yin'we na swona leswi a swi kucetela vuxaka na ku tirhisana exikarhi ka vona.
Gandzelo
Gandzelo akuri ndzhawu leyi rhendzelaka nsinya wohlawuleka wa muti, laha aku phahliwa swikwembu kona. Aku kumeka nguvu leyi nga ta bohiwa eka nsinya naswona kuthlela kukumeka khuwana, kumbe mbita ya vumba leyi fayekeke naswona yivekiwa ehansi ka nsinya lowu wa swikwembu. Ekusuhi na wona, a kukumeka Ndhumbha ya muti.
Maswanganyi
Xiphato xa muti
mfumo wa mbhazima
wa Mafemano
wa Dumazi
wa Gwevani
wa Manjangi
Wa Furumele
wa Mashangu
wa Mpatse
va ka xikaka xi borile xi bolela e saveni,
xi pfumala va tsavuli
vatsavuli va ri kona
va chava ku nuha.
Xitanga
Xitanga a ku ri yindlu leyi tirhisiwaka ku swekela eka yona, ngopfungopfu loko kuna mpfula.
Dulu
Dulu (kumbe Xitlati) i yindlu ya vatsonga laha a va hlayisela kona swakudya swa muti. Dulu a ku ri wona muako lowu a wu khome muti, handle ka dulu muti a wu nga ta swi kota ku hanya. Dulu a ri tirha ku hlayisa mavele lawa a ya dyiwa emutini na swin’wana swakudya a swi hlayisiwa edulwini swo fana na mariwa, makwembe na swin’wana.
Maakelo ya dulu
Dulu a ku ri muako wuntsongo lowu a wu ri na xihlawulekiso xa wona. Muaki wa dulu u sungula a ya tsema timhandzi to bumbula na to lala, swiphandzi a tsema timbalelo, byewu a kutla na byanyi. Loko switirhisiwa swi kumekile hi kona a ta tsala dulu ra yena. Vatsonga a va ri na ntolovelo wo tsala xirhendzevutana hi nenge ku kombisa laha muako va lavaka leswaku wu ta hi kona, kutani ku ceriwa makhele yo celela timhandzi. Hixitalo aku ceriwa nhungu wa magoji. Loko ti celeriwile timhandzi, ku tlhela ku laviwa timhandzi to bumbula ta swiphandze to koma eka leto leha. Kutani ku tekiwa tin’wana to bumbula, ti hingakanyiwa ehenhla ka swiphandzi. Kutani ku tekiwa timbalelo na byewu ti betsiwa rimbalelo ra le hansi ku ri karhi ku khomiwa timhandzi to yima na swiphandzi ti bohiwa hi byewu leswaku swi tiya. Loko timhandzi ti hlanganisiwile ti xoxelana leto lala exikarhi ka leto bumbula ku tlhela ku bohiwa rimbalelo ra le xikarhi na ro hetelela ra le henhla, ivi tikomiwa le henhla hi byewu leswaku swi ta tiya swinene.
Loko ntirho wo koma wu herile ku xoxeriwa timhandzi to lala etshakwini ra dulu leswaku ku ndlaleriwa byanyi leswaku mavele na timbewu tin’wana swi nga wi. Madulu ku fana na tindlu ya endleriwa malwangu no fuleriwa hi makenya swi tiya ku sivela leswaku timbewu na swirimiwa swin’wana swi nga tsakami. Endzhaku ko fulela, dulu a ri ta endleriwa rivanti ra swimhandzani swo koma leswi a swi nga ta betsiwa kambe a swi to xoxeriwa kunene exikarhi ka rimbalelo ra le xikarhi na ra le henhla. Madulu a ya hambanile na mituruka hikuva wona loko ya hete ku akiwa a ya tlhela ya phamiwa makhumbi hi misava ya tshuka.
Xitanga
Matimu na ma tirhisele
Vatsonga vakhale a va tala ku swekela swakudya swa vona ehandle, handle ka masiku lawa a ku kumeka ku ri na mpfula.